Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
Minusowe temperatury w Polsce to nic w porównaniu z rekordami mrozu notowanymi na świecie. Naukowcy od dekad badają zarówno naturalne bieguny zimna, jak i temperatury osiągane w kosmicznej próżni i laboratoriach. Gdzie jest najzimniej?
W tym artykule: Najzimniejsze miejsca na świecie Najniższa temperatura na Ziemi Czym jest temperatura? Najzimniejsze miejsce w kosmosie Najniższa temperatura uzyskana w laboratorium Czy istnieje górna granica temperatury? Gdy zimą temperatury spadają poniżej zera stopni Celsjusza, zaczynamy mówić o mrozach. Jednak zmiany klimatyczne sprawiają, że zimy stają się coraz łagodniejsze. Rekordowe mrozy, przynajmniej w Polsce, należą więc raczej do historii. Najzimniejsze miejsca na świecie Gdzie odnotowano najniższą temperaturę w naszym kraju? Mówi się, że polski biegun zimna to Suwałki. W tym mieście faktycznie odnotowuje się niskie temperatury. Czasami mianem polskiego bieguna zimna określa się całą Suwalszczyznę lub wręcz Podlasie. Obecnie jednak najniższe średnie temperatury w zimie oraz roczne notowane są na powstałej w roku 1995 stacji meteorologicznej Nadleśnictwa Świeradów na Hali Izerskiej. W każdym miesiącu notuje się tam temperatury ujemne, a śnieg zalega do maja. Jednak historycznie najzimniejsze miejsce w Polsce to Siedlce. 11 stycznia 1940 r. padł tu oficjalny polski rekord mrozu, wynoszący minus 41 st. C. Nieoficjalny miał zostać pobity w Rabce, 10 lutego 1929 r. Wyniósł aż minus 46 st. C. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" /> Formalnie biegun zimna to punkt, w którym odnotowano najniższą na danej półkuli minimalną temperaturę powietrza. W przypadku półkuli północnej jest to wioska Tomtor na Syberii. Najniższą temperaturę wynoszącą minus 72,2 st. C zarejestrowano tu 14 stycznia 2004 r. Jednak najzimniejsze miejsce na świecie znajduje się na półkuli południowej. To stacja Wostok na Antarktydzie. 20 lipca 1983 r. odnotowano tu minus 89,6 st. C. To mniej niż temperatura, przy której dwutlenek węgla zamienia się w suchy lód! 10 sierpnia 2010 zaobserwowano na Antarktydzie temperaturę minus 93,2 st. C. Jednak ten pomiar nie jest oficjalnie uznawany, ponieważ wykonały go satelity. Najniższa temperatura na Ziemi Rekord zimna na naszej planecie padł wysoko w atmosferze. 29 grudnia 2018 roku jedna z chmur rozciągnęła się na prawie 21 kilometrów, a jej wierzchołek sięgnął dolnej stratosfery. Czujnik VIIRS na satelicie NOAA-20 zarejestrował wówczas, że jego temperatura spadła do minus 111 stopni Celsjusza. Nawet w huraganach, tajfunach czy cyklonach tropikalnych temperatura zwykle jest jakieś 30 stopni wyższa. Mamy tym samym do czynienia z najniższą temperaturą, jaką do tej pory zarejestrowano na naszej planecie. Taka temperatura to anomalia. Podobne rekordy mogą jednak pojawiać się znacznie częściej z powodu zmian klimatu. Na częstotliwość występowania ekstremalnie wysokich ma bowiem wpływ temperatura wód oceanicznych. A ta się zwiększa. Dlatego wierzchołki chmur o temperaturze niższej niż minus 100 stopni Celsjusza mogą przestać być wyjątkami w obserwowanych zjawiskach meteorologicznych. Czym jest temperatura? Co to w ogóle jest temperatura? Wielu z nas miałoby problem z odpowiedzią na to pytanie, które często słyszą studenci chemii na pierwszym roku. Na co dzień często o niej mówimy, posługujemy się pojęciami ciepła i zimna. Jednak gdy dochodzimy do szczegółów, zaczynamy się gubić. Temperatura to miara ruchu elementów składowych materii. W naszym codziennym życiu chodzi o atomy). Im więcej energii im dostarczymy, tym silniej drgają, podskakują i oddalają się od siebie. Taka definicja pokazuje, że musi istnieć dolna granica temperatury. Kiedy ostatni raz miało miejsce globalne ochłodzenie? Czy może nadejść w przyszłości? W całym okresie istnienia naszej planety jej klimat zmieniał się wiele razy w naturalny sposób. Niekiedy duże powierzchnie Ziemi pokrywały lodowce. 400 tys. lat temu na części Grenlandii ro... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kiedy-ostatni-raz-mialo-miejsce-globalne-ochlodzenie-czy-moze-nadejsc-w-przyszlosci-fot-owen-humphreys-pa-images-via-getty-images-63267d3.jpeg" width="938" height="584" alt="Kiedy ostatni raz miało miejsce globalne ochłodzenie? Czy może nadejść w przyszłości? (fot. Owen Humphreys/PA Images via Getty Images)" title="Kiedy ostatni raz miało miejsce globalne ochłodzenie? Czy może nadejść w przyszłości? (fot. Owen Humphreys/PA Images via Getty Images)" /> To minus 273,15 stopni Celsjusza. Niżej zejść się nie da, bo w tej temperaturze atomy przestają się poruszać. A nie mogą przecież być bardziej nieruchome niż nieruchome. To zero absolutne. Najzimniejsze miejsce w kosmosie Oczywiście jeszcze zimniej niż na Ziemi jest w kosmosie. Bardzo zimne są kratery na biegunie południowym Księżyca. Ich brzegi są tak wysokie, że w środku panuje wieczny mrok. Temperatura utrzymuje się tam na poziomie minus 240 st. C. To rekordowy mróz w Układzie Słonecznym. Na dziennej stronie Plutona jest „tylko” minus 230 st. C. Temperatury na stronie nocnej zmierzyć jeszcze nie potrafimy. Jak zimna jest przestrzeń kosmiczna? Wypełnia ją tzw. promieniowanie reliktowe. To „echo” Wielkiego Wybuchu, czyli fale elektromagnetyczne wypełniające cały kosmos. Ich średnia temperatura to minus 270,3 st. C. Jednak istnieje miejsce zimniejsze niż kosmiczna próżnia. To Mgławica Bumerang, znajdująca się w gwiazdozbiorze Centaura. Jej gwałtowna ekspansja sprawiła, że tworzący ją gaz ochłodził się bardziej, niż otaczająca go przestrzeń kosmiczna. Osiągnął temperaturę do minus 272,15 st. C, czyli zaledwie jeden stopień powyżej zera absolutnego. Najniższa temperatura uzyskana w laboratorium Zero absolutne to ostateczne zamrożenie wszelkiego ruchu. I choć jest to granica nie do przekroczenia, badacze od dawna próbują się do niej coraz bardziej zbliżyć. Osiąganie temperatur bliskich zera absolutnego wymaga stosowania najnowszych technologii. Aby maksymalnie spowolnić atomy, uczeni „strzelają” do nich impulsami laserowymi, pakują je do pułapek utworzonych z silnych pól magnetycznych i grawitacyjnych. Efekty? W temperaturze pokojowej atomy śmigają z prędkością porównywalną z samolotem odrzutowym. W laboratoriach niskich temperatur zwalniają tak, że w ciągu minuty pokonują zaledwie 5 cm. Od 1999 r. rekord zamrażania należał do Finów z Uniwersytetu Aalto. Zbliżyli się do zera absolutnego na 100 pikokelwinów – mniej niż jedną miliardową stopnia. W 2021 r. rekord ten pobili Niemcy z Uniwersytetu w Bremen. Osiągnęli temperaturę wyższą od zera absolutnego o zaledwie 38 bilionowych części stopnia. To na pewno nie będzie ostatnie słowo badaczy. Najnowsze propozycje to przeniesienie badań w przestrzeń kosmiczną, gdzie możliwe będzie osiągnięcie jeszcze niższej temperatury. Czy istnieje górna granica temperatury? Górna granica temperatury teoretycznie może być nieskończona. W miarę przyśpieszania atomy mogą rozpadać się na elementy składowe – najpierw protony i neutrony, potem kwarki. Aż w końcu osiągną stan, który istniał w chwili Wielkiego Wybuchu, kiedy współczesna fizyka zderza się z nieskończonościami. Kiedy jest za gorąco dla człowieka? Niebezpieczna temperatura jest niższa niż sądzisz Odporność ludzkiego organizmu na upał jest o wiele niższa, niż sądziliśmy. Zazwyczaj bowiem, mierząc skwar, uwzględniamy jedynie temperaturę powietrza, a zapominamy o wilgotności. Tymcza... Jednak uczeni sądzą, że może istnieć temperatura maksymalna. Tyle, że nadal nie są pewni, jaka. Być może sięga nawet miliarda jottakelwinów. To bilion miliardów miliardów miliardów stopni. Źródła: archiwum NG, LiveScience.
Rekordowy sukces Fridy Kahlo. Jej obraz został sprzedany za 54,7 mln dolarów
Padł rekord dotyczący najdroższego sprzedanego obrazu namalowanego przez kobietę. Dzieło meksykańskiej autorki nosi nazwę „El sueño (La cama)” i choć opowiada o tematyce sennej, to jego cena zdecydowanie stawia na nogi.
Meksykanka Frida Kahlo to jedna z najbardziej rozpoznawalnych artystek XX-wiecznego malarstwa. Jej autoportret pt. „Diego i ja” (Diego y yo) był dotychczas najdrożej sprzedanym obrazem jakiegokolwiek latynoamerykańskiego twórcy, osiągając cenę 143 mln złotych. Artystka z Meksyku musiała jednak ustąpić pierwszego miejsca… samej sobie, bijąc tym samym rekord najdroższej pracy namalowanej przez kobietę. „Sen (łóżko)” – historia rekordowego obrazu Obraz, który został sprzedany za rekordowe 54,7 mln dolarów amerykańskich (ok. 202 mln zł), przedstawia senną scenę z udziałem Fridy Kahlo. Portretowana artystka leży w łóżku na tle pochmurnego nieba, a nad nią, na górnej pryczy, spoczywa obwiązany pnączami ludzki szkielet. Motyw snu był charakterystyczny w twórczości meksykańskiej artystki. Prawdopodobną przyczyną takich inspiracji był wypadek, jakiego doznała w wieku osiemnastu lat. W wyniku kolizji autobusu z tramwajem Frida odniosła poważne obrażenia, przez które została unieruchomiona w łóżku na trzy miesiące. W czasie długiej i żmudnej rekonwalescencji Kahlo odkryła swoją pasję do malowania autoportretów. Rodzina zamontowała jej specjalne lustro na baldachimie, aby mogła malować, leżąc w łóżku. Sama artystka po wypadku pisała: „Nie jestem martwa i mam powód, by żyć. Tym powodem jest malarstwo”. Połączenie sennego nastroju, autoportretu i motywu śmierci – tak ważnego w kulturze meksykańskiej – stało się jedną z cech charakterystycznych prac Kahlo. Za takie właśnie dzieła kolekcjonerzy są dziś gotowi płacić dziesiątki milionów dolarów. Gdzie i komu sprzedano obraz? Podobnie jak poprzedni rekordowy autoportret, obraz „Sen (łóżko)” został wylicytowany w kultowym domu aukcyjnym Sotheby’s w Nowym Jorku. Co ciekawe, pochodził z prywatnej kolekcji. Anna Di Stasi, szefowa działu sztuki latynoamerykańskiej w Sotheby’s, przyznaje, że to jedno z ostatnich dzieł tej klasy, które wciąż znajduje się w rękach indywidualnych właścicieli. „El sueño (La cama)” przez 30 lat nie było prezentowane publicznie. Dopiero wraz z ogłoszeniem aukcji obraz trafił na krótkie tournée, podczas którego odwiedził Londyn, Paryż, Hongkong i Abu Zabi. Dane dotyczące nowego właściciela pozostają anonimowe, dlatego obecnie nie wiadomo, jaka przyszłość czeka najdroższy obraz namalowany przez kobietę. Inni rekordziści w malarstwie Najnowszy rekordzista zastąpił na pierwszym miejscu dzieło „Jimson Weed/White Flower No. 1”. Praca autorstwa amerykańskiej malarki Georgii O’Keeffe została w 2014 roku sprzedana za 44,4 mln dolarów amerykańskich. Listę najdroższych obrazów namalowanych przez mężczyzn otwiera „Zbawiciel świata” autorstwa Leonardo da Vinci. Dzieło to zostało kupione w 2017 roku za ponad 450 mln dolarów przez saudyjskiego księcia Badra bin Farhana Al Sauda. Kolejne miejsca zajmują prace m.in. Paula Cézanne’a, Jacksona Pollocka, Rembrandta i Gustava Klimta. Źródła: CNN, National Geographic Polska Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Najmniejsze ptaki polskie ważą tylko kilka gramów. To puchate perełki naszej fauny
Mysikróliki to jednocześnie najmniejsze ptaki polskie i całej Europy. Ważą od 5 do 7 gramów i bez trudu mieszczą się w dłoni. Spotkacie je w całej Polsce.
Spis treści: Najmniejsze ptaki polskie Niezwykłe umiejętności mysikrólików Mysikrólik – co oznacza jego nazwa i skąd się wzięła? Inne najmniejsze ptaki Polski Ważą średnio 6 gramów, a po długim locie lub mroźnej nocy jeszcze mniej. A jednak potrafią pokonywać wielkie odległości i bez problemu przeżyć nawet srogie zimy. Mysikróliki to prawdziwe „żywe srebro” – najmniejsze ptaki polskie i europejskie. Najmniejsze ptaki polskie Długość ciała mysikrólika wynosi zaledwie 8,5–9,5 cm, a masa około 4–7 gramów. Rozpiętość skrzydeł mieści się w granicach 13–16 cm. Pamiętajmy, że wymiary podaje się razem z piórami, więc w tej drobniutkiej puchatej kulce, jaką jest mysikrólik, kryje się jeszcze mniejsze ciałko. Dla porównania – uważany za małego ptaka wróbel zwyczajny może ważyć nawet 40 gramów, czyli prawie 6 razy więcej niż statystyczny mysikrólik. Ubarwienie Charakterystyczną cechą mysikrólika jest złocistożółta pręga na czubku głowy, otoczona czarnymi paskami – u samców pręga jest bardziej jaskrawa niż u samic. Reszta upierzenia jest oliwkowozielona z białawym brzuchem, co pomaga ptakowi doskonale wtopić się w otoczenie. Jego niewielkie, czarne oczka oraz delikatny dziobek dodają mu uroku. Tryb życia Jest ptakiem niezwykle ruchliwym i energicznym. Spędza większość czasu skacząc po gałęziach drzew i krzewów w poszukiwaniu owadów i pajęczaków, które stanowią jego główne pożywienie. W zimie, kiedy dostęp do owadów jest utrudniony, uzupełnia dietę nasionami drzew iglastych. Jest to ptak towarzyski, często widywany w mieszanych stadach z innymi gatunkami (np. sikorami), szczególnie zimą. Występowanie Mysikrólika można spotkać w całej Polsce, choć najliczniej występuje w lasach iglastych, zwłaszcza w borach świerkowych. Preferuje gęste drzewa, gdzie znajduje schronienie i pożywienie. Ze względu na wielkość i tryb życia mysikrólika znacznie łatwiej usłyszeć, niż zobaczyć. A śpiewa wysoko i głośno, o różnych porach roku, nawet zimą. W Europie jest szeroko rozpowszechniony – od Półwyspu Iberyjskiego po Skandynawię i Ural. Zamieszkuje także Azję oraz w północną Afrykę. Rozmnażanie Gniazda mysikrólików mają formę głębokiego koszyczka z otworem u góry i są niezwykle małe – mają około 7 cm, średnicy. To finezyjne konstrukcje z gałązek, traw, mchów i porostów, komfortowo wyścielone piórami i sierścią. W takiej kulce mieści się nie tylko samica, ale nawet 12 jaj, ułożonych często w dwie warstwy, a potem piskląt. Okres lęgowy mysikrólików trwa od kwietnia do lipca. Po wykluciu młode pozostają w gnieździe przez ok. dwa tygodnie. W sezonie lęgowym mysikróliki mogą wyprowadzić nawet dwa lęgi. Niezwykłe umiejętności mysikrólików Mysikróliki, wbrew swoim rozmiarom, są ptaszkami odważnymi i wytrzymałymi, szczególnie na niskie temperatury. Potrafią także odbywać bardzo dalekie wędrówki. Są ptakami migrującymi lub osiadłymi. Populacje europejskie, szczególnie na północy kontynentu, są osiadłe. Stwierdzono, że mysikróliki przelatują nad całym Bałtykiem. Dla tak małego ptaka, z minimalnymi zapasami tłuszczu, to wielki wysiłek. Mysikróliki po wylądowaniu na polskim wybrzeżu muszą przez kilka godzin dochodzić do siebie. Ich europejskie zimowiska to m.in. Hiszpania, Włochy, Grecja i kraje bałkańskie. Migracje mysikrólików odbywają się w marcu–kwietniu, a z powrotem od września do listopada. Bernd Heinrich w książce "Zimowy świat. Jak zwierzęta radzą sobie z zimnem" opisuje sposoby mysikrólików na przetrwanie niskich temperatur. Wpadają one w czasowe odrętwienie – coś na kształt krótkotrwałego snu zimowego. Obniżają temperaturę ciała, ich łapki mają wtedy niemal zero stopni Celsjusza. Wtulają głowy w pióra i tak mogą przetrwać najzimniejsze godziny nocy i duże mrozy. Często nocują w grupach, przytulone do siebie, co pozwala im zachować ciepło. Mysikrólik – co oznacza jego nazwa i skąd się wzięła? „Królik” w nazwie tego ptaszka oznacza „mały król”. „Królewski” rdzeń ma też jego łacińska nazwa: Regulus regulus. Regulus oznacza księcia lub królewicza. Także w języku angielskim rodzina mysikrólików to kinglets, choć sam gatunek nazywa się goldcrest. W języku greckim mysikróliki i strzyżyki określane są jako basileus i basiliskos – czyli odpowiednio król i królewiątko. Skąd te międzynarodowe nawiązania do królewskości w przypadku tak małego ptaka? Prawdopodobnie z folkloru i baśni, wywodzących się ze starożytnej opowieści o „królu ptaków”, przytaczanej przez Arystotelesa i Pliniusza. Mówi ona o konkursie na króla wszystkich ptaków. Miał nim zostać ten, który potrafi latać najwyżej. Wydawało się, że będzie to orzeł, ale kiedy ten zaczął słabnąć, spod jego skrzydeł wyleciał maleńki mysikrólik i wzniósł się jeszcze wyżej. Mysikrólika prawdopodobnie dobrze znali także rybacy i żeglarze, bo podczas migracji przysiadał na masztach statków. Być może także żółta pręga na główkach tych ptaków kojarzyła się z koroną. Inne najmniejsze ptaki Polski Niezwykle mały i lekki mysikrólik to niejedyny tak niewielki ptak występujący w Polsce. Ma całkiem liczne towarzystwo ptaszków z których największe osobniki ważą tylko około 10 gramów lub niewiele więcej. Ptaki podobnej wagi i wielkości to między innymi: zniczek, strzyżyk, sikora sosnówka, modraszka zwyczajna (inaczej sikora modraszka), pełzacz leśny, muchołówka mała, sikora lazurowa (występuje w Polsce sporadycznie). Najmniejszy z nich jest zniczek. Jest także najbliższym krewnym naszego bohatera, mysikrólika. I bywa z nim mylony, bo na głowie także ma jaskrawożółtą, wpadającą w kolor pomarańczowy pręgę. Ubarwienie zniczka jest nieco bardziej kontrastowe i kolorowe. Zniczek jest minimalnie większy i cięższy od mysikrólika a biolodzy przypuszczają że te dwa gatunki oddzieliły się od siebie dość późno, bo w okresie zlodowaceń. Zniczek zajął raczej południowe rubieże Europy i zupełnie nie występuje w Skandynawii. W Polsce jest coraz liczniejszy, zapewne dzięki ocieplającemu się klimatowi. Na zimę póki co odlatuje na południe. Warto również wspomnieć o strzyżyku (Troglodytes troglodytes), który jest jednym z najmniejszych ptaków w Polsce, choć nie tak małym jak mysikrólik. Strzyżyk wyróżnia się krępą budową ciała, krótkim ogonkiem trzymanym pionowo oraz brunatnym, prążkowanym upierzeniem. W przeciwieństwie do mysikrólika i zniczka, preferuje środowiska krzewiaste i poszycie lasów liściastych. Prowadzi głównie naziemny tryb życia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Niezwykły dorsz olimpijczyk przepłynął 860 kilometrów w górę rzeki. To absolutny rekordzista
Australijski dorsz Murray Arnie dokonał niemożliwego – wykorzystał powodzie i wyruszył w niespotykaną dla jego gatunku podróż, podczas której pokonał prawie tysiąc kilometrów, z czego większość w górę rzeki. Chociaż nie od razu pochwalił się olimpijskim wyczynem, to naukowcom udało się prześledzić jego trasę. Jego ekscesy mogą świadczyć o poprawie kondycji całego ekosystemu.
