Mammografia może wykrywać choroby serca. Pomogła w tym sztuczna inteligencja
Sztuczna inteligencja może przewidywać ryzyko poważnych chorób serca na podstawie mammografii – pokazuje przełomowe badanie obejmujące 123 tys. kobiet w USA. Wyniki opublikowane w „European Heart Journal” otwierają nowy rozdział w walce o zdrowie kobiet.
Połączenie fraz „sztuczna inteligencja” i „piersi” może kojarzyć się z algorytmami, które cyfrowo rozbierają kobiety na zdjęciach, takimi jak Grok Elona Muska. Jednak warto pamiętać, że AI ma też wartościowe zastosowania. Jednym z najbardziej obiecujących obszarów jest diagnostyka medyczna. Właśnie opublikowano badanie dowodzące, że sztuczna inteligencja doskonale sprawdza się w badaniu piersi. A konkretnie – przy analizie mammografii, czyli prześwietlenia rentgenowskiego tych części ciała. Standardowo jest ono wykorzystywane do wczesnego wykrywania raka piersi. Badanie na ogromnej liczbie kobiet Zespół badaczy kierowany przez dr. Hari Trivediego z Emory University w Atlancie przeprowadził badanie z udziałem 123 762 kobiet. Uczestniczki przeszły standardowe mammografie w ramach przesiewowych badań piersi i nie miały wcześniej zdiagnozowanej choroby sercowo-naczyniowej. Dzięki innowacyjnemu wykorzystaniu sztucznej inteligencji naukowcy przeanalizowali stopień zwapnienia tętnic w piersi, czyli ilość złogów wapnia widocznych na zdjęciach rentgenowskich. Te analizy mają kluczowe znaczenie dla zdrowia tysięcy kobiet. Sztuczna inteligencja przewiduje poważne choroby serca na podstawie mammografii Za pomocą zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji badacze zmierzyli ilość wapnia w tętnicach piersi. Wyniki podzielili na cztery grupy: brak zwapnień, łagodne, umiarkowane lub ciężkie zwapnienia. Następnie porównali te wyniki z przypadkami poważnych incydentów sercowych, takich jak zawał serca, udar, niewydolność serca czy śmierć z przyczyn kardiologicznych. Wyniki są znaczące: już łagodne zwapnienie oznaczało ryzyko poważnych chorób serca wyższe o około 30% w porównaniu z kobietami, u których nie stwierdzono zwapnienia. Umiarkowane zwapnienie wiązało się z ryzykiem wyższym o ponad 70% , a ciężkie zwapnienie – nawet dwu- lub trzykrotnie większym zagrożeniem życia! Badanie pokazało, że podwyższone ryzyko dotyczy nie tylko starszych kobiet. U kobiet poniżej 50. roku życia, które często nie są uznawane za grupę zagrożoną, także wykryto powiązanie między zwapnieniem tętnic a ryzykiem zawału, udaru czy śmierci. Ten efekt był niezależny od innych czynników ryzyka, takich jak cukrzyca czy palenie. Przełomowe wnioski badaczy obejmują również szeroki zakres grup etnicznych oraz dwa główne systemy ochrony zdrowia w USA – potwierdzając uniwersalność odkrycia. Mammografia daje podwójne korzyści Autorzy badania podkreślają, że mammografia może stać się kluczowym narzędziem w walce z chorobami serca. Kobiety, które i tak ją wykonują, mogą dowiedzieć się nie tylko o ryzyku raka piersi, ale także uzyskać wczesny sygnał ostrzegawczy dotyczący potencjalnych chorób serca – bez żadnych dodatkowych kosztów czy badań. Wystarczy wdrożenie narzędzi AI do istniejących programów profilaktycznych. Dr Hari Trivedi zapowiedział już kolejny krok. Planowane jest duże badanie kliniczne mające sprawdzić skuteczność wprowadzenia tego przełomowego rozwiązania do rutynowej praktyki. Zespół badawczy sugeruje także opracowanie jasnych wytycznych powiadamiania pacjentek i lekarzy o wynikach. Eksperci podkreślają, że takie wykorzystanie mammografii mogłoby objąć dziesiątki milionów kobiet rocznie, radykalnie poprawiając wykrywalność i profilaktykę najgroźniejszych chorób układu sercowo-naczyniowego. Wyniki badania są już dostępne w czasopiśmie „European Heart Journal”. Naukowcy apelują do decydentów o rozważenie wdrożenia tego narzędzia na szeroką skalę. To nie tylko szansa na wcześniejsze wykrycie zagrożeń, ale realna możliwość uratowania tysięcy kobiet przed przedwczesną śmiercią z powodu nieleczonych chorób serca. W Polsce badanie mammograficzne mogą bezpłatnie wykonać kobiety między 45. a 74. rokiem życia. Dla osób zdrowych jest ono dostępne co 2 lata, dla tych z czynnikami ryzyka raka piersi – co 12 miesięcy. Nie trzeba mieć skierowania, wystarczy udać się do poradni lub mammobusu. Źródło: European Heart Journal
Kochasz chipsy? Naukowcy sprawdzają, dlaczego o 45% zwiększają zachorowalność na raka
Zła wiadomość dla miłośników przekąsek, które zwykle kojarzymy z jesiennym seansem przed telewizorem. Najnowsze badania wskazują, że regularne spożywanie chipsów i innych wysoko przetworzonych przekąsek wyraźnie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów – szczególnie groźnego raka jelita grubego.
Pojawia się coraz więcej dowodów, że chipsy ziemniaczane i wysoko przetworzone przekąski nie są tak niewinną przyjemnością, jaką mogłyby się wydawać, a zastrzyk kalorii i wpływ na wagę to tylko najmniejsza z ich wad. Mamy dowody na to, że regularne spożywanie takich produktów może mieć poważne konsekwencje zdrowotne i drastycznie zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów. Wyniki wieloletnich badań otwierają oczy i są alarmujące dla łasuchów (czyli wszystkich nas). Jedzenie przekąsek a rak jelita grubego Rak jelita grubego dawniej był kojarzony z podeszłym wiekiem, ale obecnie zapadają na niego coraz częściej osoby poniżej 50. roku życia. Przyczyna tego trendu nie jest jasna, jednak zespół naukowców z Mass General Brigham sugeruje jego istotny związek z żywnością wysoko przetworzoną. Badacze przeanalizowali diety i wyniki badań endoskopowych prawie 30 000 kobiet na przestrzeni 24 lat. Odkryli, że uczestniczki badania, które deklarowały spożywanie najwyższych poziomów żywności wysoko przetworzonej, miały nawet o 45% wyższe ryzyko rozwoju gruczolaków, które mogą być prekursorami wczesnego raka jelita grubego, niż te spożywające najmniej. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „JAMA Oncology”. Uczestniczki badania spożywały średnio 5,7 porcji żywności wysoko przetworzonej dziennie. Stanowiło to 35% całkowitej dziennej dawki kalorii – nieco mniej niż wynosi średnia krajowa w Stanach Zjednoczonych. Ile żywności wysoko przetworzonej można jeść? – Zwiększone ryzyko wydaje się być dość liniowe. To oznacza, że im więcej spożywasz żywności wysoko przetworzonej, tym większe prawdopodobieństwo, że doprowadzi to do polipów jelita grubego – mówi dr Andrew Chan, jeden z autorów badania. Co ciekawe, nie wykazano związku pomiędzy spożyciem chipsów a występowaniem zmian ząbkowanych, innego rodzaju prekursora raka jelita grubego, który jednak rozwija się wolniej i rzadziej jest złośliwy. Czemu chipsy powodują nowotwory? Wysoko przetworzone jedzenie charakteryzuje się znaczną ilością substancji chemicznych i technologicznych dodatków, których celem jest poprawa smaku, tekstury i trwałości produktu. Chipsy ziemniaczane powstają najczęściej poprzez smażenie w głębokim tłuszczu w bardzo wysokiej temperaturze, a podczas tego procesu dochodzi do powstawania akrylamidu – związku o potwierdzonym działaniu rakotwórczym. Uszkadza on DNA i sprzyja mutacjom komórkowym, co zwiększa ryzyko transformacji nowotworowej komórek. Chipsy to jednak nie tylko akrylamid, który powstaje podczas smażenia. Wysoka zawartość tłuszczów trans obciąża organizm, zwiększając ryzyko nie tylko nowotworów, ale także chorób serca. W ich składzie – tak jak składzie innych przetworzonych przekąsek – znajdziemy także różnorodne dodatki chemiczne, np. wzmacniacze smaku, konserwanty, sztuczne barwniki. Chociaż jednorazowo nie zrobią nam one krzywdy, to ich regularne spożycie może mieć katastrofalne skutki. Złośliwy rak jelita grubego nie jest powodowany wyłącznie dietą Naukowcy ostrzegają, że dieta nie jest pełnym wyjaśnieniem tendencji do wczesnego zapadania na raka jelita grubego. W szpitalach spotkać można sporo pacjentów z tym schorzeniem, którzy odżywiają się bardzo zdrowo. Żywność wysoko przetworzona nie wyjaśnia więc w pełni wzrostu zapadania na złośliwe odmiany raka, a naukowcy wciąż pracują nad lepszym zrozumieniem choroby. Nie ulega jednak wątpliwości, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Udowodniło go przytoczone wyżej szeroko zakrojone badanie. – Jedną z mocnych stron naszego badania było to, że dysponowaliśmy szczegółowymi informacjami na temat innych czynników ryzyka raka jelita grubego u uczestników, takich jak wskaźnik masy ciała (BMI) , cukrzyca typu 2 i niskie spożycie błonnika. Nawet po uwzględnieniu wszystkich tych czynników ryzyka, związek ze spożyciem żywności wysoko przetworzonej nadal się utrzymywał – mówi dr Chan. Niektóre przekąski mogą być jednak bardziej szkodliwe niż inne, a obecnie trwają prace nad ich wskazaniem. Źródło: JAMA Oncology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Lekarze wykryją raka płuc za pomocą twojego oddechu. Polscy naukowcy zmieniają diagnostykę onkologiczną
Rak płuc jest najczęściej diagnozowany dopiero w ostatnim stadium choroby – wtedy, kiedy niewiele już można z nim zrobić. Polscy naukowcy z Narodowego Centrum Badań Jądrowych opracowali jednak biosensor, który rozpoznaje nowotwór już na początku, a wystarczy do tego… oddech pacjenta! Jak wszyscy możemy skorzystać z ich badań?
