Ostrożnie z żartami z Polaków! „Polish jokes” w USA są dziś przejawem rasizmu
Amerykańskie „Polish jokes” wyśmiewają Polaków, bo przybywający tam kiedyś imigranci znad Wisły niewiele wiedzieli o USA. Są też jednak dowodem ksenofobii i ignorancji Anglosasów, a także efektem kopiowania propagandy nazistowskiej.
Spis treści: Polski wykrywacz min szefa CNN Prawdziwa historia wykrywacza min Skąd wzięły się „Polish jokes” Nazistowska propaganda „Wiesz, co jest ciekawego w Polakach? Chowają swoich zmarłych tak, żeby dupy wystawały im z ziemi. Mają wtedy gdzie parkować rowery” – mówi jedna z bohaterek ekranizacji powieści „Elegia dla bidoków” J.D. Vance’a – wiceprezydenta-elekta USA. W samej książce takiego fragmentu nie znajdziemy, wprowadzili go do scenariusza twórcy filmu. Zamierzali obrazić Polaków czy chcieli tylko pokazać uprzedzenia i kompleksy opisywanej amerykańskiej biedoty? Tak czy owak, sięgają po obecne w Stanach Zjednoczonych tzw. „Polish jokes” – dowcipy, w których Polacy wychodzą na głupców i prymitywów. Polski wykrywacz min szefa CNN Kawał z „Elegii dla bidoków” nie był autorstwa J.D. Vance’a, natomiast podobne kpiny padały z ust innych osób publicznych w USA. W 1999 roku miliarder Ted Turner – właściciel telewizji CNN – postanowił pożartować podczas swojego wystąpienia na konferencji o planowaniu rodziny w Waszyngtonie. Opowiedział wtedy zgromadzonym, „jak wygląda polski wykrywacz min”. W odpowiedzi zamknął oczy i zaczął nogą macać przed sobą ziemię. Amerykańska Polonia była zbulwersowana, zwłaszcza że Turner zakpił również z papieża Jana Pawła II i stanowiska Kościoła katolickiego w sprawach reprodukcyjnych. W odpowiedzi ówczesny polski wiceminister spraw zagranicznych Radek Sikorski nazwał zachowanie twórcy CNN rasistowskim i zakłamanym. „Czy Turner opowiedziałby podobny żart o innych mniejszościach, takich jak czarnoskórzy, homoseksualiści lub Żydzi?” – spytał. Sikorski zagroził, że strona polska wycofa reklamy z mediów Turnera, bo skoro uważa on ​Polaków za prymitywów, to obędzie się bez pieniędzy polskich podatników. Ostatecznie miliarder przesłał przeprosiny. Prawdziwa historia wykrywacza min Publicyści podkreślali potem, że „Polish joke” Turnera był nie tylko przejawem nieuzasadnionego poczucia wyższości, lecz także ignorancji miliardera. Tak się składa, że wykrywacz min to polski wynalazek z czasów II wojny światowej. Jego autorem był inżynier por. Józef Kosacki, oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Nad swoim pomysłem wykorzystania fal radiowych do wykrywania w ziemi metalowych przedmiotów pracował jeszcze przed wojną, a prototyp opracował na przełomie lat 1941–1942. Była to tyczka z talerzem, do której podłączono specjalne słuchawki. Saper przesuwał ten zaledwie kilkunastokilogramowy detektor przed sobą, a o wykryciu w gruncie metalu alarmował pisk w słuchawkach. Polski wykrywacz min został użyty pierwszy raz na masową skalę podczas słynnej bitwy pod El Alamejn, sto kilometrów na zachód od Aleksandrii, jesienią 1942 roku. Alianci przedarli się wówczas przez pola minowe hitlerowców na egipskiej pustyni i pokonali Afrika Korps pod wodzą feldmarszałka Erwina Rommla. Obok batalii stalingradzkiej, bitwa ta uchodzi za jedną z najważniejszych w II wojnie światowej. Zatrzymała pochód wojsk niemiecko-włoskich w Afryce Północnej w stronę Bliskiego Wschodu oraz uniemożliwiła państwom Osi zdobycie dominacji nad basenem Morza Śródziemnego. Sprzętu Kosackiego, poddanego pewnym przeróbkom, używano jeszcze w czasie wojny w Zatoce Perskiej w 1991 roku. Z brytyjskiej armii wycofano go dopiero w roku 1995, a więc na kilka lat przed tyradą Turnera. Skąd wzięły się „Polish jokes” Skąd w ogóle wzięły się pogardliwe „Polish jokes” w USA? Były efektem napływu emigrantów z ziem polskich na przełomie XIX i XX wieku. Do roku 1914 przybyło ich tam „za chlebem” prawie 2,5 miliona Polaków. Najczęściej byli to niewykształceni migranci ekonomiczni. „Dola ich ciężka, straszna – i kto by odmalował wierny jej obraz, ten by stworzył epos nędzy ludzkiej. O tych dniach bez kawałka chleba, w których głód żelazną ręką targa wnętrzności, o nocach, spędzonych w dokach, pod odkrytem niebem, o snach, przerywanych brzęczeniem moskitów w lecie, poświstem wiatru w zimie, łatwiej jest pisać lub słuchać, niż je odczuć lub przejść samemu... Kto im tam nie robi krzywdy? Kto nie chce. Początkowa ich historia, to historia nędzy, tęsknoty, bolesnych zwątpień i poniewierki” – pisał o nich Henryk Sienkiewicz. „Emigracja nasza w Ameryce nie ma żadnego podobieństwa do emigracji, zamieszkującej Francję lub Szwajcarię. Ci ostatni – to wychodźcy polityczni, wyrzuceni burzami rewolucyjnemi; w Ameryce nie ma prawie politycznych polskich wychodźców. Przeważnie są to chłopi i robotnicy, wychodzący za chlebem. Zrozumiecie więc łatwo, że w kraju, zamieszkanym przez ludność bynajmniej nie sentymentalną, ale energiczną, z którą współzawodnictwo istotnie trudno jest wytrzymać, los tych ludzi, mało oświeconych, nie rozumiejących stosunków tamtejszych, nie znających języka, nie wiedzących, jak sobie dać rady, istotnie musi być opłakanym” – podkreślał pisarz. Prof. Janusz Pasterski podsumowywał w zbiorze „Węzły pamięci niepodległej Polski”, że „emigracja »za chlebem« była konsekwencją określonej sytuacji historycznej, przemian społecznych i niedostatków gospodarczych. W swej wczesnej fazie mniej miała z barwnej opowieści o pionierskim życiu, a więcej z dramatu ludzi wykorzenionych i wyzyskiwanych, niewykształconych i bezradnych”. Stąd wzięły się kpiny o Polakach w USA. Nazistowska propaganda Dr hab. Tomasz Pudłocki – profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalizujący się w relacjach Polski z USA w wiekach XIX i XX – nie kojarzy innych amerykańskich dowcipów tak mocno zabarwionych etnicznie. Aczkolwiek ruch natywistów, czyli antyimigranckich ksenofobów w USA, brał na celownik różne niepożądane przez siebie grupy. Na przykład wszystkich, którzy nie byli wystarczająco biali i protestanccy. – Irlandczycy i Włosi byli traktowani jako katolicy, pijacy i brutale – podkreśla prof. Pudłocki. Zwraca przy tym uwagę, że fenomen „Polish jokes” miał kilka fal. Otóż niektóre wczesne dowcipy tego typu mogły być opowiadane przed I wojną światową w spornych regionach polsko-niemieckich, takich jak Śląsk. Rozpowszechniane najpierw przez niemieckich nacjonalistów, zostały następnie odgrzane przez narodowosocjalistyczną propagandę, by pokazać Polaków jako podludzi i usprawiedliwić zbrodniczą politykę Hitlera. I to właśnie z nazistowskiej Trzeciej Rzeszy niektóre takie dowcipy mogły trafić do USA razem z powojennymi niemieckimi imigrantami. Dziś sytuacja się zmieniła. Od wybryku Turnera minęło 25 lat, a „Polish joke” z „Elegii dla bidoków” więcej mówi o opowiadającej go postaci niż o ogólnym podejściu do Polaków. – Wybitnie rzadko ktokolwiek pozwoliłby sobie w dyskursie publicznym na żarty etniczne. Jest to politycznie niepoprawne i fatalnie przyjmowane. Zatem „Polish jokes” są w zaniku – komentuje prof. Pudłocki. Źródła: Mike Croll, „The History of Landmines”, Leo Cooper 1998 Janusz Pasterski i inni, „Węzły pamięci niepodległej Polski”, Znak 2014 Henryk Sienkiewicz, „Pisma zapomniane i niewydane”, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich 1922 „Europe Heard the one about Ted Turner” Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Saartjie Baartman, czyli „hotentocka Wenus” była gwiazdą ludzkiego zoo. Jej tragedia stała się symbolem
Zniewolona i wystawiana w klatkach na „pokazach dziwolągów”. Oto mało znana historia Saartjie Baartman. Kiedy żyła „hotentocka Wenus” i co ją spotkało?
W tym artykule: Kim była Saartjie Baartman, czyli „hotentocka Wenus”? Ludzie zoo – pokaz dziwolągów Ludzkie zoo w Polsce Dalsze losy „hotentockiej Wenus” Pośmiertna sensacja W czasach walki o równość i respektowanie praw mniejszości historia Saartjie Baartman wydaje się niemal nieprawdopodobna. A jednak tzw. hotentocka Wenus do dziś jest wspominana przez badaczy kultury i nie tylko. Jak trafiła do Europy i skąd wziął się jej przydomek? Cofnijmy się do końca XVIII w. Kim była Saartjie Baartman, czyli „hotentocka Wenus”? Saartjie Baartman (właściwe Sawtche) urodziła się około 1789 roku na terenach Południowej Afryki na farmie potomków europejskich osadników. Wywodziła się z dwóch grup etnicznych: Khoikhoi i San. Od dziecka była niewolnicą na farmie Burów. Zgodnie z tradycją kolonialną, właściciele zmienili jej imię na chrześcijańskie. W tym przypadku konkretnie holenderskie. Saartjie jest zdrobnieniem od Sarah. W 1807 roku kobieta została sprzedana na sąsiednią farmę, należącą do Hendrika Caesara. Tam też trzy lata później poznała Aleksandra Dunlopa, chirurga brytyjskiej marynarki wojennej. Uwagę Dunlopa przyciągnęła aparycja Saartjie. Wyraźnie różniła się od europejskich kobiet charakterystyczną dla niektórych Afrykanek cechą. Mowa o steatopygii, czyli przeroście bioder i pośladków, i związanej z nią lordozą. Dodatkowo Saartjie miała tzw.fartuszek hotentocki (przerost warg sromowych mniejszych). Dunlop przewidział, że jej wygląd okaże się atrakcją w Europie, a jemu zagwarantuje spory zysk. Namówił Caesara i Saartjie na podróż. W tym samym roku wypłynęli do Londynu. Samej Saartjie obiecywał pieniądze i wolność. Źródła nie podają jednak, czy była to jej samodzielna decyzja, czy została zmuszona do wyjazdu. Ludzie zoo – pokaz dziwolągów Ludzkie zoo (zwane też „wioskami tubylczymi” lub „pokazami etnologicznymi”) największą popularność osiągnęły w XIX i XX wieku. W niektórych przypadkach były to pokazy ludzi „dzikich” w stanie „zbliżonym do ich naturalnego” (jak zwierzęta w klatkach w zoo). Niekiedy przypominały pokazy cyrkowe. Nie bez powodu nazywane były „freak shows”, czyli „pokazami dziwolągów”. W ich trakcie pokazywano ludzi o odmiennej fizjonomii ku uciesze tłumu. Zjawisko to było apogeum niezdrowej fascynacji tzw. cywilizowanego świata zachodu rdzennymi ludami. – Wystawy te miały prezentować nie tylko potęgę kulturową i gospodarczą imperiów kolonialnych, ale też wyższość tych kultur (zorganizowanych, uporządkowanych i znajomych) nad kulturami nieeuropejskimi, rozumianymi jako dzikie, nieokiełznane i rozseksualizowane – wyjaśnia dr Zuzanna Augustyniak z Katedry Języków i Kultur Afryki UW. Tiwanuku celowo deformowali czaszki niemowląt. Wiadomo, jakich technik używali i czemu miało to służyć Deformacje czaszek od wieków fascynują badaczy i historyków. Co o nich wiadomo? Najnowsze badania rzucają nowe światło na makabryczną praktykę z Ameryki Południowej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/tiwanuku-celowo-deformowali-czaszki-niemowlat-wiadomo-jakich-technik-uzywali-i-czemu-mialo-to-sluzyc-126e22f.jpg" width="938" height="564" alt="Tiwanuku celowo deformowali czaszki niemowląt. Wiadomo, jakich technik używali i czemu miało to służyć" title="Tiwanuku celowo deformowali czaszki niemowląt. Wiadomo, jakich technik używali i czemu miało to służyć" /> Z dzisiejszej perspektywy ludzkie zoo wydaje się nam głęboko