Karnawał w Rio de Janeiro ma bogatą historię. Przed laty zamiast samby tańczono walca
Karnawał w Rio de Janeiro ma dla Brazylijczyków ogromne znaczenie nie tylko kulturalne, ale też ekonomiczne. W końcu coroczna impreza przyciąga do metropolii setki tysięcy turystów i tancerzy z całego świata. Dziś trudno wyobrazić sobie brazylijski karnawał bez samby, choć ta zawitała do Rio dopiero w XX w.
Spis treści: Karnawał w Rio de Janeiro 2025 Ile trwa karnawał w Rio de Janeiro? Kiedy kończy się karnawał w Rio de Janeiro? Ciekawostki o karnawale w Rio de Janeiro Karnawał w Rio de Janeiro – obok karnawału w Wenecji – to zdecydowanie najbardziej znana i najhuczniejsza impreza taneczna na świecie. Mowa przecież o kilku dniach (i nocach) wypełnionych rytami samby i nie tylko. Stałym elementem corocznego karnawału w Brazylii są parady, podczas których na platformach tańczą mężczyźni i kobiety. Panie częściej jednak występują jako główne solistki w paradach na Sambodromie – specjalnie zaprojektowanej arenie z trybunami. To tutaj odbywają się główne parady szkół samby, które rywalizują o miano najlepszej. Brazylijski karnawał słusznie kojarzy się z też z charakterystycznym, skąpym ubiorem. Styl tancerzy nawiązuje do tradycji afrykańskich, europejskich i rdzennych brazylijskich. Tym samym odzwierciedla bogactwo kulturowe kraju. Pióra mają reprezentować wartości takie jak wolność, piękno i połączenie z naturą. Elementy dekoracyjne, takie jak cekiny i kamienie szlachetne symbolizują z kolei radość i przepych. Jedno jest pewne – kolorowe i błyszczące akcesoria z powodzeniem przyciągają uwagę widzów (zarówno zgromadzonych w Rio, jak i przed telewizorami). Karnawał w Rio de Janeiro 2025 W 2025 roku karnawał w Rio de Janeiro rozpocznie się 28 lutego i potrwa do 4 marca. Występy tancerzy z najlepszych szkół samby zaplanowano na 2, 3 i 4 marca. Tematy ich show mogą dotyczyć polityki, sztuki, sportu czy kultury. Środkami wyrazu są muzyka, kreatywne kostiumy i oczywiście spektakularne choreografie. Każda ze szkół samby ma na występ 80 minut. Karnawał rozpocznie się w piątek uroczystą ceremonią otwarcia, podczas której burmistrz Rio de Janeiro symbolicznie przekazuje klucze do miasta królowi Momo – uosobieniu radości i zabawy. Wieczorem tego samego dnia pierwsze parady szkół samby nadają ton czterem kolejnym dniom pełnym muzyki, tańca i artystycznych popisów. W piątek i sobotę członkowie Access Group zaprezentują swoje umiejętności w ramach rywalizacji o awans do prestiżowej elity szkół samby. Niedziela, poniedziałek i wtorek to dni zarezerwowane właśnie dla najlepszych szkół samby, które walczą o najwyższe laury. Zwieńczeniem tej rywalizacji są mistrzostwa, podczas których sześć najlepszych szkół powraca na Sambodrom w następną sobotę, by raz jeszcze oczarować publiczność i przypieczętować swoje miejsce w historii karnawału. Ile trwa karnawał w Rio de Janeiro? Karnawał w Rio de Janeiro trwa zazwyczaj pięć dni. Rozpoczyna się w piątek przed Środą Popielcową i kończy we wtorek, znany jako Fat Tuesday lub Mardi Gras. Kiedy kończy się karnawał w Rio de Janeiro? W 2025 roku karnawał w Rio de Janeiro zakończy się 4 marca, czyli w dzień poprzedzający Środę Popielcową, która rozpoczyna okres Wielkiego Postu. Ciekawostki o karnawale w Rio de Janeiro Historia brazylijskiego karnawału sięga XVIII w., kiedy do kraju przypłynęli Portugalczycy. Wówczas uliczne zabawy wyglądały zupełnie inaczej niż obecnie. Ludzie oblewali się nawzajem wodą, obrzucali błotem oraz jedzeniem. Nierzadko dochodziło do bójek. W XIX w. koncepcja karnawału zaczęła się zmieniać. Zorganizowano pierwsze parady, podczas których arystokracja miała na sobie maski i bogato zdobione kostiumy. Najpopularniejszymi tańcami były wtedy... walce. W połowie XIX w. parady zaczęły uświetniać platformy ciągnięte przez konie. W kolejnych dekadach karnawał stał się świętem klasy robotniczej. Ludzie przebierali się i dołączali do muzyków grających na instrumentach smyczkowych i fletach. W czasie cenzury uczestnicy pochodu wyrażali swoje niezadowolenie z sytuacji politycznej. Samba stała się integralną częścią karnawałowego świata dopiero na początku XX w. Do Brazylii trafiła przez afrykańskich niewolników. Po zniesieniu niewolnictwa pulsujące rytmy wybrzmiewały głównie w slumsach otaczających Rio de Janeiro. Dziś sambę tańczy się dosłownie wszędzie w Brazylii – od faweli po luksusowe hacjendy. Co jeszcze warto wiedzieć o słynnej imprezie? Oto ciekawostki karnawale w Rio de Janeiro. Karnawał w Rio de Janeiro co roku przyciąga setki tysięcy turystów z całego świata. Szacuje się, że wpływy z turystyki sięgają wówczas setek milionów dolarów. To więc jedno z najważniejszych wydarzeń w Brazylii nie tylko pod względem kulturalnym, ale też ekonomicznym. Oprócz oficjalnych parad na Sambodromie, w różnych częściach miasta odbywają się uliczne imprezy nazywane „blocos”, organizowane przez lokalne społeczności. Najbardziej znane z nich to Cordão do Bola Preta i Simpatia é Quase Amor. Polki od lat uczestniczą w karnawale w Rio de Janeiro jako tancerki samby. Przykładem jest Sylwia de Paula, która od 2013 roku regularnie bierze udział w paradach na Sambodromie, reprezentując różne szkoły samby. Źródło: Rio.com Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Piorun trafił Chrystusa z Rio. Moment uwieczniła kamera
O tym zdjęciu mówi cały świat. Piorun uderzył w słynną Statuę Chrystusa Zbawiciela w Rio de Janeiro. Choć to nie pierwsze takie zdarzenie, także i tym razem wywołało ogromne poruszenie.
W tym artykule: Historia powstania figury Chrystusa w Rio de Janeiro Statua Chrystusa Zbawiciela w Rio trafiona przez piorun Historia powstania figury Chrystusa w Rio de Janeiro Statua Chrystusa Zbawiciela w Rio de Janeiro to niekwestionowany symbol miasta, Brazylii, a nawet całej Ameryki Południowej. 38-metrowy pomnik, który miał upamiętniać setną rocznicę odzyskania przez Brazylijczyków niepodległości, został wzniesiony w 1931 roku. Sam pomysł na budowę obiektu u szczytu granitowej góry Corcovado (710 m n.p.m.) zrodził się dziesięć lat przed oficjalnym odsłonięciem. Pomysłodawcą statuy przedstawiającej Chrystusa z rozpostartymi ramionami był Hektor da Silva. Jego propozycja okazała się lepsza od innych, równie imponujących projektów, między innymi gigantycznego krzyża czy postaci Boga z kulą ziemską w dłoni. Co ciekawe, najsłynniejszy na świecie posąg Jezusa powstał, tak jak nowojorska Statua Wolności, nad Sekwaną. Budowę rzeźby powierzono Paulowi Landowskiemu, francuskiemu rzeźbiarzowi o polskiego pochodzenia. 38-metrowy pomnik Jezusa Chrystusa był największym tego typem obiektem na Ziemii do 2010 roku, gdy palmę pierwszeństwa przejął Chrystus w Świebodzinie, w zachodniej Polsce. Figura Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata jest o 2 metry wyższa od posągu z Rio. Dodajmy, że obecnie największy na świecie pomnik Mesjasza – Pomnik Jezusa Opiekuna – znajduje się w brazylijskim stanie Rio Grande do Sul na południu kraju. Ciekawostki o Brazylii, które wielu zaskoczą. Nawet jej największych miłośników Ciekawostki o Brazylii, czyli kraju o powierzchni 27 razy większej od Polski. W tym artykule zebraliśmy wiele zaskakujących i mało znanych faktów na temat tego najludniejszego państwa Ameryki... W 2007 roku znany brazylijski posąg trafił na listę siedmiu nowych cudów świata, na której znalazły się także Wielki Mur Chiński, Petra, Machu Picchu, Chichén Itzá, Tadź Mahal oraz rzymskie Koloseum. Przypomnijmy, że organizowany w latach 2006–2007 przez szwajcarską firmę New Open World Corporation plebiscyt wywołał spore poruszenie. Największe kontrowersje wywołało głosowanie online, w którym internauci mogli oddawać głos na obiekty ze swojego kraju. – Lista siedmiu nowych cudów świata będzie tworem prywatnej inicjatywy, który w żaden istotny i trwały sposób nie wpłynie na zachowanie wybranych obiektów – zapewniali wówczas przedstawiciele UNESCO. Dzisiaj Statua Chrystusa Zbawiciela w Rio de Janeiro uchodzi za największą atrakcją miasta, dlatego tłumnie jest odwiedzana przez turystów z całego świata. Dwa lata temu, według danych podanych przez lokalne władze, obiekt zwiedziło 1,9 mln osób, z czego 35% stanowili podróżni z zagranicy. Pierwsza hiperrealistyczna rzeźba Jezusa. Wzorem był całun Turyński Całun Turyński jest uważany za jedną z najcenniejszych relikwii chrześcijaństwa. Tajemnicze płótno pozwoliło artystom odtworzyć ciało Jezusa po śmierci. Czy właśnie tak wyglądał Chr... Statua Chrystusa Zbawiciela w Rio trafiona przez piorun O posągu Chrystusa z Rio ponownie zrobiło się głośno za sprawą zdjęcia, które 10 lutego w mediach społecznościowych zamieścił Fernando Barga. Fotograf uwiecznił moment, gdy w czasie wyładowań atmosferycznych w pomnik trafia piorun. W sumie, jak zaznacza sam autor, powstało ponad 500 ujęć z tego wieczora. Opublikowana fotografa od razu wywołała ogromną burzę (dosłownie i w przenośni) i lawinę komentarzy. Szczególnie wśród wiernych, którzy doszukiwali w całym zjawisku się głębszego sensu. Inni użytkownicy z kolei dopytywali, czy pomnik uległ uszkodzeniu. Na razie nie żadnych informacji, jakoby posąg ucierpiał w czasie burzy. Warto wspomnieć, że obiekt chroniony przed uderzeniami piorunów dzięki zamontowanym na ramionach i głowie piorunochronom. Warto jednak wspomnieć, że Statua Chrystusa Zbawiciela w Rio de Janeiro nie zawsze miała tyle szczęścia. W 2014 roku burza, która przeszła nad miastem, uszkodziła gigantyczny pomnik. Posąg stracił fragment prawego kciuka. – Burza, która nawiedziła rejon Rio była wyjątkowo gwałtowna. Niebo nad miastem rozświetliło ponad 40 tys. błyskawic – donosiły wówczas brazylijskie służby meteorologicz­ne. W 2010 r. posąg przeszedł gruntowną renowację. Remont kosztował ponad 4 miliony dolarów. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Statua Chrystusa Zbawiciela w Rio de Janeiro skończyła 90 lat
W historii najpopularniejszego pomnika Jezusa na świecie nie brakuje polskich akcentów.
W tym artykule: Jak wyglądała budowa statui Jezusa w Rio De Janeiro? Nie najwyższy, ale najpopularniejszy Statua Chrystusa Zbawiciela w Rio de Janeiro to jedna z najpopularniejszych i najbardziej charakterystycznych atrakcji turystycznych na świecie. W wielu przewodnikach stawia się ją na równi między innymi z Big Benem czy wieżą Eiffla. Nic dziwnego, że mierzący 38 metrów (razem z cokołem) pomnik został okrzyknięty jednym z siedmiu nowych cudów świata. Przypomnijmy, że na liście znalazły się również: Wielki Mur Chiński, Petra, Machu Picchu, Chichén Itzá, Koloseum oraz Tadź Mahal. W tym roku, a dokładnie 12 października, niekwestionowany symbol Brazylii skończył 90 lat. Budowę statui Chrystusa rozpoczęto w 1926 r. na szczycie góry Corcovado. Oficjalnie otwarcie odbyło się pięć lat później. Wieża Eiffla znów otwarta dla odwiedzających. To była najdłuższa przerwa jej działaniu Planujesz wyjazd do Paryża? Jedna z największych atrakcji turystycznych stolicy Francji została ponownie otwarta dla zwiedzających. Jak wyglądała budowa statui Jezusa w Rio De Janeiro? Pomysł wybudowania chrześcijańskiego pomnika w Rio de Janeiro pojawił się już w latach 50. XIX w. Rodzina królewska zignorowała jednak propozycję francuskiego księdza Pierre-Marie Bosa. Projekt wrócił na tapet w 1921 r. kiedy rozpoczęto zbiórkę pieniędzy na budowę pomnika upamiętniającego setną rocznicę niepodległości Brazylii. Zwycięski pomysł Heitora da Silvy Costy, czyli olbrzymi pomnik Jezusa z rozpostartymi ramionami, miał być powitaniem dla gości przypływających morzem oraz upomnieniem dla „bezbożnego społeczeństwa”. Współautorem projektu był Paul Landowski – francuski rzeźbiarz polskiego pochodzenia. Inne rozważane propozycje miały przedstawiać chrześcijański krzyż lub Jezusa trzymającego w dłoniach Ziemię. Pierwotnie fragmenty statui wyrzeźbiono z gliny we Francji. Następnie wysłano je do Brazylii, gdzie zostały odtworzone w żelbetonie przez inżynierów. Całość pokryto milionami płytek ze steatytu. Najstarsi mieszkańcy Rio de Janeiro twierdzą, że na ich odwrocie znajdują się notatki budowniczych. Dobre wieści dotyczące lasów z Brazylii! Brazylijskie lasy u wybrzeży Oceanu Atlantyckiego regenerują się szybciej niż przypuszczano. Nie najwyższy, ale najpopularniejszy 12 października 1931. r. podczas otwarcia pomniku laureat Nobla Guglielmo Marconio uroczyście włączył oświetlenie. Ceremonię powtórzono po zainstalowaniu nowego oświetlenia oraz w 50. urodziny Chrystusa Zbawiciela w Rio de Janeiro. Wówczas honory pełnił papież Jan Paweł II. Każdego roku atrakcja turystyczna na górze Corcovado przyciąga około 2 miliony osób każdego roku. Oczywiście dane pochodzą jeszcze sprzed wybuchu pandemii. Do punktu widokowego u stóp Jezusa można dostać się pieszo lub kolejką. Przez 90 lat na świecie stanęły inne, równie efektowne pomniki Jezusa – chociażby w Świebodzinie. Następcy nie zbliżyli się jednak popularnością do oryginału z Rio de Janeiro. I wcale nie szkodzi, że Statua Chrystusa Zbawiciela nie jest już najwyższa na świecie.
Te 6 miejsc w Brazylii trzeba zobaczyć. Rio to za mało!
Jakich miejsc nie można pominąć w czasie wizyty w Brazylii? Przedstawiamy ranking testowany na "travelerowej" skórze. Oczywiście w naszym zestawieniu znalazło się cudowne Rio, ale czy znacie pozostałe propozycje? Przekonajcie się.