Zespół naukowców z Centrum Doskonałości NOMATEN w Narodowym Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) w Polsce wspólnie z badaczami z Southeast University w Chinach i Politechniki Warszawskiej opracował przełomowy biosensor wykorzystujący sztuczną inteligencję. Urządzenie umożliwia wykrywanie raka płuc przez analizę składu chemicznego oddechu pacjenta, stanowiąc milowy krok w kierunku wdrożenia łatwiejszych i skuteczniejszych testów przesiewowych dla osób z grup ryzyka śmiertelnego nowotworu. Nowa metoda wykrywania raka płuc Głównym celem projektu było stworzenie takiego narzędzia, które umożliwiałoby szybką i nieinwazyjną diagnostykę raka płuc we wczesnym stadium. To ważne, ponieważ rak płuc i oskrzeli zabija co roku najwięcej ludzi na świecie. Jest to drugi, po raku prostaty, najczęściej diagnozowany rak u mężczyzn i drugi, po raku piersi, najczęściej diagnozowany u kobiet. Rokowania przy raku płuc są nie najlepsze, ponieważ przeżywalność wynosi około 21,7%, ale dzięki wczesnemu wykrywaniu może się to zmienić. Inspiracją dla badań stała się obserwacja, że u osób chorych na raka płuc poziom heksanalu – związku chemicznego należącego do aldehydów – jest w wydychanym powietrzu wyraźnie wyższy niż u osób zdrowych. To był pierwszy trop. Plaster wykrywający nowotwory Wydychane powietrze to skarbnica wiedzy o stanie zdrowia, a w celu jego analizy zespół pod kierownictwem dr Amila Aligayeva stworzył elastyczny, hydrożelowy plaster, który zrewolucjonizował podejście do wykrywania raka płuc. Wykorzystuje on 2 techniki detekcji: SERS (czyli powierzchniowo wzmocnione rozpraszanie Ramana), pozwalające na bardzo czułe wykrycie nawet śladowych ilości heksanalu, oraz detekcję kolorymetryczną, która umożliwia ocenę obecności biomarkera także gołym okiem. W skrócie – plaster po prostu zmienia kolor na niebieski w obecności heksanalu. Materiały, z których tworzone są plastry, pozwalają na precyzyjne, szybkie i nieinwazyjne rozpoznanie obecności biomarkera nowotworowego. Można je wbudować w różnego typu wyroby, np. maseczki na twarz, co pozwala monitorować oddech pacjenta w sposób dla niego komfortowy. Czy to szansa na zwycięstwo z rakiem płuc? Chociaż wykrywanie raka płuc przez oddech otwiera nowe możliwości, to konieczna jest standaryzacja nowych metod i dalsze badania na szerszej populacji pacjentów. Dotychczasowa diagnostyka opiera się na radiologii i badaniach obrazowych, np. tomografii komputerowej. Te metody są jednak po pierwsze kosztowne, po drugie narażają pacjenta na promieniowanie, a po trzecie – najgorsze – wykrywają raka płuc zazwyczaj dopiero na stadium zaawansowanym, kiedy skuteczność leczenia jest ograniczona. Nowoczesne biosensory powstałe przy udziale polskich naukowców mogą to zmienić. Integracja wiedzy z różnych dziedzin (m. in. chemii, fizyki, inżynierii biomedycznej czy informatyki) oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji pomogło stworzyć nowoczesne testy oddechowe, które mogą być stosowane nawet poza laboratoriami. To ostateczny dowód na to, że nauka ma bezpośredni wpływ na życie całego społeczeństwa. I ratuje życia. Źródła: NCBJ, Chemical Engineering Journal Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Siwe włosy mogą ratować życie? Naukowcy odkryli nieoczekiwany mechanizm
Siwe włosy mogą być nie tylko oznaką starzenia, ale także sposobem organizmu na ochronę przed rakiem. Najnowsze badania wyjaśniają, że to mechanizm zabezpieczający organizmu. Jak to działa?
Większość osób kojarzy siwienie ze starzeniem się. Naukowcy twierdzą jednak, że pojawienie się siwych włosów może być sprytnym mechanizmem obronnym organizmu, który chroni się przed potencjalnie niebezpiecznymi zmianami, które mogłyby prowadzić do raka. Co warto wiedzieć o powiązaniu siwizny z rakiem skóry? Jak powstają siwe włosy? Siwienie włosów rozpoczyna się wtedy, gdy komórki odpowiedzialne za produkcję pigmentu (melaniny) w mieszku włosowym przestają być aktywne lub zanikają. Odpowiedzialne za ten proces są melanocytowe komórki macierzyste. Zwykle znajdą się one w regionie mieszków włosowych, w których zajmują się cykliczną odnową barwnika i determinują kolor naszych fryzur. Melanocytowe komórki macierzyste mają ścisłą specjalizację i mogą się samoodnawiać. Gdy jednak dochodzi do uszkodzenia ich DNA (np. w wyniku czynników środowiskowych lub naturalnego starzenia się organizmu) mogą przechodzić w stan senescencji, czyli trwałego wyłączenia, który to prowadzi do nieodwracalnej utraty zdolności produkcji pigmentu. W efekcie pojawiają się siwe włosy. Siwienie jest mechanizmem obronnym organizmu Badanie przeprowadzone przez prof. Emi Nishimurę i dr Yasuaki Mohriego z Uniwersytetu Tokijskiego pozwoliło naukowcom dojść do wniosku, że siwienie wynika bezpośrednio z mechanizmu usuwania komórek z uszkodzonym DNA, co jest istotne w kontekście zapobiegania powstawaniu potencjalnie niebezpiecznych zmian nowotworowych. Efekt swojej pracy opublikowali w czasopiśmie „Nature Cell Biology”. Nasze komórki przez całe życie narażone są na szkodliwe działanie wolnych rodników, promieniowania UV, toksyn czy procesów zapalnych, które mogą prowadzić do mutacji DNA. Tak działa również starzenie się. W odpowiedzi na pęknięcia nici DNA dochodzi do aktywacji białka p53, które w przypadku skóry głowy prowadzi do usuwania potencjalnie niebezpiecznych komórek macierzystych melanocytów. To zaś co prawda niszczy pigment, ale przy tym broni przed jednym z najgroźniejszych rodzajów raka – rakiem skóry głowy. Według badaczy brak eliminacji komórek może prowadzić do powstania nowotworu. Niedoskonała ochrona przed czerniakiem jest lepsza niż żadna – Nasze wyniki wskazują, że populacja tych samych komórek macierzystych może podlegać przeciwnym losom, eliminacji lub ekspansji, w zależności od rodzaju stresu oraz sygnałów mikrośrodowiskowych. To rzuca nowe światło na powiązania między siwieniem a czerniakiem – mówi prof. Emi Nishimura. Narażenie na niektóre substancje rakotwórcze może przełamać „wały obronne” siwizny i zwiększać ryzyko, że komórki z uszkodzonym DNA przeistoczą się w komórki nowotworowe. Chociaż nie każde siwienie chroni przed rakiem, to zrozumienie tego mechanizmu może pomóc w poznaniu roli białek p53 w prewencji nowotworów skóry. Warto pamiętać, że siwe włosy – chociaż dla niektórych kłopotliwe estetycznie – są objawem sprawnie działającego układu naprawczego naszego organizmu. Należy nosić je z dumą! Źródło: Nature, Harvard Health Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zaskakujące wyniki: szczepionka mRNA COVID-19 niemal podwaja przeżywalność chorych na raka
Przełom w badaniach nad rakiem? Naukowcy z USA odkryli, że szczepionka mRNA przeciw COVID-19 znacząco wydłuża życie pacjentom z guzem płuca i czerniakiem. Wyniki mogą zrewolucjonizować leczenie nowotworów.