rasistowskie i poniżające. Jednak jeszcze 100 lat temu było usprawiedliwiane pseudonaukowymi teoriami ewolucjonizmu i rasizmu naukowego. Głównym ich celem było usprawiedliwienie kolonializmu pełnieniem „misji cywilizacyjnej” wśród „dzikich” ludów afrykańskich. Jedną z ofiar takich praktyk stała się także Baartman. Kobieta była wystawiana w klatce, z której czasami wychodziła, by widownia mogła bliżej zapoznać się ze szczegółami jej ciała. Co ciekawe, w 1807 roku Wielka Brytania podpisała akt znoszący handel niewolnikami. Eksponowanie Afrykanki naruszało jego ustalenia, dlatego Towarzystwo Afrykańskie pozwało Caesara. Trybunał umorzył jednak postępowanie po przesłuchaniach, w których Saartjie zeznała, że uczestniczy w występach dobrowolnie i dostaje za nie wynagrodzenie. Ludzkie zoo w Polsce Swego czasu „pokazy dziwolągów” dotarły również na tereny Polski. Jednym z przykładów tego zjawiska jest „Wioska Senegalczyków”, która w 1910 r. była jedną z atrakcji Prowincjonalnej Wystawy Przemysłowej w podolsztyńskim Jakubowie. – Komitet organizacyjny skontaktował się z londyńską firmą Universal Entertainment Ltd., która zobowiązała się przywieźć z Afryki „szczególnie dobre typy i rodziny”. Codziennie przez dwanaście godzin siedemdziesiąt kobiet, mężczyzn i dzieci prezentowało stroje, zwyczaje, tańce i śpiewy. Można było też zobaczyć „na żywo” szkółkę koraniczną, meczet, kuchnię i „pralnię”, wnętrza domów i warsztatów, w których mieszkańcy wsi wykonywali „prymitywne” narzędzia – mówi dr Augustyniak Dalsze losy „hotentockiej Wenus” W 1814 roku Henry Taylor przewiózł Sawtche do Holandii, a następnie do Francji. Tam została kupiona przez trenera egzotycznych zwierząt, Jeana Riauxa. Francuskie ustawodawstwo nie przewidywało żadnych praw dla niewolników w tamtym okresie, dlatego kolejny właściciel bezkarnie wyzyskiwał Saartjie. De facto została znów niewolnicą. Niewykluczone, że oprócz uczestnictwa w jarmarcznych widowiskach była oferowana jako obiekt seksualny. Pod koniec życia zainteresowali się nią francuscy badacze, a wśród nich zoolog i anatom Georges Cuvier. Pośmiertna sensacja Saartjie zmarła w 1815 roku, bez grosza przy duszy, wyniszczona przez zapalenie płuc i prawdopodobnie chorobę weneryczną. Niestety, nie był to koniec jej tragicznej historii. Cuvier wykupił jej zwłoki. Następnie zlecił wykonanie odlewu, zdefragmentował ciało, a niektóre narządy umieścił w formalinie. Tak spreparowane organy aż do lat 70 XX w. pozostawały częścią ogólnodostępnej ekspozycji muzealnej w Paryżu. Społeczność Khoikhoi w RPA dążyła do sprowadzenia jej szczątków, w szczególności po upadku apartheidu, za prezydentury Nelsona Mandeli w 1994 roku. Udało się to dopiero w 2002 roku. Szczątki Wenus powróciły do Afryki, a Saartije została pochowana zgodnie z rytuałem Khoikhoi. Dzisiaj jej tragiczne losy są symbolem dążeń ludów tubylczych do odzyskiwania dóbr kultury i szczątków z muzeów na całym świecie. – Niestety, historia Baartman nie jest odosobniona. Jednym z wielu Afrykanów, których spotkał podobnie okrutny los, był Ota Benga – Pigmej przywieziony do USA przez Samuela Phillipsa Vernera na wystawę etnograficzną. Po zakończeniu wystawy Benga pracował w zoo, a potem został eksponatem – trafił do jednej z klatek tegoż zoo, razem z orangutanami. Po pewnym czasie opuścił zoo, popadł w depresję i w wieku 32 lat popełnił samobójstwo – dodaje dr Augustyniak
Sąd zdecydował: były policjant winny zamordowania George'a Floyda. Na ulicach wiwaty
Derek Chauvin, były policjant z Minneapolis, został skazany za morderstwo drugiego i trzeciego stopnia oraz zabójstwo. To on w czasie próby zatrzymania George’a Floyda przyciskał jego szyję kolanem do ziemi i nie reagował na krzyki mężczyzny. Wyrok skazujący stał się powodem do świętowania dla czarnoskórej społeczności Stanów Zjednoczonych.
Derek Chauvin został uznany za winnego zamordowania Floyda, ale jeszcze nie wiadomo, ile lat spędzi w zakładzie karnym. Doniesienia prasowe podają, że za morderstwo drugiego stopnia grozi mu co najmniej 12 lat, jednak prokuratorzy mogą ubiegać się o dłuższy wyrok, maksymalnie do 40 lat - podaje Reuters. Grozi mu też do 25 lat za morderstwo trzeciego stopnia i do 10 lat za nieumyślne spowodowanie śmierci. Zarzuty są rozpatrywane oddzielnie, co oznacza, że zasądzone kary mogą zostać zsumowane. 45-letni Chauvin został zarejestrowany na filmie z 25 maja 2020 roku. Policjant (po zajściu wydalony ze służby) wbijał kolano w szyję George’a Floyda, podczas próby aresztowania związanej z domniemanym użyciem przez Floyda fałszywego banknotu 20-dolarowego w sklepie spożywczym. Na wideo widać, że Floyd był obezwładniony i leżał na ziemi twarzą w dół. Słychać było, jak mówił, że nie może oddychać, zanim stracił przytomność. 46-letniego czarnoskórego mężczyzny nie dało się uratować. Śmierć Floyda zapoczątkowała ruch Black Lives Matter, a przez całe Stany Zjednoczone przelała się fala antyrasistowskich protestów. Wtorkowy wyrok sądu w Minneapolis został uznany przez czarnoskórą społeczność za sukces. Demonstranci zgromadzeni przed budynkiem sądu wiwatowali twierdząc, że to jedyny słuszny wyrok, który przynosi sprawiedliwość, ale nie kończy debaty o rasizmie. "Wzywamy do pokojowej solidarności" „Rozdzierające serce zabójstwo George'a Floyda i wielu innych kolorowych uwydatniło systemowy problem rasizmu w naszym kraju. Nie jesteśmy bynajmniej bliscy zakończenia setek lat niesprawiedliwości spoczywających na barkach kolorowych. Jako liderzy w hrabstwie Santa Cruz jesteśmy odpowiedzialni za wdrażanie i zachęcanie do zmian w naszym regionie. Wspieramy wszystkie społeczności kolorowe, w tym te, które reprezentujemy w naszym różnorodnym kraju. Wzywamy naszą społeczność, aby dziś i każdego dnia gromadziła się razem w pokojowej solidarności” - napisali we wspólnym oświadczeniu czterej burmistrzowie hrabstwa Santa Cruz. „Ten proces przypomina o pilnej potrzebie uchwalenia przepisów, które pociągną policję do odpowiedzialności, zmienią kulturę egzekwowania prawa i zbudują zaufanie między organami ścigania a naszymi społecznościami poprzez zapobieganie policyjnej brutalności i umożliwienia ocalałym i rodzinom ofiar dostępu do wymiaru sprawiedliwości” - czytamy z kolei w oświadczeniu oddział NAACP (ang. National Association for the Advancement of Colored People - Krajowe Stowarzyszenie na rzecz Wsparcia Ludności Kolorowej) w hrabstwie Santa Cruz. "System zawiódł kolorowych. Biały system". Banksy ma pomysł na pomnik, który "uszczęśliwi wszystkich" Znany komentator problemów społecznych, artysta uliczny Banksy nie mógł nie włączyć się w dyskurs na temat amerykańskich zamieszek na tle policyjnej przemocy wobec czarnoskórych. Odniós.. „Wystarczająco dużo. Ten werdykt oferuje pewną miarę sprawiedliwości, ale nie jest pocieszeniem dla rodziny i przyjaciół pana Floyda. Nadszedł czas, aby nie tylko zreformować, ale także całkowicie przemyśleć system egzekwowania prawa w Stanach Zjednoczonych” - podkreślono. Policja do reformy Proces byłego policjanta był jednym z najgłośniejszych procesów ostatnich lat. Alexis Karteron z Rutgers University w Newark zwraca uwagę, że na sali sądowej w trakcie postępowania ani razu nie pojawiła się kwestia rasizmu czy rasy – tak ofiary, jak napastnika. – Ale korelacja z rasą z wielu powodów jest oczywista dla każdego bystrego obserwatora – komentuje Karteron na łamach „The Conversation”. – Najpilniejszymi problemami amerykańskiej policji są problemy rasowe. Dla niektórych ewolucja patroli niewolników w siły policyjne i niepowodzenie trwających od dziesięcioleci wysiłków reformatorskich są dowodem na to, że amerykańska policja jest niereformowalna i musi zostać zastąpiona. Dla innych wystarczą zmiany w polityce użycia siły i ulepszone środki rozliczalności, takie jak te zawarte w proponowanej ustawie George Floyd Justice in Policing Act. - mówi Karteton. Podkreśla, że „postęp nastąpi tylko wtedy, gdy Ameryka jako całość zrozumie rolę rasy”. Nowojorskie zoo trzymało czarnoskórego mężczyznę w klatce orangutana. Przeprasza po 114 latach Przez tydzień od 8 września 1906 roku zoo w nowojorskiej dzielnicy Bronx trzymało w klatce orangutana w tamtejszej małpiarni 23-letniego mężczyznę z Afryki w stroju plemiennym. Teraz organiz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1878e2a1e0d63b30d9ec70f06b88e37f2e4819a3-0c18191.jpeg" width="906" height="700" alt="Benga miał spędzić w klatce w zoo miesiąc, ale w związku z ogromnym zainteresowaniem starano się zatrzymać go dłużej (Biblioteka Kongresu USA / domena publiczna)" title="Benga miał spędzić w klatce w zoo miesiąc, ale w związku z ogromnym zainteresowaniem starano się zatrzymać go dłużej (Biblioteka Kongresu USA / domena publiczna)" /> Dwoje nastolatków zastrzelonych Inny z komentatorów „The Conversation” zwraca uwagę, że proces Chauvina należy uznać za przełomowy. Do tej pory procesy ws. nadużycia siły przez policjantów wobec zatrzymanych – szczególnie czarnoskórych – praktycznie nie kończyły się wyrokami skazującymi. Sądy i prokuratorzy niechętnie podejmowali się prowadzenia tych spraw, aby uniknąć „problemów z środowisku zawodowym” - zauważa Ric Simmons z Uniwersytetu Stanowego Ohio. – Zwykle też oskarżony policjant może liczyć na wsparcie innych funkcjonariuszy, którzy zeznają na jego korzyść i wyjaśniają, dlaczego jego działania były uzasadnione. Nie w tym przypadku. Każdy świadek tego policjanta zeznawał przeciwko Chauvinowi. (…) Chauvin nie miał żadnego możliwego argumentu, że bał się o swoje życie lub instynktownie zareagował na zagrożenie. George Floyd nie zrobił nic, co mogłoby usprawiedliwić brutalne działania oskarżonego, a przytłaczające dowody przedstawione przez prokuratorów przekonały o tym 12 ławników – podkreślił Simmons. „Koncepcja rasy nie ma żadnych genetycznych podstaw”. Rasy człowieka nie warunkuje kolor skóry? Kiedy naukowcy zabrali się za sekwencjonowanie pełnego genomu, który był połączeniem genów kilku jednostek, celowo zebrali próbki od osób, które same siebie uważały za przedstawicieli r... Czy sprawa zabójstwa Floyda i skazanie Chauvina to jedynie pokazowy proces, mający uspokoić społeczne nastroje, czy rzeczywiście przyczyni się do zmiany prawa i ograniczenia policyjnej przemocy? Pewne jest, że po tym procesie trudniej będzie wyciszać podobne sprawy i przechodzić nad nimi obojętnie. W ostatnich dniach w Stanach Zjednoczonych ponownie doszło do protestów przeciwko policji po tym, jak w dwóch różnych interwencjach zastrzelonych zostało dwoje nastolatków. W Chicago policjant zastrzelił 13-latka, bo ten miał trzymać w ręcę nóż. W Ohio funkcjonariusz postrzelił 16-letnią czarnoskórą dziewczynę. Rana okazała się śmiertelna.
Nowojorskie zoo trzymało czarnoskórego mężczyznę w klatce orangutana. Przeprasza po 114 latach
Przez tydzień od 8 września 1906 roku zoo w nowojorskiej dzielnicy Bronx trzymało w klatce orangutana w tamtejszej małpiarni 23-letniego mężczyznę z Afryki w stroju plemiennym. Teraz organizacja zarządzająca ogrodem zoologicznym przeprasza za dawne grzechy.
