Zarycz jak dinozaur. Kompozytorka z USA i Polak stworzyli przełomowy instrument
Kompozytorka z Teksasu na podstawie skamieniałości stworzyła interaktywny instrument, wydający dźwięki dinozaurów. Do projektu zaprosiła Polaka. Ich wspólne dzieło pozwala „zagrać” na czaszce korytozaura i zabrzmieć dokładnie tak jak on, miliony lat temu.
Choć naukowcy od lat próbują odtworzyć głosy dinozaurów, wciąż nikt nie wie na pewno, jak naprawdę brzmiały. Same skamieniałości, zachowujące tylko twarde tkanki organizmu, nie mogą odpowiedzieć na to pytanie jednoznacznie. Kompozytorka z USA i projektant o polskich korzeniach podjęli jednak wyzwanie i stworzyli przełomowe instrumenty „udające” dinozaury. „Chór dinozaurów” – jak zagrać na czaszce dinozaura Zagadka stała się inspiracją dla Courtney Brown, profesorki z Southern Methodist University w Teksasie (USA). Brown zajmuje się komputerową inżynierią dźwięku, a także występuje na scenie z instrumentami które sama zaprojektowała. Od ponad dekady buduje instrumenty wzorowane na czaszkach dinozaurów. Jej projekt „Dinosaur Choir” to próba połączenia nauki, sztuki i prehistorii w jedno doświadczenie muzyczne. Na ten pomysł Courntey Brown wpadła w 2011 r., podczas wizyty w muzeum w Nowym Meksyku. Tam usłyszała rekonstrukcję głosu parazaurolofa – roślinożernego dinozaura o charakterystycznym grzebieniu na głowie. Postanowiła zbudować instrument, który pozwoli interaktywnie wydobywać dźwięki dinozaurów, zamiast „suchej” rekonstrukcji. Jak tworzono „śpiewającą czaszkę” korytozaura? Pracę nad pierwszym instrumentem zaczęła w ramach doktoratu na Arizona State University. Wykorzystując tomografię komputerową czaszki młodego korytozaura, odtworzyła w technologii 3D jego grzebień i drogi oddechowe. Te części czaszki były dla dinozaura naturalnymi rezonatorami. Gotowy instrument Courtney Brown, obsługiwany podobnie do trąbki, generował odgłosy od delikatnych po potężne, przypominające ryk. Między 2011 a 2015 rokiem badaczka zbudowała jego kolejne wersje, udoskonalając materiały i brzmienie. Jej prace zostały wyróżnione m.in. na konkursie sztuki dźwięku w Austrii i zyskiwały coraz większy rozgłos. Do zespołu dołącza Polak Po kilkuletniej przerwie projekt odżył dzięki stypendium Fulbrighta w 2021 r., które umożliwiło współpracę z Polakiem – Cezarym Gajewskim z University of Alberta, specjalistą od projektowania przemysłowego i technologii 3D, absolwentem Uniwersytetu we Wrocławiu. Wspólnie stworzyli udoskonaloną replikę czaszki dorosłego korytozaura. Instrumenty wyposażono w nowy interfejs, nie wymagający bezpośredniego dmuchania w „trąbkę”. Wbudowane czujniki rejestrują drgania głosu i oddechu, zamieniając je w sygnały elektryczne. Te z kolei są przekształcane w fale powietrza przechodzące przez replikę czaszki. Kamera śledzi ruch ust, co dodatkowo wpływa na barwę odgłosów. View oEmbed on the source website Międzynarodowa kariera Dinosaur Choir W 2023 r. „Dinosaur Choir” zdobył trzecie miejsce na międzynarodowym konkursie w Georgii, a później prezentowany był na konferencji muzycznej w Australii, gdzie wzbudził ogromne zainteresowanie. Brown planuje udostępnić plany 3D do samodzielnego druku oraz bezpłatne oprogramowanie, które umożliwi zabawę w „muzykowanie na dinozaurze” za pomocą mikrofonu i kamery. Czy instrumenty-dinozaury zagrają w orkiestrze? Artystka myśli już o kolejnych projektach, m.in. o odtworzeniu głosu nodozaura – roślinożernego dinozaura opancerzonego, którego skamieniałość odkryto w Teksasie. Jego skomplikowane kanały nosowe na pewno wygenerują zupełnie nowe brzmienia. Według Courtney Brown „Dinosaur Choir” sprawdzi się jako element orkiestry symfonicznej. Już wcześniej zestawiła swoje instrumenty z tubą czy saksofonem. Jak podkreśla, gra na tych instrumentach to doświadczenie pozwalające poczuć empatię wobec istot, które dawno wyginęły. Źródła: Phys.org, Courtney Brown Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tak wyglądała kobieta z Myken sprzed 3500 lat. Badacze poznali jej historię
Nowe technologie pozwalają przyjrzeć się przeszłości z niespotykaną dokładnością. Tak wyglądała mieszkanka Myken sprzed 3500 lat. Co wiemy o jej życiu i pochówku?
Spis treści: Pierwsze takie spojrzenie w przeszłość Kim była mieszkanka Myken? Postępujący rozwój techniczny w badaniach naukowych daje nam możliwość nie tylko dotarcia do faktów historycznych. Możemy je też zobaczyć. Nie same fakty, ale to, jak wyglądali ludzie, żyjący setki czy nawet tysiące lat temu. Cyfrowe rekonstrukcje to popularna technika. My również skorzystaliśmy z niej, prezentując nowy poczet Jagiellonów. Dzięki wizualizacjom możemy zobaczyć, jak prawdopodobnie wyglądali królowe i królowie Polski. Pierwsze takie spojrzenie w przeszłość W ostatnim czasie środowisko naukowców i historyków zelektryzowała kolejna cyfrowa rekonstrukcja. Tym razem jej bohaterką jest kobieta, która żyła około 3500 lat temu w Mykenach. Jak ustalono, kiedy grzebano ją na cmentarzu królewskim między XVI a XVII wiekiem p.n.e., miała około 35 lat. Miejsce jej pochówku odnaleziono w latach 50. minionego wieku. Teraz możemy spojrzeć jej w oczy. I tu trzeba przyznać, że wyglądają niezwykle. – Po raz pierwszy patrzymy na twarz kobiety z królestwa związanego z Heleną Trojańską. Siostra Heleny, Klitajmestra, była królową Myken w legendzie. Homer wyobrażał sobie, że to stąd Grecy wyruszali na wojnę trojańską. Takie cyfrowe rekonstrukcje przekonują nas, że to byli prawdziwi ludzie – komentuje dr Emily Hauser w rozmowie z „Observer”. Jak dodała, efekt zapiera dech w piersiach i jest „niesamowicie nowoczesny”. Dodajmy, że kobieta z cyfrowej rekonstrukcji zmarła na początku późnej epoki brązu, kilkaset lat przed domniemaną datą wojny trojańskiej. Za wizerunek kobiety z Myken odpowiada artysta cyfrowy Juanjo Ortega G. Stworzył realistyczną twarz na podstawie glinianej rekonstrukcji tej samej kobiety, która została wykonana w latach 80. przez pionierów w tej dziedzinie z Uniwersytetu w Manchesterze. Kim była mieszkanka Myken? Rozwój techniczny w antropologii sądowej i analizie DNA, a także datowanie radiowęglowe i druk cyfrowy 3D doprowadziły do znaczących ulepszeń w rekonstrukcjach tego typu. Badacze ustalili też, że kobieta została pochowana w masce wykonanej z elektrum (stop złota i srebra) oraz z trzema mieczami. Broń prawdopodobnie należała do ​​mężczyzny pochowanego obok niej. Analiza DNA wykazała, że w grobie nie zostali jednak pochowani mąż i żona, a brat z siostrą. Stan kości kobiety sugeruje, że cierpiała na artretyzm kręgosłupa i rąk. To mogło być następstwem wielu godzin spędzonych na tkaniu, co było wyczerpującym i powszechnym zajęciem ówczesnych kobiet w tamtym regionie. Jak widać, cyfrowa rekonstrukcja, mimo że zachwyca, jest jedynie uzupełnieniem i tak szczegółowej wiedzy o zmarłej sprzed ponad 3000 lat. Źródło: Guardian Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Jak wyglądała Tora? Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznej kobiety
Jak wyglądała średniowieczna kobieta? Dzięki pracy archeologów i technologii modelowania 3D poznaliśmy twarz kobiety sprzed ponad 800 lat. Zobacz, co odkryli naukowcy.
Spis treści: Realistyczny model średniowiecznej staruszki Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Za rekonstrukcję kobiety odpowiadają wybitni artyści Kolejna ciekawostka z Norwegii. Badacze z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim (NTNU) stworzyli niedawno realistyczny, trójwymiarowy model kobiety, która żyła w Norwegii prawie 800 lat temu. Do stworzenia tej niezwykłej rekonstrukcji naukowcy wykorzystali jej kości, które odnaleziono w Trondheim. Tora, bo tak nazwano tę kobietę, w chwili śmierci miała 65 lat. Realistyczny model średniowiecznej staruszki – Zastanawiam się, co mogłaby pomyśleć, gdyby 800 lat temu powiedziano jej, że któregoś dnia stanie się główną atrakcją muzeum – mówi Ellen Grav, archeolożka, która brała udział w tworzeniu rekonstrukcji. Kobieta, którą widać w postaci pełnowymiarowego modelu 3D jest uśmiechniętą staruszką, która podpiera się na drewnianym kiju. Ma na sobie pomarańczową suknię oraz lekkie buty. – Chcieliśmy pokazać każdemu, kto przyjdzie na spotkanie z Torą, że średniowiecze nie było wyłącznie okresem w historii Europy. Powstawało wtedy przecież wiele przełomowych dla ludzkości wynalazków. Ta starsza kobieta mogła ciężko pracować, ale na pewno były chwile, w których była szczęśliwa. Chcieliśmy, żeby ludzie zobaczyli ją właśnie z uśmiechem na twarzy – mówi prof. Ellen Grav. Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Tora urodziła się pod koniec XIII wieku w Trondheim, w środkowej Norwegii. Miasto zamieszkiwało wówczas ok. 4000 osób, głównie kupcy i rzemieślnicy. Prof. Ellen Grav uważa, że w tamtym okresie był to spory i dobrze funkcjonujący ośrodek miejski. Kobieta została pochowana na średniowiecznym cmentarzu przy głównej ulicy Kaupmannastretet. Jej szczątki odkopano w latach 70. XX wieku. Badacze twierdzą, że staruszka prawdopodobnie pochodziła z kupieckiej rodziny. – Na ulicy Kaupmannastretet mieszkali głównie rzemieślnicy, którzy sprzedawali swoje towary na straganach obok domów, zwróconych w stronę drogi. Zakładamy, że Torą pochodziła z rodziny lepiej sytuowanej, ponieważ kupcy należeli do bogatszej warstwy społecznej Trondheim – podkreśla prof. Grav. – Sam fakt, że Tora dożyła 65 lat, już jest na swój sposób wyjątkowy i świadczy o jej lepszym statusie. W ówczesnych czasach w Norwegii tylko bogatsi ludzie mieli odpowiednią dietę, która mogła zapobiegać niektórym chorobom – dodaje prof. Grav. Za rekonstrukcję kobiety odpowiadają wybitni artyści Suknia, którą ma na sobie Tora, jest wzorowana na prawdziwej sukni, którą odnaleziono w kościele klepkowym w Uvdal. Pochodzi z okresu, w którym żyła Tora. Została utkana ten sam sposób, co średniowieczne damskie odzienie. Zafarbowano ją również ręcznie przy użyciu naturalnego barwnika z rośliny zwanej marzanna barwierska (Rubia tinctorum). Tora, którą widzimy w postaci trójwymiarowego modelu, jest zgarbiona i nie ma dolnych zębów. Naukowcy odkryli, że miała mocno zdeformowany kręgosłup, a zęby straciła jeszcze wiele lat przed śmiercią. Archeolodzy uważają, że jej postura może wskazywać, że pomimo wysokiego statusu społecznego całe życie ciężko pracowała. Ellen Grav współpracowała z duńskim charakteryzatorem filmowym Thomasem Foldbergiem, aby stworzyć jak najbardziej rzeczywisty model Tory. Archeolożka przyznaje, że każdy fragment ciała norweskiej kobiety był ręcznie malowany, a każdy kosmyk włosów pojedynczo doklejany. Skóra Tory została wykonana z silikonu. Ubranie z kolei zostało stworzone przez Nille Glæsel, która zajmuje się szyciem i rekonstrukcją m.in. ubrań wikingów. Suknia została uszyta z wykorzystaniem średniowiecznych technik. Źródło: National Geographic Polska, NTNU Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Tajemnica egipskiej mumii. Naukowcy stworzyli niesamowitą rekonstrukcję twarzy kobiety
Tajemnicza mumia pochodząca z Egiptu przez niemal 100 lat znajdowała się w australijskiej szkole. Nikt nie był pewny, skąd pochodziły szczątki ani do kogo należały. Najnowsze badania pozwoliły ustalić, jak wyglądała zmarła osoba.
W tym artykule: Tajemnica egipskiej mumii z Australii Kim była zmumifikowana kobieta? Stworzono niezwykle realistyczną rekonstrukcję twarzy Zmumifikowana głowa od ponad 100 lat znajduje się w liceum Grafton w północnej części stanu Nowa Południowa Walią w Australii. Szczątki przez lata owiane były tajemnicą i służyły jako rekwizyt naukowy. Najwięcej czasu spędziły jednak w klimatyzowanej szkolnej bibliotece. Jedyną wskazówką była notatka z 1960 roku, która znajdowała się w mumii. Wskazywała, że jest to „oryginalny przykład mumifikacji egipskiej”. Tajemnica egipskiej mumii z Australii Mumia została podarowana szkole w 1915 roku przez lekarza z Grafton. Uważa się, że doktor kupił ją jeszcze jako student medycyny w Edynburgu pod koniec XIX wieku. Czyli w okresie, w którym wszelkie egipskie przedmioty i artefakty były bardzo modne na Wyspach Brytyjskich. Nierzadko dochodziło przecież do sytuacji, gdy naukowcy i archeolodzy, którzy brali udział w wykopaliskach w Egipcie, masowo wywozili – mówiąc eufemistycznie – stamtąd egipskie zabytki. Niektórzy uważają jednak, że mumię przekazał szkole w Grafton sir Elliot Smith. To mieszkaniec miasta, który na początku XX wieku był jednym z ważniejszych egiptologów w środowisku. To jednak jedyne poszlaki, które udało się ustalić przez wszystkie lata. Nikt nie wiedział, czy głowa należała do mężczyzny, czy kobiety ani kim dokładnie była ta osoba. Jedynym sensownym tropem były złote fragmenty na czole, które wskazywały, że była to osoba pochodząca z zamożnej rodziny. Pracownicy szkoły przyznają, że przez te wszystkie lata mumia wywoływała różne emocje. Niektórzy uważali, że jest to dobre narzędzie edukacyjne. Inni twierdzili, że jest to nieetyczne, ponieważ w przeszłości była to przecież żywa osoba. – Głowa wywoływała bardzo różne reakcje wśród ludzi – powiedział Simon Robertson, nauczyciel historii w Grafton High School. Kim była zmumifikowana kobieta? W końcu pracownicy szkoły postanowili coś zrobić, aby wyjaśnić pochodzenie mumii i być może przekazać ją odpowiedniej instytucji naukowej w Egipcie. Postanowiono przeprowadzić badania, za które odpowiedzialni byli m.in. archeolodzy, a także eksperci z zakresu medycyny sądowej. Ich zadaniem była analiza czaszki, która miała umożliwić ustalenie wszystkich szczegółów dotyczących zmumifikowanej osoby. Naukowcy przeprowadzili tomografię komputerową, dzięki której udało się uzyskać odpowiedzi na kilka pytań. Okazało się, że czaszka należała do kobiety, która zmarła w wieku od 50 do 60 lat. Z kolei złote elementy, które przyczepiono do głowy, wskazywały, że żyła prawdopodobnie w okresie hellenistycznego Egiptu. – Okres ten obejmuje rządy Aleksandra Wielkiego i Kleopatry VII, okupację rzymską i okres wczesnochrześcijański ok. 395 r. n.e. – powiedziała dr Janet Davey, która była odpowiedzialną za badania. – Mumifikacja została przeprowadzona z niezwykłą starannością. Mózg został usunięty z czaszki niemal doskonale. Wszystko wskazuje na to, że osoba ta pochodziła z zamożnej rodziny – dodaje dr Davey. – Myślę, że należała do klasy średniej lub wyższej – tłumaczy. Stworzono niezwykle realistyczną rekonstrukcję twarzy Władze szkoły średniej w Grafton stwierdziły, że uzyskane informacje mogą być wystarczające do stworzenia rekonstrukcji twarzy Egipcjanki. Liceum postanowiło sfinansować proces odtworzenia modelu. Zatrudniło specjalistów, którzy wykonali niezwykle realistyczną rzeźbę przedstawiającą zmarłą prawie 2000 lat temu kobietę. – Był to trudny proces, ponieważ czasami bardzo trudno było odróżnić materiały użyte do mumifikacji od prawdziwych kości – przyznaje Robertson. Najtrudniejsze było jednak odtworzenie mięśni i skóry zmarłej. Projekt rzeźby wykonała Jennifer Mann, która tworzy podobne modele w celach kryminalistycznych. – W rzeczywistości stworzenie takiego modelu jest połączeniem nauki i sztuki. Nie da się tego zrobić bez jednego lub drugiego – tłumaczy. Mann konsultowała swoją pracę z egiptolożką dr Davey. Uczona pomogła jej odtworzyć m.in. włosy kobiety, aby były wierną repliką fryzury, która była modna w czasach hellenistycznego Egiptu. Inspiracje czerpały z portretów egipskich z tamtego okresu. Rzeźbiarka zdecydowała się na wykonanie głowy z brązu, ponieważ nie wiemy na pewno, jaki był odcień skóry tej osoby ani jej kolor oczu. – W końcu udało nam się odkryć tajemnicę tej mumii. Patrząc na tę rzeźbę, możemy zauważyć, że ta osoba nie różniła się bardzo od współczesnych ludzi. To były takie same osoby jak my. Popkultura sprawiła, że mumie postrzegamy jako coś strasznego. Dlatego ta rekonstrukcja przywraca tej osobie jej człowieczeństwo – powiedział historyk z Grafton. Nauczyciel dodał, że zarówno rzeźba, jak i mumia zostaną wystawione w specjalnej witrynie w szkole. Źródło: ABC Australia. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Jak wyglądała Anna Jagiellonka? Pierwsza historyczna rekonstrukcja wizerunku królowej
Pierwsza dama polskiego tronu, która przez dekady pozostawała starą panną. Teraz, dzięki historycznej rekonstrukcji, możemy wreszcie zobaczyć, jak wyglądała Anna Jagiellonka – kobieta, która wbrew przeciwnościom została królową Polski.