Arnie jest dorszem Murray, czyli dużą, słodkowodną rybą drapieżną zamieszkującą Australię i teraz już na zawsze zapisał się w annałach historii. Pobił absolutny rekord migracji swojego gatunku, przepływając 860 kilometrów wzdłuż rzeki Murray. Drugie miejsce pokonało zaledwie 160 kilometrów, więc naukowcy głowią się, co wstąpiło w wielką rybę. Dorsz Arnie popłynął ku przygodzie Można się zastanawiać, co Arnie – który zawdzięcza swoje imię australijskiej pływaczce, mistrzyni olimpijskiej Ariarnie Titmsie – tak właściwie robił w rzece. Dorsze są przecież rybami słonowodnymi, a najbardziej kojarzymy je z dorszem atlantyckim. Cóż, Arniego łączy z nimi jedynie nazwa – dorsz Murray to kompletnie inny gatunek ryby. To duży, słodkowodny drapieżnik. Olimpijczyk został oznakowany w 2022 roku w Mullaroo Creek, około 13 godzin jazdy samochodem od Sydney. Miał wówczas 4 lata i ważył niespełna 1,7 kilograma i nikt nie spodziewał się, że dokona niemożliwego. To historia jak z filmu o najmniejszym chłopcu z klasy, który zostaje rekordzistą świata. Powódź, która zmieniła wszystko Niedługo po oznakowaniu przez region zamieszkiwany przez sympatycznego Arniego przetoczyły się ciężkie powodzie, a ryba rozpoczęła swoją niebywałą wędrówkę. Wykorzystała zalewającą teren wodę i upadające tamy, by pokonać dystans, który wcześniej wydawał się niemożliwy do osiągnięcia dla tego gatunku. W ciągu niespełna dwóch miesięcy ryba pokonała 760 kilmetrów w górę rzeki Murray, a następnie, w ciągu kilkunastu kolejnych tygodni przebyła 100 kilometrów w dół rzeki, wykorzystując inne koryta i wracając w kierunku domu. Łącznie Arnie zwiedził 860 kilometrów, bijąc dotychczasowy rekord innego dorsza Murray, który wynosił… 160 kilometrów. To deklasacja. Naukowcy śledzili jego trasę z zapartym tchem Jednym z pierwszych, którzy zauważyli dane wskazujące na ekstremalną migrację Arniego, był Zed Tonkin z Departamentu Energii, Środowiska i Działań Klimatycznych australijskiego stanu Wiktoria. Dla badaczy było to całkowite zaskoczenie, ponieważ w historii badań nad tym gatunkiem nie zaobserwowano podobnego przypadku. Tonkin uważa, że zjawisko to nie byłoby możliwe, gdyby nie specyficzne warunki hydrologiczne: podczas powodzi usunięto bariery w systemie rzecznym Murray, co stworzyło korytarz umożliwiające podróże. – Dla ryb było to jak zaproszenie – twierdzi naukowiec. Arnie na przedpolu dorszowej ofensywy Rekordowa migracja Arniego ma nie tylko wymiar symboliczny, ale i naukowy. Jak uważają badacze możliwość rozrodu i migracji dorszów Murray jest wyznacznikiem dobrej kondycji ekosystemu rzecznego. To wyjątkowe zwierzęta: dorsze te mogą dożyć nawet 48 lat, osiągnąć 1,8 metra długości i ważyć ponad 80 kilogramów. Ich przetrwanie wpływa na stabilność biologiczną całego systemu rzeki, a zrozumienie zachowań Arniego pozwoli naukowcom dostosować przepływ wody w celu ochrony środowiska na całym świecie. Dziękujemy, Arnie! Źródło: phys.org, Ecological Applications Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przed nami najdłuższe zaćmienie Słońca w historii. Możemy go jednak nie zobaczyć
Okazuje się, że zbliżamy się historycznie najdłuższego całkowitego zaćmienia Słońca w historii. To wielkie wydarzenie, bo poprzedni rekord padł 27 czerwca 363 roku. Statystycznie jednak nikt z czytających ten tekst – i piszący – nie będzie miał szans go zobaczyć. Dlaczego?
Według obliczeń astronomów najdłuższe zaćmienie Słońca w historii wydarzy się 16 lipca 2186 roku. Ziemię spowije mrok rodem z filmów katastroficznych. Kiedy będzie historyczne zaćmienie Słońca? Rekordowe zaćmienie z 363 roku zostanie pobite po 1800 latach. Warto było czekać, bo ma potrwać aż 7 minut i 29 sekund. To niemal najdłuższy możliwy czas zaćmienia, bo teoretycznie może ono maksymalnie trwać 7 minut i 32 sekundy. Najlepszym punktem obserwacji do obserwacji historycznego zaćmienia – informujemy na wszelki wypadek, jeśli chcielibyście przekazać informacje swoim wnukom – będzie Ameryka Południowa, a dokładnie wąski pas w Kolumbii, Wenezueli i północnej Brazylii. Co to jest zaćmienie Słońca? W przeszłości zaćmienia przerażały – nagłe nastanie nocy budziło lęki i było odczytywane jako gniew bogów, zwiastun katastrof naturalnych czy chorób. Dzisiaj wiemy, że zaćmienia są wynikiem idealnego ustawienia Księżyca pomiędzy Ziemią a Słońcem. Naukowcy są w stanie przewidzieć je co do sekundy, jednak ciągle mają w sobie coś „magicznego”. Co ciekawe, zaćmienie Słońca zachodzi wyłącznie podczas nowiu – to faza, kiedy tarcza Księżyca jest niemal całkowicie niewidoczna. W ciągu roku na całej Ziemi występują co najmniej dwa zaćmienia, a na jednym obszarze występuje ono statystycznie raz na 370 lat. Nie zawsze, bo np. w Hrubieszowie wystąpiło ono zarówno 1842, jak i w 1851 roku. Rodzaje zaćmień Słońca Niezwykłym przypadkiem związanym z zaćmieniami Słońca jest to, że Księżyc jest 400 razy mniejszy od gwiazdy, ale znajduje się także… 400 razy bliżej Ziemi niż ona. To sprawia, że oba ciała niebieskie z powierzchni naszej planety zdają się być niemalże tej samej wielkości. To jednak iluzja. Nauka rozpoznaje kilka rodzajów zaćmień. Wyróżnia je stopień przesłonienia Słońca przez Księżyc. Z pewnością najbardziej spektakularne jest zaćmienie całkowite, podczas którego cała tarcza jest przesłonięta. Charakterystyczne, częściej spotykane jest zaćmienie obrączkowe, gdy widoczny jest jasny pierścień Słońca wokół Księżyca. Zaćmienie Słońca w Polsce W Polsce mamy ostatnio szczęście – 29 marca 2025 mogliśmy obserwować częściowe zaćmienie Słońca. Kolejna taka szansa 2 sierpnia 2027, więc nie musimy długo czekać. Jeśli będziemy jednak chcieli ujrzeć całkowite zaćmienie Słońca w naszym kraju, to musimy uzbroić się w cierpliwość – najbliższa taka szansa 7 października 2135 roku. Powody historycznie najdłuższego zaćmienia Słońca Czemu rekord przewidziano dokładnie na 2186 rok? Jest kilka przyczyn. To wynik wyjątkowej, chociaż bezwiednej współpracy Ziemi, Słońca i Księżyca. Przede wszystkim Ziemia znajdzie się blisko najdalszego punktu swojej orbity od Słońca (w aphelium), przez co życiodajna gwiazda będzie mieć nieco mniejszą tarczę. Jednocześnie Księżyc będzie w najbliższym punkcie swojej orbity od Ziemi (perygeum), przez co zajmie więcej miejsca na nieboskłonie. Dzięki temu łatwiej będzie mu zasłonić Słońce. To samo w sobie wystarczyłoby do wystąpienia całkowitego zaćmienia Słońca, ale dodatkowo cień będzie padał niemal idealnie prostopadle na powierzchnię Ziemi, co jeszcze wzmocni efekt i pozwoli zaćmieniu osiągnąć swoją niemal maksymalną długość. Niestety, większość z nas nie będzie miała okazji tego doświadczyć. Jeśli komuś bardzo zależy na całkowitym zaćmieniu, to najbliższe będzie można zaobserwować z terenów Portugalii, Hiszpanii i Grenlandii już 12 sierpnia 2026. Uwaga – zjeżdża się tam wtedy mnóstwo turystów. Nie będzie to jednak historycznie najdłuższe zaćmienie Słońca. Źródło: Szkoła Główna Mikołaja Kopernika, NASA, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najwyższy most na świecie otwarty. Jak wygląda trasa zawieszona na 625 metrach?
Od teraz mieszkańcy chińskiej prowincji Kuejczou będą mogli skrócić sobie drogę z dwóch godzin do niespełna dwóch minut. Wszystko za sprawą Huajiang Canyon Bridge – najwyższego mostu drogowego na świecie. Konstrukcja pobiła dotychczasowego rekordzistę o ok. 60 metrów.
Do tej pory tytuł najwyższego mostu drogowego na świecie dzierżył sąsiad nowopowstałej przeprawy – Beipanjiang Bridge. To, że dotychczasowy czempion znajdował się jedynie 200 kilometrów od nowego mostu, nie może dziwić. Prowincja Kuejczou nazywana jest potocznie „królestwem mostów”. To właśnie tam znajduje się około połowa ze stu najwyższych mostów świata. Jak wygląda most? Huajiang Canyon Bridge został rozwieszony nad kanionem rzeki Beipan. Wysokość pomiędzy drogą a dnem doliny wynosi aż 625 metry. To ponad dwa razy więcej niż wysokość warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki ustawionego jeden na drugim. Cała długość mostu wynosi 2890 metrów, z czego 1420 to odcinek wiszący nad kanionem. Budowa konstrukcji trwała ponad trzy lata, co stanowi dobry wynik jak na tak wymagające środowisko pracy. Dodatkowo budowniczowie postawili sobie za cel minimalną ingerencję w krajobraz chińskich gór. W tym celu zastosowano technologię „zero wykopów”, dzięki której górski pejzaż nie uległ znacznemu przekształceniu. Pozostaje jednak pytanie, czy ta technika budowy jest rzeczywistą troską o ekologię, czy jedynie PR-ową zagrywką chińskiego rządu. Jak most skróci podróżowanie? Konstrukcji nie można jednak, póki co, odmówić społecznego wpływu. Przed powstaniem mostu, przejście lub dojazd między stronami kanionu wymagał około dwóch godzin. To wydłużało nie tylko samo podróżowanie, ale i transport towarów przewożonych pomiędzy miastami z obu brzegów doliny. Dzięki nowemu mostowi, ten sam odcinek będzie można przebyć w zaledwie dwie minuty. Szefowa prowincjonalnego departamentu transportu w Kuejczou, Zhang Yin, nie kryje entuzjazmu spowodowanego nową inwestycją. Mówi o „ogromnej poprawie warunków komunikacyjnych” oraz o „nowym impulsie dla rozwoju społeczno-gospodarczego regionu”. Nie można więc zaprzeczyć temu, że most na zawsze odmieni nie tylko okoliczny krajobraz, ale również usprawni podróżowanie lokalnej ludności. Najwyższe mosty na świecie Chociaż Huajiang jest najwyższym mostem pod względem wysokości, to konstrukcją o największej wysokości własnej pozostaje most Millau we Francji (343 m wysokości struktury). Oznacza to, że chiński rekordzista jest najwyższy, jeśli mierzymy odległość pomiędzy trasą mostu a dnem doliny, nad którą został przerzucony. Francuska konstrukcja jest za to rekordzistką w wysokości samych pylonów podtrzymujących i stabilizujących most. Różnice wynikają z odmiennego podejścia inżynieryjnego. Most Huajiang przerzucono nad kanionem niczym zawieszoną tratwę – bez podpór sięgających dna doliny – dlatego jego rekord dotyczy wysokości prześwitu. Natomiast most Millau we Francji opiera się na wysokich pylonach zakotwiczonych w dnie doliny, a jego rekord odnosi się do wysokości samej konstrukcji. Źródła: TVN24, Channel News Asia Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Rekord Polaka: przepłynął Bałtyk w 8,5 godziny. „Jak zobaczyłem Rozewie to się popłakałem”
Maciek Rutkowski - mistrz świata i 20-krotny mistrz Polski w windsurfingu – przepłynął Bałtyk ze Szwecji do Polski. Morderczą trasę pokonał 18 września, teraz czas na procedury związane z wpisaniem wyczynu do Księgi Rekordów Guinnessa.
Trasę o długości 227,5 km Rutkowski pokonał w rekordowym czasie 8 godzin i 28 minut, pędząc w niektórych momentach z prędkością nawet 55 kilometrów na godzinę. Na metę w Surf Stolicy, we Władysławowie Rutkowski dotarł o 15:28. Czekały na niego tłumy. Mordercze kulisy rekordowej wyprawy „Po godzinie wyłączył mi się układ nerwowy. Były takie momenty, że nie wiedziałem gdzie mam płynąć. Widzisz gorzej, odczuwasz gorzej. Musisz się zmuszać, żeby pić. Fale z trzech stron. Musisz się zmuszać, żeby jeść. Zaczęły mnie łapać kurcze w rękach. Było dwa razy ciężej, niż myślałem. Jak zobaczyłem Rozewie, to się popłakałem” – opowiadał po dopłynięciu na metę Maciek Rutkowski. Jak tłumaczy w rozmowie z National Geographic, utrzymanie najwyższego poziomu uwagi po pewnym czasie staje się dla organizmu ogromnym wyzwaniem. Windsurfing to sport techniczny, wymagający umiejętności i koordynacji, które w tym przypadku trzeba było zachować przez ponad 8 godzin. Zwykle wyścigi, w których bierze udział Maciek Rutkowski trwają kilka minut. Stuprocentowa mobilizacja układu nerwowego była jednym z największych wyzwań. „Jak ucieka skupienie, to leżymy” – kwituje. Gdyby wiatr wiał trochę mocniej…. „Stanie w miejscu bez wiatru przez pierwsze dwie godziny nie było optymalne dla czasu rekordu, ale po tym piekle, które zobaczyłem i przeżyłem tam na środku, po moim mózgu odmawiającym współpracy, po 7 glebach i bólu jakiego nigdy nie czułem jestem naprawdę szczęśliwy, że udało mi się ukończyć to wyzwanie!” – pisał Rutkowski w mediach społecznościowych po powrocie. Gdyby nie brak dostatecznie silnego wiatru na samym początku próby, Rutkowski, jak sam szacuje, mógłby pokonać Bałtyk nawet w 6,5 godziny. Jednym z kluczowych czynników przy wyborze terminu była właśnie pogoda. Jak opowiada windsurfer, wiatry muszą być dostatecznie silne i koniecznie zachodnie. Najlepsze warunki zaczynają się jesienią, ale trzeba się „wstrzelić” także w odpowiednio długi dzień. Koordynacja wszystkich czynników była wielkim wyzwaniem. W pokonaniu Bałtyku pomagali m.in. ratownicy, fizjoterapeuci, ekipa filmowa, partnerzy zapewniający sprzęt. Trzymetrowe fale i zakłócenia sygnału Rutkowski wystartował punktualnie o 7 rano z Sandhamn na południu Szwecji, w asyście dwóch łodzi motorowych z ratownikami i ekipą wideo, która transmitowała przebieg morderczej trasy na żywo. Nie obyło się bez przygód. Polak mierzył się z falami sięgającymi 3 metrów i wiatrem dochodzącym w porywach do blisko 60 km na godzinę. Miał po drodze 7 wywrotek. „Zrobiło się tak mokro na łódce, że telefon sam wysyła wiadomości, nagrywa filmiki i fotki. (...) Maciek daje radę. Kilka wywrotek spowodowanych było trudnymi warunkami. Są momenty, że nie widzimy drugiej motorówki, bo chowa się między falami” – informowała na bieżąco ekipa ratunkowa na łodzi asekurującej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/MissionBalticmain-photo-1c9f88a.jpg" width="2322" height="3173" alt="Maciek Rutkowski to mistrz świata i wielokrotny mistrz Polski w windsurfingu. Fot. Misja Bałtyk | Krzysiek Jędrzejak - Baltic Surf Scapes" title="Maciek Rutkowski to mistrz świata i wielokrotny mistrz Polski w windsurfingu. Fot. Misja Bałtyk | Krzysiek Jędrzejak - Baltic Surf Scapes" /> Nie tylko sport – charytatywny cel wyprawy Maćka Rutkowskiego Maciek Rutkowski płynął nie tylko z myślą o rekordzie. W trakcie trasy odbywała się zbiórka na pomoc chorej Malwince – córce Bartka Marszałka, jedynego Polaka startującego w Mistrzostwach Świata Formuły 1 na wodzie. W chwili dotarcia Maćka na metę widzowie wpłacili blisko 70 tysięcy złotych. Łącznie zebrano ponad 120 tysięcy złotych. Spalone przez Maćka Rutkowskiego kilokalorie zostały pomnożone przez trzy – i taką sumę sam dorzucił do zbiórki. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Lato 2025 było najgorętszym w historii Hiszpanii. Naukowcy ostrzegają, że będzie tylko gorzej
Hiszpańskie agencje meteorologiczne donoszą, że właśnie mija najgorętsze lato w historii tego kraju. 2025 rok przyniósł najwyższą średnią temperaturę w historii pomiarów, a tendencja nie jest optymistyczna. Specjaliści ostrzegają, że to dopiero początek.