The Wildlife Conservation Society (WCS) opublikowało formalne przeprosiny za uwięzienie i złe traktowanie Ota Benga, pigmeja z plemienia Mbuti zamieszkałego pierwotnie na terenie dzisiejszej Demokratycznej Republiki Konga. List do wszystkich pracowników WCS z 19 czerwca oraz towarzysząca temu lipcowa informacja dla mediów zostały skomponowane i podpisane przez szefa WCS Cristiána Sampera w duchu rozliczania się z przeszłością obchodzącej 125. rocznicę istnienia organizacji. – W imię równości, transparentności i odpowiedzialności za własne czyny musimy stawić czoło historycznej roli jaką nasza organizacja pełniła w promowaniu nietolerancji społecznej – napisał Samper i dodał, że dwa epizody w historii WCS „demonstrują niedające się zaakceptować przejawy nietolerancji”. View oEmbed on the source website Pierwszy, to potraktowanie Benga, który 40 lat po zakończeniu ery niewolnictwa w USA spędził blisko tydzień w klatce z małpami, a uratowany został i przygarnięty przez lokalnego czarnoskórego pastora. Beng – co zauważa szef WCS – „pozbawiony godności ludzkiej popełnił samobójstwo dekadę później”. Drugi grzech, to „zachowania, promowane idee filozoficzne i dzieła naukowe z pogranicza eugeniki” tworzone przez założycieli organizacji. Co nie uszło uwadze obecnemu kierownictwu WCS, to wspólne dzieło literackie owych założycieli, czyli Madison Granta i Henry’ego Fairfielda Osborna (znanego paleontologa który nadał nazwę Tyrannosaurus rex słynnemu dziś dinozaurowi). Rasistowska książka „The Passing of the Great Race” używana była przez obrońców nazistów podczas procesu w Norymberdze. Co do Bengi jeszcze, to zanim trafił do zoo w Nowym Jorku, przez ponad 2 lata od porwania z Afryki musiał podróżować po Stanach Zjednoczonych z „żywą wystawą” innych Kongijczyków dzielących ten sam co on los. Z Afryki zabrał ich samozwańczy „badacz” Samuel P Verner. W rozmowie z „New York Times” opublikowanej 9 września Verner wyjaśniał, że na pigmeju ani on, ani zoo nie zarabiają, a „jedynie publiczność zyskuje”. Dodał, że Benga znajduje się w klatce z własnego wyboru. – Jeżeli Ota Benga jest w klatce to tylko po to, by dbać o zwierzęta. Jeżeli widnieje przy nim tabliczka informacyjna to tylko po to, żeby odpowiedzieć na zadawane pytania – mówił Verner dodając, że ze względu na chrześcijańską wrażliwość czarnoskóry mężczyzna będzie wypuszczany w niedziele. Choć porwany Kongijczyk miał w zoo spędzić cały wrzesień, to kierownictwo zoo pod wpływem popularności ludzkiej wystawy (500 gości dziennie) snuło już plan przytrzymania go tam całą jesień, być może do wiosny. Zanim udało się go uwolnić, „dla jego większej wygody” przeniesiono go z klatki szympansów do klatki orangutana o imieniu Dohang. Przy okazji chciano, by mogło go jednocześnie oglądać więcej osób. View oEmbed on the source website Dyrektor i kurator zoo, William Temple Hornaday bronił idei wystawiania człowieka w klatce jako czysto naukowego przedsięwzięcia. Wskazywał też, że podobne „ludzkie wystawy” organizowały podobne instytucje w Europie od XVII wieku, a na przełomie XIX i XX wieku można je było znaleźć w Paryżu, Hamburgu, Antwerpii, Barcelonie, Londynie, Mediolanie i Nowym Jorku.
Burza wokół wyboru tłumaczy poezji Amandy Gorman. Chodzi o kolor skóry
Laureaci nagrody literackiej Bookera Marieke Lucas Rijneveld nie będą tłumaczyć - jest osobą niebinarną używający zaimków "oni/im " - wierszy najbardziej dziś popularnej amerykańskiej młodej poetki po medialnej burzy, że nie zatrudniono do tej roli osoby czarnoskórej.
Utalentowani młodzi holenderscy twórcy po fali krytyki we własnym kraju zrezygnowali z tłumaczenia wierszy równie młodej i utalentowanej Amandy Gorman znanej m.in. z występu podczas zaprzysiężenia nowego prezydenta Stanów Zjednoczonych. Zarzut był jeden: Holendrzy są biali, a Amerykanka czarna. 29-letni Marieke Lucas Rijneveld zostali w 2020 roku najmłodszym jak dotychczas laureatami International Booker Prize. Nagrodzono ich za debiutancką książkę “The Discomfort of Evening”, opowiadającej o tragedii rodzinnej opisywanej z perspektywy 10-latki. 22-letnia Amanda Gorman jest poetką, która podczas zaprzysiężenie Joe Bidena na stanowisko prezydenta USA czytała wiersz „The Hill We Climb” z jej nowego tomiku poezji pod tym samym tytułem. Gorman jest laureatką Krajowego Konkursu Młodych Poetów, wychwalają ją m.in. Michelle Obama i Oprah Winfrey. View oEmbed on the source website Kilka dni po zaprzysiężeniu dołączyła do agencji IMG Models a jej trzy, planowane dopiero, książki (m.in. skierowana do dzieci „Change Sings”) wygrywają w rankingach popularności sklepu Amazon. Dwa tygodnie po inauguracji Bidena poetka czytała wiersz podczas finału Super Bowl. Absolwentka uczelni Harvarda, Gorman stała się „amerykańską sensacją” i wydawnictwa na całym świecie zabiegają o możliwość sprzedaży jej poezji w lokalnych językach. W Holandii wydrukować wiersze poetki ma wydawnictwo Meulenhoff. Według brytyjskiego dziennika “The Guardian” w rozmowach między 22-letnią poetką a holenderskim wydawcą zapadła decyzja, że rolę tłumaczki jej wierszy Meulenhoff powierzy właśnie Rijneveld. 24 lutego holenderscy pisarze cieszyli się z wyboru i dziękowali wszystkim za gratulacje. View oEmbed on the source website 25 lutego w dzienniku „de Volksrant” swoją krytykę wobec decyzji wydawnictwa zamieściła dziennikarka i czarnoskóra aktywistka Janice Deul. Pytała w artykule, dlaczego Meulenhoff nie wybrał do tłumaczenia kogoś jak Gorman, czyli „artystki słowa mówionego, młodej, kobiety i bezdyskusyjnie Czarnej”. View oEmbed on the source website - Niezrozumiały wybór, zdaniem zarówno moim jak i wielu innych wyrażających w mediach społecznościowych swój ból, frustrację, złość i rozczarowanie. Czy zatrudnienie Marieke Lucas Rijneveld do tej roli nie jest chociażby zmarnowaną okazją? Oni są osobą niebinarną, nie mają doświadczenia na tym polu, ale według Meulenhoff są „wymarzonym tłumaczem”? – napisała Deul. Nawiązanie do seksualności holenderskiej pisarki, jakkolwiek w tym kontekście chyba mniej istotne, wymaga nieznacznego wyjaśnienia. Urodzona w 1991 roku Rijneveld wychowywała się w rodzinie rolników należących do chrześcijańskiej sekty o bardzo surowych regułach postępowania. Pisarka swoją orientację opisuje jako „nie tyle trans, co pomiędzy”. W wywiadach z 2020 roku tłumaczy, że jako małe dziecko czuła się chłopcem, tak też ubierając i zachowując. Jako nastolatka „chciała i próbowała” być dziewczyną, ale „to okazało się niemożliwe”. W burzy medialnej wokół tłumaczenia wierszy Amandy Gorman „problemem” nie są zaimki osobowe, którymi siebie określa lub nie, a jej kolor skóry. Komentując swój wybór przez wydawnictwo Rijneveld napisali, że „w czasie coraz większej polaryzacji Amanda Gorman pokazuje swym młodym głosem prawdziwą siłę słowa mówionego, moc pojednania, siłę kogoś kto woli patrzeć w przyszłość niż opuszczać wzrok”. Kilka dni później w kolejnym oświadczeniu Ogłosili, że wycofują się z powierzonej jej funkcji tłumaczki. – Jesteśmy zaszokowani burzą wokół mojego zaangażowania w popularyzację przesłania głoszonego przez Amandę Gorman. Rozumiemy ból osób, które czyją się skrzywdzone przez wybór dokonany przez wydawnictwo Meulenhoff – napisała na Twitterze dodając, że „z radością poświęciła się tłumaczeniu Amandy”. - Za największe wyzwanie traktowaliśmy oddanie jej siły, tonu i stylu. Niemniej zdajemy sobie sprawę, że znajdujemy się w sytuacji pozwalającej mi myśleć i czuć w określony sposób, co innym nie może być dane. Nadal pragniemy by jej pomysły dotarły do jak największej liczby czytelników i otwartych serc – stwierdziła Marieke Lucas Rijneveld. View oEmbed on the source website Wydawnictwo Meulenhoff w oświadczeniu jej dyrektor Maaike le Noble przekazało informację o decyzji Rijneveld wskazując, że „chcą wynieść z tego lekcję pozwalającą na dalszą rozmowę i wybieranie nowych dróg w oparciu o tę zdobytą wiedzę”. Oraz, że poszukują też nowego „zespołu z którym pracować będą nad tłumaczeniem słowa Amandy zgodnie z jej duchem tak szybko, jak to możliwe”.
„Koncepcja rasy nie ma żadnych genetycznych podstaw”. Rasy człowieka nie warunkuje kolor skóry?
Kiedy naukowcy zabrali się za sekwencjonowanie pełnego genomu, który był połączeniem genów kilku jednostek, celowo zebrali próbki od osób, które same siebie uważały za przedstawicieli różnych ludzkich ras. W czerwcu 2000 r., gdy ogłaszano wyniki podczas ceremonii w Białym Domu, Craig Venter, pionier sekwencjonowania DNA, stwierdził, że koncepcja rasy nie ma żadnych genetycznych podstaw.