Owocowa dieta, nocleg w zajazdach - kilka sprawdzonych sposobów na tanie podróżowanie po Brazylii
W tym artykule: Bilet składak Magiczne daty Czas to pieniądz Noc w zajeździe Owocowa dieta Na dziko Zwiedzanie za nic Zobaczenie wodospadów Iguaçu na granicy brazylijsko-argentyńskiej warte jest każdych pieniędzy – wyczytaliśmy w przewodniku. Ale w naszym przypadku sztuką było ujrzenie ich za jak najmniejsze pieniądze - piszą Agnieszka Franus i Michał Cessanis. Woleliśmy zaoszczędzić je na szaleństwa w Rio! By szczęśliwie żyć w Rio de Janeiro, wystarczą bermudy i klapki – przekonywał nas Thiago Mello, szef znanej w tym mieście restauracji Giuseppe Grill i podróżnik. Jak tanio spędzić czas w Rio? Thiago podpowiedział nam, że właśnie na plaży, jedząc owoce morza, popijając caipirinhę i tańcząc sambę. Ale przekonaliśmy się, że sposobów na tanią Brazylię jest więcej. Bilet składak To nie był krótki lot w jedną stronę, bo trwał dwa dni. Ale tak już jest, kiedy liczą się pieniądze, a nie czas. Bilety do Brazylii kupiliśmy kilka miesięcy wcześniej za niewiarygodnie niską kwotę: 840 zł w dwie strony w serwisie flipo.pl. Był jednak mały haczyk. Podróż liniami lotniczymi Iberia zaczynała się w Maladze, lądowanie w São Paulo (powrót do Paryża). Dokupiliśmy bilety na trasie Warszawa–Malaga i Paryż–Warszawa. Również w promocji, linią Airberlin za 460 zł. Łącznie wydaliśmy 1,3 tys. zł na osobę – ponad trzy razy mniej niż kupując bilet w regularnej cenie na stronie linii lotniczych. Magiczne daty Najgorszy termin na zwiedzanie Brazylii to przełom roku, a potem słynny brazylijski karnawał. Podobnie jest w czerwcu, gdy zaczynają się wakacje. Dlatego najlepiej jechać naszą wiosną lub późną jesienią. Według samych Brazylijczyków magiczną datą do rozpoczęcia podróży jest 10 stycznia, kiedy oni sami wracają do domów, bo wyczyścili konta podczas świąt i zaczynają zbierać pieniądze na karnawał. Wtedy pusto robi się w restauracjach i hotelach, których właściciele chętni są do negocjacji stawek. Czas to pieniądz Odjeżdżając z największego dworca autobusowego w Ameryce Łacińskiej – Rodoviário do Tietê – za bilet Sao Paulo do Foz do Iguaçu zapłacicie ok. 160 zł, a w podróży spędzicie 15 godz. Dlatego sprawdźcie bilety na samolot. Podróż na tej samej trasie będzie trwała niecałe dwie godziny i kosztowała tylko 60 zł więcej. W liniach lotniczych GOL (voegol.com), z których korzystaliśmy, tani bilet można też upolować na podróż z Sao Paulo do Rio (za 150 zł zamiast 300 zł). Swoją podróż skrócicie z 6 godz. (autobusem) do 45 min. Poza linią GOL macie także TAM, Azul i Aviancę. Noc w zajeździe W Brazylii nie brakuje tanich hoteli czy hosteli. Ale jeszcze tańszą opcją jest wynajęcie mieszkania albo pokoju (np. na airbnb.com) lub nocleg w rozsianych po całym kraju pousadas (zajazdy), w których ceny zaczynają się od 35 zł za noc w pokoju wieloos. ze wspólną łazienką. Wielu z nich nie znajdziecie w popularnych serwisach rezerwacyjnych, dlatego najlepiej poszukać w wyszukiwarce Google, wpisując hasło „pousadas”, albo skorzystać z serwisu hiddenpousadasbrazil.com. Przydatne strony do szukania noclegów: decolar.com, submarinoviagens.com.br. Owocowa dieta W Brazylii jedliśmy głównie owoce. Lista tych jadalnych zdaje się nie mieć tutaj końca. Jest ich ponad 250 rodzajów. Najtańsze i najsmaczniejsze zawsze kupowaliśmy na lokalnych targowiskach. W São Paulo było to np. Mercado de São Paulo przy ul. 25 Marco (stacja metra São Bento). Oszaleliśmy na punkcie brazylijskich ananasów (po 5 zł). Na dziko Jeśli marzycie o wyprawie do Amazonii, możecie wybrać jej tańszy, ale nie mniej dziki odpowiednik: Pantanal. To rozległa równina w centralno-zachodniej Brazylii. Jak obliczyli nasi znajomi Brazylijczycy, jest tam pięć razy taniej. Tańsze jest wynajęcie łodzi (ok. 500 zł za dzień dla grupy) czy domku (ok. 300 zł za pokój), łatwiej wypatrzeć zwierzęta. Zwiedzanie za nic W stolicy kraju – Brasílii – nic nie zapłacicie za oglądanie niezwykłych budynków (m.in. katedry Matki Bożej z Aparecidy, parlamentu, pałacu Itamarati) zaprojektowanych przez słynnego brazylijskiego architekta modernistycznego Oscara Niemeyera. W niektóre dni bezpłatne są wejścia do muzeów. Przykładowo we wtorki za darmo obejrzycie kolekcje MAR, czyli Muzeum Sztuki w Rio de Janeiro. Nic nie zapłacicie za tańczenie samby w nocnych klubach. Sprawdziliśmy i polecamy Rio Scenarium przy ul. Lavradio 20 w Rio.
10 miejsc, gdzie przeżyjesz niezapomnianego sylwestra
Co roku to samo – na kilka dni przed sylwestrową nocą podnosi się panika. Gdzie iść, kogo zaprosić, co jeść? W tym roku propozycja jest inna – rzuć wszystko i pojedź w jedno z 10 miejsc, w którym przeżyjesz niezapomniane rozpoczęcie nowej dekady.
Wszystkie zdjęcia pochodzą z Getty Images 1. Sydney, Australia Sydney jest pierwszym dużym międzynarodowym miastem, które powita Nowy Rok o północy. Główny pokaz fajerwerków odbywa się w porcie i jest bardzo spektakularny, a tło w postaci charakterystycznego budynku opery i mostu Harbor sprawia, że jest jedyny w swoim rodzaju. Ale fajerwerki to nie wszystko – kto nie chciałby rozpocząć roku 2020 na gorącej plaży? 2. Taipei, Tajwan Sylwestra w tym kraju zdecydowanie nie spędza się w domu – na ulicach Taipei, stolicy Tajwanu, odbywa się wówczas prawdziwy wizualno-muzyczny spektakl, którego nikt nie chce przegapić. Najwyższy budynek w mieście, Taipei 101, staje się wówczas fajerwerkową bazą, a w centrum miasta na każdym kroku można natknąć się na występy lokalnych muzyków. 3. Bangkok, Tajlandia Bangkok zasłużenie znajduje się na szczycie listy miast z najbogatszym nocnym życiem, jest więc oczywiste, że sylwestrowa noc obfituje tam w tłumy, kolory i głośną zabawę. Podczas obchodów nowego roku zwłaszcza dwa miejsca w tym mieście są warte odwiedzenia – okolice centrum handlowego CentralWord Plaza, w którym sylwestrowe obchody przypominają te z Times Square w Nowym Jorku, oraz rejon rzeki Chao Praya, gdzie spotykają się okoliczni mieszkańcy. 4. Dubaj, Emiraty Arabskie Do tego, że przywitanie nowego roku w szortach, z widokiem na najwyższy budynek na świecie (Burj Khalifa) wśród kolorowych fajerwerków jest czymś magicznym, raczej nie trzeba nikogo przekonywać. Przed lub uroczystościach warto tu rozpieścić swoje podniebienie w jednej z lokalnych restauracji i odpocząć na Burj Plaza, gdzie tłumy będą trochę mniejsze, niż w centrum sylwestrowych wydarzeń. 5. Moskwa, Rosja Historyczny Plac Czerwony w Moskwie jest jedną z najzimniejszych, ale i najbardziej atrakcyjnych wizualnie scenerii, jeśli chodzi o sylwestrowe pokazy fajerwerków. Ci, którzy lubią łączyć rozrywkę z historią, mogą zobaczyć jeden z najczęściej odwiedzanych grobów na świecie, w którym spoczywa Władimir Lenin lub obejrzeć relikty zimnej wojny z czasów radzieckich. 6. Kapsztad, RPA Kapsztad jest jednym z najpiękniej położonych miast w Afryce, a sylwestrowe fajerwerki sprawiają, że wydaje się ono jeszcze bardziej spektakularne. Poza uczestnictwem w lokalnych noworocznych uroczystościach warto spróbować tutejszych win i afrykańskich przysmaków. 7. Londyn, Wielka Brytania Okolice Tamizy zawsze stanowią niezwykłe tło dla sylwestrowych fajerwerków. Bycie w samym centrum tych wydarzeń jest odpłatne, jednak pokaz świateł można zobaczyć za darmo z takich wzgórz, jak Primrose Hill, Parliament Hill, a także z parku Greenwich i okolic Alexandra Palace. Wejście Anglii w nowy rok można też z powodzeniem oglądać z baru Skybar, który znajduje się na 28 i 29 piętrze budynku Millbank Tower i co roku organizuje 12-godzinną imprezę, lub przywitać rok 2020 w jednym z najstarszych pubów w Londynie (np. Old Bell Tavern, który funkcjonuje od 1670 roku). 8. Rio de Janeiro, Brazylia Jeśli chcesz powitać nowy rok na plaży w towarzystwie około 2 milionów innych ludzi, wybierz się do Rio de Janeiro – plaża Copacabana przypomina wówczas słynny karnawał i wszędzie dookoła słychać śmiech, muzykę i taniec. 9. Nowy Jork Times Square na Manhattanie to synonim sylwestra w całych Stanach Zjednoczonych i co roku bierze w nim udział ponad milion osób z całego świata. Ci, którzy nie przepadają za tłumami, mogą przywitać nowy rok na Brooklynie – w okolicach Grand Army Plaza odbywają się nieco bardziej kameralne uroczystości. 10. Las Vegas Vegas świeci przez cały rok, ale na sylwestra nieco gaśnie – miasto zamyka się dla pojazdów, by piesi mogli przejąć kontrolę nad ulicami i bez przeszkód świętować wejście w nowy rok. O północy prawie wszystkie kasyna wystrzeliwują tu z dachów swoich budynków imponującą serię fajerwerków, a widowisko najlepiej widać ze szczytu wieży Stratosphere Tower.
Polskie barwy na szacie Chrystusa w Rio i biało-czerwona Niagara. Hołd dla „Solidarności”
Napis „Solidarność” pojawił się na statui Chrystusa Odkupiciela w Rio de Janeiro w niedzielę wieczorem. Dzień wcześniej polskie barwy narodowe rozświetliły wody Niagary – najpiękniejszego wodospadu Stanów Zjednoczonych. Biało-czerwone iluminacje pojawiły się łącznie w 40 miejscach na całym świecie. W ten sposób uhonorowano 40-lecie powstania „Solidarności”.
View oEmbed on the source website – Posąg Chrystusa z otwartymi ramionami, upamiętniający stulecie niepodległości Brazylii ma przypominać ludziom o pokoju, nadziei i godności, a wartości te leżały również u podłoża „Solidarności”. Te same wartości stały również u podstaw działania wielu milionów Polaków, którzy w sierpniu 1980 r., walcząc o wolność i solidarność, utworzyli pierwszy wielki, niezależny związek zawodowy w państwach objętych komunistycznym totalitaryzmem – powiedział ambasador Polski w Brazylii, Jakub Skiba. View oEmbed on the source website Napis „Solidarność 1980-2020” był wyświetlany na szacie figury Jezusa z Rio przez ok. godzinę. W tym czasie był doskonale widoczny z wielu miejsc w mieście. Iluminacje pojawiające się na posągu nie są niczym niezwykłym, a wręcz przeciwnie – uznawane są za doskonały sposób na okazanie solidarności ze społecznościami w kryzysie, bądź upamiętnienie ważnych wydarzeń historycznych. View oEmbed on the source website Równie znaczące, choć o wiele bardziej widowiskowe, było podświetlenie wód wodospadu Niagary. Biało-czerwone barwy zagościły tam zaledwie na kwadrans, jednak nagrania i fotografie, na których uwieczniono ten moment, robią ogromne wrażenie. View oEmbed on the source website Polskie barwy pojawiły się też w Qutub Minar – słynnym minarecie w New Delhi, popularnym parku rozrywki w Santa Monica w Kalifornii, na wieżowcu Ringturm w Austrii, czy wieży Galata w Stambule. W wielu krajach rozświetlone polskimi barwami zostały też budynki ambasad. View oEmbed on the source website View oEmbed on the source website View oEmbed on the source website
Sao Paulo: przewodnik po atrakcjach i zabytkach
Sao Paulo to największe miasto na półkuli południowej. Liczy ponad 20 milionów mieszkańców. Mimo sąsiadujących z nim dzielnic nędzy, bywa nazywane finansową stolicą Brazylii. Turyści zwiedzą tutaj liczne muzea i obiekty sakralne, zobaczą największe zoo Ameryki Południowej, zachwycą się panoramą miasta z wysokości wieżowców. Podróżując do tego brazylijskiego miasta warto zarezerwować sporo czasu na zapoznanie się z kulturą i mieszkańcami.
Sao Paulo: zabytki Sao Paulo powstało w połowie XVI wieku, jako jezuicka misja świętego Pawła. Miasto, choć największe w kraju, nie jest jego stolicą. Było za to świadkiem wielu ważnych wydarzeń w historii Brazylii. Początkowo stanowiło ośrodek handlu niewolnikami, toczył się tutaj także ożywiony handel kamieniami szlachetnymi. Na początku XVIII wieku otrzymało prawa miejskie. W wieku XIX Sao Paulo było najważniejszym na świecie ośrodkiem handlu kawą. Dziś często przyciąga turystów. Gdzie jest Sao Paulo? Leży niedaleko Oceanu Atlantyckiego, około 400 km od wybrzeża. Do dziś handluje się tutaj doskonałą kawą. Miasto rozbudowało się - jest tu kolej metra, dwa lotniska. Wciąż jednak warto zobaczyć zabytki tego brazylijskiego miasta. Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Sao Paulo stoi w miejscu, gdzie z początkiem XVII ukończono pierwszy kościół w małej wtedy osadzie. Jest więc dużo starsza, niż prawa miejskie Sao Paulo. Została zbudowana z rzadko występujących odmian marmuru. W jej wnętrzu można zobaczyć architekturę sakralną w nieco egzotycznym dla Europejczyka wydaniu, bo nawiązującą mocno do tutejszej fauny i flory. Pod podłogą kościoła znajduje się bardzo duża krypta, uważana niekiedy za "drugi kościół". Cała starówka Sao Paulo pełna jest zabytkowych budynków o pięknej architekturze. Nie brakuje zwłaszcza architektury sakralnej (klasztor Sao Bento, kościół San Antonio), choć z pewnością warto zwrócić uwagę na budynek Teatro Municipal, prezentujący połączenie art noveau z barokiem. Spacer po starówce Sao Paulo powinien zostać zaplanowany jako niespieszna przechadzka, z mnóstwem czasu potrzebnego, by zatrzymać się i zachwycić. Sao Paulo: atrakcje Sao Paulo obfituje też w atrakcje turystyczne dla tych spośród przyjezdnych, którzy chcieliby po prostu się zabawić lub poznać kulturalne życie miasta. Museu Paulista to wspaniały obiekt architektoniczny z końca XIX wieku, a przy tym miejsce przedstawiające historię miasta oraz galeria sztuki. Godnym uwagi celem odwiedzin są także wysokie, charakterystyczne wieżowce, wzbijające się ponad panoramę miasta. Edifício Itália to jeden z nich - w środku znajduje się taras widokowy, restauracje, kawiarnie. Z pewnością nie powinno zabraknąć go na liście nikogo, kto chciałby poznać Sao Paulo. Aby spotkać się z lokalną sztuką i kulturą, warto też skierować kroki do Museu de Arte de Sao Paulo, gdzie znajdują się liczne prace słynnych brazylijskich malarzy, ale też francuskich impresjonistów. Godny uwagi obiekt stanowi Muzeum Sztuki Sakralnej w klasztorze da Luz. Co ciekawe, w Sao Paulo znajduje się także malownicza dzielnica japońska o nazwie Liberdade. Aby odpocząć po zwiedzaniu i poznać nieco miejscową przyrodę, warto zatrzymać się w Sao Paulo Zoo. To obiekt, który zamieszkują tysiące gatunków zwierząt. Zoo ma powierzchnię 824 529 m² i znajduje się na terenie lasu atlantyckiego. To prawdziwa gratka dla wielbicieli przyrody i możliwość spędzenia czasu w spokojnym, powolnym rytmie, oddychając świeżym powietrzem. Miejscem relaksu dla mieszkańców miasta i osób przyjezdnych jest Parque Ibirapuera – największy park w mieście. Na jego terenie znajduje się także rozbudowana infrastruktura turystyczna – muzea, kawiarnie, pawilony, ogród japoński, kompleksy sportowe, place zabaw dla dzieci. Warto też przewidzieć czas na swobodne wałęsanie się po mieście, zaglądanie do kawiarni, zanurzenie w życiu tego latynoskiego miasta i sprawdzenie, co kryją najciekawsze w Sao Paulo dzielnice. Wielbiciele lokalnej kuchni nie pożałują wizyty w restauracji Baby Beef Rubaiyat. Sao Paulo: ciekawostki Sao Paulo to miasto, w którym w roku 1822 Brazylia ogłosiła niepodległość. Już sam ten fakt pokazuje, że mowa o miejscu niebanalnym, wartym uwagi i czasu. Panująca w Sao Paulo pogoda jest upalna, a często także wilgotna. Średnia dobowa temperatura rzadko spada poniżej 18 stopni Celsjusza. Najwięcej deszczu pada w grudniu i styczniu. W mieście panuje klimat równikowy i oceaniczny, co oznacza, że wielbiciele ciepła się nie zawiodą, niezależnie od tego, kiedy wybiorą się do Sao Paulo. Warto również zwrócić uwagę na fakt, że w Sao Paulo godzina znacząco odbiega od polskiej – w polskim czasie zimowym jest tam o 4 godziny wcześniej, natomiast gdy w Polsce czas zmienia się na letni, w Sao Paulo jest o 5 godzin wcześniej. Turyści mogą więc być narażeni na chwilowe pogorszenie samopoczucia związane ze zmianą strefy czasowej. Używany w Sao Paulo język to portugalski, czyli język urzędowy na terenie całego kraju. To duże miasto, turyści nie powinni więc mieć poważnych problemów z porozumieniem się w kluczowych kwestiach. Warto jednak pamiętać, że język angielski nie jest w Brazylii powszechny i przygotować się na rozmowy ze słowniczkiem w ręku. Bardzo ciekawym obiektem znajdującym się w mieście jest świątynia Salomona Sao Paulo. To główny obiekt sakralny Światowego Kościoła Królestwa Bożego, otwarty w roku 2014. Świątynia jest szczególnie ciekawa pod względem architektonicznym. To kopia biblijnej świątyni Salomona. Sao Paulo to także miasto o znanych i długich tradycjach piłkarskich. Na terenie miasta działają znane kluby, między innymi Sao Paulo FC, SE Palmeiras, Juventus. Znajduje się tutaj także czynny tor wyścigowy Formuły 1. Ciekawy, choć niechlubny rekord dotyczy komunikacji samochodowej w Sao Paulo, które regularnie, rokrocznie zasługuje na miano najbardziej zakorkowanego miasta świata. Wynika to z faktu, że miasto bardzo szybko rozbudowało się, a liczba ludności wzrosła. Za tak intensywnym rozwojem zdecydowanie nie nadążyła infrastruktura. Sao Paulo to miasto piękne i inspirujące, choć bardzo widać tutaj społeczne nierówności stanowiące problem wszystkich państw Ameryki Południowej. Obok bajecznie bogatych biznesmenów i ich willi żyją mieszkańcy skrajnie ubodzy, w rozpadających się dzielnicach nędzy. To sprawia, że podróżując do Sao Paulo warto mieć oczy dookoła głowy - przestępczość pospolita jest tutaj na wysokim poziomie. Dostępne w Sao Paulo atrakcje turystyczne można zwiedzić bezpiecznie, ale podczas wędrówek po uliczkach miasta lepiej zachować ostrożność. Transport z Sao Paulo do Rio de Janeiro Sao Paulo jest położone 400 km od Rio de Janeiro, byłej stolicy i drugiego co do wielkości miasta Brazylii. Piękne położenie Rio, a także ogrom atrakcji turystycznych sprawiają, że miasto jest prawdziwą mekką turystyki. Na terenie Rio de Janeiro znajdują się między innymi słynne plaże Ipanema i Copacabana, a także przepiękne wzgórza, tworzące malowniczy horyzont i niezapomniane widoki. Symbolem miasta jest ogromna statua Chrystusa Zbawiciela, wznosząca się ponad miastem ze szczytu wzgórza Carcovado. Ta charakterystyczna sylwetka wiele mówi o tym, ile dla Brazylijczyków znaczy religia katolicka. Wielu turystów odwiedzających Sao Paulo planuje w następnej kolejności zawitać do Rio de Janeiro. Brazylia zadbała, by podróż na tej trasie była łatwa i dostępna. Można więc wybrać podróż pociągiem, autobusem jednej z licznych linii, polecieć samolotem lub wypożyczyć samochód. Nie trzeba mieć przy sobie tłumaczenia prawa jazdy, by poruszać się po brazylijskich ulicach wypożyczonym pojazdem. Wiele zorganizowanych wycieczek do Brazylii przewiduje transport z Rio de Janeiro do Sao Paulo lub na odwrót. Oba te miasta są zdecydowanie godne uwagi i odwiedzenia. Każde z nich pokazuje nieco inne oblicze Brazylii, która dziś jest krainą prawdziwych kontrastów, zwłaszcza społecznych. Na obrzeżach Rio, podobnie jak w Sao Paulo, nie brakuje faweli, czyli niebezpiecznych dzielnic nędzy. Codzienne życie miasta toczy się w cieniu potężnych wzgórz i tuż nad brzegiem pięknego Oceanu Atlantyckiego.