Naukowcy z University of Florida i University of Texas MD Anderson Cancer Center odkryli, że szczepionka mRNA COVID-19 może działać jak lek pobudzający układ odpornościowy do walki z rakiem. Działa ona jak sygnał ostrzegawczy – mRNA po wstrzyknięciu uruchamia komórki odpornościowe, które przemieszczają się z „martwych stref” w guzach do aktywnych miejsc, jak węzły chłonne, zwiększając ich skuteczność w niszczeniu komórek nowotworowych. W badaniach na myszach naukowcy połączyli eksperymentalną szczepionkę mRNA z immunoterapią. Efekt był zdumiewający – guzy, które wcześniej nie reagowały na leczenie, zaczęły się zmniejszać. To zainspirowało naukowców do zadania pytania: czy komercyjnie dostępna szczepionka mRNA COVID-19 może wywołać podobny efekt u ludzi? Byłaby ona formą immunoterapii – innowacyjnego leczenia ukierunkowanemu na wzmocnienie odpowiedzi organizmu przeciwko komórkom nowotworowym. Przeżywalność pacjentów z rakiem – co pokazały dane? Analizując dane medyczne pacjentów z lat 2019–2023 w MD Anderson Cancer Center, zespół naukowców zbadał dokumentację 180 pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca oraz 43 pacjentów z przerzutowym czerniakiem, którzy przyjęli szczepionkę mRNA COVID-19 w ciągu 100 dni od rozpoczęcia immunoterapii. Wyniki są zaskakujące. U pacjentów z rakiem płuca, którzy zaszczepili się, mediana przeżycia wyniosła 37,3 miesiąca, podczas gdy u tych, którzy nie otrzymali szczepionki – tylko 20,6 miesiąca. To niemal podwojenie długości życia! Podobnie u chorych na czerniaka: szczepienie zwiększyło medianę przeżycia z 26,7 miesięcy do przedziału między 30 a 40 miesięcy. Co więcej, część pacjentów nadal żyło w momencie analizy danych, co oznacza, że rzeczywisty efekt może być jeszcze większy. Szczepienia przeciw grypie i pneumokokom nie miały wpływu na długość życia pacjentów onkologicznych. To wskazuje, że to właśnie szczepionka mRNA na COVID-19 ma unikatowy potencjał. Dlaczego tylko szczepionki mRNA działają? Szczepionki mRNA, takie jak te przeciw COVID-19, działają inaczej niż tradycyjne szczepionki. Przekazują informację genetyczną, która uczy komórki produkcji określonych białek, co stymuluje silną odpowiedź immunologiczną. Eksperymenty zespołu dr. Eliasa Sayoura z UF wykazały, że do wywołania silnej reakcji przeciwnowotworowej nie trzeba kierować szczepionki na konkretny antygen nowotworowy. Wystarczy „rozruszać” układ odpornościowy, jakby organizm walczył z infekcją wirusową. Dr Jeff Coller z Johns Hopkins University skomentował: „To dowód na to, jak potężne są leki oparte na mRNA i jak rewolucjonizują leczenie nowotworów”. Co dalej? Plany dużego badania klinicznego Mimo że obecne wyniki pochodzą z badań obserwacyjnych, naukowcy już planują duże badanie kliniczne, które ma potwierdzić te odkrycia. Zostanie ono przeprowadzone w ramach sieci OneFlorida+ Clinical Research Network w sześciu stanach: Floryda, Alabama, Georgia, Arkansas, Kalifornia i Minnesota. Dr Duane Mitchell z University of Florida podkreślił: „Chociaż nie udowodniliśmy jeszcze związku przyczynowego, taki efekt leczenia jest rzadko spotykany i daje ogromną nadzieję”. Sieć OneFlorida+ ma na celu przenoszenie odkryć naukowych z laboratoriów do praktyki klinicznej. Dr Betsy Shenkman, liderka konsorcjum, dodała: „Chcemy, by te odkrycia trafiały tam, gdzie pacjenci naprawdę ich potrzebują – do szpitali i przychodni”. Czy powstanie uniwersalna szczepionka przeciwnowotworowa? Dla pacjentów z zaawansowanymi nowotworami każdy dodatkowy miesiąc życia ma ogromne znaczenie. Jeśli wyniki badań zostaną potwierdzone, naukowcy planują stworzyć uniwersalną szczepionkę przeciwnowotworową – opartą na mRNA, ale niespecyficzną względem konkretnego nowotworu. „Jeśli jesteśmy w stanie podwoić obecne wyniki leczenia albo nawet poprawić je o 5–10%, to już może odmienić życie wielu ludzi” – powiedział dr Sayour. To potencjalnie przełomowe odkrycie pokazuje, że szczepionka stworzona przeciw pandemii może pomóc pacjentom z najbardziej zaawansowanymi nowotworami. Ale uwaga: obecne dane pochodzą z badań obserwacyjnych i wymagają dalszego potwierdzenia w badaniach klinicznych. Efekt zaobserwowano wyłącznie po zastosowaniu szczepionki mRNA przeciw COVID-19, a nie innych szczepień. Rocznie na świecie z powodu raka umiera 8 mln osób. W naszym kraju rak zabija ponad 100 tys. osób, z czego blisko 94 tys. stanowią nowotwory złośliwe. Źródła: EurekAlert, University of Florida
Brokuł może chronić przed rakiem? Mamy na to nowe dowody
Nielubiane przez dzieci, ale skrywające moc witamin. Od wielu lat co i rusz dostajemy dowody na to, że warto włączać brokuły i brukselkę do swojej diety. Teraz mamy jeszcze jeden: ich obecność na talerzu może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.
Rak jelita grubego to ciężka choroba. Jak możemy z nią walczyć? Według najnowszych badań za zmniejszenie ryzyka zachorowania na ten nowotwór mogą odpowiadać regularnie spożywane brokuły i brukselki. Jak to działa? Groźny rak jelita grubego Rak jelita grubego jest 3. najczęściej występującym nowotworem na świecie, a 2. pod względem liczby zgonów. Według badań w samym 2022 roku pochłonął 903 859 ofiar śmiertelnych. Rocznie diagnozuje się go około 1,9 mln razy, chociaż na szczęście w przypadku tego nowotworu możliwe jest wczesne wykrycie. Jedną z głównych przyczyn zapadania na tę chorobę jest dieta. Co ważne, jest także tą, nad którą mamy bezpośrednią kontrolę. Ale czy trzeba jeść jedynie brokuły? Życiodajne warzywa Badanie – opublikowane w czasopiśmie „BMC Gastroentrology” – wykazuje, że osoby spożywające więcej warzyw krzyżowych, a do takich zaliczamy np. brokuł, brukselkę, kalafiora czy kapustę, charakteryzowało aż o 20% niższe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Analizowało one zbiorcze dane z ponad 17 innych badań, w których udział wzięło 639 539 osób. To próba, która robi wrażenie. Według ustaleń, najlepszy efekt ochronny osiągano przy spożyciu 20–40 gramów warzyw krzyżowych dziennie. Dlaczego brokuł chroni przed rakiem? Warzywa krzyżowe, wśród których prym wiedzie brokuł, są bogatym źródłem dobroczynnych flawonoidów, błonnika, witaminy C i karotenoidy. To także wyjątkowe źródło glukozynolanów, które podczas żucia rozkładają się na bioaktywne izotiocyjaniany – cząsteczki odpowiedzialne nie tylko za charakterystyczny zapach warzyw (szczególnie gotowanych), ale także za ich ochronne, chemoprewencyjne działanie. To właśnie izotiocyjaniany są silnie antynowotworowe. Blokują rakotwórcze enzymy, wywołują śmierć komórek złośliwych, hamują tworzenie nowych naczyń krwionośnych w miejscach występowania nowotworów oraz zatrzymują cykl komórkowy, zapobiegając dzięki temu wzrostowi komórek nowotworowych. Warto jeść brukselkę? Badania wskazują na to, że włączenie do swojej codziennej diety nawet 20 gramów warzyw krzyżowych może pomóc w redukcji ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. Warto pamiętać, że efekt się nie skaluje – ustalono, że spożycie powyżej 40–60 gramów nie przynosi dodatkowych korzyści. Naukowcy zauważają jednak, że chociaż badanie sugeruje obiecującą zależność odwrotną pomiędzy większym spożyciem tych warzyw a zachorowalnością, to dane wciąż należy interpretować ostrożnie. Jak zwykle – potrzeba ich jeszcze więcej. Czy warto jeść brukselki i brokuły? Bezdyskusyjnie: warto. Jeśli nawet nie chodzi nam o ich działanie antynowotworowe, to są takimi bombami witamin i korzystnych substancji, z których żal nie skorzystać. Źródło: BMC Public Health, MedicalXpress Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
106-latek z Kalabrii zdradza sekret długowieczności: „No bacco, no tabacco, no venere”
Sto lat to dla niej dopiero początek. Seniorka z Sardynii ujawnia, co naprawdę działa na długowieczność – i to wcale nie dieta, aktywność fizyczna czy geny. Choć wielu szuka sekretu w superfoods, ona przekonuje, że klucz tkwi gdzie indziej – w czymś, co każdy z nas może wdrożyć już dziś.