Rasa człowieka. Znaczenie badań nad genami Badania nad genami ujawniły dwie głębokie prawdy na temat ludzkich ras. Pierwsza jest taka, że wszyscy jesteśmy blisko spokrewnieni – bliżej niż wszystkie szympansy, pomimo że dzisiaj jest nas o wiele więcej niż ich. Wszyscy mamy ten sam zestaw genów, ale – z wyjątkiem bliźniąt jednojajowych – każdy z nas ma nieco odmienne wersje niektórych z nich. Badania genetycznej różnorodności pozwoliły naukowcom odtworzyć coś w rodzaju drzewa genealogicznego ludzkich populacji. To ujawniło drugą prawdę: w sensie bardzo realnym wszyscy żyjący dziś ludzie są Afrykanami. Nasz gatunek, homo sapiens, wyewoluował w Afryce – nikt nie zna dokładnego czasu ani miejsca. Najnowsze skamieliny z Maroka sugerują, że anatomiczne cechy współczesnych ludzi zaczęły się pojawiać już 300 tys. lat temu. Przez następne z grubsza 200 tys. lat pozostawaliśmy w Afryce, ale już w tym okresie pewne grupy przenosiły się w różne części kontynentu i były od siebie odizolowane, tworząc w rezultacie nowe populacje. Zmiany genetyczne u ludzi są rezultatem przypadkowych mutacji – maleńkich zmian w DNA. Mutacje występują w stałym tempie, więc im dłużej trwa pewna grupa przekazująca geny kolejnym pokoleniom, tym więcej takich zmian się akumuluje. A jednocześnie im dłużej dwie grupy są rozdzielone, tym więcej nabędą charakterystycznych dla siebie zmian. Naukowcy, analizujący geny współczesnych Afrykanów, doszli do wniosku, że lud Khoisan żyjący w południowej Afryce reprezentuje jedną z najstarszych gałęzi ludzkiego drzewa genealogicznego. Pigmeje ze środkowej Afryki też mają za sobą bardzo długą historię, ale jako odrębna grupa. Oznacza to, że najgłębsze rozłamy w ludzkiej rodzinie nie dotyczą tego, co zazwyczaj jest uważane za różne rasy, tylko afrykańskich populacji. Dziedziczenie genów. Po kim dziedziczymy geny? Wiedza dotycząca genów pozwoliła ustalić, że współcześni nie-Afrykanie pochodzą od kilku tysięcy ras ludzi, którzy wyemigrowali z Afryki może jakieś 60 tys. lat temu. Migranci byli najbliżej spokrewnieni z grupami, które dzisiaj żyją we wschodniej. Stanowili mały podzbiór populacji Afryki i zabrali ze sobą jedynie ułamek jej genetycznej różnorodności. W czasie wędrówki (może na Bliskim Wschodzie) podróżni napotkali inni gatunek ludzi – neandertalczyków a później trafili na kolejną grupę – denisowian. Uważa się, że oba te gatunki wyewoluowały w Eurazji z homininów, które opuściły Afrykę znacznie wcześniej. Niektórzy naukowcy uważają też, że exodus, który miał miejsce 60 tys. lat temu, był właściwie drugą falą migracji współczesnych ludzi z Afryki. Jeżeli tak, to sądząc po naszych dzisiejszych genach, ta druga fala zalała pierwszą. Potomstwo tych migrantów rozproszyło się po świecie. Około 50 tys. lat temu dotarli do Australii, a 45 tys. lat temu osiedlili się na Syberii, zaś 15 tys. lat temu znaleźli się w Ameryce Południowej. Przenosząc się w różne części świata, tworzyli nowe grupy ludzkich ras, które były geograficznie izolowane od siebie nawzajem, a w konsekwencji tworzyły się nowe mutacje w genach. Większość tych zmian nie była ani pomocna, ani szkodliwa. Ale czasem pojawiała się mutacja, która w nowym otoczeniu okazywała się korzystna i w wyniku doboru naturalnego szybko szerzyła się w danej populacji. Czasami jest jasne, że dobór naturalny faworyzował jakąś mutację, ale nie bardzo wiadomo dlaczego. Jest tak w przypadku genu o nazwie EDAR. Większość ludzi pochodzących ze wschodniej Azji lub mających przodków wśród rdzennych Amerykanów ma co najmniej jedną kopię wariantu tego genu, oznaczaną jako 370A. Wielu ma dwie kopie. Natomiast wśród osób pochodzenia afrykańskiego i europejskiego jest ona rzadka. W Szkole Medycznej Perelmana na Uniwersytecie Pensylwanii genetyczka Yana Kamberov wyposażyła myszy we wschodnioazjatycki wariant EDAR, licząc na to, że zrozumie, co on daje. – Milutkie są, prawda? – mówi, otwierając klatkę, żeby mi je pokazać. Myszy wyglądają zwyczajnie, mają gładkie futerka i lśniące oczka. Lecz gdy bada się je pod mikroskopem, wychodzą na jaw minimalne, ale znaczące różnice między nimi i ich równie milutkimi kuzynkami. Pasma ich sierści są grubsze, gruczoły potowe liczniejsze, a poduszeczki tłuszczowe wokół sutków mniejsze. Badane przez Kamberov myszy tłumaczą, dlaczego wschodni Azjaci i rdzenni Amerykanie mają grubsze włosy i więcej gruczołów potowych, jednak wpływ genu EDAR na ludzkie piersi pozostaje niejasny. Ale nie dostarczają powodów ewolucyjnych. Być może, domyśla się Kamberov, przodkowie współczesnych Azjatów ze wschodu w jakimś momencie natrafili na warunki klimatyczne, w których liczniejsze gruczoły potowe były przydatne. A może grubsze włosy pomagały im w ochronie przed pasożytami. Niewykluczone, że wariant 370A dawał inne pożytki, których badaczka jeszcze nie odkryła, a rozpoznane przez nią zmiany były tylko na doczepkę. Geny często działają w ten sposób: maleńka zmiana może przynosić różne skutki, z których tylko jeden jest korzystny. I taki skutek może trwać dłużej niż warunki, które go wytworzyły. To tak jak ze starymi fotografiami przekazywanymi w rodzinie nawet wtedy, gdy nikt już nie pamięta, kto na nich jest. – Dopóki nie będziemy mieć wehikułu czasu, nie dowiemy się tego – wzdycha Kamberov. Genom człowieka. Od genu do rasy ludzkiej? Ludzki genom składa się z 3 mld par zasad – to kolejne strony zapisane literami A (adenina), C (cytozyna), G (guanina) i T (tymina) – podzielonymi na mniej więcej 20 tys. genów. Wariant, który zapewnia wschodnim Azjatom grubsze włosy, to zmiana jednej zasady w jednym genie, z T na C. W podobny sposób mutacja w największym stopniu odpowiedzialna za jaśniejszą skórę Europejczyków to pojedyncza zmiana w genie o nazwie SLC24A5, który składa się z około 20 tys. zasad. W jednym miejscu, w którym większość mieszkańców subsaharyjskiej Afryki ma G, Europejczycy mają A. Jakieś 10 lat temu patolog i genetyk Keith Cheng z Penn State College of Medicine odkrył tę mutację, badając danio pręgowane hodowane z myślą o uzyskaniu jaśniejszych pasków. Rybki, jak się okazało, posiadły mutację genu pigmentowego analogicznego do tego, który zmutował u Europejczyków. Badając DNA wydobyte z prastarych kości, paleogenetycy stwierdzili, że zamiana G na A została wprowadzona w zachodniej Europie stosunkowo niedawno, z grubsza 8 tys. lat temu, przez ludzi przybywających z Bliskiego Wschodu. To oznacza, że ludzie mieszkający w Europie już wcześniej prawdopodobnie nie byli biali, tylko brązowi. Badanie genów sugeruje, że wielu z tych ciemnoskórych Europejczyków miało też rzadkie dziś połączenie – niebieskie oczy. David Reich, paleogenetyk i autor książki Kim jesteśmy i jak się tu dostaliśmy, uważa, że genetyka pokazuje, iż mieszanie zdarzało się wciąż na nowo. Struktury ludzkich ras są więc prawie zawsze błędne. Nie ma stałych cech genetycznych kojarzonych z określonymi lokalizacjami geograficznymi, bo równie często jak izolacja wytwarzała różnice między populacjami, migracje i mieszanie się zamazywały je lub likwidowały. Dziś na całym świecie kolory skóry są bardzo zmienne. Wiele różnic koreluje z szerokością geograficzną. W pobliżu równika duża ilość słońca sprawia, że ciemna skóra jest przydatną osłoną przed promieniowaniem nadfioletowym. Bliżej biegunów, gdzie problemem jest zbyt mała ilość światła słonecznego, jaśniejsza skóra ułatwia produkcję witaminy D. Na odcień skóry wpływa wspólnie kilka dziedziczonych genów, a różne grupy mogą mieć dowolną liczbę kombinacji ich różnych wariantów. Badacze stwierdzili ze zdumieniem, że wielu ciemnoskórych Afrykanów ze wschodu kontynentu posiada „jasnoskóry” wariant genu SLC24A5. Z kolei wschodni Azjaci mają na ogół jasną skórę, ale posiadają „ciemnoskórą” wersję genu. Gdy ludzie mówią o rasie, zazwyczaj wygląda na to, że chodzi im o kolor skóry, ale zarazem o coś więcej. To spuścizna osób takich jak Samuel Morton, amerykański naukowiec a dzisiaj uważany za ojca rasizmu. Morton uważał, że ludzi można podzielić na pięć ras. Miały one różne charaktery odpowiadające ich miejscu w hierarchii. Jak twierdził Morton, jego „kraniometria” wykazała, że biali, czyli ludzie rasy „kaukaskiej”, są najinteligentniejsi. Mieszkańcy wschodniej Azji – Morton używał terminu „rasa mongolska” – stali o jeden stopień niżej. Potem byli ludzie z Azji Południowo-Wschodniej, a po nich rdzenni Amerykanie. Czarni, czyli przedstawiciele rasy „etiopskiej”, zajmowali najniższe miejsce. Morton rozwinął „naukę” o rasie w odpowiedzi na własne uprzedzenia, a właściwą naukę rozumiał zupełnie błędnie. Dziś nauka mówi nam, że widoczne różnice między ludźmi są wypadkami historii. Odzwierciedlają to, w jaki sposób nasi przodkowie radzili sobie z ekspozycją na słońce. Morton uważał jednak, że rozpoznał niezmienne i dziedziczne różnice między ludźmi, ale w jego czasach – na krótko przed opublikowaniem przez Karola Darwina teorii ewolucji i na długo przed odkryciem DNA – naukowcy nie mieli pojęcia, w jaki sposób przekazywane są geny organizmów. Badacze, którzy od tamtej pory przyjrzeli się ludziom na poziomie genetycznym, mówią dziś, że całe pojęcie rasy jest chybione. Prawdę mówiąc, kiedy naukowcy zabrali się za sekwencjonowanie pełnego genomu ludzkiego, który był połączeniem genów kilku jednostek, celowo zebrali próbki od osób, które same siebie uważały za przedstawicieli różnych ras. W czerwcu 2000 r., gdy ogłaszano wyniki podczas ceremonii w Białym Domu, Craig Venter, pionier sekwencjonowania DNA, stwierdził, że koncepcja rasy nie ma żadnych genetycznych podstaw. – Często wyobrażamy sobie, że jeśli znam twój kolor skóry, wiem na twój temat X, Y i Z – mówi Heather Norton, antropolożka z Uniwersytetu Cincinnati badająca pigmentację. – Myślę więc, że można wiele zdziałać, wyjaśniając ludziom, że te wszystkie zmiany, które widzimy, wynikają z faktu, że ja mam w swoim genomie A, a ona G. Czy geny mają wpływ na ludzką rasę? Czy decydują o wszystkim? Anita Foeman prowadzi projekt DNA Discussion. W jasny jesienny poranek zwraca się do najnowszych uczestników tego przedsięwzięcia – kilkanaściorga studentów o różnych odcieniach skóry zerkających w ekrany swoich laptopów. Przed paru tygodniami ci studenci wypełnili kwestionariusze na temat swoich rodowodów. Jakie przypisują sobie pochodzenie? Potem oddali do badań genetycznych próbki śliny. Teraz, za pośrednictwem komputerów, poznają wyniki. Ich twarze zdradzają, co czują. Pewna młoda kobieta, której rodzina żyła w Indiach, odkąd wszyscy pamiętają, jest wstrząśnięta, dowiadując się, że ma wśród przodków Irlandczyków. Inna studentka, dorastająca w przekonaniu, że jeden z jej dziadków był rdzennym Amerykaninem, jest rozczarowana, gdy dowiaduje się, że tak nie jest. Trzecia mówi, że jest „zdezorientowana”. – Spodziewałam się znacznie bardziej bliskowschodnich przodków – mówi. Foeman, która uczy sztuki komunikacji, jest przyzwyczajona do takich reakcji. Rozpoczęła projekt DNA Discussion w roku 2006, ponieważ interesowały ją zarówno historie opowiadane przez rodziny, jak i te przekazywane przez geny. Od początku było jasne, że te historie często się nie pokrywają. Młody człowiek, który deklarował, że ma w sobie dwie rasy ludzkie, był rozgniewany, kiedy wyszło na jaw, że ma niemal w całości europejskie pochodzenie. Kilku studentów wychowanych w chrześcijańskich rodzinach dowiedziało się ze zdumieniem, że część ich przodków była Żydami. – Te wszystkie historie były niespodziankami zamkniętymi w genach – mówi Foeman, która uważa się za Afroamerykankę i też była zaskoczona swoimi wynikami. Okazało się, że część jej przodków pochodziła z Ghany, a część ze Skandynawii. Foeman uważała, że ma dość brązową skórę. Była zszokowana kiedy dowiedziała się, że jedna czwarta jej przodków pochodzi z Europy, ale uświadomiło jej to, że koncepcja rasy została wymyślona. Oczywiście fakt, że rasa ludzka jest „wymyślona” nie sprawia, że jest mniej potężna. W niepokojącym stopniu wciąż decyduje o poglądach, możliwościach i doświadczeniach ludzi. Dla ofiar rasizmu stwierdzenie, iż rasa nie ma podstaw naukowych jest niewielką pociechą. Sekwencjonowanie genów, które pozwoliło badaczom prześledzić drogi ludzkich migracji wprowadziło nowe sposoby myślenia o ludzkiej różnorodności. A w każdym razie Foeman ma taką nadzieję. Projekt DNA Discussion daje uczestnikom wgląd w ich własne pochodzenie, które na ogół jest o wiele bardziej skomplikowane, niż im się wydawało. To z kolei otwiera pole do rozmowy o długiej, zagmatwanej i często brutalnej historii, która ostatecznie jest udziałem nas wszystkich. – To, że rasa jest ludzkim wymysłem, nie oznacza, że nie należymy do różnych grup albo że nie ma między nami różnic – mówi Foeman. – Ale skoro wymyśliliśmy kategorie rasowe, to może potrafi my wymyślić nowe kategorie, które będą funkcjonowały lepiej.
My kontra Oni – odwieczny konflikt tożsamości. Podświadomie stawiamy siebie przeciwko innym
Problem tożsamości spowodował, że nas stawiamy w opozycji do innych i faworyzujemy własną grupę. Czy nauce uda się rozwiązać problem tożsamości społecznych?
