Neretwa nazywana jest chorwacką Amazonką. Jej delta to ostoja dzikości
Płynąca w większości przez Bośnię rzeka Neretwa przed ujściem do morza – już w Chorwacji – rozwidla się w dziesiątki odnóg, kanałów i rozlewisk. Podróż przez deltę tej rzeki to spotkanie z naturą w najdzikszej postaci.
Spis treści: Chorwacka Amazonka Wodny labirynt Węgorz z żabami Ujście Neretwy – informacje praktyczne Tony są niskie, a melodia nieco posępna. Brzmi jak ścieżka dźwiękowa filmu dziejącego się w górskich ostępach. Co nie jest aż tak dalekie od rzeczywistości, bo stoję na czubku kamienistego szczytu nieopodal miejscowości Rogotin na południu Chorwacji. Nie słucham jednak utworu hollywoodzkiego kompozytora, lecz muzyki wiatru. Wygrywa on skomplikowane melodie na wietrznych organach postawionych sześć lat temu na górze Trovro. Miejscowy inżynier, Željko Škorić, stworzył instrument, który rzadko kiedy milknie. Muzyka pojawia się, gdy wiatr dmie z prędkością minimum 2,7 m/s, a umiejscowienie piszczałek po trzech stronach wzgórza sprawia, że zwykle przynajmniej jeden element organów omiatany jest silniejszymi podmuchami. Željko ukrył 21 piszczałek w trzech budynkach, wtapiając konstrukcję w górski krajobraz. Przysiadam na murku jednego z nich, by słuchać dobywającego się z trzewi góry pomruku. Muzyka jest czystą improwizacją, żaden dźwięk nie wybrzmi ponownie tak samo – siła i kierunek podmuchów zmienia się przecież nieustannie. Inżynier Škorić wykreował coś, co pozwala usłyszeć naturę, ale nie daje żadnej możliwości jej kontrolowania. Słuchacz nie ma wpływu na to, co organy zagrają. Wszystkie karty trzyma adriatycki wiatr. Chorwacka Amazonka Wdrapałem się na szczyt Trovro kamienną ścieżką, by spojrzeć z góry na przestrzeń, po której wiatr na co dzień swobodnie hula – na deltę uchodzącej do Adriatyku rzeki Neretwy. Płynąca głównie przez Bośnię i Hercegowinę tuż przed rozlaniem się w morze wpada do Chorwacji, by posiekać nadmorski teren kanałami, odnogami i rozlewiskami. Mimo niewielkiej odległości od Dubrownika (87 km) czy Splitu (144 km) ta kraina zdaje się być bytem odrębnym, dalekim od letnich kurortów i przestrzeni okupowanych przez wczasowiczów z całego świata. Jak na nadmorską Chorwację ujście Neretwy pozostaje przestrzenią zadziwiająco spokojną. Wciąż można tu spotkać wąsatych mężczyzn przesiadujących całymi godzinami przy kawie lub szklaneczce wina, wciąż można liczyć na proste dania przygotowane ze składników pochodzących z własnego ogródka lub z pola oddalonego najdalej o kilkaset metrów. Nadal można tu trafić do niemal bezludnych zakątków, gdzie wtopienie się w świat natury jest równie łatwe jak zaczerpnięcie kilku oddechów. Nie oznacza to, że miejscowi nie zarabiają na turystach, te przedsięwzięcia są jednak bardziej rodzinnymi inicjatywami niż wielkim biznesem. Przekonuję się o tym następnego dnia, gdy korzystam z usług Ex­plore Neretva. Założona przez mieszkającego w delcie rzeki Vedrana Jurinovicia firma organizuje wycieczki pozwalające przyjezdnym poznać region z powierzchni wody. Dołączam do niewielkiej grupy, wbijam się w kadłub kajaka i wypływamy na rzekę. Wystarczy kwadrans, by zniknęły za nami zabudowania miejscowości Opuzen, z której startujemy, i pojawiła się gęsta zieleń. Mam wrażenie, że przeniosłem się gdzieś w dorzecze Amazonii, nasz przewodnik uśmiecha się jednak, kiwając głową. Wodny labirynt Przez ostatnie dekady mnóstwo się tu zmieniło. 50 lat temu cała delta Neretwy była bagnami i rozlewiskami, niemal nikt się tu nie zapuszczał. Dziś to już w dużej mierze świat okiełznany przez człowieka. Trudno mi sobie to wyobrazić. Przez dwie godziny powolnego wiosłowania trafiamy bowiem na zaledwie dwie łodzie rybaków i jednego rolnika jadącego na rowerze po grobli. Kanały wydają się tworzyć nieprzebyty labirynt. Wygląda na to, że jest tu więcej ptaków niż ludzi – ornitolodzy doliczyli się na mokradłach Neretwy ponad 300 gatunków, w tym jedna trzecia tu gniazduje. Rzeczywiście jednak, gdy rozglądam się uważniej, dostrzegam, że delta Neretwy jest pocięta równymi kanałami, opleciona żwirowanymi groblami, poszatkowana poletkami – w rejonie uprawia się mnóstwo arbuzów i mandarynek (rośnie tu ponad 1,5 mln drzewek mandarynkowych). Mająca blisko 200 km² powierzchnia w XIX w. została objęta projektami melioracyjnymi i przez kolejne dekady sukcesywnie osuszana na potrzeby rolnictwa. Świadomość tego nie psuje mi jednak przyjemności z wycieczki. To doznanie niemal metafizyczne. Przemierzając kanały, otoczeni jesteśmy szpalerem wysokich trzcin, woda mieni się turkusem, a gałęzie drzewek mandarynkowych zwieszają się tak nisko, że można by sięgać po owoce wprost z łodzi. Węgorz z żabami Uchodząca do morza rzeka przyciągała uwagę w starożytności, żyzne tereny zajmowali już Ilirowie, później Grecy i Rzymianie. W okolicach miejscowości Vid zachowały się ślady dawnego rzymskiego miasta Narona. Cesarz Wespazjan cenił sobie smak łapanych w delcie węgorzy, ryby te zresztą do dziś pozostały lokalnym specjałem. Idę więc tropem rzymskiego cesarza i wybieram się na rybną ucztę. Za cel obieram niepozorną knajpkę Tete Olga (Ciotka Olga) nieopodal Rogotinu, którą polecili mi właściciele mojego pensjonatu. Lokal okazuje się prosty – stoły z ceratami, palenisko na tarasie, pomieszczenie wypełnione papierosowym dymem. Zamawiam lokalny specjał – crveni brudet, czyli rodzaj zupy czy też gulaszu, w którym oprócz kawałków węgorzy są też żaby. U Ciotki Olgi płazy dostępne są w przynajmniej kilku wersjach: w panierce, grillowane, gotowane. Domawiam do tego węgorza z rożna przygotowywanego na żarze nawet przez kilka godzin. Jest wilgotny, treściwy i rozpływający się w ustach. Ponoć wyjątkowy smak zawdzięcza krystalicznie czystej wodzie Neretwy (miejscowi rybacy często piją ją prosto z rzeki), w której żyje. Szybko przekonuję się jednak, że danie jeszcze bardziej zyskuje, gdy popije się je czerwonym winem z winnicy Terra Madre znajdującej się niedaleko, w Komarnej. Kończę dzień na brzegu Adriatyku, na Opuzensko Ušće. Spaceruję piaszczystą plażą, jedną z nielicznych w Chorwacji, obserwując miłośników kitesurfingu, którzy powoli schodzą na brzeg. Ujście Neretwy to najlepsze w kraju miejsce na morskie szaleństwa na desce – wiejące tu niemal zawsze wiatry, ale też płytkie wody pozwalają szkolić umiejętności. Jest tu sporo szkółek, więc być może jutro spróbuję swoich sił na wodzie. Dziś wystarczą mi przyjemny plażowy bar, widok na Adriatyk i świadomość, że nigdzie się nie muszę spieszyć. Ujście Neretwy – informacje praktyczne Dojazd Do ujścia Neretwy najłatwiej dostać się z Dubrownika lub Splitu – w sezonie do obu miast latają z Polski przewoźnicy niskokosztowi (od kilkuset złotych w obie strony). Regularne połączenia do stolicy Dalmacji ma też LOT. Za bazę wypadową można obrać np. miejscowość Blace, do której można dotrzeć wynajętym autem lub autobusem, jadąc do Ploče, z którego do celu zostanie ci ok. 13 km do przebycia okazją lub taksówką. Nocleg Apartment Case Topic ma cudowny taras wychodzący wprost na wodę zatoki, z którego można się zsunąć, by popływać, lub na którym warto urządzać sobie posiłki. Od ok. 250 zł za 2 os. Jeżeli zależy ci na większym wyborze, zatrzymaj się w Ploče, gdzie znajdziesz zarówno niedrogie apartamenty (np. Vjeka Home, 250 zł), jak i stylowe rustykalne domy wiejskie (np. Rural House Janjić, od 1000 zł). Atrakcje W maju w Metkoviciu odbywa się festiwal folklorystyczny Na Neretvu Misečina Pala. Impreza poświęcona jest folklorowi z doliny Neretwy. Mnóstwo tu tańców i zespołów z regionu Adriatyku. Neretva Rafting Fest w Konjicu. Wyścig pontonowy w centralnej części rzeki. Odbywa się późną wiosną lub wczesnym latem. Co roku w drugą sobotę sierpnia w wodach Neretwy organizowany jest maraton tradycyjnych łodzi. To jedna z większych imprez w Chorwacji, będąca sporą atrakcją turystyczną. Trasa zawodów ma ponad 20 km. Start wyznaczono w miejscowości Metković, metę zaś w Ploče. W maratonie bierze udział kilkaset łodzi, a wydarzeniu towarzyszy muzyka i mnóstwo dodatkowych imprez. Źródło: archiwum NG
Uwielbiana rzeka z nowym rezerwatem. RDOŚ porządkuje obszar Krutyni
Wśród amatorów spływów kajakowych Krutynia ma status niemal kultowy. Ale to też niezwykle cenna ostoja przyrody. Jej dolny bieg był podzielony między dwa rezerwaty. Teraz ich granice przesunięto i powiększono. To krok w stronę skuteczniejszej ochrony przyrody.
Od 20 sierpnia 2025 r. rezerwaty przyrody wzdłuż Krutyni mają nowe granice i nazwę. Zwyczajowa „Krutynia Dolna” jest teraz nazwą oficjalną, a rezerwat powiększono o nowe tereny, także nieobjęte wcześniej ochroną. Co dokładnie zmieniło się w rezerwacie? Utworzony w 1989 r. rezerwat Krutynia, ze względu na istnienie drugiego obszaru o tej samej nazwie w dawnym woj. olsztyńskim, był od lat określany jako Krutynia Dolna. Teraz to już oficjalne, włączono do niego też część terenów sąsiedniego rezerwatu Pierwos. Obszar Krutyni Dolnej obejmuje tereny gmin Piecki, Mikołajki i Ruciane-Nida, w Mazurskim Parku Krajobrazowym, a jego powierzchnia wynosi teraz 1231,27 ha. W granicach rezerwatu pozostaje wszystko to, co było w nim wcześniej, czyli lasy Nadleśnictwa Maskulińskie wraz z jeziorami Malinówka, Gardyńskie i Dłużec. Nowością jest przyłączenie do Krutyni Dolnej części rezerwatu Pierwos, o powierzchni 234,67 ha. Ale zmiana granic to nie wszystko, rezerwat zyskał także nowe tereny: grunty leśne Nadleśnictwa Strzałowo (1,52 ha) i Maskulińskiego (14,82 ha), jezioro Smolak (1,21 ha) i bezimienne jeziorko (1,88 ha). Korzyści dla przyrody Jak tłumaczy Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie, określenie granicy pomiędzy rezerwatami Pierwos a Krutynia Dolna wzdłuż rzeki napotykało problemy. Jej naturalny bieg nie pokrywał się z wytyczonymi działkami ewidencyjnymi. Dlatego zdecydowano o przesunięciu granic obu rezerwatów tak, by rzeka w całości znalazła się w jego obrębie. Dzięki tej zmianie poprawiono integralność hydrologiczną obszaru – rezerwat obejmuje niemal całą elementarną zlewnię Krutyni od jeziora Kołwinek po Gardyńskie oraz część zlewni jeziora Gardyńskiego. Na terenie Krutyni Dolnej dominują lasy. Głównie grąd subkontynentalny oraz bory i lasy bagienne. Poza tym oczywiście ekosystemy wodne – rzeka Krutynia, jej dopływ Gardynka oraz jeziora: Gardyńskie, Malinówka, Dłużec i Smolak. Uzupełniają je torfowiska, łąki, pastwiska i zarośla. Całość to prawdziwy przyrodniczy skarb, który najlepiej można docenić podziwiając otoczenie ze szlaku kajakowego. Jak łatwo się domyślić, takie tereny przyciągają ptaki i płazy. Wzdłuż Krutyni spotkać można gatunki chronione, takie jak bielik, rybołów, zimorodek, perkoz dwuczuby czy czapla siwa. Mokradła i okoliczne lasy to dom m.in. dla rzekotki drzewnej, ropuch i traszek. Nie trzeba jednak być zapalonym przyrodnikiem by pokochać Krutynię – ciszę i spokój doceni tu każdy. Źródło: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nowy rezerwat na Podkarpaciu chroni unikatową rzekę płynącą do Morza Czarnego
Na Podkarpaciu powołano nowy rezerwat przyrody – „Przełom Strwiąża”. To jeden z największych w regionie, a jego wyjątkowość wynika nie tylko z walorów przyrodniczych, lecz także z jedynej w Polsce rzeki, która nie płynie do Bałtyku.