Długowieczność to nie tylko kwestia genów czy diety – to fascynująca opowieść o stulatkach z Kalabrii, dzieciach z Ekwadoru, które nie rosną, ale nie chorują, i genetycznych sekretach ukrytych w archiwach, mitochondriach oraz krwi. Artykuł odkrywa, jak nowoczesna nauka próbuje rozwikłać zagadkę zdrowego, długiego życia i co łączy mieszkańców odizolowanych społeczności z całego świata. Molochio – wioska stulatków i genetyczny skarb Kalabrii Jest rześki styczniowy poranek, dalekie wierzchołki masywu Aspromonte pobielił śnieg, a w dolinie dojrzewają pomarańcze. Minivan Giuseppe Passarina mknie serpentynami Kalabrii, krainy w czubku włoskiego buta. Kierowca – genetyk z Uniwersytetu Kalabryjskiego – gawędzi z pasażerem Mauriziem Berardellim, geriatrą. Jadą do dwutysięcznej osady Molochio, w której żyje czworo stulatków i czworo 99-latków. Salvatore Caruso wygrzewa akurat swoje 106-letnie kości przed buzującym ogniem kominkiem. Caruso, zwany księgowym (u’raggiuneri) czyta artykuł o końcu świata w tabloidzie. Na półce nad kominkiem stoi oprawiona w ramki kopia metryki urodzenia – z datą 2 listopada 1905 r. Caruso nie narzeka na zdrowie ni pamięć. Dobrze pamięta śmierć ojca w 1913 r. czy wielką epidemię grypy hiszpanki z lat 1918–1919, w której omal nie stracił matki i brata. Geny kontra dieta – co naprawdę wydłuża życie? Pamięta, jak go przeniesiono z wojska do cywila w 1925 r. po wypadku, w którym złamał nogę w dwóch miejscach. Na pytanie Berardellego o przyczyny długowieczności, odpowiada z uśmiechem: – No bacco, no tabacco, no venere – czyli: „żadnego wina, tytoniu, kobiet”. I dodaje, że w młodości jadał głównie figi i fasolę, a ciemnego mięsa niemal nie tykał. Passarino i Berardelli mniej więcej to samo słyszą od 103-letniego Domenica Romea. Ten z kolei opisuje swój jadłospis tak: poco, ma tutto, czyli „po odrobinie wszystkiego”. Podobnie odżywiała się 104-letnia Maria Rosa Caruso. – Dość często mówią, że woleli jedzenie bezmięsne, czyli owoce i warzywa – zauważa Berardelli. – Jedli owoce i warzywa – konstatuje Passarino rzeczowo – bo nic innego nie mieli. Bez względu na to, czy niedojadanie jest wynikiem świadomego wyboru, czy konsekwencją biedy, badania od kilku dziesiątków lat potwierdzały: niskokaloryczne odżywianie i długie życie idą w parze. Ostatnio jednak hipoteza o istnieniu związku między niedojadaniem a długowiecznością zaczęła się chwiać. Naukowa podróż do Ekwadoru – dzieci, które nie rosną, ale żyją dłużej Dzisiejsi naukowcy zaprzęgli do badań nowoczesne metody genomowe, techniki biologii molekularnej oraz – co najważniejsze – analizę danych dotyczących niewielkich, izolowanych genetycznie populacji ludzkich. Daje to coraz lepszy wgląd w przyczyny powstawania chorób wieku podeszłego. Badania w Kalabrii, w Ekwadorze i na Bronksie zaowocowały zidentyfikowaniem białek i innych związków chemicznych, a także szlaków ich przemian, a to kiedyś doprowadzi być może do tego, że każdy dożyje późnej starości. Naukowcy szukający rozwiązania zagadki długowieczności w genach zwrócili uwagę na takich ludzi jak Nicolas Anazco noszący przydomek „Pajarito”, co po hiszpańsku znaczy „Ptaszyna”. Ptaszyna pod wieloma względami nie różni się od innych nastolatków – gra w piłkę nożną i gry komputerowe. Mieszka w czteropokojowym domu w wiejskiej okolicy wyżynnej prowincji El Oro w Ekwadorze. Strome zbocza podnóży Andów spowija tam bujna, niemal rajska zieleń. Ptaszyna, 17-letni młodzieniec, pomaga ojcu w gospodarstwie. Niechętnie wspomina, że gdy poszedł do szkoły, uświadomił sobie, skąd się wzięło przezwisko „Ptaszyna”. Wystarczyło, że się rozejrzał po kolegach w klasie: – Zrozumiałem, że będę niższy od nich. Dużo niższy. W wyniku działania recesywnej mutacji pojedynczego genu Ptaszyna wygląda jak ośmiolatek, ma 114 cm wzrostu. Jest dużo niższy od swego starszego o rok brata Ricarda. Mutacja wywołuje chorobę zwaną karłowatością typu Larona. Ale równocześnie chroni Ptaszynę od wielu chorób nękających zazwyczaj ludzi w podeszłym wieku. Lokalne spotkanie z wielkim potencjałem Pewnego popołudnia Ptaszyna razem z trzema innymi mieszkańcami okolicy, którzy cierpią na ten sam typ karłowatości, wziął udział w lokalnej konferencji zorganizowanej na zapleczu sklepu. Siedzieli na krzesłach, a stopy w dziecięcych butach dyndały im nad podłogą. Freddy Salazar, 39 lat, 116 cm wzrostu, jeździ przerabianym chevroletem z podwyższonym siedzeniem i przedłużonymi pedałami, by mógł dosięgnąć ich stopami. Victor Rivera, 23 lata, nieco wyższy od Salazara, jest znany ze zdjęcia pokazywanego na wielu konferencjach naukowych. Gdy go fotografowano, miał cztery lata i był tak mały, że kolba kukurydzy, którą trzymał, była dłuższa niż cała jego ręka. Luis Sanchez ma 43 lata. Na pytanie, czy wie o najnowszych odkryciach naukowych dotyczących ich choroby, wybucha piskliwym śmiechem, który udziela się towarzyszom. – Śmiejemy się, bo wiemy, że jesteśmy odporni na raka i cukrzycę – wyjaśnia. Wnioski z artykułów naukowych nie są może aż tak kategorycznie sformułowane, niemniej jednak coś jest na rzeczy. Zainteresowanie naukowców populacjami długowiecznymi lub wyjątkowo niepodatnymi na choroby, izolowanymi ze względów geograficznych lub kulturowych, bierze się stąd, że w takich populacjach łatwiej znaleźć genetyczne czynniki sprzyjające długowieczności, odporności, dobremu zdrowiu. Takim naukowcem jest lekarz Ptaszyny Jaime Guevara. Poszukiwania małych ludzi rozpoczął w 1987 r. i przez ćwierć wieku objął badaniami około setki osób z południowego Ekwadoru cierpiących na karłowatość typu Larona. Do pacjentów doktora Guevary należy 40-letnia Meche Romero Robles. Ma 125 cm wzrostu i samotnie wychowuje nastoletnią córkę. Mieszkają w miejscowości Pinas. – Patrzcie tylko! – woła Guevara, ściskając panią Robles. – Biorąc pod uwagę jej tuszę, powinna mieć cukrzycę. A nie ma! Nie cierpi na cukrzycę, tak jak wielu innych karłów. Już w 1994 r. do tego doszedłem, ale nikt nie chciał mi wierzyć – mówi Guevara. Laron, Longo i Guevara – badacze wyjątkowej mutacji To się zmieniło w 2005 r., gdy Valter Longo, cytolog z Uniwersytetu Południowej Kalifornii prowadzący badania nad starzeniem się, zaprosił Guevarę na swoją uczelnię, aby wygłosił referat. Longo już 10 lat wcześniej zaczął manipulować genami nieskomplikowanych organizmów, np. jednokomórkowych drożdży, wytwarzając mutacje, które przedłużały im życie. Mechanizmy ich działania były różne. Niektóre mutanty potrafiły naprawiać uszkodzenia DNA sprawniej, niż dzieje się to w normalnych komórkach. Inne lepiej radziły sobie ze szkodliwym wpływem wolnych rodników. Jeszcze inne miały zdolność unieszkodliwiania tych zmian w DNA, które sprzyjają powstawaniu nowotworów u ludzi. W 1996 r. naukowiec z Uniwersytetu Południowego Illinois Andrzej Bartke dokonywał u myszy manipulacji genów związanych z rośnięciem. Udało mu się wykazać – co nie było niespodzianką – że inaktywacja genów kontrolujących szlaki hormonalne związane ze wzrostem powodowała, że myszy były mniejsze. Niespodzianką okazało się co innego: małe myszy żyły o 40 proc. dłużej niż myszy normalne. Czy coś podobnego zachodzi u ludzi? Czy anomalie genetyczne