Pomimo wielu różnic Solomon Igbawua i Dahiru Bala byli bliskimi przyjaciółmi. To się zaczęło w czasach szkolnych, gdy w nigeryjskim stanie Benue biegali tam i z powrotem między wioską Igbawui i osadą Bali odległymi o kilka kilometrów. Mieli nadzieję, że ta przyjaźń będzie trwać do końca ich życia. Krępy, barczysty Igbawua, który ma teraz 40 lat, jest chrześcijaninem, członkiem grupy Tiv, która od wieków uprawia lekko pofałdowane równiny Benue. Wysoki i chudy Bala, lat 42, to muzułmanin Hausa. Jego lud – mocno związani Hausańczycy i Fulanie – żyje z hodowli długorogiego bydła na znacznej części zachodniej Afryki. Na wielu obszarach takie różnice – tożsamości etnicznej, religii, języka, kultury, polityki – są zabójcze. Kilkaset kilometrów od miejsca, gdzie spotkałem tych mężczyzn, organizacja Boko Haram występuje przeciwko każdemu, kto nie przestrzega jej wersji islamu. W innych miejscach zachodniej Afryki i poza nią pasterze oraz rolnicy toczą boje o dostęp do zasobów. A inne grupy (rasy, plemiona, narody, religie) tkwią w innych konfliktach na całym świecie. Jednak do niedawna nie dotyczyło to Zongo, wioski Igbawui, ani Daudu, gdzie mieszka Bala. Przez większość ich życia dobrej ziemi było dość. Gdy bydło zdeptało pole rolnika lub pasterz zobaczył, że drogę do strumienia przegradza mu płot, istniały sposoby rozstrzygania takich sporów. – Tu panowały spokój i harmonia – mówi Elizabeth Anyom z ludu Tiv. Lecz w miarę jak dwaj przyjaciele dorastali i płodzili własne dzieci, w Benue przybywało ludności. Na skutek ocieplania się klimatu ziemie na północy wysychały, co spychało pasterzy na południe. Dobrej ziemi było mniej. Coraz częściej rolnicy stwierdzali, że bydło zniszczyło ich plony, a pasterze napotykali na szlakach swych stad nowe płoty lub świeżo obsadzone pola. Skończyły się swobodne relacje między rolnikami i pasterzami. Mimo to nikt nie sądził, że konflikt może przydarzyć się tutaj, mówi Katrin, żona Igbawui. A potem się przydarzył. My i Oni W 2014 r. obie społeczności ogarnął „kryzys”. Linie podziału między plemionami, religiami i kulturami zamieniły się w mury. Najpierw szerzyły się pogłoski, potem nastąpiły ataki i akty odwetu. Niszczono uprawy, zarzynano zwierzęta. Wioska Tivów została spalona. Zabito ludzi. Igbawua i Bala powiedzieli mi, że nie atakowali nikogo, ale gdy dwie grupy są nastawione przeciwko sobie, to nie ma wielkiego znaczenia. Kryzys zmienił normy zachowania. Szukanie porozumienia nie było już cenione, zemsta – tak. – Uważałem, że nie powinni brać prawa we własne ręce – mówi Bala. – Ale nie miałem dość odwagi, by powiedzieć o tym współplemieńcom. On i Igbawua stali się uchodźcami. Odwiedzali swoje własne domy na krótko, wyłącznie w dzień, w obawie przed zasadzkami. To pospolite nieszczęście na całym świecie: ludzie dogadują się ze sobą przez dekady, a nawet wieki, mimo różnic rasowych, religijnych czy kulturowych. A potem, nagle, sąsiedzi nie są już ludźmi, których szanujesz, zapraszasz na obiad, darzysz względami lub poślubiasz. Te znajome niegdyś twarze stają się Nimi, Innymi, Wrogiem. I w tym zderzeniu grup znika indywidualność, wyparowuje empatia, ginie zaufanie. To się może zdarzyć między pasterzami i rolnikami w Nigerii albo między rodowitymi mieszkańcami oraz imigrantami we Francji lub w USA. Te sytuacje są bardzo różne i te różnice są ważne. Ale najistotniejsze jest wspólne źródło problemów: W każdym miejscu świata ludzie mają „świra na punkcie tożsamości”, jak to ujął psycholog ewolucyjny John Tooby. Nic na to nie poradzimy – jesteśmy zaprogramowani na odróżnianie Nas od Nich. I nieuchronnie (czasem nieświadomie) preferujemy Nas, zwłaszcza gdy czujemy się zagrożeni. Oczywiście ludzie dzielą tę cechę z wieloma innymi stworzeniami. Jednak tym, czego inne stworzenia prawie nigdy nie robią, jest zmiana działań i postrzegania swojej grupy. Ptaki i pszczoły trzymają się swoich rodów, podczas gdy Jugosłowianie zamienili się w zwaśnionych Chorwatów, Serbów i Bośniaków. Tylko ludzie – Hutu i Tutsi – mogą zadecydować, że nie są już rodakami, choć od wieków pokojowo dzielili swoją ojczyznę. Nasza zdolność do zmiany postrzegania niesie też nadzieję, bo pozwala ludziom w większym stopniu odczuwać łączność, żyć sprawiedliwiej i bardziej pokojowo. W Nigerii i innych miejscach świata społeczności rozdarte przez konflikty łączą się ponownie, dzięki pomocy płynącej z zaskakującego źródła – od naukowców badających umysł. Jestem Lampartem Jestem Lampartem. Jay van Bavel, neurobiolog z Uniwersytetu Nowojorskiego badający tożsamość grupową, przydzielił mi tę etykietkę zeszłego lata, kiedy leżałem w aparacie do rezonansu magnetycznego w pobliżu jego gabinetu. Kiedy tak leżałem, pokazywano mi zdjęcia twarzy – 12 młodych białych i 12 młodych czarnych mężczyzn. Skaner śledził aktywność mojego mózgu, kiedy łączyłem te osoby z grupowymi przynależnościami. Ponieważ wychowałem się w Stanach Zjednoczonych, przez całe życie stykałem się z kategoriami rasowymi mojego kraju, więc nie miałem trudności z wykonaniem jednego z moich eksperymentalnych zadań – sklasyfikowaniem każdej twarzy pod względem koloru skóry. Ale musiałem też poradzić sobie z innym zestawem kategorii. Powiedziano mi, że mężczyźni ze zdjęć należą do jednej z dwóch drużyn – Tygrysów albo Lampartów. Ekran mówił mi, kto jest w której drużynie, i musztrował mnie do czasu, gdy wszystko zrozumiałem. Ale nie byłem neutralnym obserwatorem – powiedziano mi, że jestem Lampartem. Moje zadania (oparte na eksperymencie, który van Bavel i jego koledzy przeprowadzili w 2008 r.) pozwoliły badaczowi porównać aktywność mojego mózgu najpierw podczas przetwarzania informacji związanych ze znaną i znaczącą tożsamością grupową (rasą w Ameryce), a potem z tożsamością niemającą w praktyce znaczenia. Podobnie jak mózgi osób biorących udział w tamtym doświadczeniu, mój także rozświetlał się inaczej w zależności od tego, czy oglądałem twarz z grupy (w moim przypadku członka drużyny Lampartów), czy spoza grupy (Tygrysa). Na przykład kora okołooczodołowa, rejon mózgu kojarzony z sympatią, błyskała mocniej, gdy oglądałem twarz z mojej grupy. Tak samo jak zakręt wrzecionowaty, rejon związany z rozpoznawaniem twarzy. Ten eksperyment – i dziesiątki podobnych z ostatnich 20 lat – potwierdził kilka ważnych faktów wyjaśniających, jak to się dzieje, że ludzki mózg ma „świra na punkcie tożsamości”. Skany ukazują chociażby to, że znaczna część naszego postrzegania i emocji związanych z grupą rozgrywa się poza świadomością i kontrolą. Nie stawiam świadomie białych ludzi ponad czarnymi. A jednak gdyby mi nie powiedziano, że jestem Lampartem, prawie na pewno wykazywałbym nieświadomą preferencję dla białych twarzy. Fakt, że tego nie robiłem, ilustruje inne ważne odkrycie van Bavela: nowe tożsamości zespołowe mogą w naszych umysłach łatwo zajmować miejsce dawnych. Badacz musiał tylko powiedzieć mi o istnieniu dwóch drużyn i poinformować, że należę do jednej z nich. To wystarczyło, żeby mój mózg wolał Lamparty od Tygrysów i dochodził do tego równie szybko i zdecydowanie, jak normalnie odróżnia czarnych od białych. Te skany odzwierciedlały kluczowy fakt związany z ludzką grupowością: posiadamy czuły umysłowy radar, który bada znaczenie otaczających nas grup i mówi nam, do której z nich należymy. I zawsze jest włączony. Nawet kiedy tkwimy wygodnie w naszych rasowych, religijnych, narodowych i innych tożsamościach, nasze mózgi są wyczulone na możliwość nowych koalicji. Nietrudno dociec, dlaczego ludzie rozwinęli umiejętność troski o własne grupy i swoje miejsce w tych grupach. Wzajemne poleganie na sobie to rozsądna strategia przetrwania dla słabego, hałaśliwego stworzenia, które nie ma zbyt wielu wbudowanych środków obrony. Życie w grupach jest biletem do zachowania życia i dlatego większość naczelnych tak właśnie żyje. Prawdę mówiąc, nie ma ludzkiego społeczeństwa bez wyraźnych linii podziału na różne grupy. – Tak generalnie działa percepcja człowieka – powiedział van Bavel. – W pierwszym ułamku sekundy oceniamy ludzi pod kątem ich przynależności grupowej. Troska o członkostwo w grupie nie jest czymś, czego musisz się uczyć, jak czytania albo prowadzenia auta. To coś, co robisz automatycznie, coś jak oddychanie. W rzeczywistości znaczna część naszej wrażliwości na grupę rozwija się na długo przed opanowaniem mowy. Bardzo małe dzieci wolą dorosłych podobnych do tych, którzy się nimi opiekują, od tych, którzy wyglądają inaczej. I bardziej lubią dźwięki języka, który słyszały w łonie matki i na początku życia, niż obcą mowę. Te preferencje trwają. W dorosłym życiu większość z nas lepiej rozpoznaje twarze i odczytuje emocje ludzi, którzy wyglądają i zachowują się tak jak my. Przywrócony pokój Kiedy ich spotkałem w październiku zeszłego roku, Solomon Igbawua i Dahiru Bala brali udział w ogólnym zebraniu społeczności Tivów i Hausa-Fulanich. Po raz pierwszy od trzech lat, odkąd rozpoczął się kryzys, Tiv taki jak Igbawua był gotów odwiedzić znajome niegdyś Daudu. Spotkanie rozpoczęło się od modlitw (chrześcijańskiej i muzułmańskiej), po których nastąpiły przemówienia sławiące przywrócony pokój. Potem rozmawiałem z ludźmi z obu stron. Opowiadali o tym, jak tracili bliskich, domy, jak ukrywali się w buszu, stając się uchodźcami. A mimo to twierdzili, że teraz się dogadują. Igbawua i Bala mówią, że znów mogą być przyjaciółmi. Po chwili z meczetu rozległo się wezwanie do modlitwy. Co jakiś czas z pobliskiego poligonu wojskowego dawał się słyszeć potężny huk, który budził przerażenie w kozach i kurach, co skłaniało ludzi do śmiechu i żartów. Trudno było sobie wyobrazić, że ci uprzejmi, odprężeni ludzie mogli się bać i nienawidzić nawzajem. Uderzająca zmiana. To wyglądało tak, jakby pasterze i rolnicy zażyli jakiś lek, który stłumił lęk i nienawiść, przywracając zaufanie i sympatię dla osób spoza własnej grupy. I w pewnym sensie tak się stało. Ale to nie była tabletka. W 2015 r. ekipa pozarządowej organizacji Mercy Corps przybyła do Zongo i Daudu wraz z lokalnymi grupami pokojowymi. Przedstawili ofertę. Organizacja miała dostarczyć środki do budowy wierconych studni. Dzięki nim obie osady zyskałyby czystą wodę. Ich mieszkańcy mieli wziąć udział w programie uczącym negocjacji i zapobiegania konfliktom. Potem mieli wykorzystać zdobyte umiejętności do wspólnego wykonania odwiertów i ich eksploatacji. Ten program, opracowany przez specjalistów z zakresu nauk społecznych w oparciu o to, co wiadomo na temat ludzkiej grupowości, jest jednym z przykładów tego, w jaki sposób naukowcy próbują zastosować swoje teorie w przypadkach rzeczywistych konfliktów typu My przeciw Nim. – Chodzi o to, by osłabić psychologiczne korzyści z konfliktu i zwiększyć psychologiczne korzyści ze współpracy – mówi Christopher Grady, student wydziału nauk politycznych Uniwersytetu Illinois w Urbana-Champaign, który pomaga w analizie skutków projektu. Arthur Martirosyan z firmy CMPartners, który opracował program szkoleniowy, mówi, że aby zostać dobrym negocjatorem, trzeba postępować „niemal jak przy medytacji – powstrzymywać się przed działaniem”. – Tu chodzi o to, żeby sobie powiedzieć: „Rozumiem tę sytuację, a ponieważ ją