Spis treści: Dzieciństwo Anny Jagiellonki i edukacja na królewskim dworze Nieudane zaręczyny i kandydaci do ręki królewny Anny Anna Jagiellonka i Henryk Walezy – miłość czy polityka? Małżeństwo z Stefanem Batorym – królowa i samotność Rekonstrukcja wizerunku Anny Jagiellonki – jak wyglądała? Była jedną z najbardziej niedocenionych postaci dynastii Jagiellonów. Przez dziesięciolecia pozostawała w cieniu silnych mężczyzn i ambitnej matki, a jej życie obfitowało w rozczarowania, polityczne kalkulacje i samotność. Anna Jagiellonka – kobieta, która mimo wszystko sięgnęła po koronę i zapisała się w historii jako ostatnia z rodu Jagiellonów. Dziś, dzięki historycznej rekonstrukcji, możemy po raz pierwszy spojrzeć jej w oczy i zobaczyć, jak naprawdę wyglądała. Dzieciństwo Anny Jagiellonki i edukacja na królewskim dworze Urodziła się 18 grudnia 1523 roku w Krakowie jako czwarte dziecko Zygmunta Starego i Bony Sforzy. Wychowywana pod surowym okiem matki uczyła się włoskiego, łaciny, sztuki haftu, a rozrywki znajdowała w grze w warcaby, szachy i kości. Choroba ojca, skandal obyczajowy brata i związane z tym problemy spowodowały, że w momencie śmierci Zygmunta Starego w 1548 r., 25-letnia Anna wówczas nie miała jeszcze żadnego konkurenta do swojej ręki. W myśl ówczesnych obyczajów była więc starą panną. Wydawało się, że karta odwróci się właśnie w tym roku, bowiem o rękę Anny rozpoczął starania Albrecht Hohenzollern zwany Alcybiadesem, margrabia na bawarskim Kulmbach. Niestety, zarówno bliskie pokrewieństwo, jak i nie najlepsza opinia o kandydacie spowodowały, że dwór polski wraz z Boną odrzucili tę kandydaturę. Po śmierci ojca Anna wraz z matką i siostrami wyjechała na Mazowsze, gdzie przebywała przez 8 lat. Powodem tego wyjazdu był ostry konflikt matki z Zygmuntem Augustem na tle małżeństwa z Barbarą Radziwiłłówną. Co za tym idzie, także kompletna izolacja Anny od jedynego brata. Nieudane zaręczyny i kandydaci do ręki królewny Anny Przez te wszystkie lata, zarówno Bona jak i Zygmunt podejmowali próby, aby wydać trzy córki za mąż. Niestety, wszelkie próby w przypadku Anny spełzały na niczym. Jedyną rozrywką królewny były w tym czasie śluby, ale nie własne, lecz rodzeństwa. Zygmunt poślubił Katarzynę Habsburżankę, a Zofia – księcia brunszwickiego Henryka. Po ślubie siostry królowa Bona wyjechała do Włoch. Anna wraz z Zofią pozostały na utrzymaniu brata. Początkowo przebywały w Warszawie, a później, wraz z bratem, w Wilnie. W 1560 r. o rękę młodszej siostry, Katarzyny, poprosił książę Finlandii, Jan. Ponieważ w zwyczaju polskim nie było mowy o wydaniu młodszej siostry przed starszą, Jan – według instrukcji wydanej przez Zygmunta Augusta – musiał poczekać na zamążpójście Anny. A ta doczekała się w końcu aż 3 konkurentów. Byli nimi: książę Magnus, brat króla Danii, znany awanturnik, a także – jak określiła go w liście Katarzyna Jagiellonka – „nie ma jednego oka i ubogi pijanica”; Gottard Kettler, były wielki mistrz zakonu Kawalerów Mieczowych, a od 1561 r. świecki książę Kurlandii. Tu jednak przeszkodą w małżeństwie było szlacheckie, nie książęce pochodzenie Kettlera; Magnus Waza – ten trzeci kandydat pojawił się w wyniku wspomnianej klauzuli, wystawionej przez Zygmunta Augusta, o wstrzymaniu mariażu Katarzyny przed ślubem z Anną. Zdesperowany Jan namówił młodszego brata, Magnusa, aby ów oświadczył się o rękę Katarzyny. Dwór polski, nie zważając na chorobę psychiczną Magnusa, wyraził zgodę na podwójny mariaż Wazów z Jagiellonkami. W rezultacie doszło jednak tylko do jednego małżeństwa – Jana z Katarzyną. Strona polska, której bardzo zależało na jakimkolwiek mariażu z Wazami, zezwoliła na ślub Katarzyny. Anna w chwili jej ślubu miała już 39 lat. Do śmierci brata przebywała prawie cały czas w Warszawie. W tym czasie czynione były desperackie próby wydania Anny za mąż. W 1564 r. o rękę Anny poprosił Ryszard Wittelsbach. Okazało się jednak, iż posag, jaki wyznaczono Annie – 32 tys. złotych – był zbyt mały i Ryszard wycofał swoją deklarację. W 1468 r. siostra Anny, Zofia, swatała ją z 23-letnim Eberhardem, synem księcia wirtemberskiego. Ten jednak zmarł zaraz po wyrażeniu zgody Anny na to małżeństwo. Anna Jagiellonka i Henryk Walezy – miłość czy polityka? W 1572 roku zmarł król Zygmunt August. Przed Anną stanęła szansa na coś więcej niż zamążpójście. Jako jedyna z Jagiellonów, która pozostawała w kraju mogła liczyć na szersze zainteresowanie wśród europejskich polityków, którzy – wraz z jej ręką – chcieli zdobyć także tron polski. Tym bardziej, że bezpotomny Zygmunt spadkiem obdarzył swoje siostry. Anna stała się bardzo bogatą, lecz 49-letnią panną. Najpewniej to wówczas uwierzyła Henrykowi Walezemu, który rozpoczął starania, aby wraz z jej ręką otrzymać koronę polską. Starania Anny w wyborze Henryka jako pierwszego króla elekcyjnego uwieńczone zostały sukcesem. W 1573 r. Walezy został królem Polski. Jednakże Anna, pomimo słabości, jaką czuła do przystojnego 19-latka, nie zadbała o to, aby wśród licznych warunków, którymi obwarowany był tron polski, znalazł się ten o jej poślubieniu. Henryk także nie przejawiał dążności do tego mariażu, lecz – nie chcąc sobie zrazić królewny – odwiedził ją kilkakrotnie. Posunął się nawet do tego, że trzymał jej dłoń w swojej, o czym Anna skrzętnie donosiła w listach siostrom. Wkrótce okazało się, że zarzucono całkowicie myśl o małżeństwie Henryka z Anną, co było zarówno po myśli panów polskich, jak i samego Walezjusza. A w czerwcu 1574 r. – po ucieczce tegoż do Francji, i jego szybkiej detronizacji – upadły też nadzieje Anny na poślubienie przystojnego Francuza. Małżeństwo z Stefanem Batorym – królowa i samotność Pojawili się jednak nowi kandydaci do tronu, który zdobyć mogli poprzez rękę Anny. Księżniczka bowiem tym razem starała się dopilnować własnego interesu przy układach z kandydatami do tronu polskiego. Miała potężny argument w ręku – 13 grudnia 1575 r. została oficjalnie wybrana na władczynię naszego kraju. Ostatecznie wybór padł na księcia Siedmiogrodu, Stefana Batorego. 1 maja 1576 r. zakończyło się staropanieństwo Anny. Niestety, mąż spędził w jej sypialni nie więcej niż 2–3 noce, a gdy Anna podjęła próbę odwiedzenia w niej męża, ów noc spędził gdzie indziej. W związku z tym Anna jedyną radość mogła czerpać z faktu ślubu, mężem bowiem już się nacieszyć nie mogła. W dodatku przedłużający się mariaż z wiekową już Jagiellonką nie miał żadnych szans na to, by zaowocował potomkiem. W związku z tym szlachta coraz bardziej była skłonna doprowadzić do rozwodu tej pary i ponownego ożenku Batorego z kimś bardziej sposobnym wiekiem. W 1586 r. zmarł Batory, a Anna Jagiellonka owdowiała. Pozostało jej jednak prawo do tronu. Szansy tej jednak nie potrafiła wykorzystać. Wycofując się z życia politycznego, ubiegała się jednak o tron dla swojego siostrzeńca – syna Anny i Jana – Zygmunta Wazy. Przy wydatnej pomocy Anny, w 1587 r. Zygmunt został trzecim elekcyjnym królem polskim. Zygmunt nie odwdzięczył się ciotce w podobny sposób. Starał się odsunąć ją od wszelkich spaw politycznych, a najlepiej także i ze swojego dworu. Anna sama wycofała się z życia politycznego, gdy Zygmunt wyruszył po tron szwedzki. Władczyni nie podjęła nawet próby przejęcia chociażby władzy w Polsce. Zmarła 9 września 1596 roku w Warszawie. Siostrzeniec odwdzięczył się jej dopiero po śmierci, wyprawiając słuszny pogrzeb. Rekonstrukcja wizerunku Anny Jagiellonki – jak wyglądała? Odtworzenie wiernego wizerunku Anny Jagiellonki było znacznie mniejszym wyzwaniem niż rekonstrukcja twarzy wcześniejszych Jagiellonów. Podczas panowania ostatnich władców z tej dynastii coraz powszechniejsze stawało się bowiem malowanie dworskich wizerunków. To dzięki zachowanym obrazom wiemy, że Anna Jagiellonka, choć miała wątpliwą sławę brzyduli, była raczej zupełnie zwyczajnej urody. Być może opinia ta wynikała z jej staropanieństwa – efektu zaniedbań matki i brata. O tym, jak wyglądała Bona i inni władcy z tej epoki, przeczytasz na naszej stronie w sekcji Jagiellonowie. Wizerunek Anny Jagiellonki powstał w ramach projektu National Geographic Polska. Więcej historycznych rekonstrukcji twarzy Jagiellonów można znaleźć na National-Geographic.pl, gdzie do ściągnięcia jest również bezpłatny ebook poświęcony tej dynastii. Źródło: National Geographic Polska
W Krakowie zobaczycie goryla z sierścią kozy. To nasz bliski krewny w świecie zwierząt
To największy przedstawiciel małp człekokształtnych i bliski zwierzęcy krewny człowieka. W Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ w Krakowie zobaczycie spektakularną rekonstrukcję goryla. Jego włosie wykonano z sierści kóz.
Spis treści: Krakowski goryl i jego „pochodzenie” W jaki sposób wykonano rekonstrukcję goryla? Nie tylko goryl, ale też neandertalczyk Rekonstrukcja goryla znalazła się na wystawie poświęconej ewolucji człowieka nieprzypadkowo. Jego linia ewolucyjna oddzieliła się od linii Homo sapiens i szympansów ok. 10 mln lat temu. Wtedy żył ostatni wspólny przodek goryli, szympansów i człowieka. Goryle są naszymi bliskimi krewnymi – dzielimy z nimi blisko 98% genów. Krakowski goryl i jego „pochodzenie” Eksperci postanowili wykonać rekonstrukcję największego znanego podgatunku goryla – nizinnego występującego nad rzeką Kongo. Samce goryli osiągają średnią wagę ok. 160 kg, choć znany jest goryl o wadze nawet 267 kg. Samice są niższe i lżejsze, ważą mniej więcej połowę tego, co samce. Egzemplarz na wystawie waży pewnie około 160 kg. – Do przeniesienia go po schodach potrzeba było trzech mężczyzn, a i tak było ciężko. Samego silikonu użyto około 60–70 kilogramów. Do tego dochodzi warstwa laminatu poliestrowo-szklanego, na którym wspiera się silikonowa skóra, i ciężar szkieletu z profili stalowych – ujawnia National Geographic Polska Małgorzata Kołodziej, kustosz Działu Antropologicznego CEP UJ. Sylwetka goryli jest bardzo charakterystyczna. Ich ramiona i górne kończyny się silnie rozbudowane, a dolne – trochę krótsze i nie tak umięśnione. Imponuje rozpiętość ramion samców, bo dochodzi do nawet 2,6 metra. Szczególną cechą goryla nizinnego są plecy pokryte srebrnym włosiem, określanym jako silverback. Pojawia się w momencie uzyskania pełnej dorosłości, zwykle około 15. roku życia. O tym, jak podobne są do nas goryle świadczy to, że posiadają na palcach linie papilarne. Na wystawie wyeksponowano stopy i ręce tak, aby było je dobrze widać. Ciekawostką jest fakt, że słowo „gorilla” pochodzi z języka greckiego i oznacza „owłosioną kobietę”. Zapewne jako pierwszy użył jej kartagiński żeglarz Hannon, który dopłynął do wybrzeży Afryki Zachodniej ok. 480 r. p.n.e. Goryle są zwierzętami niezwykle towarzyskimi, przyjaznymi i pokojowo nastawionymi. Większość czasu spędzają na poszukiwaniu pożywienia, odpoczynku i zabawie. Są wegetarianami, a głównym składnikiem ich pokarmu są owoce oraz liście. W jaki sposób wykonano rekonstrukcję goryla? Wykonane fizycznej rekonstrukcji zwierzęcia trwało w sumie około pół roku. Dużą część pracy zajęło wykonanie dużej formy i odlanie modelu. Najpierw wykonano model w skali i powstała figurka goryla, która miała zaledwie 10 cm wysokości. Kolejnym etapem było przeniesienie sylwetki ciała z minimodelu na bryłę styropianu, w środku której znajduje się przygotowany wcześniej szkielet stalowy, odpowiadający mniej więcej położeniu kręgosłupa i kości kończyn. Następnie styropian oklejono plasteliną i modeliną. W ten sposób odwzorowano fakturę skóry, jej zmarszczki i inne detale. Kolejnym krokiem było wykonanie na tej podstawie formy silikonowej – z niej odlano finalny model. – A ostatni etap wszczepiania włosów jest najbardziej czasochłonny. Wczepia się włosek koło włoska, więc też trzeba poświęcić sporo czasu – opowiada Małgorzata Kołodziej. Rekonstrukcja goryla posiada naturalne włosie od kozy, specjalnie sprowadzone do Polski przez firmy specjalizujące się w produkcji pędzli. Eksperci stwierdzili, że najlepiej będzie naśladować włosy goryla. A czy posłużono się jakimś modelem goryla? Okazuje się, że nie. Jak opowiada ekspertka, w czasie pracy wzorowano się na różnych zwierzętach na podstawie analizy filmów i zdjęć z gorylami nizinnymi, zarówno tymi w ogrodach zoologicznych, jak i w swoim środowisku naturalnym. – Posiadaliśmy czaszkę samca goryla, która to stała się wzorem do wykonania głowy – dodała Małgorzata Kołodziej. Nie tylko goryl, ale też neandertalczyk Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ prezentuje również trzy inne rekonstrukcje na ekspozycji antropologicznej w części poświęconej ewolucji człowieka. Są autorstwa Ewy Stawiarskiej i Piotra Menduckiego z firmy Kamyk z Ostrowca Świętokrzyskiego. Na wystawie można zobaczyć neandertalczyka, człowieka wyprostowanego i słynnego asutralopiteka, Lucy. Wszystkie obiekty powstały przy współpracy z antropologami z CEP UJ. Źródło: Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Polacy zrekonstruowali egipski grobowiec. Jego lokalizacja przepadła bez wieści
Spektakularną rekonstrukcję grobowca dostojnika egipskiego wykonali polscy naukowcy. Na ostatnią drogę zmarły otrzymał nie tylko sporo pożywienia, ale też dwa statki i zagadkowy posąg.