Spis treści Wyjątkowy rezerwat na północ od Bieszczadów Historia sięgająca dóbr królewskich Obfitość chronionych gatunków roślin, zwierząt, grzybów i porostów Obszar nowego rezerwatu to ponad 437 ha, co czyni go jednym z największych na Podkarpaciu. Blisko 99% jego powierzchni znajduje się pod zarządem Lasów Państwowych, fragment koryta rzeki Strwiąż nadzorują Wody Polskie. Wyjątkowy rezerwat na północ od Bieszczadów Teren znajduje się w województwie podkarpackim, między Brzegami Dolnymi a Krościenkiem, w Górach Sanocko-Turczańskich, leżących na północ od Bieszczadów. Akt założycielski podpisano 28 lipca 2025 r. Rezerwat utworzono w ramach ogólnopolskiej inicjatywy „100 rezerwatów na 100‑lecie Lasów Państwowych”; jest to już 105. rezerwat w regionie i kolejny z szeregu powołanych w ramach tej akcji. Obejmuje malowniczy przełomowy odcinek doliny rzeki Strwiąż, który znajduje się pomiędzy szczytami Kiczery i Kuźmina i ma zaledwie ok. 200 metrów szerokości w najwęższym miejscu. Przebiega tam droga krajowa oraz linia kolejowa z czasów Austro-Węgier. Rzeka Strwiąż to unikat – to jedyna w Polsce duża rzeka, której wody nie płyną do Bałtyku, tylko do Dniestru i dalej do Morza Czarnego. Jeszcze tylko niewielki potok Mszaniec należy do zlewiska tego morza. Historia sięgająca dóbr królewskich Miejsce to ma też od lat historyczne znaczenie, bo od lat pozostawało w rękach państwowych. Były to najpierw tereny królewskie, następnie tzw. dobra kameralne cesarstwa Austro-Węgier, a w międzywojniu należały do Nadleśnictwa Berehy Dolne. Leśnicy proponowali ochronę tego obszaru już w latach 90. i od tego czasu jest wyłączony z gospodarki leśnej. Ostatecznie, po konsultacjach społecznych z NGO-sami i mieszkańcami, rezerwat objął większy teren. Obszar porastają buczyny karpackie i lasy o wysokim stopniu naturalności (typu N1), zasiedlone przez wskaźnikowe mchy i porosty. Obfitość chronionych gatunków roślin, zwierząt, grzybów i porostów W nowym rezerwacie występują liczne rzadkie i chronione gatunki flory, fauny i grzybów — w tym orlik krzykliwy i bocian czarny, dla których wyznaczono strefy ochronne. Zidentyfikowano tu aż 64 stanowiska chronionych organizmów, w tym 33 stanowiska porostów: np. puchlinki ząbkowanej i granicznika płucnika. To jedno z najważniejszych miejsc występowania ksylobiontów (organizmów żyjące na martwym drewnie) w regionie. Źródło: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, Lasy Państwowe Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Największe rezerwaty przyrody w Polsce to prawdziwe perły rodzimych krajobrazów
Rezerwaty przyrody są powoływane w celu zapewnienia ochrony najcenniejszych i najbardziej unikatowych obszarów naturalnych kraju, od pierwotnych lasów, przez rozległe mokradła, aż po historyczne krajobrazy. W polskim systemie ochrony środowiska są składnikiem kluczowym, gwarantującym zachowanie bioróżnorodności, procesów ekologicznych, dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Jakie są największe rezerwaty przyrody w Polsce? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czym właściwie jest rezerwat przyrody? Jakie są największe rezerwaty przyrody w Polsce? Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej Stawy Milickie Bliżyńskie Lasy Naturalne Nadgoplański Park Tysiąclecia Liczba rezerwatów przyrody w Polsce rośnie z roku na rok. U progu XXI stulecia takich obiektów było 1307. W ciągu dekady wartość ta wzrosła do 1463, co wskazywało na konsekwentny rozwój sieci obszarów chronionych. Po 2010 roku tempo wyraźnie wyhamowało. W latach 2012–2016, przybyło 29 rezerwatów. Na szczęście w następnych latach powrócono do umiarkowanego wzrostu. W 2022 roku liczba rezerwatów wyniosła 1512. Dwa lata później, w związku z inicjatywą „100 rezerwatów na 100-lecie Lasów Państwowych”, przyrost nabrał tempa. Już w kwietniu w Polsce istniało 1525 takich obszarów, a w ciągu roku liczba ta zwiększyła się o 87 kolejnych rezerwatów. Czym właściwie jest rezerwat przyrody? Gdy mowa o rezerwacie przyrody, na myśli trzeba mieć obszarową formę ochrony przyrody, której zadaniem jest ochrona siedlisk przyrodniczych, gatunków roślin, zwierząt i grzybów, a także elementów przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych. Cel ten jest osiągany poprzez zachowanie, zrównoważone użytkowanie i odnawianie zasobów przyrodniczych. W Polsce ochroną rezerwatową obejmowane są obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, na które składają się: ekosystemy, ostoje, siedliska przyrodnicze (roślin, zwierząt i grzybów), a także twory i składniki przyrody nieożywionej, które przedstawiają szczególną wartość przyrodniczą, naukową, kulturową lub krajobrazową. W tym miejscu należy podkreślić, że w ramach rezerwatu ochronie może podlegać nie zawsze całość przyrody na danym obszarze. Rezerwat przyrody a park narodowy Właśnie ta cecha w największej mierze pozwala odróżnić rezerwaty od parków narodowych. Jako forma ochrony przyrody, park narodowy jest obszarem wyróżniającym się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi. Obszar objęty taką ochroną nie może być mniejszy niż 1000 ha, a w jego granicach działaniom ochronnym podlega ogół przyrody i walorów krajobrazowych. W przypadku rezerwatów przyrody, wymóg minimalnej powierzchni nie istnieje, a ochroną mogą być objęte jedynie wybrane składniki przyrody. Właśnie ta ostatnia cecha jest kluczowa dla rozróżnienia ról funkcjonalnych parków narodowych i rezerwatów. Bo o ile druga z wymienionych form ochrony także może mieć charakter kompleksowy, to dzięki możliwości skupienia się na konkretnych, szczególnie cennych lub wrażliwych składnikach, zapewnia ogromną elastyczność i precyzję działania wszędzie tam, gdzie szersze podejście nie jest konieczne lub możliwe. Rodzaje rezerwatów przyrody w Polsce Zależnie od głównego przedmiotu ochrony, polskie prawo definiuje dziewięć rodzajów rezerwatów przyrody: leśny (chroni fragmenty i pozostałości dawnych puszcz o charakterze pierwotnym, typy zbiorowisk leśnych i stanowiska drzew na granicach zasięgu), florystyczny (skupia się na populacjach i siedliskach gatunków lub grup gatunków roślin zarodnikowych i kwiatowych oraz grzybów kapeluszowych i porostów ), torfowiskowy (chroni zbiorowiska i gatunki torfowisk niskich, przejściowych i wysokich), faunistyczny (powoływany w celu ochrony populacji i siedlisk ssaków, gadów, płazów, ptaków, ryb i bezkręgowców), krajobrazowy (obejmujący ochroną krajobrazy przedstawiające cechy naturalne, które są charakterystyczne dla poszczególnych regionów geograficznych, często wraz z występującymi zabytkami), przyrody nieożywionej (obejmuje odkrywki geologiczne, gleby, zjawiska krasowe, formy skalne, jaskinie, szatę naciekową, stanowiska skamieniałości, przykłady procesów kształtujących powierzchnię Ziemi, w tym erozji, utwory geologiczne i wydmy), wodny (chroni wody jezior, potoków, rzek i morza wraz z występującymi gatunkami zwierząt i zbiorowiskami roślin), stepowy (powoływany w celu zapewnienia ochrony muraw ciepłolubnych, porastających przede wszystkim podłoże wapienne i gipsowe), słonoroślowy (obejmujący ochroną słonorośla nadmorskie i śródlądowe). Dodatkowo, w celu zapewnienia większej precyzji w określeniu przedmiotu ochrony, rezerwaty mogą być dzielone na typy i podtypy. Ustawodawca dopuszcza zastosowanie dwóch równoległych podziałów: wskazującego na główny przedmiot ochrony i dominujący typ ekosystemów. Jakie są największe rezerwaty przyrody w Polsce? Do kwietnia 2024 roku, rezerwaty przyrody zajmowały łączną powierzchnię około 169 tys. ha, a liczba ta wciąż rośnie. Większość obszarów objętych tą formą ochrony zajmuje od kilku do kilkudziesięciu hektarów. Te, których powierzchnia mierzona jest trzycyfrową liczbą są w mniejszości, a obszary o powierzchni powyżej 1000 ha to właściwie ewenement. Dla porównania, 23 istniejące w naszym kraju parki narodowe zajmują łącznie 329,5 tys. ha. Największy z nich – Biebrzański Park Narodowy – legitymuje się powierzchnią 59223 ha, czyli niemal siedmiokrotnie większą niż największy rezerwat przyrody. Który obszar dzierży ten tytuł? Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej Największy rezerwat przyrody w Polsce to Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej. Obszar rozpościerający się w województwie podlaskim, na terenie nadleśnictw Białowieża, Browsk i Hajnówka, ma imponującą powierzchnię 8581,62 ha. Składa się z dziewiętnastu fragmentów w obrębie kompleksu Puszczy Białowieskiej, z których każdy ma różną wielkość i kształt. Jako teren o znaczeniu międzynarodowym dla ochrony siedlisk i gatunków, w całości został objęty Europejską Siecią Ekologiczną Natura 2000. Cel ochrony Nadrzędnym celem powołania rezerwatu Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej było zachowanie w stanie naturalnym fragmentów jednego z największych europejskich pierwotnych lasów nizinnych. Podejmowane w tym celu działania obejmują ochronę pierwotnych lasów liściastych i mieszanych, ich nadzwyczajnej różnorodności biologicznej i umożliwienie niezakłóconego przebiegu procesów przyrodniczych. Celem istnienia rezerwatu jest także ochrona siedlisk reliktowej fauny motyli, wyróżniającej się bogactwem gatunków i występowaniem endemitów. Obszar ochrony rezerwatowej stanowi integralną część szerszego kompleksu Puszczy Białowieskiej, wpisanego na listę UNESCO. Zlokalizowany w strefie ochrony ścisłej Białowieskiego Parku Narodowego, gdzie człowiek nie ingeruje w zachodzące naturalnie procesy, pozostaje miejscem unikatowym, zapewniającym idealne warunki do badań nad ekosystemami niezmienionymi przez ludzką działalność. Flora rezerwatu Dla Lasów Naturalnych Puszczy Białowieskiej charakterystyczna jest obecność monumentalnych drzew, z których wiele rośnie od ponad 500 lat: dębów, lip, jesionów, grabów i klonów. Tamtejsze lasy zachowały unikatową, wielopiętrową, różnowiekową i wielogatunkową strukturę, która jest typowa dla lasów pierwotnych. Na tamtejszą florę roślin naczyniowych składa się około 1070 gatunków, z czego ponad 100 podlega ochronie prawnej. Drzewostany są zdominowane przez świerk, sosnę, brzozę, dąb szypułkowy, grab zwyczajny, olszę czarną i jesion wyniosły. Niezwykle istotnym elementem tamtejszego ekosystemu jest martwe drewno, zapewniające warunki bytowe licznym gatunkom roślin, grzybów i zwierząt. Właśnie ta cecha rezerwatu jest kluczowa dla utrzymania pełnej bioróżnorodności i zachowania naturalnych cykli ekologicznych. Fauna rezerwatu Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej stanowią kluczową ostoję dla polskiej populacji największego ze wszystkich europejskich ssaków – żubra europejskiego. Poza tym, rezerwat jest domem dla innych ssaków, m.in. wilka, rysia, łosia, jelenia i dzika. Występuje tam ponad 250 gatunków ptaków, w tym bielik, dzięcioł trójpalczasty, puszczyk mszarnik i głuszec. Doskonałe warunki do życia znalazły tam także bezkręgowce. Szczególnie licznie reprezentowane są chrząszcze i motyle. Stawy Milickie Obszar położony na Dolnym Śląsku, w Dolinie Baryczy, jest największym rezerwatem w województwie dolnośląskim i drugim największym w Polsce. Rezerwat faunistyczny Stawy Milickie zajmuje powierzchnię 5298,15 ha. Obszar wchodzący w skład Parku Krajobrazowego Dolina Baryczy rozciąga się na terenie dwóch gmin: Milicz i Żmigród. Cel ochrony Rezerwat Stawy Milickie jest jedną z najważniejszych ostoi ptaków wodno-błotnych w Polsce. Obszar ten został objęty ochroną w celu zachowania cennej przyrody Doliny Baryczy – starorzeczy, rozległych łąk, kompleksu stawów rybnych i terenów podmokłych. Wszystkie te tereny od dawna są siedliskiem dla licznych rzadkich i chronionych gatunków zwierząt i roślin. Ze względu na swoją wyjątkową wartość, obszar ten został włączony do programu ONZ Living Lakes jako jeden z 13 unikatowych obszarów wodnych na świecie. Flora rezerwatu Różnorodność i bogactwo tamtejszej flory szczególnie uwidacznia się w obszarach wodnych i brzegowych. W rezerwacie Stawy Milickie występuje wiele rzadkich gatunków, jak choćby koleantus delikatny, uwroć czy lindernia. Obfita roślinność wodna i szuwarowa obejmuje gatunki takie jak choćby psianka słodkogórz, tatarak trawiasty, kosaciec żółty, oczeret jeziorny, kropidło wodne, krwawnica pospolita, pałka szerokolistna, jaskier wielki, strzałka wodna, mozga trzcinowata, żabieniec babka wodna, knieć błotna czy niezapominajka błotna. Fauna rezerwatu Stawy Milickie są prawdziwym rajem dla ornitologów i każdego, kto lubi spędzać czas na obserwowaniu ptaków. Występuje tam około 300 gatunków, z czego 180 to gatunki lęgowe. Wśród pierzastych mieszkańców rezerwatu warto wymienić choćby łabędzia krzykliwego, pogorzałkę zwyczajną, bączka, bąka, kanię rudą, rybitwę czarną i rzeczną, bociana czarnego, błotniaka stawowego, krakwę, gęgawę, zimorodka i żurawia. Nie brakuje tam ptaków drapieżnych. Ta grupa jest reprezentowana przez bielika, jastrzębia, kobuza, trzmielojada i rybołowa. Obszar rezerwatu jest również siedliskiem dla około 34 gatunków ryb, 5 gatunków gadów, 13 gatunków płazów i 56 gatunków ssaków. Ostatnia wymieniona gromada jest reprezentowana między innymi przez borowiaczka i popielicę szarą. Bliżyńskie Lasy Naturalne Bliżyńskie Lasy Naturalne to młody rezerwat. Został powołany 27 maja 2025 roku, na terenie Puszczy Świętokrzyskiej, w granicach obszaru Natura 2000 Lasy Suchedniowskie. Obszar podlegający ochronie rozpościera się na terenie gmin Bliżyn, Suchedniów i Łączna, w powiecie skarżyskim (województwo świętokrzyskie) i zajmuje powierzchnię 2964,91 ha. Utworzenie rezerwatu było wydarzeniem wyjątkowym. Dlaczego? Ze względu na powierzchnię obszaru chronionego. Od 22 lat w Polsce nie powołano tak dużego rezerwatu przyrody. Cel ochrony Ten wyjątkowy obszar objęto ochroną rezerwatową w celu odtworzenia i zachowania naturalnych lasów, w szczególności kompleksu bukowo-jodłowego, ale także innych typów ekosystemów leśnych. Podejmowane w tym celu działania obejmują utrzymanie drzewostanów o strukturze wiekowej, gatunkowej i przestrzennej, która pozostaje charakterystyczna dla starych lasów naturalnych, a także zachowanie naturalnej obfitości obumierających i martwych drzew, kształtowanej przez spontaniczne procesy przyrodnicze. Ochroną objęto są również specyficzne gatunki roślin, grzybów i zwierząt, występujących w tych lasach. Dotyczy to także rzadkich, chronionych i reliktowych składników biocenozy Puszczy Świętokrzyskiej. Flora rezerwatu Rezerwat jest domem dla wielu rzadkich i chronionych roślin. W tym miejscu należy wskazać na gatunki takie jak: turzyca Davalla i a buławnik mieczolistny i czerwony, czosnek niedźwiedzi, parzydło leśne, widłak jałowcowaty, podrzeń żebrowiec, wawrzynek wilczełyko, podkolan biały i kruszczyk błotny. Wśród okazów tamtejszej flory warto wymienić także liczne epifity. Do tej grupy zaliczają się między innymi rzadkie mchy i porosty, jak Neckera pennata, Frullania dilatata, Homalia trichomanoides, Buxbaumia viridis i Dicranum viride. Fauna rezerwatu Rezerwat jest ostoją dla licznych gatunków owadów, z których wiele uważa się za relikty lasów pierwotnych. Należą do nich podlegające ścisłej ochronie chrząszcze, jak Boros schneideri, Cucujus haematode, Rhysodes sulcatus, Ampedus melanurus i Phaenops cyanea. Licznie występują tam także płazy (m.in. traszka grzebieniasta, rzekotka drzewna), ptaki (m.in. puszczyk uralski, dzięcioł białogrzbiety) i ssaki (m.in. mopek, borowiec leśny, orzesznica i wilk szary). Nadgoplański Park Tysiąclecia Największy rezerwat przyrody w województwie kujawsko-pomorskim rozpościera się w bezpośrednim sąsiedztwie jeziora Gopło. Od 14 kwietnia 2014 roku zajmuje powierzchnię 1988,61 ha (w dniu powołania ochroną objęto obszar o powierzchni 12683,76 ha). Swoim zasięgiem obejmuje dwie gminy: Jeziora Wielkie i Kruszwica. Należy wspomnieć, że na mocy rozporządzenia wojewody bydgoskiego nr 252 z 10 grudnia 1992 r. (zm. rozporządzeniem nr 29 z 31 sierpnia 1998 r.) powołano park krajobrazowy funkcjonujący pod identyczną nazwą, o powierzchni 8898 ha. W rezultacie na terenie rezerwatu powstał obszar chroniony, który częściowo funkcjonuje jako rezerwat przyrody, a częściowo jako park krajobrazowy. Cel ochrony Rezerwat ma za zadanie zachować cenne fragmenty ekosystemu wodno-błotnego, łąkowego i leśnego wraz z całą różnorodnością tamtejszej flory i fauny. Szczególny nacisk położono na awifaunę. Działania ochronne dotyczą miejsc lęgowych ptaków wodnych i błotnych, siedlisk ptaków przelotnych i zimujących, a także torfowisk i innych środowisk bagiennych i wilgotnych. Celem istnienia rezerwatu jest także zachowanie naturalnie ukształtowanego krajobrazu polodowcowego, a także zabezpieczenie wartości historycznych tego regionu, które są ściśle związane z początkami polskiej państwowości. Flora rezerwatu Na florę Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia składa się ponad 860 gatunków roślin naczyniowych. W regionie doskonale zachowały się zbiorowiska roślin wodnych, szuwarowych i bagiennych. Ze 120 zbiorowisk roślinnych, na terenie Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia wyróżniono 107 zbiorowisk nieleśnych i 13 leśnych. Cennymi okazami we florze rezerwatu są chronione gatunki storczyka, jak choćby kruszczyk szerokolistny, kukułka szerokolistna, lipiennik Loesela i kruszczyk błotny. Fauna rezerwatu Pod względem faunistycznym, największym bogactwem rezerwatu są występujące tam ptaki. Wśród nich należy wymienić: gęgawę, łabędzia niemego, perkoza rdzawoszyjnego, żurawia, zausznika, a także błotniaka łąkowego i stawowego. Występują tam także gady (jaszczurka zwinka, zielona i żyworodna, padalec zwyczajny i zaskroniec zwyczajny), płazy (kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, ropucha zielona i szara, rzekotka drzewna), liczne gatunki ryb (między innymi karpie, krąpie, karasie, płocie, tołpygi i węgorze) i ssaków (między innymi jelenie europejskie, sarny, dziki, borsuki, gronostaje, piżmaki i gacki brunatne). Ochrona dziedzictwa historycznego Nadgoplański Park Tysiąclecia skupia się także na ochronie miejsc historycznych, takich jak Mysia Wieża i Kruszwica. Ta swoista integracja wynika z postrzegania historii i krajobrazów naturalnych jako nierozerwalnie powiązanych. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Przetestowałem „bombową” trasę rowerową. Wokół niej ponad pół miliona niewybuchów
Trasa rowerowa na dawnym poligonie w Muensingen w Niemczech to emocjonująca przygoda wśród pól miliona niewybuchów. Wspiąłem się na niebosiężną wieżę używaną przez generałów, zobaczyłem wieś-widmo i spędziłem noc na terenie obozu wojskowego sprzed ponad stu lat. Ten obszar to niezwykła propozycja na wakacyjny wypoczynek.