8 lat eksperymentu w Rio de Janeiro. Jak próbowano odkupić miasto przed Igrzyskami Rio de Janeiro
Rio to miasto pełne przepychu, ale także biedy i przemocy dręczących rozsiane na wzgórzach fawele. Przed Igrzyskami slumsy przechodziły radykalne zmiany. Przeczytajcie jak przygotowywano miejsca, którymi Brazylia nie chciała się chwalić.
Jesteśmy królikami doświadczalnymi – stwierdza Fabio de Amaral, dawniej zabójca na usługach gangu narkotykowego, dziś ewangelicki kaznodzieja. Kościół, w którym Fabio wygłasza kazania, mieści się w Santa Marta, jednej z faweli Rio. Mówi tak, bo okolicę objął plan wyczyszczenia slumsów przed igrzyskami w 2016 r. Eksperyment rozpoczął się w listopadzie 2008 r. Oddziały specjalne policji wkroczyły wtedy na teren stromego wzgórza pokrytego rachitycznymi domami z cegły i żużlu, które wznoszą się obok ścieżek z 788 stopniami prowadzącymi do stóp słynnej figury Chrystusa Odkupiciela. Podczas zwykłych policyjnych nalotów na narkotykowych dilerów siły porządkowe wjeżdżały do faweli opancerzonymi ciężarówkami zwanymi w slangu „czerepami” i błyskawicznie eliminowały swoje cele. Tym razem jednak 112 „funkcjonariuszy pacyfikujących” zostało w Santa Marta na dłużej, by na dobre rozprawić się z gangiem. Następnie władze wybudowały tu pomalowane w jaskrawe kolory bloki mieszkalne, dociągnęły do nich prąd, wreszcie dostarczyły 700 darmowych lodówek. Dziś Santa Marta jest ulubionym miejscem ekip filmowych i celebrytów pokroju Madonny czy Johna McCaina. Odwiedza je też mnóstwo brazylijskich turystów, dla których jest to często pierwsza wizyta w faweli. Jakiś czas temu Fabio sam był jednym z tych, którzy sprawiali kłopoty w slumsach. Urodzony w faweli w 1973 r. wyrósł na płatnego zabójcę. Zwano go „Bananeira” – od drzewa bananowca, które przypominał, gdy popisywał się, chodząc po wąskich ścieżkach na rękach z nogami rozłożonymi w górze. Wiarę w Boga odnalazł dzięki miejscowej zakonnicy, ale – jak sam przyznaje – całkowita przemiana zajęła mu sporo czasu. – Wierzę w stopniową skruchę – mówi Fabio, próbując opanować dwa pitbule mieszkające na dachu jego domu. Wygląda jak Mike Tyson ubrany do kościoła: ma żółtą koszulę z krótkim rękawem i czarne spodnie od garnituru. W czasie wolnym od głoszenia kazań Fabio na ulicach szuka bezrobotnych i próbuje namówić ich do udziału w szkoleniach z budowlanki. To olbrzymi krok naprzód dla ludzi, których w Rio określa się mianem lixo, czyli śmieci. Firmy nie boją się już ich zatrudniać, traktują z większym szacunkiem. Wciąż jednak nie można mówić o dostatnim życiu. Przed wjazdem do Santa Marta widnieją tabliczki ostrzegające przed gorączką krwotoczną, a „w wyższych partiach wzgórz mieszka tylko smutek” – jak twierdzi Fabio, wskazując na prowizoryczne budynki. Programy pomocy społecznej tam nie sięgają, a wokół nich wciąż widać ludzi przygotowujących posiłki na przydomowych paleniskach. Okupacja drogą do sukcesu Rio desperacko potrzebowało rozwiązania skomplikowanego ekonomicznego węzła, na który składały się niskie płace, słaby system władzy i fatalna komunikacja publiczna. Pieniądze z budżetu płynęły tu tak sprawiedliwie, jak w każdej innej kleptokracji. – Tak się dzieje na całym świecie, u nas jednak osiągnęło ogromną skalę – twierdzi José Mariano Beltrame, sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa publicznego, autor planu zakładającego okupację slumsów przez 12,5 tys. policjantów. Do mistrzostw świata w piłce nożnej w 2014 r. mają oni pozbyć się gangów kontrolujących 165 lokalnych społeczności. Beltrame ma nadzieję, że dzięki temu po igrzyskach w 2016 r. zostawi po sobie sprawny aparat państwowy i gospodarkę opartą na prawie. Wielu mieszkańców wierzy, że Beltrame to pierwszy nieskorumpowany szef wydziału bezpieczeństwa. Nie pochodzi z Rio – jego akcent i trzymana pod biurkiem tykwa na mate wskazują, że jest gauczem z południowych równin Brazylii. W innych slumsach okupowanych obecnie przez siły policyjne życie się poprawiło. Dzieci znów mogą bawić się na ulicach, a znajomi odwiedzać się wzajemnie. Ludzie wciąż jednak są podejrzliwi. Jeden z przyjaciół Fabio, Sérgio Souza de Andrade, również kaznodzieja, wyjaśnił mi to podczas zwiedzania kościelnych katakumb. – Ludzie nie chcą o tym głośno mówić, ale najbardziej boimy się, że jutro będzie jak wczoraj. Co się stanie, kiedy policja się wycofa? Spójrzmy na Cantagalo, fawelę w kształcie amfiteatru, skąd rozciąga się imponujący widok na miasto. Przez 35 lat rządzili tu przemytnicy. Ściany, na których dziś widać malunki lokalnych artystów, dawniej pokryte były napisami sprejem typu „Jesteśmy świrami” czy „Tu rodzą się wariaci”. Gdy w grudniu 2009 r. policja przejęła kontrolę nad dzielnicą, gangsterzy przestali chodzić z bronią na widoku, ale nie opuścili tych okolic. – Kryją się gdzieś wyżej – stwierdza Luiz Bezzerra de Nascimento, szef stowarzyszenia lokalnej społeczności, pokazując ręką w stronę szczytu wzgórza. Fakt, że Cantagalo witało policję z otwartymi rękami, jest efektem zakrojonej na szeroką skalę kampanii informacyjnej. Jak tłumaczy kapitan miejscowej jednostki pacyfikacyjnej Leonardo Nogueira, to strategia stara jak wojskowe okupacje. To on na oczach kamer lokalnej telewizji rzucał dzieciom cukierki przez okno komendy. – Jeśli te dzieciaki będą mogły żyć z dala od narkotyków, wyrosną na innych ludzi – wyjaśnia Nogueira. – Chcemy wrócić tu za 20 lat i zobaczyć, jak bardzo różnią się od pokolenia rodziców. Między gangami a kapitalizmem Po zniknięciu gangów w pewnym sensie nastał kapitalizm – każdy mieszkaniec faweli musi sobie radzić sam. Dotychczas elektryczność w Santa Marta dzięki nielegalnej plątaninie kabli była darmowa. Teraz trzeba płacić rachunki. Nikt nie potrafi wytłumaczyć, dlaczego wysokość opłat zmienia się z miesiąca na miesiąc. Wartość nieruchomości w okolicy też poszybowała w górę. W pobliskiej, nieco lepiej utrzymanej Botafogo, gdzie jeszcze niedawno świstały zbłąkane kule, ceny mieszkań wzrosły ponaddwukrotnie. Zarówno studenci, jak i obcokrajowcy nagle zapragnęli domów z widokiem na Santa Marta. Mimo początkowych sukcesów akcji pacyfikacyjnej ubodzy mieszkańcy Rio pozostają nieufni wobec rządowych planów przekształcenia miasta. Co jakiś czas dochodzi do gwałtownych protestów, jak np. kilka lat temu, gdy rozpoczęto budowę betonowego ogrodzenia wzdłuż prowadzącej do lotniska autostrady Linha Vermelha. Władze mówiły, że to ekrany dźwiękochłonne, ale krytycy uznali, że raczej próba ukrycia nędznych mokradeł Complexo da Maré razem z wybudowanymi na nich domami, których mieszkańcy handlowali na poboczu autostrady, czym się da. Podobne wątpliwości narastają w związku ze zbliżającymi się igrzyskami. Połowa nowych obiektów powstanie w Barra da Tijuca, 30 km od centrum miasta – w kojarzącej się z Miami enklawie klasy średniej. Nie widać tu zbyt wiele biedoty, ale – co dziwniejsze – nieobecny jest też urok cidade maravilhosa, „cudownego miasta”, które dało światu Carmen Mirandę i Dziewczynę z Ipanemy. O dzielnicy tej mówi się „Rio, które zapomniało o Rio”. Jak przekonuje doradca władz miejskich, hiszpański naukowiec Jordi Borja: – Igrzyska powinny zostać wykorzystane do poprawy sytuacji w centrum miasta, a nie na przedmieściach. Dzięki nim można by zmniejszyć podziały społeczne i stworzyć infrastrukturę służącą biedniejszym mieszkańcom. Jakieś pieniądze najwyraźniej jednak docierają także do najuboższych dzielnic. Dolną i górną część slumsów Cantagalo połączono za pomocą dwóch wzlatujących pod niebo wind umieszczonych w stalowych szybach. W Complexo do Alemão, plątaninie kilku faweli stanowiącej do niedawna twierdzę Czerwonego Komanda, największego z gangów Rio, zaroiło się od robotników, którzy wybudowali kilka tysięcy nowych mieszkań, ośrodek sportowy i kolejkę linową. Niektórzy mają nadzieję, że te projekty – jak londyńskie metro czy Most Brookliński – staną się symbolem cnót obywatelskich, otwarcia slumsów i przyznania równych praw wszystkim cariocas – jak mówią o sobie mieszkańcy Rio. Inni jednak twierdzą, że pieniądze i tak zostaną rozkradzione, jako przykład wskazując budynek Cidade das Artes (Miasto Sztuk). Na wznoszenie gigantycznej betonowej sali koncertowej wydano już 250 mln dolarów i chociaż od rozpoczęcia prac w Barra da Tijuca minęło już 10 lat, w budynku nie zabrzmiała jeszcze ani jedna nuta. Skoro szukamy już jakiegoś trwałego olimpijskiego dziedzictwa, może będzie nim pokój, jaki zapanuje tu po igrzyskach? Odpowiedź, jak twierdzi wielu, może dać miejscowy karnawał. To czas, w którym wszystkie role społeczne zostają odwrócone. – Jesteśmy miastem hucznych imprez – mówi burmistrz Eduardo Paes. – Próbujemy odtworzyć ten rodzaj zorganizowanego chaosu, jaki panuje w Rio w trakcie karnawału. Podczas olbrzymich parad ubodzy przebierają się za królów, elita z nadmorskich osiedli udaje żebraków, zaś 60 tys. uczestników na prawie stu platformach bawi się w gorących rytmach samby do rana. Ale karnawał odbywa się tylko raz do roku. Tymczasem staraniom, żeby zmienić Rio przed igrzyskami, położy kres sama olimpiada. Po ceremonii zamknięcia przyszłość faweli spocznie na barkach takich ludzi jak Fabio, głoszący przesłanie osobistego odkupienia. Jego kościół stoi przy placu z pomnikiem Michaela Jacksona; to w tym miejscu gwiazdor nagrał teledysk do piosenki They Don’t Care About Us („Zupełnie ich nie obchodzimy”). Świątynię wypełniają dzieci z ubogich rodzin i dorośli mający problemy z narkotykami. W wietrzne dni zza metalowych żaluzji chroniących przed oceaniczną bryzą niesie się głos Fabia. – Ciało jest słabe – intonuje do mikrofonu. – A duch silny. To jego pieśń dla zwykłego człowieka. Tekst: Joshua Hammer
Żyjemy w fascynujących czasach. Dzięki postępowi nauki nasza rzeczywistość zmienia się tak szybko, jak nigdy wcześniej w historii świata. Dziś trudno sobie wyobrazić, jak będzie wyglądało nasze życie nie za 50, nie za 20, ale już za 5 lat. Tyle mniej więcej czasu potrzeba, by kolejny człowiek stanął na Księżycu, i nie chodzi bynajmniej o astronautę, tylko turystę. Kosmiczna turystyka przestaje bowiem być mrzonką. Zwłaszcza że dziś w kosmicznym wyścigu liczą się już nie tylko supermocarstwa, ale prywatni przedsiębiorcy, którzy w eksploracji kosmosu widzą źródło swoich przyszłych kosmicznych dochodów. Ziemia staje się dla nas za ciasna. Żeby być pionierem w dzisiejszych czasach, jedyną drogą, którą można obrać, jest droga w kosmos. Wielka, wspaniała przygoda i takież wyzwanie, które otworzy przed nami nowe horyzonty. Dlatego zachęcam do przeczytania artykułu o kulisach wyścigu na Księżyc oraz relacji Scotta Kelly’ego z jego prawie rocznego pobytu na orbicie. Ten amerykański astronauta spędził 340 dni na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, jakieś 400 km nad naszymi głowami, podczas gdy jego brat bliźniak pozostał na ziemi. Dzięki temu eksperymentowi naukowcy chcieli sprawdzić, jakie zmiany genetyczne zachodzą w organizmie i psychice człowieka, który tak długo przebywa w stanie nieważkości i izolacji, co jest kluczowe podczas podróży na Marsa. Bo w kosmosie człowiek rośnie parę centymetrów, często traci smak i jest spuchnięty, bo płyny ustrojowe z braku grawitacji przemieszczają się do góry. Ale są też plusy, które rekompensują wiele niedogodności. Ziemia widziana z góry jest zachwycająca, co możemy podziwiać na zdjęciach Kelly’ego umieszczanych na Instagramie. W końcu każdego dnia stacja okrąża naszą planetę 16 razy, a to oznacza 16 wschodów i zachodów słońca. A każdy fotograf wie, że to magic hours. Agnieszka Franus, redaktor naczelna
28 Wycieczka na księżyc Podbój kosmosu powoli staje się polem biznesowej eksploracji i eksploatacji, na którym fortuny chcą zbijać prywatne firmy. A pierwszym realnym źródłem dochodów wydaje się kosmiczna turystyka. Tekst Sam Howe Verhovek Zdjęcia Vincent Fournier 54 Śmierdzący temat Miliard ludzi na świecie swoje potrzeby fizjologiczne załatwia w plenerze. To wielki problem globalnego zdrowia publicznego. A jednym z powodów tego stanu rzeczy jest... kultura. Tekst Elizabeth Royte djęcia Andrea Bruce 80 Zew ciemności W odległych górach Uzbekistanu dla prawdziwych eksploratorów od szczytów bardziej fascynujące są... jaskinie. Bo być może właśnie tam uda się odkryć Mount Everest podziemi. Tekst Mark Synnott Zdjęcia Robbie Stone 98 Zębata torpeda Ostronos atlantycki jest najszybszym rekinem na świecie. Jego pech polega na tym, że także smacznym bardziej niż inne. Tekst Brian Skerry Zdjęcia Glenn Hodges 122 Kompleks mesjasza Z pewnością wielu ludzi uważa się za wyjątkowych, ale niektórzy w tym mniemaniu idą jeszcze dalej, twierdząc, że są mesjaszami. I znajdują uczniów, którzy podzielają ich przekonania. Tekst i zdjęcia Jonas Bendiksen
"Ping-pong to oprócz wysiłku pojedynek intelektów". Wywiad z paraolimpijką, mistrzynią tenisa stołowego
Natalia Partyka ma chińską cierpliwość. Bo taka jest potrzebna, żeby wygrywać w tenisie stołowym, dyscyplinie od lat zdominowanej przez Chińczyków. Natalia wierzy, że kiedyś ich ogra. Bo ma tę umiejętność czekania na efekty, precyzję i zacięcie do ciężkiej pracy. Nie ma co prawda dwóch rąk, ale to wydaje się nie mieć znaczenia.