Spis treści: Zaginiony grobowiec pojawił się w… internecie Co świadczy o wyjątkowości grobowca Iniego Wirtualna rzeczywistość w służbie archeologii Archeolodzy są zgodni – wiele kolejnych pokoleń naukowców będzie mogło jeszcze prowadzić owocne wykopaliska w Egipcie. Zabytków pod piaskami pustyni są tam jeszcze tysiące. Fakt, że jakiś grobowiec został już odkryty i przebadany nie oznacza, że przestał interesować naukowców. Przeciwnie, w miarę rozwoju archeologii zmieniają się zainteresowania i pytania, które badacze stawiają. Dlatego archeolodzy do nich powracają. Niektóre z nich jednak zaginęły. Taki właśnie los spotkał grobowiec Iniego z Gebelein. Gebelein to zespół stanowisk archeologicznych położonych ok. 30 km na południowy-zachód od Luksoru. Polscy naukowcy badają ten obszar od 2013 roku. Celem jest między innymi próba rekonstrukcji wyglądu i historię znajdującej się tam nekropolii lokalnej elity. Dotychczasowe badania rzucają nowe światło na zwyczaje pogrzebowe na staroegipskiej prowincji. – Miejsce to było już badane przez wielu archeologów, ale na ogół nie publikowali wyników swojej pracy. Polska misja prowadzi więc „wykopaliska” w archiwach, jak i prace terenowe na samym stanowisku – wyjaśnia National Geographic Polska kierownik ekspedycji, dr Wojciech Ejsmond z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. Zaginiony grobowiec pojawił się w… internecie Zespołowi dr. Ejsmonda udało się namierzyć kilka zaginionych grobowców wykutych w skałach w III tysiącleciu p.n.e. – Mimo lat poszukiwań lokalizacja jednego z nich pozostaje jednak nadal nieznana. Mowa o miejscu spoczynku Iniego – nadzorcy kapłanów w lokalnej świątyni boga Sobka, który nosił również tytuł nomarchy, czyli gubernatora prowincji – opowiada archeolog National Geographic Polska. Nie mogąc odnaleźć tego grobowca w terenie, ale chcąc podjąć analizy tam gdzie zakończyli je poprzedni egiptolodzy, polscy naukowcy postanowili podejść do problemu od zupełnie nowej strony – cyfrowo zrekonstruować monument. View oEmbed on the source website Dysponując jego opisami i znając zabytki z niego pochodzące, archeolodzy wykonali trójwymiarową wirtualną rekonstrukcję. Zaprezentowali ją właśnie na łamach czasopisma „Polish Archaeology in the Mediterranean”. Według dr. Ejsmonda taka rekonstrukcja z jednej strony pozwala lepiej zrozumieć wygląd grobowca, co może pomóc w jego odnalezieniu. A z drugiej strony – umożliwia wgląd w życie Iniego i jego czasy. Co świadczy o wyjątkowości grobowca Iniego Zrekonstruowany cyfrowo grobowiec jest wyjątkowy z kilku powodów. – Jest to chyba jedyny odkryty nieobrabowany grób tak wysokiego dostojnika z Pierwszego Okresu Przejściowego, czyli z końca III tysiąclecia p.n.e. – zauważa dr Ejsmond. Uwagę zwraca nietypowe wyposażenie grobowca. W ocenie badacza może to sugerować, że Ini nie był typowym Egipcjaninem. Gebelein było zamieszkałe przez Egipcjan i Nubijczyków, czyli mieszkańców obecnego Sudanu, którzy żyli również na południu Egiptu. Jak dotąd postrzegano Nubijczyków jako napływową ludność, która chciała integrować się z egipskim społeczeństwem. Obecne badania pokazują jednak, że było to bardziej skomplikowane zjawisko. Nubijczycy nie rezygnowali ze swojej kultury po osiedleniu się w Egipcie. Dr Ejsmond uważa, że Ini mógł być mieszanego pochodzenia. Pochowano go według egipskiego obrządku. Jego zabalsamowane ciało złożono do drewnianej trumny. Ale figurkę przedstawiającą zmarłego umieszczono na skórze byka albo krowy. Skórę na posążku Iniego pomalowano na czerwono, jak było w zwyczaju w przedstawieniach egipskich mężczyzn, ale od pasa w górę położono dodatkową warstwę czarnej farby, tak, że Ini ma dwa współistniejące kolory skóry. – Co to może oznaczać? Nubijczyków przedstawiano z czarną skórą. Byli oni także chowani spowici skórą krów i byków. Możliwie więc, że poprzez wyposażenie grobu i współistnienie dwóch kolorów karnacji próbowano pokazać podwójną etniczność zmarłego – rozważa archeolog. Tematyka przeplatania się wątków nubijskich i egipskich w Gebelein była przedmiotem projektu badawczego na stażu podoktorskim naukowca realizowanego w ramach programu Bekkera ufundowanego przez NAWA na Uniwersytecie w Bonn. Wśród darów grobowych były też modele statków, miniaturowe worki ze zbożem, a nawet przedstawienie produkcji chleba. Wszystko po to, aby zmarły w zaświatach nigdy nie było głodny. Wirtualna rzeczywistość w służbie archeologii Rekonstrukcję grobowca przygotował Jakub Stępnik – doktorant na Wydziale Archeologii Uniwersytet Warszawskiego. Oparł ją o opis odkrywcy – włoskiego egiptologa Virginio Rosy, który odnalazł grobowiec w 1911 roku. – Rekonstrukcja pozwoli lepiej zrozumieć i przedstawić szerszemu gronu odbiorców, w tym egiptologów, ten wyjątkowy obiekt. Mimo że jego opis był znany, to prawie nigdy nie wszedł do dyskursu naukowego i nie był przytaczany przez badaczy mimo unikatowego charakteru pochówku – uważa dr Ejsmond. Również dla niego było to praktycznie narzędzie służące do analizy grobowca. Według niego trójwymiarowe rekonstrukcje są znakomitą pomocą nie tylko w popularyzacji. – Podczas procesu ich przygotowania zwraca się uwagę na szczegóły, które mogą umknąć w czasie zwykłej lektury raportów wykopaliskowych – zauważa naukowiec. Według niego samo przygotowanie rekonstrukcji pozwala uchwycić nieścisłości bądź niedopowiedzenia, poprzez wizualizacje np. relacji pomiędzy darami grobowymi czy wymiarów poszczególnych części grobowca. Być może dokładna rekonstrukcja przyczyni się też do zidentyfikowania tego zaginionego grobowca wśród rozlicznych skał w Gebelein? Nawet jeżeli nie, to już samo posiadanie jego trójwymiarowej rekonstrukcji jest pomocne w jego analizach. Źródła: PAM, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak naprawdę wyglądał Święty Mikołaj? W sieci pojawiła się rekonstrukcja twarzy biskupa
Jak wyglądał Święty Mikołaj? Znamy dwa oblicza ulubionego świętego dzieci na całym świecie. Jeden to wesoły staruszek w czerwonym ubraniu z białymi elementami, a drugi to wczesnochrześcijański biskup Myry. Próbę odtworzenia historycznego wizerunku Mikołaja podjął znany specjalista w tym zakresie.
Spis treści: Jak wyglądał Święty Mikołaj? Detale i wykończenie modelu Co nowego wiemy o Świętym Mikołaju? Święty Mikołaj to zdecydowanie jeden z najpopularniejszych świętych Kościoła katolickiego, choć trzeba przyznać, że najbardziej znany jest nie z właściwego żywota, a dzięki skomercjalizowanemu odpowiednikowi. Mikołaj, jakiego dziś kojarzymy ze świętami Bożego Narodzenia, to wesoły staruszek z brzuszkiem i długą siwą brodą. Z oryginałem, a więc biskupem Myry, łączy go jednak ofiarność i chęć obdarowywania innych. Co roku w okolicach świąt Bożego Narodzenia wraca pytanie: czy Święty Mikołaj istniał naprawdę? To już mamy ustalone. A jak wyglądał? Pewną podpowiedzią może być fakt, że urodził się na terenach dzisiejszej Turcji. Szczegółowej odpowiedzi na to pytanie postanowili udzielić (a właściwie pokazać) Jose Luis Lira i Thiago Beaini z Brazylii. Pierwszy z nich to doktor prawa i adiunkt na Uniwersytecie Stanowym Vale do Acaraú w Brazylii. Thiago z kolei jest dentystą i adiunktem na Wydziale Stomatologii Uniwersytetu Federalnego w Uberlândia, również w Brazylii. Jak wyglądał Święty Mikołaj? Głównym autorem rekonstrukcji jest Cicero Moraes, specjalista od trójwymiarowych wizualizacji. Brazylijczyk ma już na koncie wiele podobnych rekonstrukcji. Jego najbardziej znane dzieła to Ava, kobieta żyjąca w epoce brązu, czy Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Tym razem ponownie wykorzystał metody stosowane w medycynie sądowej, pozwalające na odtworzenie rysów twarzy na podstawie czaszki. Współpraca z prawnikiem i dentystą była w tym zakresie niezwykle pomocna. Warto jednak podkreślić, że technika ta nie prowadzi do bezpośredniej identyfikacji – jak w przypadku badań DNA czy analizy porównawczej łuków zębowych – lecz do wizualizacji, która może pomóc w pełnym odtworzeniu wyglądu zmarłego. Autorzy projektu posłużyli się danymi strukturalnymi czaszki z książki „Le Reliquie di S. Nicola” dr. Muigiego Martino. Zgodę na ich użycie wyraziło Centro Studi Nicolaiani. Pierwszym krokiem było stworzenie trójwymiarowego modelu czaszki i wyrównanie go według tzw. płaszczyzny frankfurckiej. Następnie naukowcy odtworzyli struktury kostne i tkanki miękkie z wykorzystaniem oprogramowania OrtogOnBlender. Proces obejmował też korektę pozycji żuchwy, która była nieznacznie wycofana i rozmieszczenie markerów tkanek, uwzględniając dane statystyczne mężczyzn w wieku 60–69 lat. W tym przypadku nie było możliwe odwzorowanie struktur czaszki z absolutną precyzją. Autorzy zaobserwowali jednak obecność zębodołów, co sugeruje, że w chwili śmierci Mikołaj mógł mieć niemal pełne uzębienie. Ten szczegół również uwzględniono w poprawkach dla zwiększenia anatomicznej spójności. Detale i wykończenie modelu Aby uzyskać realistyczny obraz, dodano elementy takie jak pigmentacja skóry, linie mimiczne i charakterystyczną brodę. Kolory i szczegóły zaczerpnięto z ikonografii oraz wcześniejszych rekonstrukcji historycznych. Proces zakończyły poprawki z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, m.in. algorytmu CodeFormer, który pomógł zachować naturalność wyglądu. Ciekawym odkryciem była asymetria nosa Świętego Mikołaja, która wpływa na odbiór jego twarzy z różnych perspektyw. Szczególną wagę przywiązano do detali związanych z wiekiem, takich jak zmiany w strukturze nosa i linii twarzy. Co nowego wiemy o Świętym Mikołaju? Ostateczny wizerunek Świętego Mikołaja okazał się zaskakująco zgodny z jednym z pierwszych jego graficznych przedstawień z 1863 roku. Przedstawia on człowieka o szerokiej twarzy i wyrazistych rysach, co znacznie odbiega od dzisiejszego wyobrażenia pucołowatego świętego. W efekcie historyczny odpowiednik Świętego Mikołaja zyskał (symboliczną) twarz człowieka, który inspirował swoją ofiarnością i troską o innych. Czy nie tego właśnie szukamy w magii świąt? To niejedyna tegoroczna ciekawostka dotycząca ulubionego świętego dzieci na całym świecie. Niedawno archeolodzy prowadzący prace wykopaliskowe w kościele św. Mikołaja w Turcji ogłosili, że znaleźli tam sarkofag. Jak na razie nie wiadomo jeszcze, co znajduje się w środku, jednak samo znalezisko jest intrygujące. Zwłaszcza że odkrycia dokonano w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, który według tradycji kryje grób Mikołaja. Źródło: OrtogOnline Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Tak wyglądała bitwa pod Austerlitz. Wyjątkowa rekonstrukcja jeszcze w tym roku
Wielka rekonstrukcja bitwy pod Austerlitz, nazywanej bitwą trzech cesarzy, odbędzie się 30 listopada pod wzgórzem Santon. To niepowtarzalna okazja, by zobaczyć historyczne starcie odtworzone przez 1000 rekonstruktorów z 15 krajów. Przenieś się w czasie i zobacz, jak Napoleon wygrywał jedną z najważniejszych bitew w historii.
Spis treści: Wyjątkowa rekonstrukcja historyczna Tak wygrywał Napoleon Bonaparte Bitwa pod Austerlitz „na żywo” W dniach od 29 listopada do 1 grudnia 2024 roku w Sławkowie koło Brna odbędą się uroczystości upamiętniające 219. rocznicę bitwy pod Austerlitz. Było to jedno z najbardziej znaczących starć z okresu wojen napoleońskich. Wydarzenie organizuje Projekt Austerlitz we współpracy z lokalnymi społecznościami oraz organizacjami międzynarodowymi. Partnerami obchodów są m.in. CzechTourism i Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Republiki Czeskiej. Wyjątkowa rekonstrukcja historyczna Główna atrakcja obchodów to wielka rekonstrukcja historyczna, która odbędzie się w sobotę, 30 listopada, na polu bitwy pod wzgórzem Santon w Tvarožnej. Widowisko, w którym weźmie udział około 1000 rekonstruktorów z 15 krajów, 60 koni oraz 15 dział, ma na celu jak najwierniejsze odtworzenie wydarzeń z 2 grudnia 1805 roku. Rekonstrukcja gromadzi co roku tysiące widzów z całej Europy, którzy przyjeżdżają, aby na własne oczy zobaczyć, jak wyglądały bitwy epoki napoleońskiej. W niedzielę, 1 grudnia, uroczystości przeniosą się pod Pomnik Pokoju, gdzie odbędzie się ceremonia upamiętniająca ofiary bitwy. W wydarzeniu wezmą udział przedstawiciele władz państwowych i kościelnych, podkreślając wymiar zarówno historyczny, jak i duchowy tej ważnej rocznicy. Tak wygrywał Napoleon Bonaparte Bitwa pod Austerlitz, zwana również bitwą trzech cesarzy, rozegrała się 2 grudnia 1805 roku i była jednym z największych triumfów Napoleona Bonapartego. Na polach wokół dzisiejszego Sławkowa starły się armie Francji oraz koalicji Austrii i Rosji. Napoleon, dowodząc około 68 tysiącami żołnierzy, pokonał siły koalicji liczące 90 tysięcy ludzi. Kluczowym elementem francuskiego sukcesu była doskonała taktyka Napoleona, który celowo osłabił swoje prawe skrzydło, aby wciągnąć wroga w pułapkę. Gdy siły koalicji skoncentrowały się na ataku na flankę, Napoleon przeprowadził decydujący kontratak w centrum. Tym samym rozbił wojska przeciwnika i zmusił je do odwrotu. Bitwa pod Austerlitz „na żywo” Bitwa pod Austerlitz była momentem kulminacyjnym kampanii 1805 roku i przyczyniła się do podpisania pokoju w Preszburgu (dzisiejsza Bratysława). To starcie nie tylko ugruntowało pozycję Napoleona jako jednego z najwybitniejszych dowódców wojskowych w historii. Zmieniło również układ sił w Europie, kończąc istnienie Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Obchody w Sławkowie to nie tylko okazja do upamiętnienia jednego z najważniejszych wydarzeń epoki napoleońskiej, ale także możliwość promocji wspólnego europejskiego dziedzictwa i historii. Udział rekonstruktorów z różnych krajów symbolizuje międzynarodowy charakter tego wydarzenia oraz jego znaczenie dla całego kontynentu. Źródło: CzechTourism
Jak wyglądał bohaterski król Szkocji? Pierwsza taka trójwymiarowa rekonstrukcja
Jest to najbardziej realistyczna podobizna króla Szkocji Roberta I Bruce’a. Powstała w oparciu o laserowy skan 3D czaszki tego władcy. Jego postać spopularyzowano w filmie „Waleczne serce” z Melem Gibsonem w roli głównej.