rozumiem, wiem, że może we mnie wywołać bardzo destrukcyjne emocje. Chcę zachować kontrolę”. Nie ma jednej teorii wyjaśniającej, dlaczego ludzie padają ofiarą nastawienia My przeciwko Nim. Nie ma też jednego podejścia do prób wydostania się z tej pułapki. Lecz coraz większa liczba badaczy pracujących nad tym problemem stosuje wspólną metodę naukową. Zaczynają od dających się potwierdzić faktów związanych z ludzkimi umysłami, zachowaniem i społeczeństwem. Wykorzystują je do opracowania działań interwencyjnych. Potem testują te działania tak jak firma farmaceutyczna nowy lek: ludzie pozostający w konflikcie są losowo dzieleni na grupy, z których jedna jest „leczona”, a druga nie. Następnie badacze porównują grupy, aby ocenić, czy działania rzeczywiście doprowadziły do spadku przemocy i większej sprawiedliwości. Symulator rasowości Tym, czym dla pilotów są symulatory lotu, dla gliniarzy są symulatory „użycia siły”. Wersja wykorzystywana na Uniwersytecie Stanu Waszyngton w Spokane jest typowa pod wieloma względami. Stoisz przed ekranem z bronią w pogotowiu. Każda sytuacja, która się na nim wyświetla, wymaga podjęcia decyzji w ułamku sekundy, a stawka nie może być wyższa. Jedną z takich sytuacji jest „wezwanie do przemocy domowej”. Kamera prowadzi cię przez krótki korytarz do kuchni, w której biją się mężczyzna i kobieta. Mężczyzna wywleka kobietę z pola widzenia. Kiedy go doganiasz, trzyma coś w ręce, kierując to w stronę kobiety. W innej sytuacji masz do czynienia z niechętnym do współpracy kierowcą zatrzymanym za wykroczenie drogowe. Ten kierowca sięga po coś w swoim samochodzie. Jeśli jest to telefon komórkowy, a ty strzelisz, możesz zabić człowieka bez powodu. Jeśli to pistolet, a ty nie strzelisz, sam możesz stracić życie. Ale pomiędzy tym symulatorem a większością innych używanych przez policję istnieje pewna różnica – ten różnicuje profile demograficzne napotykanych osób, łącznie z ich tożsamością etniczną i rasową, i umieszcza je w scenariuszach mających mierzyć stronniczość i zapobiegać jej. Nabywając praktyki radzenia sobie w napiętych sytuacjach, funkcjonariusze przekonują się także, kiedy i jak traktują czarnych i Latynosów inaczej niż białych. Prof. Lois James z College of Nursing opracowała ten przeciw dyskryminacyjny symulator (Counter Bias Training Simulator – CBTsim), aby pokazać policjantom, że czasem w dokładnie takich samych sytuacjach podchodzą odmiennie do osób czarnych, latynoskich i białych. – Celem CBTsim jest wyeliminowanie rasy bądź wszelkich innych cech demograficznych z procesu podejmowania decyzji, poprzez naukę skupiania się wyłącznie na obiektywnym stopniu zagrożenia – mówi James. Taka obiektywność jest dokładnie tym, czego społeczeństwo potrzebuje od osób wykonujących zajęcia, w których równe traktowanie jest niezbędne – lekarzy, prawników, nauczycieli, stróżów prawa. Jednak zważywszy na naszą wrodzoną tendencję do dzielenia ludzi na grupy, o których nie myślimy ani ich nie lubimy tak samo, jest to trudne do uzyskania. W USA trwa obecnie debata o tym, jak bardzo i jak często policja nie traktuje wszystkich cywilów jednakowo. W szeregu działań dowody wskazują na to, że istnieją znaczne dysproporcje między traktowaniem nie-białych i białych przez amerykańską policję. – Gnębiło mnie coś, co postrzegałam jako paradoks – mówi Lorie Fridell, kryminolożka z Uniwersytetu Południowej Florydy, zauważając, że według badań dyskryminacja w policji jest silna. – Z drugiej strony wiem, że większość policjantów chce służyć społeczeństwu i pomysł, że mogą żywić uprzedzenia, bardzo ich obraża. Oni nie są rasistami. Jej zdaniem kluczem do rozwikłania tego paradoksu jest zrozumienie, że grupowa stronniczość często nie jest świadoma. To dzieje się bez naszej woli i wiedzy. Tak jak moje stawianie Lampartów ponad Tygrysami, o którym dowiedziałem się dopiero po obejrzeniu obrazów mojego mózgu. Program bezstronnej ochrony policyjnej (FIP) prowadzony przez Fridell to kurs dla policjantów. Podobnie jak symulator pani James ma skłaniać ich do myślenia o swoich, często niezauważanych, preferencjach dla Nas przeciwko Nim, tak, żeby nie wpływało to na ich obowiązek równego traktowania ludzi. Dla policjanta My może oznaczać My, ludzie przestrzegający prawa, przeciwko Nim, osobom notowanym. Może to także być My, gliniarze, przeciwko Nim, cywilom. Ale w USA, z ich długą historią niesprawiedliwości rasowej, My oznacza często My, biali, a Oni to cała reszta. Od roku 2007 Fridell otrzymała ponad 1,5 mln dolarów subwencji od Departamentu Sprawiedliwości i zorganizowała szkolenia dla tysięcy funkcjonariuszy w setkach wydziałów policji. James i jej koledzy rozpoczęli ostatnio projekt, w ramach którego będą obserwować kilka wydziałów policji w Ohio, przyglądając się temu, jak funkcjonariusze postępują z ludźmi, z którymi rozmawiają, których zatrzymują, aresztują itd. W 2018 r. to studium będzie po prostu odnotowywać zachowanie policjantów na podstawie losowo wybranych nagrań z ich osobistych kamer, skarg obywateli oraz innych danych. W roku następnym każdy wydział zostanie losowo podzielony na cztery grupy. Jedna będzie działać tak jak zawsze, bez żadnego szkolenia (to grupa kontrolna, równoważnik pacjentów otrzymujących placebo przy badaniu leków). Druga grupa przejdzie szkolenie na przeciwdyskryminacyjnym symulatorze. Trzecia będzie szkolona przez instruktora, a ostatnia przejdzie oba rodzaje szkolenia. W ciągu następnych miesięcy badacze będą zbierać takie same dane jak uprzednio. Rezultatem będzie góra informacji pozwalających porównać policjantów po szkoleniach z tymi, którzy nie pracowali nad ukrytą stronniczością. Te dane powinny umożliwić ustalenie, czy i jakie szkolenie zapewnia bardziej sprawiedliwe działanie. Ten rodzaj badań, dotyczących innych sytuacji, jest prowadzony coraz częściej na całym świecie. Za kilka lat może się okazać, że zdobyliśmy prawdziwą wiedzę na temat ludzkiej grupowości – w stopniu, który pomoże nam zapanować nad instynktami, zanim one zapanują nad nami. Może to ułatwić tworzenie bardziej pokojowego i sprawiedliwego świata. Ale nikt nie wyobraża sobie, że to będzie łatwe. Od mojej wizyty w Benue, w październiku ubiegłego roku, konflikt między rolnikami i pasterzami nasilił się tylko, po części z powodu nowego prawa ograniczającego wypasy, które zdaniem pasterzy ma ich wyprzeć ze stanu Benue. Jednak kiedy to pisałem, wynegocjowany pokój między rolnikami z Zongo i pasterzami z Daudu pozostawał nienaruszony. Prawdę mówiąc, pasterze zagrożeni w innych rejonach szukali schronienia na obszarze Zongo-Daudu. Kiedy ten napływ zaalarmował pobliskich rolników, mieszkańcy obu społeczności, nauczeni sztuki negocjacji, zdołali złagodzić napięcia. Podobnie jak wiele osób z obu stron konfliktu, Solomon Igbawua powiązał idee zaczerpnięte ze szkolenia negocjacyjnego ze swoją głęboką wiarą religijną. Uważa, że wybaczanie dawnych krzywd jest zarówno dobrym pomysłem dla negocjatora, jak i obowiązkiem chrześcijanina. Twierdzi, że generalnie wybaczył pasterzom. Ale czasem widzi jakiegoś starszego mężczyznę i wtedy przypomina mu się, że przed trzema laty jego ojciec został zabity w walkach. – Potrafię wybaczyć – mówi. – Ale nie potrafię zapomnieć.
Wspomnienie Czerwonego Lata, czyli krwawych zamieszek rasowych w USA
Rasizm w historii USA pojawia się od zawsze, a jego przykładów jest mnóstwo. Czarny mężczyzna leżał półprzytomny na ulicy po tym, jak został pobity przez biały tłum, podczas masakry we wschodnim St. Louis w 1917 roku. Gdy mężczyzna próbował wstać, stojący za nim dobrze ubrany biały mężczyzna "podniósł obiema rękami płaski kamień i rzucił mu go na szyję" – pisał 3 lipca 1917 r. reporter gazety St. Loui Post-Dispatch.
1 lipca wieczorem, przez godzinę i 30 minut reporter był świadkiem barbarzyńskich działań wywoływanych przez białe tłumy, które "niszczyły życie każdego znalezionego czarnego człowieka". Te potworne przejawy rasizmu należały do najgorszych, jakie kiedykolwiek widziały Stany Zjednoczone. Masakrę w Illinois wywołał strach przed migracją czarnych mężczyzn z Południa do fabryk na Północy i odebraniem pracy białym ludziom. Napięcia wybuchły 1 lipca i trwały przez trzy dni i noce. Według doniesień zginęło aż 39 czarnych i dziewięciu białych ludzi. Ale historycy uważają, że w tym czasie zginęły setki innych czarnoskórych. Carlos F. Hurd, reporter z Post-Dispatch, napisał w archiwalnym artykule, że był przerażony przypadkowością, z jaką białe tłumy przemierzały East St. Louis i kamieniowały czarnych ludzi, którzy mieli "podniesione ręce, błagając o życie". Był świadkiem tego, jak czarny mężczyzna, "prawie martwy od dzikiego deszczu kamieni", wisiał na sznurze do bielizny. Kiedy pękł, tłum powiesił go na linie. Hurd napisał, że grupa białych kobiet pobiła grupę czarnych kobiet kijami i kamieniami, gdy te błagały "o litość". Ale białe kobiety "śmiały się i odpowiadały wulgarnym słownictwem mężczyzn, gdy biły pięściami, kamieniami i kijami twarze i piersi czarnych kobiet". Masakra we wschodnim St. Louis zapoczątkowała panowanie rasowego terroru w całych Stanach Zjednoczonych, który według historyków trwał od 1917 do 1923 roku, kiedy to zamieszkane przez samych czarnych ludzi miasteczko Rosewood na Florydzie, zostało zniszczone. W tym okresie, znanym jako Czerwone Lato, odnotowano co najmniej 97 linczów, zginęły tysiące czarnych ludzi, a tysiące domów i firm do nich należących zostało doszczętnie spalonych. Ogień i wściekłość podsycały masakry w co najmniej 26 miastach, w tym w Waszyngtonie, D.C; Chicago, Illinois; Omaha, Nebraska; Elaine, Arkansas; Charleston, Południowa Karolina; Columbia, Tennessee; Houston, Texas; oraz Tulsa, Oklahoma. "Podczas masakr mordowali i okaleczali ludzi masowo, niesprowokowani" – powiedziała Alice M. Thomas, naukowiec z Carnegie i profesor w School of Law na Uniwersytecie Howarda. "Wchodzili do domów, kradli rzeczy osobiste i palili domy. Wykorzystywali masakry jako przykrywkę do morderstwa bez sankcji, okaleczania bez sankcji, a także kradzieży bez sankcji. Do dziś nikt nie został pociągnięty do odpowiedzialności". Rasizm w USA i związany z nim terror był powszechny w wielu częściach kraju po zakończeniu niewolnictwa. "Było to celowe użycie przemocy wobec Afroamerykanów" - powiedział David F. Krugler, autor książki "The Year of Racial Violence" z 1919 roku. "Motywacją było ukaranie Afroamerykanów za sukces ekonomiczny i odebranie im go. W Tulsie, spalono je doszczętnie". Prezydent Donald Trump 20 czerwca zorganizował swój pierwszy polityczny wiec od początku pandemii COVID-19 w Tulsie, mieście wciąż naznaczonym masakrą z 1921 r., w wyniku której zginęło ponad 300 czarnych ludzi, a ponad 10 tysięcy zostało pozbawionych domów. Białe tłumy zniszczyły czarną dzielnicę, która rozwijała się tak dobrze, że nazwano ją " Czarną Wall Street". Trump początkowo zaplanował spotkanie na Juneteenth (Dzień Wyzwolenia), datę czczoną i celebrowaną przez Afroamerykanów. 