Tuż przed wyjazdem na Igrzyska Paraolimpijskie Natalia Partyka rozmawiała z Julią Lachowicz. NG: Coś mi tu nie gra. Natalia Partyka: Ale co? Bo mnie zazwyczaj gra. Dziś kończysz 27 lat i jutro wyjeżdżasz na swoje siódme igrzyska olimpijskie. Faktycznie, zaczynałam młodo. Pierwszy raz pojechałam w 2000 r. do Sydney. Byłam wtedy najmłodszą zawodniczką całej paraolimpiady. Zupełne dziecko – 11 lat. Jutro lecę do Rio na igrzyska olimpijskie, a pod koniec sierpnia jeszcze raz na paraolimpiadę. Więc w sumie za chwilę będę miała na koncie osiem startów olimpijskich. W Sydney traktowałaś to chyba bardziej jak zabawę. Podobno byłaś maskotką reprezentacji? Na pewno nie traktowali mnie do końca poważnie. Ale to uczestnictwo było dla mnie ważne, bo tam zobaczyłam, że muszę jeszcze sporo trenować, by zacząć się liczyć. Zmobilizowało mnie to. Zacięłam się. Od tamtego czasu prawie nie wychodzę z sali treningowej. Efekt – medal w Atenach, a cztery lata później kwalifikacja do Pekinu zarówno na igrzyska, jak i na paraigrzyska. Właściwie od czasów Sydney zaczęłam myśleć o sporcie bardzo poważnie. I w 90 proc. być pełnosprawną sportsmenką. Nawet w 99 proc. W końcu nie mam tylko jednego przedramienia. Tylko? Są znacznie większe niepełnosprawności. Moja to nic w porównaniu z problemami, z jakimi muszą zmagać się inni paraolimpijczycy. Ale jednak w tenisie stołowym ręce są kluczowe. Tak, dlatego musiałam opracować z trenerem specjalny rodzaj serwisu. Poza tym pracuję bardzo dużo nad równowagą ciała. To kluczowe w ping-pongu – szybkie zwroty, energiczne ruchy. Przez nie łatwo stracić równowagę, którą ja mam zaburzoną. Do tego muszę uważać na całe swoje ciało – przez brak ręki bardziej obciążam resztę organizmu. Cud, że przy takim treningu nie miałam jeszcze jakichś bardzo poważnych kontuzji. A może brak ręki jakoś Ci pomaga, tak jak niektórzy mówią np. o protezach nóg? Niestety nie. Protezy to inna sprawa. Na początku bardzo kibicowałam Pistoriusowi, ale potem, gdy zrozumiałam, że on ma nogę, która się nie męczy, i technologie za tysiące dolarów, to zaczęłam się zastanawiać, czy to jest fair. U mnie brak przedramienia podczas gry działa tylko na minus. Nikt mi nie zarzuci, że w czymś jestem silniejsza. Ten brak może zniwelować tylko ciężka praca. Ciężka, czyli? Czyli minimum dwa treningi dziennie. Rano po śniadaniu trzy godziny. Potem szybki obiad, drzemka i znowu na trzy, cztery godziny na salę. Czasem po kolacji trenujemy jeszcze coś mniej wymagającego. Najważniejsze, żeby od myślenia bolała mnie głowa, a obolałe mięśnie niekoniecznie. Bo ping-pong to oprócz wysiłku pojedynek intelektów. Strategia. Sztuka precyzji. Potem idę spać, a następnego dnia – to samo. Dzień w dzień. Kiedy będąc dziewczynką jeszcze mi się nie chciało, zanim wypowiedziałam zdanie o tym, że nie chcę iść na trening, mój tata już działał i nawet nie wiem jak, już byłam w drodze na salę z plecakiem na plecach. Teraz wiem, że tylko tak można coś osiągnąć. Z ręką czy bez. Niektórzy mówią, że gdzie ja z taką formą się pcham na paraigrzyska. Że to nie fair, bo już tak dobrze gram. Ale ja się pytam dlaczego? Przecież każdy może poświęcić tyle co ja. I trenować kilkadziesiąt godzin w tygodniu. Każdy może próbować też konkurować z zawodnikami w pełni sprawnymi. Zresztą, o dziwo, zawsze bardziej się stresuję podczas paraolimpiady. Większość osób już przed zawodami wiesza mi na szyi złoto. To usztywnia, te wielkie oczekiwania. Mam ręce jak z drewna, często sama się nie poznaję. W Rio też wszyscy liczą na złoto. Od 10 lat nie przegrałam żadnych zawodów w parasporcie. Żadnych. A co, jak tym razem wpadnę w Rio? Powtarzam sobie, że to nie będzie koniec świata. Ale nie ukrywam, że celuję w złoto. Masz porównanie między igrzyskami a paraigrzyskami. Jak wypada? Te drugie są jakby bardziej przyjazne, rodzinnie. Ze wszystkimi się znam właściwie od dziecka, więc czuję się jak u siebie. Na normalnych toczy się gra o najwyższe stawki. O tych olimpijczykach się mówi – w prasie, w telewizji. W Londynie na przykład podczas igrzysk było kilkudziesięciu polskich dziennikarzy, medalistów – 10. Dla porównania zmagania paraolimpiady miał relacjonować jeden dziennikarz. Ale że medalistów było 36 (!), on nawet wszystkich dekoracji nie mógł sam obskoczyć. Bo my, Polacy, w parasporcie jesteśmy świetni. W Londynie byliśmy dziewiątym państwem pod względem medali. Dla porównania, w normalnych igrzyskach uplasowaliśmy się na dalekim 30. miejscu. Ale jakoś to Polaków nie emocjonuje, z paraolimpiady nie było nawet relacji telewizyjnych. Uderzyło mnie w Londynie, że paraigrzyska Brytyjczycy traktowali na równi z olimpiadą. Pełne stadiony, ludzie znali swoich sportowców, niesamowite emocje etc. W Polsce o parasporcie się właściwie nie słyszy. Oglądają go głównie rodziny sportowców. No, może ktoś słyszał o Partyce, ale to głównie dlatego, że gram też w normalnej lidze. A mamy kim się chwalić! Nie wiem, skąd ten problem. Ale widzę, że niepełnosprawnych nie ma też na ulicach, w porównaniu z innymi krajami Europy Zachodniej. Że są wyautowani ze społeczeństwa. Wiem, że jak się idzie do sponsorów i mówi się, że się jest paraolimpijczykiem, to oni nagle nie mają pieniędzy, nie mogą nic zrobić, zamykają rozmowy. Słowo „niepełnosprawność” zamyka im wszystko, łącznie z sercami. Jakby to była jakaś plama na honorze. Dziwi mnie to, bo przecież parasport to taki sam sport jak każdy inny plus coś więcej. Walka z własnymi ograniczeniami. Trenowanie mimo wszystko. Często pokonywanie fizycznych barier, jak dojazd na trening na wózku inwalidzkim. Ale to nikogo nie przekonuje. Nikt nie chce być kojarzony z niepełnosprawnością i już. Dlatego tak trudno niepełnosprawnym wybić się i wejść na wyższy poziom. Jak Tobie się to udało? Miałam szczęście. Po pierwsze, jak mówiłam – bo nie mam tylko prawego przedramienia. Od urodzenia, więc nauczyłam się z tym żyć normalnie. Po drugie, bo urodziłam się w Gdańsku, gdzie od zawsze były mocne tradycje pingpongowe. Po trzecie, bo mieszkałam blisko klubu i tata chciał, żebyśmy coś trenowały z siostrą, i nas tam zaprowadził. Mój trener od razu zobaczył, że mam do tego smykałkę, i zadzwonił do klubu dla osób niepełnosprawnych. Sześć miesięcy później grałam na mistrzostwach Polski. Na szczęście tenis stołowy to nie jest bardzo drogi sport. Dostałam jakieś stypendia, potem zaczęłam grać w pełnosprawnej lidze i jakoś to się ułożyło. Ale nie każdy ma takie szczęście. I nie każdy robi taką furorę. Teraz już mnie znają, ale na początku każdy mój występ w „normalnych” zawodach to była ciekawostka, zdziwienie i szok. Chińczycy tenis stołowy uwielbiają, to niemal ich sport narodowy, i faktycznie są nie do pobicia przez innych. Podczas rozgrywek trybuny były pełne. Po każdym moim meczu godzinami musiałam przebijać się przez tłum fanów i dziennikarzy. Nie wierzyli własnym oczom. Byłaś jedną z dwóch sportsmenek, które uczestniczyły zarówno w normalnych, jak i paraigrzyskach. Drugą była afrykańska pływaczka Natalie du Toit. W tym roku do tego grona dojedzie jeszcze australijska pingpongistka Melissa Tapper. Cieszę się, że tak się dzieje, bo przy tej okazji więcej się mówi o parasporcie. Ja traktuję to jak wielkie wyróżnienie. Ale wiem, że dla wielu sportowców to nieosiągalne, bo walka z niepełnosprawnością jest tak duża, że nie starcza sił na jeszcze cięższe treningi. Chciałabym pomóc tym, którzy chcą, a nie mogą. Dlatego mam fundusz, z którego daję stypendia młodym sportowcom z niezamożnych środowisk. Wiem, ile pieniędzy potrzeba, by móc trenować. Chciałabym, żeby dzięki funduszowi poczuli siłę. I żebym stała się ich prawą ręką. Tekst pochodzi z wrześniowego numeru National Geographic Polska. Jak ogląda góry niewidomy alpinista? Jurek Płonka przemierza najwyższe pasma Europy i zdobywa kolejne szczyty. Posłuchaj jego opowieści! View oEmbed on the source website
Ewenement Rio 2016! Trojaczki z Estonii wystartują w tej samej konkurencji
Leina, Liina i Lily Luik - jednojajowe trojaczki szykują się do startu.
Historyczne wydarzenie Rodzinne starty na igrzyskach należą do rzadkości. Tym bardziej w ramach tej samej dyscypliny. Nic więc dziwnego, że tyle zamieszania wywołały jednojajowe trojaczki, które staną niedługo na starcie w Rio de Janeiro. I uwaga, nie będzie to sztafeta, wręcz przeciwnie - siostry będą ze sobą rywalizować. Reprezentują Estonię na królewskim dystansie. Jak podaje agencja Reutersa, to prawdopodobnie pierwszy taki przypadek w historii, gdy identyczne trojaczki konkurują w jednej dyscyplinie. W rodzinie siła To jeszcze nie koniec zaskoczeń. Oprócz tego, że te urocze blondynki, okrzyknięte największym fenomenem tegorocznych igrzysk, prawie nie różnią się wizualnie, mają podobne imiona. Leina, Liina i Lily Luik skończyły 30 lat, a bieganiem na poważnie zajmują się od 6. To niezbyt długo, ale dziewczyny są ambitne. Start w Rio traktują jako życiową szansę. Nie dla każdej z osobna, ale właśnie dla niezwykłego trio - w końcu w rodzinie siła. Można się o tym przekonać na ich stronie “Trio do Rio”. Siostrzane 42,195 km Reprezentantki Estonii nie są faworytkami w swojej dyscyplinie, ale jak mówią ich celem jest wspólne ukończenie biegu oraz ustanowienie rekordów życiowych. Ich zmagania będzie można śledzić już w niedzielę, 14 sierpnia 2016.
Igrzyska olimpijskie jakich nie znacie. Czego nie zobaczycie w Rio, a co oglądali starożytni?
XXXI Letnie Igrzyska Olimpijskie już się zaczęły i warto wiedzieć, że wśród zapomnianych starożytnych zwyczajów jest nie tylko występowanie w nich nago.
Wiele aspektów starożytnych igrzysk olimpijskich zabrzmi znajomo dla fanów igrzysk w Rio de Janeiro: międzynarodowe elitarne zawody, dziesiątki tysięcy wiwatujących kibiców, dyscypliny takie jak biegi krótkodystansowe, zapasy, rzut dyskiem i oszczepem. Podobnie jak teraz, starożytni olimpijczycy często spędzali długie lata na trenowaniu z wyspecjalizowanymi instruktorami, a zwycięstwa kojarzyły się ze sławą i bogactwem. Jednak niektóre elementy starożytnych igrzysk mogłyby się dzisiaj wydać co najmniej dziwne. W końcu ciężko wyobrazić sobie, że w czasie współczesnych igrzysk składane są ofiary w postaci 100 wołów albo publicznie chłosta się lekkoatletów przyłapanych na oszukiwaniu, nie wspominając o wyścigach w pełnej zbroi. W starożytności sportowcy rywalizowali nago, oglądali też wnętrzności poświęconych zwierząt, by sprawdzić czy przepowiedzą one zwycięstwo, a nagrody dostawali tylko za zajęcie pierwszego miejsca (nie było nagród za drugie ani trzecie miejsce). Pomimo zachowanej ciągłości pomiędzy starożytnymi i nowożytnymi igrzyskami, głęboki wpływ sztuki wojny i religii na pierwotne igrzyska sprawiał, że było to widowisko, w którym współcześni kibice na próżno mogliby się doszukiwać podobieństw ze współczesnym spektaklem. Waleczność w walce i sporcie Pierwsze igrzyska odbyły się w 776 roku p.n.e. w Olimpii w Zachodnim Peloponezie. Prawdopodobnie zapoczątkował je zwyczaj organizowania uroczystości pogrzebowych na cześć poległym wojownikom i lokalnym bohaterom, choć niektóre mity jako założyciela igrzysk podają półboga greckiego Heraklesa. Zawody organizowane były co cztery lata nieprzerwanie przez prawie 1200 lat. Ich organizacji zakazał w 393 roku n.e. dopiero cesarz Teodozjusz I Wielki - chrześcijanin, który kult Zeusa w czasie igrzysk postrzegał jako pogańskie wypaczenie. W starożytnym świecie wiele wydarzeń olimpijskich inspirował zwyczaj prowadzenia wojny. Na przykład masa wojowników biegających w pełnej zbroi stanowiła również skuteczny sposób na zaskoczenie i przerażenie wojsk nieprzyjaciela. (Grecki historyk Herodot opisuje armię grecką biegiem zbliżającą się w stronę Persów w czasie bitwy o Maraton – to taktyka, której wschodni najeźdźcy prawdopodobnie nigdy wcześniej nie widzieli). W czasie hoplites dromos, czyli biegu w uzbrojeniu, grupa 25 greckich atletów biegła dwa okrążenia na 192-metrowym stadionie w Olimpii. Biegacze mieli na sobie hełmy i dzierżyli tarcze o wadze około 14 kilogramów. Z kolei uczestnicy konkurencji rzutu oszczepem jadąc konno rzucali bronią w stronę zamocowanych na słupach tarcz, co zresztą było znaną taktyką militarną udokumentowaną przez historyka Ksenofonta. Bardzo popularne, choć niezwykle niebezpieczne były wyścigi rydwanów zaprzężonych w dwa i cztery konie. Rydwany wojenne były używane w Grecji co najmniej od czasów cywilizacji mykeńskiej, mniej więcej w okresie od 1600 do 1100 roku p.n.e., a wyścig czterokonnych rydwanów był jednym z najstarszych wydarzeń igrzysk - po raz pierwszy pojawił się w Olimpii już w 680 roku p.n.e. Jedynie zamożni mogli sobie pozwolić na posiadanie rydwanu i koni. Podczas gdy właściciele rydwanów zbierali oklaski za wszystkie zwycięstwa, z reguły wynajmowali oni woźniców, by ci za nich zmagali się z przeciwnikami. Zderzenia były powszechne, widowiskowe i często śmiertelne, a najbardziej niebezpiecznymi momentami ostre zakręty na każdym końcu stadionu. Do znanych woźniców należał rzymski cesarz Neron, który w 67 roku n.e. rywalizował w wyścigu rydwanów w Olimpii. Nie były to uczciwe zawody. Neron wziął udział w czterokonnym wyścigu z zespołem 10 koni. Wypadł ze swojego wozu przez co nie mógł ukończyć wyścigu , ale i tak ogłoszono go zwycięzcą argumentując, że gdyby ukończył wyścig, na pewno by go wygrał. Dyscypliny nazywane przez Greków „ciężkimi” były również ściśle związane z walką. Boks, zapasy i połączenie obu nazywane pankrationem – wszystkie te dyscypliny nagradzały siłę i zręczność taktyczną. Bokserzy nosili cienkie rękawiczki ze skórzanymi rzemieni i walczyli na otwartym terenie, co uniemożliwiało osaczenie przeciwnika i wydłużało czas walki. Jeśli pojedynek ciągnął się godzinami, pięściarze mogli zgodzić się na niebronione ciosy – czyli bokserski odpowiednik nagłej śmierci. Przynajmniej w jednym przypadku pojedynek właśnie tak się zakończył, czyli nagłą śmiercią. Grecki geograf Pauzaniasz opowiada historię walki pomiędzy Damoksenosem i Kreugasem, która zakończyła się, kiedy Damoksenos uderzył Kreugasa wyprostowanymi palcami, którymi przebił skórę przeciwnika i rozerwał jego wnętrzności. Źródło: National Geographic News, pełna wersja artykułu znajduje się tutaj. Tekst: Nick Romeo Zobacz kolejny odcinek naszego serialu "Warto spróbować" - tym razem nasza reporterka rusza na tor rowerowy!
RIO 2016: Zobacz gdzie będą walczyć sportowcy. Zabieramy was do Rio
Już jutro rozpoczynają się Igrzyska Olimpijskie w Rio de Janeiro. Trudno nie skorzystać z takiej okazji by nie zaproponować wam wycieczki po sportowych obiektach, gdzie sportowcy będą walczyć o medale.