Spis treści: Widoki godne generałów Poligon jak żaden inny Niemcy, Amerykanie, Francuzi i znów Niemcy Rezerwat z wybuchowym akcentem Nowe życie starego obozu Przedzierając się przez warstwy historii Jak dojechać? Stoję na metalowej kratce na szczycie 42-metrowej wieży. Gdy patrzę pod nogi, wrażenie jest niesamowite. Schody i półpiętra są niemal przezroczyste. Patrząc wprost na ziemię można dostać lekkiego zawrotu głowy. Tym bardziej, że konstrukcja lekko się kiwa. Widoki godne generałów To najwyższa wieża obserwacyjna dawnego poligonu w Muensingen w Szwabskiej Jurze na terenie Badenii-Wirtembergii w Niemczech. Nazywa się Hursch i powstała w 1989 roku. Korzystali z niej generałowie w czasie manewrów wojskowych. Rozciąga się stąd wspaniały widok zarówno na obszar dawnych działań militarnych, jak i tereny cywilne. Przy dobrej widoczności można stąd dostrzec Alpy czy wieżę telewizyjną w Stuttgarcie. Gdy wizytuję poligon w lipcu, nad bukowo-świerkowym lasem płyną białe chmury i kropi deszcz. A krajobraz robi się dramatyczny, jak na najsłynniejszym obrazie Caspara Davida Friedricha zatytułowanym „Wędrowiec przed morzem mgły”. O tym, że „nasi tu byli” przekonuje mnie wlepka Grupy „Polonia” Turystyczna umieszczona na konstrukcji. Poligon jak żaden inny Wieża Hursch jest jednym z kilku punktów obserwacyjnych udostępnionych dzisiaj zwiedzającym na terenie dawnego poligonu w okolicy Muensingen. Jego powierzchnia to 67 kilometrów kwadratowych, zatem zbliżona jest do Kalisza. Jeśli nie mamy za dużo czasu na zwiedzanie, warto wybrać właśnie tę wieżę, bo jest najwyższa ze wszystkich. Rodzące się Cesarstwo Niemieckie w drugiej połowie XIX wieku potrzebowało miejsc do szkolenia swojej armii. Wybór padł na w dużej mierze niezasiedlony obszar na północny-wschód od miejscowości Muensingen. Pierwszy strzał na poligonie padł w październiku 1895 roku, a ostatni wojskowi opuścili ten teren pod koniec 2005 roku. Ale życie w tym miejscu nie zamarło. Wiele firm i służb państwowych korzysta z dawnych wojskowych dróg – na przykład firmy motoryzacyjne do dziś testują tutaj nowe modele samochodów. Niemcy, Amerykanie, Francuzi i znów Niemcy Historię terenu wojskowego pod Muensingen najlepiej zrozumieć, spoglądając na pobliskie koszary. Wojskowi korzystający z poligonu od początku byli zgrupowani w miejscu określonym później jako Altes Lager (niem. Stary Obóz). Zasadniczą część stanowiły baraki dla kilkudziesięciu tysięcy żołnierzy oraz stajnie dla koni. Pierwsi wprowadzili się do Altes Lager pod koniec XIX wieku wojskowi XIII Korpusu Armijnego Wirtembergii. W czasach III Rzeszy byli tu żołnierze Wehrmachtu, szykujący się na podbój świata. Pod koniec II wojny światowej teren ten zajęli Amerykanie, ale szybko trafił pod francuską jurysdykcję. Żołnierze znad Sekwany stacjonowali tu kilkadziesiąt lat aż do 1992 roku, od pewnego momentu wspólnie z Bundeswehrą. Rezerwat z wybuchowym akcentem W 2008 roku poligon znalazł się w Rezerwacie Biosfery UNESCO Szwabskiej Jury. Stopniowo rozminowywano trakty i udostępniano je dla turystów – do ćwiczeń używano różnego rodzaju amunicji. Obszar ten jest teraz bezpieczny dla zwiedzających pod pewnymi warunkami. Kilka metrów od traktów przecinających poligon wbite są drewniane pale pomalowane w górnej części na żółty kolor. To bezpieczna strefa. Nie należy jej przekraczać. Chociaż łąki wyglądają dość zachęcająco. W niektórych miejscach widać pasące się owce na tle kęp drzew. Latem na dawnym poligonie pasie się ich nawet 30 tysięcy. Do tej pory ponoć żadna z nich nie eksplodowała od niewybuchów, ale być może pasterze wybierają bezpieczniejsze tereny, albo owce mają jakiś szósty zmysł, podobnie jak szczury. Szacuje się, że na poligonie jest ok. 560 tysięcy niewybuchów. – Popatrz na to wzgórze – mówi mój przewodnik po poligonie szef informacji turystycznej w Muensingen, Hans-Peter Engelhart, kierując palec na zalesiony pagórek z wystającymi białymi skałami. – Ten teren uważa się za wręcz usiany niewybuchami – dodaje. To Trailfinger Kopf. Ponoć Luftwaffe ćwiczyło tu intensywne naloty przed rozpoczęciem II wojny światowej. Warte uwagi są bunkry z różnych okresów. Część zachowana niemal w stanie idealnym z wyposażeniem – wejście do nich możliwe jest w czasie oprowadzania z przewodnikiem. W zachodniej części poligonu jest wioska-widmo Gruorn, która została wysiedlona i zniszczona niemal w całości w czasach nazistów, w celu poszerzenia poligonu. W krótkim czasie z domów wyrzucono blisko 700 osób. Do dziś zachowały się po niej zaledwie dwa budynki, w tym zrekonstruowany kościół i cmentarz. Tutaj można się zakupić przekąski i wypić lokalne napoje. Teraz w weekendy i wakacje ściągają na dawny poligon całe rodziny, głównie na rowerach, bo trasy są malownicze, a historia miejsca – niezmiernie ciekawa. Z szacunków wynika, że jest to 200 tys. osób rocznie. Żyją tutaj też bardzo rzadkie gatunki zwierząt. Tras rowerowych w okolicy jest więcej. Lokalna informacja turystyczna w Muensingen oferuje możliwość wypożyczenia rowerów elektrycznych. Szczególnie polecam trasę wzdłuż niewielkiej, ale pięknie meandrującej rzeczki Lauter. Uroku dodają ruiny zamków, których w Niemczech jest sporo. Nowe życie starego obozu Wróćmy na poligon. Kalejdoskop zmian związany z obecnością różnych wojsk obserwuję w jednym z baraków, w którym urządzono… hotel. To konstrukcja ceglano-drewniana. W moim pokoju słupy podtrzymujące dach były malowane kilkukrotnie na przestrzeni stu lat – najpierw na biało, potem na niebiesko i znów na biało. Projektant pokoju w umiejętny sposób pokazał przekrój przez barwy, co jest jednocześnie podróżą w czasie. Noclegi mają być dostępne dla każdego – w dawnych kwaterach oficerskich pokoje się tańsze, bo ze wspólną łazienką, a o wyższym standardzie – w dawnych barakach zwykłych żołnierzy. W 2015 roku obszar obozu wykupił przedsiębiorca Franz Tress i nazwał go Albgut. To trochę gra językowa – „Alb” odnosi się do obszaru Jury Szwabskiej (niem. Schwäbische Alb), a „gut” – można przełożyć, jako „miejsce, w którym jest dobrze”. Marzeniem Tressa jest rewitalizacja koszar w duchu „cywilnego i zrównoważonego poczucia równowagi” („zu einer zivilen, nachhaltigen Wohlfühlwelt”). W barakach zadomawiają się powoli manufaktury i butiki, w których można kupić ręcznie wyprodukowany olej, produkty z lokalnej wełny, pesto czy czekoladki. Jest też muzeum, które opowiada historię tego miejsca – czasem bolesną i niełatwą. To tutaj dostrzegam spis jednych z ostatnich mieszkańców Gruorn, wysiedlonej wioski na obszarze poligonu. Okazało się, że w listopadzie 1945 mieszkało w niej 8 Polaków. Zapewne były to osoby więzione wcześniej w obozie jenieckim zlokalizowanym na północ od Altes Lager (nie ma po nim śladu) i które nie zdążyły jeszcze wrócić do kraju. Ostatnia osoba opuściła Gruorn w 1954 roku. Przedzierając się przez warstwy historii Właściciel terenu koszar, Franz Tress, to pełen energii i wizji 75-latek. Gdy odwiedzam Albgut, jest nieustannie w ruchu, w czym pomocne jest dobre sportowe obuwie o rażącej barwie. Koszary są obiektem zabytkowym, dlatego przedsiębiorca chce zachować je możliwie wiernie w swej formie, ale dostosowuje je do ich nowej funkcji. Określenia budynków są stare, np. mój pokój hotelowy był w BT 9, czyli w Bâtiment Troupe (franc. koszary). – Ale zmieniłem nazwy ulic i placów oprócz jednego – Place de France, bo nazywa się jak ja – żartuje Tress, którego imię wymawia się tak samo jak Francja w tym języku. Biuro Tressa w Albgut mieści się w doskonale zachowanym budynku dawnej poczty z drewnianą wieżą zegarową, który za czasów francuskich przekształcono w supermarket dla żołnierzy. Oprócz komputera na dużym biurku, ściany szczelnie wypełnione są równo ułożonymi segregatorami. Jest też obraz olejny rodziny Tressa. Pomysłodawca Albgut mówi mi, że jest sporo do zrobienia. Jednym z kolejnych przedsięwzięć jest stworzenie wiaty dla rowerów, co będzie w duchu poznawania rezerwatu biosfery w zrównoważony sposób. Przy wjeździe do obozu znajduje się centrum prezentujące Rezerwat Biosfery UNESCO w Szwabskiej Jurze. W ciekawy sposób wyjaśnia jego ideę – promowania wyznaczonego obszaru chronionego, zawierającego cenne zasoby przyrodnicze istniejące w harmonii z człowiekiem. Kasyno cesarskiej armii przekształcono na dużą salę, w której odbywają się wesela. Jednak część budynków została tylko zabezpieczona przez Tressa. Wzmocniono stropy i dach, by nie ulegały dalszej dewastacji. Tak jest na przykład z lazaretem wojskowym To miejsce przyprawia o ciarki, bo zachowały się sale operacyjne i część infrastruktury. A w jednym z korytarzy oparte o ścianę są protezy nóg sprzed wielu dekad, a może i stulecia. Zapewne zostały przygotowane dla rannych żołnierzy, a może część z nich była przez nich używana. Jak dojechać? Na teren dawnego poligonu i Albgut najprościej dojechać ze Stuttgartu, bo są połączenia LOT-u z Warszawy. Ze Stuttgartu to około godziny jazdy samochodem lub 1,5 godziny korzystając z komunikacji zbiorowej. Można też pojechać pociągiem z Polski. Do Berlina jeżdżą pociągi z Warszawy czy z Wrocławia. Ze stolicy Niemiec można dostać się pociągiem dalekobieżnym do Stuttgartu, a stamtąd regionalnym do Albgut. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Od wczoraj mamy w Polsce nowy, największy od 22 lat rezerwat przyrody
W Świętokrzyskiem właśnie utworzono nowy ogromny rezerwat przyrody. Bliżyńskie Lasy Naturalne to chroniony obszar o powierzchni niemal 3 tysięcy hektarów. Objął bezcenne bory jodłowe, niemal nie przekształcone przez człowieka.