AEMET – hiszpańska agencja meteorologiczna – ogłosiła we wtorek, że lato 2025 było najcieplejszym w historii pomiarów w tym kraju. Udało się nawet pobić rozgrzewający krew w żyłach rekord z roku 2022. Jeśli tendencja się utrzyma, krajowi grozi spustoszenie. Najgorętszy rok w historii pomiarów Średnia temperatura tego lata w Hiszpanii ustabilizowała się na poziomie 24,2°C, nieznacznie przebijając wynik z 2022 roku – wtedy wyniosła 24,1°C. Wygląda to na nieznaczny wzrost, ale gdy spojrzymy szerzej, sytuacja stanie się alarmująca. Warto wspomnieć, że dziewięć z dziesięciu najgorętszych lat w historii Hiszpanii (odkąd prowadzone są pomiary) przypadło na… XXI wiek. – Naprawdę zmierzamy w kierunku znacznie cieplejszych lat – powiedział na konferencji prasowej Ruben del Campo, rzecznik AEMET. Hiszpania w ogniu Szczególnie gorący okazał się sierpień. 16-dniowa fala upałów sparaliżowała kraj, wykazując średnią temperaturę wyższą o 4,6°C w porównaniu do pomiarów z poprzednich lat. Ekstremalnie suche lato skutkowało szalejącymi pożarami lasów w północnej i zachodniej Hiszpanii. Zginęły 4 osoby, a tysiące zostały zmuszone do opuszczenia domów. Pożary pochłonęły 350 000 hektarów ziemi. Instytut Carlosa III podaje, że bezpośrednio przez gorąco w samej Hiszpanii w sierpniu zginęło 1100 osób. To wzrost o niemal 50% w stosunku do 2024 roku. Iberia za gorąca dla turystów? Rzecznik AEMET zwraca uwagę, że niegdyś fale upałów zdarzały się znacznie rzadziej, a obecnie są zjawiskiem regularnym. To odstrasza turystów. Ostatnie lato w Hiszpanii bez fal upałów to wspomnienie 2014 roku. W 2025 roku 33 dni na 90 dni lata związane było z ekstremalnymi temperaturami. Co trzeci dzień gorąco było wprost nie do wytrzymania. Niestety, w innych zakątkach globu nie jest lepiej. Brytyjskie, japońskie czy południowokoreańskie agencje meteorologiczne informują, że w tych krajach lato 2025 także było najcieplejsze w historii. Wszystko wskazuje na to, że tegoroczne wyniki nie pozostaną jednak długo na tablicy rekordów. Źródło: AEMET Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zimy stulecia wpisały się nie tylko w annały meteorologii, ale także w pamięć narodową
Intensywne opady śniegu paraliżowały cały kraj. Siarczyste mrozy uszkadzały infrastrukturę. Czasami sytuacja była tak zła, że konieczne było ogłoszenie stanu klęski żywiołowej. Zimy stulecia niejednokrotnie dawały w kość naszym przodkom. Zdarza się, że wraz z końcem jesieni zaczynamy narzekać na pogodę, ale tak naprawdę dziś już nie doświadczamy warunków, jakie panowały w poprzednim stuleciu. Poniżej wymieniamy skrajnie surowe zimy, w których temperatura znacznie odbiegała od wieloletniej normy.
Spis treści: Zimę 1978/1979 pamięta każdy, kto żył w tamtych czasach Przełom 1928 i 1929 roku w pełni zasłużył na miano zimy stulecia Najmroźniejsza zima wojny, czyli przełom 1939 i 1940 roku Zima 1962/1963 sparaliżowała Polskę Zimy stulecia nawiedzały Polskę nie tylko w XX wieku Określenie „zima stulecia” nie zawsze odnosi się do najostrzejszej zimy w danym stuleciu. Potocznie tym mianem określa się wszystkie przypadki wyjątkowo srogich miesięcy zimowych. A że w poprzednim stuleciu pogoda była bardziej kapryśna, „zim stulecia” było u nas całkiem sporo. Zdarzało się, że panujące wówczas warunki całkowicie paraliżowały kraj i wpływały na codzienne życie. Nie jest więc specjalnie zaskakujące, że w naszej świadomości termin ten wykracza poza suche statystyki meteorologiczne. Zimę 1978/1979 pamięta każdy, kto żył w tamtych czasach Gdy mowa o zimie stulecia w Polsce, najczęściej na myśli ma się przełom roku 1978 i 1979. W nocy z 29 na 30 grudnia nad Polskę napłynęły mroźne masy powietrza z północy, powodując nagły spadek temperatury z wartości dodatnich do kilkunastu stopni poniżej zera. Towarzyszyły temu intensywne opady śniegu. Paraliż kraju rozpoczął się już 31 grudnia. Miejscami temperatury osiągały wartość minus 20, minus 30 stopni Celsjusza lub nawet niższą. W Białymstoku przez 19 dni termometry wskazywały od minus 15 do minus 35 stopni. W ciągu kilku dni w całym kraju powstały ogromne zaspy. Rekordowa pokrywa białego puchu przekroczyła 0,7 m. Pod tym względem najgorsza sytuacja panowała w Suwałkach, gdzie 16 lutego zanotowano rekord opadów. Pokrywa śnieżna sięgnęła 84 cm. Niewiele lepiej było w Łodzi (78 cm, według pomiaru z 2 lutego), Warszawie (70 cm, według pomiaru z 31 stycznia), Chojnicach (60 cm, według pomiaru z 19 lutego) i Szczecinie (53 cm, według pomiaru z 19 lutego). Na skutki tak surowej pogody nie trzeba było długo czekać. Już 31 stycznia kraj zaczął ogarniać paraliż. W wielu miejscach pękały szyny, więc komunikacja kolejowa praktycznie stanęła, podobnie jak miejska. W rezultacie do niektórych elektrociepłowni nie mógł dotrzeć węgiel. W wielu mieszkaniach wyłączono prąd i ogrzewanie. Temperatura w pomieszczeniach spadała do nawet 7 stopni Celsjusza. W wielu regionach władze ogłosiły stan klęski żywiołowej. Wojsko z ciężkim sprzętem, z pomocą cywili, ruszyło do odśnieżania dróg i torów. Zima stulecia miała też tragiczne skutki. 15 lutego 1979 roku warunki pogodowe prawdopodobnie przyczyniły się do wybuchu gazu w Rotundzie PKO w Warszawie. Zginęło wówczas 49 osób. Przełom 1928 i 1929 roku w pełni zasłużył na miano zimy stulecia Określenie „zima stulecia” zazwyczaj odnosi się do przełomu 1978 i 1979 roku, ale to nie wtedy zanotowano rekordy temperatur. Jako najzimniejsza w Polsce w annałach meteorologii zapisała się zima przełomu 1928 i 1929 roku. Najgorzej było w lutym, powszechnie uznanym za najzimniejszy miesiąc w historii pomiarów w Polsce. Średnie wartości w tym miesiącu oscylowały w przedziale od minus 13 do minus 16 stopni Celsjusza. Dziś nawet nie możemy wyobrazić sobie mrozów, jakie wówczas panowały. Oficjalny rekord zanotowano 10 lutego w Żywcu: minus 40,6 stopnia Celsjusza. W wielu innych miastach sytuacja była niemal tak samo zła. W Olkuszu najniższa zanotowana temperatura wyniosła minus 40,4 stopnia Celsjusza, w Siankach na Podkarpaciu: minus 40,1 stopnia Celsjusza. Pojawiły się też liczne nieoficjalne rekordy temperatur: minus 48 st. Celsjusza w Kąclowej koło Grybowa, minus 45 st. Celsjusza w Rabce, minus 44 st. Celsjusza w Kolbuszowej, minus 42 st. Celsjusza w Czarnym Dunajcu, Dubicach i Czechowicach-Dziedzicach. Rekordowa zima była nie tylko ekstremalnie mroźna, ale i śnieżna. Na obszarach podgórskich zaczęło padać już w połowie października. Pozostałą część Polski zasypało na przełomie listopada i grudnia. Stała pokrywa śnieżna utrzymywała się aż do połowy kwietnia. Od stycznia do marca jej grubość oscylowała w przedziale od 20 do 60 cm. Rekord padł 9 kwietnia w rejonie Morskiego Oka – 267 cm. Najmroźniejsza zima wojny, czyli przełom 1939 i 1940 roku W 1939 roku Polska musiała zmierzyć się nie tylko z nieprzyjacielem, ale i ze srogą zimą. Nadeszła w połowie grudnia, ale naprawdę silne mrozy przyniósł dopiero styczeń 1940 roku. Najniższą temperaturę, minus 41 st. Celsjusza, zanotowano w Siedlcach (11 stycznia). Należy jednak wspomnieć, że wiarygodność tego pomiaru bywa kwestionowana. W Warszawie średnia temperatura wyniosła w lutym minus 11,9 st. Celsjusza, więc była znacząco niższa w analogicznym miesiącu w 1979 roku (minus 6,1 st. Celsjusza). Miasto nawiedziły śnieżyce. Zaspy blokowały ruch komunikacji miejskiej. Brakowało węgla, co dodatkowo utrudniało i tak już dramatyczną rzeczywistość. Warunki były wówczas ekstremalne, a mimo to przełom 1939 i 1940 roku nie jest tak powszechnie pamiętany jako zima stulecia. Wynika to z faktu, że podczas wojny priorytetem było przetrwanie. Skala katastrofy pogodowej mogła być mniej nagłaśniana, a przez to słabiej zapisała się w świadomości publicznej. Zima 1962/1963 sparaliżowała Polskę Ekstremalny okres dotknął Polskę także w 1963 roku. Najsurowszymi miesiącami były styczeń i luty. W Jabłonce najniższa zanotowana temperatura wyniosła minus 38 st. Celsjusza. W Rzeszowie temperatura spadła do 35,8 st. Celsjusza poniżej zera, a w Nowym Targu – do minus 35 st. Celsjusza. Opady śniegu były wyjątkowo obfite. W styczniu i lutym przez kraj przeszła fala śnieżyc, doprowadzając w wielu miejscach do całkowitego paraliżu transportu drogowego i kolejowego (zwłaszcza na południu kraju). By ograniczyć zużycie energii i ciepła, w Polsce zamknięto większość placówek kulturalnych – kin, teatrów i muzeów. Na tym nie poprzestano. Zamknięto także wiele szkół. Z powodu braku prądu i paliw, w zakładach przemysłowych ograniczono lub całkowicie wstrzymano produkcję. Zresztą przyczynił się do tego także niedobór pracowników. Ludzie po prostu nie mogli dotrzeć do pracy. Półki w sklepach świeciły pustkami. Było źle, nawet jak na trudne realia Polski Ludowej. Polacy tłumnie oblegali składy opału. Zimy stulecia nawiedzały Polskę nie tylko w XX wieku XX stulecie obfitowało w surowe zimy. Należy jednak wspomnieć, że wcześniej klimat wcale nie był łagodniejszy, choć dane z wcześniejszych lat są raczej fragmentaryczne. 11 grudnia 1788 roku w Warszawie zanotowano minus 31,2 st. Celsjusza. Jeszcze zimniej było 8 lutego 1799 roku, kiedy termometry w stolicy wskazały minus 33,1 st. Celsjusza. Także w XIX wieku temperatura niejednokrotnie spadała do ekstremalnych wartości. Wśród rekordów z tamtego okresu warto wskazać na 30 grudnia 1875 roku, kiedy w Dobrzechowie na Podkarpaciu zanotowano minus 40 st. Celsjusza. 2 stycznia 1888 roku przyniósł w Maniowach mróz sięgający minus 39,2 st. Celsjusza. W Szczawnicy zanotowano wówczas minus 38,5 st. Celsjusza. Wielu rekordów temperatur zapewne nie zanotowano lub dane bezpowrotnie przepadły. O tym, jak ekstremalny był XIX wiek, niech świadczy fakt, że 15 stycznia 1885 roku, w Wierchojańsku w Rosji, mróz osiągnął wartość minus 68 stopni Celsjusza. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Trzej bracia przepłynęli Pacyfik siłą własnych mięśni. Na lądzie poprosili o pizzę i piwo
Ewan, Jamie i Lachlan MacLean ze Szkocji przepłynęli Pacyfik bez wsparcia, bijąc rekord świata. Bracia płynęli na własnoręcznie zbudowanej łodzi wiosłowej i pokonali ponad 14 tysięcy kilometrów: z Peru do Australii.
To najszybszy nieprzerwany rejs bez dodatkowego wsparcia, jaki kiedykolwiek miał miejsce. MacLeanowie pobili rekord Rosjanina Fiodora Koniukowa (162 dni), który samotnie pokonał Pacyfik w 2014 roku. Najszybsza załoga w historii Bracia spędzili na Pacyfiku 139 dni i przepłynęli 14,484 km. z Peru do Australii. Ich niewiarygodny rejs zakończył się 30 sierpnia 2025 w Cairns. Byli pierwszą załogą, która rozpoczęła rejs z Ameryki Południowej. Wyprawę odbyli na łodzi, którą sami zbudowali z włókna węglowego, inspirując się samochodami Formuły 1. Po zejściu na ląd w Cairns żartowali, że najbardziej marzą o pizzy, piwie i spaniu. Starczyło im jednak sił, by zagrać na dudach – narodowym instrumencie Szkocji. Dramatyczne momenty rejsu Rejs, jak podkreślają, był bardzo trudny. Musieli walczyć z chorobą morską, kurczącymi się zapasami jedzenia i tropikalnymi sztormami. W najbardziej dramatycznej sytuacji na całym rejsie, podczas sztormu który trwał 36 godzin, Lachlan został zmyty przez falę za burtę i cudem uratowany przez Ewana. Ich nietypowa łódź – nazwana „Rose Emily” na cześć zmarłej siostry – uważana jest za najszybszą i najlżejszą jednostkę tego typu. Bracia podczas jej budowy współpracowali z legendą oceanicznego wioślarstwa, Markiem Slatsem. Ekstremalne warunki i ograniczone zapasy Rejs bez wsparcia uniemożliwiał postoje na uzupełnienie zapasów, a także przyjęcie jakiejkolwiek pomocy ze strony innych jednostek. Na pokład MacLeanowie zabrali m.in. 75 kg płatków owsianych i 500 kg liofilizowanego jedzenia. Prowiant był wyliczony na 150 dni, ale Lachlan opowiada, że w ostatnich tygodniach zdecydowali się na ścisłe racjonowanie żywności, w razie niespodziewanych opóźnień lub zmiany trasy. Nie tylko sport – charytatywna działalność braci Mordercza podróż miała nie tylko sportowy, ale i charytatywny cel. Bracia chcą przy jej pomocy zebrać milion funtów na pomoc dla Madagaskaru, gdzie tylko 14% mieszkańców gminy Ambohimanarina ma dostęp do czystej wody. Założona przez nich fundacja The Maclean Foundation finansuje budowę studni głębinowych, a tegoroczna wyprawa ma zapewnić dostęp do wody ponad 40 tysiącom ludzi. Zbiórka trwa, ale jej koniec już blisko – póki co braciom udało się zebrać ponad 850 tys. funtów. Nie była to też pierwsza ekstremalna wyprawa McLeodów. W 2020 roku w podobnym sposób przepłynęli Atlantyk w ramach zawodów „Talisker Whisky Atlantic Challenge”. W ciągu 35 dni pokonali prawie 5 tys. km. z Wysp Kanaryjskich na Antiguę. Pobili wtedy trzy rekordy: jako pierwsze w historii trio braci, najmłodsza oraz najszybsza trójka, która przepłynęła ocean. Warto dodać, że – jak sami opisują – wcześniej nie mieli dużego doświadczenia w wiosłowaniu. Po tym sukcesie zdecydowali się na założenie fundacji i rozszerzenie działalności charytatywnej. Źródło: CNN, The Maclean Brothers Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Hodowlany sukces czy wybryk natury? Krowa z Brazylii pobiła światowy rekord produkcji mleka
Brazylijska krowa rasy Girolando zadziwiła świat mleczarski, bijąc rekord świata – wyprodukowała aż 343 litry mleka w zaledwie trzy dni.
Większość mlecznych krów daje od 12 do 35 litrów mleka dziennie. Oszałamiający wynik krowy o imieniu Eva Evros z Brazylii to kombinacja wielu czynników: doskonałych genów, zbilansowanej diety, najwyższej jakości opieki oraz nowoczesnych technologii mleczarskich. Girolando to mleczny fenomen Rasa Girolando to krzyżówka kilku ras mlecznych, pochodząca z Brazylii i specjalnie wyhodowana z myślą o produkcji mleka w tropikalnym klimacie. Ze względu na niezwykłą wydajność stała się popularna na całym świecie. Najważniejszym składnikiem jej genetycznej mieszanki była rasa holsztyno-fryzyjska, pochodząca z północnej Europy, znacznie rozwinięta w obu Amerykach. Poza tym w Girolando ma w sobie też geny zebu indyjskiego, a konkretnie rasy Gir, importowanej z Indii do Brazylii na początku XX wieku. Krowy tej rasy regularnie potrafią dać ponad 80 litrów mleka w ciągu jednego dnia. Przeciętnie dają około 3600 litrów w okresie laktacji, który wynosi 305 dni. Konkursy i rekordy brazylijskiego bydła Brazylijscy hodowcy bydła są niezwykle dumni z posiadania rekordowych Girolando i rywalizują ze sobą w turniejach mlecznych. Rekord padł właśnie na jednym z takich konkursów, w Delfim Moreira. Krowa-rekordzistka wyprodukowała podczas trzech dni 343 litry mleka, czyli średnio 114 litrów dziennie. To nie pierwszy mleczarski rekord ustanowiony przez krowę Girolando. W sierpniu 2019 roku samica o imieniu Marilia FIV Teatro de Naylo ustanowiła rekord świata w dziennej produkcji mleka – aż 127,6 litra. Girolando jest uznawana za najbardziej wydajną rasę krów mlecznych na świecie. Długa historia ras bydła domowego Historia ras bydła sięga udomowienia tura (Bos primigenius) około 8–10 tysięcy lat temu na Bliskim Wschodzie i w Indiach. Udomowione zwierzęta rozprzestrzeniły się do Europy, Afryki i Azji, dając początek wielu lokalnym odmianom dostosowanym do warunków środowiskowych i potrzeb człowieka. Początkowo bydło było wykorzystywane wielostronnie, jako źródło mleka, mięsa i siły pociągowej. Z czasem zaczęto prowadzić świadomą selekcję. W Europie od średniowiecza rozwijano rasy mleczne, mięsne lub kombinowane, a przełom nastąpił w XVIII i XIX wieku wraz z rozwojem nauk rolniczych. Powstały wtedy rasy znane do dziś, m.in. holsztyńsko-fryzyjska, jersey, guernsey i simentalska. Źródło: Farmer.pl Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Gigantyczny 40-centrymetrowy patyczak odkryty w wysokogórskich lasach w Australii
Po dwóch ekspedycjach naukowcy odkryli ogromny, nieznany gatunek patyczaka w lasach stanu Queensland w Australii. Impulsem do poszukiwań nowego gatunku było zdjęcie nadesłane przez amatora.