Zobaczcie gdzie będą rozgrywane zawody. Człowiek kontra ośmiotysięcznik. Zobacz co powiedział Andrzej Bargiel, Człowiek Roku National Geographic, podczas Gali Travelerów w Warszawie! View oEmbed on the source website
Rio de Janeiro – olśniewający klejnot Brazylii, uznawane za najpiękniejsze miasto świata, miasto o unikalnej urodzie i atmosferze
Królują tu ognista samba, szalony karnawał i niebiańskie plaże otoczone luksusowymi apartamentami. Ale z drugiej strony królują tu także dzielnice nędzy - fawele, pełne przemocy, narkotyków i AIDS. Te dwa światy – jakże odmienne – przenikają się w Rio wzajemnie. Szczególnie widoczne jest to na miejscowych plażach, gdzie obok siebie skąpani w słońcu i oceanie cieszą się życiem mieszkańcy apartamentów i faweli. Słynny syn Rio de Janeiro – poeta i dyplomata Vinicius de Moraes mówi: "Jesteśmy otoczeni najpiękniejszą w świecie scenerią i najpiękniejszymi kobietami. Mamy ocean, żeby zmywał nasze troski i słońce by osuszało łzy". A przenikanie obu światów przeżywa kulminację w rytmie samby - nie liczy się pochodzenie, stan majątkowy, kolor skóry. Samba i karnawał to kolejne panaceum na troski mieszkańców Rio, zatracających się w fali muzyki, tańca, w bajecznych kostiumach i dekoracjach parady karnawałowej. Południowoamerykański noblista Mario Vargas Llosa tak to widzi "Zapomnienie się, uniesienie, zagubienie w piosence, aż poczujesz, że już nią jesteś, że muzyka śpiewa ciebie, a nie ty ją. (...) W ten sposób wychodzi się z niewoli ciała i wkracza w świat duchów. Śpiewem. Tańcem". Te dwa światy unosząc w zatraceniu oczy ku górze widzą nad Rio de Janeiro Jezusa Odkupiciela, którego figura wznosząca się na górze Corcovado rozpościera swe ramiona. Obejmuje nimi oba te światy niosąc im nadzieję zbawienia… Krzysztof Muskalski Styczeń-marzec 2014 r. Autorska Galeria Fotografii „Czas Podróży” Częstochowa, ul. Piłsudskiego 19 www.muskalski.pl/foto
Październikowy numer National Geographic Polska już od piątku w kioskach!
Najnowszy numer magazynu National Geographic Polska dostępny już od 29 października
W październikowym numerze piszemy między innymi o dietach i głodówkach i tym, jaki naprawdę maja wpływ na nasz organizm. Tematem numeru jest miłość wśród pierwotnych ludów i jak wyglądało ich życie seksualne. Piszemy także o krwawym procederze handlu kością słoniową i tym, jaki ma to związek z religijnymi obrzędami. Przedstawiamy także, jak Brazylia próbuje ucywilizować otaczające każde większe miasto fawele przed zbliżającymi się wielkimi krokami Igrzyskami Olimpijskimi, a mikołaj Nowacki pokaże w swoim fotoreportażu Odrę - rzekę, którą człowiek najpierw zmienił, a potem zostawił w zapomnieniu. To wszystko i jeszcze więcej do znalezienia w październikowym numerze magazynu National Geographic Polska, w kioskach od 29 października!
Jest duża, droga i bogata. Ale można jej doświadczyć bez uszczerbku na budżecie.
Według firmy konsultingowej Mercer, która co roku robi ranking najdroższych metropolii, Rio de Janeiro i Sao Paulo mieszczą się w pierwszej dwunastce. Forbes ogłosił z kolei, że Sao Paulo jest szóstym miastem świata, w którym mieszka najwięcej miliarderów. A bilety na tegoroczny karnawał kosztują nawet 3390 dol.! Te liczby przerażają, ale spokojnie. Jako rodowity Brazylijczyk i podróżnik znam sposoby, żeby świetnie się bawić za budżet równie skąpy jak bikini dziewczyn na plaży Ipanema. Zamiast imprezować w najdroższych klubach, bawię się do rana na plaży, popijając domowej roboty caipirinhę. Na najlepsze tradycyjne jedzenie chodzę do szkolnych restauracji, a na wyprawy do Amazonii wybieram się z lokalnymi przewodnikami. Więcej patentów zdradzam na następnych stronach. Wykorzystajcie je jak najszybciej. Bo już w 2014 r. organizujemy mistrzostwa świata w piłce nożnej, a dwa lata później igrzyska olimpijskie. Wtedy ceny mogą pójść na tyle w górę, że nawet Brazylijczycy zrobią się bezradni. INFO BRAZYLIA: Stolica: Brasília. Powierzchnia: 8,5 mln km2. Ludność: 192 mln. Religia: katolicyzm. Języki: portugalski, ale ze specyficznym dla Brazylii akcentem. Waluta: real (BRL); 1 real = 1,85 zł. 7 sposobów na tanią Brazylię Zdradza Vitor Diniz, z zawodu muzyk flecista, z zamiłowania podróżnik i badacz brazylijskiej kultury. Pochodzi z Joao Pessoa, na wschodnim wybrzeżu kraju. 1. Mieszkanie od zaraz Wcale nie musisz zostawać tu pół roku, by rozejrzeć się za mieszkaniem do wynajęcia. Ponieważ ceny hoteli często przewyższają budżet podróżników, popularne stały się mieszkania do wynajęcia na tydzień lub dwa. W ten sposób nie tylko śpisz taniej, ale możesz zaoszczędzić na restauracjach. Mieszkanie dla 4-6 osób, można wynająć od 150 dol. za noc (czyli ok. 30 dol. na osobę). Najlepszych ofert szukaj na www.aluguetemporada.com. 2. Zatańcz to sam Choć karnawał w Rio nie należy do najtańszych, to są na niego sposoby. Pierwszym jest upolowanie biletu na najtańszy sektor 13, tzw. arquibancada popular. Wejściówka kosztuje ok. 18 zł, ale trzeba liczyć się z tym, że obejrzy się jedynie dispersao, czyli sam koniec parady. Drugi to zapisanie się na darmową próbę jednej ze szkół samby. Dokładny grafik znajdziesz na www.rio-carnival.net/sambodromo/rehearsals.php. Można też zrobić to co większość Brazylijczyków, czyli zabawę na ulicy. Zupełnie bezpłatną. W Rio jednymi z najlepszych ulicznych grup karnawałowych, są Ipanema, Monobloco i Suvaco do Cristo. Biodra w ruch! 3. Hotel za pół ceny W Brazylii przyjętym zwyczajem jest negocjowanie cen, także w hotelach. Szczególnie poza sezonem możesz liczyć na znaczne obniżki. Wprost proporcjonalne do umiejętności targowania się. 4. Między miastami Ponieważ odległości w Brazylii są ogromne, warto zastanowić się nad przelotami między miastami. Tym bardziej że dla obcokrajowców linie lotnicze TAM przygotowały atrakcyjną ofertę Brazilian Air Pass (tanio po całym kraju). Można go zamówić tylko podczas kupowania biletu do Brazylii (trzeba podać dokładne daty lotów). Szczegóły na www.tam.com.br. Ci, którzy nie tego nie zrobili mogą wyszukać tanie połączenia na www.melhoresdestinos.com.br. Strona jest po portugalsku, ale czego nie zrobi się żeby upolować okazję! 5. Mekka za friko Sao Paulo i Rio de Janeiro to najdroższe miasta Brazylii, ale zarazem mekki darmowych atrakcji, wystaw, koncertów i autorskich spotkań. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie ich szukać. Listę darmowych wydarzeń można znaleźć na stronach: vejasp.abril.com.br/especiais/e-gratis, vejario.abril.com.br/especial/ gratis-rio-645588.shtml. 6. Tanie stołowanie Chcesz spróbować brazylijskiej kuchni w bardzo sensownej cenie? Wybierz się do jednej ze szkolnych restauracji prowadzonych przez Senac. Jedzenie jest naprawdę wyśmienite, a porcje pokaźne. Koszt zestawu obiadowego to ok. 30 zł. Nie pożałujesz ani jednego reala! Listę z adresami tych restauracji znajdziesz na www.senac.br/cursos/rest-escola.html. 7. Pomyśl alternatywnie Na Rio de Janeiro i wodospadach Iguaçu Brazylia się nie kończy. Jest wiele równie atrakcyjnych miejsc, które nie drenują tak bardzo portfela. Dlatego uwzględnij je w swoich planach. Oto kilka atrakcji, do których częściej od obcokrajowców zaglądają Brazylijczycy: Park Narodowy Lençóis Maranhenses z przepięknymi wydmami, ekoturystyczna dolina Capao czy nieziemskie wodospady Ibitipoca.
Najnowsza wystawa National Geographic Polska!
W środę, 9 listopada w holu biurowca Rondo 1 (Rondo ONZ 1 w Warszawie) zostanie otwarta wystawa fotograficzna National Geographic Polska „Miasto – inna perspektywa”. Na wystawę, którą będzie można oglądać do 30 listopada, składa się czternaście zdjęć różnych miast z pięciu kontynentów.
Fotografie prezentują m.in. Paryż, Nowy Jork, Kalkutę, Rio i Szanghaj. Autorzy zdjęć starali się uchwycić charakter współczesnych miast, ich różnorodność i wszechobecne kontrasty. Nietypowe ujęcia i niezwykłe plenery pozwalają na dostrzeżenie dwoistości, cechującej metropolie XXI wieku. Rio Mumbaj Nowy Jork Pomysłodawcą wystawy „Miasto – inna perspektywa” jest MGPA Europe Fund II, właściciel biurowca Rondo 1, a organizatorem miesięcznik National Geographic Polska. Magazyn, który od ponad 120 lat przybliża czytelnikom nieznane zakątki świata i pozwala poznać życie oraz obyczaje ludzi z najdalszych części globu.
Afryka. Kocham ten kontynent. Z jego wszystkimi wadami i niezrozumieniem przez resztę świata. Może dlatego, że kiedyś, lata temu, był on celem mojej pierwszej wyprawy poza Europę? Może dlatego, że na tym terenie ukończyłam arcytrudny i bardzo dla mnie ważny Rajd Dakar? Albo że siedem lat temu, stojąc na szczycie Kilimandżaro, postanowiłam zrealizować projekt Korona Ziemi? A później zwyczajnie zakochałam się w Kapsztadzie i postanowiłam tam zamieszkać. Bo widoki, bo ludzie, bo pyszne wino… A może dlatego, że chyba nigdzie (poza Europą) nie spędziłam tyle czasu, co w Afryce właśnie? A lektura „Hebanu” autorstwa Ryszarda Kapuścińskiego była dla mnie lekcją reportażu. A może po prostu gdzieś w głębi serca mam czarną, tętniącą tymi afrykańskimi rytmami duszę? W każdym razie do Afryki będę wracać zawsze i chciałabym, żebyście spróbowali ją choć trochę zrozumieć. Tym razem chcemy pokazać Wam nieoczywiste oblicze tego kontynentu – Nigeria, Liberia, Uganda… To nie są typowo turystyczne kierunki, choć ze wszech miar warte zobaczenia. A może Namibia w kolorze ochry? Dla mnie była szczególnym doświadczeniem… Miłej lektury!
Spis treści: Fotoreportaż - Sztukmistrz z Delhi Tanie podróżowanie - Estonia, czyli swojska Skandynawia WYWIAD - Julius Maduaka Nigeryjczyk w Warszawie, O tym dlaczego Polska jest Afryką Europy Podróżuj z głową - SMS od MSZ TEMAT NUMERU - Afryka PODRÓŻE Z GWIAZDAMI - IbizA, Lekcja surfingu Magdaleny Schejbal MIASTO W 48 GODZIN - Erywań. Kaukaz dla każdego ADVENTURE - Warto spróbować. Daj się ponieść psim zaprzęgom Poradnik Travelera - Kurtka z oddechem, czyli jak kupić strój do zadań specjalnych Felieton – Igor Zalewski. Inglisz dla każdego Pamiątki z podróży Wpadki w podróży Przychodzi baba do weterynarza
Najsłynniejsze zabawy karnawałowe 2010 roku!
Karnawał to najlepszy czas na dobrą zabawę. Bale, przyjęcia, tańce i śpiewy. Wszystko jest dozwolone! Cały świat ogarnia szalona chęć imprezowania do białego rana. Gdzie udać się w tym roku, by miło spędzić czas? Może do któregoś z proponowanych przez nas zakątków świata? Szykujcie zapas dobrego humoru i w drogę!
Jeśli samba, to tylko w Rio de Janeiro Na ulicach panuje straszny tłok. Morze turystów z najdalszych zakątków świata przybywa do miasta, otoczonego największymi slumsami, by przez kilka dni oddawać się zmysłowym dźwiękom samby, urokowi ponętnych, skąpo odzianych tancerzy i dobrej zabawie. W tym roku karnawał w Rio de Janeiro, którego początki sięgają XVIII w., trwać będzie od 13 do 16 lutego. Pokazy licznych szkół samby, walczących o palmę pierwszeństwa na słynnym Sambodromie, podziwiać będą miedzy innymi znani politycy, gwiazdy szklanego ekranu, utytułowani piłkarze, dyplomaci i zwykli zjadacze chleba. Podczas tych kilku dni wszyscy będą na równych prawach, a szkoła samby, pochodząca nawet z najdalszych i najbiedniejszych slumsów miasta, będzie miała szansę wygrać tytuł Najlepszej Szkoły Roku! Więcej na stronie: www.carnivalservice.com Jeśli bitwa na pomarańcze, to tylko w Ivrei we Włoszech Wszystko zaczęło się w XII w., kiedy to Fryderyk Rudobrody powierzył wysoki urząd niejakiemu Raineriegowi i w mieście zapanowała przemoc. Po kilku latach bezprawia miejscowa ludność zbuntowała się i w 1194 r. zniszczyła zamek despoty. Kilkadziesiąt lat później podobny los spotkał innego tyrana, który również miał despotyczne zapędy, a na dodatek, jeśli wierzyć legendom, domagał się prawa do spędzania nocy poślubnej z każdą nowo zaślubioną mieszkanką miasta. Pech chciał, że pewnego razu trafił na wyjątkowo piękną, ale jak się później okazało niebezpieczną dla niego, pannę o imieniu Violetta. Otóż dziewczyna ta nie tylko, że nie uległa władcy, ale również pozbawiła go głowy, i to w jak najbardziej dosłownym sensie. Współczesnym przełożeniem na dawne czasy jest organizowana w karnawale bitwa na pomarańcze. Na ulicach toczą ze sobą soczyste boje dwie drużyny: piesi, symbolizujący uciskany lud, i zawodnicy w zaprzęgach, reprezentujący gwardię ciemiężcy. Karnawał w Ivrei rozpoczyna się w święto Trzech Króli. Więcej informacji na: www.carnavalediivrea.com Jeśli jazz, to tylko nad Missisipi Karnawałowy sezon w Nowym Orleanie otwiera uroczysty bal, odbywający się w Wieczór Trzech Króli. Spośród przedstawicieli zamożnej części społeczności miasta wybierany jest rokrocznie monarcha, czyli Rex, panujący podczas całego karnawału. Największą popularnością wśród turystów, odwiedzających miasto w tym czasie, cieszą się kolorowe pochody, w których, na bogato przystrojonych platformach, roztańczeni tancerze prezentują swe umiejętności a roześmiani muzycy, grający jedyny w swoim rodzaju nowoorleański jazz, porywają bez reszty wszystkich gapiów. Do najwspanialszych zabaw dochodzi jednak dopiero w ostatnim tygodniu karnawału. Balom i maskaradom nie ma końca, a orkiestry dęte i jazzband`y grają na ulicach i placach miasta, bawiąc roześmianych gości do białego rana. Tradycyjnymi kolorami Mardi Gras są fioletowy, zielony i złoty, które, jak mówią miejscowi znawcy, wybrane zostały przez Wielkiego Księcia Aleksego Aleksandrowicza Romanowa, podczas jego wizyty