W tym artykule: Robert I Bruce – twarzą w twarz z prawdziwym niepokornym władcą Szkocji Zagadkowy wygląd Roberta I Bruce’a Jak wyglądał król Szkocji? Między Anglią i Szkocją od zawsze iskrzyło. Podobnie było na przełomie XIII i XIV wieku, kiedy doszło do I wojny o niepodległość Szkocji. Rebeliantami przewodził William Wallace. To o nim był obsypany nagrodami film „Waleczne serce” (ang. Braveheart). Czarnym, a przynajmniej niejednoznacznym charakterem był w tej produkcji Robert I Bruce – król Szkocji w latach 1306-1329. Aby zostać władcą Szkocji miał zdradzić Wallace’a. Tak w każdym razie przedstawiono sytuację w hollywoodzkiej produkcji. Jednak nie jest to prawda, ale istotnie lawirował w kwestii wsparcia powstańców. Przez cały okres swojego panowania w latach 1306-1329 Bruce prowadził partyzanckie kampanie wojenne w Szkocji, północnej Anglii i Irlandii. Roszczenia Bruce’a do tronu były mocno kwestionowane przez cały okres jego królowania. Robert I Bruce – twarzą w twarz z prawdziwym niepokornym władcą Szkocji W Szkocji trwają obchody 750 rocznicy urodzin Roberta Bruce’a. Z tej okazji w opactwie Dunfermline, gdzie go pochowano, zaprezentowano trójwymiarową rekonstrukcję popiersia tego szkockiego władcy. Można ją oglądać do 7 grudnia 2024 roku – poinformowała w komunikacie prasowym agencja Historic Environment Scotland odpowiedzialna za dziedzictwo historyczne Szkocji. Rekonstrukcja 3D jest najbardziej realistyczną podobizną Roberta Bruce’a, jaką do tej pory stworzono. Powstała we współpracy między Uniwersytetem w Glasgow i Liverpool John Moores University Face Lab. Początkowo stworzono model cyfrowy w oparciu o odlew czaszki przechowywanej w Hunterian Museum w Londynie. Zespół wykorzystał skaner laserowy 3D. Korzystając z technologii CGI (ang. computer-generated imagery), realistycznie teksturowana skóra została następnie nałożona na strukturę mięśni. Następnie do pracy przystąpili artyści, którzy zadbali o odpowiednie uformowanie z masy plastycznej mięśni i skóry władcy. Mieli spory problem z rekonstrukcją nosa, gdyż jego kości uległy poważnej destrukcji. W czasie pracy pomocne były też informacje historyczne pochodzące z czasów średniowiecza. Zagadkowy wygląd Roberta I Bruce’a Historycy od dawna debatują nad tym, czy Robert I Bruce cierpiał na trąd. Zespół stworzył dwie wersje cyfrowej rekonstrukcji, jedną z widocznymi objawami trądu, a drugą z łagodną reprezentacją trądu. W fizycznym modelu 3D przedstawiono tylko wersję bez widocznych oznak tej choroby. – W ciągu zaledwie 55 lat życia Robert Bruce dokonał niemożliwego i przywrócił pokój i wolność rozdartemu wojną i skolonizowanemu królestwu. Współczesne źródła mówią nam wiele o jego niezwykłym życiu, ale praktycznie nic o jego wyglądzie – zauważa dr Martin MacGregor, starszy wykładowca historii na Uniwersytecie w Glasgow. To właśnie z tego powodu zespół historyków, kuratorów muzealnych, genetyków, naukowców medycyny sądowej i artystów medycznych wspólnie przystąpił do pracy nad modelem. Tak wyglądał chiński cesarz w VI wieku. Niezwykła rekonstrukcja możliwa dzięki badaniom DNA Zespół naukowców zrekonstruował twarz chińskiego cesarza Wu z północnej dynastii Zhou. Było to możliwe tylko dzięki temu, że pobrano DNA ze szczątków starożytnego władcy. Rekonstrukc... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/tak-wygladal-chinski-cesarz-w-vi-wieku-niezwykla-rekonstrukcja-mozliwa-dzieki-badaniom-dna-5a8b7d2.png" width="938" height="492" alt="Tak wyglądał chiński cesarz w VI wieku. Niezwykła rekonstrukcja możliwa dzięki badaniom DNA" title="Tak wyglądał chiński cesarz w VI wieku. Niezwykła rekonstrukcja możliwa dzięki badaniom DNA" /> Jak wyglądał król Szkocji? Na rekonstrukcji władca ma ciemnobrązowe oczy i masywny nos. Głowę chroni hełm zwieńczony koroną, którą Bruce nosił podczas swojego najsłynniejszego zwycięstwa, bitwy pod Bannockburn w 1314 roku. Skóra co prawda nie ma oznak trądu, ale jest ogorzała. O tym, że król cierpiał na trąd świadczą angielskie źródła z XIV wieku. Mimo że skrybowie byli wrogo nastawieni względem szkockiego władcy, uważa się, że ich opisy są dość wyważone i odpowiadają prawdzie, mimo że nazwanie kogoś trędowatym było w tamtych czasach najbardziej obraźliwą rzeczą, jaką można było powiedzieć. W opisach pomijano jednak wygląd władcy, dlatego tak trudna jest rekonstrukcja skóry zaatakowanej przez tę poważną chorobę. W ostatnich dekadach podejmowano kilka prób rekonstrukcji twarzy króla. Jednak obecny projekt jest najszerszy z dotychczasowych. Wyniki analiz zaprezentowanych nawet na łamach kilku artykułów naukowych. Wykorzystano wszelkie dostępne dane i najnowsze technologie, by stworzyć najbardziej wierną rekonstrukcję twarzy władcy. Źródło: Historic Environment Scotland Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Marines przetestowali jedną z najstarszych zbroi na świecie. Czy zdała egzamin?
Żołnierze greckiej piechoty morskiej, czyli marines, pomogli rozwiązać archeologiczna zagadkę. Dzięki nim archeolodzy dowiedzieli się, do czego służyła jedna z najstarszych na świecie zbroi. Jej użycie w walce było tylko jedną z opcji.
W tym artykule: Najstarsza zbroja świata Marines w akcji Funkcja zbroi Starożytna Grecja uważana jest między innymi za ojczyznę współczesnej demokracji. Ale społeczności zamieszkujące te rejony słynęły też z czegoś innego: z armii. Ciężkozbrojni piechurzy, zwani hoplitami, walczyli w zwartym szyku, zwanym falangą. Była to bardzo skuteczna formacja. Najstarsza zbroja świata Naukowcy z Grecji, Portugalii i Wielkiej Brytanii postanowili przyjrzeć się znalezisku sprzed ponad 60 lat. Jest to zbroja odkryta w pobliżu wioski Dendra w południowej Grecji. W momencie odkrycia była to prawdziwa sensacja, bo okazało się, że pochodzi sprzed 3500 lat i jest prawie kompletnie zachowana. To czasy, w których w Egipcie rządziła królowa Hatszepsut. Czy już wówczas walczono w falandze? Z pewnością w I tysiącleciu przed naszą erą, ale sztuka wojenna już wcześniej stała na wysokim poziomie. Świadczy o tym świetnie wykonany pancerz z Dendry. Nie było jednak jasne do czego pancerz służył. Naukowcy przypuszczali, że, wbrew pierwszemu domysłowi o jego praktycznego funkcji, należy rozważyć jego używanie w czasie odprawiania różnego rodzaju ceremonii. Marines w akcji Jak najlepiej sprawdzić, do czego nadaje się jakiś przedmiot? Oczywiście przetestować go własnoręcznie. Z uwagi na to, że zbroja z Dendry jest bardzo cennym zabytkiem, nie można było jej użyć do działań imitujących dawne walki. Obecnie można ją zobaczyć w Muzeum Archeologicznym w Nafplio. Zbroja składa się z piętnastu kawałków blachy, które pierwotne połączono skórzanymi rzemieniami. Z pomocą przyszli pracownicy i studenci Wydziału Obróbki Metali w Bournville College of Art w Birmingham w Wielkiej Brytanii, który już kilka dekad temu wykonali replikę. Jest dość wierna oryginałowi i składa z 95 proc. miedzi i 5 proc. cynku. Cały pancerz przywodzi na myśl nieco jedne z pierwszych bardzo niewygodnych akwalungów. Waży wraz z hełmem nieco ponad 23 kg. Następnie naukowcy zaprosili 13 żołnierzy greckiej piechoty morskiej do testów pancerza. Poddani byli katorżniczym próbom trwającym do jedenastu godzin. Starano się odtworzyć warunki walki z epoki brązu w starożytnej Grecji i nawiązywać do realiów z relacji Homera zawartych w „Iliadzie”, w której opisano wojnę trojańską. Wojskowi musieli imitować ruchy wykonywane w walce jeden na jeden, ale też z rydwanami. W zależności od symulacji ochotnicy byli wyposażeni w miecz lub oszczep. Ochotników nawet nakarmiono tak, jak starożytnych wojaków. Na śniadanie dostali suchy chleb, kozi ser, oliwki i… czerwone wino. Wśród drobnych przekąsek w ciągu dnia znalazły się m.in. cebula i miód. Funkcja zbroi Starożytną zbroję mykeńskę przetestowaną przez marines uznano za odpowiednią do długotrwałej walki – piszą naukowcy we wnioskach w czasopiśmie „PLOS ONE”. Oznacza to, że mogła być co prawda używana w czasie ceremonii, ale świetnie sprawdzała się też w walce. Eksperyment wykazał, że replika zbroi z Dendry nie ograniczała zdolności bojowych wojownika, ani nie powodowała poważnego obciążenia jej użytkownika. Grecja ma nową atrakcję turystyczną. To pałac, w którym Aleksander Wielki został królem Aleksander Wielki do dziś jest uważany za jednego z najważniejszych władców w dziejach Europy. Turyści odwiedzający Grecję od niedawna mogą zobaczyć i zwiedzić miejsce koronacji Macedoń... Zbroja z Dendry należała zapewne do jednego z przywódców oddziałów z dużym doświadczeniem bojowym. Tylko oni nosili pełną, dobrze wykonaną i funkcjonalną zbroję. O randze zmarłego świadczy bogato wyposażony grobowiec, w którym go pochowano. Oprócz zbroi były tam srebrne i wykonane z brązu naczynia czy misternie wykonane noże i miecze. Większość członków oddziału albo nie miało pancerza, albo był on zdecydowanie lżejszy. Było to związane z ówczesnym stylem walki. Oddziały nieustannie atakowały, wycofywały się, odzyskiwały siły, zdobywały teren i ponownie wycofywały się. Takie manewry mogły wykonywać tylko osoby lekkozbrojne przy wsparciu ciężkozbrojnych. Jednocześnie naukowcy w czasie najnowszych badań opracowali na potrzeby badań darmowe oprogramowanie umożliwiające symulację warunków bojowych w celu przetestowania hipotetycznej skuteczności zbroi w bardziej zróżnicowanych scenariuszach. Kolejni eksperci będą mogli ją wykorzystać w swojej pracy. Źródło: Plos ONE. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tak wyglądał chiński cesarz w VI wieku. Niezwykła rekonstrukcja możliwa dzięki badaniom DNA
Zespół naukowców zrekonstruował twarz chińskiego cesarza Wu z północnej dynastii Zhou. Było to możliwe tylko dzięki temu, że pobrano DNA ze szczątków starożytnego władcy. Rekonstrukcja zdradza, jak mógł wyglądać.
W tym artykule: Kim był cesarz Wu? Badania DNA zdradzają, jak wyglądał chiński cesarz Wu Zdrowie cesarza Wu Lud Xianbei w dziejach Chin W ostatnich latach naukowcy wykonują spektakularne rekonstrukcje wyglądu ludzi sprzed setek, a nawet tysięcy lat. Jest to możliwe dzięki zastosowaniu zaawansowanych technik graficznych w połączeniu z analizami genetycznymi. Kim był cesarz Wu? Teraz naukowcy z Państwa Środka wzięli na warsztat rekonstrukcję wyglądu cesarza chińskiego Wu, który żył w VI wieku n.e. Opublikowali ją na łamach czasopisma „Current Biology”. Cesarz Wu był władcą północnej dynastii Zhou w starożytnych Chinach. Za swojego panowania w latach 560-578 n.e. zbudował silną armię, a po pokonaniu północnej dynastii Qi zjednoczył północną część starożytnych Chin. Cesarz był etnicznie Xianbei, członkiem starożytnej grupy koczowników, która żyła na terenach dzisiejszej Mongolii oraz północnych i północno-wschodnich Chin. – Niektórzy uczeni twierdzili, że Xianbei cechował „egzotyczny” wygląd. Mieli mieć gęste brody, wysokie grzbiety nosa i jasne włosy. Nasza analiza pokazuje, że cesarz Wu miał typowe cechy twarzy dla mieszkańców Azji Wschodniej lub Północno-Wschodniej – mówi Shaoqing Wen, jeden z autorów artykułu z Uniwersytetu Fudan w Szanghaju. Badania DNA zdradzają, jak wyglądał chiński cesarz Wu Do odkrycia grobowca cesarza Wu doszło w 1996 roku w północno-zachodnich Chinach. Szczęśliwie czaszka zachowała się niemal w całości. To umożliwiło pobranie próbek do analiz genetycznych. Uzyskane dane zawierały informacje o kolorze skóry i włosów cesarza Wu. A dzięki temu, że zachowała się czaszka, zespół naukowców zrekonstruował twarz władcy w trójwymiarze. Zdaniem badaczy cesarz Wu miał brązowe oczy, czarne włosy i ciemny lub pośredni kolor skóry, a jego rysy twarzy były podobne do rysów współczesnych północnych i wschodnich Azjatów. Współautor artykułu z Uniwersytetu Fudan, Pianpian Wei podkreśla, że praca jego zespołu „ożywiła” tę historyczną postać. – Wcześniej ludzie musieli polegać na zapisach historycznych lub malowidłach ściennych, aby wyobrazić sobie, jak wyglądali starożytni ludzie – przekonuje Wei. Zdrowie cesarza Wu Analizy genetycznie dały wgląd również w stan zdrowia władcy. Okazało się, że zmarł dość młodo, bo w wieku zaledwie 36 lat. Analizując DNA cesarza Wu, naukowcy odkryli, że cesarz był narażony na zwiększone ryzyko udaru mózgu, co mogło przyczynić się do jego śmierci. Ustalenie to jest zgodne z historycznymi zapisami. Czytamy w nich, że władca miał problemy z mówieniem, opadały mu powieki i miał trudności z chodzeniem. Wszystkie te objawy mogą wskazywać na udar. Do tej pory uważano, że Wu zmarł z powodu choroby lub że został otruty przez swoich rywali. Co ciekawe, również syn cesarza Wu zmarł w młodym wieku, ale nie znamy przyczyny zgonu. Zagadkowy rytuał Inków. Złożyli w ofierze nastolatkę. Jej zrekonstruowana twarz wygląda jak żywa [GALERIA] Uderzono ją w tył głowy i złożono w ofierze na wulkanie. Ponad pół tysiąca lat temu Inkowie poświęcali dla bogów dzieci i nastolatków. Twarz jednej z dziewczynek po raz pierwszy zrekons... Lud Xianbei w dziejach Chin Z analiz genetycznych wynika, że lud Xianbei mieszał się z etnicznymi Chińczykami Han, którzy obecnie stanowią ponad 90 populacji Państwa Środka. Działo się to w czasie ich migracji do północnych Chin. – Jest to ważna informacja dla zrozumienia, w jaki sposób starożytne ludy rozprzestrzeniały się w Eurazji i jak integrowały się z miejscową ludnością – zauważa Shaoqing Wen. To nieostatnie słowo tego zespołu badaczy. Teraz planują zbadać DNA ze szczątków ludzi, którzy mieszkali w starożytnym mieście Chang'an w północno-zachodnich Chinach. Chang'an było stolicą wielu chińskich imperiów przez tysiące lat i wschodnim krańcem Jedwabnego Szlaku, który był ważnym elementem euroazjatyckiej sieci handlowej od II wieku p.n.e. do XV wieku. Naukowcy mają nadzieję, że analiza DNA ujawni więcej informacji o tym, jak ludzie migrowali w starożytnych Chinach. Źródło: Current Biology. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Mamuty włochate mogą wrócić na Ziemię. Naukowcy osiągnęli przełom związany z komórkami macierzystymi
Po raz pierwszy udało się przeprogramować komórki słonia tak, by zamieniły się w komórki macierzyste. To osiągnięcie bioinżynierów firmy Colossal przybliża nas do przywrócenia Ziemi mamutów włochatych.