Spis treści: Ogromna samica i jej jaja znalezione w koronach drzew Czy naukowcy odnajdą też samca? Patyczaków-gigantów w Australii jest więcej Nazwany Acrophylla alta ogromny owad mierzy aż 40 cm długości i waży około 40 gramów. Najprawdopodobniej jest najcięższym znanym owadem Australii — cięższym nawet niż endemiczny dla Queensland olbrzymi karaczan Macropanesthia rhinoceros. Ogromna samica i jej jaja znalezione w koronach drzew Odkrycia dokonali profesor Angus Emmott z James Cook University oraz jego współpracownik Ross Coupland. Impulsem do poszukiwań była fotografia otrzymana przez Couplanda za pośrednictwem mediów społecznościowych, która wskazywała na możliwość istnienia nieznanego wcześniej gatunku w deszczowych lasach stanu Queensland w Australii. Po wielodniowych nocnych poszukiwaniach w listopadzie 2024 roku badacze odnaleźli dużą samicę w niedostępnym terenie, w pobliżu osady Millaa Millaa i krateru Mount Hypipamee. Owad znajdował się tak wysoko, że potrzebna była długa gałąź, aby go ściągnąć z drzewa. Naukowcy zebrali również jaja owada, które są istotnym elementem identyfikacyjnym wśród patyczaków — każdy gatunek ma jaja o unikatowym kształcie. Kolejną samicę udało się zaobserwować w lutym 2025. View oEmbed on the source website Emmott wyjaśnił, że patyczak mógł pozostać nieodkryty, bo zamieszkuje nie tylko trudny teren, ale same korony drzew. Tylko wiatr lub ptaki mogą zagonić te owady niżej, gdzie mogłyby łatwiej zostać zauważone przez ludzi. Czy naukowcy odnajdą też samca? Następnym krokiem w badaniach jest odnalezienie samca, co jednak będzie trudne. Samce patyczaków są zazwyczaj dużo mniejsze i wyglądają zupełnie inaczej niż samice, przez co nierzadko mylnie klasyfikuje się je jako przedstawicieli innego gatunku, a nawet rodzaju. Emmott podkreślił, że najlepszym sposobem na potwierdzenie zgodności gatunkowej jest obserwacja pary podczas kopulacji i zebranie jaj. Samice, póki co, zamieszkały w muzeum w Queensland Museum w Brisbane i być może doczekają się kiedyś partnera. Ekspertka ds. entomologii z Queensland Museum, Nicole Gunter, zaznaczyła, że odkrycie Acrophylla alta wypełnia jedną z luk w wiedzy o australijskiej bioróżnorodności, choć niewielką. Szacuje się, że aż 70% australijskich gatunków owadów nie zostało jeszcze opisanych naukowo. Gunter podkreśliła również, że klasyfikacja gatunku ma kluczowe znaczenie dla jego ochrony. Patyczaków-gigantów w Australii jest więcej Acrophylla to rodzaj dużych patyczaków żyjących w Australii, składający się z 10 gatunków. Charakteryzują się bardzo długim i cienkim ciałem, wyjątkowym nawet jak na patyczaki. Największym gatunkiem do tej pory był Acrophylla titan, osiągający 25 cm długości. Owady te są roślinożerne, żywią się głównie liśćmi eukaliptusa i innych drzew z bogatej flory Australii. Są spokojne i aktywne głównie nocą. Źródło: The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jaka była najwyższa temperatura w Polsce? Rekord padł 104 lata temu
Latem, gdy słońce praży, a termometry często sięgają 30 stopni, wielu zastanawia się, jaka była najwyższa temperatura w Polsce. Okazuje się, że rekord padł ponad sto lat temu. Wynik wciąż robi wrażenie i pozostaje niepobity.
W tym artykule: Rekord temperatury w Polsce Najwyższa temperatura na Ziemi Czekają nas saharyjskie upały Nietypowe sposoby na upał Upały od kilku lat doskwierają nam coraz bardziej, a lato z roku na rok zaczyna przypominać temperaturami to w Afryce. Choć temperatury na Ziemi stale rosną, rekord ciepła w naszym kraju ustanowiony został nie w XXI, a w XX wieku i liczy ponad 100 lat. Zważywszy, że zmiany klimatu wciąż postępują, jego poprawienie jest już tylko kwestią czasu. Jaka była najwyższa temperatura w Polsce w historii i gdzie termometry wskazały ponad 40 stopni Celsjusza? Szczegóły do sprawdzenia poniżej. Rekord temperatury w Polsce Niepodbity do dziś rekord temperatury w Polsce zanotowano 29 lipca 1921 r. W należącym wówczas do Niemców Prószkowie koło Opola termometry wskazały 40,2 stopnie Celsjusza w cieniu. Nie był to jednak jednorazowy przypadek. Tego samego dnia we wsi Zbiersk, między Koninem a Kaliszem, zarejestrowano upał sięgający 40 stopni, a w położonym także w Wielkopolsce Pętkowie – 39,6 stopnia. Niewiele chłodniej było w stolicy województwa, Poznaniu, gdzie odczuwalna temperatura wynosiła 38,7 st. C. Jedną z najwyższych temperatur, wynoszącą 39,5 st. Celsjusza, odnotowano w 1994 r. w Słubicach w woj. lubelskim. Co ciekawe, to również tutaj, 19 czerwca 2022 r., termometry wskazały 38,3 st. C. Była to najwyższa temperatura na ziemiach polskich w XXI wieku. Najwyższa temperatura na Ziemi 17 marca 2024 r. w brazylijskim Rio de Janeiro, w położonej na zachodzie dzielnicy Guaratiba, zanotowano rekordową temperaturę odczuwalną – 62,3 stopnia Celsjusza. Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) za najwyższą oficjalnie zmierzoną temperaturę powietrza na Ziemi uznaje pomiar z lipca 1913 roku, gdy w kalifornijskiej Dolinie Śmierci termometry wskazały 56,7 st. C. Rekord marca pobity. Tak ciepło w Polsce nie było od 50 lat Rekord marcowej temperatury powietrza w Polsce po 50 latach oficjalnie pobity. Jak podaje IMGW, termometry pierwszy raz w historii przekroczyły 26 stopni Celsjusza. Czekają nas saharyjskie upały Prognozy na najbliższe lata nie są optymistyczne. Już w 2020 r. międzynarodowy zespół złożony z ekspertów z Chin, USA, Wielkiej Brytanii i Danii ostrzegał, że za pięć dekad 1/3 ludzkości będzie żyła w saharyjskim upale. To bezpośrednio przełoży się na choroby i większą umieralność ludzi, ale też generalny spadek produktywności. Przenoszenie się umiarkowanych temperatur w stronę biegunów Ziemi sprawi, że niemal cała Brazylia stanie się niezdatna do zamieszkania. Podobnie duże fragmenty Bliskiego Wschodu czy Indii. Także południe Stanów Zjednoczonych, kraje Ameryki Środkowej, części Australii. Na Starym Kontynencie z kolei klimat śródziemnomorski przeniesie się na północ, a afrykańskie upały obejmą Włochy, Hiszpanię czy Portugalię. Z drugiej strony zyskają kraje północnej Europy, bo zamieszkać będzie można już niemal za kręgiem polarnym. Nietypowe sposoby na upał Wysokie temperatury mogą być uciążliwe, ale istnieją sprawdzone sposoby na radzenie sobie z upałami, które są stosowane od wieków w krajach o ekstremalnym klimacie. Poznaj tradycyjne metody chłodzenia z Afryki i Azji, które mogą pomóc przetrwać najgorętsze dni. Egipcjanie przekonywali nas, że najlepsza na upał jest duża przewiewna chusta, którą można zawiązać na głowie (dobrze chroni też kark i ramiona). Sprawdza się zdecydowanie lepiej niż tradycyjny kapelusz. W tropikalnym klimacie Tajlandii, gdzie wilgotność powietrza jest bardzo wysoka, mieszkańcy mają swoje unikatowe sposoby na ochłodzenie organizmu. Popularnym napojem jest napar z imbiru, trawy cytrynowej, cynamonu, liści pandanowca i owoców bael. Mieszanka tych składników jest gotowana, a następnie chłodzona. Dodanie miodu wzbogaca napój, który nie tylko chłodzi, ale również ma właściwości zdrowotne. Podczas największych upałów w ciągu dnia, życie w Beninie właściwie zamiera. Wszyscy chowają się w cieniu, idą na przynajmniej dwugodzinną drzemkę. Często w cieniu palm. Niezawodnym sposobem na upał jest świeży sok z kokosa, który gasi pragnienie, zapewnia sporą dawkę witamin i mikroelementów oraz sałatka ze schłodzonego, dojrzałego arbuza. Kobiety z grupy etnicznej Himba, zamieszkującej Namibię, równomiernie pokrywają swoją skórę i włosy otjize. To czerwona maź powstała ze zmieszania ochry, popiołu i masła. Nie pachnie, a chro­ni skórę przed słońcem, owadami i brudem. Pozwala to zaoszczędzić wodę, która na pustyni jest bardzo cenna i nie zużywa się jej do kąpieli. Źródła: polskieradio.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Dwulatek dołącza do klubu Mensa jako najmłodszy członek w historii. Czy będzie geniuszem?
W wieku, gdy większość maluchów dopiero buduje pierwsze, krótkie zdania, dwuletni Brytyjczyk Joseph Harris-Birtill potrafi już czytać całe książki. Zaczyna też naukę alfabetu Morse’a, interesuje się starożytną greką i układem okresowym pierwiastków. Właśnie dostał się do Mensy, czyli stowarzyszenia ludzi o wysokim ilorazie inteligencji.
Spis treści: Syn naukowców Matryce Ravena Los małego geniusza Urodzony 23 listopada 2021 roku Joseph Harris-Birtill właśnie został najmłodszym w historii członkiem Mensy, ekskluzywnego klubu, który przyjmuje tylko osoby z IQ 132 lub wyższym. W dniu przyjęcia liczył zaledwie 2 lata i 182 dni. Tym samym trafił do Księgi Rekordów Guinnessa. Syn naukowców – Szybko stało się jasne, że jest wyjątkowy. Po raz pierwszy przewrócił się na bok w wieku pięciu tygodni, powiedział swoje pierwsze słowo w wieku siedmiu miesięcy i przeczytał swoją pierwszą książkę na głos, od okładki do okładki, w wieku półtora roku – powiedziała matka Harrisa-Birtilla, Rose, w wywiadzie dla Guinness World Records. Dostrzegając wyjątkowe zdolności syna, rodzice chłopca – Rose i David – zwrócili się do brytyjskiego oddziału Mensy z prośbą o poradę dotyczącą rozwijania potencjału Josepha. Dodajmy, że oboje rodzice są wykładowcami prestiżowego szkockiego Uniwersytetu Św. Andrzeja. – Przeglądałam internet w poszukiwaniu dodatkowego wsparcia dla syna i znalazłam informację, że Mensa oferuje zasoby i członkostwo dla dzieci o wysokich zdolnościach – powiedziała Rose. – Mamy nadzieję, że to osiągnięcie da mu poczucie dumy, gdy będzie starszy. To bardzo niezwykłe wyróżnienie, a cała zasługa należy się jemu! Mensa nie tylko udzieliła wsparcia rodzinie, ale także przyjęła młodego chłopca do swojej społeczności, oficjalnie czyniąc go najmłodszym członkiem najstarszej i największej na świecie organizacji skupiającej osoby o wysokim IQ, w wieku 2 lat i 182 dni. Joseph w chwili przyjęcia był o 13 dni młodszy od poprzedniej rekordzistki Isli McNabb, która została przyjęta do organizacji w wieku 2 lat i 195 dni, po tym jak jej inteligencję oszacowano na 99. percentyl. Matryce Ravena Przypomnijmy, że aby się zakwalifikować, kandydaci muszą zdać specjalny, standaryzowany test IQ lub przedstawić wystarczające dowody, aby przekonać zarząd Mensy, że należą do 2% najinteligentniejszych osób w populacji. Oznacza to, że test powinien wykazać IQ na poziomie 130 lub wyższym (dla testów o średniej 100 i odchyleniu standardowym 15). Sam test musi zostać wykonany pod nadzorem psychologa lub podczas oficjalnych testów Mensy. Tego typu testy są niewerbalne, czyli nie zależą od języka ojczystego. Składają się zwykle z zadań logicznych, przestrzennych, abstrakcyjnych – np. tzw. matryc Ravena. Matryce Ravena składają się z serii diagramów (matryc) – zazwyczaj w formie kwadratów 3×3 (czyli 9 pól), w których jedno pole (najczęściej to dolne prawe) jest puste. Zadanie polega na znalezieniu brakującego elementu, który najlepiej uzupełni wzór według logicznej zasady. Wynik testu Josepha Harrisa-Birtilla wskazywał na IQ na poziomie 132. Dodajmy, że prawdziwe cudowne dzieci są rzadkością. Według niektórych szacunków występują one z częstotliwością 1 na 5–10 milionów. Umiejętności wpływające na ogólną inteligencję wynikają z połączenia czynników genetycznych i środowiskowych. Los małego geniusza Chociaż osiągnięcia Josepha są niezwykłe, nie oznacza to, że życie będzie dla niego łatwe. Systemy edukacyjne zwykle wspierają uczniów, którzy nie wychodzą poza średnią. Historia genialnych dzieci pokazuje też, że nie zawsze w dorosłości są postaciami z pierwszych stron gazet. Często, mimo ogromnych osiągnięć w młodym wieku, wycofują się z życia naukowego. Tak było w przypadku Williama Sidisa, którego IQ szacowano na 250–300. Chłopiec w wieku ośmiu lat władał biegle ośmioma językami, w tym łaciną, greką, rosyjskim, niemieckim i hebrajskim. Wymyślił własny język, który nazwał „Vendergood”. Startował na Uniwersytet Harvarda, na którym wykładał jego ojciec, w wieku zaledwie 10 lat, lecz został przyjęty rok później po naciskach mediów. Mając 12 lat wykładał przed profesorami matematyki na Harvardzie teorię czwartego wymiaru. Ten określany jako „najmądrzejszy chłopiec świata” geniusz, po fali medialnego zainteresowania wycofał się z życia publicznego. Samotność, izolacja i presja medialna były dla niego nie do wytrzymania. Odrzucił też karierę akademicką, pracował dorywczo i anonimowo, często jako urzędnik. W wieku 23 lat został aresztowany za udział w demonstracji socjalistycznej. Żył w ubóstwie, nie kontaktując się z ojcem, którego winił za swoje problemy. Inna, bardziej optymistyczna historia dotyczy Koreańczyka Kim Ung-Yonga. Chłopiec w wieku zaledwie kilku lat rozwiązywał zaawansowane równania matematyczne i uczęszczał na zajęcia akademickie, znacznie przewyższając swoich starszych kolegów. Mając niespełna osiem lat przyjął zaproszenie od NASA i pod okiem agencyjnych ekspertów zaczął studiować fizykę. Później jednak zdecydował się wrócić do Korei Południowej, gdzie ukończył studia i rozpoczął spokojniejsze życie. Mówił, że wyobcowanie i niekończąca się samotność nie dawały mu żyć. W Korei pracował jako profesor i wykładowca uniwersytecki. Wybrał życie zwykłego człowieka, skupiając się na rodzinie i hobby. Nigdy nie żałował swojego wyboru. Źródło: CBS Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Największy ptak latający to król południowego nieba. Ale wiele ptaków ma podobne rozmiary
Jeśli przyjmiemy, że największy ptak latający to ten z największą rozpiętością skrzydeł – wygrywa albatros wędrowny. Jego imponujące skrzydła mogą rozpościerać się aż na 3,5 metra. Ale wiele fascynujących gatunków ptaków jest całkiem blisko rekordu albatrosa.