w Nowym Orleanie w 1872 roku. Więcej informacji na: www.mardigrasneworleans.com Jeśli poszukujecie Króla Niebieskiej Planety, to tylko w Nicei Karnawałowe szaleństwa, bale i maskarady znane są w Nicei od drugiej połowy XIII wieku. Większość imprez odbywała się wówczas, podobnie zresztą jak dziś, na uliczkach starego miasta w pobliżu portu. Uczestnicy balów i maskarad, ukryci pod kolorowymi maskami i strojnymi kostiumami, wyśmiewali się z siebie nawzajem, robili sobie psikusy i obrzucali się „konfetti”, przygotowanym z mąki, gipsu i jajek. W okresie karnawału wszystkie ekscesy i żarty były powszechnie tolerowane i akceptowane. Za ojców współczesnego karnawału w Nicei uważa się : Andriot’a Saetone, który pod koniec XIX wieku powołał komitet święta - Amicales des Realisateurs de Bataille de Fleurs, oraz Alexis’a Mossa i jego syna, Gustawa, którzy wymyślili paradę kukieł o charakterystycznych, ogromnych głowach i przejazdy przybranych kwiatami wozów, w których siedziały piękne dziewczęta. Karnawał w Nicei rozpoczyna przyjazd Jego Wysokości Króla Karnawału, którego kukła spalona zostaje ostatniego dnia zabawy, tuż przed imponującym pokazem sztucznych ogni. A co ponadto? Parady, pokazy szkół cyrkowych, szczudlarzy, czarownic, bale maskowe i kostiumowe, a przede wszystkim kwiatowa bitwa. W tym roku 126 edycja Karnawału w Nicei odbędzie się w dniach 12-28 luty pod hasłem: Król Niebieskiej Planety. Więcej informacji na stronie: www.nicecarnaval.com Jeśli maskarada, to tylko w Wenecji I nie ma w tym nic dziwnego, gdyż maska od wielu już lat jest symbolem weneckich karnawałów. Niestety, te dzisiejsze w niewielkim stopniu przypominają dawne oryginały. Karnawałowa zabawa rozpoczyna się pod Arsenale, w niedzielę poprzedzającą Tłusty Czwartek. To właśnie stąd kolorowy tłum przebierańców wyrusza pod Bazylikę św. Marka. Na czele pochodu, ukryci pod baldachimem, idą Doża i Biskup Wenecji. Oficjalne otwarcie odbywa się pod dzwonnicą Campanile. A to dopiero początek. Karnawał w Wenecji obfituje bowiem w różnego rodzaju wydarzenia kulturalne od wytwornych koncertów zaczynając, a kończąc na słynnych balach w pałacach przy Canale Grande. Pierwsze wzmianki o karnawale weneckim pochodzą z 1094 r., a czterysta lat później powołano do życia pierwszy komitet organizacyjny Compagnie della Calza. Na uwagę zasługuje fakt, że w XVIII w. wspaniałe i huczne zabawy karnawałowe w Wenecji rozpoczynano już w październiku. Z tego właśnie powodu był to najdłużej trwający karnawał na świecie. Od początku lat 80., rokrocznie, wybierane jest motto, które inspiruje do odpowiedniego przygotowywania strojów, masek a także imprez. Na przestrzeni lat goście weneckiego karnawału bawili się więc jako wielbiciele: Casanowy, Felliniego a nawet Oriental Expresu. W ubiegłym roku karnawał nazwany był Sensation i poświęcony szeroko rozumianym zmysłom. Więcej informacji na: www.venice-carnival-italy.com www.meetingeurope.com/carnival/carnival_progr2001.htm Jeśli ognisty tygrys, to tylko w Hongkongu W tym roku, gdy cały świat obchodzić będzie Walentynki, Chińczycy świętować będą przyjście Nowego Roku. W Hongkongu jednak wszystkie uroczystości rozpoczną się kilka dni wcześniej, przed 14 lutym. Wieczorem 13 lutego, w przededniu rozpoczęcia się Roku Tygrysa, wyruszy ulicami miasta noworoczna parada, w której udział wezmą m.in. muzycy, aktorzy, klauni, tańczące smoki i lwy, a także bogato udekorowane i rozświetlone wozy. Na czele orszaku podążać będzie ogromnych rozmiarów maskotka tygrysa. Całość dopełni wspaniały pokaz sztucznych ogni. Tekst: Agnieszka Budo
Brazylijczycy wierzą, że Pan Bóg zaczął tworzyć świat od ich ziemi, gdy miał jeszcze w swej palecie obfitość wszelkich barw. To dlatego kolory Brazylii są tak soczyste i zmysłowe. To one, wraz z upalnym klimatem i gorącymi rytmami ich muzyki, ukształtowały dusze i charaktery Brazylijczyków
To zmysłowe kolory, upalny klimat i gorące rytmy ukształtowały dusze Brazylijczyków Pierwszego dnia po przyjeździe do Rio de Janeiro, stolicy Brazylii do 1960 r., porzuciłem miejską dżunglę okalającą najsłynniejszą plażę świata, Copacabanę, i po 15 minutach jazdy samochodem stanąłem pod wyniosłą figurą Zbawiciela z rozkrzyżowanymi rękami. Z wysokości 700 metrów nad poziomem morza, z tropikalną zielenią Parku Narodowego Tijuca u stóp, ujrzałem miasto wtłoczone między góry i skały schodzące ciemnymi masywami do samej zatoki i dalej – do Atlantyku. Wieczorem strumienie samochodów z zapalonymi światłami nikną na różnych poziomach Rio, w tunelach, którymi przewiercono góry, by wyłonić się jak sznury świecących paciorków daleko, po drugiej stronie. Dech zapiera, gdy patrzysz na ten spektakl znad Zatoki Guanabara, ze szczytu słynnej Pao de Acucar, Głowy Cukru. O zmroku 9-milionowe Rio jest chyba najpiękniejsze. Także dlatego, że wtedy prawie nie widać nędznej opończy, jaką tworzy milionowa Rosinha i inne favele spełzające ku centrum ze stromych zboczy wszystkich wzgórz Rio. Ale o istnieniu tych aglomeracji śmietnikowej nędzy na styku z pięknymi dzielnicami przypominają powracające od lat opowieści o „bandycie spod czerwonych świateł”. Po zapadnięciu zmroku rdzenni mieszkańcy Rio nie zatrzymują samochodów na czerwonych światłach. – Pistolet przyłożony do szyby jest dobrym argumentem, aby bez namysłu oddać biżuterię i torebkę – tłumaczyła mi znajoma Brazylijka, gdy jechaliśmy popatrzeć na wieczorne morze z plaży Copacabana, gdzie pięć wieków temu przybysze z Europy po raz pierwszy spotkali się z tubylcami. Przy ognisku rozpalonym na piasku rodzina z trójką małych dzieci piekła mięso na ruszcie, ojciec grał na gitarze. – To szczęśliwi ludzie – powiedziałem. – To bezdomni – wyjaśniła moja towarzyszka. Oto właśnie Brazylia. Miliony jej mieszkańców żyje dziś tylko dzięki łaskawej naturze. Najgorzej być biednym na rozległych obszarach sertao, stepowych równinach północno-wschodniej Brazylii, gdzie deszcz prawie nie pada, ziemia nie rodzi, a zimą jest zimno. Sertao to synonim nędzy i głodu. Od czasów pierwszej XIX-wiecznej zamorskiej emigracji, dramatycznie opisanej przez Konopnicką w jej poemacie epickim „Pan Balcer w Brazylii”, ten kraj zajmujący połowę kontynentu przyciągał i fascynował Polaków. Nadzieją pracy, fortuny oraz możliwościami, jakie ofiarowywał odważnym. Przed laty poznałem w Săo Paulo bogatego właściciela hut stali Stanisława Lewandowskiego. Gdy siedzieliśmy na leżakach nad olimpijskich rozmiarów basenem w jego posiadłości, zauważyłem ogromną bliznę na ramieniu gospodarza. Zaczynał jako drwal przy wyrębie drzewa jakaranda, palisandru, nad Amazonką. Ukąsiła go żmija, od której jadu człowiek umiera w pięć minut. W tak dramatycznej sytuacji Pan Stanisław sięgnął po maczetę i wyciął miejsce ukąszenia. Brazylijczycy polskiego pochodzenia to około miliona ludzi. Najwięcej ich mieszka w stanie Parana. Gdy w Polsce są wybory, w Brazylii głosuje 45 tys. obywateli naszego kraju. Pułkownikowi Janowi Lepeckiemu, którego marszałek Józef Piłsudski wysłał za ocean z misją stworzenia w Brazylii pierwszej polskiej „posiadłości zamorskiej”, misja się nie powiodła. Ale jego potomkowie doszli do wysokich stanowisk w tym kraju. Jeden z synów był w latach 70. ubiegłego stulecia szefem wielkiego ośrodka badań jądrowych, drugi – najważniejszej sieci energetycznej na północy kraju. Po cudach zachodniej Brazylii oprowadzała mnie – uchodząca za najpiękniejszą kobietę w stanie Minas Gerais – ciemnooka profesor filologii portugalskiej Maria Lucia Lepecki, była żona pierwszego z nich, Zbigniewa. Stan Minas Gerais to jedyne miejsce na Ziemi, gdzie spotkały się wszystkie najbarwniejsze kwiaty i ptaki świata, a pod ziemią – wszystkie kamienie szlachetne i złoto. Orgia kolorów przyprawia o zawrót głowy. Kwiatów, które rosną w najżyźniejszej, środkowej części stanu, wystarcza na zaopatrzenie dwóch największych miast Brazylii liczących łącznie ok. 20 milionów mieszkańców – Săo Paulo i Rio. Plantacje rozciągają się nad wąwozami, którymi płyną górskie rzeki odbijające na przemian głęboki błękit nieba i tłustą czerwień tutejszej gleby. Ze związku wartkich nurtów Rio Paranaiby i Rio Grande rodzi się słynna rzeka Parana, która po przepłynięciu centralnego płaskowyżu trafia po stronie argentyńskiej do La Platy. Rzeki Minas Gerais są kapryśne jak kobiety. Rio Doce, czyli Słodka Rzeka, płynie najpierw na północny zachód, by nagle zmienić bieg i zwrócić się w dokładnie odwrotnym kierunku – na południowy wschód – i wpaść do Atlantyku. Rasowy podróżnik i turysta, gdziekolwiek zacząłby podróż po Brazylii, ruszy w końcu na północ, nad Amazonkę. Jej dorzecze to piąta część wszystkich wód świata, a tropikalna puszcza, choć bezlitośnie wycinana, wciąż stanowi połowę wszystkich lasów naszego globu. Stolicą stanu Amazonas jest pogrążony w parującym skwarze trzymilionowy Manaus. Część jego ludności mieszka na rzece, na drewnianych barkach i mniejszych łodziach. Z portu, w którym zacumowane są setki jaskrawo pomalowanych drewnianych statków z trzema pokładami hamakowymi dla najmniej zamożnych podróżnych i mnóstwo nowoczesnych jednostek wycieczkowych, ruszyłem motorówką na „spotkanie rzek”. Po 10 kilometrach żeglugi dotarliśmy do tego niezwykłego miejsca, w którym łączą się wody Negro i Solimoes. Niezliczone dopływy Amazonki mają wody, które miejscowi nazywają „czarnymi” lub „białymi”. Są w kolorze bardzo ciemnej herbaty, od wegetujących w nich roślin, lub jasnożółtawe – od mułu. Płynęliśmy zafascynowani niezwykłym zjawiskiem: Negro i Solimoes, spływając jednym korytem kipiały i kłębiły się obok siebie na dystansie co najmniej 3 kilometrów, nie mogąc się połączyć z powodu różnej gęstości wód. Pomyślałem, że to jakby synteza dziejów narodu brazylijskiego stopionego w swej większości w jedną wielką kulturę i rasę z tylu różnych strumieni. Był upalny dzień lutego, gdy wróciłem do Rio z mojej największej podróży po kontynencie. Tego dnia zaczynał się karnawał. „Jeśli chcesz zajrzeć w duszę Brazylii, zostań na karnawał” – radzili mi znajomi. Brazylijski karnawał koncentruje się w czterech miastach: Rio, Săo Paulo, Salvadorze i Ouro Preto. Jest najważniejszym świętem, największym pokazem tanecznym na świecie i największą rewią pięknych ciał. W Rio w zeszłym roku królowała samba, której refren brzmiał: „wszyscy nadzy, choć przystrojeni, piękno w czystej postaci, wszyscy nadzy, więcej niż szaleni”. Brazylia, to jedyny kraj świata, gdzie minister kultury, popularny kompozytor i pieśniarz Gilberto Gil, sam tańczy na czele pochodu. Karnawał w tym najbardziej katolickim kraju kontynentu zaczyna się na 4 dni przed Wielkim Postem i kończy posypywaniem głów w środę popielcową nad ranem. 14 „szkół samby” jadących na platformach bajecznie przystrojonych „karet karnawałowych” i grup tanecznych liczących po 4–5 tysięcy uczestników, demonstruje radosną choreografię wyćwiczoną w ciągu miesięcy prób. Miejsce zajęte w karnawałowej rywalizacji staje się dla biednych i bogatych w każdej dzielnicy kwestią lokalnego honoru. Hitem zeszłorocznego karnawału w Rio była inscenizacja okrytych przejrzystym woalem scen opartych na „Kamasutrze”. Katolicki biskup Mauro Morelli z Săo Paulo sam wziął udział w popisie szkoły samby „Złoty Orzeł”. Choreografia przedstawiona przez 3 tys. tancerzy była inspirowana słowami modlitwy „chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj”. Duchowny, cieszący się uznaniem diecezjan z powodu pomocy dla bezdomnych, przejechał przez sambodrom w Săo Paulo na platformie z tańczącymi aniołkami wyjątkowej urody, wywołując entuzjazm publiczności. Refren samby napisanej przez 69-letniego biskupa i śpiewanej przez niego z aniołkami brzmiał: „Bóg płacze, kiedy dzieci są głodne”. Ouro Preto – najmniej znane miasto karnawału – to najstarsza stolica Brazylii. Leży w górach Minas Gerais. Stworzona przez portugalskich konkwistadorów i misjonarzy kolonialna architektura najbardziej przypomina... Kraków. Porównanie nie moje. Napisał to i udowodnił w swej pracy doktorskiej obronionej w latach 80. na Uniwersytecie Jagiellońskim brazylijski architekt i historyk sztuki Jorge Dantas. Na rynku w Ouro Preto tańczyłem z wszystkimi sambę, myśląc o Lajkoniku. NO TO W DROGĘ Dojazd Samolotem z Warszawy do Rio de Janeiro w lutym: liniami Alitalia (przesiadki w Rzymie i Săo Paulo) 3350 zł, liniami Lufthansa (z przesiadką we Frankfurcie) – 4200 zł. Z biurem Wycieczka po Brazylii (17 dni) i udział w nocach karnawałowych w Rio – ok. 12 tys. zł, rejs statkiem wokół południowych wybrzeży Ameryki Południowej (20 dni), w programie karnawał w Rio – ok. 16300 zł (z przelotem z Polski). TUI – „Tango, samba i morze” – wycieczka objazdowa (Argentyna i Brazylia) 12 dni, w tym 4 w Rio; 2200 euro; www.travelbook.pl www.wakacje.pl Karnawał Już miesiąc przed datą rozpoczęcia karnawału szkoły samby są otwarte dla zwiedzających. Pokazy przed karnawałem odbywają się także przy placu Prada Onze, zwanym często kolebką samby. Ponadto pokazy karnawałowe dla turystów można oglądać cały rok w Platforma, Leblon. Informacje Vieja – magazyn, a w nim wkładka, Vieja Rio – tam niemal wszystko o wydarzeniach karnawałowych. www.riodejaneiro-turismo.com.br www.liesa.com.br
Czy to w lasach nad Amazonką, czy w kamiennych kanionach ulic Rio – wszędzie daje się odczuć niezwykła energia Brazylii. Gorący klimat, mieszanka ras i dźwięki samby tworzą wybuchowy koktajl.