W tym artykule: Przez słonie do mamutów Mamuty włochate: pierwszy przełom Kiedy zobaczymy mamuty włochate? Mamuty włochate (Mammuthus primigenius) to jedne z najbardziej fascynujących wymarłych zwierząt. Potężne ssaki, które przemierzały lodowate pustkowia, od dawna rządzą ludzką wyobraźnią. Są bohaterami niezliczonych filmów, książek i gier komputerowych. Czy jest szansa, żebyśmy kiedykolwiek zobaczyli mamuty w rzeczywistości? To marzenie założycieli firmy Colossal Biosciences – przedsiębiorcy Bena Lamma i dr. George’a Churcha, genetyka z bostońskiej Harvard Medical School. Dwa lata temu Lamm i Church pozyskali od inwestorów 15 mln dolarów na wskrzeszenie mamutów włochatych. Prace nad przywróceniem Ziemi prehistorycznych kolosów ruszyły pełną parą. Na początku marca br. firma ogłosiła pierwszy przełom. Jej naukowcom udało się przekształcić komórki skóry słoni azjatyckich w indukowane pluripotencjalne komórki macierzyste. Czyli takie, z których może rozwinąć się każda tkanka dorosłego organizmu. To milowy krok na drodze do rekonstrukcji mamutów włochatych. Przez słonie do mamutów Dlaczego? Co zagrożone słonie azjatyckie (Elephas maximus) mają do mamutów? Plan Colossala zakłada wszczepienie genów mamutów do DNA słoni. Chodzi o geny odpowiedzialne za typowo mamucie cechy: gęstą sierść, długie, zakrzywione ciosy czy czaszkę w charakterystycznym kształcie kopuły. Tak zmodyfikowany materiał genetyczny trafi do komórek jajowych i plemników wyhodowanych z komórek macierzystych słoni azjatyckich. Zapłodniona komórka zacznie się dzielić, tworząc embriony z genami mamutów. Na koniec albo zostaną one wszczepione słonicom surogatkom, albo będą rozwijać się w sztucznych macicach. Oczywiście, w ten sposób w najlepszym razie powstaną raczej „odporne na zimno słonie wyglądające jak mamuty” niż „prawdziwe” mamuty. Wskrzeszenie tych ostatnich nie jest jednak możliwe. Co prawdo udało się zsekwencjonować DNA pozyskane ze znalezionych szczątków mamutów, ale jest ono niekompletne. Stąd wymyślona przez Colossal droga do mamutów wiedzie przez słonie. Mamuty włochate: pierwszy przełom Jak widać, powyższy plan jest bardzo skomplikowany. Wymaga m.in. opracowania nowych technicznych metod z dziedziny inżynierii genetycznej. Jedną z nich było skłonienie komórek skóry słoni, by cofnęły się do wcześniejszego etapu rozwoju. I ponownie stały się komórkami macierzystymi. Dla genetyków nie jest to nic nowego: coś takiego zrobiono z komórkami myszy już osiemnaście lat temu. Trzynaście lat temu to samo udało się dla pierwszych zagrożonych gatunków, nosorożca północnego (Ceratotherium simum cottoni) i mandryla równikowego (Mandrillus leucophaeus). Później uzyskano komórki macierzyste jeszcze wielu innych zagrożonych zwierząt. Jednak choć wiele zespołów próbowało, dotychczas nigdy nie powiodło się to dla słoni. Stąd ogłoszone przez Colossal osiągnięcie nazywane jest przełomem. Stoi za nim genetyczka Eriona Hysolli. Jej zespół znalazł klucz do sukcesu. Okazało się nim stłumienie ekspresji antynowotworowego genu TP53. Dzięki temu w wielostopniowym procesie uzyskano cztery linie komórek macierzystych. W tym miejscu w Polsce zabito ponad 100 mamutów. Poznaj cmentarzysko tych gigantów U podnóża kopca Kościuszki w Krakowie archeolodzy trafili na szczątki ponad 113 mamutów. Te ważące kilka ton zwierzęta spędzano na wzgórze, a potem zabijano, ćwiartowano i spożywano. Kiedy zobaczymy mamuty włochate? Oczywiście to dopiero pierwszy krok do rekonstrukcji mamutów. Jednak mając komórki macierzyste słoni, naukowcy Colossal mogą zabierać się za kolejne. Teraz zbadają różnice w genomie słoni i mamutów, by wybrać kluczowe „mamucie” geny. Następnie postarają się stworzyć modyfikowane genetycznie komórki macierzyste i przekształcić jej w komórki jajowe i plemniki. I znów: inni badacze zdołali to zrobić z komórkami myszy. Jednak nie oznacza to wcale, że dla słonio-mamutów ten etap przebiegnie bezproblemowo. Gdyby udało się stworzyć embriony, pojawi się kolejna trudność. Ciąża u słoni trwa 22 miesiące, zaś słonie azjatyckie są gatunkiem zagrożonym. Dotychczasowe doświadczenia z modyfikowanymi embrionami pokazują, że zazwyczaj trzeba ich wszczepić co najmniej kilkadziesiąt, by uzyskać jedne zdrowe narodziny. Dlatego dr Church myśli o sztucznych macicach – również wyhodowanych z komórek pluripotencjalnych – w których miałyby dojrzewać embriony. - Nie chcemy zakłócać naturalnego rozmnażania się zagrożonych gatunków – wyjaśniał dr Church dla nature.com. W Kanadzie znaleziono mumię małego mamuta sprzed 30 tys. lat Mały mamut włochaty znaleziony w Kanadzie zachował się w idealnym stanie. W jego jelitach nadal jest ostatni posiłek. Co to było? Na razie osiągnięcie naukowców Colossala musi przejść przez etap recenzji naukowych. Artykuł opisujący przełomowe osiągnięcie ma się wkrótce znaleźć na serwisie preprintów bioRxiv. Wówczas inni genetycy będą mogli przetestować metodę dr Hysolli we własnych laboratoriach. Co to wszystko oznacza dla miłośników mamutów, którzy chcieliby je zobaczyć na własne oczy? Dwa lata temu, gdy Colossal chwaliła się zdobyciem finansowania, mówiło się, że pierwszy mamut może narodzić się za sześć lat. Tym razem nie pojawia się żadna data. Co oznacza, że wszyscy kochający mamuty powinni uzbroić się w cierpliwość. Źródła: Nature.com, Live Science, Guardian, New Scientist Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Co dalej z renowacją piramidy Mykerinosa? Naukowcy podjęli decyzję
W styczniu 2024 roku rozpoczęto projekt renowacji piramidy Mykerinosa w Gizie. Wzbudził jednak sporo kontrowersji wśród egiptologów. Naukowcy podjęli decyzję w sprawie dalszych losów grobowca.
W tym artykule: Wielki remont piramidy Mykerinosa Interwencja ministerstwa w sprawie piramidy Werdykt. Co dalej z piramidą? Trzy wielkie piramidy na Płaskowyżu Giza w Egipcie to najsłynniejsze grobowce na świecie. Są to: piramida Cheopsa (Wielka Piramida), piramida Chefrena oraz piramida Mykerinosa. Ta ostatnia rzadko trafia na pierwsze strony gazet. W styczniu 2024 roku to się zmieniło. Wielki remont piramidy Mykerinosa Wówczas szef Najwyższej Rady Starożytności Egiptu, Mostafa Waziri, poinformował, że rozpoczyna projekt renowacji piramidy Mykerinosa wspólnie z japońskim Waseda University. W górnolotnych słowach stwierdził, że będzie to „projekt stulecia” i „dar Egiptu dla świata w XXI wieku”. Remont grobowca miał polegać na przywróceniu piramidzie jej zewnętrznej warstwy kamieni. Rdzeń wykonano z lokalnego wapienia, a oblicowanie składało się z warstwy granitu sprowadzonego z Asuanu w Górnym Egipcie. Do naszych czasów zachowało się niewiele tych bloków na ścianach piramidy. W ramach projektu głazy, które się zsunęły, miały trafić na swoje pierwotne miejsca. Taki projekt spotkał się jednak z dużą krytyką archeologów i konserwatorów. Zwrócono uwagę, że wszelkie zasady dotyczące renowacji zabytków zabraniają takich interwencji. Popularna jest doktryna, wedle której konserwatorzy wykonują tylko niezbędne prace. Takie, które mają zabezpieczyć budowlę przed degradacją, a nie wyraźnie zmieniać ich wygląd. Unika się odbudowywania starożytnych konstrukcji. Interwencja ministerstwa w sprawie piramidy Egipskie Ministerstwo Turystyki i Starożytności na początku lutego zareagowało na protesty. Zadecydowało o utworzeniu specjalnego komitetu naukowego, na którego czele stanął archeolog i były minister starożytności dr Zahi Hawass. Celem międzynarodowego zespołu pod jego kierunkiem była ocena sensowności renowacji piramidy. W zespole znaleźli się wybitni eksperci zajmujący się piramidami. Wśród nich są dr Mark Lehner – prezes Ancient Egypt Research Associates, dr Dietrich Raue – szef Niemieckiego Instytutu Archeologicznego w Kairze oraz Miroslav Bárta – i dyrektor Czeskiego Instytutu Egiptologii na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Karola. Werdykt. Co dalej z piramidą? Jak czytamy w depeszy Państwowej Agencji Informacyjnej Egiptu (SIS), zespół ekspertów jednogłośnie odrzucił plan przywrócenia granitowych bloków na budowlę znajdujących się u podstawy piramidy, „aby zachować uniwersalną i archeologiczną wartość tego miejsca”. – Niemożliwe byłoby ustalenie dokładnej pierwotnej pozycji któregokolwiek z bloków. W związku z tym niemożliwe jest przywrócenie żadnego z nich do pierwotnej lokalizacji na piramidzie – czytamy w raporcie. Zdaniem ekspertów nowo położone bloki, przysłoniłyby owoc pracy kamieniarzy i architektów sprzed tysiącleci. Być może to jednak nie koniec prac naukowców związanych z piramidą. Naukowcy wsparli ideę inwentaryzacji bloków, które zsunęły się z piramidy, a także przeprowadzenia prac wykopaliskowych w celu odsłonięcia pozostałych bloków. W Egipcie odkryto grobowiec faraońskiego skryby. Przez siedzącą pracę miał problemy z kręgosłupem Zmarł w wieku zaledwie 25 lat. Cierpiał na artretyzm, a jego kręgosłup był zniszczony przez siedzący tryb życia. Czescy archeolodzy odkryli w Egipcie grobowiec faraońskiego skryby sprzed 25... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-egipcie-odkryto-grobowiec-faraonskiego-skryby-przez-siedzaca-prace-mial-problemy-z-kregoslupem-701b1cb.jpg" width="938" height="625" alt="W Egipcie odkryto grobowiec faraońskiego skryby. Przez siedzącą pracę miał problemy z kręgosłupem" title="W Egipcie odkryto grobowiec faraońskiego skryby. Przez siedzącą pracę miał problemy z kręgosłupem" /> Zgodnie z raportem, zespół udzielił wstępnej zgody na przeprowadzenie wykopalisk archeologicznych w celu odnalezienia starożytnych dołów na łodzie przy piramidzie Mykerinosa. Do tej pory są one nieznane. Tymczasem na przykład przy piramidzie Cheopsa jest ich kilka. W dwóch znaleziono tzw. barki słoneczne, które złożono do ziemi tuż o pogrzebie faraona. Miały one służyć władcy po śmierci, w zaświatach – zgodnie z egipskimi wierzeniami. Poszukiwanie tych dołów na łodzie nie powinno być priorytetem ani powodem do wykopalisk u podstawy piramidy Mykerinosa. Przedsięwzięcie to powinno mieć szerszy zakres – zastrzegli eksperci. Wygląda na to, że żadne prace terenowe nie rozpoczną się szybko. Ich kierownik zobowiązany byłby do przedstawiania kompleksowej propozycji projektu. Taki dokument musi trafić do Ministerstwa Turystyki i Starożytności w celu koordynacji działań z UNESCO. Należy pamiętać, że piramidy w Gizie znajdują się na liście Światowego Dziedzictwa, dlatego podlegają szczególnej ochronie. Źródła: Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu, SIS. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Nowe, nietypowe rekonstrukcje twarzy. Ich bohaterowie pochodzą z różnych epok, łączy ich jedno
Szkockie muzeum wzbogaciło się o nowe rekonstrukcje twarzy. Bohaterowie cyfrowych portretów borykali się za życia z różnymi chorobami i dramatami. Od bólu po... morderstwa.
W tym artykule: Kogo przedstawiają nowe rekonstrukcje twarzy? Mieszkańcy Szkocji na przestrzeni wieków Tajemnicza śmierć sprzed wieków Czy cofamy się w czasie i znów żyjemy w erze obrazków? W pewnym sensie tak. Emotikony już od dawna są przez nas używane niemal codziennie. To samo tyczy się memów. Popularność mediów społecznościowych takich jak fotoblogi czy Instagram również potwierdza, że internautów łatwiej zainteresować przekazem w wersji wizualnej. Trend ten widać także w świecie nauki. Od kilku lat badacze oprócz opisów swoich odkryć coraz częściej przygotowują też trójwymiarowe wizualizacje. Największym zainteresowaniem specjalistów i pasjonatów cieszą się cyfrowe rekonstrukcje twarzy naszych przodków. Kogo przedstawiają nowe rekonstrukcje twarzy? Im starsi są ludzie poddawani rekonstrukcji, tym lepiej. Tysiące lat nie są już wyzwaniem dla naukowców i artystów. Wiek to jednak nie wszystko. Równie intrygujące są modele twarzy osób, które miały wyjątkowe życiorysy lub śmierć. W 2023 r. głośnym echem odbiła się rekonstrukcja twarzy Phineasa Gage'a. Mężczyzna zasłynął tym, że przeżył to, jak pręt przeszył jego głowę na wylot. Jeszcze więcej nietypowych rekonstrukcji twarzy powstało niedawno dzięki zaawansowanym technikom genetycznym. Udostępniło je nowe Muzeum Perth w Szkocji. Jak powstały te dzieła sztuki i nauki? Naukowcy z Uniwersytetu w Aberdeen przeanalizowali szczątki ludzkie znajdujące się w zbiorach muzeum, korzystając z najnowszych osiągnięć analiz DNA, izotopowych i radiowęglowych, a także kryminalistyki rekonstrukcyjnej. Badania wykazały zaskakujące ustalenia dotyczące czterech osób zamieszkujących Perthshire w ciągu ostatnich dwóch tysięcy lat. View oEmbed on the source website Mieszkańcy Szkocji na przestrzeni wieków Wystawa ujawnia między innymi, jak wyglądała kobieta, która żyła 4000 lat temu, a więc w epoce brązu. Wiadomo też, że cierpiała na ból dolnej części pleców. Jej szczątki odnaleziono na farmie Lochlands w Perthshire w 1962 r. po tym, jak traktor wjechał do zapomnianego grobu. Badania wykazały, że kobieta mierzyła około półtora metra wzrostu. W chwili śmierci miała najprawdopodobniej około trzydziestu lub czterdziestu lat. Muzealna kolekcja powiększyła się też o rekonstrukcję mężczyzny żyjącego w XIV wieku. Jak ustalili naukowcy, został zamordowany, mając od 18 do 25 lat. Jego szczątki odkryto na parkingu w Perthshire na początku XXI wieku. Badania radiowęglowe sugerują, że ofiara napaści żyła około 1185–1290 roku. Kolejny „eksponat” to zakonnica ze średniowiecznego klasztoru cystersów w Elcho. Żyła w VI w. i prawdopodobnie utykała z powodu złamanej nogi. Wszystkie tego typu detale zostały uwzględnione w cyfrowych portretach. Ich bohaterowie poruszają się z niezwykłym realizmem. Zaskakująca rekonstrukcja twarzy kobiety sprzed 4 tys. lat. Żyła w dzisiejszej Szkocji Kolejna rekonstrukcja twarzy zdradza, jak mogli wyglądać nasi przodkowie. Co wiadomo o kobiecie, która zamieszkiwała dzisiejszą Szkocję w epoce brązu? Pewna rzecz zaskoczyła badaczy. Tajemnicza śmierć sprzed wieków Inna rekonstrukcja pokazuje mężczyznę sprzed 1500 lat. Żył w epoce żelaza. Jego szczątki odkryto podczas prac budowlanych w latach 80. XX wieku. Ich analiza wykazała, że mężczyzna prawdopodobnie spędził pierwsze lata życia na terenie dzisiejszej Irlandii. Poziom choroby zwyrodnieniowej jego stawów może z kolei wskazywać na to, że przez wiele lat pracował ciężko w rolnictwie. Zmarł nagle, doznając poważnych obrażeń, w tym zmiażdżenia żeber. – Mógł zostać kopnięty przez konia lub uderzony w klatkę piersiową jakimś przedmiotem przypominającym buławę – komentuje cytowany przez Guardiana profesor Marc Oxenham, specjalista bioarcheologii na Uniwersytecie w Aberdeen. Jak dodaje, to, że zmarły został wrzucony do maleńkiego dołu, sugeruje, iż zgon chciano jak najszybciej ukryć. Autorem wszystkich portretów jest Chris Rynn, ekspert w dziedzinie medycyny sądowej i rekonstrukcji twarzy. Źródła: Perth Museum, Guardian. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
„Projekt stulecia” w Egipcie. Renowacja słynnej egipskiej piramidy w Gizie wzbudza kontrowersje
Rozpoczął się projekt renowacji piramidy Mykerinosa, trzeciego największego grobowca na Płaskowyżu Giza w Egipcie. To jak prostowanie Krzywej Wieży w Pizie – uważają przeciwnicy tego przedsięwzięcia.