Spis treści Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwat przyrody Bliżyńskie Lasy Naturalne, utworzony 27 maja, to jedno z najważniejszych osiągnięć w dziedzinie ochrony przyrody w Polsce ostatnich dekad. Zajmuje powierzchnię blisko 3 000 hektarów w sercu Puszczy Świętokrzyskiej i stanowi największy rezerwat przyrody utworzony w kraju od ponad 20 lat. Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Rezerwat ma powierzchnię dokładnie 2 964,91 ha, znajduje się na terenie gmin Bliżyn, Suchedniów oraz Łączna, w powiecie skarżyskim na terenie zarządzanym przez Nadleśnictwo Suchedniów. Położony jest w obszarze Natura 2000 Lasy Suchedniowskie. Mimo nadania statusu rezerwatu, Bliżyńskie Lasy Naturalne pozostają otwarte dla turystów, można tu też nadal zbierać grzyby. Planowana jest sieć szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Utworzenie go ma kluczowe znaczenie dla ochrony unikatowych ekosystemów leśnych Gór Świętokrzyskich. Dzięki dużej powierzchni rezerwat zapewnia stabilność ekosystemu i skuteczniejszą ochronę przed zagrożeniami zewnętrznymi. Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Rezerwat chroni jedne z najbardziej niezwykłych lasów polskich: naturalne bory jodłowe. Te lasy, zachowane w stanie zbliżonym do pierwotnego, stanowią cenne siedlisko dla wielu gatunków roślin i zwierząt, także endemicznych. Znaczną część powierzchni rezerwatu zajmują wyżynne bory jodłowe Abietetum polonicum, które uważane są za endemiczne dla wyżyn południowo-wschodniej Polski. Rośnie tu też modrzew polski, który w tym rejonie występuje w formie naturalnej, niepochodzącej z nasadzeń. Niektóre z tych drzew mają ponad 200 lat i rosną na terenach pokopalnianych, gdzie warunki sprzyjały naturalnej odnowie. Obszar rezerwatu jest siedliskiem rzadkich i reliktowych gatunków. Wśród nich są np. rzadkie gatunki chrząszczy: ponurek Schneidera, zagłębek bruzdkowany, zgniotek szkarłatny. Poza tym można tu znaleźć reliktowe gatunki mchów, grzybów i bezkręgowców, charakterystyczne dla dużych, nieprzekształconych kompleksów leśnych. Żyją i rozmnażają się tu także wilki, a spotkać można i inne rzadkie gatunki ssaków, jak np. orzesznica i nietoperz borowiec leśny. Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwaty przyrody ustanawia się na obszarach zachowanych w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Mogą objąć ekosystemy, ostoje i siedliska zwierząt, roślin i grzybów oraz składniki przyrody nieożywionej, które wyróżniają się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Wyznaczają je Regionalni Dyrektorzy Ochrony Środowiska. Proces ten odbywa się na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Źródło: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Argentyna powołała w Patagonii nowy, olbrzymi rezerwat morski. Żyją w nim m.in. wiosłujące kaczki, które nie potrafią latać
Azul Provincial Park w regionie Chubut objął 300 tys. hektarów wybrzeża nad Oceanem Atlantyckim. To bezcenne przyrodniczo tereny, na których żyją między innymi humbaki, sejwale, pingwiny magellańskie i ponad 50 gatunków ptaków migrujących.
Spis treści Azul Provincial Park: oaza bioróżnorodności Największe atrakcje nowego parku Leżąca na terytorium Aregntyny i Chile Patagonia to kraina surowa, a jednak niezwykle bogata przyrodniczo. Jest słabo zaludniona i stanowi siedlisko dla wielu endemicznych gatunków zwierząt, takich jak mara patagońska, gwanako czy nandu. Patagonia od lat przyciąga turystów parkami narodowymi, np. Torres del Paine czy Los Glaciares. Argentyna właśnie utworzyła nowy rezerwat przyrody. Obejmuje on zjawiskowe wybrzeże i wody Morza Argentyńskiego w prowincji Chubut. Azul Provincial Park: oaza bioróżnorodności W Argentynie utworzono nowy regionalny rezerwat przyrody – Patagonia Azul Provincial Park. To największy morski rezerwat utworzony przed samorząd w kraju. Znajduje się w południowej części prowincji Chubut, obejmującej między innymi wybrzeże Morza Argentyńskiego. To tzw. morze otwarte, cześć południowego Oceanu Atlantyckiego. Nowy park ma aż 300 000 hektarów i obejmuje ponad 60 wysp i wysepek, rozległe łąki wodorostów, zjawiskowe skaliste wybrzeże. Ten obszar Patagonii to dom dla ponad 50 gatunków ptaków morskich, w tym pingwinów magellańskich, kormoranów cesarskich i petreli olbrzymich. W wodach przybrzeżnych żyją również liczne morskie ssaki, takie jak kotiki, lwy morskie oraz wieloryby – w tym humbaki, orki i sejwale. W sumie żyje tu aż 7 gatunków wielorybów i delfinów. Obszar ten jest także szczególnie bogaty w życie podwodne: lasy wodorostów są uważane za jeden z najobfitszych ekosystemów Ziemi. Można tu spotkać niezwykłe endemiczne gatunki. Kaczka Tachyeres leucocephalus ma tak małe skrzydła, że nie potrafi latać. Zamiast tego używa ich do szybkiego wiosłowania. Przypomina wtedy parostatek, stąd jej angielska nazwa – steamer duck. Mara patagońska to z kolei duży, roślinożerny gryzoń występujący w suchych i otwartych regionach Argentyny, zwłaszcza w Patagonii. Należy do rodziny kawiowatych. Jest bliską krewną świnki morskiej, choć swoim wyglądem bardziej przypomina zająca lub małą antylopę. Największe atrakcje nowego parku Park to inicjatywa organizacji Rewilding Argentina, która działa na rzecz odbudowy ekosystemów Ameryki Południowej. Ustanowienie go ma też na celu promowanie ekologicznej turystyki i wspieranie lokalnych społeczności. Jego wielkim atutem jest malownicza trasa turystyczna Ruta Azul ciągnąca się od Cabo Dos Bahías do Bahía Bustamante. W planach jest też sieć szlaków pieszych, miejsc biwakowych, stacja badawcza oraz punkty dostępu do morza dla nurków i kajakarzy. Infrastruktura będzie miała minimalny wpływ na środowisko, a jednocześnie ułatwi poznawanie przyrody. Już teraz turyści mogą odkrywać puste, ustronne plaże i zwiedzać łodziami niezamieszkane wyspy, pod opieką lokalnych przewodników. Źródło: Rewilding Argentina, BBC Wildlife Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Polski rezerwat Meteoryt Morasko to unikatowe miejsce na mapie świata. Znajduje się tu krater uderzeniowy
W północnej części Poznania, na stoku Góry Moraskiej, znajduje się cała grupa kraterów uderzeniowych. Powstały, gdy trajektoria żelaznej planetoidy przecięła się z orbitą Ziemi. – Morasko jest punktem, w którym bardzo dosłownie Ziemia zderzyła się z kosmosem – mówi dr Anna Łosiak, geolożka z Instytutu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk. Dr Łosiak należała do grupy, która właśnie doprecyzowała moment tego zderzenia.
Spis treści: Kiedy doszło do zderzenia? Jak określić wiek kraterów? Nawet 1100 ton kosmicznej skały Edukacja geologiczna Na obszarze rezerwatu Morasko w Poznaniu znajduje się cała grupą kraterów uderzeniowych powstałych w wyniku uderzenia i rozpadu jednej żelaznej planetoidy. Wchodząc w ziemską atmosferę planetoida mogła mieć nawet kilkanaście metrów średnicy i od 600 do 1100 ton! Kawałki kosmicznej skały, jakie uderzyły w powierzchnię Ziemi, poruszały się z prędkością kilkanaście razy większą niż pocisk wystrzelony z karabinu snajperskiego. Mogło to być nawet 18 km/s. Uderzenie pozostawiło po sobie niezwykły ślad – grupę łatwo dostrzegalnych i łatwo dostępnych kraterów uderzeniowych, z których największy ma średnicę 100 metrów. To jedyna grupa kraterów uderzeniowych na świecie, do których można dojechać komunikacją miejską. Kiedy doszło do zderzenia? Badacze z Instytutu Nauk Geologicznych PAN, Instytutu Geologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i z Wydziału Fizyki Izotopowej Uniwersytetu Wiedeńskiego, w wyniku długotrwałych i wielowątkowych badań doprecyzowali, kiedy doszło do utworzenia się kraterów uderzeniowych Morasko. Okazuje się, że było to na tyle niedawno, że zdarzenie musieli widzieć ówcześni osadnicy zamieszkujący pobliskie tereny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-czesto-ziemie-bombarduja-mordercze-asteroidy-dzieki-odkryciu-polskich-naukowcow-mozna-lepiej-to-oszacowac-fot-argo-joeleht-4aed418.jpg" width="3574" height="1048" alt="Jak często Ziemię bombardują mordercze asteroidy? Dzięki odkryciu polskich naukowców można lepiej to oszacować (fot. Argo Jõeleht)" title="Jak często Ziemię bombardują mordercze asteroidy? Dzięki odkryciu polskich naukowców można lepiej to oszacować (fot. Argo Jõeleht)" /> Do tej pory przedział czasowy dla tego zjawiska określany był na sześć do trzech tysięcy lat wstecz. Średnio przyjmowano, że żelazny meteoryt uderzył w Ziemię około pięć tysięcy lat temu. Okazuje się, że ten czas należy skrócić o około 500 lat. A chociaż w geologii 500 lat to niewiele, a w skali kosmicznej mniej niż mrugnięcie, to w dziedzinie rozwoju naszej cywilizacji to cała wielka epoka. – Jesteśmy pewni, że zamieszkujący pobliskie tereny osadnicy widzieli przelot moraskiego bolidu po niebie. Dane archeologiczne wskazują, że 4,5 tysiąca lat temu w tamtym rejonie nie tylko pojawiali się koczownicy, ale istniały już też osady – mówi dr Anna Łosiak. Archeolodzy zastanawiają się nawet, czy dowodem na to, że ludzie widzieli zdarzenie, może być charakterystyczny wzór na odnalezionej w tamtym rejonie ceramice. Wzór ten przypomina – przynajmniej z naszej współczesnej perspektywy – spadającą gwiazdę. Jak określić wiek kraterów? Aby ocenić wiek zderzenia, naukowcy pracowali w terenie i własnoręcznie przekopali część kraterów uderzeniowych. – Istnieją różne sposoby określenia wieku kraterów uderzeniowych. W przypadku małych meteorytów jest to o tyle problematyczne, że nie powodują one odpowiedniego nadtapiania skał, które mogłoby zrestartować geoizotopowe zegary. Na szczęście do datowania najmłodszych kraterów możemy wykorzystać mordercze skłonności planetoid i datowanie węglowe C14 – wyjaśnia geolożka. Dodaje, że w takich sytuacjach poszukuje się resztek organizmów, które żyły zaraz po zderzeniu z planetoidą, np. w jeziorku jakie powstało w kraterze. Można również datować sam meteoryt. – Każdy obiekt przemieszczający się w kosmosie jest naświetlany wyosokoenergetycznym promieniowaniem kosmicznym. To powoduje powstanie specyficznych izotopów, jak beryl 10 czy aluminium 26. Jednak gdy taka skała trafia na Ziemię, to atmosfera i magnetosfera naszej planety chronią ją przed dalszą absorpcją promieniowania kosmicznego. Wówczas, wykorzystując tempo rozpadu izotopów, można odczytać, kiedy dany meteoryt spadł na ziemię. Ale tego typu datowania nie zawsze są możliwe, a dodatkowo są często są obarczone dużym błędem – mówi dr Łosiak. Nawet 1100 ton kosmicznej skały Jednak jej grupa badawcza użyła jeszcze innej metody. W poszukiwaniu śladów organicznych przekopali się przez materiał wyrzucony z największego krateru uderzeniowego grupy Morasko. Przede wszystkim węgla drzewnego, powstałego w chwili uderzenia meteorytu o powierzchnię. – W niektórych miejscach dochodzi do odwrócenia stratografii: to tak zwana edżekta. W trakcie zderzenia warstwy gleby są wyrzucane w określonej sekwencji. Na tej podstawie mogliśmy określić nie tylko zasypaną przez fale uderzeniową glebę, ale znaleźć też węgle powstałe z drzew, które uległy zniszczeniu podczas uderzenia – tłumaczy badaczka. Czy datowane na 4,5 tysiąca lat wstecz uderzenie przypominało katastrofę tunguską lub inne znane zdarzenie z udziałem kosmicznego wędrowca? – Katastrofę tunguską z 1908 roku wywołała fala uderzeniowa, która powstała po wejściu w ziemską atmosferę prawdopodobnie jądra komety lub innego niezbyt gęstego obiektu, jak planetoida składająca się z dosyć luźno zebranych fragmentów o średnicy ponad 50 metrów. Do rozpadu doszło na wysokości około ośmiu kilometrów, przez co potężna fala uderzeniowa rozlała się po dużym obszarze – mówi dr Łosiak. – W przypadku Moraska mówimy o obiekcie żelaznym, czyli bardzo gęstym i znacznie odporniejszym na wszelkie przeciążenia związane z lądowaniem na Ziemi. Taki obiekt nie eksplodował w powietrzu, lecz zdeponował większość swojej energii bezpośrednio przy powierzchni, przez co nie doszło do katastrofalnych zniszczeń. Przez to, że rozpadł się właśnie przy powierzchni, utworzył całą rodzinę kraterów uderzeniowych – dodaje naukowczyni. Edukacja geologiczna Właśnie ta grupa kraterów jest unikatowa. Tym bardziej, że znajduje się na łatwo dostępnym obszarze, a nie pośrodku australijskiej pustyni lub syberyjskiej tundry. Dlatego badaczom zależy, aby na tym obszarze utworzyć Centrum Nauki Impakt. Jego zadaniem ma być praktyczne podejście do zrozumienia procesów zachodzących na Ziemi i w kosmosie. Pokazanie, że wszystko to działa na zasadzie naczyń połączonych, i jak się bronić przed atakami z kosmosu. Poprzez eksperymenty młodzi ludzie mogliby samodzielnie pojąć, jaki wpływ na nasze życia mają regulacja rzek, wylesianie czy kopalnie. Jednak zanim powstanie centrum edukacyjne, geolodzy zapraszają na Dzień Kraterów Meteorytowych Morasko 2024 w sobotę 5 października. W trakcie spotkań i warsztatów można będzie samodzielnie przekonać się, że mamy w Polsce bardzo niezwykłe miejsce, pozwalające nam lepiej zrozumieć historię naszej planety. Źródło: Centrum Kultury i Biblioteka Publiczna Suchy Las. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Najdłuższa rzeka Włoch kończy swój bieg w spektakularny sposób. Warto odwiedzić to miejsce
Najdłuższa rzeka Włoch nosi co prawda bardzo krótką nazwę – Pad, ale jest potężnym ciekiem wodnym. Wpływa do Morza Adriatyckiego przez rozłożystą, przepiękną deltę. Ten dziki i podmokły obszar znajduje się na liście Rezerwatów Biosfery UNESCO.