Wbrew utartym schematom omijam czas karnawału, kiedy Brazylię zalewa tłum żądnych zabawy turystów z nabitymi portfelami. Im nie przeszkadza, że ceny biletów lotniczych i hoteli wzrastają wówczas kilkakrotnie, a liczba rozbojów rośnie proporcjonalnie do liczby potencjalnych ofiar. Sami Brazylijczycy biorą wtedy urlopy i wyjeżdżają na wakacje. Jaki sens ma wizyta w kraju wyludnionym z tubylców? Cóż, to wesoły naród, który uwielbia bawić się i tańczyć przez cały rok. Wolę przyłączyć się do nich podczas przygotowań do karnawału w jednej z lokalnych szkół samby, niż oklaskiwać paradę z betonowej loży Sambodromu. W Rio de Janeiro należy spędzić minimum 4 dni i z takim zamiarem rozpoczynam swoją podróż. Uff! Naprawdę tu jestem! Wilgotny upał oblepia mnie, oczy kleją się po długiej podróży, ale oto już z oddali mamią znane ze zdjęć symbole. Zza chmur wyłania się Głowa Cukru i posąg Chrystusa na wzgórzu Corcovado. W uszach wciąż jeszcze przytłumiony szum samolotu, ale nogi same kierują się do taksówki. Păo de Acucar – sylabizuję wolno. Taksówkarz uśmiecha się dobrotliwie, bo przecież wie, gdzie każdy turysta kieruje pierwsze kroki. Głowa Cukru to wystające bezpośrednio z morza wzgórze wysokości 396 metrów. Pomysł doprowadzenia nań kolejki powstał podczas narodowej wystawy w 1908 roku. Zbudowano dwie linie. Pierwsza łączy plażę Vermelha ze wzgórzem Urca i ma 575 m. Druga, na szczyt, jest dłuższa – ma aż 750 m (koszt ok. 40 zł). Napawam się przepięknym widokiem na miasto i zatokę Guanabara. Wyobrażam sobie, jak na szerokie wody zatoki dostojnie wpływa statek pod portugalską banderą. Jego dowódca – Gaspar de Lemos – myśląc, że odkrył ujście dużej rzeki, nadał jej nazwę Rio de Janeiro, czyli Rzeka Styczniowa. Powoli na wzgórze przybywają tłumy, tak jak ja spragnione nieziemskich widoków. Oznacza to, niestety, ponad pół godziny czekania w kolejce do następnego wagonika, którym opuszczam piękną górę. W uszach ciągle szumi. Żeby odpocząć, kieruję się na najsłynniejszą plażę świata – Copacabanę – ale trudno tu znaleźć spokój. Zostaję otoczona przez naganiaczy, którzy próbują wcisnąć mi leżak, klapki, wycieczkę po mieście albo swoje czarujące towarzystwo. Moja czujność rośnie jeszcze bardziej, gdy kątem oka widzę podejrzane zainteresowanie zawartością mojego plecaka. Czym prędzej uciekam z turystycznego piekła. Żal mi jednak, bo plaża jest piękna, żółciutki piasek ciągnie się przez 4 kilometry. Decyduję się więc na leniwy spacer wzdłuż promenady wyłożonej biało-czarną kostką, która ma symbolizować fale oceanu. Przysiadam pod parasolem jednego z nadmorskich kiosków i wlewam prosto do gardła chłodny płyn ze świeżo rozłupanego kokosa. Od ulicznego sprzedawcy kupuję patyk z nadzianymi olbrzymimi krewetkami. Mhm! Pychota! Przede mną ściana betonowych drogich apartamentów i hoteli. Stąd codziennie wylewają się tłumy bladych turystów, teraz szczelnie zapełniających plażę. Szum w uszach powoli zaczyna zlewać się z szumem fal. Czas na popołudniową drzemkę. Muszę przestawić się na inny rytm życia. Szybko nauczę się późno wstawać, jeść mało w dzień, a obficie w nocy, żeby energii starczyło na całonocne szaleństwa. Wdrapuję się na skały wyrastające na końcu plaży, zapobiegliwie wkładam pod głowę plecak i... niemal natychmiast zasypiam. Kiedy otwieram oczy, dokładnie przede mną wielkie czerwone słońce zachodzi powoli za bliźniacze szczyty wzgórza Dwóch Braci, oświetlając plażę Ipanema migocącym złotym blaskiem. To zdecydowanie najpiękniejsza plaża Rio i nie tak natrętnie turystyczna jak jej sławna sąsiadka. Poza tym wysokie fale odstraszają amatorów kąpieli, więc tylko surfingowcy tłumnie zaludniają tu brzeg oceanu. Postanawiam uczcić tę chwilę caipirinhą – najbardziej znanym drinkiem Brazylii. Chwytam szklankę i już za chwilę czuję na języku orzeźwiający smak limonki i rozpuszczające się drobinki brązowego cukru. Ach! Boska chwilo trwaj. Właśnie w taki wieczór jak ten dwaj przyjaciele – Tom Jobim i Vinicius de Moraes – napisali muzykę i słowa znanego dziś na całym świecie standardu Dziewczyna z Ipanemy. Ţegnam się z piękną plażą i ulicą imienia drugiego z nich wracam do miasta. Następnego dnia w Rio decyduję się skorzystać z usług lokalnego biura podróży. To najlepszy sposób, by zobaczyć od wewnątrz budzące powszechną grozę favele na wzgórzach okalających centrum miasta. Na tych terenach pozwolono niegdyś za darmo osiedlać się najuboższym, którzy stworzyli tu swoje domy z gliny, skrzyń, blach i kartonów. Wyciągam więc z kieszeni równowartość 100 zł i już za chwilę oglądam Rio z okien klimatyzowanego jeepa, który unosi mnie w zakamarki najsłynniejszej faveli Rocinha. Rocinha ma ponad 150 tys. mieszkańców, głównie emigrantów z najbiedniejszych, północno-wschodnich regionów Brazylii. Ma nawet swoje centrum handlowe, gdzie mieszczą się sklepy, banki, a nawet McDonald’s! Ponoć ponad 90 proc. mieszkańców ma telewizor, a 23 proc. korzysta z karty kredytowej. Jednocześnie favele wciąż są głównym punktem przemytu narkotyków, a życiem miejscowej społeczności rządzą tzw. narkotykowi lordowie. Z drżeniem serca obserwuję coraz większą plątaninę uliczek i domów – sceneria żywcem wyjęta z filmu Miasto Boga. Na szczęście grupy roześmianych dzieciaków nie witają nas strzałami z broni palnej. Zamiast tego widzę skromne, czyste domostwa. Odwiedzam targ rzemiosła z pamiątkami, na koniec zaglądam do lokalnej szkoły samby. Mieszkańcy przez cały rok przygotowują się do występu na Sambodromie. Dla tych pięciu minut chwały wydają majątek na wyszukane kostiumy i w pocie czoła ćwiczą skomplikowane układy choreograficzne. Przede mną, jak na zawołanie, kilka pięknych Mulatek wprawia swoje zgrabne pupy w szybki ruch wirowy. Uff! Robi się coraz bardziej gorąco. Zastanawiam się, ile czasu zajęłaby mi nauka „kręcenia bączka” i podejmuję kilka nieporadnych prób. Niestety, nasz czas już się kończy. Zostaję jednak zaproszona na nocną zabawę do faveli i wieczorem klimatyzowany busik znowu zawozi mnie do slumsów. Samochód staje przed wielką budą z blachy falistej, która aż pulsuje od wibrującego rytmu. W dusznym wnętrzu kłębi się tłum wyzywająco ubranej młodzieży, prawie żaden z chłopaków nie nosi koszuli. Czy to wpływ upału, czy też może ogólnej swobody obyczajów? Na scenę wchodzi kilku czarnoskórych raperów, a ich obscenicznym piosenkom towarzyszy wyzywający taniec, naśladujący akt seksualny. Jako egzotyczna blondynka wkrótce znajduję lokalnego adoratora. Niestety, po serii tanecznych ruchów imitujących kopulację z zażenowaniem odkrywam zgrubienie w spodniach mojego partnera. Moje początkowe zawstydzenie szybko ustępuje miejsca panice, gdy okazuje się, że mój tancerz nosi wetkniętą w portki... maczetę. No tak, w końcu jesteśmy w faveli... Po ekscytujących wydarzeniach tej nocy budzi mnie podwyższony poziom adrenaliny. Decyduję się na przelot lotnią nad miastem. Na wzgórzu wysokości 520 metrów mam chwilę zwątpienia, ale pod okiem przystojnego instruktora czuję się zdecydowanie pewniej. Wystarczy wziąć rozbieg. I raz, dwa, trzy... i lecimy nad parkiem Tijuca. Podobno to największy park miejski na świecie, o powierzchni przekraczającej 100 km2. W oddali widzę posąg Chrystusa. Przypominam sobie, że wciąż jeszcze tam nie byłam, więc postanawiam obejrzeć dzisiejszy zachód słońca na Corcovado. Do posągu Chrystusa decyduję się podjechać taksówką, bo z kolejki turystycznej wszelkie widoki zasłania gęstwina drzew. Wzgórze Corcovado, czyli Garbus, ma aż 710 metrów. Stojący na nim posąg Chrystusa Zbawiciela jest wizytówką miasta. Statua została podarowana Brazylii przez Francję z okazji setnej rocznicy uzyskania niepodległości i stanęła na szczycie 12 października 1931 roku, ale to mieszkańcy Rio wybrali projekt posągu Chrystusa obejmującego świat. Ze szczytu rozpościera się bajeczny widok na miasto. Widać zatokę Guanabara usianą wysepkami, plaże i wzgórza zabudowane domkami z blachy. Obchodzę posąg dookoła. W jego podstawie mieści się kaplica, w której odprawiał mszę Jan Paweł II podczas pielgrzymki do Brazylii. Zmierzcha, pora więc wracać. Z drogi wciąż widzę majestatyczny posąg na tle ciemniejącego nieba, jak błogosławi miastu i jego mieszkańcom. Smutno mi opuszczać Rio, bo wciąż tyle jest do obejrzenia. Obiecuję sobie jeszcze tu wrócić. Najpierw jednak muszę obłaskawić kapryśną boginię mórz i oceanów. Ale na to przyjdzie czas dopiero w Salvadorze, stolicy czarnej Brazylii i centrum kultury afrobrazylijskiej, który stanowi kolejny etap mojej podróży. Starówka pierwszej stolicy Brazylii położona jest strategicznie w górnej części miasta i skupiona na niewielkiej przestrzeni. Wszystko można zwiedzić pieszo, choć – potykając się na kocich łbach – czasem cicho przeklinam. Interesuje mnie specyficzna atmosfera północnej Brazylii. To do tego portu wieki temu przypływały statki wyładowane czarnymi niewolnikami. Wraz z nimi przybyły wierzenia, muzyka i kultura Czarnego Lądu, wszechobecne teraz na ulicach Salvadoru. Wszystko tu przypomina Afrykę. Ludzie, muzyka, stroje, a nawet zabójczy upał. Zmęczona, przysiadam na uroczym Praca da Sé. Wkrótce jednak na nogi stawia mnie cafezinho, czyli diabelnie mocna i przesłodzona kawa, ruszam więc uliczkami uroczej starówki. Docieram do pochylonego stromo placu Pelourinho, którego nazwa oznacza pręgierz. To tutaj niewolnicy byli wystawiani na aukcje, a nieposłuszni chłostani. Obok stoi przepiękny kościół Igreja NS Rosario dos Pretos, który zbudowali dla siebie niewolnicy. Powstawał prawie 100 lat. W elementach dekoracji odnajdujemy akcenty afrobrazylijskiej religii znanej jako candomblé (macumba). Miły człowiek przy wejściu namawia mnie na macumbę. Nie mogę odmówić. Wieczorem zapuszczam się więc w dość podejrzaną dzielnicę. Jest ciemno i nieprzyjemnie. Z daleka słyszę dziwny metaliczny łomot. Kieruję się w stronę narastającego dźwięku i skąpego światła. Po chwili jestem w terreiro, czyli domu kapłana. O popularności kultu candomblé świadczy fakt, że w samym tylko Salvadorze jest prawie 2300 takich świątyń. W lepkim powietrzu kłębią się opary kadzideł i dymu tytoniowego. W środku do jednostajnego rytmu wybijanego na bębnach w transie przemieszcza się monotonny korowód odzianych na biało tubylców. Nagle twarz tańczącej obok mnie kobiety wykrzywia potworny grymas, jej ciałem zaczynają wstrząsać konwulsje, a z ust dobywa się przerażający krzyk. To „okrzyk obecności” – znak, że została opętana przez orixa. Wychodzę zaczerpnąć świeżego powietrza. Na podwórku uczestnicy ceremonii najzwyczajniej w świecie plotkują, posilają się, flirtują. Widząc moje przerażenie, uspokajają mnie. W ich religii bóstwa są „oswojone”. Nie przychodzą straszyć ani się mądrzyć, nie nauczają, nie udzielają rad. Chcą po prostu współuczestniczyć w wielkiej wspólnocie. Uspokojona wracam do dusznej sali i dołączam do tłumu tańczących. Następnego ranka staję nad oceanem bogatsza o doświadczenie poprzedniej nocy. Zanurzam zmęczone ciało w ciepłych falach Atlantyku i dziękuję, że uwielbiana w Salvadorze bogini mórz i oceanów – Iemanjá – doprowadziła mnie do tego niezwykłego miejsca. Podobnie czynią każdego 2 lutego ubrane na biało tłumy wiernych, które wylegają na plażę z okazji święta patronki, wrzucając do morza dary – kwiaty, ciastka i perfumy. Nad cyplem góruje dostojna bryła kościoła Igreja NS do Bonfim. Przy wejściu jakiś chłopiec wiąże na moim przegubie kolorową wstążeczkę z nazwą kościoła. Trzy mocne supełki mają zapewnić realizację moich marzeń. Najwięcej wiernych przybywa tutaj w piątki, które są dniem bóstwa Oxalá, utożsamianego przez wyznawców candomblé z Jezusem. Synkretyzm religijny wiąże się z burzliwymi dziejami Brazylii, gdzie wierzenia rdzennych indiańskich mieszkańców wymieszały się z wierzeniami kolonizatorów i kultami przywiezionymi z Afryki przez niewolników. Wieczorem spaceruję po tętniących rytmem i muzyką uliczkach. To miasto chyba nigdy nie zasypia. Z każdego zaułka dochodzą głośne dźwięki ulicznej fiesty. Trzeba chyba urodzić się głuchym, żeby z tego rozśpiewanego miasta nie wynieść muzycznej wrażliwości. Sama wywożę stąd bagaż przedziwnych instrumentów wyrabianych według oryginalnych afrykańskich wzorów. Wracając do hotelu, na placu przed katedrą natykam się na krąg capoeiry. To sztuka walki stworzona w Salvadorze przez brazylijskich niewolników, którzy uprawiali ją w tajemnicy, więc musieli kamuflować ją pod postacią tańca. Dlatego spośród innych sztuk walki wyróżnia ją taneczna płynność. Siadam wraz z uczestnikami w tajemnym kręgu na spowitym w ciemnościach placu. Przy jęku szarpanego instrumentu zwanego berimbau pary walczących wychodzą kolejno na środek i celebrują swoje taneczne zmagania. Łączy nas magiczna pieśń śpiewana przez Mestre, która – według wierzeń – przenosi pozytywną energię. Cały następny dzień spędzam w samolocie, by dostać się do jednego z najbardziej niedostępnych miast na ziemi – Manaus, maleńkiej kropki na mapie zieleni. Na zwiedzenie samego miasta wystarczy jeden dzień. Kolejne warto przeznaczyć na wyprawę do dżungli. Spacerując po zaniedbanym Manaus, aż trudno uwierzyć, że kiedyś było prawdziwym królestwem. Pierwszym miejscem w Ameryce Południowej, gdzie jeździły samochody! Drugim miastem w Brazylii, gdzie wprowadzono światło elektryczne i telefon. A wszystko za sprawą skromnego drzewa. Gdy w 1839 roku Amerykanin Charles Goodyear opracował proces wulkanizacji kauczuku, Manaus, maleńka indiańska osada, niespodziewanie stała się centrum boomu tego „czarnego złota”. Na mulistym brzegu Amazonki zaczęły rosnąć bajeczne rezydencje. Manaus jako siedziba kauczukowych baronów potrzebowało też odpowiedniej oprawy. Tak zrodził się pomysł wybudowania opery w środku amazońskiej dżungli. Do dziś jej majestatyczny budynek jest jednym z najjaśniejszych punktów wśród slumsów miasta, gdzie rynsztoki niosą gnijące odpady. Chodząc po wyłożonym tradycyjną brazylijską mozaiką placu, wyobrażam sobie dni świetności, gdy po pokrytym kauczukiem podjeździe, który wygłuszał turkot powozów, przybywali kolejni goście. W murach opery, ozdobionej sprowadzonymi specjalnie z Europy marmurami, okuciami i kryształowymi żyrandolami, występowały takie sławy jak Enrico Caruso i Sarah Bernhardt. Koniec przyszedł równie niespodziewanie. W 1896 roku botanik Henry Wickman przemycił nasiona kauczukowca do Anglii. Wkrótce w brytyjskich koloniach na Dalekim Wschodzie mleczko lateksowe zaczęto wytwarzać taniej niż w Amazonii i Manaus upadło. Zamknięto hotele, banki, w końcu i operę. Wyłączono oświetlenie ulic. Miasto zaczęło się stopniowo zapadać w bagnistym podłożu. Niedawno jednak odżyło. Przyczynił się do tego rozwój turystyki i budowa autostrady transamazońskiej na wybrzeże. W 1965 roku przekształcono Manaus w strefę wolnocłową, dzięki czemu stało się prężnym centrum przemysłu i ważnym punktem komunikacyjnym. To pozwoliło wyremontować i ponownie otworzyć operę. Większość turystów przybywa tu, by zrealizować marzenia z lat młodzieńczych i wcielać się w rolę nieustraszonych podróżników ze swoich ulubionych książek. Teraz i ja stoję w miejscu, gdzie słodkie wody zlewają się w największą rzekę świata i postanawiam jak najszybciej wyruszyć na spotkanie przygody – w zieloną gęstwinę tropikalnego lasu. Wszystkich idących tym tropem ostrzegam jednak, że tutaj dżungla jest już oswojona – istnieje pełna oferta wycieczek, jedno- lub kilkudniowych, pod okiem doświadczonego lokalnego przewodnika. Wracam jednak bardzo zadowolona, choć niemiłosiernie ubłocona. Deszcz, który zaskoczył naszą łódź, był tak gwałtowny, że miałam wrażenie, iż pada jednocześnie z góry, z boku i z dołu. Po drodze kilkakrotnie obserwowałam piękne rzeczne delfiny o różowej barwie. Poza nimi i piraniami w wodach Amazonki żyje największa słodkowodna ryba – pirarucú. Najlepiej smakuje przyrządzona według starej indiańskiej receptury. Świeżo złowioną i oprawioną rybę zawija się w palmowe liście i wkłada do gorącego żaru. Jeden z najpiękniejszych momentów nad Amazonką to właśnie ten, gdy parząc sobie palce gorącą rybą prosto z ogniska, słuchałam indiańskich opowieści o duchach lasu, tajemniczych zniknięciach i dziwnych gatunkach zwierząt. A teraz stoję w porcie w Manaus i macham na pożegnanie Wilsonowi, który był moim przewodnikiem i opiekunem przez ostatnie dni. To on nauczył mnie strzelać z dmuchawki, za pomocą której Indianie polują na dzikie zwierzęta. Pokazał mi, jak w środku lasu uzyskać pitną wodę z magicznego indiańskiego drzewa palo da agua. Troskliwie opatrywał moje rany, gdy pokłułam się trującymi kolcami palmy. Z nim i jego rodziną nauczyłam się jeść farinhę, wszechobecną kaszkę z manioku. Łódka dawno już zniknęła za horyzontem, a ja wciąż stoję, patrząc w dal. Rozglądam się po porcie. To tutaj zaczynają się i – niestety – kończą wszystkie wycieczki. Stąd można wybrać się w ponadtygodniowy