W tym artykule: Co wiemy o Mykerinosie? Piramida Mykerinosa do naprawy Na czym polega renowacja piramidy? Spór o renowację piramidy Mykerinosa Mykerinos (inaczej Menkaure) był jednym z wielkich władców okresu Starego Państwa (2686–2181 lat p.n.e.) w starożytnym Egipcie. To wówczas powstawało najwięcej piramid i były najpotężniejsze w całej historii tej wielkiej cywilizacji. Wiele z piramid przetrwało do dziś. Wśród nich są trzy grobowce widoczne na Płaskowyżu Giza. Ta najniższa, widoczna na nieco załamanej linii z trzema większymi należy właśnie do Mykerinosa. Jest to ikoniczny widok znany z pocztówek z tego kraju. Egipska służba starożytności postanowiła dokonać renowacji tej piramidy. Co wiemy o Mykerinosie? Niewiele. O dziejach jego panowania dowiadujemy się głównie ze źródeł greckich, czyli powstałych 2 tysiące lat później. Według nich był sprawiedliwym i pobożnym władcą. Gdy jednak dowiedział się od przepowiedni, że pozostało mu 6 lat życia, postanowił imprezować każdej nocy. W ten sprytny sposób miał podwoić pozostałe lata swojej ziemskiej wędrówki. Jego piramida miała 65 m wysokości, a boki u jej podnóża 102 na 104 m długości. Nazywana była w starożytności „Menkaure jest święty”. Piramida Mykerinosa do naprawy W styczniu Mostafa Waziri, szef Najwyższej Rady Starożytności Egiptu ogłosił u podnóża piramidy Mykerinosa rozpoczęcie projektu renowacji tej budowli. – Będzie to projekt stulecia – zapewnił. Określił go nawet jako „dar Egiptu dla świata w XXI wieku”. Waziri jest jednocześnie kierownikiem tego egipsko-japońskiego przedsięwzięcia, które potrwa trzy lata. – Pozwoli nam to po raz pierwszy zobaczyć piramidę Menkaure w stanie, w jakim została zbudowana przez starożytnych Egipcjan – zapewnił archeolog. Na czym polega renowacja piramidy? Piramida zachowała się do naszych czasów w całkiem niezłym stanie, porównywalnym do dwóch większych grobowców w Gizie należących do Chefrena i Cheopsa. Jedyne, czego brakuje tym trzem grobowcom to licówka. Była to zewnętrzna warstwa piramid. Budowle te wykonane są z wapienia lokalnego, kiepskiej jakości. Aby wyglądały bardziej reprezentatywnie, pod koniec budowy obłożono je wapieniem przywiezionym z kamieniołomów znajdujących się po drugiej stronie Nilu lub częściowo, jak w przypadku piramidy Mykerinosa, granitem. Wapień użyty do licówki był nie tylko mlecznobiały, ale też mniej porowaty i bardziej gładki niż bloki pozyskiwane w Gizie. Bloki licówki obrobiono bardzo precyzyjnie i polerowano. Ułożono je jeden przy drugim tak blisko, że pewnie trudno było dostrzec miejsce łączenia. 4500 lat temu piramidy na Płaskowyżu lśniły i odbijały Słońce na wiele kilometrów. Widok musiał być oszałamiający. Z informacji przekazanych przez służbę starożytności Egiptu wynika, że planowane jest obłożenie wapiennej piramidy granitem, który zachował się fragmentarycznie do wysokości 16 poziomu bloków piramidy. Archeolodzy spierają się, czy powyżej jako licówkę zastosowano również granit, a może raczej wapień lepszej jakości. Spór o renowację piramidy Mykerinosa W momencie ogłoszenia planów renowacji w internecie rozgorzał spór o jej celowość. – Niemożliwe! Jedyną rzeczą, której brakowało, było dodanie licówki do piramidy Menkaure! Kiedy skończymy z absurdem w zarządzaniu egipskim dziedzictwem? – zapytała egiptolożka, dr Monica Hanna. Zwróciła jednocześnie uwagę, że wszelkie zasady dotyczące renowacji zabytków zabraniają takich interwencji. Wezwała wszystkich archeologów „natychmiastowej mobilizacji”. Inny ze sceptyków zapytał: – Kiedy planowany jest projekt wyprostowania Krzywej Wieży w Pizie we Włoszech? Bardziej wyważony komentarz w mediach społecznościowych zamieściła znana badaczka starożytnego Egiptu, dr Salima Ikram. – Dokumentowanie bloków, które zsunęły się z piramidy wydaje się bardzo dobrym pomysłem. Czy należy przeprowadzić anastylozę [ponowne zamontowanie brakujących elementów – przyp. red.]? Jest to pytanie, które nurtuje konserwatorów, naukowców i opinię publiczną – podkreśliła. Imhotep znów zdradza tajniki staroegipskiej wiedzy. Obok najstarszej piramidy świata W Egipcie, tuż obok najstarszej piramidy świata, ponownie otwarto Muzeum Imhotepa. To Imhotep był pomysłodawcą wzniesienia tej budowli. Okrzyknięto go nawet Leonardem da Vinci starożytnego E... W jej ocenie należałoby zastanowić się nad przywróceniem starych bloków na miejsce, ale nie dokładaniem nowych. Zwróciła uwagę, że co jakiś czas zmienia się doktryna konserwatorska. – Warto pamiętać, że wiele starożytnych egipskich zabytków zostało odrestaurowanych nawet w starożytności – zauważyła. Na nagraniach vwideo widać, że archeolodzy kopią u podnóża piramidy. Może to oznaczać, że poszukują bloków, które zsunęły się już w starożytności i one będą na powrót układane. Należy jednak zaznaczyć, że obecnie coraz bardziej popularna jest doktryna, wedle której konserwatorzy wykonują tylko niezbędne prace. Zwłaszcza takie, które mają zabezpieczyć budowlę przez degradacją. Unika się odbudowywania starożytnych konstrukcji. Źródła: English Ahram Lehner M., Complete Pyramids, London 1997 Shaw I., Nicholson P., The Dictionary of Ancient Egypt, London 2002. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Mroczne i ciemne kościoły w okresie średniowiecza? Naukowcy właśnie obalili ten mit
Średniowiecze kościoły nie były mrocznymi miejscami. Ich wnętrza rozświetlało słońce i przepełnione były kolorami. Nowe ustalenia naukowców obalają stereotypy na temat chrześcijańskich świątyń.
W tym artykule: Mroczne czasy średniowiecza? Jasne średniowieczne świątynie Skąd wziął się stereotyp ciemnych i mrocznych kościołów? Średniowiecze bywa określane jako „wieki ciemne”. Ówcześni ludzie mieli być zabobonni, a ich życie prymitywne. Jednak taki obraz w ostatnim czasie jest coraz częściej kontestowany. Dotyczy to też ówczesnej monumentalnej architektury religijnej. Średniowiecze rozpoczęło się wraz ze stopniowym rozprzestrzenianiem się chrześcijaństwa w Europie Zachodniej i upadkiem Cesarstwa Zachodniorzymskiego w V wieku i trwało do przełomu XV i XVI wieku. Mroczne czasy średniowiecza? Prof. José Alberto Moráis Morán i prof. María Dolores Teijeira Pablos z Uniwersytet w León w Hiszpanii postanowili na łamach portalu „The Conversation” wspólnie obalić mity dotyczące średniowiecznej chrześcijańskiej architektury. – Jest to epoka, która w kinie, telewizji, literaturze i malarstwie romantycznym jest zwykle wyobrażana jako mroczna i złowroga, targana chorobami, które spustoszyły Europę, z brudnymi, niezdrowymi miastami i budynkami – zauważają historycy. Na przykład w filmie „Imię róży” na podstawie bestsellera Umberto Eco budowle mnichów są ponure i chłodne. Podobnie jest w serialu „Gra o tron” osadzonym w fikcyjnym świecie, który w dużej mierze czerpie z okresu średniowiecza. Tutaj królują: wojna, przemoc i śmierć. Rzeczywistość była inna. Badania prowadzone przez badaczy średniowiecza w ostatnich dziesięcioleciach obaliły te mity. Bardzo pomocne były techniki rekonstrukcji cyfrowej. – Dzięki badaniom źródeł pisanych, archeologicznych, a przede wszystkim fizycznych obiektów i budynków zaczyna rysować się zaskakująco kolorowa panorama (ówczesnej życia – przyp. red.) – uważają profesorowie Morán i Pablos. Jasne średniowieczne świątynie Kościoły średniowieczne inaczej wyglądały w pierwszych wiekach średniowiecza, a inaczej pod jego koniec. Pierwsze były bardziej masywne, a późniejsze, gotyckie, strzeliste z większymi oknami w postaci wielobarwnych witraży. Wiele z pierwszych kościołów uległo przebudowie lub zostało zniszczonych. W ich poznaniu pomagają cyfrowe rekonstrukcje. I tak eksperci zrekonstruowali bazylikę Świętego Piotra, wzniesioną w Watykanie przez cesarza Konstantyna. View oEmbed on the source website – Wnętrze było wypełnione kolorami. Budynek był przestronny i jasny dzięki dużym oknom (…). Budynek wypełniony marmurem, mozaikami, tkaninami i innymi elementami obala mit, że średniowieczna architektura jest mroczna i złowroga. W rzeczywistości wiele budynków wczesnego średniowiecza było pomalowanych na jasne kolory, choć upływ czasu zatarł te delikatne malowidła ścienne – wskazują hiszpańscy badacze. I podkreślają: rekonstrukcje te nie są fantastycznymi wizjami dla masowej publiczności, ale owocem wieloletniej pracy dokumentacyjnej naukowców. Kościoły klasztorne, bazyliki i katedry średniowieczne nie były ponure, a ich ściany nie były gołe i zimne. Eksperci zwracają uwagę na to, że nawet ciężkie i zwaliste romańskie kościoły były jasnymi miejscami. Jako przykład podają katedrę w Geronie w Katalonii (Hiszpania). Wszystko tam lśniło: malowane ściany, złote i srebrne baldachimy, bogate tkaniny oraz świece, które oświetlały każdy zakamarek. Zakony w średniowieczu miały służyć krzewieniu wiary i praktykowaniu ubóstwa. Nie zawsze jednak tak było Wiele zakonów, które powstały w wiekach średnich, istnieje do dziś. Instytucje te były odpowiedzią na potrzeby teocentrycznych czasów, ale nie pełniły wyłącznie funkcji religijnych, ale... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zakony-w-sredniowieczu-historia-struktura-i-rola-zakonow-ryc-matthew-paris-c-1200-1259-photograph-by-the-british-library-wikimedia-commons-public-domain-85fe1dd.jpg" width="938" height="597" alt="Zakony w średniowieczu – historia, struktura i rola zakonów (ryc. Matthew Paris (c.1200-1259). Photograph by the British Library, Wikimedia Commons, public domain)" title="Zakony w średniowieczu – historia, struktura i rola zakonów (ryc. Matthew Paris (c.1200-1259). Photograph by the British Library, Wikimedia Commons, public domain)" /> A późniejsze gotyckie kościoły z XII-XV wieku miały jeszcze dodatkowo większe okna w postaci witraży. Mimo tego katedra Notre Dame w Paryżu w powieści Victora Hugo z 1831 roku „Dzwonnik z Notre Dame” została przedstawiona jako miejsce mroczne. Nie jest to zgodne z rzeczywistością. Skąd wziął się stereotyp ciemnych i mrocznych kościołów? Duża część wyposażenia średniowiecznych świątyń przepadła. Były to tekstylia i gobeliny, które pokrywały ściany, podłogi i ołtarze, nadając tym przestrzeniom kultu niemal luksusowy charakter. W trakcie setek lat miały miejsce pożary i rabunki. Część wyposażenia po prostu nie przetrwała, bo znajdowała się w nieodpowiednich warunkach. – Dziś wiemy, że sztuka średniowieczna była kolorowa i żywa. Widać to wyraźnie na przykładzie rekonstrukcji kolorystycznej fasady katedry w Amiens, gdzie na rzeźbach położono uderzające czerwienie i błękity. Zastosowanie technik renderowania 3D w architekturze i sztuce średniowiecza jest bardzo przydatne w lepszym zrozumieniu przeszłości – uważają hiszpańscy historycy. Źródło: The Conversation Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Człowiek z Piltdown to jedno z największych naukowych oszustw. Tak mógł wyglądać
Człowiek z Piltdown miał zamieszkiwać tereny dzisiejszej Wielkiej Brytanii. Jego rzekome szczątki znalazł Charles Dawson. Okazało się jednak, że nieznany nauce hominid to mistyfikacja.
W tym artykule: Kim był człowiek z Piltdown? Słynne oszustwo wreszcie wyszło na jaw Tak mógłby wyglądać człowiek z Piltdown W dobie wszechobecnych fake newsów tzw. fact checking to jedna z najcenniejszych umiejętności. Nie tylko podczas surfowania w internecie. Podważanie autorytetów naukowych nie jest oczywiście nowym zjawiskiem. Od wieków równolegle z kolejnych odkryciami badaczy, informowano też o innych pseudonaukowych dokonaniach. Szczęśliwie wszystkie są po czasie weryfikowane. Podobnie było w przypadku człowieka z Piltdown. Nie od razu jednak uznano jego... nieistnienie. Przez prawie 40 lat wiele osób wierzyło, że niezidentyfikowany hominid zamieszkiwał tysiące lat temu zachodnie peryferia Europy. Kim był człowiek z Piltdown? Historia człowieka z Piltdown ma jednak swój początek nie przed Chrystusem, a w 1912 r. To właśnie wtedy brytyjski archeolog-amator oznajmił światu, że dokonał ważnego odkrycia w Piltdown Village w hrabstwie Sussex w Anglii. Chodziło o fragment czaszki przypominający ludzką. W kolejnych latach Charles Dawson, wspomniany archeolog, i Arthur Smith Woodward, opiekun geologii w Muzeum Historii Naturalnej, znajdowali kolejne fragmenty czaszki, a także kość szczęki, prymitywne narzędzia i zęby. Ich odkrycia rzeczywiście byłyby przełomowe, pod warunkiem, że szczątki należałyby do ​​tego samego stworzenia. Tak jednak nie było. Mimo to Smith Woodward zebrał razem fragmenty kości i podtrzymywał, że tworzą dowód na istnienie przodka człowieka, który żył 500 tys. lat temu. Taką teorię przedstawił też na spotkaniu Towarzystwa Geologicznego. Eksperci ze Stanów Zjednoczonych i Europy kontynentalnej byli sceptyczni wobec znaleziska. Z kolei w Wielkiej Brytanii powszechnie przyjęto, że kości należały do ​​jednego hominida. Słynne oszustwo wreszcie wyszło na jaw Dopiero w 1953 roku dzięki metodzie datowania fluorem naukowcy ustalili, że kości nie były w tym samym wieku. Nie należały też do jednego gatunku. Zespół ustalił, że część szczątek należała do orangutana, prawdopodobnie z Borneo. Zęby zidentyfikowano z kolei jako szympansie. Tymczasem ludzkie kości prawdopodobnie pochodziły od maksymalnie trzech ludzi żyjących w średniowieczu. Do dziś uważa się, że człowiek z Piltdown to jedno z największych oszustw w nauce. Fałszywa czaszka została ponownie zbadana przez badaczy w 2016 roku. Wówczas ujawniono, jak Dawson zmodyfikował jej poszczególne elementy. Trzeba mu przyznać, że był pomysłowy. W końcu podczas pierwszej kontroli nie zidentyfikowano nieprawidłowości. Jak to możliwe? W oszustwie na pewno pomogło celowe zabarwienie kości roztworem żelaza. Dzięki temu wyglądały na starsze niż w rzeczywistości. Tak mógłby wyglądać człowiek z Piltdown Nikt nie ma już wątpliwości, że człowiek z Piltdown był po prostu mistyfikacją. Mimo to po latach naukowcy ujawnili, jak wyglądałby, gdyby rzeczywiście istniał. Zespołowi przewodził Cicero Moraes, światowej sławy ekspert z zakresu medycyny sądowej i specjalista grafiki 3D. Brazylijczyk stworzył cyfrowy model czaszki fikcyjnego hominida na podstawie skanów czaszki człowieka, orangutana i szympansa. To nie pierwsza rekonstrukcja w portfolio Moraesa. Artysta odpowiada między innymi za stworzenie modelu twarzy tzw. hobbitów (czyli Homo floresiensis) oraz kobiety z epoki brązu, która żyła w Szkocji. Zanim wzbogacił swoje najnowsze dzieło o skórę i włosy, pozostali naukowcy dostosowali znaczniki tkanek miękkich ludzkiej twarzy do czaszki. Tak powstała pierwsza prawdziwa rekonstrukcja twarzy „małpoluda”, który nigdy nie chodził po Ziemi. Człowiek z Piltdown to mało szkodliwe fałszerstwo naukowe. Niekiedy jednak oszukane badania mogą mieć poważne konsekwencje dla zdrowia ludzi. Jako przykład często podawany jest Andrew Wakefield. Były brytyjski lekarz zasłynął opublikowaniem badań, w których to rzekomo dowiódł, jakoby stosowanie u dzieci szczepionki MMR miało wpływ na występowanie u nich autyzmu i zapalenia jelit. Dziennikarskie śledztwo wykazało, że wyniki badania zostały sfałszowane. Mimo to wiele osób do dziś wierzy w obaloną już przez naukowców teorię. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Tak wyglądała przypuszczalna przodkini człowieka, Lucy. Zobacz jej sugestywną rekonstrukcję w Krakowie
Miała 1,1 m wzrostu i ważyła zaledwie 27 kg. Jedna z najbardziej znanych przodkiń człowieka ma 3,2 mln lat i pochodzi z dzisiejszej Etiopii. To Lucy należąca do gatunku Australopithecus afarensis. Jej sugestywną rekonstrukcję można zobaczyć w Krakowie.