W tym artykule: Kluczowe informacje o najdłuższej rzece Włoch Rzeka Pad zmaga się z suszami Delta Padu – idealne miejsce dla pasjonatów dzikiej przyrody Znaczenie rzeki Pad dla Włoch Jest wiele atrakcji we Włoszech, o których wiedzą wszyscy: prastary Rzym, jedyna w swoim rodzaju Wenecja czy krzywa wieża w Pizie. Ale czy na tej liście znajduje się też najdłuższa rzeka Włoch? Niekoniecznie. Tymczasem może ona zaoferować całkiem dużo, bo przebiega przez ciekawe regiony Italii. Kluczowe informacje o najdłuższej rzece Włoch Rzeka Pad we Włoszech płynie przez Turyn, Piacenzę, Cremonę i Ferrarę. Swój bieg rozpoczyna w okolicy Monte Viso, czyli najwyższego szczytu Alp Kotyjskich na pograniczu Włoch i Francji. Toczy swe wody z zachodu na wschód. Początkowo jest to rwący górski strumień, który wraz z rosnącą odległością od źródeł nabiera dostojeństwa, spowalnia i poszerza swoje koryto. Pad mierzy 652 km. To średniak na tle innych europejskich rzek. Plasuje się w czwartej dziesiątce. Przypomnijmy: najdłuższymi rzekami na naszym kontynencie są Wołga (3790 km), Dunaj (2857 km) i Ural (2428 km). W swojej środkowej i dolnej części Pad tworzy parę meandrujących zakrętów. Można tam natknąć się na wiele starorzeczy i jezior, które są pozostałościami po tej rzece. Głównymi dopływami Padu są: Dora Baltea o długości 160 km. Jej źródła znajdują się w Alpach Zachodnich, na południowo-wschodnich stokach masywu Mont Blanc. Trafia do Padu na wschód od Chivasso; Sesia o długości 140 km. Źródłem rzeki są lodowce Ghiacciaio della Sesia, Ghiacciaio di Bors i Ghiacciaio delle Piode w masywie Monte Rosa w Alpach Pennińskich. Rzeka ta jest ulubionym miejscem spływów kajakarskich. Rzeka Pad zmaga się z suszami Podobnie jak inne rzeki w Europie Pad, zwłaszcza w okresie letnim, zmaga się z niskim poziomem wody. Jest to związane z globalnymi zmianami klimatu. Na przykład w 2022 roku Europejska Agencja Kosmiczna opublikowała zdjęcia satelitarne, na których widoczna była rzeka Pad, a w zasadzie to, co z niej zostało. Przez pewien czas była bowiem prawie całkowicie wyschnięta. Ta sytuacja przyniosła niespodziewane odkrycie. W lipcu nieopodal wsi Borgo Virgilio rybacy natknęli się na 450-kilogramową bombę z czasów II wojny światowej. Przed operacją jej usunięcia z okolicy ewakuowano 3 tys. osób. Delta Padu – idealne miejsce dla pasjonatów dzikiej przyrody Jeśli jesteście fanami Parku Narodowego Ujście Warty albo Parku Krajobrazowego Dolina Dolnej Odry, to dolina rzeki Pad będzie się wam podobać. Tyle że jej powierzchnia jest zdecydowanie większa. A co za tym idzie, można tu zobaczyć zdecydowanie większe nagromadzenie różnorodnych gatunków roślin i zwierząt. Rezerwat Biosfery UNESCO Delty Padu to równinna delta położona w północnych Włoszech przy ujściu rozwidlonej rzeki do Morza Adriatyckiego. Na deltę składają się wydmy i inne formacje piaskowe, laguny, stawy rybackie, bagna, wydmy kopalne, kanały i przybrzeżne lasy sosnowe, rozległe słonawe tereny podmokłe i tereny rolnicze zdominowane przez uprawę ryżu. Jest to jeden z największych obszarów podmokłych na terenie Europy. Delta położona jest między trzema słynnymi miastami: Rawenną, Ferrarą i Wenecją. Obszar Delty Padu jest bardzo rozległy. Obejmuje terytoria należące do regionów Veneto i Emilia-Romagna. Łączna powierzchni chronionego obszaru to w sumie 138 000 hektarów, z czego 30% znajduje się w Emilii-Romanii. To niewiele w porównaniu do słynnej delty Nilu w Egipcie, której powierzchnia wynosi 2 400 000 hektarów. Jak czytamy na stronie UNESCO, krajobrazy doliny Padu stanowią o wyjątkowej tożsamości i wysokim poziomie różnorodności biologicznej ze względu na rozległą gamę siedlisk. Rezerwat ten jest ważnym celem turystycznym. Również rolnictwo i hodowla ryb stanowią kluczowe aktywności w ramach działalności gospodarczej lokalnych społeczności. Co ciekawe, na obszarze delty rosną gęste lasy otoczone trzcinowiskami. Można w nich spotkać jelenie, flamingi i kormorany. Ponad 300 gatunków ptaków występuje w tym rejonie. Mimo że delta Padu to obszar chroniony, dopuszczalnych jest tu wiele form aktywności. W zależności od pory roku można spenetrować ten teren pieszo, łodzią, rowerem lub konno. Ze względu na występowaniu licznych gatunków ptaków obszar ten stał się rajem dla entuzjastów ich obserwacji. Przygotowano dla nich specjalne trasy i miejsca piknikowe. Jest też międzynarodowy festiwal The Birdwatching Fair. Najdłuższy dopływ Dunaju ma ponad 900 km długości. Przepływa przez pięć krajów Najdłuższy dopływ Dunaju płynie przez terytorium pięciu państw, a jego wody zasilają także inne ważne cieki. Mówimy tu o dziewiętnastej najdłuższej rzece Europy, która pod tym względ... Znaczenie rzeki Pad dla Włoch Co prawda ludzie zamieszkują cały obszar Włoch dość równomiernie, jednak dorzecze rzeki Pad cieszy się dużym powodzeniem. Zlewnia Padu ma powierzchnię ponad 71 tys. km2, z czego przeważająca cześć znajduje się we Włoszech, a tylko niewielka część w Szwajcarii. W dorzeczu Padu mieszka blisko 17 milionów osób, co stanowi prawie 1/3 populacji Włoch. Głównym sposobem użytkowania ziemi na Nizinie Padańskiej jest intensywne rolnictwo. W dorzeczu Padu hodowana jest też olbrzymia liczba zwierząt gospodarskich – około 3,1 mln bydła, co stanowi 50% krajowego pogłowia, i 6 mln świń (około 65% krajowego pogłowia). Na większej części rzeka kontrolowana jest poprzez system wałów i grobli. Mimo że obecnie poziom wody jest niski, to zdarzały się w historii potężne powodzie. Nie są one niestety wykluczone w najbliższej przyszłości. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych, nieskończonego Wszechświata oraz podróży? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rezerwat Stawy Milickie to klejnot Dolnego Śląska. Tu można zaznać świętego spokoju
Ten rezerwat ma powierzchnię sporo ponad 5 tys. ha. Stawy Milickie zachwycają bogactwem dzikiej przyrody.
W tym artykule: Rezerwat Stawy Milickie Ptasia wyspa Jak powstały Stawy Milickie? Stawy Milickie – informacje praktyczne Śpiewają tysiące ptaków, ludzi tu niewielu, rzadko przejedzie samochód. Rezerwat Stawy Milickie leży w północnej części Dolnego Śląska i ma powierzchnię sporo ponad 5 tys. ha. Należy również do Living Lakes, czyli międzynarodowej sieci jezior i zbiorników wodnych, które odznaczają się wyjątkowymi walorami przyrodniczymi. Stawy Milickie były też nominowane w plebiscycie Cuda Polski 2023. Rezerwat Stawy Milickie Nie mam wielkiego pojęcia o przyrodzie, ale w tym miejscu nieodmiennie zachwyca mnie jej bogactwo. W zależności od pory roku obserwuję pary gęgaw, które wodzą pisklęta wśród trzcinowych labiryntów, perkozy podające swoim pociechom małe rybki, a potem wożące maluchy na grzbietach czy błotniaki popisujące się powietrznymi akrobacjami. Największą ucztą dla oczu są jednak stada dzikich gęsi. Dwa razy do roku odpoczywają na stawach w drodze pomiędzy lęgowiskami w tundrze i zimowymi ostojami w zachodniej Europie. Podczas przelotów tworzą grupy liczące nawet kilkadziesiąt tysięcy osobników, kiedy wczesnym rankiem niczym huragan wzbijają się w powietrze, dając nieprawdopodobny wręcz spektakl. Przewrotność tego teatru natury polega jednak na tym, że nigdy by nie powstał, gdyby nie człowiek. To on stworzył tę krainę Stawów Milickich, wykopał prawie trzysta akwenów, zadbał o łąki i lasy. A potem stworzył rezerwat przyrody, pozostawiając go zwierzętom i roślinom. Dokładnie widać to na mapie tego terenu. Ptasia wyspa Rezerwat składa się z pięciu kompleksów – największym jest Stawno, pozostałe to Ruda Sułowska, Potasznia, Krośnice i Radziądz. Zbiorniki wodne o regularnych kształtach zostały podzielone przez zabytkowe aleje, groble i jazy. Gdzieniegdzie stoją wieże do obserwacji ptaków albo czatownie, jak ta nad stawem Grabownica. Rozłożyły się tu zaciszne gospodarstwa agroturystyczne. Jest kilka komercyjnych łowisk i przede wszystkim cudowne dróżki – nierzadko zabytkowe aleje. Można nimi wędrować godzinami, zapominając przy okazji o całym świecie. Moja ulubiona ścieżka wiedzie wzdłuż stawu Słonecznego Górnego. Po dwóch stronach drogi widzę taflę wody i zniszczone przez kormorany, wyglądające jak instalacje artystyczne, drzewa. W tej części rezerwatu, na pobliskiej Grabownicy, Włodzimierz Puchalski, znany fotograf i przyrodnik, nakręcił swoją słynną „Ptasią wyspę”. Jak powstały Stawy Milickie? Skąd tyle stawów akurat w tym miejscu? Powód jest prosty: dookoła jest płasko, szeroko i mokro. Leniwie płynie Barycz, łatwo więc budowało się tu sztuczne zbiorniki. W XIII w. ludzie wpuścili tu ryby, jako że średniowiecze kochało posty, w czasie których można było jeść tylko mięso ryb. I tak okolica stała się krainą karpia. Po dawnych właścicielach stawów zostały pałace, jak chociażby te w Miliczu i w Sułowie. Ale na stawy przyjeżdżam, żeby o niczym nie myśleć. Ja wędruję, ale rowerzyści i koniarze również mają tu dla siebie mnóstwo pięknych szlaków. Stawy Milickie – informacje praktyczne Działają tam klimatyczne agroturystyki i hotele, m.in. Siedlisko Żuraw i Czapla we Wróblińcu, Stary Młyn w Niesułowicach, Pod Jesionami w Wąbnicach, Hotel Naturum. Zje się tam smaczną rybę. Nie można ominąć zespołu pałacowo-parkowego w Żmigrodzie, pałacu i kościoła w Sułowie, pałacu w Miliczu i zameczku w Postolinie. Źródło: archiwum NG.
Mają największe mózgi w świecie zwierząt. Wreszcie doczekały się pierwszego rezerwatu
To jedne z najważniejszych zwierząt dla morskich ekosystemów. Nareszcie będą miały rezerwat. Jego utworzenie ma pomóc nie tylko jednej populacji waleni, ale też całej planecie. W jaki sposób?
W tym artykule: Kaszaloty kontra działalność człowieka Pierwszy taki rezerwat na świecie Czy kaszaloty uratują planetę? Największe mózgi i różne dialekty Relacja ludzi ze światem natury nigdy nie była prosta ani partnerska. Jedna ze stron zawsze dominuje drugą. Na początku to nasi przodkowie byli uzależnieni od kaprysów sił planety Ziemi, jej flory oraz fauny. Z czasem nauczyliśmy się jednak częściowo panować nad przyrodą i zmieniać zastane środowiska. Z różnym skutkiem. W ostatnim czasie działalność człowieka na Ziemi najczęściej jest kojarzona z globalnym ociepleniem czy szerzej rozumianymi zmianami klimatu. Kaszaloty kontra działalność człowieka Jak szacują klimatolodzy, sytuacja jest coraz poważniejsza. Aby jednak nie pogrążać się w smutku i beznadziei, warto podkreślić, że na świecie cały czas prowadzone są liczne działania na rzecz ochrony planety. W tym jej zwierzęcych mieszkańców. Aktywiści i biolodzy regularnie monitorują populacje dzikich zwierząt oraz to, jak ich funkcjonowanie zmienia się pod wpływem działalności człowieka. Niektóre gatunki, na przykład niedźwiedzie polarne, są wręcz uważane za symbol katastrofalnych skutków globalnego ocieplenia. Gwałtowne zmiany wzorców pogodowych to niejedyne zagrożenia dla ekosystemów wynikające z antropopresji. W przypadku kaszalotów ryzyko dotyczy też zaplątania się w sieci połowowe czy zderzenia z łodziami. Jeśli dodamy do tego rosnące zanieczyszczenie wód, ocean zaczyna się jawić jako miejsce bardzo nieprzyjemne do życia. Pierwszy taki rezerwat na świecie To na swój sposób urocze, ale też skłaniające do refleksji i pokory, że kaszaloty, mierzące nawet 15 m długości, bywają bezbronne. Na szczęście walenie te tak jak zwierzęta domowe mogą czasem liczyć na pomoc i opiekę ludzi. Maleńki wyspiarski kraj Dominika ogłosił niedawno, że utworzy pierwszy na świecie rezerwat specjalnie dla kaszalotów. Chroniony obszar zajmie 788 kilometrów kwadratowych, co odpowiada prawie połowie powierzchni Londynu. Dlaczego pierwszy na świecie rezerwat dla kaszalotów powstanie właśnie wzdłuż zachodniego wybrzeża Dominiki? Jest to bowiem jeden z kluczowych obszarów ich żerowania. Warto dodać, że większość kaszalotów żyjących w pobliżu Dominiki należy do klanu wschodniokaraibskiego. Od 13 lat populacja waleni w tym regionie spada rokrocznie o około 3%. Jako główny powód tego stanu rzeczy wskazywania jest właśnie szkodliwa działalność człowieka. Obecnie mówi się o mniej niż 300 bytujących tam osobnikach. Utworzenie rezerwatu ma wspomagać zagrożone kaszaloty poprzez uregulowanie i ograniczenie na jego obszarze rybołówstwa i turystyki. Działalność ta nie zostanie jednak zakazana całkowicie. Planowane jest między innymi wprowadzenie rygorystycznych zasad ruchu statków, w tym korzystania z wyznaczonych korytarzy. Rezerwat będzie również reglamentował działalność turystyczną, taką jak obserwowanie waleni i pływanie z nimi. W rezerwacie nadal będą odbywać się tradycyjne połowy. Ograniczenia dotyczące ruchu statków mają jednak minimalizować prawdopodobieństwo zderzenia z waleniami czy ich zaplątania się w sieci i liny połowowe. Czy kaszaloty uratują planetę? Pozytywne zmiany ma odczuć nie tylko wschodniokaraibski klan kaszalotów, ale również planeta. Jak to możliwe? Enric Sala, założyciel projektu Pristine Seas, tłumaczy, że kiedy walenie wypływają na powierzchnię, wydalają bogate w składniki odżywcze odchody. Te z kolei stymulują produkcję fitoplanktonu, czyli mikroskopijnych roślin, które pochłaniają dwutlenek węgla i uwalniają tlen. Krótko rzecz ujmując: im więcej kup kaszalotów, tym lepiej. Żeby jednak morskie olbrzymy mogły w spokoju żerować i wydalać, muszą mieć zapewnione odpowiednie warunki. Z czasem ich populacja powinna zacząć się powiększać. Masowa rzeź wielorybów miała miejsce w Europie już wiele stuleci temu. Zniknęły dwa gatunki Dwa gatunki wielorybów – biskajskiego i szarego – wytrzebiono we wschodniej części Oceanu Atlantyckiego na wieki przed rozpoczęciem ery przemysłowego wielorybnictwa w XIX wieku. Setki lat ... Największe mózgi i różne dialekty Przeciętny kaszalot (samiec) może ważyć do 45 ton. Sporo, ale za mało na rekord. Walenie te mają za to największe mózgi w świecie zwierząt. Ważą około 8 kilogramów. Kaszaloty są też znane z tego, że tworzą klany. Ich członkowie porozumiewają się za pomocą tego samego „dialektu”. W ramach jednej rodziny walenie opiekują się sobą nawzajem. Ich relacje są na tyle bliskie, że noworodki mogą być karmione przez matki, a także ciotki, babcie lub inne samice z klanu. W poszukiwaniu kałamarnic kaszaloty nurkują na głębokość od 1000 do 2000 m. Mogą wówczas wstrzymać oddech na około 90 minut. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Złote Pinezki Google przyznane. Oto najlepsze parki narodowe, parki krajobrazowe i rezerwaty w Polsce
To już druga edycja Złotych Pinezek, konkursu organizowanego przez Google. W oparciu o opinie i oceny użytkowników Map Google wytypowano po 5 najlepszych parków narodowych, krajobrazowych oraz rezerwatów przyrody w Polsce. Aż 5 nagrodzonych miejsc znajduje się w województwie małopolskim, po 3 w dolnośląskim i pomorskim. Po 1 Złotej Pinezce otrzymały zielone miejsca w województwie podkarpackim, świętokrzyskim, śląskim i łódzkim.