Spis treści Największy ptak latający pod względem rozpiętości skrzydeł Największy ptak latający pod względem wysokości ciała Najcięższy ptak latający Największy ptak latający Polski Wydawałoby się, że odpowiedź na pytanie, jaki jest największy ptak latający nie powinna nastręczać zbytnich trudności. Ale kiedy przyjrzymy się temu zagadnieniu bliżej, okazuje się, że jest dużo bardziej skomplikowane, niż się wydaje. Czy największy ptak na świecie to ten, który ma największą wysokość? Największą długość ciała? Największą rozpiętość skrzydeł? A może największą masę? Kiedy pochylimy się nad konkretnymi gatunkami, szybko zauważymy, że np. rekordzista pod względem rozpiętości skrzydeł nie ma największego ciała, ptak najcięższy na świecie wcale na to nie wygląda, a ptaki wyglądające na potężne w rzeczywistości są dość lekkie. Zobaczymy też, że niektórych rekordzistów możemy spotkać także w Polsce. Największy ptak latający pod względem rozpiętości skrzydeł Tu palma pierwszeństwa jest prosta do ustalenia, ale zaskakująca. Największą rozpiętość skrzydeł na świecie ma albatros wędrowny. Dochodzi ona do 3,5 metra, a u największego stwierdzonego osobnika doszła aż do 3,7 metra . Ten król przestworzy, zamieszkujący wyspy i oceany południowej półkuli (np. Georgię Południową i Wyspy Księcia Edwarda) ma wyjątkowo zbudowane skrzydła. Są przystosowane do długotrwałego lotu bez wysiłku, składają się niczym skomplikowane origami, kiedy ptak przebywa na ziemi. Albatros wędrowny jest rekordzistą zaskakującym. Po złożeniu skrzydeł to ptak nie wyglądający na olbrzyma. Jego ciało ma co prawda około metra długości, ale jest ptakiem o relatywnie lekkiej budowie. Waży najwyżej 11 kg, znacznie częściej jednak 5–9 kg. Jego skrzydła są wąskie, zatem nie tworzą wrażenia ogromnej powierzchni, jak np. skrzydła orła. Znacznie bardziej oczywisty jest zdobywca drugiego miejsca na podium: kondor wielki. Ten zagrożony wyginięciem, zamieszkujący Andy ptak wygląda na znacznie potężniejszego niż albatros, choć rozpiętość jego skrzydeł jest nieco mniejsza (do 320 cm), a długość ciała podobna (do 130 cm). Kondory są wyraźnie cięższe od albatrosów (do 15 kg) i mają inaczej zbudowane, szersze skrzydła, z bardziej zaznaczonymi lotkami. Największy ptak latający pod względem wysokości ciała Tu rekord należy do żurawia indyjskiego. Jego ciało ma aż około 180 cm długości, a rozpiętość skrzydeł wynosi około 250 cm. Zatem stojąc na swoich długich nogach przewyższa sporą część dorosłych mężczyzn i większość kobiet. Żuraw indyjski wyróżnia się także swoim jaskrawym wyglądem – ma charakterystyczne czerwone upierzenie na głowie. Żyje głównie w Indiach, Nepalu i Kambodży, lubi tereny podmokłe. Inne żurawie to także wielkie ptaki. Żuraw mandżurski niewiele ustępuje indyjskiemu, może mieć wysokość nawet 150 cm. Nasz polski żuraw zwyczajny osiąga wysokość do 130 cm i rozpiętość skrzydeł do 240 cm. Jest więc wyraźnie mniejszy od indyjskiego kuzyna, choć wciąż duży. Towarzystwo dużych ptaków jest całkiem liczne. Rozmiary ciała w granicach 120–150 cm. osiągają np. znany nam już kondor królewski, marabut czy pelikan kędzierzawy. Najcięższy ptak latający To mało znany, żyjący w Afryce drop olbrzymi. Samce tego gatunku mogą ważyć nawet 18–20 kg, a ich rozpiętość skrzydeł sięga 2,5 metra. Niepotwierdzone doniesienia mówią jednak o osobnikach ważących nawet 40 kg. Mimo swojej masy dropie olbrzymie potrafią wzbić się w powietrze, choć ich lot jest powolny i wymaga dużego wysiłku. Zamieszkują sawanny, sporo czasu spędzając po prostu chodząc na piechotę i poszukując pokarmu. Ich długie, muskularne nogi nadają sylwetce lekkości – na pierwszy rzut oka nie wyglądają na najcięższe ptaki świata. Swego czasu w Polsce licznie żył bardzo bliski krewny naszego rekordzisty, czyli drop zwyczajny. U nas wyginął, w innych częściach świata jest bardzo rzadki i ma status zagrożonego wyginięciem. Przy dużej dozie szczęścia można go zobaczyć m.in. w Portugalii i Hiszpanii. Samce dropia zwyczajnego mogą ważyć do 16 kg. Ostatni polski drop zmarł w 1989 roku w doświadczalnej stacji hodowlanej w Stobnicy. Pojedyncze osobniki były później widywane, ale nigdy już nie potwierdzono lęgów dropia na terenie Polski. W klubie najcięższych ptaków znajdują się też łabędź trąbiący oraz (znów) kondor królewski i pelikan kędzierzawy. Największy ptak latający Polski Polska też jest domem dla wielu gatunków ptaków imponujących pod względem rozmiaru. Wśród nich znajdują się zarówno potężne ptaki drapieżne, jak i roślinożerne. Bielik zwyczajny, często błędnie nazywany orłem, to największy ptak drapieżny w Polsce. Jego rozpiętość skrzydeł wynosi nawet 250 cm, a waga dochodzi do 7 kg. Charakterystyczny wygląd – brązowe upierzenie i jasna głowa u dorosłych osobników – sprawia, że łatwo go rozpoznać. Bieliki zamieszkują głównie tereny podmokłe, jeziora i rzeki, gdzie polują na ryby oraz ptactwo wodne. Najlepszym terenem aby go w Polsce zobaczyć jest Woliński Park Narodowy. Ptak ten jest nawet symbolem tego parku. Nasz największy ptak latający będący roślinożercą to łabędź niemy. Równocześnie jest też najcięższy. Samce mogą ważyć nawet 12–15 kg, a rozpiętość ich skrzydeł sięga 240 cm. Choć ich lot wymaga dużego wysiłku i długiego rozbiegu (zawsze z wody), łabędzie potrafią przemieszczać się na duże odległości. Są częstym widokiem na polskich jeziorach, stawach i rzekach, gdzie żywią się roślinnością wodną. Lubią tez przebywać w miastach. Trudno w tym rankingu też pominąć ptaka, będącego naszą dumą i symbolem kraju: bociana białego. On też należy do największych ptaków latających Polski. Z wysokością dochodzącą do 120 cm, rozpiętością skrzydeł do 215 cm, jest nie do przeoczenia kiedy pojawi się na niebie i łatwy do zauważenia, nawet kiedy chodzi po ziemi. Jego waga może jednak zaskoczyć: mimo swojej wielkości waży jedynie 2,5–4,5 kg. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najdłuższy serial świata towarzyszył kilku pokoleniom. Wyemitowano kilkanaście tysięcy odcinków tej produkcji
Najdłuższy serial na świecie wkradł się w życie trzech pokoleń. Był emitowany przez dziesiątki lat, gdy w Ameryce i Europie zachodziły fundamentalne zmiany, kształtujące historię współczesną. Przetrwał kilka rewolucji kulturowych i obyczajowych. O jakiej produkcji mowa? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Jaki jest najdłuższy serial telewizyjny na świecie? Jaki jest najdłuższy nadal produkowany serial? W dobie platform steamingowych, na których non stop pojawiają się nowe produkcje, wiele seriali nie wychodzi poza pierwszy sezon. Piąty jest już prawdziwym sukcesem, a dziesiąty – wyczynem niemal niemożliwym. Produkcje telewizyjne wydają się wykazywać większą odporność na zmieniające się trendy. Weźmy choćby „Modę na sukces” – amerykańską operę mydlaną, która jest nadawana nieprzerwanie (stan na marzec 2025 roku) od 1987 roku. Należy jednak podkreślić, że ta „niekończąca się opowieść” nawet nie zbliża się do rekordu liczby odcinków. Mało tego, jest poza pierwszą dziesiątką najdłuższych seriali telewizyjnych świata. Jaki jest najdłuższy serial telewizyjny na świecie? Skoro nie „Moda na sukces”, to która produkcja dzierży rekord w tej kategorii? Serialem, który liczy sobie najwięcej wyemitowanych odcinków, jest amerykańska opera mydlana „Guiding Light”. Początek emisji W styczniu 1937 roku na ekrany polskich kin wchodziła komedia „Pani minister tańczy”. W angielskim Leeds odbyła się pierwsza konwencja science fiction, a Kaczor Donald otrzymał swoją pierwszą główną rolę. W Stanach Zjednoczonych’ ukazało się pierwsze wydanie magazynu „LOOK”. W tym samym miesiącu rozpoczęła się także emisja serialu, który zyskał status najdłużej nadawanego. Telewizja znajdowała się wówczas jeszcze w powijakach, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych. Wystarczy powiedzieć, że przed wojną telewizor posiadało zaledwie kilkuset mieszkańców USA. Odbiorniki telewizyjne miały trafić pod strzechy dopiero po II wojnie światowej. Dla milionów ludzi podstawowym medium, dostarczającym nie tylko informacji, ale także rozrywki, było radio. 25 stycznia amerykańska stacja radiowa NBC nadała pierwszy odcinek serialu zatytułowanego „The Guiding Light”. Twórczynią serialu była Irna Phillips, która w historii srebrnego ekranu zapisała się jako „matka amerykańskich oper mydlanych”. Fabuła serialu Akcja jednej z pionierskich amerykańskich oper mydlanych toczyła się w fikcyjnym miasteczku Springfield. We wczesnych latach, scenarzyści koncentrowali się na losach Bauerów, przedstawicieli amerykańskiej klasy średniej. Ci przez wiele lat byli trzonem serialu. Później fabuła coraz bardziej koncentrowała się na zamożniejszych rodzinach Lewisów, Chamberlainów i Spauldingów, ale Bauerowie nadal mieli swoje miejsce w tej produkcji. Rewolucyjne zmiany Stacja NBC wyemitowała około 2500 radiowych odcinków „The Guding Light”. Serial towarzyszył Amerykanom podczas wielu trudnych wydarzeń. Wystarczy tu wskazać choćby strajk okupacyjny w fabrykach General Motors, wybuch gazu w szkole w New London czy przystąpienie Stanów do II wojny światowej ze wszystkimi tego konsekwencjami. W 1947 roku prawa do emisji serialu zyskała stacja CBS. Był to czas, kiedy radio zaczynało tracić swoją pozycję na rzecz telewizji. W połowie XX wieku telewizor stał w ponad 8 mln amerykańskich gospodarstw domowych. Nic dziwnego, że 30 czerwca 1952 roku „The Guiding Light” zadebiutował na telewizyjnej antenie tej samej stacji. Zarząd CBS nie postawił jednak wszystkiego na jedną kartę. Mimo rozpoczęcia emisji telewizyjnej, radio nadal nadawało te same treści. Trwało to przez cztery lata, które były czymś w rodzaju okresu przejściowego. 29 czerwca 1956 roku zakończyła się emisja radiowa. Wówczas jeden z ulubionych seriali Amerykanów stał się produkcji stricte telewizyjną. Mimo że pierwszy kolorowy odbiornik skonstruowano już w 1928 roku, przez długi czas świat musiał zadowalać się monochromatycznym obrazem. Pierwszy odcinek w kolorze nadano 13 marca 1967 roku. Wówczas telewizor stał już w co drugim amerykańskim domu. Tytuł serialu Przez wiele lat serial był nadawany jako „The Guiding Light”. Tytuł odnosił się do lampy, która stała w gabinecie doktora Johna Ruthledge’a, jednego z pierwszoplanowych bohaterów produkcji. Owa lampa miała wskazywać ludziom właściwą drogę. Przedrostek „the” usunięto w 1975 roku. Ważne wątki Romanse, zdrady, intrygi, knowania – czy w operach mydlanych jest w ogóle miejsce na istotne wątki społeczne? Cóż, w „Guiding Light” dominują przede wszystkim tematy obyczajowe i fantastyczne (w tym klonowanie i podróż w czasie), ale twórcy przemycili też kilka ważniejszych treści. W tym miejscu należy wskazać choćby na niełatwy temat depresji i rozwodu. Spadek zainteresowania i zakończenie emisji Początkowo najdłuższy serial na świecie sukcesywnie zwiększał swój zasięg. W 1956 roku wybił się na pierwsze miejsce i stał się najpopularniejszą operą mydlaną z pasma daytime. Taki status nie jest jednak dawany na zawsze. Z czasem wskaźnik oglądalności „Guiding Light” zaczął wyraźnie pikować. W latach 90. XX wieku ustępowały mu tylko opery mydlane z elementami fantasy. Gdy w 2003 roku z anteny zdjęto jedną z ostatnich takich produkcji, „”Guiding Light spadł na przedostatnią pozycję w rankingu oglądalności. Niżej znajdował się tylko serial „Passions”, który przetrwał do sierpnia 2008 roku. Spadające wskaźniki nie pozostawiały wątpliwości w kwestii przyszłości produkcji. Kontrakt z CBS wygasał we wrześniu 2008 roku, jednak stacja postanowiła przedłużyć go o dwanaście miesięcy. Dyskutowano na temat kolejnego roku na antenie, ale finalnie nie zdecydowano się na ten krok. 1 kwietnia 2009 roku ogłoszono zakończenie produkcji najdłuższego serialu świata. Zdjęcia zakończono 11 sierpnia, a 18 września wyemitowano ostatni odcinek. Jak długo nadawano najdłuższy serial telewizyjny świata? „Guiding Light” nadawano przez ponad 72 lata, od 25 stycznia 1937 roku do 18 września 2009 roku. Radiowa emisja pionierskiej opery mydlanej trwała 19 lat, natomiast telewizyjna – 57 lat, przy czym warto przypomnieć, że od 1952 do 1956 roku serial był obecny na obu antenach. Bilans odcinków zamknęła liczba 18 262. Jaki jest najdłuższy nadal produkowany serial? Która produkcja ma szansę strącić „Guiding Light” z tronu? Najdłużej nieprzerwanie emitowanym serialem jest brytyjska opera mydlana „Coronation Street”, jedna ze sztandarowych produkcji sieci ITV1. Pierwszy odcinek serialu wyemitowano 9 grudnia 1960 roku o godzinie 19.00. Reakcje recenzentów nie były przesadnie entuzjastyczne. Ken Irwin, felietonista publikujący na łamach „Daily Mirror”, był przekonany, że produkcja zostanie wstrzymana maksymalnie po trzech tygodniach. Mamy rok 2025, a „Coronation Street” wciąż nie schodzi z anteny. Do 1 marca wyemitowano 11 506 odcinków tej produkcji. Do rekordu ustanowionego przez najdłuższy serial świata sporo brakuje, ale kto wie, co przyniesie przyszłość? „Coronation Street” cieszy się niemałą popularnością w Wielkiej Brytanii i mimo typowo brytyjskiego charakteru (objawiającego się specyficznym humorem i wyraźnie zaznaczonym u niektórych postaci północnoangielskim akcentem), ma wiernych fanów także w innych krajach. Fabuła najdłuższego wciąż emitowanego serialu Akcja serialu rozgrywa się w Weatherfield, fikcyjnej dzielnicy Manchesteru, na tytułowej ulicy. Jak przystało na rasową operę mydlaną, fabuła „Coronation Street” skupia się na tragediach, romansach, problemach i radościach kilku rodzin, między innymi Barlowów, Plattów, McDonaldów czy Websterów, a perypetie kolejnych pokoleń niezmiennie stanowią oś fabularną produkcji. Poza miłosnymi intrygami i rodzinnymi dramatami, twórcy serialu poruszają w nim także istotne wątki społeczne. Do takich należą choćby kwestie związane z uzależnieniem, przemocą domową i problemami doświadczanymi przez społeczność LGBTQ+. Jednocześnie w serialu nie brakuje humoru typowego dla brytyjskich produkcji. Serial pobił rekord Guinnessa Serial „Coronation Street” po raz pierwszy trafił do „Księgi rekordów Guinnessa” w 2010 roku, gdy anulowano amerykański serial „As the World Turns”. Wówczas brytyjska produkcja stała się najdłużej emitowaną operą mydlaną na świecie. Dziesięć lat później wyróżnienie zostało zaktualizowane. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Przeżył 100 dni z sercem z tytanu. To pierwszy taki przypadek
Mężczyzna, któremu w zeszłym roku wszczepiono innowacyjne sztuczne serce, przeżył z nim ponad trzy miesiące. Został nawet wypisany ze szpitala do domu. Dzięki urządzeniu z tytanu doczekał przeszczepu ludzkiego serca.
W tym artykule: W domu ze sztucznym sercem Jak działa serce z tytanu Testy z udziałem kolejnych kilkunastu osób Pierwsza osoba na świecie, która przeżyła ponad trzy miesiące ze sztucznym sercem, to czterdziestolatek z Australii. Mężczyzna otrzymał przeszczep w listopadzie zeszłego roku. W czasie trwającej sześć godzin operacji kardiochirurdzy z St Vincent’s Hospital Sydney wszczepili mu BiVOCAR Total Artificial Heart (TAH) – innowacyjne urządzenie z tytanu, które wykorzystuje technologię lewitacji magnetycznej. To przełomowa i zarazem pionierska terapia pomostowa. Po raz pierwszy Total Artificial Heart znalazł się w klatce piersiowej chorego zaledwie w lipcu zeszłego roku. Później sztuczne serce testowali kolejni czterej mężczyźni mający pięćdziesiąt–sześćdziesiąt lat. Każdy z nich korzystał z TAH nie dłużej niż miesiąc i przebywał w tym czasie w szpitalu. Za każdym razem użycie sztucznego serca pomogło pacjentowi, wydłużając możliwy okres oczekiwania na transplantację prawdziwego serca. W domu ze sztucznym sercem W przypadku Australijczyka, którego tożsamości nie ujawniono, zastosowano udoskonaloną wersję urządzenia BiVACOR-u. Po przeszczepie pacjent leżał przez dwa miesiące w szpitalu. Później jednak lekarze zdecydowali się na rewolucyjny krok. Zrezygnowali ze ścisłego monitorowania jego stanu zdrowia i w lutym wypisali go do domu. Co prawda musiał pozostawać w pobliżu szpitala, jednak mógł wieść względnie normalne życie. W marcu otrzymał docelowy przeszczep. Jak poinformował szpital, po tej operacji chory wraca do zdrowia. Jest pierwszą osobą na świecie, która żyła z tytanowym sercem dłużej niż miesiąc. Podejście do jego leczenia eksperci oceniają jako „niezwykle innowacyjne”. Dzisiaj urządzenia takie jak BiVACOR TAH pozwalają osobom ze skrajną niewydolnością serca doczekać prawdziwego przeszczepu. Możliwe jednak, że w przyszłości będzie to docelowa terapia dla osób, które do przeszczepu allogenicznego (czyli od obcej osoby) się nie kwalifikują. Jak działa serce z tytanu BiVACOR TAH produkuje firma pod tą samą nazwą, założona przez Daniela Timmsa, inżyniera biomedycyny. To sztuczne serce zostało zaprojektowane zupełnie inaczej niż inne urządzenia mające zastępować serce. Wcześniej najczęściej próbowano kopiować kształt i działanie naturalnego serca z pomocą różnego rodzaju materiałów. Tak powstawały złożone mechaniczne zamienniki, składające się z wielu zaworów, membran czy komór. To jednak powodowało liczne kłopoty. Pierwsze sztuczne serca niszczyły komórki krwi, powodując zatory. W przypadku kolejnych – wieloelementowych – istniało duże ryzyko zawodności urządzenia. Każda dodatkowa część zwiększa niebezpieczeństwo usterki i unieruchomienia całości. Tymczasem sztuczne serca nie może się zatrzymać choćby na minutę. TAH ma tylko jedną ruchomą część. To wirnik, który przepompowuje krew. Dzięki zjawisku lewitacji magnetycznej nie dotyka ścianek serca ani żadnej innej jego części. Brak styku eliminuje tarcie, przez co wirnik się nie zużywa. W lipcu zeszłego roku firma podawała, że w jej laboratorium jedno z urządzeń działa nieprzerwanie od czterech lat. Testy z udziałem kolejnych kilkunastu osób – Cały zespół BiVACOR jest głęboko wdzięczny pacjentowi i jego rodzinie za obdarzenie naszego Total Artificial Heart zaufaniem – powiedział Daniel Timms. – Ich odwaga utoruje drogę niezliczonym kolejnym pacjentom, którzy otrzymają tę ratującą życie technologię. Sztuczne serce ciągle znajduje się na etapie testów. Nie zostało jeszcze dopuszczone do szerokiego użytku. Po ostatnim sukcesie Amerykańska Agencja Żywności i Leków (ang. Food and Drug Administration, FDA) wydała jednak zgodę na kolejne 15 prób z udziałem ludzi. To otwiera drogę do upowszechnienia tej terapii. Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia, choroby układu krążenia zabijają rocznie prawie 18 mln osób na świecie. Co czwarte schorzenie z tej kategorii to zawał albo udar. Tylko w Stanach Zjednoczonych w zeszłym roku wykonano 3,5 tys. przeszczepów serca. Na listę oczekujących na przeszczep trafiło za to 4,4 tys. osób. Źródła: nature.com, CNN Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Padł rekord zimna w Polsce. Tak mroźno nie było od blisko 100 lat
Mamy nowy, ale wciąż nieoficjalny, rekord zima w Polsce. I choć odnotowana temperatura robi wrażenie, to biorąc pod uwagę miejsce pomiaru, trudno mówić o niespodziance.