mogą chronić przed chorobami wieku podeszłego? Izraelski endokrynolog Zvi Laron, który w 1966 r. opisał rodzaj karłowatości nazwany później jego nazwiskiem, znalazł kilkadziesiąt osób dotkniętych tym schorzeniem mieszkających w różnych zakątkach Europy. Valter Longo doszedł do wniosku, że pacjenci Guevary mogą być efektem czegoś w rodzaju naturalnego eksperymentu – izolowaną populacją, której geny wiążą się z długowiecznością. Naukowcy sądzą, że Ekwadorczycy z karłowatością Larona wywodzą się od grupy Żydów z Półwyspu Iberyjskiego, którzy przybyli do Nowego Świata pod koniec XV w., wioząc ze sobą szczególny genetyczny bagaż: omyłkę zwaną mutacją E180 zlokalizowaną w genie odpowiedzialnym za receptor hormonu wzrostu, białko sprawiające, że organizm reaguje na bodźce do rośnięcia. Ten sam błąd genetyczny znaleziono w Izraelu. – Żydzi sefardyjscy uciekali z Hiszpanii i Portugalii przed inkwizycją – do Afryki Północnej, na Bliski Wschód. Wielu dotarło do Ameryki. Dla bezpieczeństwa osiedlali się na prowincji – tłumaczy Harry Ostrer, genetyk z wydziału medycyny na Uniwersytecie Jesziwa w Nowym Jorku. Przez stulecia mutacja utrzymywała się i rozprzestrzeniała w populacji, wzmacniana przez izolację i małżeństwa krewniacze. – Właściwie wszyscy jesteśmy spokrewnieni – mówi Christian Asanza Reyes z Balsas. Jest wysoki, ale to nie przeszkodziło jemu i jego żonie w przekazaniu genu karłowatości dwójce z trojga ich dzieci. Guevara i Longo nawiązali współpracę w 2006 r. W grupie dotkniętej karłowatością typu Larona nie było ani jednego przypadku cukrzycy i zanotowano tylko jeden nowotwór, zresztą niegroźny. Wśród członków grupy kontrolnej złożonej z mieszkańców tej samej okolicy i w tym samym wieku Guevara i Longo u 5 proc. wykryli cukrzycę, a 20 proc. zmarło na nowotwory. W późniejszych badaniach, które prowadził Longo, okazało się, że krew pobrana od pacjentów z Ekwadoru miała własności chroniące komórki ludzkie przed wywoływanymi w laboratorium nowotworami. Jaki magiczny składnik zawierała ta krew? – Żadnego – wyjaśnia Longo. Dlaczego brak IGF-1 może chronić przed nowotworami? Jak to rozumieć? Chodzi o brak pewnej substancji, hormonu zwanego insulinopodobnym czynnikiem wzrostu 1, w skrócie IGF-1. Własności ochronne krwi wynikają, jak wyjaśnia Longo, z niezwykle niskiej zawartości IGF-1. Czynnik ten odgrywa ważną rolę w rośnięciu dziecka, ale wiąże się także z przyspieszaniem wzrostu nowotworów i jest regulatorem metabolizmu. Czy ograniczenie obecności tego hormonu we krwi może opóźnić rozwój chorób wieku starczego? To prawdopodobnie nie takie proste, niemniej w badaniach nad długowiecznością wciąż pojawiają się doniesienia o wpływie IGF-1. Kalabryjskie księgi życia – genealogia jako klucz do długowieczności W Kalabrii polowanie na ukryte białka i mechanizmy odpowiedzialne za długowieczność rozpoczyna się w urzędach stanu cywilnego, dajmy na to w średniowiecznym miasteczku Luzzi. W wysokich regałach stoją tam cenne księgi. Rząd włoski po zjednoczeniu kraju w 1861 r. nakazał urzędnikom rejestrować urodzenia, małżeństwa i zgony obywateli. A naukowcy z Uniwersytetu Kalabryjskiego od 1994 r. ryją w tych dokumentach w każdej z 409 gmin Kalabrii – i wyłania się z tego niezwykły obraz. Porównanie rodowodów z prostymi wskaźnikami zdrowotnymi i najnowszymi metodami genomowymi pozwoliło zająć się fundamentalnymi zagadnieniami długowieczności. Na ile decyduje o niej dziedziczność? Na ile warunki środowiska? Jak te czynniki ze sobą współdziałają, sprzyjając długowieczności – lub przeciwnie, przyspieszając starzenie się? – Oto księga metrykalna z 1905 r. – tłumaczy Marco Giordano, jeden ze współpracowników Giuseppe Passarina, otwierając rejestr. Pokazuje starannie wykaligrafowany wpis urodzenia Francesca D’Amato z dnia 3 marca 1905 r. – Zmarł w 2007 r. – dodaje Giordano. D’Amato jest tzw. probantem, czyli centralną osobą tablicy genealogicznej. – Na podstawie tych dokumentów możemy ustalić rodowody poszczególnych rodzin. Porównując wpisy metrykalne ze szczegółowymi fiszkami sięgającymi XIX stulecia, Giordano sporządził drzewa genealogiczne 202 mieszkańców Kalabrii, którzy przekroczyli 90 lub 100 lat. W księgach znaleziono nie tylko braci i siostry stulatków, ale też małżonków i małżonki tychże. – Porównaliśmy wiek, który osiągnęli bracia i siostry D’Amato, z wiekiem ich małżonków – wyjaśnia Giordano. – Żyli w tych samych warunkach. To samo jedli. Tak samo się leczyli. Pochodzili z tej samej społeczności. Ale geny mieli różne. Artykuł kalabryjskich badaczy, który ukazał się w 2011 r., zawierał zaskakujący wniosek: rodzice i rodzeństwo osób, które dożyły co najmniej dziewięćdziesiątki, żyli dłużej niż przeciętnie, co potwierdzało wcześniejsze ustalenia badawcze, lecz okazało się, że czynniki dziedziczne silniej wpływają na długowieczność mężczyzn niż kobiet. Mężczyźni dziedziczą długowieczność? Zróżnicowanie płciowe wyników pokazuje, że wpływ genów na długowieczność jest złożony bardziej, niż się wydawało. Większość europejskich badań wykazywała dotąd, że kobiety dożywają setki z większym prawdopodobieństwem niż mężczyźni, i wśród stulatków kobiet jest nawet pięciokrotnie więcej niż mężczyzn. Wskazywano, że ta prawidłowość ma uwarunkowanie, przynajmniej częściowo, dziedziczne. Ale analizując szczegóły tablic genealogicznych, kalabryjscy naukowcy wykryli paradoks: dziedziczny komponent długowieczności wydaje się silniejszy u mężczyzn, ale kobiety wyciągają większą korzyść ze sprzyjających warunków środowiska, takich jak zdrowy jadłospis i lepsza opieka lekarska. Smak na długie życie – polifenole i metabolizm W półmroku korytarza przy uniwersyteckim gabinecie Passarina stoi kilka lodówek wypełnionych probówkami z krwią stulatków. Próbki DNA z tej krwi i innych tkanek ujawniły dalsze tajemnice długowiecznych Kalabryjczyków. I tak na przykład osoby żyjące ponad 90 lat mają częściej niż inni pewien szczególny allel genu ważnego dla odczuwania smaków i trawienia. Sprawia on, że osobom tym smakują gorzkawe pokarmy, jak brokuły i różne zielone warzywa liściowe, które obfitują w zdrowe polifenole, a ponadto komórki ich jelit sprawniej wchłaniają substancje odżywcze z trawionego pożywienia. Passarino stwierdził też, że u stulatków występuje „wzmocniona” wersja genu kodującego tzw. białko rozprzęgające (UCP, zwane też termogeniną). Odgrywa ono główną rolę w przemianie materii – w sposobie zużywania energii i regulowaniu temperatury ciała, a to z kolei wpływa na tempo starzenia się. – Zdołaliśmy określić kilka szlaków metabolicznych mających największy wpływ na długowieczność. Większość wiąże się z reagowaniem na stres, z metabolizmem substancji odżywczych lub ogólnie przemianą materii i wykorzystaniem energii. Bronx i geny HDL – stulatkowie z dobrym cholesterolem Inny kontynent, inna genetyczna wyspa. Nad Bronksem wiszą chmury, a 81-letnia Jean Sisinni przechadza się po pokoju. Maszerując, recytuje co drugą literę alfabetu (B… D… F… H…). Tymczasem czujnik umocowany na czole mierzy aktywność neuronów płatów czołowych jej mózgu, a dywan rejestruje każdy krok. – Świetnie pani idzie! – mówi Roee Holtzer, neuropsycholog z Uniwersytetu