W tym artykule: Lucy – celebrytka paleontologii Australopitek Lucy w Polsce Ranga odkrycia Lucy Jak wykonano rekonstrukcję Lucy? Miejsce wystawy: Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ Gatunek Australopithecus afarensis, czyli południowej małpy człekokształtnej z Afaru, zasiedlał Afrykę Wschodnią ok. 3,7–1,3 mln lat temu. Najliczniejsze jej skamieniałości odnaleziono na obszarze Etiopii i Tanzanii. Ten gatunek można określić jako praczłowieka. Lucy – celebrytka paleontologii Do odkrycia świetnie zachowanych szczątków (w 40 proc.) jednej z przedstawicielek australopiteków doszło w 1974 r. w pobliżu wioski Hadar w Etiopii. Znaleziska dokonał amerykański paleoantropolog, Donald Johanson. Badacze byli świadomi rangi odkrycia. Dlatego tuż po jego dokonaniu nieźle imprezowali. W kółko puszczali bijącą wówczas rekordy popularności piosenkę Beatlesów zatytułowaną „Lucy in the Sky With Diamonds”. Stąd wziął się przydomek hominida. Kości Lucy są przechowywane w Muzeum Narodowym Etiopii w Addis Abebie. Australopitek Lucy w Polsce Ale Lucy można obejrzeć również w Polsce. Ekspozycja antropologiczna Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie wzbogaciła się właśnie o nową, naturalnych rozmiarów jej rekonstrukcję. Ranga odkrycia Lucy Dlaczego odkrycie szczątków Lucy było ważne? Kości dały wgląd naukowcom w sposób poruszenia się tego hominida, jego wygląd, dietę, a nawet miejsce zamieszkania. Liczba zachowanych kości pozwoliła ustalić, że Lucy mierzyła zaledwie 1,1 m i ważyła 27–28 kg. Pojemność jej mózgu zbliżona była do współcześnie żyjących szympansów. – Szkielet Lucy stanowił mieszankę cech prymitywnych (małpich) oraz współczesnych (ludzkich). Posiadała krótkie kończyny dolne, długie ramiona i palce przystosowane jeszcze do nadrzewnego trybu życia. Mimo to potrafiła swobodnie poruszać się w pozycji pionowej na dwóch kończynach, a budowa jej miednicy nie różniła się istotnie od ludzkiej – czytamy w komunikacie UJ. Wiadomo też, że Lucy poruszała się chodem zbliżonym do ludzkiego. W chwili śmierci Lucy była dorosła. Świadczy o tym zakończony proces wzrostu kości oraz lekko starte zęby trzonowe. Dzięki nim znamy nawet jej dietę. Dominowały w niej rośliny, owoce oraz nasiona. Wiodła typowo zbieracki tryb życia pośród roślinności afrykańskiej sawanny. Jak zmarła? Prawdopodobnie spadła z drzewa. Na kościach ujawniono ślady złamania i pęknięcia charakterystyczne dla osób spadających z dużej wysokości. Nie ma absolutnej pewności, czy Lucy była bezpośrednim przodkiem Homo sapiens. Jednak odkrycie jej szczątków znacząco poszerzyło naszą wiedzę na temat najwcześniejszego rodowodu i ewolucji człowieka Jak wykonano rekonstrukcję Lucy? Prezentowany w Krakowie model australopiteka wymagał kilkuset godzin pracy. Wykonała go Ewa Stawiarska. Pierwszym etapem było dokładne poznanie budowy szkieletu rekonstruowanego gatunku. To z kolei pozwoliło na wykonanie stalowej konstrukcji, dzięki której model zachowuje postawę typową dla danego gatunku. Następnie na tak wykonanym szkielecie nałożono plasteliny i modeliny w celu odwzorowania z najdrobniejszymi detalami muskulatury osobnika i skóry wraz z jej zmarszczkami i zagięciami. Kolejnym krokiem było zdjęcie z modelu silikonowej formy, która posłużyła do wykonania odlewu. Odlany model składa się z wielu warstw silikonu, który doskonale imituje skórę, jej zróżnicowane rozmieszczenie barwników, przebarwienia i niedoskonałości. Potem na nagim, silikonowym modelu zamontowano włosy. Ten żmudny proces wykonuje się za pomocą igły i szydełka włos za włosem. Każdy etap rekonstrukcji merytorycznie konsultowany był z antropologami z Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ - dr Małgorzatą Kołodziej, dr Anną Pankowską i dr. Kamilem Mrożkiem. Miejsce wystawy: Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ To nie pierwsza rekonstrukcja prezentowana w tym miejscu. Lucy dołączyła do dwóch innych postaci na ekspozycji: neandertalczyka (Homo neanderthalensis) oraz człowieka wyprostowanego (Homo erectus). Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ znajduje się przy ul. Gronostajowej 5 w Krakowie. Poza rekonstrukcjami przodków człowieka na wystawie można zapoznać się też z drzewem rodowym człowieka współczesnego, na którym znalazły się repliki czaszek hominidów. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tak wyglądał neandertalski „starzec”. Niesamowita rekonstrukcja twarzy sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat
W jednej z francuskich jaskiń przed laty naukowcy odnaleźli szkielet neandertalczyka. Nowa rekonstrukcja rzuca światło na to, jak wyglądali nasi historyczni kuzyni w konkretnym wieku.
W tym artykule: Wyjątkowa rekonstrukcja neandertalskiego „starca” Zespół stworzył dwa modele Jak wyglądali neandertalczycy? To już kolejna rekonstrukcja, za którą odpowiada Cicero Moraes. Brazylijski artysta, który zajmuje się grafiką 3D, stał się jednym z najpopularniejszych ekspertów od „przywracania do życia” ludzi z przeszłości. To dzięki niemu mogliśmy zobaczyć, jak wyglądał rdzenny mieszkaniec Brazylii „Zuzu”, a nawet średniowieczny Polak, który cierpiał na dwie rzadkie choroby. Wyjątkowa rekonstrukcja neandertalskiego „starca” Chociaż odtwarzanie wyglądu osób, które żyły tysiące lat temu nie jest w 100% dokładne, współczesne techniki ekstrakcji i analizy DNA, a także zaawansowane i nowoczesne technologie sprawiają, że modele stają się coraz bardziej rzeczywiste. Dużo zależy również od tego, jak dobrze zachowane są czaszki, które naukowcy chcą zrekonstruować i na ich podstawie cyfrowo stworzyć tkanki miękkie. Tym razem Moraes postanowił „ożywić” neandertalczyka, który żył ok. 47–56 tys. lat temu, na terenie dzisiejszej Francji. Jego szczątki zostały odnalezione w 1908 roku przez grupę katolickich księży w jaskini w gminie La Chapelle-aux-Saints, w południowo-środkowej części kraju. Szkielet był prawie kompletny. Czaszce brakowało kilku zębów, właśnie dlatego neandertalczyka nazwano „starcem”. Zespół stworzył dwa modele W rzeczywistości mężczyzna zmarł w wieku ok. 40 lat. Przez wiele lat uważano, że kości należą do gatunku Homo sapiens. Dopiero badania DNA wykazały, że jest to przedstawiciel wymarłego 40 tys. lat temu człowieka neandertalskiego. Ponadto, jego czaszka wykazywała charakterystyczne cechy dla tego gatunku, m.in. duże oczodoły i brak podbródka. Praca nad najnowszą rekonstrukcją wyglądała podobnie jak w przypadku poprzednich modeli. Cicero Moraes wraz z zespołem wykorzystali istniejące skany czaszki neandertalczyka, które zostały wykonane metodą tomografii komputerowej. Następnie badacze pobrali cyfrowe próbki od żywych „dawców”, aby zrekonstruować ubytki w czaszce. Zobacz, jak wyglądała kobieta, która żyła 31 tysięcy lat temu. Zachwycająca rekonstrukcja twarzy Pierwotna analiza czaszki początkowo błędnie wykazała, że fragment kości należał do mężczyzny. Po 141 latach naukowcy naprawili błąd poprzedników i stworzyli niezwykłą rekonstrukcj.. Ostatnim krokiem było odtworzenie tkanek miękkich twarzy neandertalskiego „starca”. W tym celu naukowcy również wykorzystali markery tkanek od współczesnych ludzi. Dzięki temu zespół Moraesa mógł standardowo stworzyć dwa modele. Jeden bardziej rzeczywisty. Pierwszy jest czarno-biały i pozbawiony owłosienia. Drugi – jak mówi sam autor – jest spekulatywny. Neandertalczyk otrzymał w nim włosy, kolor skóry i oczu, a także zarost. – Wygenerowaliśmy dwa zdjęcia, jedno bardziej obiektywne, przedstawiające twarz w odcieniach sepii bez włosów. Drugie jest spekulatywne i kolorowe, z brodą i włosami – powiedział w rozmowie z Live Science Cícero Moraes – To zdjęcie pokazuje, że neandertalczycy byli do nas podobni, ale jednocześnie trochę się różniliśmy – dodaje grafik. Jak wyglądali neandertalczycy? – Mimo tego, że nie jest to w 100% dokładne przedstawienie tego, jak ten człowiek wyglądał, to i tak możemy sobie wyobrazić życie tej osoby tysiące lat temu – przyznał autor rekonstrukcji. Moraes podkreślił też, że nie jest pierwszym artystą, który dokonał rekonstrukcji twarzy neandertalczyka. Jego badania są jednak wyjątkowe, ponieważ wykorzystał skany tomografii komputerowej. Poprzednie modele przedstawiały wymarły gatunek człowieka w zupełnie inny sposób, znacznie mniej ludzki. Wiele modeli neandertalczyków przypomina człowiekowate podobne do małp, tymczasem Homo neanderthalensis mogli nie różnić się tak bardzo od pierwszych ludzi rozumnych. Tym bardziej że te dwa gatunki przez tysiące lat krzyżowały się, a większość współczesnych ludzi do dziś posiada kilka procent genów neandertalczyka. Rekonstrukcja Moraesa jest więc kolejnym dowodem, na to, jak bliscy nam mogli być nasi kuzyni. – Zmianę w naszym postrzeganiu neandertalczyków na przestrzeni lat można z pewnością przypisać licznym odkryciom w badaniach ich anatomii i fizjologii. Zdaliśmy sobie sprawę, że w końcu nie różnili się oni tak bardzo od nas, współczesnych anatomicznie Homo sapiens. Nasze nowe przybliżenie twarzy oferuje zatem nowe spojrzenie na tego starożytnego osobnika i odzwierciedla tę ewoluującą ideę – mówi w rozmowie z National Geographic Polska koordynator badania Francesco M. Galassi, profesor uczelni w Katedrze Antropologii Uniwersytetu Łódzkiego i współautor badania. Źródło: Research Gate Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zaskakująca rekonstrukcja twarzy kobiety sprzed 4 tys. lat. Żyła w dzisiejszej Szkocji
Kolejna rekonstrukcja twarzy zdradza, jak mogli wyglądać nasi przodkowie. Co wiadomo o kobiecie, która zamieszkiwała dzisiejszą Szkocję w epoce brązu? Pewna rzecz zaskoczyła badaczy.
W tym artykule: Rekonstrukcja twarzy kobiety ze Szkocji Kim była Europejka z epoki brązu? Rekonstrukcja odkrycia sprzed 20 lat W 1997 roku koparki pracujące w kamieniołomie na terenie dzisiejszej Szkocji niespodziewanie odkopały kości młodej kobiety, która zmarła ponad 4000 lat temu. Została pochowana w pozycji przykucniętej w wyłożonym kamieniami grobie. Od czasu odkrycia niewiele było o niej wiadomo. Nazwano ją Kobietą z Upper Largie, co jest nawiązaniem do nazwy kamieniołomu. Najnowsza rekonstrukcja twarzy rzuca jednak zupełnie nowe światło na to, jak mogła wyglądać. Rekonstrukcja twarzy kobiety ze Szkocji Efekt pracy naukowców to cyfrowe popiersie przedstawiające młodą kobietę z ciemnymi warkoczami, ubraną w strój ze skóry jelenia. – Dokonując rekonstrukcji, zwykle myślę, że zaglądamy do ich świata, [co oznacza], że nas nie widzą [...] Pomyślałem, że ciekawym pomysłem byłoby trochę to przekręcić i pomyśleć, że ona nas widzi. I jak widać, spogląda na nas trochę krytycznie (nie winię jej za to...) – tłumaczył Oscar Nilsson, artysta medycyny sądowej ze Szwecji, autor podobizny kobiety, w mailu do redakcji Live Science. Analiza szkieletu i zębów kobiety z epoki brązu wykazała, że ​​najprawdopodobniej zmarła w wieku dwudziestu kilku lat. W swoim krótkim życiu miała borykać się z chorobami lub niedożywieniem. Badaczom nie udało się wyodrębnić jej DNA, dlatego pochodzenie etniczne pozostaje niewiadomą. Kim była Europejka z epoki brązu? Znalezione w jej grobie fragmenty ceramiki sugerują jednak, że mogła być przedstawicielką kultury pucharów dzwonowatych. Zapoczątkowali ją w Europie Środkowej ludzie, których przodkowie pochodzili ze stepu euroazjatyckiego. Kultura ta dotarła do Wielkiej Brytanii około 2400 roku p.n.e. Dowodny DNA wskazują, że przybysze wyparli większość mieszkańców Wielkiej Brytanii, w tym społeczności neolityczne, które zbudowały Stonehenge. W celu rekonstrukcji czaszki kobiety z Upper Largie badacze wykonali tomografię komputerową (CT), a następnie wydrukowali ją na drukarce 3D. Model był jednak niekompletny. Brakowało żuchwy, a lewa strona czaszki była we fragmentarycznym stanie. – Pierwszą rzeczą, którą musiałem zrobić, była odbudowa lewej strony jej czaszki, a następnie utworzenie żuchwy, co jest oczywiście kwestią raczej spekulatywną – dodał Nilsson. Zjawiskowa rekonstrukcja twarzy średniowiecznego Polaka. Mężczyzna cierpiał na dwie rzadkie choroby Naukowcy dokonali rekonstrukcji twarzy średniowiecznego mężczyzny, który cierpiał na niskorosłość. Jego szczątki odnaleziono na cmentarzysku w Łeknie. Badacze odkryli wówczas, że pochow... Rekonstrukcja odkrycia sprzed 20 lat Biorąc pod uwagę wiek, płeć, wagę i pochodzenie etniczne (w tym przypadku: kobieta w wieku około 20–30 lat, wykazująca oznaki niedożywienia w pewnym okresie życia i prawdopodobnie pochodząca z regionu), ekspert wybrał wykres współczesnych osób pasujących do tych cech. Następnie wykorzystał pomiary ich tkanek do rozpoczęcia rekonstrukcji. Na podstawie konturów czaszki zauważył, że oczy kobiety z Upper Largie były szeroko osadzone. Jej nos był szeroki i „prawdopodobnie nieco zadarty do góry”. Miała także zaokrąglone czoło i szerokie usta. – Interesujące było dla mnie to, że po rekonstrukcji nie zauważyłam aż tak dużego niedożywienia – podsumował Nilsson. – Miała bardzo zaokrąglony szkielet twarzy, dzięki czemu wyglądała nieco zdrowiej. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Zjawiskowa rekonstrukcja twarzy średniowiecznego Polaka. Mężczyzna cierpiał na dwie rzadkie choroby
Naukowcy dokonali rekonstrukcji twarzy średniowiecznego mężczyzny, który cierpiał na niskorosłość. Jego szczątki odnaleziono na cmentarzysku w Łeknie. Badacze odkryli wówczas, że pochowano go w nietypowy sposób.
W tym artykule: Badania szkieletu średniowiecznego mężczyzny Rekonstrukcja twarzy Polaka chorującego na rzadkie choroby Stanąć twarzą w twarz z osobą z przeszłości W grudniu ubiegłego roku polscy badacze dokonali niecodziennego odkrycia. Naukowcy z Uniwersytetu w Liverpoolu, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Arizony dokonali analizy wyjątkowych szczątków, które odnaleziono na cmentarzysku w Łeknie. Współcześnie to mała wieś znajdująca się w województwie wielkopolskim, która liczy ponad 600 mieszkańców. W średniowieczu jednak była średniej wielkości miastem szlacheckim. Badania szkieletu średniowiecznego mężczyzny Od lat 80 na terenie klasztoru odbywały się wykopaliska archeologiczne. Polscy uczeni zlokalizowali wówczas dawny cmentarz, na którym pochowano kilkaset osób. W artykule naukowym, w którym opisano ubiegłoroczne badania, naukowcy poinformowali, że ich uwagę zwróciły szczątki nazwane Ł3/66/90. Szkielet należał do mężczyzny, który został pochowany w nietypowym miejscu, z dala od innych grobów, na pozostałościach wału grodu. Badania wykazały, że człowiek ten cierpiał na wiele rodzajów dysplazji. To nieprawidłowości w wyglądzie komórek oraz zaburzeniu w budowie tkanki, które mogą wskazywać m.in. na zaburzenia budowy lub różnicowania komórek oraz ich struktury. – Dr Elżbieta Miłosz w poprzednich badaniach ustaliła, że mężczyzna chorował na achondroplazję. Jednak nasza analiza wykazała, że cierpiał także na dyschondrosteozę Lériego-Weilla i hemimielię łokciową – mówiła przed rokiem w rozmowie z National Geographic dr Magdalena Matczak. Oszałamiająca rekonstrukcja twarzy Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Tak wyglądali nasi przodkowie Naukowcy dokonali zjawiskowej rekonstrukcji twarzy człowieka rozumnego. To najstarszy Homo sapiens, którego genom zsekwencjonowano. Rekonstrukcja twarzy Polaka chorującego na rzadkie choroby – Achondroplazja była najczęściej spotykaną dysplazją w zapisie archeologicznym. Jednak dyschondrosteozę Lériego-Weilla odkryto w zaledwie kilku szkieletach – napisali w badaniu, które opublikowano w czasopiśmie naukowym „International Journal of Osteoarchaeology”. – Mężczyzna ten jest pierwszym przypadkiem z okresu średniowiecza w Europie Środkowej, u którego zdiagnozowano zarówno achondroplazję, jak i dyschondrosteozę Lériego-Weilla – stwierdzili uczeni. Naukowcy wykonali skany 3D szkieletu chorego człowieka, a datowanie radiowęglowe jego kości wykazało, że żył między IX a XI wiekiem. Miał ok. 35–40 lat. Na podstawie kości badacze nie wiedzieli jednak, jak mógł wyglądać za życia. Tutaj z pomocą przyszedł Cicero Moraes, brazylijski specjalista zajmujący się cyfrową grafiką 3D, postanowił dokonać rekonstrukcji twarzy średniowiecznego mężczyzny. W tym celu wykorzystał badania z ubiegłego roku, a także skany i dokonał prawdziwej „magii”. Moraes jest znany z wykonania wielu rekonstrukcji w przeszłości. Odtworzył wygląd m.in. rdzennego mieszkańca Brazylii Zuzu, kobiety z epoki brązu, Homo sapiens sprzed 45 tys. Lat, a także św. Walentego, czy Marii Magdaleny. Stanąć twarzą w twarz z osobą z przeszłości W najnowszej rekonstrukcji zespół Moraesa wykorzystał skany czaszki, które zostały dostarczone przez naukowców odpowiedzialnych za ostatnie badania. Graficy następnie wgrali je do programu do edycji zdjęć w trójwymiarze. Kolejnym krokiem było wykorzystanie markerów grubości tkanek miękkich i rozmieszczenie danych na zcyfryzowanej czaszce. Autorzy opisali swoją pracę na stronie internetowej bioRxiv. – Aby poznać rozmiar innych struktur, takich jak nos, uszy, usta i inne rysy twarzy, wykonaliśmy serię projekcji na podstawie pomiarów wykonanych za pomocą tomografii komputerowej żywych ludzi – mówi Cícero Moraes w rozmowie z Live Science w e-mailu. – Zaimportowaliśmy także tomografię żywego człowieka, wirtualnego dawcy, którego budowę czaszki dostosowano do kształtu Ł3/66/90, modyfikując także tkanki miękkie – wyjaśnia autor. Jak zwykle zespół stworzył dwa modele. Jeden czarno-biały, który w jak najbardziej realistyczny i obiektywny sposób pokazuje wszystkie szczegóły twarzy tego człowieka, a także model, który Moraes nazywa „spekulacyjnym”. Pokazuje on Polaka z Łekna z ciemnymi włosami i z brodą. Na tym zdjęciu widać również jego karnację, a także kolor oczu. Co najważniejsze, na obydwu modelach widać cechy dysplazji, na którą cierpiał ten człowiek. Widać tu jego ponad przeciętnie wydatne czoło, a także zapadniętą nasadę nosa. Źródło: bioRxiv Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Artystka stworzyła niezwykle realistyczne rekonstrukcje znanych postaci. Wyglądają, jakby żyły współcześnie
Rekonstrukcje twarzy postaci historycznych to nowy trend wśród grafików i entuzjastów historii. Tym razem amerykańska artystka postanowiła przywrócić do życia największych przywódców Rzymu, Egiptu, Francji czy Grecji. A także osoby, takie jak William Shakespeare, Arystoteles, a nawet Drakula. Efekt? Zobaczcie sami.