rejs statkiem do Iquitos w Peru lub do Belém przy ujściu Amazonki do Atlantyku. Manaus zwane jest pływającym portem, bo może zmieniać swoje położenie zgodnie z poziomem wód rzeki, która potrafi przybrać nawet do 15 metrów w ciągu roku. Wracając z portu, wpadam jeszcze na lokalny targ, gdzie między stertą pamiątek, dmuchawek, wysuszonych piranii i magicznych ziół leczących wszystkie dolegliwości piętrzą się sterty owoców o dziwnych kształtach i kolorach. Wybór oszałamia każdego. Siadam w lokalnej pijalni soków. Przez dobrych kilka minut studiuję ogromną tablicę z egzotycznymi nazwami. Wśród propozycji znajduję SuperC, czyli witaminową bombę w naturalnej postaci owoców cytrusowych. Można też spróbować soku z chlorofilu, zawierającego masę minerałów. Wybieram napój o energetyzującej nazwie Bomba Tropical. Delektując się wyborną, słodką i gęstą mieszanką pobudzających nasion guarany i acai, czytam ulotkę o ich niesamowitych właściwościach odżywczych. I znowu cały dzień spędzam w samolocie, by dotrzeć do wodospadów Iguacu. Po drodze czeka mnie jednak niespodzianka. Samolot kołuje i powoli obniża swój lot. W oddali dostrzegam zarysy jakiegoś miasta. To Brasilia, futurystyczna stolica Brazylii. Na krótką wizytę najlepiej wykorzystać międzylądowanie samolotu, a trzeba wiedzieć, że wszystkie zatrzymują się w tym mieście. Brasilia, stolica kraju od 1960 roku, powstała w samym środku wielkiej pustki w zaledwie 3 lata. Tony materiałów budowlanych transportowano tu samolotami. Powstało prawdziwe metropolis, nowoczesne miasto pozbawione ludzkiego ciepła i zieleni. W zderzeniu z monumentalnymi budynkami czuję się jak okruszek w przestrzeni międzyplanetarnej. Nade mną piętrzą się olbrzymie bryły dziwnych, wygiętych budynków. Wszystkie kpią sobie z prawa grawitacji. Niektóre jakby unosiły się na wodzie, inne wyglądają, jakby odwrócił je jakiś olbrzym. Autorem większości projektów jest Oscar Niemeyer, najsłynniejszy architekt Brazylii, nazywany architektem żelbetonu, kamienia i szkła. Jego budowle charakteryzuje linia krzywa i „wygięta jak u pięknej kobiety”. Z ulgą uciekam z tego dusznego, a zarazem bezdusznego miasta. Za chwilę brazylijska Stolica Nadziei zostaje daleko z tyłu, a ja ruszam na samo południe, gdzie tuż przy granicy z Argentyną znajdują się wodospady Iguaću. Tak naprawdę większość tego cudu natury leży po stronie sąsiada, ale z Brazylii roztacza się najpiękniejsza panorama. Złośliwi mówią nawet, że to Argentyna organizuje show, a Brazylia tylko pobiera opłaty. Gdy jadę lokalnym autobusem w stronę osławionych cataratas, już z daleka słyszę huk wody – niosący się nawet ponad 20 km – i widzę unoszącą się w powietrzu mgiełkę. Nie dziwi mnie, że pierwsi kolonizatorzy byli przekonani, że znajdują się na kraju świata. Dalej wszystko ginęło w przerażającej olbrzymiej kipieli, rozbryzgującej się tysiącem migoczących w słońcu kropelek. Gdy po raz pierwszy odsłania się przede mną widok na prawie 300 mniejszych lub większych kaskad, nie mogę uwierzyć, że do roku 1916 były one częścią ogromnej prywatnej posiadłości. Wodospady mają 2700 metrów szerokości i średnią wysokość 60 metrów. Największy z nich to 90-metrowa Gardziel Diabła. Najwięcej wody przetacza się w szczycie pory deszczowej, w styczniu i lutym. Dla zamieszkujących te tereny Indian Guarani Iguacu, czyli Wielka Woda, była przejawem potęgi bogów. Legenda opowiada historię wielkiej miłości syna indiańskiego wodza do niewidomej ukochanej. Gdy – stojąc nad brzegiem rzeki – błagał bogów o przywrócenie jej wzroku, ziemia nagle rozstąpiła się, a fale porwały młodego Indianina. Księżniczka zaś cudownie odzyskała wzrok i jako pierwsza zobaczyła wodospad. Schodzę w dół po wytyczonej dla turystów ścieżce widokowej. Po drodze zaczepiają mnie wszędobylskie, wścibskie ostronosy. Dochodzę do potężnej Gardzieli Diabła, rozbijającej strumienie wody w pył. Eleonora Roosevelt westchnęła w tym miejscu: „Nasza Niagara przypomina tylko strumień wody lecący z kranu”. Tutaj nakręcono też pamiętną scenę z filmu Misja, gdy przywiązany do krzyża misjonarz męczennik zrzucony zostaje w dół wodospadu. Po wizycie nad Iguacu wybredny turysta ma jeszcze do wyboru cały wachlarz innych kuszących atrakcji. Waham się między przelotem helikopterem nad wodospadami (180 zł), wizytą na zaporze Itaipu i „Ptasim Parkiem”, gdzie mienią się kolorami ptaki z całego regionu. Tama Itaipu na rzece Parana zwana jest największą budowlą XX wieku – ma długość 8 km i wysokość 225 m, a powstawała 16 lat. Skrywa monstrualną elektrownię, wyposażoną w generatory największej mocy na świecie. Z mieszanymi uczuciami przyglądam się rosnącej nade mną masie betonu, która podobno zniszczyła oryginalny ekosystem i kilka pięknych wodospadów. A wieczorem siedzę nad brzegami rzeki Parana, która płynie tutaj spokojnym, leniwym nurtem. W tym symbolicznym miejscu łączą się granice trzech państw – Brazylii, Argentyny i Paragwaju. W nadziei że bogini Iemanjá rozciąga swą władzę także na rzeki, robię zamach i wrzucam do wody brazylijską monetę. Z prośbą o szybki powrót do tego pięknego kraju. WYJAZD DO BRAZYLII: TRASA - 6,7 tys. km CZAS - 2 tygodnie Brasilia Ideę wybudowania stolicy w samym środku kraju zapisano w konstytucji z 1898 roku, gdy Brazylia stała się republiką. Miało to służyć ożywieniu martwego wnętrza kraju. Pomysł wcielono w życie dopiero 70 lat później, za prezydentury Juscelina Kubitschka. Wizjonerski projekt urbanistyczny wykonał Lucio Costa. Amazonka – najdłuższa rzeka świata (7 025 km), wpada do oceanu, niosąc 200 tys. m3 wody na sekundę, czyli tyle, ile osiem największych rzek świata razem wziętych! Zasilana jest przez 15 tys. dopływów, z których 12 ma ponad 1 500 km. Poziom wody w zależności od pory roku zmienia się nawet o 15 metrów, ale na długości 4 300 km rzeka jest żeglowna dla pełnomorskich statków. Pantanal to brazylijska sawanna zamieszkana przez: bydło, ptaki, kajmany, piranie, anakondy, oceloty, kapibary (największe gryzonie świata, osiągające ponad metr długości i 50 kg wagi) i inne zwierzęta. Podczas pory deszczowej (od października do marca) po Pantanalu można się poruszać łodziami, w porze suchej (od kwietnia do września) safari organizuje się w jeepach lub konno. Candomblé, nazywane też macumbą, to wierzenia przywiezione przez niewolników z Afryki. Prześladowani Murzyni godzili się na chrzest, ukrywając pod postacią katolickich świętych swoje afrykańskie bóstwa zwane orixas, to im tak naprawdę oddając cześć. Podczas ceremonii candomblé kapłani przyzywają swoje orixas i wchodząc w trans, nawiązują z nimi kontakt. Maracană w Rio de Janeiro to najsłynniejszy i największy stadion piłkarski, zbudowany w latach 1949– 1951. Dziś, ze względów bezpieczeństwa, mieści 103 tys. widzów, ale finał MŚ 1950 oglądało 200 tys. ludzi, Brazylia przegrała wtedy z Urugwajem 1:2. Jest tam aleja sław z odciśniętymi stopami największych piłkarzy, w tym Pelego. Pierwsza szkoła samby „Deixa Falar” powstała w 1928 r. Wkrótce zaczęły pojawiać się następne i stały się dla społeczności biedniejszych dzielnic ważnymi instytucjami kulturalnymi. Istotą karnawału (zaczyna się w piątek przed środą popielcową) jest rywalizacja między szkołami, którą od 1984 r. można oglądać na Sambodromie (60 tys. widzów). NATURALNE BOGACTWO PUSZCZY Brazylijska Amazonia zajmuje obszar 3,6 mln km2. Jest to najbogatszy pod względem różnorodności biologicznej ekosystem na Ziemi. Występuje tu aż 40 tys. gatunków roślin, z czego 12 tys. to brazylijskie endemity. Z amazońskich lasów deszczowych pochodzą owoce, które według najnowszych doniesień medycyny są prawdziwym cudem odżywczym, bowiem swoje bogactwo witamin i minerałów czerpią z jednej z najżyźniejszych gleb świata. Jagoda acai uważana jest za najcenniejszy i najbardziej odżywczy owoc świata. Niedawno umieszczona została na liście 10 produktów spożywczych służących zachowaniu młodości i zdrowia. Zawiera jeden z najsilniejszych antyoksydantów, ma silne działanie odmładzające. Według doniesień organizacji Greenpeace owoce acai stały się najważniejszym źródłem dochodu w lasach Amazonii. Guarana to roślina uważana przez Indian Guaraní za magiczną. Jej nasiona zawierają 5 proc. kofeiny (guaraniny), czyli trzykrotnie więcej niż kawa. Ponoć to najsilniejszy ze wszystkich naturalnych środków pobudzających. Jest mniej szkodliwy niż kawa i dłużej działa, bo aż do 6 godzin. Acerola zawiera największą wśród roślin ilość witaminy C. Dla porównania – posiada jej 30 razy więcej niż cytryna. SMAKI BRAZYLII Aby zjeść brazylijski obiad, należy nałożyć na talerz dwie łyżki ryżu, dwie makaronu, kawałek kurczaka i chochlę gęstej zupy z kawałkami mięsa. A potem posypać całość kilkoma łyżkami farinhi, czyli rodzajem drobnej kaszy z podłużnych bulw manioku. Ich miąższ, twardy i śnieżnobiały, niejadalny na surowo i w dodatku trujący w większości swoich odmian, jest ucierany na specjalnej tarce, następnie odciskany z soku i prażony przez wiele godzin na wielkiej glinianej patelni. Pulpa z manioku pęcznieje i zamienia się w złotą, drobną kaszę o charakterystycznym smaku. Najciekawszą jej cechą jest to, że pęcznieje pod wpływem wilgoci. Indianie w dżungli dodają ją do wody albo gorącej zupy, co daje im poczucie sytości nawet po bardzo skromnym posiłku. W miastach dosypywana jest do zupy, do drugiego dania, do jajek na śniadanie i sałatki na kolację. Pojemnik z farinhą musi być na stole i już. Ja też szybko nauczyłam się jej używać. Narodową potrawą Brazylii jest jednak feijoada, pożywne danie podobne do polskiego bigosu, nazwane od głównego składnika – czarnej fasoli. Powstało dawno temu, gdy do pracy na plantacjach trzciny sprowadzano niewolników z Afryki, karmionych resztkami z pańskiego stołu, które wrzucano w kuchni do wielkiego garnka. Moje pierwsze spotkanie z feijoadą nie było przyjemne. W ulicznym barze postawiono przede mną talerz z czymś, co wyglądało jak asfaltowa masa ze sterczącymi kawałkami świńskiej skóry, a smakowało jak szara papka z rozgotowanej tektury. Kilka miesięcy później miałam jednak szczęście trafić na prawdziwie królewską wersję aromatycznego, gęstego gulaszu z czarnej fasoli z dodatkiem wędzonego mięsa. Natomiast w stanie Pará nad Atlantykiem przyrządza się bigos, który wygląda jak góra przetrawionego szpinaku z mięsnymi dodatkami. Jego podstawowym składnikiem są liście manioku – trujące – dlatego trzeba gotować je przez osiem dni. Po dodaniu kawałków schabu, świńskich nóg, uszu i pieprzu powstaje zielony bigos zwany manicoba. Ma lekko cierpki smak i szczypie w język. W obu przypadkach nigdy nie wiadomo, czy trafimy na danie wyjątkowo udane, czy też zupełnie niejadalne, ponieważ ich smak zależy wyłącznie od talentu i wiedzy kucharza. Ale ten czynnik ważny jest zawsze – niezależnie od szerokości geograficznej, na jakiej się stołujemy. NO TO W DROGĘ – BRAZYLIA • Powierzchnia: ok. 8,5 mln km2. Ludność: 188 mln mieszkańców. Grupy etniczne: ludnoĘć biała (53,7 proc.), Mulaci, Caboclos, Cafusos (38,5 proc.), Murzyni (6,2 proc.), pozostali (1,6 proc.). Religia: dominuje chrześcijaństwo (89 proc.), jednak charakterystyczna jest różnorodność wierzeń i synkretyzm (stąd niezliczona liczba sekt i ugrupowań religijnych). Język: portugalski; poza wielkimi miastami i centrami turystycznymi rzadko można się porozumieć w innym języku. Waluta: 1 real = 1,40 zł. • Najcieplej jest od grudnia do lutego, gdy temperatura przekracza 30OC, wtedy też przypada szczyt przyjazdów (40 proc. turystów). Trzeba jednak pamiętać, że w okresie karnawału gwałtownie rosną ceny. • Zima w Brazylii trwa od czerwca do sierpnia, ale tylko na południe od Rio temperatura spada poniżej 15OC. • Ambasada Brazylii, ul. Poselska 11, 03-931 Warszawa, tel. (022) 617 48 00. • Wiza na pobyt turystyczny do trzech miesięcy nie jest potrzebna. Trzeba mieć paszport ważny jeszcze przez co najmniej sześć miesięcy. • Wiele linii lotniczych oferuje bilety do Săo Paulo i Rio de Janeiro. Średnia cena biletu z Warszawy do Brazylii to ok. 4000 zł. Poza sezonem warto śledzić promocje – można znaleźć tańsze oferty. • Z krajów Ameryki Południowej Brazylia ma najlepiej rozwiniętą sieć linii lotniczych. Najważniejsze z nich to Tam, Varig i Gol, które – oprócz połączeń krajowych – obsługują również loty międzynarodowe. Z roku na rok powiększa się także oferta tanich linii lotniczych. Należą do nich Webjet, Bra oraz Ocean Air, dzięki którym łatwo dolecieć można do najczęściej odwiedzanych miejsc w kraju. www.-tam.com.br www.varig.com.br, www.voegol.com.br , www.webjet.com.br, www.voeb-ra.com.br, www.oceanair.com.br • Zdecydowanie najtaniej można podróżować autobusem, ale trzeba mieć bardzo dużo wolnego czasu. Między największymi miastami czas podróży liczy się nie w godzinach, ale dniach. Poza tym nie jest to zbyt bezpieczny środek transportu. • Posiadacz biletu na trasie z Europy do Brazylii może skorzystać z promocyjnej ceny karnetu Brasilian Airpass. Umożliwia on przelot na czterech odcinkach wewnętrznych za około 1 500 zł (plus podatki i opłaty lotniskowe). Rio de Janeiro • W Rio de Janeiro zdecydowanie najlepszym środkiem transportu jest metro. Jest czyste, szybkie, klimatyzowane i bezpieczne. Niestety, nie wszędzie dociera. Można nim dojechać na plażę Copacabana, stadion Maracană i do centrum miasta, bilet 3,50 zł. • Świetnym rozwiązaniem są kombinacje metra z autobusem, na które jest jeden specjalny bilet. • Autobus jest tani, ale nocami trochę niebezpieczny. Autobusem i taksówką można dotrzeć niemal wszędzie, choć w godzinach szczytu momentalnie utkną w kor-ku. Sporym minusem jest również brak klimatyzacji. • Taksówka z lotniska 50 zł, taksówka na Corcovado 125 zł. Podróż statkiem • Z Belem do Manaus statek płynie 4–5 dni, a bilet kosztuje 225– –300 zł za miejsce do powieszenia hamaka lub 780–900 zł za koję w kabinie. • Hoteli nie brakuje i nie trzeba mieć rezerwacji. Dobrze jest poradzić się taksówkarza, do którego hotelu najczęściej jeżdżą turyści. W takim miejscu będzie można spotkać innych podróżników, wymienić się informacjami albo znaleźć towarzysza na dalszą drogę. • Ceny za dwójkę z łazienką i śniadaniem: najtaniej w Manaus – 40 zł, w Rio – 125 zł. • Bazą wypadową do zwiedzania wodospadów Iguacu może być miasteczko Foz do Iguacu, gdzie znajduje się mały hotel prowadzony przez Polkę – Pousada Evelina, 171 Rua Kalichewski, Iguacu Falls, telefon 0455743817. • Przykładowe ceny: całodniowa wycieczka do dżungli 300 zł, wy-cieczka kilkudniowa 200 zł za dzień, wstęp do Teatro Amazonas 15 zł. Bardzo popularne są bary z jedzeniem na wagę, gdzie klient nakłada sobie dowolne gorące lub zimne dania z półmisków i tac, po czym stawia talerz na wadze. Za kilogram płaci się ok. 15–20 zł. Obiad w barze samoobsługowym 4–8 zł, empanada (duży smażony pieróg z nadzieniem z mięsa lub kurczaka) 1,5 zł, butelka wody mineralnej 3 zł, maleńka filiżanka typowo brazylijskiej, piekielnie słodkiej i mocnej kawy na Ęniadanie 20 gr, piwo Antarctica 600 ml 3,50 zł, ananas cały, jedna sztuka 3 zł. • Rio de Janeiro, nazywane a cidade maravilhosa, czyli „cudowne miasto”, słynie też z nieprawdopodobnej przestępczości. Przed wyjściem na ulice trzeba zdjąć zegarek, pierścionki, obrączkę i wszystkie inne drobiazgi, które mogłyby zwrócić uwagę młodocianych gangów polujących na turystów. • Absolutnie nie wolno zapuszczać się do faveli samemu, nawet taksówką. Jedyną bezpieczną formą zwiedzania brazylijskich slumsów jest zorganizowana wycieczka (koszt ok. 100 zł). • Na wycieczkę do dżungli trzeba zabrać ochronę od słońca, deszczu i komarów, strój kąpielowy, ręcznik, dużo szybko schnących ubrań na zmianę, wysokie buty, zapałki, latarkę. Najlepiej spakować to wszystko w kilka oddzielnych reklamówek na wypadek niespodziewanego zalania wodą. • Od turystów chcących podróżować po Brazylii na granicy wymagana jest szczepionka przeciwko żółtej febrze. Wystarczy ją zrobić raz na 10 lat i w podróż zabierać tzw. żółtą książeczkę, gdzie odnotowane są wszystkie szczepienia. Zalecane jest też zaszczepienie się przeciwko żółtaczce typu A i B, tężcowi i tyfusowi. • Ambasada RP znajduje się w Brasilii, SES – Avenida das Nacoes, Qd. 809 Lote 33, 70.423-900 Brasilia-D.F. Caixa Postal 07/0263, tel. (0-05561) 443 34 38; 242 92 73. embaixada@polonia.org.br www.polonia.org.br • Konsulat Generalny RP w Săo Paulo: Rua Monte Alegre 1791 05014-002 Săo Paulo, SP – Brasil tel. (0-05511) 3672-3778; 3672-5778; 9932-1332. • Konsulat Generalny RP w Rio de Janeiro: Praia de Botafogo 242, 9 andar Rio de Janeiro – RJ – Cep: 22250-040, tel. (0-05521) 2551-80-88, 2551-50-47, 2551-80-47 • Polecamy: Ameryka Południowa, Przewodnik dla łowców przygód, wyd. National Geographic. • Warto obejrzeć Dworzec nadziei w reżyserii Waltera Sallesa i koniecznie Miasto Boga (książka Paola Linsa, film Fernanda Meirellesa).