W tym artykule: Nowy rekord zimna w Polsce Polski biegun zimna Kiedy była najniższa temperatura w Polsce? Ostatnie dni upływają pod znakiem siarczystych mrozów. Termometry w wielu częściach kraju wskazują wartości znacznie poniżej zera, a meteorolodzy ostrzegają, że to dopiero początek zimowych ekstremów. Ostrzeżeniem niech będzie historycznie niska temperatura zarejestrowana w Tatrach Zachodnich. Na samą myśl aż robi się zimno. Nowy rekord zimna w Polsce Minus 41,13°C – tyle wynosi nowy, nieoficjalny rekord zimna w Polsce. Taką wartość pokazały termometry w Litworowym Kotle w Tatrach. Eksperci są jednak zgodni, że to nie koniec. Jak twierdzą, temperatura w tym miejscu może spaść nawet do minus 50°C. Najniższą temperaturę zanotowaną kiedykolwiek na ziemiach polskich potwierdzili badacze z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, którzy od kilku lat prowadzą pomiary temperatury w tatrzańskim mrozowisku. Rekordowy wynik to efekt specyficznych warunków atmosferycznych sprzyjających gromadzeniu się mroźnego powietrza. Ważną rolę odgrywa także unikatowe położenie stacji pomiarowej. Na jej terenie umieszczono dwa urządzenia, których zadaniem jest eliminacja ryzyka błędów oraz awarii. – Jest to automatyczna stacja meteorologiczna, która wykonuje pomiary zgodnie ze standardami Światowej Organizacji Meteorologicznej. Oznacza to, że temperatury mierzone są w osłonie radiacyjnej na wysokości ok. 2 m nad poziomem terenu – podkreśla dr Bartosz Czernecki. I dodaje: – W rejonie w Czerwonych Wierchów ściany szczytów są wysokie, mają ok. 200–250 m. To sprawia, że chłodne powietrze może tam spływać grawitacyjnie z wyższych warstw atmosfery i osiadać na dnie kotła. Trudno jednak przypuszczać, by wynik ten został uznany za oficjalny, ponieważ Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej nie potwierdza pomiarów ze stacji w Litworowym Kotle. – To jest eksperyment Uniwersytetu w Poznaniu i my nie mamy dostępu do tej stacji, to nie jest stacja IMGW. Nie mamy stamtąd pomiarów. Wierzę, że tam taka temperatura wystąpiła, to jest wyjątkowe miejsce w Polsce, natomiast nie mam możliwości komentowania tego, ponieważ to nie są nasze zweryfikowane dane – zaznaczyła synoptyk IMGW Ewa Łapińska w rozmowie z PAP. Polski biegun zimna Litworowy Kocioł, czyli cyrk lodowcowy (zagłębienie otoczone przez stoki i rygiel skalny) w najwyższej części Doliny Litworowej, nieprzypadkowo uchodzi za „polski biegun zimna”. Ekstremalne warunki termiczne panują tam nie tylko zimą, ale również latem. W lipcu 2022 r. badacze z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zanotowali w tym rejonie minus 5,7°C. Był to najniższy lipcowy wynik w historii polskich pomiarów, który pobił dotychczasowy rekord z 1996 roku – minus 5,5°C zmierzony na Hali Izerskiej. Kiedy była najniższa temperatura w Polsce? Przypomnijmy, że dotychczasowy oficjalny rekord zimna w Polsce pochodzi z 1929 roku i został zanotowany w Żywcu. Temperatura wyniosła wówczas minus 40,6°C. Często przywoływany w mediach rekord z Siedlec, wynoszący minus 41°C, jest błędnym zapisem i nie figuruje w oficjalnych statystykach. Dla porównania, najzimniejsze miejsce na Ziemi to stacja Wostok na Antarktydzie, gdzie w 1983 r. temperatura spadła do -89,2°C. Źródła: facebook.com/meteoprognoza; litworowy.pogoda.cc; naukawpolsce.pl; National Geographic Polska
Niemiec ustanowił nowy rekord świata. Spędził 120 dni w kapsule zanurzonej pod wodą
Cztery miesiące bez wychodzenia na powierzchnię. Tyle spędził w kapsule zacumowanej u wybrzeży Panamy niemiecki inżynier technologii kosmicznych Rüdiger Koch. Tym samym ustanowił nowy rekord świata w przebywaniu pod wodą bez dekompresji.
Spis treści: Jak wyglądało bicie rekordu świata? Jeden z bardziej ekstrawaganckich rekordów Czy w przyszłości będziemy mieszkać na morzu? Rüdiger Koch wynurzył się z Morza Karaibskiego w piątek 24 stycznia. Minęły cztery miesiące, od kiedy po raz ostatni znajdował się na falach oceanu. Nowy, ustanowiony przez niego rekord przebywania pod wodą bez wynurzenia wynosi dokładnie 120 dni. – Staraliśmy się udowodnić, że morza są środowiskiem dostępnym dla ludzkiej ekspansji – powiedział Koch tuż po opuszczeniu swojej podwodnej siedziby. Pobicie rekordu świętował skokiem do morza, kieliszkiem szampana oraz cygarem. – To była wspaniała przygoda i teraz gdy nadszedł jej koniec, niemal tego żałuję – zwierzył się Koch dziennikarzowi agencji AFP. Jak wyglądało bicie rekordu świata? Podwodny dom Rüdigera Kocha był oddalony o 15 minut łodzią od północnych wybrzeży Panamy. Mieszkanie w nim niespecjalnie różniło się od warunków, w jakich ludzie zamieszkują na powierzchni. W środku znajdowała się toaleta, łóżko, telewizor, komputer połączony z internetem, a nawet stacjonarny rower do ćwiczeń. Energii dostarczały panele słoneczne znajdujące się nad wodą, na miejscu był także zapasowy generator. Brakowało za to prysznica. Kapsuła, zanurzona na 11 m, została połączona z niedużym okrąglakiem wystającym ponad powierzchnię morza. Schody umieszczone były w okrągłej tubie. To właśnie nimi schodzili do Kocha ludzie przynoszący mu posiłki, lekarz czy dziennikarz, który odwiedził go po dwóch miesiącach „nurkowania”. W kapsule non stop pracowały również cztery kamery. Nagrywały wszystko, monitorując codzienne aktywności Kocha oraz stan jego zdrowia fizycznego i psychicznego. A przede wszystkim dostarczając dowodu, że Niemiec faktycznie ani razu nie wyszedł na powierzchnię. Jeden z bardziej ekstrawaganckich rekordów Poprzedni rekord w przebywaniu pod wodą bez wynurzania należał do Amerykanina Josepha Dituriego. Ten inżynier medyczny i nurek spędził pod powierzchnią w okolicach Florydy dokładnie 100 dni. Jego podwodny dom znajdował się 6 m pod falami. Dituri, znany także jako Dr. Deep Sea, sam na sobie badał, w jaki sposób przebywanie w warunkach podwyższonego ciśnienia wpływa na organizm. Jego rekord został wpisany do „Księgi rekordów Guinnessa” (KRG) w 2023 roku. Teraz zostanie zastąpiony wyczynem Kocha. Potwierdziła to już Susana Reyes, która śledziła ekspedycję Niemca z ramienia KRG. Jak powiedziała, dokonanie Kocha to „jeden z bardziej ekstrawaganckich rekordów”, wymagający dużo przygotowań i dużo pracy. Czy w przyszłości będziemy mieszkać na morzu? Rüdiger Koch poświęcił cztery miesiące na przebywanie pod wodą nie bez powodu. Jest on orędownikiem idei głoszącej, że ludzkość powinna zacząć poważnie myśleć o zasiedleniu mórz i oceanów. Tę oryginalną koncepcję Koch stara się wcielać w życie od kilkunastu lat. Koch jest jednym z założycieli Oceans Buiders, firmy, która powstała w poprzedniej dekadzie. Wraz z Amerykaninem Chadem Elwartowskim oraz Kanadyjczykiem Grantem Romundtem Niemiec planował budowę domów na wodzie nazwanych SeaPod. Pomysłem zainteresował się rząd Panamy i to on zaprosił przedsiębiorców na swoje wody. SeaPody miały być indywidualnymi domami ustawionymi na kolumnach 3 m nad powierzchnią morza. Pierwsze prototypy powstały w 2020 roku. Jednak projekt rozwijał się zbyt wolno jak na ambicje jego założycieli. Dlatego właśnie zdecydowali się na zakup całego statku, który nazwali MS Satoshi – od nazwiska rzekomego twórcy kryptowaluty bitcoin. Satoshi miał być zalążkiem niezależnego społeczeństwa, mieszkającego na morzu i rządzącego się własnymi prawami. Sprawdzeniu, czy koncepcja tam ma rację bytu, przeszkodziła pandemia, która sprawiła, że zainteresowanie kabinami oferowanymi na statku było za małe. Całą historię ze szczegółami opisał trzy lata temu „Guardian”. Jak widać, nawet po krachu pomysłu z Satoshim Koch nie zrezygnował z promowania życia na morzu. Jak podały Fakty TVN, za pobicie rekordu przebywania pod wodą bez wynurzania się zapłacił 5 milionów dolarów. Źródła: phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Olympus Mons to największy wulkan tarczowy w Układzie Słonecznym. Przy nim ziemskie wulkany to mikrusy
Olympus Mons, najwyższy szczyt na Marsie, jest jedną z najniezwyklejszych formacji geologicznych w całym Układzie Słonecznym. Jedną z najniezwyklejszych, a przy tym – najwyższym ze wszystkich odkrytych wulkanów tarczowych. O ile ośmiotysięczniki wydają się być prawdziwymi gigantami w skali ziemskiej, to w konfrontacji z marsjańskim kolosem wypadają blado. Ile metrów mierzy Olympus Mons? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Co wiemy o wulkanie Olympus Mons? Ile metrów mierzy Olympus Mons? Dlaczego marsjańskie wulkany są większe od ziemskich? Czy Olympus Mons to najwyższa góra w Układzie Słonecznym? Mars cechuje się niezwykle ciekawą topografią. Przyglądając się zdjęciom satelitarnym, można odnieść wrażenie, że powierzchnia niemal całej Czerwonej Planety pokryta jest płaską pustynią. Tymczasem nie brakuje tam kraterów uderzeniowych, kanionów, gór i wulkanów, w tym ogromnych formacji, znacznie większych od ziemskich. W tym miejscu warto wskazać choćby na system kanionów Valles Marineris, który mierzy około 5 tysięcy kilometrów długości, czyli niewiele więcej, niż wynosi odległość z Los Angeles do Nowego Jorku. A co z marsjańskimi górami? Nie brakuje tam gigantycznych wulkanów, ale miano największego przynależy się tylko jednemu. Mowa o wulkanie tarczowym Olympus Mons. Co wiemy o wulkanie Olympus Mons? Nie wiadomo, czy człowiek kiedykolwiek postawi stopę na powierzchni Czerwonej Planety, jednak badania prowadzone przez agencje kosmiczne dostarczają coraz dokładniejszych informacji na jej temat. Gdzie znajduje się wulkan Olympus Mons? Olympus Mons to wulkan zlokalizowany na zachodniej półkuli Marsa, w Tharsis Montes. To największy wulkaniczny obszar czwartej planety od Słońca. Łącznie jest tam dwanaście wulkanów tarczowych, w tym Pavonis Mons, Asceraeus Mons i Arsia Mons. Odkrycie Olympus Mons Największy ze wszystkich marsjańskich wulkanów tarczowych (i jednocześnie największa tego typu struktura w Układzie Słonecznym) został zaobserwowany już w XIX wieku. Astronomowie obserwujący powierzchnię Marsa przez teleskopy zauważyli, że powyżej burzy pyłowej wznosi się formacja skalna. Wtedy jeszcze nie wiedzieli, że patrzą na wulkan. Obiekt zyskał nazwę Nix Olympica. Pierwszych dokładnych informacji na jego temat dostarczyła sonda Mariner 9, która w 1971 roku osiągnęła marsjańską orbitę. Jak wygląda Olympus Mons? Pod względem ukształtowania i formy, Olympus Mons przypomina ziemskie wulkany tarczowe. Powstawał przez wiele lat, w wyniku powolnego wycieku lawy. To sprawiło, że jego zbocze jest nachylone pod niewielkim, bo wynoszącym zaledwie pięć stopni, kątem. Znajdująca się na jego szczycie kaldera mierzy 60 km szerokości, 85 km długości i 3 km głębokości. Składa się z przynajmniej sześciu nakładających się na siebie formacji, a każda z nich stanowi dowód potwierdzający aktywność wulkanu w przeszłości. Niedaleko kaldery znajdują się dwa kratery. Większy, Karzok, ma średnicę 15,6 km. Drugi, którego średnica wynosi 10,4 km, nosi nazwę Pangboche. Niektórzy naukowcy są zdania, że oba stanowią główne źródło shergottyów – najczęściej znajdywanych na Ziemi marsjańskich meteorytów. Wokół wulkanu rozpościera się pierścień wyżłobionej i prążkowanej skały, nazywany aureolą. Nie wiadomo, skąd wzięła się ta struktura. Być może powstała w następstwie ogromnych osunięć skał z krawędzi tarczy Olympus Mons, ale nie zostało to jednoznacznie udowodnione. Kiedy doszło do ostatniej erupcji wulkanu Olympus Mons? Nie jest jasne, kiedy nastąpiła ostatnia erupcja Olympus Mons. Naukowcy przypuszczają, że mogło do tego dojść 100–200 mln lat temu, jednak z tymi przypuszczeniami kłócą się dane z sondy Mars Express, według których zastygła lawa liczy sobie 115 milionów lat, a w niektórych miejscach zaledwie 2 miliony lat. Czy Olympus Mons wciąż jest aktywny? Wiele wskazuje na to, że tak. Wulkan przez miliony lat pozostawał uśpiony, a teraz budzi się ponownie. Wskazują na to zaobserwowane w jego wnętrzu ruchy magmy i pióropusze pyłu, wydobywające się z wierzchołka. Ile metrów mierzy Olympus Mons? Średnica wulkanu u jego podstawy to 624 km. To niewiele mniej, niż wynosi rozciągłość południkowa Polski (649 km). Sama podstawa jest wysoka na około 6 tysięcy metrów, a na niej wznosi się jeszcze rozległa tarcza. Całkowita wysokość Olympus Mons to 21 287 metrów ponad średnią powierzchnię planety! W tym miejscu wypada przypomnieć, że z oczywistych względów, wysokości na Marsie nie mierzy się od poziomu morza, a od średniego poziomu planety. W tym przypadku punktem odniesienia jest wysokość zero obliczana w oparciu o średnie ciśnienie tamtejszej atmosfery i promień planety. Olympus Mons vs Mount Everest Żeby lepiej zobrazować ogrom tej formacji, najlepiej zestawić ją z najwyższym z ziemskich szczytów. Mount Everest, nazywany „dachem świata”, mierzy 8848,86 m n.p.m. Oznacza to, że jest prawie dwa i pół razy niższy od marsjańskiego wulkanu! Olympus Mons vs Mauna Loa A jak w zestawieniu z marsjańskim gigantem wypada największy ziemski aktywny wulkan tarczowy (wznoszący się powyżej poziomu morza)? Mauna Loa w archipelagu Hawajów mierzy 4169 m n.p.m., a z częścią podwodną – 9145 m. Jego średnica u podstawy wynosi natomiast „zaledwie” 150 km. Olympus Mons vs masyw Tamu Pod względem wysokości żadna z ziemskich formacji nie może równać się z olbrzymim Olympus Mons. Także pozostałe odkryte na Marsie wulkany są znacznie wyższe od ziemskich. Okazuje się jednak, że na Ziemi jest jeden wulkan tarczowy, który pod względem powierzchni zbliża się do marsjańskich olbrzymów. Mowa o podmorskim masywie Tamu. Największy odkryty aktywny wulkan znajduje się pod powierzchnią Oceanu Spokojnego, w odległości ok. 1600 km od wybrzeży Japonii. Osiąga wysokość „zaledwie” 4 tysięcy metrów powyżej dna oceanicznego, ale jeżeli chodzi o powierzchnię, nie ma sobie równych (a przynajmniej na razie nie odkryto większej tego typu formacji). Masyw Tamu zajmuje powierzchnię około 300 tysięcy kilometrów kwadratowych, czyli niewiele mniej, niż wynosi powierzchnia Polski. Mówimy tu zatem o jednej z największych tego typu struktur w Układzie Słonecznym. W kontekście powierzchni, marsjański gigant jest większy od ziemskiego kolosa o około 25 proc. Dlaczego marsjańskie wulkany są większe od ziemskich? Co sprawia, że wulkany na Marsie osiągają tak niewiarygodne rozmiary? Wynika to z budowy geologicznej Czerwonej Planety. Pod jej powierzchnią nie ma płyt tektonicznych, które przesuwają nad skupiskami magmy. To sprawia, że w chwili erupcji strumień lawy tworzy pojedynczy wulkan, a nie skupisko mniejszych, jak odbywa się to na naszej planecie. Nie bez znaczenia jest też marsjańska grawitacja, która cechuje się mniejszą siłą w porównaniu z ziemską. To sprawia, że strumień lawy jest wyrzucany na większą wysokość i tworzy większy wulkan. Czy Olympus Mons to najwyższa góra w Układzie Słonecznym? Nie ulega wątpliwości, że marsjański olbrzym jest największym ze wszystkich odkrytych wulkanów tarczowych w Układzie Słonecznym, ale czy jest też najwyższą górą? Otóż nie. Od 2012 roku wiemy, że to miano należy się mierzącemu ok. 22 km (a według niektórych badaczy nawet 22,5 km) wniesieniu w kraterze Rheasilvia na planetoidzie Westa (drugiej co do wielkości) z pasa planetoid krążących między Marsem a Jowiszem. Olympus Mons tylko nieznacznie ustępuje tej strukturze, ale jednak. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najdłuższy blok na świecie wcale nie stoi w kraju postkomunistycznym. Jest ikoną modernizmu
Najdłuższy blok na świecie to wybudowany prawie sto lat temu Karl-Marx-Hof w Wiedniu. Ale pretendentów do tego tytułu jest więcej, w tym jeden z Polski.