W tym artykule: Najlepiej oceniane parki narodowe, parki krajobrazowe i rezerwaty w Polsce Gdzie na weekend w Polsce? Złote Pinezki Map Google Internet i social media zmieniają sposób, w jaki podróżujemy. Mało kto zabiera dziś ze sobą opasłe papierowe przewodniki. Wszystko mamy w telefonie. Chyba każdy chociaż raz skorzystał z Map Google, planując wyjazd. Codziennie na platformie pojawia się ponad milion opinii internautów. W ciągu ostatnich 3 lat liczba recenzji, ocen i zdjęć dodanych do Map wzrosła ponad dwukrotnie. To dzięki nim można znaleźć najczęściej polecane restauracje w okolicy lub odkryć zupełnie nowe atrakcje turystyczne. Na podstawie ocen i opinii użytkowników Map Google wyłoniono tegorocznych laureatów Złotych Pinezek. Najlepiej oceniane parki narodowe, parki krajobrazowe i rezerwaty w Polsce Ostatnie dwa lata przypomniały wielu osobom, jak piękna jest Polska. Kto chce zachwycić się przyrodą i odkryć jej egzotyczne oblicze, powinien odwiedzić jeden z 23 parków narodowych w Polsce. Podobnie jak parki krajobrazowe i rezerwaty są miejscami występowania zagrożonych i ginących gatunków roślin i zwierząt. Odwiedzając je, można również poznawać ginące tradycje historyczne, etniczne i kulturowe. Gdzie na weekend w Polsce? Nagrodzone parki narodowe w Polsce: Karkonoski Park Narodowy (woj. dolnośląskie): 4,8 ***** (20 403) Na niemal 6 tysiącach hektarów rozciągają się zapierające dech w piersiach panoramy Karkonoszy, które każdego roku podziwiają ponad 2,5 miliona turystów. Wielu z nich przyciąga Śnieżka, najwyższa góra Sudetów, oraz piękne wodospady – Szklarki i Kamieńczyka, a także formacje skalne. Amatorzy aktywnego wypoczynku znajdą tu ponad 130 km szlaków turystycznych, w tym również trasy rowerowe oraz 10 ścieżek edukacyjnych, które pomogą poznać historię i bogactwo tego parku. Ojcowski Park Narodowy (woj. małopolskie): 4,8 ***** (19 800) Położony blisko Krakowa słynie z wielu szlaków turystycznych i zabytków. Zamek Kazimierzowski, Grota Łokietka, kaplica Na Wodzie czy słynna Maczuga Herkulesa to tylko niektóre z atrakcji. W parku znajduje się również Brama Krakowska, w której, jak głosi legenda, odległość dzieląca kolumny z roku na rok stale się zmniejsza. Ich całkowite zamknięcie ma ogłosić koniec świata. Pieniński Park Narodowy (woj. małopolskie): 4,9 ***** (15 666) Turyści uwielbiają go za możliwość spływu tratwami dzikim Dunajcem, piękne panoramy i szlaki, które prowadzą na Trzy Korony i Sokolicę. W parku znajdują się aż trzy zamki – w Nidzicy i Czorsztynie oraz Zamek Pieniny. Słowiński Park Narodowy (woj. pomorskie): 4,8 ***** (12 766) Jego symbolem są ruchome wydmy, które przypominają pustynię – ten największy w Europie obszar wędrującego piasku ma około 500 ha powierzchni. W obrębie parku znajdują się również jeziora Łebsko i Gardno, a także lasy i torfowiska, które wspólnie z wydmami tworzą niezapomniane krajobrazy, tak chętnie odwiedzane przez turystów i miłośników fotografii. Bieszczadzki Park Narodowy (woj. podkarpackie): 4,9 ***** (12 294) Niemal 80% obszaru parku zajmują lasy, jednak największą atrakcją przyrodniczą i turystyczną są słynne bieszczadzkie połoniny porośnięte rzadkimi gatunkami roślin wysokogórskich. Użytkownicy Map Google doceniają szczególnie sieć szlaków turystycznych, która liczy sobie ponad 130 kilometrów. Jedną z ulubionych atrakcji parku jest również Bieszczadzka Kolejka Leśna – najwyżej położona linia wąskotorowa w Polsce. Nagrodzone parki krajobrazowe w Polsce: Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego (woj. śląskie): 4,8 ***** (18 469) Przez Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego wiedzie najdłuższy szlak górski w Polsce, czyli Główny Szlak Beskidzki. W całości ma on ponad 500 km długości i stanowi świetny pomysł na wypoczynek. Znajdują się tu zarówno wymagające szlaki dla doświadczonych turystów górskich, jak i łatwe ścieżki spacerowe, z których można podziwiać malownicze potoki, skały i groty. To właśnie w okolicznych wzgórzach mieszczą się źródła Wisły. Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy (woj. małopolskie): 4,7 ***** (9 769) Licznie odwiedzany przez mieszkańców Krakowa i okolic jest świetnym miejscem do aktywnego wypoczynku. Na jego terenie znajduje się wiele ciekawych szlaków do pieszych wędrówek czy biegania, a także wycieczek rowerowych. Szczególnie warta polecenia jest trasa rekreacyjna prowadząca wzdłuż wałów Wisły przez Tyniec. Kaszubski Park Krajobrazowy (woj. pomorskie): 4,7 ***** (7 122) Jedno z ulubionych miejsc rowerzystów – wiele szlaków wiedzie tu wokół słynnych kaszubskich jezior, przez gęste lasy i szczyty pagórków oraz przez klimatyczne wsie i miasteczka. W parku znajduje się również kilka wyjątkowych punktów widokowych, wśród szczególnie polecanych przez użytkowników Map Google są Złota Góra i Jastrzębia Góra oraz punkt widokowy w Sobótce. Ślężański Park Krajobrazowy (woj. dolnośląskie): 4,8 ***** (6 649) To miejsce wyjątkowe pod względem przyrodniczym – można tu spotkać niemal 400 gatunków roślin, 100 gatunków ptaków oraz 40 gatunków ssaków. Do ciekawostek historycznych należą natomiast słynne rzeźby jak „Mnich”, „Grzyb”, „Niedźwiedź”, „Panna z rybą” oraz starożytne i średniowieczne kamieniołomy. Bolimowski Park Krajobrazowy (woj. łódzkie): 4,6 ***** (5 870) Teren parku obejmuje ponad 23 tysiące hektarów, a 70% terytorium to lasy – rozciągają się na granicy Skierniewic, wsi Bolimów, Żyrardowa i Łowicza. Puszcza Bolimowska skrywa różne rodzaje borów, w tym sosnowe i grądy. Można tu również znaleźć brzozy, jesiony, klony, lipy i dęby, a przez sam środek puszczy wije się malownicza rzeka Rawka. Park ma wiele szlaków turystycznych zarówno dla miłośników jazdy na rowerze (20-kilometrowa trasa prowadząca m.in. przez rezerwat „Polana Siwica” i Nieborów), jak i pieszych wędrówek. Nagrodzone rezerwaty przyrody w Polsce: Rezerwat przyrody Wąwóz Homole (woj. małopolskie): 4,8 ***** (11 236) Wąwóz ma długość około ośmiuset metrów i jest jednym z najpiękniejszych zakątków Pienin. Ściany skalne wąwozu o kształcie litery V są bardzo wysokie, miejscami mają ponad sto dwadzieścia metrów. Turyści chętnie wybierają tamtejszą trasę turystyczną, która prowadzi wzdłuż potoku Kamionka i pozwala podziwiać kaskady wodne. Rezerwat przyrody Kadzielnia (woj. świętokrzyskie): 4,7 ***** (8 894) Celem jego ochrony jest zachowanie grupy skał wapiennych o malowniczym ukształtowaniu, z żyłami kalcytu i stanowiskiem rzadkich roślin, a szczególnie ze względu na niezwykle cenne znaleziska paleontologiczne. Kamieniołom Kadzielnia, w którego części znajduje się rezerwat, to ulubione miejsce spacerów Kielczan i znana atrakcja turystyczna. W wyrobisku znajduje się zadaszony amfiteatr na 5 tysięcy miejsc, w którym odbywają się liczne koncerty i wydarzenia artystyczne. Stanowi on również największe skupisko jaskiń w całym województwie - jest ich tu aż 25. Rezerwat przyrody Wodospad Wilczki (woj. dolnośląskie): 4,8 ***** (7 179) Rzeka Wilczka spada tu z wysokości 22 metrów do kotła i dalej płynie wąskim wąwozem zwanym kanionem amerykańskim. Nad samym wodospadem znajduje się historyczny mostek z czasów Marianny Orańskiej, która wyjątkowo upodobała sobie to miejsce. To na jej zlecenie udostępniono odwiedzającym obszar do spacerów, a sama księżna mieszkała tuż obok w swoim dworku. Rezerwat przyrody Kępa Redłowska (woj. pomorskie): 4,8 ***** (5 603) Jeden z pierwszych rezerwatów w Polsce – obejmuje 120 hektarów i ciągnie się wzdłuż Zatoki Gdańskiej. Można tu zobaczyć niepowtarzalny krajobraz z lasem bukowym na klifowym brzegu. Rezerwat jest miejscem gniazdowania wielu gatunków ptaków, zamieszkiwany jest również przez mniejsze i większe ssaki – wśród nich dziki, które często można spotkać na plażach i skrajach rezerwatu. Rezerwat przyrody Skamieniałe Miasto (woj. małopolskie): 4,7 ***** (4 155) To miejsce aktywnego wypoczynku dla całych rodzin, szczególnie lubiane przez najmłodszych turystów. Wiele wyjątkowych skał (np. o kształcie nosa czarownicy), ciekawe legendy o rycerzach czy pustelnikach, wodospad i labirynty skalne to tylko niektóre atrakcje, które czekają w rezerwacie. Złote Pinezki Map Google – Serdecznie gratulujemy wszystkim laureatom tego wyjątkowego wyróżnienia, które jest odzwierciedleniem docenienia piękna polskiej natury przez tysiące użytkowników i użytkowniczek Map Google. Bogactwo i różnorodność przyrody, mnogość szlaków zarówno dla miłośników pieszych wędrówek, jak i rowerowych wycieczek oraz świetna infrastruktura miejsc to tylko niektóre z zalet parków i rezerwatów dostrzeżonych przez użytkowników i użytkowniczki. Mamy nadzieję, że Złote Pinezki będą również inspiracją do planowania wypoczynku i odwiedzenia właśnie tych i im podobnych zielonych miejsc w Polsce. Zachęcamy do korzystania z opinii i dzielenia się z innymi cennymi wskazówkami, ciekawymi informacjami czy pięknymi zdjęciami – mówi Elżbieta Różalska z Google Polska. Mapy Google to źródło wiedzy. Poza opiniami dotyczącymi wyłącznie wrażeń, w recenzjach znajdziemy też praktyczne informacje. Na przykład o dostępności parkingów, warunkach na szlakach oraz wskazówki dotyczące podróżowania w dane miejsca z dzieckiem lub psem. Internauci mogą także wyszukiwać z uwzględnieniem treści opinii. Wystarczy wpisać frazę „park krajobrazowy kajaki”, aby pojawiła się informacja, w których parkach krajobrazowych funkcjonują spływy kajakowe. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Atrakcje Podkarpacia – sprawdź, jakie miejsca warto zobaczyć w południowo-wschodniej Polsce
Atrakcje Podkarpacia to zdecydowanie więcej niż tylko zamki, kościoły czy skanseny. To także górskie szczyty, szlaki turystyczne i parki narodowe. Odkryj z nami piękno tego regionu!
W tym artykule: Ciekawe miejsca na Podkarpaciu Bieszczady – symbol Podkarpacia Rezerwaty i parki na Podkarpaciu Podkarpacie pełne historii Zamki, dwory i pałace województwa podkarpackiego Co warto zwiedzić na Podkarpaciu? Ciekawe miejsca na Podkarpaciu Podkarpackie położone jest w południowo-wschodniej części Polski przy granicy z Ukrainą i Słowacją. Choć województwo, którego stolicą jest Rzeszów, zajmuje dopiero 11. miejsce pod względem powierzchni, to czeka tu na nas wiele atrakcji i każdy z pewnością znajdzie coś dla siebie. Jeśli w najbliższym czasie planujesz krótki wypad na Podkarpacie, to warto zapoznać się z naszymi propozycjami, a z pewnością zaliczysz wyjazd do udanych. Piramidy, parki rozrywki czy zamki? Najciekawsze atrakcje w Polsce Atrakcje w Polsce czynią nasz kraj niezwykle atrakcyjnym turystycznie miejscem. Wspaniałe okazy dzikiej flory i fauny, bajkowe plaże, majestatyczne pasma górskie, zapierające dech w piersiach ... Bieszczady – symbol Podkarpacia Bieszczady to jeden z najpiękniejszych i najdzikszych regionów Polski. Gdy przywołujemy na myśl Podkarpacie, przed oczami od razu ukazuje się urokliwy obraz gór. W województwie podkarpackim znajduje się jednak mnóstwo mniej znanych, ale równie pięknych miejsc i obiektów, które zasługują na szczególną uwagę. Rezerwaty i parki na Podkarpaciu Obowiązkowym punktem na mapie wycieczki po Podkarpaciu są rezerwaty. Pierwszym wartym uwagi jest rezerwat Zwiezło. Słynie on z tzw. jeziorek Duszatyńskich, które powstały w 1907 roku w wyniku długotrwałych deszczy. Atrakcjami rezerwatu są również Potok Olchowaty, który kaskadami spada z większego do mniejszego zbiornika oraz główny Szlak Beskidzki, przebiegający od Komańczy aż po Chryszczatę. Co więcej? Rezerwat Prządki. To tu występują nietuzinkowe twory skalne nazywane „grzybkami”. Powstały one w wyniku erozji i osiągają wysokość nawet 20 metrów. Wiele z nich ma swoje wyjątkowe nazwy, np. Prządka-Matka, Baba, Herszt czy Zbój Madej. Dlaczego tak? O tym już na miejscu. Fani rzadko spotykanych gatunków fauny i powinni odwiedzić również Arbobretum – ogród w Bolestraszycach, Muzeum Bieszczadzkiego Parku Narodowego w Ustrzykach Dolnych i Centrum Magurskiego Parku Narodowego w Krempnej. Podkarpacie pełne historii Na Podkarpaciu znaleźć można również wiele historycznych zamków i dworów przywołujących historyczne czasy. Podczas wycieczki w tamte rejony koniecznie trzeba odwiedzić zespół zamkowy rodu Lubomirskich w Łańcucie, zamek w Krasiczynie, pałac Łosiów w Narolu, pałac Dzieduszyckich w Zarzeczu oraz Dwór Kombornia w Korczynie. Historia tego ostatniego sięga czasów Karola Wielkiego. Dwór miał pierwotnie charakter obronny, a otaczające go malownicze stawy według historyków mogą stanowić resztki fosy. Mało kto wie, że historycznie nazwa "dwór" nie odnosiła się tylko do budynku mieszkalnego szlachty, ale do całego kompleksu zabudowań powiązanych z folwarkiem i wsią. Składały się na niego oficyny folwarczne, dom pański (to, co potocznie nazywa się dworem), kaplice, spichlerze, stajnie, oranżerie i rozległe parki. Wszystkie te elementy można podziwiać w Korczynie. Dzisiaj w dworze mieści się hotel Dwór Kombornia Hotel&Spa, wpisany do programu Heritage Hotels Poland, który skupia obiekty wpisane do rejestru zabytków, aby pielęgnować związane z nimi tradycje. Zamki i pałace na Mazowszu. 5 weekendowych wycieczek w okolice Warszawy Chcesz choć na chwilę uciec od miejskiego zgiełku? Zbliżający się weekend to idealna okazja, by wyruszyć w wycieczkę w okolice Warszawy i odkryć nieznane zabytki. Oto zamki i pałace na Ma... Zamki, dwory i pałace województwa podkarpackiego Prócz pięknych krajobrazów Podkarpacie słynie również z historycznych zamków, skansenów, kościołów i dworów. Wiele z nich wpisanych zostało na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zaliczyć można do nich m.in. kościół w Haczowie – największy drewniany kościół gotycki w Europie pochodzący z I połowy XV wieku. Nie tylko sam budynek ma unikatową wartość. Bardzo cenne jest również jego wyposażenie – kamienna chrzcielnica, piętnastowieczne rzeźby czy barokowy ołtarz. Co warto zwiedzić na Podkarpaciu? W województwie podkarpackim kryje się również wiele miejsc nie tylko dla fanów natury czy historii. Ciekawymi miejscami mogą okazać się ośrodek szybowcowy w Bezmiechowej (istniejący od 1929 roku i uznawany za kolebkę polskiego szybownictwa) oraz ośrodek garncarski w Medynie Głogowskiej. Wartymi uwagi są też muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego w Bóbrce, gdzie powstała pierwsza na świecie kopalnia ropy naftowej, niemiecki poligon rakietowy z II wojny światowej w Bliznej czy najwyższa w Polsce zapora wodna na Jeziorze Solińskim. Odkryj już teraz piękno województwa podkarpackiego! Znasz wszystkie województwa w Polsce? Sprawdź, ile ich jest i jakie mają stolice Jeszcze nie tak dawno temu, Polska była podzielona na 49 województw. Obecnie obowiązujący podział administracyjny kraju uwzględnia jednak mniej, bo tylko 16 jednostek pierwszego stopnia. War...