Jesziwy, który prowadzi badania funkcjonowania mózgu i zdolności motorycznych u osób w podeszłym wieku. Jedno z nich polega na sprawdzaniu, jak sobie pacjenci radzą z „wielozadaniowością”. Holtzer wraz z neurologiem Joe Verghesem wykazali w poprzednich badaniach, że można na podstawie tego, na ile dobrze ktoś radzi sobie z myśleniem (którym zajmuje się kora czołowa) w trakcie wykonywania zadań ruchowych, takich jak chodzenie i mówienie, przewidzieć ryzyko wystąpienia w przyszłości otępienia starczego, ograniczenia zdolności ruchowych oraz upadków. Powyższe doświadczenie jest uzupełnieniem badań Nira Barzilaia. Ten izraelski lekarz rozpoczął w 1998 r. badania trojga nowojorskich stulatków. Dziś program ten obejmuje 500 osób w wieku powyżej 100. roku życia mieszkających w Nowym Jorku i okolicach. Wszyscy pochodzą z Europy Środkowej i są aszkenazyjskimi Żydami, czyli wywodzą się z grupy przez stulecia izolowanej genetycznie i kulturowo. W tej jednorodnej wewnętrznie grupie naukowcy znaleźli zestaw genów związanych z długowiecznością; w tym te same, które zidentyfikowano w badaniu włoskim. W miarę gromadzenia danych naukowcy zauważyli, że aszkenazyjscy stulatkowie charakteryzują się wyjątkowo wysokim stężeniem HDL, zwanego „dobrym cholesterolem”. Okazało się, że jeszcze wyższe jego stężenie występuje u dzieci tych stulatków. To skłoniło do analizy DNA około setki genów, o których wiadomo, że w jakiś sposób kontrolują metabolizm cholesterolu. Udało się zidentyfikować pewien podtyp genu zwanego CETP, odpowiedzialnego za białko transportujące estry cholesterolu, który występuje częściej u stulatków niż w pozostałej populacji. Szczegółowe badania tej „stulatkowej” wersji genu CETP potwierdziły to, co wynikało z wcześniejszych badań: ta szczególna odmiana genetyczna chroni przed chorobą wieńcową. Co więcej, osoby z tym podtypem genetycznym – nie tylko stulatkowie – lepiej sobie radzą w eksperymentach z zadaniami poznawczymi typu „mówienie podczas chodzenia”. Dwie duże firmy farmaceutyczne prowadzą obecnie badania nad lekami, które hamują wytwarzanie CETP, tak jak to czyni wariant genetyczny występujący u stulatków. Barzilai i jego współpracownicy zajęli się też mitochondriami stulatków. Są to komórkowe „elektrownie” mające swoje własne DNA, własne geny i własne odmiany tych genów o zasadniczym znaczeniu metabolicznym. Humanina – białko, które może zmienić medycynę Zespół Barzilaia zidentyfikował kilka białek mitochondrialnych występujących u osób żyjących ponad 90, a nawet 100 lat. Jedno z tych białek, humanina, przedstawia się szczególnie interesująco, przynajmniej w doświadczeniach ze zwierzętami. Barzilai twierdzi, że jeden zastrzyk z humaniny podany choremu na cukrzycę szczurowi powoduje unormowanie się poziomu glukozy i właściwie likwiduje wszystkie objawy cukrzycy w ciągu paru godzin. Zapobiega też miażdżycy i chorobie Alzheimera u myszy, podatnych na te choroby. Szeroko zakrojony i ambitny program badawczy nad długowiecznością na Uniwersytecie Jesziwy należy do nowej fali badań nad genetyką człowieka, które przedtem skupiały się głównie na poszukiwaniu genów odpowiedzialnych za poszczególne choroby. – Wszyscy szukają genów cukrzycy, otyłości itd. A nie znajdują ich dlatego, że mamy też zestawy genów obronnych – tłumaczy Barzilai. Jak się zdaje – mogą one być „silniejsze” niż geny związane z chorobą czy starzeniem się. Gen obronny FOXO3 – tropem tajemnicy długowieczności Gen o kryptonimie FOXO3 jest jednym z najbardziej intrygujących. W jeszcze jednym badaniu izolowanej populacji naukowcy z Uniwersytetu Hawajskiego odkryli wariant genu występujący u długowiecznych mieszkańców Oahu pochodzenia japońsko-amerykańskiego. Jest to gen odpowiedzialny za ten sam insulinowy szlak metaboliczny IGF-1, który ujawnił się w populacji dotkniętej karłowatością Larona w Ekwadorze. Obronne geny są też tematem badań naukowców ze Scripps Translational Science Institute w La Jolla w Kalifornii. Eric Topol przeczesuje tu DNA około tysiąca osób, które nazwali „krzepkimi staruszkami”. Są to osoby po 80. roku życia niewykazujące objawów żadnych chorób przewlekłych, jak nadciśnienie, choroba wieńcowa czy cukrzyca. – Muszą istnieć jakieś geny regulatorowe, które odpowiadają za to, że te osoby uchroniły się przed chorobami związanymi z podeszłym wiekiem. I my na nie polujemy – mówi Topol. Co determinuje starość? Trop prowadzi do życia płodowego Wyścig do odkrycia zagadki długowieczności skłonił naukowców do przyjrzenia się okresowi życia, który – jak się okazuje – jest ważny dla ustalenia tempa starzenia się osobnika. Chodzi o życie płodowe. Badacze podejrzewają, że nasz wzorzec starzenia się ustalany jest bardzo wcześnie, zapewne jeszcze przed naszym urodzeniem. Chcąc sprawdzić tę hipotezę, Francine Einstein i John Greally badają markery chemiczne na DNA komórek macierzystych pobranych z krwi pępowinowej noworodków urodzonych na Bronksie i porównują ze sobą te markery u dzieci, które przyszły na świat z niską, normalną lub wysoką wagą urodzeniową. Okazuje się, że obraz markerów DNA u noworodków małych i dużych mocno różni się od tego u noworodków z wagą w normie. Badania te należą do nowego kierunku badawczego w biologii, tzw. epigenetyki zajmującej się wpływami środowiska na powstawanie zmian w DNA i w efekcie zmian w aktywności genów w ciągu życia osobnika. Według Barzilaia: – w macicy mogą działać czynniki, które wpływają na mechanizmy genetyczne ustalające tempo starzenia się. Innymi słowy płód staje się ojcem starca. Ale tajemnica długowieczności kryje się zapewne nie tylko w genach. Specjaliści nawołują do ostrożności, przypominając niedawne badania nad wpływem odżywiania z niedoborem kalorycznym na długowieczność. Badania nad 41 różnymi szczepami genetycznymi myszy wykazały, że ograniczenie ilości pożywienia daje sprzeczne wyniki. I tak, blisko połowa szczepów myszy żyła dłużej, ale tyle samo szczepów żyło na diecie z niedoborem kalorycznym krócej. W sierpniu ubiegłego roku wieloletnie eksperymenty prowadzone na małpach przez amerykański National Institute on Aging dowiodły, że przetrzymywanie zwierząt na diecie niskokalorycznej przez 25 lat nie wykazało żadnego pozytywnego wpływu na długowieczność. Gdy jedziemy do laboratorium po wizycie u stulatków w Molochio, Passarino wyjaśnia: – Nie jest tak, że mamy dobre geny i złe geny. Wszystko zależy od sytuacji, w pewnych sytuacjach pewne geny są dobre, w innych nie. A koniec końców wpływ genów na długowieczność to nie więcej niż 25 proc. Ważny jest też wpływ środowiska. No i jest jeszcze szczęście. Dieta i geny to nie wszystko – potrzebne jest też szczęście I to przywodzi nam na myśl Salvatore Carusa. Ponieważ 88 lat temu złamał sobie nogę, uznano go za niezdolnego do dalszej służby wojskowej i zwolniono do cywila. Tymczasem jego oddział brał udział w wojnie. – Wszystkich kolegów wysłano na front wschodni. Nie wrócił ani jeden – wspomina Caruso. ŹRÓDŁO: National Geographic; Grant NGS Badania Valtera Longo były współfinansowane ze składek członków Towarzystwa National Geographic
Naukowcy i lekarze z Wrocławia wprowadzają pionierską metodę leczenia raka