Spis treści: Czym jest blok? Najdłuższy blok na świecie Konkurenci do miana najdłuższego bloku na świecie Bloki mieszkalne kojarzą się przede wszystkim z dawnymi krajami komunistycznymi i architekturą powstałą w latach 60. i 70. ubiegłego wieku. Tymczasem pierwsze bloki powstawały znacznie wcześniej. A wśród tych najwcześniejszych jest także budynek, który do dziś jest uznawany za najdłuższy blok na świecie. Czym jest blok? Na początek zdefiniujmy pojęcie „bloku”. To „wielokondygnacyjny wielorodzinny budynek mieszkalny o powtarzalnych segmentach”. Bloki powstały w odpowiedzi na potrzebę zapewnienia tanich mieszkań w rozrastających się gwałtownie miastach. U podstaw ich powstania leży filozofia dostępności, funkcjonalności i użyteczności dla wszystkich, także niezamożnej warstwy pracującej. Idee te podchwyciły szczególnie państwa tzw. Bloku Wschodniego, w okresie centralnie planowanej gospodarki okresu komunizmu. Blokowiska nigdzie indziej nie były (i nie są) tak liczne. Nie znaczy to jednak, że bloków nie budowano w innych państwach. Budowano, i to o wiele wcześniej, choć nie w takiej ilości. Jednym z zachodnich przykładów wczesnego budownictwa tego typu jest właśnie najdłuższy blok na świecie. Mowa o Karl-Marx-Hof w Wiedniu, wybudowanym w latach 1927–1930. Karl-Marx-Hof jest wyjątkowy jeszcze z innego powodu: został zbudowany na długo przed działalnością architekta uznawanego za twórcę współczesnego bloku mieszkalnego – czyli Le Corbusiera. Ten działał w latach 50. i rzeczywiście to na jego budynkach wzorowali się architekci późniejszych blokowisk. Modelowe bloki Le Corbusiera to tzw. „jednostki mieszkalne” (unite d’habitation). Pierwszy taki blok powstał w Marsylii w latach 1947–1952. Najdłuższy blok na świecie Karl-Marx-Hof stoi na północnych krańcach Wiednia, na lewym brzegu Dunaju. Jest długi na 1100 metrów, ale składa się z dwóch połączonych ze sobą budynków na planie zbliżonym do prostokątów. Gdyby zsumować ich długość po obwodzie, byłaby ponad dwa razy większa. To monumentalny budynek, który nie tylko imponuje wielkością, ale także opowiada fascynującą historię epoki modernizmu, walki klasowej i ambicji budowy lepszego świata. Karl-Marx-Hof został zaprojektowany przez Karla Ehna, ucznia Otto Wagnera, słynnego architekta okresu secesji. Budowa trwała w czasie gdy Wiedeń był znany jako „Czerwony Wiedeń” z powodu lewicowych rządów socjaldemokratów. Budynek ma aż cztery rozległe dziedzińce, które zapewniają mieszkańcom dostęp do terenów zielonych. Mieści ponad 1300 mieszkań przeznaczonych dla ok. 5000 osób. Co ciekawe, sam budynek zajmuje jedynie 18,5% powierzchni całej nieruchomości – resztę przeznaczono na parki, ogrody i przestrzenie publiczne. Najdłuższy blok na świecie powstał jako odpowiedź na poważny kryzys mieszkaniowy, który dotknął Wiedeń po I wojnie światowej Socjaldemokratyczne władze miasta zainicjowały program budowy tanich i dostępnych mieszkań komunalnych dla robotników. Tzw. Wiedeński Program Mieszkaniowy był ogromnym przedsięwzięciem urbanistycznym i zaowocował budową ponad 60 tysięcy mieszkań. Karl-Marx-Hof wyposażono w szereg udogodnień, takich jak pralnie, przedszkola, kawiarnie, przychodnie, poczta, apteka oraz biblioteka. Miał być przykładem nowoczesnego, funkcjonalnego i egalitarnego podejścia do urbanistyki. Jego czerwona fasada i architektoniczne nawiązania do pałacowych bram budziły emocje i kontrowersje w mieszczańskim Wiedniu. W lutym 1934 roku był miejscem zaciętych walk podczas austriackiej wojny domowej. Został poważnie uszkodzony w wyniku ostrzału artyleryjskiego, ale jego masywne mury przetrwały. W latach 1989–1992 przeszedł gruntowną renowację i do dziś pozostaje symbolem architektury modernistycznej oraz idei wspólnoty. W pomieszczeniach dawnej pralni dziś działa muzeum historyczne „Das Rote Wien im Waschsalon”. Konkurenci do miana najdłuższego bloku na świecie Jednak, jak to z rankingami bywa, do miana najdłuższego bloku na świecie może pretendować jeszcze kilka obiektów. W tym niektóre z Polski. Najdłuższym blokiem po Karl-Marx-Hof jest budynek zlokalizowany w Łucku, w obwodzie wołyńskim, w Ukrainie. Zbudowany na planie połączonych ze sobą zamkniętych i otwartych sześciokątów, ma długość około 1700 metrów. Gdyby jednak uwzględnić wszystkie jego załamania, byłaby znacznie większa. Można się spierać, czy tak „powyginany” budynek wciąż zasługuje na miano pojedynczego, najdłuższego bloku. Nie ma jednak wątpliwości że jest sumarycznie dłuższy od najdłuższego boku Karl-Marx-Hof. Podobne w kształcie osiedle, choć mniejsze, powstało także w Kijowie. O miano najdłuższego bloku na świecie może powalczyć jeszcze jeden budynek, co ciekawe, znów spoza krajów dawnego bloku komunistycznego. Mowa o osiedlu Il Corviale w Rzymie. To jeden olbrzymi budynek o długości 986 metrów. Surowy, w większości betonowy budynek powstał w latach 1975–1984. Zespół 23 architektów próbował stworzyć funkcjonalną przestrzeń nawiązując do idei Le Corbusiera. W Il Corviale znalazły się np. teatry, sklepy, biura, szkoły, biblioteki oraz oczywiście mieszkania – tych było 1200. Całe czwarte piętro miało być przeznaczone na punkty usługowe. W praktyce szczytne idee architektów niestety się nie spełniły. Il Corviale nigdy w stu procentach nie ukończono. Stał się pełną pustostanów, dzikich lokatorów i przestępczości niemal ruiną. A co gdyby nieco uelastycznić pojęcie „najdłuższy blok na świecie” i włączyć także budynki połączone ze sobą np. galeriami? Wtedy na podium znalazłby się przykład z Polski. Mowa o osiedlu „Przyczółek Grochowski” w Warszawie. Ten kompleks połączonych ze sobą 23 bloków mieszkalnych ma długość w sumie 1500 m. Zaprojektowany został przez słynne małżeństwo architektów: Zofię i Oskara Hansenów. Miał być przykładem przenikającej się, ażurowej przestrzeni. Budynki połączono otwartymi galeriami, po których można przejść z jednego końca osiedla na drugi. Przyczółek Grochowski powstał w latach 1969–1974. Mieści 2330 mieszkań w blokach o wysokości 3–7 pięter. Bywa nazywany „osiedlem Hansenów” lub „Pekinem” ze względu na swoją wielkość. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jaka jest największa rasa kur na świecie? To olbrzym z Jersey i brahma
W świecie drobiu różnorodność ras i ich cechy mogą przyprawić o zawrót głowy. O miano największej rasy kur na świecie mogą powalczyć dwie rasy z USA: olbrzym z Jersey oraz brahma.
Spis treści: Kura domowa – krótka historia Brahma – olbrzym z XIX wieku Jersey giant, czyli amerykańska pogoń za wielkością Inne największe rasy kur Dzięki imponującym rozmiarom – wysokości sięgającej nawet 70 cm i wadze dochodzącej do 8 kg – największa rasa kur jest nie tylko fascynująca wizualnie, ale również ceniona za łagodny charakter i wydajność w produkcji jaj oraz doskonałe mięso. Zależnie od przyjętych kryteriów, za największe kury świata można uznać co najmniej dwie rasy, obydwie wyhodowane w USA. Kura domowa – krótka historia Kura domowa, potocznie zwana kurczakiem (Gallus gallus domesticus) to ptak, którego historia jest ściśle związana z człowiekiem. Do tego stopnia, że kurczaki nie występują w naturze. Choć oczywiście pochodzą od podobnego gatunku ptaka, prawdopodobnie od kura bankiwa (Gallus gallus), żyjącego w lasach południowo-wschodniej Azji, od Indii po Indonezję. Proces udomowienia rozpoczął się około 7–8 tysięcy lat temu na terenach dzisiejszych Indii i Chin. Pierwsze udomowione kury zaczęły pojawiać się w innych częściach świata dzięki wymianie handlowej i migracjom. Do Europy dotarły około 3,5 tysiąca lat temu. Przez tysiące lat, poprzez sztuczną selekcję wyhodowano setki, jeśli nie tysiące ras kur. Oficjalnego uznania i skodyfikowania doczekało się jednak znacznie mniej. Należy odróżnić rasy międzynarodowe od lokalnych – tych drugich jest więcej. Różne kraje wyróżniają różne rasy kur, w Polsce to ok. 80 ras. Nasze rodzime rasy to np. czubatka polska, polbar i zielononóżka kuropatwiana. Kury uważane za największe na świecie to rasy wyhodowane w USA. A są to brahma i Jersey giant (olbrzym z Jersey). Brahma – olbrzym z XIX wieku Historia tych olbrzymich kur sięga połowy XIX wieku. Wtedy angielscy i amerykańscy kupcy sprowadzili po kilka egzemplarzy wielkich kurczaków z portów Szanghaju i Chittagong (dzisiejszy Bangladesz). W roku 1842, na mocy tzw. traktatu nankińskiego, Chiny otworzyły swoje porty dla międzynarodowego handlu. Kolejne lata wywołały w USA i Wielkiej Brytanii tzw. kurzą gorączkę, kiedy to sprowadzano i handlowano coraz to nowszymi rasami kur, które osiągały astronomiczne ceny. Wiadomo, że część ptaków trafiła m.in. na dwór uwielbiającej egzotyczne kury królowej Wiktorii, gdzie dała początek linii angielskiej. Na wystawie drobiu w Bostonie w 1852 roku określono te wielkie kury mianem „Brahmapootra”, co później skrócono do „brahma”. Przypadająca na szczyt „kurzej gorączki” bostońska wystawa przyciągnęła dziesiątki tysięcy widzów. Brahmy pojawiły się w oficjalnych katalogach ras obu krajów: brytyjskim „Standard of excellence” (1865) i amerykańskim „Standard of perfection” (1874). Niedługo potem stały się główną rasą mięsną w USA, a ich hegemonia trwała aż do lat 30. XX wieku. Wtedy rozpoczęto prace nad krzyżówkami znacznie szybciej rosnących ras, co w końcu doprowadziło do powstania znanych dziś brojlerów. Rekordowo wielkie koguty rasy brahma potrafią ważyć nawet 8 kg, a kury – 6 kg. Średnia waga tych kur jest jednak mniejsza: około 5,5 kg (koguty) i 4,5 kg (kury). Wysokość dorosłego koguta może sięgać nawet 70 cm. Kury te występowały początkowo w trzech odmianach barwnych: jasnej, ciemnej i płowej. Dziś barwnych odmian można spotkać więcej, np. tzw. kuropatwianą czy gronostajową. Brahmy posiadają dość charakterystyczne upierzenie: także ich nogi oraz palce pokryte są piórami. Dzięki tym cechom są dziś cenione także jako kury ozdobne. Brahmy są nie tylko piękne, ale również niezwykle łagodne. To ptaki spokojne i łatwe w hodowli. Są też stosunkowo odporne na niskie temperatury, co sprawia, że dobrze radzą sobie w polskim klimacie. Choć nie należą do najbardziej wydajnych kur nieśnych, potrafią znosić około 120–150 dużych, kremowych jaj rocznie, także w okresie zimowym. Jersey giant, czyli amerykańska pogoń za wielkością Kurczak rasy Jersey Giant został wyhodowany w latach 1870–1890 przez braci Johna i Thomasa Blacków w hrabstwie Burlington w stanie New Jersey, niedaleko miasta Jobstown w USA. Pierwotnym zamysłem braci Black było stworzenie rasy kur, która mogłaby potencjalnie zastąpić indyki na amerykańskich stołach. W tym celu bracia krzyżowali różne rasy kur, m.in. langshan i brahma. Około 1895 roku w odniesieniu do rasy zaczęto używać terminu „olbrzym” (ang. giant). Bywała też nazywana „Black giant”, ale nie chodziło tu o czarny kolor, tylko o nazwisko braci Black. Później zmieniono nazwę na ostateczną: „Jersey Giant”. W amerykańskim wykazie „Standard of perfection” olbrzym z Jersey znalazł się w 1922 roku. Jersey Giant to rasa o podwójnym przeznaczeniu: jako ptak mięsny i nioska. Ich mięso jest podobno doskonałe, a jeden ptak może wykarmić wieloosobową rodzinę. Rasa ta potrzebuje od 8 do 9 miesięcy, aby osiągnąć dojrzałość i dobre proporcje ciała. Jak na współczesne rasy kur jest to wzrost powolny – dzisiejsze hodowane na mięso brojlery docelową wagę osiągają po około 40 dniach życia. Olbrzym z Jersey osiąga wagę bardzo podobną do brahmy: 5,5 kg (koguty) i 4,5 kg (kury). Występuje w trzech odmianach kolorystycznych, z których najładniejsza jest czarna z zielonkawym połyskiem na piórach. Pozostałe to biała i niebieskawa. Charakterystyczna dla tej rasy jest długa, masywna klatka piersiowa, nadająca ptakowi dostojny i silny wygląd. W odróżnieniu od brahmy, Jersey giant nie posiada piór na nogach. Ale podobnie do niej jest ptakiem łagodnym, wytrzymałym na zimno i składającym nawet więcej jaj, bo ok. 180 rocznie. Inne największe rasy kur Kur o wielkości i wadze zbliżonej do brahm i olbrzymów z Jersey jest całkiem sporo i tak naprawdę także mogłyby zostać uznane za największe kury świata. Są to między innymi: wietnamskie dong tao, japońskie o-shamo i pochodzące z Chin cochiny. Na uwagę zasługuje też brazylijska rasa indio gigante, charakteryzująca się największym wśród kur wzrostem – koguty mogą dorastać do metra. Za ten rozmiar odpowiada m.in. wyjątkowo długa szyja. Indio gigante są jednak wyraźnie lżejsze od naszych bohaterów, bo ważą najwyżej 4,5 kg. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jaki był najwyższy budynek przedwojennej Warszawy? Gmach przetrwał koszmar II wojny światowej
Najwyższy budynek przedwojennej Warszawy przetrwał do dziś, ale zmienił się już jego adres i przeznaczenie. Do historii przeszedł za sprawą ikonicznego, przerażającego zdjęcia z powstania warszawskiego.
Spis treści: Gmach PAST-y Budynek „Prudential” Konkurencja: gigantyczne maszty Zniszczone i (nie)odbudowane Czasem można w Polsce spotkać się z opinią, że najwyższy budynek przedwojennej Warszawy to gmach PAST-y, wsławiony podczas walk powstańców w 1944 roku. To jednak nieprawda. Swój rekord PAST-a straciła nieco wcześniej, na rzecz innego znanego gmachu. Gmach PAST-y PAST-a, wzorowana na chicagowskich drapaczach chmur, ukończona została około roku 1910. Miała 51,5 metra wysokości. Faktycznie była początkowo najwyższą budowlą mieszkalną w Polsce i w całej Europie. Nie należała też pierwotnie do Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej (PAST), lecz wzniesiono ją dla Towarzystwa Akcyjnego Telefonów „Cedergren”. W czasach tuż przed I wojną światową pojawiły się zresztą nad Wisłą inne wysokie budynki mieszkalne, 6- i 8-pietrowe. „Pamiętnikarze zapisują, że z dachów tych kamienic, zaledwie ukończonych lub jeszcze otoczonych rusztowaniami, oglądali w 1915 roku zbliżanie się wojsk niemieckich i ewakuację wojsk rosyjskich” – pisał varsavianista Jerzy Kasprzycki w cyklu „Warszawskie pożegnania”. Od 1911 roku PAST-a przestała uchodzić za najwyższy budynek mieszkalny w Europie. Straciła palmę pierwszeństwa na rzecz Royal Liver Building w Liverpoolu. Od roku 1934 nie była też najwyższym budynkiem w odrodzonej Polsce. Wyprzedziły ją: 62-metrowy Drapacz Chmur w Katowicach, zajmowany przez Urząd Skarbowy i pokrewne instytucje, oraz jeszcze wyższy 66-metrowy wieżowiec postawiony w stolicy. Budynek „Prudential” Tym najwyższym budynkiem w przedwojennej Warszawie był gmach stojący przy placu Napoleona, wzniesiony przez Towarzystwo Ubezpieczeniowe „Przezorność” należące do brytyjskiej firmy ubezpieczeniowej „Prudential” – opowiada Ryszard Mączewski – varsavianista, specjalista od historycznej zabudowy stolicy, twórca portalu warszawa1939.pl. Budynek projektował wybitny inżynier Stefan Bryła. Dawny plac Napoleona to dzisiejszy Plac Powstańców Warszawy. Wieżowiec należał do firmy ubezpieczeniowej, aczkolwiek mieściły w nim się także mieszkania. – Budynek mierzył 66 metrów, w dolnej części mieściły się biura zajmowane przez „Prudential” oraz inne firmy, w części wieżowej znajdowały się luksusowe mieszkania – tłumaczy Mączewski. Jak zaznacza, owe 66 metrów nie stanowiły wcale szczytu konstrukcji: – Dwa najwyższe piętra zajmowała doświadczalna stacja telewizyjna, dla której na dachu zamontowano 16-metrowy maszt anteny nadawczej (razem 82 metry), który można było jeszcze podwyższyć o około 11 metrów (w sumie około 93 metry wysokości). Konkurencja: gigantyczne maszty Co ciekawe, w Warszawie i okolicach znajdowały się konstrukcje konkurujące z Prudentialem pod względem wysokości, tyle że nie mieszkalne. – Jeśli przyjąć za wysokość Prudentialu jego wysokość wraz z masztem telewizyjnym (82 metry/93 metry), był to najwyższy obiekt w Warszawie w każdej kategorii. Jeśli bez masztu (66 metrów), to wyższe od niego były dwa maszty anteny nadawczej Polskiego Radia na Forcie Mokotów (Warszawa-2). Ich wysokość wynosiła 75 metrów – wyjaśnia Mączewski. Jak dodaje varsavianista, prawdziwe giganty znajdowały się pod miastem: – W bliskim sąsiedztwie Warszawy znajdowały się obiekty znacznie wyższe od Prudentialu. Na terenie obecnego Bemowa stało 10 masztów Transatlantyckiej Centrali Radiotelegraficznej – każdy z nich mierzył 126,5 metra. Ponad dwukrotnie wyższe były dwa maszty anteny nadawczej Polskiego Radia w Łazach koło Raszyna – każdy z nich mierzył 280 metrów wysokości”. Zniszczone i (nie)odbudowane Dziś w katowickim Drapaczu Chmur wciąż mieści się Urząd Skarbowy. Z kolei maszty Transatlantyckiej Centrali Radiotelegraficznej zostały wysadzone przez Niemców w styczniu 1945 roku. Już ich nie zrekonstruowano. Także maszty w Łazach ucierpiały podczas wojny. Konstrukcja, odbudowana po wojnie, do 1962 roku była najwyższą budowlą na Starym Kontynencie. Budynki PAST-y i Prudentialu, chociaż poważnie uszkodzone w 1944 roku, stoją do dzisiaj. Pierwszy, wsławiony powstańczymi bojami, przekazano po latach środowiskom kombatanckim, a na jego dachu umieszczono sześciometrową kotwicę Polski Walczącej. Drugi stał się symbolem bestialskich zniszczeń dokonywanych przez niemieckich okupantów. Zniszczenie Prudentialu 28 sierpnia 1944 roku Prudential został trafiony dwutonowym pociskiem z gigantycznego hitlerowskiego samobieżnego moździerza „Ziu”. Był to jeden z sześciu najcięższych niemieckich moździerzy typu Karl-Gerät, a każdy z nich nazwano imieniem pogańskiego nordyckiego bóstwa. Ziu to inne imię Tyra, jednorękiego boga wojny. Symbolem wojny stało się zdjęcie ostrzeliwanego przez ten moździerz Prudentialu, wykonane przez Sylwestra Brauna ps. „Kris” i pokazujące olbrzymią siłę uderzenia pocisku kaliber 600 mm. Możliwe, że mylenie PAST-y i Prudentialu wzięło się właśnie z tego, że oba budynki zapisały się w historii powstania warszawskiego i położone są ledwie pół kilometra od siebie. Nowe najwyższe budynki Konstrukcja Prudentialu przetrwała cios „Ziu”. Po II wojnie światowej w odbudowanym gmachu umieszczono hotel. Przez lata zmieniała się struktura własnościowa, wyposażenia i dekoracje, elewacja. Od 2018 mieści się tam pięciogwiazdkowy hotel „Warszawa”. Oczywiście nie jest już rekordzistą. W Polsce najwyższym budynkiem – mieszkalnym – jest obecnie wieżowiec Olszynki Park w Rzeszowie (220 m wysokości wraz z iglicą). Przewyższa go w Warszawie biurowiec Varso Tower (310 metrów wraz z iglicą). To najwyższy gmach w Unii Europejskiej i w całej Europie, poza Rosją. Źródła: Jerzy Kasprzycki, „Warszawskie pożegnania”, w: „Życie Warszawy” nr 310/1983 Barbara Petrozolin-Skowrońska, „Encyklopedia Warszawy”, Warszawa 1994 Wojciech Duch, „Wieżowce przedwojennej Polski. Niebotyczna rywalizacja Warszawy z Katowicami” Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Najdłuższa droga na świecie przecina 14 krajów. Mierzy dziesiątki tysięcy kilometrów
Najdłuższa droga na świecie ciągnie się przez tysiące kilometrów i przecina dwa kontynenty. Kierowcy, którzy rzucili wyzwanie temu kolosowi, najczęściej przyznają, że przejazd tą trasą był dla nich przygodą życia. Nic dziwnego. Wraz z pokonywanymi kilometrami zmienia się nie tylko krajobraz geograficzny, ale także kulturowy. O jakiej drodze mowa? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz poniżej.