Mewia Łacha. Turyści włamali się na teren zamknięty rezerwatu przyrody. Młody ptak nie przeżył
Sezon na głupotę i ignorancję ze strony turystów trwa niestety cały rok. Skala problemu narasta, kiedy ludzie nadwyrężają gościnność natury.
W tym artykule: Para turystów urządziła sobie sesję zdjęciowym w zamkniętym rezerwacie przyrody Mewia Łacha, ptasi rezerwat przyrody blisko Gdańska O ile sezon turystyczny w poszczególnych regionach trwa zazwyczaj kilka miesięcy, o tyle sezon na głupotę i ignorancję ze strony turystów trwa niestety cały rok. Zimą wielokrotnie słyszeliśmy o amatorach górskich wycieczek, którzy wyszli na szlak mimo złych warunków pogodowych, nierzadko bez odpowiedniego sprzętu, a w skrajnych przypadkach w samej bieliźnie. Wówczas mogli „tylko” zaszkodzić sobie. Skala problemu narasta, kiedy ludzie ignorują obowiązujące w danym miejscu zasady i nadwyrężają gościnność natury. Para turystów urządziła sobie sesję zdjęciowym w zamkniętym rezerwacie przyrody W miniony weekend Grupa Badawcza Ptaków Wodnych „Kuling” opublikowała na swoim profilu na Facebooku bulwersujące nagranie, na którym uwieczniona została para turystów włamujących się na teren zamknięty rezerwatu Mewia Łacha na Pobrzeżu Gdańskim. Kobieta i mężczyzna spacerowali po miejscach, gdzie ptaki uwiły siedliska na piasku i gniazda, w których obecnie przebywają pisklaki. Mimo kilku tablic informujących o zamkniętym terenie para nie poprzestała na spacerowaniu i zorganizowała szybką sesję zdjęciową z przy koszu nagniazdowym sieweczki obrożnej, a następnie z młodym oharem na rękach. Ornitolodzy domyślają się, że ptak, był w złej formie, ponieważ „nie miał siły uciekać”. Niestety na drugi dzień okazało się, że zwierzę nie przeżyło spotkania z turystami. – „Cały incydent miał miejsce wieczorem. Zdjęcia zostały zrobione z drugiej strony Wisły. Wściekłość na niemoc i brak możliwości szybkiej reakcji służb była ogromna (po zgłoszeniu policja wodna przypływa po 45-50 min). Policja, zapraszamy do ujścia Wisły na częstsze patrole. Jeżeli rozpoznajecie te, osoby prosimy o kontakt” – czytamy na profilu Grupy Badawczej Ptaków Wodnych „Kuling” na Facebooku. Nowy kontynent na mapie świata? „Icelandia” ma znajdować się na dnie morza Potwierdzenie istnienia „Icelandii” podważy obowiązujące od lat fakty naukowe. Jeśli teoria naukowców zostanie potwierdzona, może się okazać, że Pangea tak naprawdę nie uległa całko... Mewia Łacha, ptasi rezerwat przyrody blisko Gdańska Położony na Wyspie Sobieszewskiej rezerwat przyrody Mewia Łacha świętuje w tym roku swoje 30. urodziny. Początkowo funkcjonował jako ornitologiczny, obecnie faunistyczny ptaków. Na terenie rezerwatu znajdują się miejsca lęgowe wielu różnych gatunków rybitw, a także siedliska żerowania i odpoczynku ptaków siewkowatych oraz blaszkodziobych. Szczególną uwagą ornitologów cieszy się biegus zmienny. Choć na Mewiej Łasze królują ptaki, to od kilu lat obserwuje się tam również coraz więcej ssaków, w tym foki szare i pospolite. Kilka miesięcy temu prawdziwą furorę w mediach społecznościowych zrobiło zdjęcie, na którym licznie wygrzewały się na słońcu. Swoją obecność na terenie rezerwatu zaznaczają też lisy i bobry.
Elektroniczne wsparcie badaczy. Technologie, która zmieniają oblicze ochrony przyrody
Drony, satelity i czujniki laserowe – chociaż brzmi to jak element scenariusza szpiegowskiego thrillera, są to technologie, z których na świecie korzysta się w celach zapewnienia dzikim zwierzętom odpowiedniej ochrony.
W tym artykule: Technologie w walce z kłusownikami Livestream nie jest jedyną innowacją Nie tylko zwierzęta na lądzie Według raportu organizacji World Wildlife Fund for Nature (WWF) od 1970 roku populacja dzikich zwierząt na naszej planecie zmniejszyła się o 68 proc., a do głównych zagrożeń, które nad nią krążą, zaliczają się kłusownictwo i utrata naturalnych siedlisk. Szczęśliwie, jesteśmy świadkami galopującego rozwoju technologii, dzięki którym nie tylko strażnicy i organizacje walczące z kłusownictwem mogą monitorować dziką przyrodę. W jaki sposób technologia pomaga unowocześnić system ochrony zwierząt? Najlepszym przykładem innowacji są rozwiązania zastosowane w Rezerwacie Przyrody Balule w RPA, który jest częścią ogromnego Parku Narodowego Krugera. Technologie w walce z kłusownikami Nowy, pilotażowy projekt Wildlife Watch powstał z inicjatywy Balule we współpracy z firmami Samsung i Africam, a którego zadaniem jest zwalczanie kłusownictwa, które jest bardzo poważnym problemem w Afryce. Dzięki niemu tysiące osób mogło stać się wirtualnymi strażnikami dziedzictwa przyrody i to bez ruszania się z kanapy. Te zdjęcia rzucają nowe światło na relację człowiek - zwierzę. Best Animal Photo by National Geographic 2020 - National Geographic Zebra unoszona przez helikopter, żerujące nad wodą niedźwiedzie czy szympansy odwiedzające ugandyjską wioskę. Te i inne fascynujące sceny, których głównymi bohaterami są zwierzęta, mo.. Wszyscy użytkownicy Wildlife Watch mają możliwość zgłoszenia władzom rezerwatu wszelkiej podejrzanej aktywności – na przykład przeciętych ogrodzeń, czy odgłosów wystrzałów. W ten sposób od razu ostrzegają strażników Rezerwatu Przyrody Balue o tym, że po jego terenie kręcą się niepożądani goście, a zwierzęta mogą być w niebezpieczeństwie. Leitah Mkhabela, członkini całkowicie kobiecej jednostki antykłusowniczej w parku, znanej jako „The Black Mambas" uważa, że takie kreatywne wykorzystanie technologii może mieć kluczowe znaczenie dla ochrony zagrożonych gatunków. „Przekaz na żywo to świetne narzędzie, które pomaga nam monitorować jeszcze więcej obszarów w czasie rzeczywistym. Publiczność pomaga nam obserwować i nasłuchiwać wszystkiego, co podejrzane" – powiedziała w rozmowie z BBC, przytaczając jeden z takich incydentów, kiedy internauci zauważyli, że pierwsza linia ogrodzenia została przerwana, a lew zamarzał. Mkhabela twierdzi, że kiedy kłusownicy staną się świadomi, że w krzakach może być więcej kamer, a tym samym obserwuje ich więcej oczu, zaczną ograniczać swoje działania. Livestream nie jest jedyną innowacją Na każdym kontynencie są specjaliści, którzy używają różnego rodzaju rozwiązań, by zapewnić bezpieczeństwo dzikim zwierzętom. Wśród nich jest Stephanie O'Donnell z grupy ochrony przyrody Fauna & Flora International (FFI), która prowadzi program Wild Labs – projekt mający na celu połączenie ochrony przyrody z nowoczesnymi technologiami. Eksperci FFI korzystają z akustycznych urządzeń, które nasłuchują specyficznych nawoływań zwierząt oraz znaczników śledzących, które monitorują to, jak się przemieszczają i dokąd migrują. W Afryce grupa FFI ściśle współpracuje z azylem Ol Pejeta Conservancy w Kenii, który jest domem ostatnich białych nosorożców północnych. Nie tylko zwierzęta na lądzie Projekty oparte na dużych satelitach i danych monitorują też wylesianie i nielegalne połowy, a drony i podwodne mikrofony są wykorzystywane do prób zrozumienia zachowania zagrożonych wielorybów. Kamakai – największy rekin tygrysi uchwycony na filmie. Co giganci świata zwierząt mogą powiedzieć nauce? Jaki jest największy rekin na świecie? Uważa się, że to może być Kamaki, samica żarłacza tygrysiego. Gigantka nie jest jednak jedyną kandydatką do tego zaszczytnego tytułu. O'Donnell przyznaje, że jednym z największych wyzwań dla korzystających z technologii obrońców przyrody jest ręczne przeglądanie milionów zdjęć, filmów i danych. To znaczy: było. Teraz z pomocą przyszedł im Wildlife Insights, czyli oparty na sztucznej inteligencji projekt zrealizowany przez współpracę organizacji WWF i Zoological Society of London (ZSL) z firmą Google. Nowe rozwiązanie, które opiera się na technologii uczenia maszynowego, samodzielnie identyfikuje gatunki zwierząt, przeglądając nagrania z kamer, jednocześnie analizując i gromadząc na serwerze wszelkie niezbędne dane. W podobny sposób pracują The Black Mambas z Rezerwatu Przyrody Balule. Zespół Leitah korzysta w swojej pracy z aplikacji mobilnej, która w czasie rzeczywistym rejestruje wszystkie dane na serwerze w centrum operacyjnym. Dzięki temu są od razu analizowane i dokumentowane.
Chile ustanawia rekordowo duży morski rezerwat przyrody
Nowy obszar chroniony wód morskich wokół wysp Desventuradas to ekosystem pełen endemicznych gatunków.
- Nowy rezerwat, nazwany Parkiem Morskim Nazca-Desventuradas, stanowi około 8 proc. światowych zasobów morskich, które zadeklarowano jako niedostępne dla rybołówstwa – mówi Russell Moffitt, analityk z Marine Conservation Institute w Seattle. Chroniony obszar zajmuje powierzchnię niecałych 300 tys. km2 oceanu dookoła wysp San Ambrosio i San Felix. Razem znane są one jako Desventuradas (hiszp. Wyspy Nieszczęśliwe). Obie są częścią morskiego grzbietu Nazca, który ciągnie się z Peru aż do Wyspy Wielkanocnej. - Te wody cieszyły się dotychczas przeciętną popularnością wśród rybaków, którzy łowili głównie mieczniki – mówi Alan Friedlander z projektu Pristine Seas Towarzystwa National Geographic. Mieczniki z tych wód stanowiły raptem pół procenta wszystkich wyławianych przez Chile. Rybołówstwo będzie dozwolone teraz jedynie w wąskim pasie, który wcina się w obszar parku, nadając mu nietypowy kształt przypominający postać z gry Pac-Man. Poza granicami rezerwatu będzie też funkcjonować niewielkie łowisko homarów. – Głównym celem powołania rezerwatu jest ochrona nienaruszonego ekosystemu – mówi Friedlander. – To ważne, bo analizowanie pierwotnych ekosystemów takich jak ten pozwala naukowcom ustalić, jak powinny funkcjonować morskie społeczności. Pierwotność Desventuradas bierze się z ich izolacji od kontynentu. Żeby dotrzeć na nie z wybrzeża Chile, trzeba płynąć dwa dni. W efekcie tutejsze życie w dużej mierze jest endemiczne. Wśród gatunków endemicznych wymienić można kotika chilijskiego czy gardłoszowatą rybę gatunku Paratrachichthys fernandezianus. - Około 72 proc. z gatunków wstępujących w wokół tych wysp oraz przy archipelagu Juan Fernandez 750 km dalej na południe to endemity – mówi ekolog Enric Sala. Ustanowienie nowego rezerwatu potraja dotychczasową powierzchnię chronionych wód morskich należących do Chile, które przez długie lata było jednym z głównych graczy na światowym rynku rybołówstwa.
W Rezerwacie Archeologicznym w Grzybowie powstaje wczesnośredniowieczna kuźnia.
Grzybowo to jeden z największych i najbardziej tajemniczych grodów wczesnopiastowskich. Podczas badań archeologicznych w jednym z wykopów natrafiono na ślady dawnej kuźni. Ta z grzybowskim grodem związana jest od ponad 1000 lat. Pomysł na budowę kuźni podsunęła więc sama historia. Gród z roku na rok oferuje więcej atrakcji: pojawiają się wydarzenia plenerowe, lekcje, czy wystawy. - Pomimo skromnych funduszy, staramy się jak najbardziej rozwijać gród i jego infrastrukturę, by być może za kilka lat Grzybowo było ważnym miejscem na polskiej mapie edukacyjnej i turystycznej – tłumaczą organizatorzy. W tym roku w grodzie własnymi siłami stawiana jest wspomniana, historyczna kuźnia. Ma nawiązywać do wczesnego średniowiecza. Pojawią się w niej: 2 kowadła (duże 130 kg i mniejsze ok. 60 kg), zestaw młotów, szczypce, dwumetrowe miechy, stemple, szydła, klepadła, pilniki, narzędzia tnące (przecinaki, nożyce), zawijacze, anki i surowce potrzebne do kucia (węgiel drzewny, pręty żelazne itp.). Do tego meble, beczek oraz palenisko. - Naszym głównym celem jest uruchomienie całego szeregu zajęć, wykładów i warsztatów z nią związanych. Mamy nadzieję, ze stanie się ona ciekawą atrakcją dla wszystkich odwiedzających nasz Gród. Jednak muzeum na tę chwilę nie posiada wystarczających funduszy by sfinansować profesjonalne wyposażenie nawiązujące do narzędzi wczesnośredniowiecznych. Wszystkich, którzy chcieliby wziąć udział w powstawaniu kuźni, odsyłamy tutaj.
Nowe rezerwaty na Pacyfiku. Czyj większy?