19 czerwca upamiętnia datę uwolnienia 250 tysięcy zniewolonych ludzi w Teksasie - dwa i pół roku po tym, jak prezydent Abraham Lincoln wydał Proklamację Emancypacyjną 1 stycznia 1863 roku. Po powszechnej krytyce, osoby odpowiedzialne za kampanię Trumpa przeniosły to wydarzenie na kolejny dzień. Decyzja o zorganizowaniu wiecu w Tulsie jest wyraźnym przypomnieniem, że kraj ten nie zadośćuczynił swojej historii masakr rasowych. Historia ta jest nierozerwalnie związana z obecnymi żądaniami sprawiedliwości. Rasizm w USA: Dziedzictwo Czerwonego Lata Dyskryminacja rasowa przybierała różne formy na przestrzeni lat. Termin "Czerwone Lato" został wymyślony przez Jamesa Weldona Johnsona, kompozytora, który napisał "Negro National Anthem" i dyrektora wykonawczego Krajowego Stowarzyszenia na rzecz Postępu Ludności Kolorowej (NAACP), który walczył o federalne prawa przeciw linczowaniu. Ibram X. Kendi, autor "Stamped From the Beginning: The Definitive History of Racist Ideas in America", napisał, że termin Czerwone Lato opisuje "całą krew rozlaną w najstraszliwszej serii białych inwazji na czarne dzielnice od czasu Rekonstrukcji". Rasizm na świecie miał różne nasilenie, ale w USA był on szczególnie dotkliwy. Aby zrozumieć obecne niepokoje rasowe, ludzie muszą zrozumieć czym było Czerwone Lato. "Masz białych zorganizowanych w konkretnym celu. Chcą utrzymać czarnych na podporządkowanych im pozycjach, aby nie odważyli się twierdzić, że są równi i niezależni" - powiedział Krugler, profesor historii na Uniwersytecie Wisconsin-Platteville. Czerwone Lato zbiegło się również z odrodzeniem Ku Klux Klanu i Wielką Migracją, czyli ucieczką czarnych ludzi przed rasowym terrorem i brutalnymi prawami Jima Crowa na południu. Przemieszczali się oni tłumnie do miast na Północy, gdzie jeszcze dobitniej odczuwali co to rasizm. Biali często postrzegali czarnych jako konkurencję w walce o pracę, domy i władzę polityczną. Siłę tę napędzał zwiększony opór czarnych ludzi przed niesprawiedliwością. Niektórzy nazywali to powstaniem "Nowego Murzyna", który nie jest już podporządkowany białym ludziom. Czarni żołnierze wrócili z I wojny światowej oczekując praw człowieka, o które walczyli za granicą. Praw, za które byli gotowi zginąć broniąc ich w ojczyźnie. Czarni weterani po powrocie odmówili zaakceptowania niesprawiedliwości, nierówności i brutalności ze strony białego społeczeństwa. "Ze względu na swoją służbę wojskową, czarni weterani byli postrzegani jako szczególne zagrożenie dla Jima Crowa i podległości rasowej" - takie wnioski zawiera raport Equal Justice Initiative (EJI), organizacji non-profit z Alabamy, która koncentruje się na reformie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych i nierówności rasowej. Jak napisał W.E.B. Du Bois, współzałożyciel NAACP i autor "The Souls of Black Folk": "Na Boga w niebiosach jesteśmy tchórzami i durniami, jeśli teraz, gdy wojna się skończyła nie ruszymy każdej uncji naszego mózgu i ciała by stoczyć bardziej stanowczą, dłuższą, bardziej nieugiętą bitwę z siłami piekła na naszej własnej ziemi. Wracamy. Wracamy z walki. Wracamy do walki". Rasizm w USA: Waszyngton, D.C., 1919 r. Rasizm zbierał śmiertelne żniwo. Jak podaje organizacja Equal Justice Initiative, jednym z pierwszych czarnych mężczyzn zabitych w czasie aktów przemocy w Czerwone Lato w Waszyngtonie był Randall Neal, 22-letni weteran, który właśnie wrócił do domu z wojny. Zabójstwo Neala wywołało zamieszki rasowe w Waszyngtonie w 1919 r., które rozpoczęły się 19 lipca. Czarni weterani zorganizowali się i odpowiedzieli na atak na Neala i innych, tak jak podczas bitwy. Jak donosił Washington Post: "W dzielnicy murzyńskiej wzdłuż U Street od siódmej do czternastej ulicy. Murzyni rozpoczęli wczesnym wieczorem zemstę za ataki na ich rasę w centrum miasta zeszłej nocy". "Wojna rasowa galopowała szaleńczo po ulicach Waszyngtonu zeszłej nocy, zbierając żniwo śmierci czterech osób i listę rannych sięgającą setek" - podał 22 lipca Washington Times. "Bandy białych i czarnych polowały na siebie jak członkowie klanu przez całą noc, krwawy konflikt stale narastał. Od zmroku do niemal świtu ambulanse przewoziły stały potok martwych i rannych do szpitali". Prezydent Woodrow Wilson rozkazał oddziałom federalnym wkroczyć do miasta, by stłumić przemoc. "Pamiętam, jak rozmawiałem ze starszym człowiekiem. Mówił z dumą o broni przywiezionej z Baltimore. Czarni ludzie zajęli pozycje na dachu. Byli zdeterminowani, by zdjąć członków białych tłumów, którzy przeniknęli do czarnych dzielnic" - powiedział C.R. Gibbs, autor i historyk afrykańskiej diaspory. Oficjalna liczba ofiar śmiertelnych wynosiła 15. Całkowite szkody materialne są nieznane. Zamieszki, jak powiedział Gibbs, były podsycane "nie tylko ślepą nienawiścią rasową, ale i niezadowoleniem z korzyści społecznych, jakie czarna społeczność osiągnęła tuż po I wojnie światowej". Kiedy pokazaliśmy, że dobrze się nam powodzi, ludzie spalili nasze sklepy uznając, że naruszyliśmy kodeksy społeczne i prawne". Rasizm w USA: Elaine, Arkansas, 1919 r. Skutki rasizmu były coraz większe. Jeszcze bardziej zabójcza masakra miała miejsce w Elaine w Arkansas. Historyk Gibbs powiedział, że masakra w Elaine "powinna być dziś lepiej znana pod względem ofiar śmiertelnych. Więcej ludzi wie o Rosewood i Tulsa. Moim zdaniem, kiedy wszystko zostanie powiedziane i zrobione, masakra w Elaine w Arkansas może z nimi konkurować". Masakra w Elaine rozpoczęła się 30 września 1919 roku, po tym, jak czarni akcjonariusze odważyli się zorganizować związek, aby położyć kres pozbawionym skrupułów praktykom właścicieli ziemskich, którzy okradali ich z pieniędzy i plonów. Według relacji, próby zorganizowania ich siły roboczej doprowadziły do bezwzględnej "krucjaty śmierci" prowadzonej przez biały tłum, w wyniku której zginęło aż 800 czarnych ludzi. 30 września członkowie związku odbyli spotkanie w czarnym kościele, strzeżonym przez mężczyzn na zewnątrz, kiedy dwóch białych mężczyzn przejeżdżało obok. Został oddany strzał. Biały człowiek został zabity. Plotki o czarnym powstaniu szybko się rozeszły. Miasto wypełniło się setkami białych mężczyzn z bronią. Miejscowy szeryf prowadził biały oddział, który palił domy i szkoły i losowo strzelał do czarnych ludzi. "Depesze prasowe z 1 października 1919 r. niosły wieść, że poprzedniego wieczoru w Elaine w Arkansas miały miejsce kolejne zamieszki rasowe i że rozpoczęli je murzyni, którzy zabili kilku białych oficerów podczas kłótni" - napisała przeciwniczka linczów i znana dziennikarka Ida B. Wells w swojej książce "The Arkansas Race Riot". "Później ogłoszono w kraju, że biali ludzie z hrabstwa Phillips powstali przeciwko murzynom, którzy rozpoczęli te zamieszki i zabili wielu z nich, oraz że ta orgia rozlewu krwi nie została powstrzymana, dopóki żołnierze Stanów Zjednoczonych z Camp Pike nie zostali wysłani na miejsce zdarzenia" - napisała Wells. Jak wynika z relacji w Arkansas Gazette, białe tłumy "zabijały Afroamerykanów w Elaine i okolicach". Gazeta wyjaśniła później, że żołnierze w Elaine "popełniali jedno morderstwo za drugim z pełną spokoju rozwagą, będąc albo zbyt bezdusznymi, by zdać sobie sprawę z ogromu swoich zbrodni, albo zbyt pijanymi bimbrem, by to potępić". Podczas badań nad masakrą, Krugler odnotował szczególnie okrutne linczowanie starszej, czarnej kobiety, żony akcjonariusza. "Po zabiciu starszej kobiety, naciągnęli jej sukienkę i przeciągnęli jej ciało w dół drogi" - powiedział Krugler. "Zwłoki zostały zbezczeszczone. Zrobiono to, by przekazać wiadomość innym Afroamerykanom". Według raportów, 285 czarnych ludzi zostało aresztowanych po masakrze w Elaine. Wielka ława przysięgłych w hrabstwie Phillips oskarżyła 122 czarnych ludzi o przestępstwa związane z masakrą. Według EJI: "Żaden biały napastnik nie został oskarżony, ale dwunastu czarnych członków związku skazano na śmierć za zarzuty związane z zamieszkami". "12 mężczyzn oskarżonych o kierowanie "spiskiem" było torturowanych" - powiedział Krugler. "Wpychano im formaldehyd do nosów. Stosowano wstrząsy elektryczne na ich genitaliach. Zostali postawieni przed sądem w łańcuchach i nie pozwolono im zobaczyć się z adwokatem. Szybko zostali uznani za winnych i skazani na śmierć w ciągu kilku minut". NAACP interweniowało w tej sprawie i zwróciło uwagę społeczeństwa na mężczyzn, którzy stali się znani jako "Dwunastka z Elaine". Scipio Jones, adwokat NAACP, reprezentował udziałowców w tej sprawie i ostatecznie trafiła ona do Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych. 19 lutego 1923 roku, cztery lata po masakrze, Sąd Najwyższy orzekł na korzyść "Dwunastki z Elaine" i uznał, że czarnym mężczyznom odmówiono sprawiedliwego procesu a pozorny proces, w którym zostali skazani został przeprowadzony pod wpływem tłumu, który zebrał się przed sądem - relacjonuje Brian Mitchell, profesor historii na Uniwersytecie Arkansas w Little Rock. 3 listopada 1923 roku gubernator Arkansas złagodził wyroki śmierci. Rasizm w USA: Rosewood, Floryda, 1923 r. Walka z rasizmem praktycznie nie istniała. Rywalizując z dobrobytem Eatonville, rozsławione przez pisarkę Zorę Neale Hurston, Rosewood było średniej klasy miastem dumnych czarnych ludzi, którzy rozwinęli swoją własną społeczność i zbudowali własne domy. Masakra w Rosewood zaczęła się 1 stycznia 1923 roku, po tym jak biała kobieta o imieniu Fannie Taylor z Sumner na Florydzie powiedziała, że została zaatakowana przez czarnego człowieka. "Twierdząc, że została napadnięta przez czarnego mężczyznę, Taylor pozwoliła innym ogłosić, że została 'zgwałcona'. Było to jedno słowo, którego nikt w tym regionie nie chciał usłyszeć, a już najmniej czarni mieszkańcy Sumner i pobliskiego Rosewood" - napisał David R. Colburn we Florida Historical Quarterly. "To, co stało się z Fannie Taylor w ten zimny noworoczny poranek, pozostanie na zawsze zamkniętą historią, ale wydarzenia, które nastąpiły po jej rzekomym ataku, już nie". W ciągu godziny od wysunięcia zarzutu, wieści się rozniosły. "Psy gończe namierzały zapach rzekomego napastnika dochodząc do Rosewood, trzy mile od Sumner. Chociaż Fannie Taylor nigdy nie sugerowała, że jej napastnik był mieszkańcem Rosewood, społeczność miała zostać trwale dotknięta przez wydarzenia, które nastąpiły w pierwszym tygodniu stycznia 1923 roku". Tłum natknął się na czarnego człowieka, który został poddany torturom, zastrzelony i powieszony na drzewie. Sylvester Carrier, czarny mężczyzna, próbował bronić siebie i swoją własność przed tłumem. Według Encyklopedii Britannica: "Carrier został zabity w strzelaninie, ale przedtem zabił dwóch białych, a wieść o tym czynie szybko rozniosła się wśród okolicznych społeczności. Setki białych dołączyło do tłumu już w Rosewood, a akty systematycznej przemocy wobec czarnych trwały do 8 stycznia". Ponad 10 tysięcy białych mężczyzn z całego stanu Floryda zjechało do Rosewood. Czarni mężczyźni, kobiety i dzieci ukrywali się na bagnach wokół miasta. Jak pisał Colburn: "Zanim skończył się tydzień tłum powrócił, by ograbić i spalić miasto Rosewood oraz wypędzić z niego wszystkich czarnych mieszkańców na zawsze". Nadal nie wiadomo, ile osób zginęło w Rosewood. W 1994 roku władze stanowe Florydy zagłosowały za wypłaceniem odszkodowania w wysokości 1,5 miliona dolarów, które miało zostać podzielone między co najmniej 11 osób, które przeżyły masakrę, aby zrekompensować im utratę mienia. Wydarzenia mające miejsce podczas masakry w Rosewood została zekranizowana w 1997 roku przez reżysera Johna Singletona. Rasizm w USA: Tulsa, Oklahoma, 1921 r. Przejawy rasizmu o dużej brutalności wciąż miały się dobrze. 