Spis treści: Jaka jest najdłuższa droga na świecie? Historia najdłuższej drogi na świecie Przebieg najdłuższej drogi na świecie Ile trwa podróż najdłuższą drogą na świecie? Najdłuższa droga w Polsce, DK8 (która obecnie w niektórych miejscach klasę drogi A i S), mierzy 849 km długości. Trasa rozpoczynająca swój bieg w Kudowie-Zdroju i kończąca w Raczkach przecina pięć województw. Z kolei najdłuższa droga w Europie, prowadząca z Francji do Kazachstanu trasa E40, mierzy aż 8500 km. Imponujące? Z całą pewnością, jednak należy podkreślić, że w porównaniu z najdłuższą drogą świata, krajowa „ósemka” i europejska „e-czterdziestka” są ledwie mikrusami. Jaka jest najdłuższa droga na świecie? Tytuł najdłuższej trasy na świecie dzierży Droga Panamerykańska, nazywana też Autostradą Panamerykańską. Mieszkańcy północy nazywają ją „higway”, natomiast na południu mówią o niej „carretera”. Rozpoczyna się na północy Alaski, skąd biegnie całą Ameryką Północną i Południową, aż do Ziemi Ognistej. Prowadzi przez następujące kraje: Kanada, Stany Zjednoczone (wraz z Alaską, będącą amerykańską eksklawą), Meksyk, Gwatemala, Salwador, Honduras, Nikaragua, Kostaryka, Panama, Kolumbia, Ekwador, Peru, Chile, Argentyna. Ile kilometrów mierzy najdłuższa droga na świecie? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi, a wynika to z faktu, że w praktyce nie mówimy tu o jednej trasie, a o sieci połączonych dróg z licznymi odnogami. Przebieg Drogi Panamerykańskiej nie jest jasno zdefiniowany, zwłaszcza na terenie Stanów Zjednoczonych. Najczęściej uznaje się, że najdłuższa trasa na świecie mierzy 30 tys. kilometrów. Warto jednak podkreślić, że w innym wariancie długość tej drogi jest określana na ok. 48 tys. kilometrów. Historia najdłuższej drogi na świecie Skąd pomysł na budowę takiego kolosa? Tak naprawdę pomysł połączenia krajów obu Ameryk narodził się na wiele lat przed tym, zanim Carl Benz zbudował pierwszy samochód. W 1866 roku amerykański konsul Hinton Rowan Helper odbył podróż statkiem z Buenos Aires do Nowego Jorku. Rejs nie przebiegał spokojnie, a mężczyznę niemal przez cały czas dręczyły silne nudności. To właśnie wtedy w jego głowie zrodził się plan połączenia obu Ameryk trasą kolejową. Ta wizja nigdy nie doczekała się realizacji, a najdłuższą żelazną drogą pozostała Centralna Kolej Transandyjska, którą zaprojektował Ernest Malinowski. Śmiały plan Helpera, mimo że wydawał się niemożliwy do zrealizowania, nie umarł. W 1884 roku kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił propozycję budowy międzyamerykańskiego systemu kolejowego. Pięć lat później szczegóły przedsięwzięcia omówiono na Pierwszej Konferencji panamerykańskiej, jednak do budowy nie rozpoczęto. Temat wrócił na tapet w 1901 roku, gdy na czele rządu USA stał Teodor Roosevelt. Jednak dopiero w 1923 roku, kiedy samochody zaczęły stopniowo zastępować linie kolejowe, narodziła się koncepcja budowy autostrady, nie drogi żelaznej. Pomysł został ogłoszony podczas Piątej Międzynarodowej Konferencji Państw Amerykańskich w Santiago de Chile. Dwa lata później w Buenos Aires odbyła się Panamerykańska Konferencja Autostradowa. W 1937 roku 14 państw doszło do porozumienia w sprawie budowy Drogi Panamerykańskiej. Problemy podczas budowy Gdy rząd Stanów Zjednoczonych połączył północną i południową część kraju odcinkami asfaltowymi, można było rozpocząć budowę kolejnych fragmentów. Można było się spodziewać, że tak duża inwestycja, w której partycypuje kilkanaście stron, będzie stwarzała pewne problemy. Jeden z nich do dziś nie doczekał się rozwiązania. Mowa o przesmyku Darién, łączącym Panamę i Kolumbię. Bagnisto-leśny obszar o długości 160 km stał się dla inżynierów wyzwaniem niemożliwym do pokonania. Nie chodzi wyłącznie o drenaż tak dużego obszaru. Przy zaangażowaniu odpowiednich środków, takie przedsięwzięcie byłoby możliwe do zrealizowania. Prawdziwym problemem okazała się tubylcza ludność. Na słabo zaludnionym terenie mieszkały rdzenne plemiona Kuna i Chocó. Indianie nie byli przychylni ingerencji w ich terytoria. W późniejszych latach przeciwko odwodnieniu przesmyku protestowały organizacje ekologiczne. Później Darién stał się schronieniem dla bojówek i karteli narkotykowych. W rezultacie obszar ten do dziś stanowi „dziurę” na mapie Autostrady Panamerykańskiej, którą trzeba omijać drogą morską. Przebieg najdłuższej drogi na świecie Najdłuższa droga na świecie prowadzi przez niegościnne obszary arktyczne, wzdłuż wielkich metropolii pustyń i gór i dzikie pustkowia, by finalnie dotrzeć do wysuniętego najdalej na południe miasta. Autostrada Panamerykańska rozpoczyna się Prudhoe Bay na północy Alaski. Kończy się w argentyńskim mieście Ushuaia, na Ziemi Ognistej. Odcinek z Prudhoe Bay do Dawson Creek Na Alasce najdłuższa trasa na świecie jest częścią dwóch dróg: Dalton Highway i Alaska Highway. Z Prudhoe Bay do Fairbanks wiedzie droga stanowa nazwana na cześć Jamesa Daltona. W Fairbanks najdłuższa droga na świecie staje się częścią trasy Alaska Higway, która prowadzi aż do Dawson Creek w Kanadzie. Odcinek z Dawson Creek do Monterrey Stamtąd droga biegnie do Stanów Zjednoczonych i tutaj zaczynają się „schody”. Na terenie USA przebieg trasy nie jest jasno uregulowany. Na tym odcinku istnieją przynajmniej dwa warianty Autostrady Panamerykańskiej. Pierwszy prowadzi drogą Cariboo Highway i krajową 1, z Kolumbii Brytyjskiej, przez Prince George, do Vancouver. Po przekroczeniu granicy z USA najdłuższa droga na świecie zmienia się w autostradę I-5, która przecina Seattle, Olimpię, Vancouver (w stanie Waszyngton), Portland, Salem, Eugene, Sacramento, Los Angeles i San Diego. Dalej kierowcy jadą drogą I-8 do Case Grande, I-10 do Tucson i I-19 do Nogales, gdzie znajduje się granica z Meksykiem. Dalej droga Mex 15 D prowadzi do Mazatlán, gdzie zmienia się w drogę Mex 40 do Durango. Do Monterrey prowadzi droga Mex 40 D. Drugi wariant przewiduje przejazd z Dawson Creek do Winnipeg, przez Prince George, Edmonton i Saskatoon. Drogą 75 dociera się do granicy z USA, skąd trasa I-29 prowadzi do Grand Forks. Dalej kierowcy zmierzają drogą stanową 2 do Duluth, gdzie wjeżdżają na I-35 prowadzącą do Laredo. Po drodze mijają miejscowości: Des Moines, Kansas City, Wichita, Oklahoma City, Dallas, Austin i San Antonio. Po przekroczeniu granicy, drogą Mex 85, docierają do Monterrey. Odcinek od Monterrey do Yaviza Dalej droga Mex 85 prowadzi do miasta Meksyk. Stamtąd do granicy z Gwatemalą w Chiapas wiodą drogi Mex 150 D, Mex 135 D i Mex 190. W miasteczku La Mesilla rozpoczyna się trasa Central American Highway 1, która dociera do granicy z Salwadorem i dalej do Hondurasu, Nikaragui, Kostaryki i Panamy. W mieście Yaviza kończy się północnoamerykańska część najdłuższej drogi na świecie. Dalej zaczyna się przesmyk Darién. Odcinek z Turbo do Ushuaia Trasa wznawia swój bieg w portowym mieście Turbo. Stamtąd prowadzi przez Chigorodo, Medellín, Cali i Pasto. W Ekwadorze rozpoczyna się autostrada Ecuador Highway 35, która dociera do granicy z Peru. Stamtąd jedzie się do granicy z Chile, gdzie w La Serena Autostrada Panamerykańska skręca na wschód, by dotrzeć do Argentyny. Dociera do Buenos Aires i skręca na południe, by na chwilę powrócić do Chile. Po pokonaniu okręgu Magellan wraca do Argentyny, na Ziemię Ognistą. Ile trwa podróż najdłuższą drogą na świecie? Najdłuższy lot samolotem, na trasie Pekin-Sao Paulo, trwa 25 godzin i 5 minut. Dla wielu osób wizja spędzenia niemal doby (niemal, bo samolot zalicza międzylądowanie w Madrycie, gdzie odbywa się dwugodzinna przerwa) wydaje się czymś przerażającym. To jednak nic. Śmiałkowie chcący pokonać najdłuższą drogę na świecie czas podróży muszą liczyć w tygodniach. Zakładając brak postojów i średnią prędkość na poziomie 120 km/godz., czas podróży wyniesie 250 godzin, czyli ponad 10 dni. To jednak zbyt optymistyczny scenariusz. Nawet przy śmiałym założeniu, że zmieniający się kierowcy będą spać w trakcie podróży, nie obejdzie się bez przystanków na tankowanie, posiłki i toaletę, a należy podkreślić, że na takim dystansie wymagany będzie także przynajmniej jeden serwis olejowy. Poza tym pod uwagę należy brać także lokalne ograniczenia prędkości, zmienność warunków pogodowych i jakość nawierzchni. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najmniejsze miasto w Polsce po 150 latach odzyskało prawa miejskie. Ilu ma mieszkańców?
Najmniejsze miasto w Polsce, biorąc pod uwagę zarówno liczbę ludności, jak i powierzchnię, ustępuje niejednej wsi. Mimo to może poszczycić się prawami miejskimi. Gdzie się znajduje i ilu dokładnie liczy mieszkańców? Szczegóły w dalszej części artykułu.
W tym artykule: 10 najmniejszych miast w Polsce Najmniejsze miasta w Polsce Najmniejsze miasto w Polsce Najmniejsze miasto świata Największe miasta w Polsce, jak Warszawa, Kraków czy Wrocław, mogą pochwalić się ponad półmilionową ludnością. W przypadku obecnej stolicy mowa nawet o przeszło milionie mieszkańców. Te liczby robią wrażenie szczególnie, gdy porównamy je z miejscowościami posiadającymi prawa miejskie, których populacja nie przekracza 1000 osób. Takich – jak się okazuje – w naszym kraju nie brakuje. 10 najmniejszych miast w Polsce Według obowiązujących przepisów, o nadanie praw miejskich ubiegać się może każda miejscowość, której liczba ludności przekracza 2 tysiące, a ⅔ mieszkańców znalazło zatrudnienie poza sektorem rolnym. Ponadto posiada ona zabudowę miejską, nie zagrodową. Na mapie Polski nie brakuje jednak miast, które zyskały ten status, choć ich populacja znacznie odbiega od powszechnie przyjętych kryteriów. Wpływ na to mają między innymi czynniki historyczne. Warto przypomnieć, że wiele miejscowości straciło prawa miejskie w wyniku carskich represji po powstaniu styczniowym. Dopiero po upływie dekad mogły ponownie cieszyć się z tego, co zostało im odebrane na skutek dekretu wydanego przez władze Imperium Rosyjskiego. Poniżej prezentujemy aktualne zestawienie 10 najmniejszych miast w Polsce (stan na 2024 rok): Opatowiec (308 mieszkańców), Wiślica (444), Ciepielów (732), Inowłódz (735), Koszyce (759), Gielniów (776), Dubiecko (801), Józefów nad Wisłą (803), Kiernozia (806), Turobin (823). Najmniejsze miasta w Polsce Turobin Pierwszą dziesiątkę najmniejszych miast Polski zamyka zlokalizowany w woj. lubelskim Turobin. Prawa miejskie uzyskał w XIV wieku za panowania Władysława Jagiełły. Stracił je w 1870 roku, po powstaniu styczniowym, na skutek wspomnianych chwilę wcześniej carskich represji. Długo wyczekiwany status miasto został mu przywrócony po 154 latach. W 2024 r. Turobin liczył 823 mieszkańców. Kiernozia Kiernozia to miasto położone w woj. łódzkim, które trzykrotnie otrzymywało prawa miejskie. Po raz pierwszy zyskało je w 1523 roku, ale po niespełna 60 latach ponownie zostało zdegradowane do rangi wsi. Następna lokacja miała miejsce w 1784 r., gdy oddalona o niespełna 20 km od Łowicza Kiernozia była prywatnym miastem szlacheckim. Działania podejmowane przez władze rosyjskie w czasach zaborów doprowadziły do tego, że po raz kolejny utraciła status miasta. Od 1 stycznia 2024 r. znowu może poszczycić się prawami miejskimi. Józefów nad Wisłą Józefów nad Wisłą, podobnie jak Turobin i Kiernozia, utracił – uzyskane pod koniec XVII wieku – prawa miejskie na skutek reparacji po klęsce powstania styczniowego. Odzyskał je po niespełna 150 latach, z dniem 1 stycznia 2018 roku. Położone w woj. lubelskim i liczące ponad 800 mieszkańców miasto słynie z wielu interesujących zabytków, które przyciągają okolicznych miłośników historii. Wśród nich warto wymienić m.in. wzniesiony w XVIII wieku przez Potockich pałac czy Kościół Parafialny pw. Bożego Ciała. Dubiecko Dubiecko to malownicza miejscowość położona w województwie podkarpackim, nad rzeką San, w powiecie przemyskim. W 1407 roku miasto, decyzją króla Władysława Jagiełły, uzyskało prawa miejskie, a straciło je w okresie II Rzeczypospolitej. Od 2021 r. Dubiecko ponownie może poszczycić się statusem miasta. W ramach ciekawostki dodajmy, że to właśnie w tej niewielkim miasteczku na Podkarpaciu, w 1735 r., na świat przyszedł jeden z głównych przedstawicieli polskiego oświecenia, Ignacy Krasicki. Gielniów Pierwsze wzmianki o Gielniowie, skąd pochodził błogosławiony Władysław Gielniowczyk, patron Polski i Warszawy, sięgają XV wieku. W 1455 r. ta położona w województwie mazowieckim miejscowość uzyskała prawa miejskie z nadania Kazimierza Jagiellończyka. Pożegnać musiała się z nimi, tak jak inne miasta zaangażowane w powstanie styczniowe, w 1870 r. Swój status Gielniów odzyskał w 2024 r. Dziś liczy 776 mieszkańców. Koszyce W 1374 roku, dzięki staraniom króla Ludwika Węgierskiego, doszło do lokacji Koszyc. Prawa miejskie utraciły w 1869 r. na mocy decyzji władz carskich po powstaniu styczniowym. Ponownie uzyskały je po niemal 150 latach, w 2019 r. Aktualnie są najmniejszym miastem w województwie małopolskim, zamieszkałym przez 753 osoby. Inowłódz Inowłódz czekał przeszło 150 lat, by ponownie móc cieszyć się statusem miasta. Po raz pierwszy prawa miejskie uzyskał w połowie XIV wieku, gdy na polskim tronie zasiadał Kazimierz Wielki. Utracił je, podobnie jak wiele innych miejscowości, w wyniku represji carskich po powstaniu styczniowym, w 1870 r. Inowłódz, ze względu na swoje malownicze położenie oraz historyczne zabytki, stał się miejscem, które przyciąga filmowców i twórców seriali. Kręcono tu m.in. sceny do „Czterech pancernych i psa”, „Pana Wołodyjowskiego” czy „Korony królów”. Ciepielów Ciepielów, mimo że jest niewielką miejscowością na Mazowszu, od momentu uzyskania praw miejskich w 1548 r. odgrywał ważną rolę w historii regionu i był świadkiem wielu pięknych, ale również i tragicznych wydarzeń. 9 września 1939 r., w czasie kampanii wrześniowej, w Ciepielowie miała miejsce masakra polskich jeńców wojennych, dokonana przez wojska niemieckie. Status miasta utracił w 1870 r., by ponownie go odzyskać w 2024 r. Notując przy okazji największy w kraju procentowy spadek ludności spośród wszystkich miast. Wiślica Władysław Łokietek nadał Wiślicy prawa miejskie w 1326 roku. Jeden z głównych ośrodków państwa Wiślan utracił je w drugiej połowie XIX w. na skutek decyzji władz zaboru rosyjskiego. Status miasta odzyskał dopiero 1 stycznia 2018 r., zostając tym samym najmniejszym miastem w Polsce, ale nie na długo. Najmniejsze miasto w Polsce Jakie jest najmniejsze miasto w Polsce? Obecnie tytuł ten piastuje położony w województwie świętokrzyskim Opatowiec (ok. 65 km na południe od Kielc), który w 2019 roku, po ponad 150 latach, odzyskał prawa miejskie. Pierwszej lokacji dokonał w 1271 r. książę Bolesław Wstydliwy. Z powrotem zdegradowany do wsi został w 1869 r. przez władze carskie po klęsce powstania styczniowego. Opatowiec, gdzie Dunajec spotyka się z Wisłą, zamieszkuje – według danych z 2024 roku – jedynie 308 osób. Dla porównania Kozy, czyli największa polska wieś, liczą ponad 12 tysięcy mieszkańców. Dodajmy, że najmniejszym miastem w Polsce pod względem powierzchni jest Stawiszyn (woj. wielkopolskie), który ma zaledwie 1 km kw. Najmniejsze miasto świata Populacja Opatowca wcale nie jest tak mała, jak mogłoby się wydawać. Szczególnie, gdy zestawimy ją z liczbą osób zamieszkujących najmniejsze miasto świata. Wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa chorwacki Hum, bo nim mowa, liczy od 20 do 30 mieszkańców. Hum znajduje się w samym sercu Istrii, największego półwyspu Chorwacji. Mimo niewielkiej liczby mieszkańców, miasto przyciąga turystów swoją unikatową architekturą, niepowtarzalnym klimatem oraz malowniczym położeniem. Źródła: stat.gov.pl; National Geographic Polska. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.