Rezerwat morski o powierzchni równej dwóm powierzchniom Francji utworzą na Pacyfiku Wyspy Cook
Wyspy Cooka to archipelag 15 wysp i atoli na Oceanie Spokojnym, autonomiczne terytorium stowarzyszone z Nową Zelandią. Na rozpoczętym właśnie Forum Wysp Pacyfiku premier Henry Puna ogłosił, że rezerwat zajmie obszar 1,065 mln kilometrów kwadratowych, szczególnie bogaty w rafy koralowe. Park morski obejmie jedną strefę ochrony ścisłej, gdzie połowy będą zabronione, a także strefy specjalne, w których dopuszczalne będą zarówno turystyka, jak i sprecyzowane typy rybołóstwa. Władze Wysp Cooka liczą, że nowa inicjatywa pozwoli im odtworzyć populacje niektórych zdziesiątkowanych gatunków ryb, np. tuńczyka. Wyspy Cooka poszły w ślady innych krajów położonych w basenie Oceanu Spokojnego. W czerwcu Australia ogłosiła, że utworzy największą na świecie sieć rezerwatów morskich o łącznej powierzchni 3,1 mln km kw. Jej parki zajmą jedną trzecią wód terytorialnych kraju. 1,4 mln km kw. będzie miał z kolei park morski na wodach Nowej Kaledonii, francuskiego terytorium zamorskiego.
Znęcanie się nad zwierzętami jest złe. Wszyscy się z tym zgadzamy, a jednak podczas wakacji łatwo o tym zapomnieć. Bo zabawa, dobre zdjęcie, adrenalina. Niestety pod przykrywką turystycznych atrakcji często kryją się krew i cierpienie. I tylko od ciebie zależy, którą stronę medalu chcesz dostrzec
Krok pierwszy to oddzielenie małego słonia od jego mamy. Tę zazwyczaj po prostu się zabija. Przerażonego malucha zamyka się w drewnianej zagrodzie tak ciasnej, że ledwo się w niej mieści. Tak rozpoczyna się złamanie psychiki (tzw. training crush). Słoniątko spędza w klatce zazwyczaj trzy dni. W trakcie tych kilkudziesięciu godzin nogi związane ma łańcuchem, który rozciągany jest we wszystkie strony. Za każdym razem, gdy próbuje się wyrwać czy ruszyć, wieśniacy okładają go kijami z przytwierdzonymi gwoździami. Często po wyjątkowo delikatnym uchu wewnętrznym, by bardziej bolało. Zresztą bicie słonia to tylko jeden aspekt „psychicznego łamania”. Dochodzi do niego bowiem głodzenie, brak pojenia i uniemożliwianie snu. Po trzech dobach zwierzę jest zupełnie wycieńczone i totalnie załamane. Od teraz zrobi wszystko, co rozkaże mu człowiek. Tajska tradycja pajaan zostaje zakończona sukcesem. Słoń gotowy jest tym samym do pracy z żądnymi wrażeń turystami. Po pierwsze dobre zdjęcia Choć nikt z nas świadomie nie chciałby pewnie wspierać pajaan, nieświadomie wielu to robi. Choćby przez, zdawałoby się, niewinne fotografowanie trąbiastych olbrzymów na ulicach azjatyckich miast. Płacąc nawet niewielkie sumy za te usługi, zachęcamy lokalnych mieszkańców, by kontynuowali okrutną tradycję. Zresztą nie ma co się łudzić, że pieniądze inwestowane są w dobrobyt zwierzęcia. Taki słoń to czysty zysk dla jego właściciela! W noc potrafi zarobić nawet 30 dol., czyli na tajskie warunki fortunę. Dlatego ich właścicieli nie przeraża nawet zakaz wprowadzania słoni do metropolii pod karą grzywny (taki obowiązuje m.in. w Bangkoku i New Delhi). Wolą zaryzykować i zarobić. Sangduen Lek Chailert, zwana dziś „królową słoni”, wówczas świeżo upieczona absolwentka uniwersytetu w Chiang Mai, zaczęła pracować dla jednej z firm organizujących trekkingi na słoniach w północnej Tajlandii. Szybko zorientowała się, że zapewnienia o szczęściu zwierząt są niczym innym jak marketingową ściemą. Ich „ścieżka kariery” wygląda następująco: po pajaan pracują przy karczowaniu lasów, później trafiają do biur trekkingowych, gdzie obładowane przewożą nie tylko turystów, ale i ciężkie pakunki. Wszystko to tylko po to, by znaleźć się na ulicy miasta i żebrać wraz z właścicielem o jedzenie. Finalna faza to turystyczne enklawy, gdzie za dolara można posiedzieć na słoniu i zrobić sobie z nim zdjęcie. Lek zdecydowała się więc wziąć sprawy w swoje ręce i w 1955 r. założyła Elephant Nature Foundation, gdzie te wykorzystywane azjatyckie olbrzymy mogą godnie dożyć swoich dni. – Trafił do mnie kiedyś tygodniowy słoń, Geng Mai. Cały zaropiały, z białą od wykrwawienia trąbą. Jego matkę zabito, bo chodziła po polach kukurydzy – opowiada Lek. Dziś zdrowy i silny jest jednym z 36 trąbaczy w sanktuarium. Turyści, którzy zdecydują się na dłuższy pobyt tutaj, mogą pomóc w ich rehabilitacji i leczeniu. Lek śmieje się, że zdjęcia są tu dozwolone, ale tylko z odpowiedniej odległości. Nie ma co jednak oczekiwać, że słonie zaczną nagle tańczyć na dwóch nogach czy podawać kwiaty trąbą. Mania robienia zdjęć na wakacjach wszystkiemu i w każdej sytuacji, bez większego zastanowienia, dotyka nie tylko te azjatyckie olbrzymy pracujące na ulicach wielkich miast. We wschodniej Europie ofiarami są niedźwiedzie, które aby „tańczyły”, tresowane są na rozżarzonej płycie metalu. W Afryce i Azji – małpy, które wbrew przeświadczeniu wielu nie mają wrodzonych zdolności usługiwania i rozbawiania klienteli w restauracjach. Na Bliskim Wschodzie – kobry, dla których flet nie jest najbardziej naturalnym instrumentem. Wymieniać można by długo, bo wyobraźnia ludzka, jeżeli chodzi o wykorzystanie zwierząt, jest nieograniczona. Sęk w tym, by jej nie podsycać migawką swojego aparatu. Po drugie rozrywka Richard O’Barry od 1964 r. był najbardziej znanym treserem delfinów na świecie. To właśnie on szkolił serialowego Flippera, który rozkochał w sobie miliony widzów, także w Polsce. Dziś wspomina, że przełomowym momentem w jego karierze było zrozumienie, że delfiny są znacznie inteligentniejsze, niż nam się wydaje. – Gdy w piątek wieczorem grano kolejny odcinek, brałem ze sobą telewizor na pomost i pokazywałem serial delfinowi, który akurat grał Flippera [było ich w sumie pięć – przyp. red.]. – Widziałem, że one potrafiły odróżnić siebie od innych delfinów. Cathy poznawała siebie, zupełnie inaczej zachowywała się, gdy akurat grała Suzy – opowiada Ric. Wtedy właśnie zaczął zdawać sobie sprawę, że te inteligentne zwierzęta nie powinny żyć w niewoli. Coraz częściej widział w nich smutek i apatię. Prawdziwym punktem zwrotnym był moment śmierci Flippera. – On popełnił samobójstwo na moich rękach – z przekonaniem opowiada Ric. Według trenera delfin podpłynął do niego, popatrzył mu w oczy i po prostu świadomie nie wziął następnego oddechu. Następnego dnia O’Barry był już w areszcie Bimini. Za próbę uwolnienia serialowych delfinów. – Przez 10 lat pracowałem dla tego przemysłu, od 38 walczę z nim – mówi dziś z poczuciem misji. Jego obecna działalność skupia się głównie na uświadamianiu ludzi, że delfiny to dzikie zwierzęta, które nie mogą być trzymane w niewoli, jaką są delfinaria. Gdy wchodzi się do tych akwarystycznych centrów rozrywki, gra głośna muzyka, delfiny skaczą z trenerami, publiczność szaleje. To wszystko tworzy złudzenie świetnej zabawy. Jak mówi Ric, prawda znajduje się jednak gdzie indziej. W tak zwanym „domu rybnym”, gdzie delfiny spływają po przedstawieniu. Tam warunki nie są takie sterylne, miejsca jest mało, a na brzegach znaleźć można wielkie kubły z lekami na wrzody, które tworzą się od ciągłego stresu. Delfiny na wolności pływają ok. 60 km dziennie. Do tego są bardzo wyczulone na dźwięki. Słuch to ich najbardziej rozwinięty zmysł. Zamknięcie i głośna muzyka w delfinariach powodują u nich ogromny stres. – Ich największym przekleństwem jest uśmiechnięty wyraz twarzy – zauważa Ric. Sprawia on wrażenie, że delfiny są zadowolone i że bawią się równie dobrze jak turyści. Podczas gdy one naprawdę cierpią. Delfinaria i akwaria nie pokazują prawdziwego obrazu zachowania delfinów czy fok. Wartość edukacyjna, o jakiej mówią niektórzy organizatorzy tego typu rozrywek, jest znikoma. Ssaki te nie zachowują się przecież tak w swoim naturalnym środowisku. I choć wszyscy wiedzą, że foki nie klaszczą na widok człowieka, a delfiny nie całują w policzek dzieci, to zapotrzebowanie na tego typu rozrywki rośnie. Badanie firmy Ipsos MORI pokazało, że 85 proc. mieszkańców Wielkiej Brytanii jest przeciwko niewoli wielorybów i delfinów. Mimo to aż 81 proc. badanych wykazało zainteresowanie rozrywką, jaką jest pływanie z delfinami. Zgodnie z przekonaniem, że na wakacjach można pozwolić sobie na więcej. Po trzecie adrenalina Lew leży pod drzewem. Nie rusza się, bo od kilku dni dostaje pod nos świeże mięso. Zresztą ostatnie lata i tak spędził w zoo, więc osowiały zatracił swój naturalny instynkt. Nie przeczuwa, że od dwóch dni po parku jeździ żądny krwi turysta z Zachodu. Przyjechał do Sandhurst Safaris w RPA upolować grubego zwierza. Przewodnicy właśnie wożą go po nieznanych terenach, stwarzając wrażenie prawdziwej przygody. To wszystko tania inscenizacja, bo doskonale wiedzą, gdzie leży lew. Te sceny ukazała w swoim głośnym reportażu dziennikarka CNN Femi Oke. Po dwóch dniach ona i jej operator mają dosyć. Wyjeżdżają tuż przed tym, jak przewodnicy wreszcie dojeżdżają do podstawionego lwa. John Foster z Idaho jest w siódmym niebie, właśnie o takim prawdziwym i męskim polowaniu marzył. Pach! Dwa strzały. Król zwierząt ledwo co zdążył wstać. Zresztą i tak nie miał gdzie uciec, bo park jest ogrodzony. Leży nieżywy. Myśliwy nie może zabrać skóry ze sobą (przewóz tego typu rzeczy jest najczęściej nielegalny). Jednak to mu nie przeszkadza. Wystarczy zdjęcie ze zdechłym predatorem, które Femi umieszcza w swoim reportażu. Będzie miał o czym opowiadać kolegom. Poczucie dumy, satysfakcja, uśmiech na twarzy. Przewodnicy już widzą górę pieniędzy przed oczami. Za jedno polowanie zgarniają nawet 100 tys. zł. Popularnie proceder podstawiania zwierzyny nazywa się „polowaniem w puszce” (Cannes hunting). Choć coraz więcej krajów decyduje się go zabronić, ogromne lobby myśliwych nie daje za wygraną. Podrabiają certyfikaty, które uprawniają do zastrzelenia chronionego prawem zwierzęcia, czy nielegalnie strzelają w parkach narodowych. Ważne, żeby biznes się kręcił. A że lista gatunków zagrożonych z miesiąca na miesiąc się wydłuża, to już nie ich problem. Oczywiście większość z nas nigdy nie miała w ręku strzelby. Tym bardziej nie celowała nią do lwa. Ale warto pamiętać, że nie tylko broń palna zabija. Robią to także głupota ludzka i brak świadomości. Do tych kategorii należy na przykład nieodparta chęć bliskiego kontaktu z dzikimi zwierzętami. Podchodzenie do żyrafy czy hipopotamów w trakcie safari jest jak proszenie się o problemy. Przestraszone mogą zaatakować. Zazwyczaj jednak od nich szybsi są przewodnicy uzbrojeni w strzelby, którzy w obronie turystów muszą do nich strzelać. Nawet zostawienie obiadu na kempingu w parku narodowym może spowodować fatalne skutki. Tak dzieje się często w przypadku niedźwiedzi, które nie są groźne dla ludzi, do czasu gdy nie zaczną kojarzyć ich z pożywieniem. Właśnie dlatego na Alasce każdy turysta dostaje szczelny pojemnik, w którym ma obowiązek trzymać jedzenie. – Nie chodzi tu o twoje bezpieczeństwo, ale o niedźwiedzie – tłumaczy mi strażnik w PN Denali. – Dla nas najważniejsze jest, by im się nic nie stało. Dlatego szkolimy turystów, że nawet gdy niedźwiedź jest bardzo blisko nich, pierwszą rzecz, jaką muszą zrobić, to spakować jedzenie. Należy pamiętać, że w afrykańskim buszu, alaskim parku narodowym, azjatyckiej dżungli czy w naszych Tatrach to my jesteśmy gośćmi. A zwierzęta gospodarzami, którzy mają prawo narzucić własne zasady. Po czwarte czyste sumienie Czy czytając ten tekst, robisz sobie w głowie rachunek sumienia? Myślisz, ile masz zdjęć z ulicznymi zwierzętami? Czy podczas safari, mimo ostrzeżeń przewodnika, wychodziłeś z samochodu? Ile razy byłeś w zoo, cyrku, zamkniętej farmie dzikich zwierząt? Jak bardzo chciałeś przepłynąć się, trzymając delfina za ogon? Czy skusiłeś się na przejażdżkę wielbłądem po pustyni albo trekking na słoniu? I czy żadna z pamiątek z podróży nie znajduje się na liście zagrożonych wyginięciem roślin i zwierząt, o których mówi konwencja waszyngtońska (zwana CITES)? Pewnie każdy z nas znajdzie jakieś grzeszki na sumieniu. Grunt to poprawić się podczas kolejnej podróży. Zasada jest bardzo prosta – jeżeli zwierzę nie znajduje się w swoim naturalnym środowisku, należy zachować najwyższą ostrożność. A konkretnie? Zamiast do farmy lwów czy do zoo, wybierz się do prawdziwego sanktuarium, np. do tego prowadzonego przez Lek, gdzie wykorzystywane wcześniej słonie są leczone i doglądane. Jeżeli masz więcej czasu, zdecyduj się na wolontariat. Nie tylko pomożesz, ale też będziesz mieć jedyną w swoim rodzaju okazję podejrzenia naturalnych zachowań zwierząt. Podczas safari nie wychodź z samochodu. Napotkane okazy obserwuj z daleka, cicho i cierpliwie. Zrezygnuj ze zwiedzania parków na grzbiecie słonia. Jeżeli masz siłę, plecak na górę wnoś sam. Gwarantowane jest więcej satysfakcji dla ciebie i dla zwierzaków. Delfiny podziwiaj w czasie rejsu żaglówką – one uwielbiają pływać przy jachtach. To doświadczenie będzie prawdziwsze, niż oglądanie ich z piłeczką na nosie w delfinarium. No i bądź bardzo uważny podczas zakupów. Daruj sobie biżuterię z kości słoniowej czy buty ze skóry aligatora. Nie skuś się też na proszek z rogu nosorożca, który według medycyny chińskiej leczy wszystko. Pozyskiwany jest on przez wyspecjalizowanych kłusowników, którzy doprowadzili już do wyginięcia niektórych gatunków białych nosorożców. Z pewnością proszek ten (droższy od złota i kokainy) nic nie uleczy. Za to przez niego możesz nabawić się niezłych wyrzutów sumienia, których nie będziesz już mógł wytłumaczyć brakiem świadomości.