Impuls elektryczny i jon wapnia – oto kombinacja, która okazuje się zabójcza dla komórek nowotworowych. Nad praktycznym wykorzystaniem tej nowatorskiej metody pracują naukowcy i lekarze z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Spis treści Czym jest terapia nsCaEP? Potencjalne zastosowania nowej metody Nanosekundowa elektroporacja wapniowa – to zawiłe określenie przyprawia dziś naukowców i pacjentów onkologicznych o szybsze bicie serca. To nowa, nie stosowana jeszcze w Polsce metoda terapii niektórych rodzajów raka. Nad jej rozwojem i zastosowaniem pracują pracują naukowcy i lekarze z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Właśnie ogłosili efekty swojej pracy. Czym jest terapia nsCaEP? Elektroporacja wapniowa (CaEP) to prosty, aczkolwiek zaskakująco skuteczny sposób na neutralizację komórek nowotworowych. Wykorzystuje impulsy elektryczne w połączeniu z obecnością jonów wapnia. Jest czymś w rodzaju mini-porażenia prądem, które można miejscowo wykorzystać w terapii niektórych rodzajów raka. CaEP już od kilku lat jest stosowana u ludzi w niektórych krajach, m.in. Danii i Niemczech. Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu zbadali jedną z form elektroporacji wapniowej, czyli nsCaEP. To odmiana z ultrakrótkimi, nanosekundowymi impulsami elektrycznymi. Pochylili się także nad trzecim rodzajem tej terapii – nsEP, czyli ultrakrótkimi impulsami bez obecności jonów wapnia. W obu przypadkach wyniki są bardzo obiecujące. Terapie niszczą komórki nowotworowe, szczególnie te oporne na tradycyjne leczenie, przy jednoczesnym minimalnym wpływie na zdrowe komórki. Potencjalne zastosowania nowej metody W badaniach laboratoryjnych nsCaEP skutecznie uszkadzała komórki raka jelita grubego, pozostawiając zdrowe komórki w dużej mierze nienaruszone. Dr Anna Szewczyk z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu podkreśla, że zdrowe komórki mają lepsze mechanizmy regulacji jonowej i są mniej podatne na stres metaboliczny. Dzięki temu są w dużej mierze odporne na ewentualne uszkodzenia, do jakich mogłaby doprowadzić nowa terapia. W porównaniu do tradycyjnych metod, takich jak chemioterapia czy radioterapia jest ona więc mniej inwazyjna. Jednym z największych wyzwań w terapii raka są tzw. nowotworowe komórki macierzyste. Są wyjątkowo trudne do zniszczenia i często odpowiadają za nawroty choroby. Wrocławscy badacze zauważyli, że elektroporacja nanosekundowa bez dodatku wapnia redukuje poziom markera CD133, charakterystycznego dla tych komórek. Obecność wapnia wydawała się więc osłabiać efekt terapii. To ważne odkrycie. Zespół z Wrocławia planuje kontynuować badania, zarówno in vitro, jak i in vivo, oraz przeprowadzić testy kliniczne. Współpracuje też z weterynarzami z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, testując zastosowanie metody CaEP u zwierząt. Dr Szewczyk podkreśla, że wyniki badań są obiecujące i dają nadzieję na rozwój nowej, selektywnej, bezpiecznej i skutecznej terapii nowotworów, wykorzystującej proste zjawiska fizyczne zamiast drogich leków czy inwazyjnych procedur. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Inwazyjny gatunek rozprzestrzenia się w Polsce. Stanowi poważne zagrożenie
Niepozorny, ale niezwykle groźny. Rak marmurkowy, bo o nim mowa, rozmnaża się w zastraszającym tempie i destabilizuje lokalne ekosystemy. Jego ekspansję coraz mocniej odczuwa Warszawa, gdzie staje się trudnym do opanowania problemem.
W tym artykule: Rak marmurkowy opanowuje Warszawę Odłowy raka marmurkowego Jak rozpoznać raka marmurkowego? Inwazyjne gatunki często rozprzestrzeniają się niepostrzeżenie, aż w pewnym momencie stają się realnym zagrożeniem. Właśnie z takim problemem mierzy się teraz Warszawa, gdzie w parku Morskie Oko pojawił się rak marmurkowy. Obecność tego skorupiaka w stołecznym zbiorniku budzi coraz większy niepokój, a eksperci ostrzegają, że niekontrolowany rozrost populacji może doprowadzić do poważnych konsekwencji. Rak marmurkowy opanowuje Warszawę W parku Morskie Oko na warszawskim Mokotowie może żyć nawet 100 tys. raków marmurkowych. Nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie fakt, że ten gatunek naturalnie tu nie występuje. Hodowane wcześniej w akwariach, trafiły do zbiornika za sprawą człowieka, który nieświadomie przyczynił się do ich niepowstrzymanej ekspansji. Pierwsze osobniki zaobserwowano tam w 2019 roku. Dzięki zdolności do partenogenezy raki marmurkowe mnożą się błyskawicznie. W ciągu trzech lat ich populacja może wzrosnąć o ponad milion osobników. I choć nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla człowieka, skutecznie niszczą delikatną równowagę ekosystemu. – Rak marmurkowy jest w stanie zagrozić takim zbiornikom wodnym, prowadząc nie tylko do wyginięcia płazów, które lubią jeść, ale też finalnie do występowania przyduch, które usuwają ze środowiska te gatunki drapieżne rodzime – zaznacza dr inż. Rafał Maciaszek, inicjator projektu „Łowca Obcych” w rozmowie z Polsat News. Ponadto ich obecność wyklucza możliwość reintrodukcji raka szlachetnego, czyli jedynego rodzimego gatunku tego skorupiaka na Mazowszu. Inwazja niesie za sobą także ryzyko częstszych zakwitów wód i śnięć ryb, czego wyraźnym przykładem jest właśnie stołeczny staw Morskie Oko. Odłowy raka marmurkowego Odłowy raka marmurkowego stały się koniecznością w walce z jego niekontrolowaną ekspansją. Regularne działania mają nie tylko ograniczyć jego liczebność, ale przede wszystkim chronić ekosystem przed dalszymi szkodami. Schwytane osobniki trafiają do ogrodów zoologicznych i ośrodków rehabilitacji jako pokarm dla zwierząt. Niestety, to mieszkańcy muszą pokrywać koszty tych zabiegów, ponieważ finansowanie pochodzi z budżetu miasta. Osoby, które zauważą raki marmurkowe, proszone są o zgłoszenie ich odpowiednim służbom. Podejmowanie działań na własną rękę, takich jak przenoszenie czy wypuszczanie skorupiaków w inne miejsca, może tylko pogorszyć sytuację. – W pierwszej kolejności trzeba to zgłosić w gminie. Gmina będzie wiedziała, co robić, będzie zgłaszała się do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Przede wszystkim zwracamy się więc do gminy – podkreśla Joanna Niedźwiecka z Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, cytowana przez Polsat News. Jak rozpoznać raka marmurkowego? Rak marmurkowy (Procambarus fallax forma virginalis) wyróżnia się charakterystycznym ubarwieniem. Jego pancerz pokrywa nieregularny wzór przypominający marmur w odcieniach brązu, szarości i zieleni. Dorosłe osobniki osiągają od 10 do 13 cm długości, a ich szczypce są smukłe i stosunkowo niewielkie. Co ciekawe, wszystkie osobniki są samicami i rozmnażają się partenogenetycznie (bez udziału samców). To sprawia, że ich populacja rośnie w błyskawicznym tempie. Źródła: Polsat News; Łowca Obcych; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Trzymano go w akwariach na całym świecie. Teraz naukowcy odkryli, że to zupełnie nowy gatunek
Zoolodzy z Czech odkryli nowy gatunek raka. Nie był on jednak nieznany akwarystom. Od dwóch dekad pojawiał się w akwariach wraz z innymi zwierzętami. Nie miał jednak formalnej nazwy i aż do teraz nikt nie zwrócił uwagi, że to nie przypadek.