W tym artykule: Połączenie pasji zaowocowało niezwykłymi dziełami wizualnymi Grafika komputerowa pozwala spojrzeć w oczy postaciom z przeszłości Nowoczesne technologie umożliwiają współcześnie zupełnie inne podejście do poznawania przeszłości. Między innymi za pomocą grafiki komputerowej specjaliści są dziś w stanie zrekonstruować wygląd historycznych postaci. Tak było w przypadku np. Marii Magdaleny, Maryi, brazylijskiego Zuzu lub „hobbita”, czyli zapomnianego krewnego Homo sapiens. Połączenie pasji zaowocowało niezwykłymi dziełami wizualnymi Becca Saladin to amerykańska graficzka komputerowa, która od lat zajmuje się „ożywianiem” największych przywódców, myślicieli, a także artystów i filozofów. Dzięki jej pracom możemy dziś zobaczyć, jak wyglądał Napoleon, Leonardo da Vinci, Ludwig van Beethoven, Hatszepsut, a także wiele innych wybitnych osób. Dzieła prezentuje na swojej stronie internetowej „Royalty Now”. – Royalty Now obejmuje moje wszystkie pasje: sztukę, historię, projektowanie i grafikę komputerową. Naprawdę kocham to robić – mówi o sobie artystka. – Podobnie jak wiele osób, intryguje mnie historia, ale zawsze czułam, że jestem daleko od tych postaci. Widziałam głównie rzymskie rzeźby oraz obrazy. Właśnie dlatego chciałam tchnąć w nie nowe życie – dodaje Saladin. Grafika komputerowa pozwala spojrzeć w oczy postaciom z przeszłości Amerykanka zaczęła od założenia konta w mediach społecznościowych, na których dzieliła się swoimi pracami z internautami. W pewnym momencie jej prace zaczęły być promowane przez dziennikarzy i krytyków sztuki. Dzięki temu zyskała większy rozgłos, a popularność jej rekonstrukcji stale rosła. Becca Saladin w tworzeniu rekonstrukcji wykorzystywała istniejące już rzeźby, freski, płaskorzeźby, a także obrazy i malowidła, które powstawały w momencie, gdy pierwowzory rekonstrukcji najczęściej wciąż żyły. Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy. Jak wyglądała młodziutka królowa Polski i skąd to wiemy? Chociaż nie zachował się żaden jej portret namalowany za życia, to wiemy, że była wysoka, miała blond włosy, wysokie czoło i smukły nos. Jadwiga Andegaweńska, jedna z dwóch kobiet koro... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jadwiga-andegawenska-rekonstrukcja-twarzy-jak-wygladala-mlodziutka-krolowa-polski-i-skad-to-wiemy-fot-maria-poprzecka-polskie-malarstwo-salonowe-1991-17c2c35.jpg" width="938" height="471" alt="Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy. Jak wyglądała młodziutka królowa Polski i skąd to wiemy? (fot. Maria Poprzęcka "Polskie malarstwo salonowe", 1991)" title="Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy. Jak wyglądała młodziutka królowa Polski i skąd to wiemy? (fot. Maria Poprzęcka "Polskie malarstwo salonowe", 1991)" /> – Od 2018 roku stworzyłam ponad 100 portretów postaci z przeszłości. Od ulubionych postaci z historii starożytnej, po niemal współczesne postacie, takie jak Abraham Lincoln. Moje prace były prezentowane na stronach internetowych i w gazetach na całym świecie. Jestem szczęśliwa, że moja praca jest doceniana – przyznaje Saladin. Na swoim blogu artystka przyznała, że „tworzy te obrazy, abyśmy mogli uczyć się o przeszłości z nieco większą empatią wobec poszczególnych postaci”. W istocie rekonstrukcje, które stworzyła Becca, sprawiają wrażenie niezwykle rzeczywistych. Odbiorca może mieć poczucie, że ogląda fotografie ludzi, którzy żyją wśród nas współcześnie. To swoista podróż do przeszłości i spotkanie z ludźmi, którzy nierzadko mieli olbrzymi wpływ na to, jak dziś wygląda świat, polityka lub współczesna kultura. – Wygląda na to, że spojrzenie w oczy sławnych postaci, które znamy i kochamy, inspiruje ludzi w jakiś sposób – twierdzi graficzka. Poniżej możecie obejrzeć galerię zdjęć, która przedstawia dzieła stworzone przez Beccę Saladin w ciągu ostatnich lat. Źródło: Royalty Now.
Odtworzono wygląd ofiary zabójstwa sprzed 700 lat. Naukowcom pomógł w tym sam morderca
Bocksten Man doczekał się rekonstrukcji twarzy. Wiadomo też, w co był ubrany 700 lat temu na chwilę przed tym, jak został zabity. Morderca nie wiedział, że ukrywając zwłoki, zakonserwuje je.
W tym artykule: Bocksten Man, czyli szwedzki człowiek z bagien Morderca nie wiedział, co robi Rekonstrukcja twarzy krok po kroku Do cennych odkryć archeologicznych nierzadko dochodzi przez przypadek. Ba, za znaleziskami nie zawsze muszą stać specjaliści. Bywa, że na skarby z przeszłości trafiają również amatorzy, a nawet dzieci. Tak też było kilkadziesiąt lat temu w Szwecji. Bocksten Man, czyli szwedzki człowiek z bagien W czerwcu 1936 roku pięcioletnia wówczas Gulli Johanssen i jej starzy brat Thure pomagali rodzinie podczas zbierania torfu na Bocksten Bog w Varberg. Dzieci odkryły wtedy ludzkie kości wystające z ziemi. Ojciec Johanssenów zawiadomił policję. Na miejsce przyjechali też miejscowi eksperci, w tym Albert Sandklef, dyrektor Muzeum Varberg. Jak ustalono, zwłoki należały do zamordowanego mężczyzny. Nie była to jednak świeża sprawa, a zabójstwo sprzed wieków. Poza fragmentami ciała, w błocie znaleziono również kawałki materiału i drewniane kołki. Nietypowe znalezisko zostało przebadane w muzeum. Tam też okazało się, że tzw. Bocksten Man zginął 700 lat temu na skutek licznych obrażeń. Na czaszce zachowały się pęknięcia, a w klatce piersiowej nadal znajdował się drewniany kołek. Nie chodziło jednak o rzekomy aspekt wampirzy, a oto, aby dosłownie przygwoździć ofiarę do dna torfowiska. Morderca nie wiedział, co robi Napastnik prawdopodobnie chciał zatuszować w ten sposób zbrodnię. Wykazał się jednak sporą niewiedzą. Naturalny skład chemiczny torfowiska zapobiega rozkładowi niektórych tkanek ludzkich i zwierzęcych, zwłaszcza w środowisku o niskiej temperaturze i niskiej zawartości tlenu. Co ciekawe, tzw. bagienne mumie były częścią bardzo długiej, europejskiej tradycji. Zakonserwowane znalezisko pomogło ustalić nie tylko, jak wyglądał mężczyzna, żyjący 700 lat temu, ale też w co był ubrany. To dlatego, że torfowiska chronią także materiały wykonane z wełny lub skór zwierzęcych. Bocksten Man miał na sobie kaptur, gruby płaszcz, tkaną tunikę, wełniane rajtuzy i skórzane buty. Nie każdy w średniowiecznej Szwecji mógł pozwolić sobie na taki komplet, dlatego badacze przypuszczają, że zamordowany był osobą zamożną. W 2005 roku Muzeum Historii Kultury w Szwecji poprosiło Oscara Nilssona, cenionego specjalistę medycyny sądowej i archeologa, aby odtworzył twarz człowieka z bagien. Nie udałoby się to bez tak dobrze zachowanych szczątków. Rekonstrukcja twarzy krok po kroku W pierwszej kolejności Nilsson wykonał szczegółowe skany czaszki zmarłego, na podstawie których wykonał jej plastikową replikę. To tzw. warstwa bazowa rekonstrukcji. Dzięki danym dotyczącym płci, wieku, wagi i pochodzenia etnicznego ofiary, ekspert mógł oszacować pewne cechy wyglądu, jak na przykład grubość mięśni twarzy czy kształt policzków i nosa. Kolejne warstwy rekonstrukcji zostały wykonane z plasteliny, symulującej różne rodzaje tkanek ludzkiej twarzy. Na nie nakładana jest skóra z silikonu. Ostatnim elementem odtwarzania człowieka z bagien były brwi, rzęsy i włosy. Dopiero po ich umieszczeniu sylwetka została ubrana. Naukowcy ustalili, jak wyglądała Nabatejka żyjąca 2 tys. lat temu Hinat to Nabatejka, przedstawicielka plemienia, które zbudowało Petrę. Dzięki cyfrowej rekonstrukcji możemy się dowiedzieć, jak wyglądała. Co wiemy o tej kobiecie? Rekonstrukcja Bocksten Mana autorstwa Nilssona jest eksponowana obok zachowanych szczątków ciała w Muzeum Historii Kultury w Szwecji. Okryty ciepłym płaszczem model z bujnymi włosami stoi ze skrzyżowanymi ramionami i poważnym wyrazem twarzy. Tak właśnie mógł wyglądać 700 lat temu, przed swoją brutalną śmiercią. Podobnych rekonstrukcji jest w świecie nauki coraz więcej. Ich autorzy zawsze dają sobie jednak pewien margines błędu i zapewniają, że efekt ma pokazać przybliżony wygląd danej osoby, a nie jest jej wiernym odwzorowaniem. Takie modele pozwalają odkryć, jak wyglądali nie tylko zwykli ludzie, ale też postacie zasłużone dla historii. W ostatnim czasie naukowcy ustalili, jak prezentował się niedoszły król Wielkiej Brytanii Śliczny Książę Karolek. Wcześniej przybliżono wizerunek jednego z faraonów. Źródło: National Geographic. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Oszałamiająca rekonstrukcja twarzy Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Tak wyglądali nasi przodkowie
Naukowcy dokonali zjawiskowej rekonstrukcji twarzy człowieka rozumnego. To najstarszy Homo sapiens, którego genom zsekwencjonowano.
W tym artykule: Rekonstrukcja kobiety sprzed 45 tys. lat Homo sapiens z czeskiej jaskini Hipotetyczny model twarzy 3D W ciągu ostatnich miesięcy rekonstrukcje twarzy starożytnych i prehistorycznych ludzi stały się niezwykle popularne. Nic dziwnego. Wiele osób ciekawi, jak wyglądały osoby, które żyły wiele tysięcy lat temu, na tej samej planecie, a jednak w tak odmiennym świecie od tego, który znamy współcześnie. Pisaliśmy już o odtworzeniu wyglądu m.in. Zuzu z prehistorycznej Brazylii, Avie z epoki brązu, czy najstarszego człowieka, którego odnaleziono w Egipcie. Rekonstrukcja kobiety sprzed 45 tys. lat Za wszystkimi wymienionymi rekonstrukcjami stoi jeden człowiek. To Cícero Moraes, który w ostatnich latach stał się jednym z najlepszych na świecie specjalistów od „przywracania życia” naszym przodkom lub znanym ludziom z historii świata. To również Brazylijczyk bowiem stworzył model 3D Marii Magdaleny, św. Antoniego z Padwy i św. Walentego. Brazylijski specjalista zajmujący się cyfrową grafiką 3D pochodzący z Chapecó właśnie pochwalił się najnowszą rekonstrukcją, której dokonał. W internecie opublikował właśnie artykuł na temat stworzenia modelu przedstawiciela Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Co więcej, autor podkreśla, że to najstarszy człowiek w Europie, którego genom zsekwencjonowano. Homo sapiens z czeskiej jaskini Szczątki, a właściwie sama czaszka tego człowieka pochodziła z Czech. Odnaleziono ją w 1950 roku w parku Zlatý kůň w środkowej części kraju. Znajdowała się głęboko w tamtejszym systemie jaskiń. Była podzielona na pół, dlatego pierwotnie naukowcy stwierdzili, że kości te należały do dwóch osób. Dopiero sekwencjonowanie genomu kilka dekad później wykazało, że czaszka należała do jednej osoby, kobiety. Kobieta została nazwana na cześć miejsca, w którym odkryto jej szczątki. Co ciekawe, analiza DNA wykazała, że miała 3% genów pochodzących od neandertalskich przodków. Cícero Moraes uznał, że jest to idealna kandydatka do jego projektu. Bo chociaż naukowcy dowiedzieli się czegoś o jej genach, jej wygląd pozostawał wielką niewiadomą. Do stworzenia rekonstrukcji autorzy wykorzystali zdjęcia z tomografii komputerowej, które dostępne były w domenie publicznej. Badacze najpierw musieli zebrać wszystkie informacje o cechach fizycznych czaszki i wszelkich ubytkach i anomaliach, aby mogli dokładnie zaplanować swoją pracę. Największym wyzwaniem okazał się fakt, że czaszce brakuje dużej części lewej strony twarzy. Zobacz, jak wyglądała kobieta, która żyła 31 tysięcy lat temu. Zachwycająca rekonstrukcja twarzy Pierwotna analiza czaszki początkowo błędnie wykazała, że fragment kości należał do mężczyzny. Po 141 latach naukowcy naprawili błąd poprzedników i stworzyli niezwykłą rekonstrukcj.. – To, co było niezwykle interesujące w tej czaszce, jest to, że została ona obgryziona przez zwierzę, zaraz po śmierci kobiety – powiedział w rozmowie z Live Science Cícero Moraes – Tym zwierzęciem mógł być wilk lub hiena, które były obecne w ówczesnej faunie – dodaje autor badania. Hipotetyczny model twarzy 3D Naukowcy musieli więc najpierw zrekonstruować brakujące elementy, zanim mogli przystąpić do odtwarzania twarzy kobiety z parku Zlatý kůň. – To, co najbardziej zwróciło naszą uwagę, to struktura czaszki, a zwłaszcza żuchwy. Nic dziwnego, że archeolodzy, którzy znaleźli te szczątki, początkowo sądzili, że należały do mężczyzny. Ta kobieta miała naprawdę „potężną” szczękę – przyznał Moraes. Naukowiec zwrócił uwagę, że wykazywała one właśnie cechy neandertalskie. Autorzy przyznają również, że w czaszce zaskoczyła ich jeszcze jedna rzecz. Chodzi o wielkość jamy mózgowej, która była relatywnie większa, niż u współczesnych Homo sapiens. – Gdy mieliśmy już wygenerowany podstawowy model twarzy, stworzyliśmy obiektywne i naukowe zdjęcia, w skali szarości, z zamkniętymi oczami i bez włosów – przyznał Moraes. Zespół wykonał również przypuszczalny model kobiety w kolorze i z włosami. Jak twierdzi Moraes, tak samo, jak w przypadku innych rekonstrukcji, są to bardziej „spekulacje” dotyczące jej wyglądu, niż rzeczywistość. Źródło: Ortog online Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".