540 kilometrów od Elaine wybuchła masakra w Tulsie, którą historycy nazywają jednym z najgorszych epizodów przemocy rasowej wobec czarnych ludzi w historii kraju. Masakra w Tulsie zaczęła się 31 maja 1921 r., po aresztowaniu 19-letniego pucybuta Dicka Rowlanda. Wcześniej tego dnia Rowland udał się do budynku Drexel, w którym znajdowała się jedyna łazienka dostępna dla czarnoskórych w centrum Tulsy. Wszedł do windy na pierwszym piętrze. Kiedy winda dotarła na trzecie piętro, Sarah Page, biała operatorka windy krzyknęła. "Najczęstszym wytłumaczeniem jest to, że Rowland wszedł na nogę Page, gdy wszedł do windy, co spowodowało, że krzyknęła" - podaje w swoim raporcie stowarzyszenie Oklahoma Historical Society. Tłum białych mężczyzn zebrał się przed budynkiem sądu w Tulsie, gdzie Rowland został zabrany po aresztowaniu za napad na operatorkę windy. Czarnoskórzy weterani I wojny światowej skonfrontowali się z tłumem, zdeterminowani by chronić Rowlanda. Wywiązała się walka i biały człowiek został zastrzelony, wywołując morderczą wściekłość, która miała nadejść. Setki białych ludzi maszerowały po czarnej dzielnicy Greenwood. Biali zabili ponad 300 czarnych ludzi, wrzucając ich ciała do rzeki Arkansas lub grzebiąc je w masowych grobach. Zniszczono ponad sto przedsiębiorstw, szkołę, szpital, bibliotekę i dziesiątki kościołów. Spłonęło ponad 1200 domów należących do czarnych mieszkańców. Straty ekonomiczne czarnej społeczności wyniosły ponad 1 milion dolarów. Walter White, który później został sekretarzem wykonawczym NAACP, stwierdził w raporcie tej organizacji: "Jedna historia została mi opowiedziana przez naocznego świadka o pięciu kolorowych mężczyznach uwięzionych w płonącym domu. Czterech z nich spłonęło na śmierć. Piąty usiłował uciec i został zastrzelony, gdy wyszedł z płonącej konstrukcji, a jego ciało zostało wrzucone z powrotem w płomienie". Pojawiły się doniesienia, że biali ludzie latali samolotami nad Greenwood zrzucając bomby naftowe. Według raportu Oklahoma Commission to Study the Tulsa Race Riot z 1921 roku: "Tulsa była prawdopodobnie pierwszym miastem" w USA, "które zostało zbombardowane z powietrza". B.C. Franklin, prawnik w Greenwood i ojciec znanego historyka Johna Hope Franklina, był świadkiem tej masakry. "Chodnik był dosłownie pokryty płonącymi kulami terpentyny" - napisał Franklin w rękopisie, który później został przekazany do Smithsonian's National Museum of African American History and Culture. "Przez całe 48 godzin pożary szalały i paliły wszystko na swojej drodze, nie pozostawiając po sobie nic poza popiołem, spalonymi sejfami i kuframi i podobnymi przedmiotami przechowywanymi w pięknych domach i firmach". "Wielu czarnoskórych mieszkańców walczyło, ale było ich znacznie mniej i mieli mniej broni" - podaje Human Rights Watch, który w maju tego roku opublikował 66-stronicowy raport zatytułowany "Sprawa o odszkodowanie w Tulsie w Oklahomie: Spór o prawa człowieka". Dokument stwierdza, że: "W najlepszym razie, policja w Tulsie nie podjęła żadnych działań, aby zapobiec masakrze. Raporty wskazują, że niektórzy policjanci aktywnie uczestniczyli w aktach przemocy i grabieżach". Dwa tygodnie po masakrze Komisja Miasta Tulsa wydała raport obwiniający za zniszczenie mieszkających tam czarnych ludzi, a nie biały tłum, który grabił, rabował i niszczył Greenwood. "Niech wina za to murzyńskie powstanie leży tam, gdzie jej miejsce, na tych uzbrojonych murzynach i ich zwolennikach, którzy rozpoczęli te zamieszki i podżegali do nich, a każda osoba, która próbuje zrzucić połowę winy na białych ludzi, jest w błędzie" - stwierdziła komisja. W 2018 roku burmistrz Tulsy, G.T. Bynum, ogłosił, że miasto wznowi dochodzenie w celu poszukiwania masowych grobów ofiar masakry. W kwietniu tego roku miasto planowało rozpocząć poszukiwania dowodów na cmentarzu Oaklawn, ale "ograniczone wykopaliska" zostały przełożone z powodu pandemii COVID-19. Zniszczenia w Tulsie pozostawiły ekonomiczne i emocjonalne piętno na pokoleniach ocalałych i ich potomkach. Żaden biały człowiek nie został nigdy aresztowany w związku z masakrą w Tulsie. Teraz, w każdą środę, Wielebny Robert Turner, pastor kościoła Vernon AME, maszeruje przy Urzędzie Miasta Tulsa żądając zadośćuczynienia dla ocalałych z masakry i ich potomków. Vernon AME, który znajduje się na głównej ulicy Greenwood, został spalony przez białe tłumy podczas masakry. Czarni ludzie uciekający przed rozszalałymi białymi tłumami ukryli się w piwnicy, która była jedną z oryginalnych struktur ocalałych po masakrze. Jako zdeterminowany działacz, Turner chwyta swój megafon i zwraca go w stronę ludzi przechodzących obok ratusza. "Masakra rasowa miała miejsce od 31 maja do pierwszego czerwca 1921 roku, kiedy to biały tłum ruszył na praworządnych mieszkańców wspólnoty znanej jako Greenwood" - krzyczy pastor. "A Greenwood zamieszkiwali czarni ludzie, pokolenie wyzwolone z niewolnictwa, którzy nie otrzymywali małych pożyczek biznesowych. Czarni, którzy nie dostali stypendium Pella, by pójść na studia. Czarni, którzy mieszkali w miejscach, gdzie uczenie się czytania było wbrew prawu, w stanach, z których pochodzili. To pokolenie z niewoli, które nie doczekało się żadnej akcji afirmacyjnej. Czarni, którzy nigdy w życiu nie otrzymali zasiłku socjalnego. Czarni, którzy kupili ziemię w Greenwood i zbudowali najlepiej prosperujące miejsce dla Afroamerykanów w tym kraju. A ty zabiłeś ich z zazdrości". Kavin Ross, fotoreporter i historyk z Tulsy, który poświęcił lata na badanie masakry, powiedział, że wiele wcześniejszych masakr, które doprowadziły do wydarzeń w Tulsie, przebiegało według podobnych schematów. Masakry te, jak powiedział Ross, zostały podsycone przez film "Narodziny narodu", który ówczesny prezydent Woodrow Wilson wyemitował w Białym Domu. "Białe tłumy zaczerpnęły swoje pomysły z tego silnie naładowanego rasowo filmu, przedstawiającego białą kobietę biegnącą w strachu przed czarnym mężczyzną oraz biały tłum, prowadzoną przez Klan, niszczący czarną społeczność". Przez prawie sto lat, masakra w Tulsie była pomijana w podręcznikach, nawet w Oklahomie. Olivia Hooker, jedna z ostatnich osób, które przeżyły masakrę w Tulsie, powiedziała w jednym ze swoich ostatnich wywiadów, że nadal pamięta, jak biały tłum palił jej dom. Miała sześć lat, kiedy tłum włamał się do jej domu rodzinnego. Jej matka ukryła Hooker i jej rodzeństwo pod dębowym stołem. "Zabrali wszystko, co uważali za wartościowe" - wspominała Hooker, która zmarła w wieku 103 lat w 2018 roku. "Zniszczyli wszystko, czego nie mogli zabrać. Moja matka miała płyty [śpiewaka operowego Enrico] Caruso, które kochała. Rozbili płyty Caruso". Hooker obserwowała spod stołu, jak biali oblewali łóżko jej babci olejem. "Dużo czasu zajęło mi pokonanie moich koszmarów" - powiedziała mi. "Moja rodzina nie spała, gdy budziłam się z krzykiem". Jej najbardziej przejmującym wspomnieniem z masakry było to, jak tłum zniszczył jej lalkę, która była prezentem. "Moja babcia zrobiła kilka pięknych ubrań dla mojej lalki" - powiedziała Hooker. "To była pierwsza etniczna lalka, jaką kiedykolwiek widzieliśmy. Umyła je i wywiesiła na sznurku. Kiedy przyszli rabusie, pierwsze co zrobili, to podpalili ubrania mojej lalki". Autor: Deneen L. Brown Źródło: NationalGeographic.com: Remembering ‘Red Summer,’ when white mobs massacred Blacks from Tulsa to D.C.
“By poradzić sobie z przeszłością musimy przyjąć ją do wiadomości”. National Geographic o problemie rasizmu na swoich łamach
National Geographic rozlicza się ze swoją przeszłością i poświęca jeden z numerów tematowi rasizmu. Redaktor naczelna Susan Goldberg pisze o tym, jak wiele się zmieniło w postrzeganiu innych nie tylko na świecie – ale i przez samą redakcję słynnego magazynu.
Kiedy 2 listopada 1930 roku Hajle Selassje miał zostać koronowany na króla Etiopii zorganizowano wystawną uroczystość. Nie zabrakło muzyki, wojowników z włóczniami, a materiał dokumentujący to wydarzenie w National Geographic liczył 14 tysięcy słów i 83 zdjęcia. “Gdyby jednak ceremonia uhonorowania czarnego człowieka miała miejsce w Ameryce, a nie w Etiopii, można być pewnym, że nie byłoby z niej żadnego tekstu” - pisze Susan Goldberg - “Co więcej, prawdopodobnie gdyby Hajle Selassje żył w Waszyngtonie w tamtych czasach nie tylko nie mógłby być członkiem Stowrzyszenia National Geographic, ale nawet nie wpuszczono by go na niektóre wykłady i spotkania.” Goldberg przypomina, że przed nią od 1888 roku redakcją NG nigdy nie rządziła kobieta i do tego Żydówka. “To boli stanąć twarzą w twarz z odrzucającymi materiałami z przeszłości, ale zdecydowaliśmy się poświęcić kwietniowy magazyn tematowi rasy i przeanalizować własną historię zanim zajmiemy się cudzymi” - pisze redaktor naczelna. Magazyn National Geographic dla wielu ludzi był i jest pierwszym miejscem zetknięcia się multikulturowością i złożonością świata. Tutaj przeczytacie o odległych kulturach, zwyczajach, nierzadko zaskakujących, fascynujących, poszerzających horyzonty. Jednak przez wiele lat magazyn konserwował kolonialny podział na cywilizację białych i “dzikich”, nie wspominając o ignorowaniu ciemnoskórych mieszkańców USA. Profesor John Edwin Mason z Uniwersytetu Virginii, specjalista od historii fotografii oraz afrykanista zajrzał do archiwów Żółtej Ramki i przeanalizował treść. To, co znalazł nie jest przyjemne, ale wymaga rozliczenia. W skrócie: do lat 70tych XX wieku National Geographic zupełnie ignorował kolorowych mieszkańców Stanów zjednoczonych. Jednocześnie powielał kliszę “szlachetnego dzikusa” publikując egzotyczne fotografie łowców, szamanów odwiedzanych prezz reporterów plemion. Konserwowano stereotypy i umacniano tym samym segregarcję. Są też znacznie bardziej oburzajace praktyki, jak choćby publikacja z 1916 o mieszkańcach Australii. Dwójka aborygenów została podpisana pod zdjęciem: “Południowoaustralijscy czarni: te dzikusy mają najniższą inteligencję spośród wszystkich ludzi”. Najwięcej pytań budzi nie tyle to co jest w magazynie, a to czego w nim nie ma. Mason porównał na przykład artykuły o Południowej Afryce z 1962 i 1977 roku. Pierwszy z nich opublikowano w dwa i pół roku po masakrze 69 ciemnoskórych w Sharpeville. Na całym świecie wyrażano oburzenie z powodu tych wydarzeń, tymczasem National Geographic po prostu przemilczał temat. - Nie ma tu głosu ciemnoskórych, jedyni których zobaczycie w tekście to etniczni tancerze, słudzy lub pracownicy – tłumaczy – To zaskakujące jak wielu rzeczy redaktorzy, dziennikarze i fotografowie świadomie nie dostrzegali. Jak dużym kontrastem do tego odznacza się tekst z 2015 roku, gdy NG rozdało Haitańczykom aparaty fotograficzne, by udokumentowali swój własny świat. W tym roku National Geographic obchodzi 130 lat działalności. “By poradzić sobie z przeszłością musimy przyjąć ją do wiadomości” - piszę Goldberg i można tylko polecić jej słowa wszystkim na całym świecie, także w Polsce. Źródło: NG.com