Spis treści: Gdzie odkryto nowy gatunek raka? Gdzie w naturze występuje nowy gatunek raka? Co jeszcze wiadomo o nowym gatunku? Jak klasyfikuje się gatunki? Gdzie szukać nowych gatunków? W mało zbadanych lasach tropikalnych i deszczowych. W głębinach oceanów. Na odległych wyspach i w kilometrowych dolinach. Czyli wszędzie tam, gdzie człowiek pojawiał się dotychczas rzadko albo wcale. Tyle teorii. Praktyka bywa zupełnie inna. Jak udowodnił czteroosobowy zespół naukowców z Czech, by znaleźć nieznane zwierzęta, niekoniecznie trzeba nawet ruszać się z domu. Za to warto uważnie rozglądać się po okolicy, także tej pod dachem. W zeszłym tygodniu w czasopiśmie naukowym „Zootaxa” ukazał się artykuł ogłaszający odkrycie nowego gatunku raka. Jednak nowego tylko dla taksonomów – czyli badaczy klasyfikujących zwierzęta i rośliny. Rak ten bowiem od dwóch dekad jest hodowany przez akwarystów z Europy, Stanów Zjednoczonych, Indonezji i Japonii. Doczekał się różnych nazw, lecz dopiero teraz został formalnie sklasyfikowany. Gdzie odkryto nowy gatunek raka? Czesi wytropili go wśród zwierząt akwariowych zakupionych od hurtownika w 2023 roku. Wśród różnych gatunków, jakie sprowadzał, wyróżniały się jaskrawo ubarwione i dość znajomo wyglądające dla naukowców raki. Przyjrzeli się oni uważnie sześciu osobnikom. Dokładna analiza cech anatomicznych oraz badanie DNA wykazało, że stanowią one nowy gatunek. Naukowcy nazwali go Cherax pulverulentus. Można to przetłumaczyć jako zakurzony rak. Określenie „zakurzony” pochodzi od drobniutkich plamek, które pokrywają ciało tego zwierzęcia. Ma około 5 cm długości. Wyróżniają je duże oczy oraz gładkie ciało. Gdzie w naturze występuje nowy gatunek raka? Cherax pulverulentus może występować w dwóch różnych ubarwieniach. Jedna odmiana, fioletowa, ma turkusowy kolor i wyraźnie biały ogon. Druga, niebieska, jest z kolei jasno nakrapiana. Jej ogon może być intensywnie pomarańczowy. Raki tego gatunku po raz pierwszy pojawiły się w ofercie dla akwarystów ponad 20 lat temu. Wówczas zostały sprowadzone z Nowej Gwinei. Jak można przeczytać w artykule, gatunek jest „endemiczny dla strumieni na zachód od Jeziora Ayamaru na Półwyspie Ptasiej Głowy w indonezyjskiej części Nowej Gwinei”. – Jego powszechnie używane nazwy w handlu zwierzętami domowymi to „Hoa Creek”, „Irian Jaya” lub rak „Blue Moon” – dodali badacze. Co jeszcze wiadomo o nowym gatunku? Bardzo niewiele. Raka nie udało się jeszcze obserwować w jego naturalnym środowisku. A dopiero wówczas można by powiedzieć coś więcej o jego trybie życia, rozrodzie czy sposobie odżywiania. Co ciekawe, w trakcie badań zoolodzy odkryli jednego osobnika należącego do gatunku Cherax pulverulentus w źródle termalnym na Węgrzech. Najprawdopodobniej trafił tam wyrzucony wraz z całą zawartością akwarium i przetrwał. Jak klasyfikuje się gatunki? Formalny system klasyfikacji żywych organizmów został wymyślony już 250 lat temu. Jego autorem jest szwedzki przyrodnik Karol Linneusz. To on wymyślił, by nazwa każdej rośliny i zwierzęcia – a także innych żywych istot, który nie mieszczą się w żadnej z tych grup – składała się z dwóch członów. Sam Linneusz nazwał ponad 7000 roślin i ponad 4000 zwierząt. Opisane przez niego gatunki otrzymały po swojej nazwie prestiżową literkę „L”. Obecnie katalog zapoczątkowany przez Linneusza jest przebogaty. Zawiera około 1,9 mln gatunków. To jednak zaledwie kropla w morzu różnorodnego życia na Ziemi. Pół roku temu ukazała się praca, której autorzy szacują, że ciągle nie znamy – czyli formalnie nie opisaliśmy – aż 86 proc. ziemskich gatunków. W akwariach i poza nimi czeka więc bardzo wiele nieznanych stworzeń do odkrycia. Źródło: phys.org, Zootaxa Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zidentyfikowano 17 rodzajów nowotworów, na które milenialsi i generacja X są narażeni bardziej niż boomersi
Ryzyko zapadnięcia na nowotwór rośnie wraz z wiekiem. Jednak istnieją pewne rodzaje raka, na które coraz częściej zapadają ludzie młodzi i w średnim wieku. Wykazały to ogromne badania, które objęły aż 23,6 miliona pacjentów ze Stanów Zjednoczonych.
W tym artykule: Na jakie nowotwory częściej chorują młodzi? Nowotwory, na które narażeni są milenialsi Dlaczego młodzi coraz częściej chorują na raka? W czasopiśmie „The Lancet Public Health” ukazały się wyniki ogromnej analizy przeprowadzonej na zlecenie organizacji American Cancer Society (ACS). Jej autorzy prześledzili dane aż 23,6 mln Amerykanów, którzy pomiędzy 2000 a 2019 rokiem zachorowali na nowotwór. Chorzy należeli do różnych grup wiekowych. Najstarsi urodzili się w 1920 roku, najmłodsi w 1990 r. Były to więc osoby tradycyjnie przypisywane do trzech generacji. Urodzeni przed 1965 rokiem to przedstawiciele pokolenia baby boomers. Między 1965 a 1980 r. – zaliczani są do generacji X. Zaś między 1980 a 1990 r. – do milenialsów. Naukowcy przeanalizowali informacje dotyczący występowania 34 różnych rodzajów nowotworów. Okazało się, że milenialsi i generacja X są obarczeni większym ryzykiem zapadnięcia aż na 17 z nich. W niektórych przypadkach różnica była nawet kilka razy większa. Na jakie nowotwory częściej chorują młodzi? Lista 17 rodzajów raka, na które częściej narażeni są młodzi, obejmuje osiem nowotworów zidentyfikowanych w tym badaniu. Są to: rak jelita cienkiego, rak piersi z receptorem estrogenowym, rak jajnika, rak wątroby u kobiet, rak jamy ustnej niezwiązany z wirusem HPV u kobiet, rak odbytu u mężczyzn, mięsak Kaposiego u mężczyzn, rak żołądka (wpustu). Dodatkowo istnieje dziewięć typów raka, o których już wcześniej było wiadomo, że częściej atakują młodsze populacje. Do tej grupy należą: rak jelita grubego, rak trzonu macicy, rak pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, rak nerki i miedniczki nerkowej, rak trzustki, szpiczak, rak żołądka bez wpustu, białaczka, rak jąder. Nowotwory, na które narażeni są milenialsi W niektórych przypadkach różnice w występowaniu nowotworów w różnych grupach wiekowych są bardzo znaczące. Według autorów badania urodzeni w 1990 roku milenialsi aż dwa-trzy razy bardziej niż boomersi (urodzeni w 1955 r.) są zagrożeni zachorowaniem na następujące nowotwory: rak jelita cienkiego, rak nerki i miedniczki nerkowej, rak trzustki. Natomiast kobiety po trzydziestce są dodatkowo bardziej narażone na raka wątroby oraz dróg żółciowych. Bardzo radykalna różnica dotyczy również raka macicy. Ryzyko zachorowania na niego jest wyższe aż o 170 proc. dla osoby urodzonej w latach 90. XX wieku niż w latach 50. Odnaleziono „bezpiecznik”, który może wyłączyć raka. Ma go każdy z nas Kluczem do walki z nowotworem ma być manipulacja cząsteczek RNA. Naukowcy odkryli jak uruchomić „czerwony guzik” niszczący nowotwór. Dlaczego młodzi coraz częściej chorują na raka? Naukowcy zwrócili uwagę, że w wielu przypadkach zapadalność na danych rodzaj nowotworu maleje w starszych pokoleniach, natomiast rośnie w młodszych. Dotyczy to raka piersi, jajnika, macicy, jąder czy odbytu. Zwiększa się również ryzyko śmierci na skutek zachorowania na te nowotwory. Już wcześniej wykazano zaś, że w ostatnich 30 latach liczba przypadków zachorowań na raka u osób przed pięćdziesiątką powiększyła się aż o 80 proc. Skąd ten różnice międzypokoleniowe? Jedną z dobrze znanych i wskazywanych od dawna przyczyn jest otyłość. W Stanach Zjednoczonych to coraz bardziej powszechna przypadłość atakująca nawet najmłodsze generacje. Na liście czynników zwiększających ryzyko zapadnięcia na nowotwór są również papierosy, alkohol, zła dieta, siedzący tryb życia i kłopoty ze snem. Tym razem autorzy analizy wskazują na jeszcze inny czynnik. Ich zdaniem młodsze pokolenia częściej niż starsze miały od urodzenia kontakt z różnymi substancjami rakotwórczymi. Naukowcy podkreślają, że ich dokładny wpływ na zdrowie ludzi „musi być jeszcze wyjaśniony”. Autorzy raportu mają też dobrą wiadomość. Dzięki szczepionce na HPV liczba zachorowań na raka szyjki macicy spadła aż o 90 proc. w ciągu 10 lat. W młodych pokoleniach, rzadziej sięgających po papierosy, maleje również liczba przypadków raka płuc i gardła. Źródło: The Lancet Public Health, ScienceAlert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zwierzęta odporne na raka. Jak medycyna może wykorzystać ten fenomen?
Zwierzęta, które nie chorują na raka, stanowią nadzieję dla medycyny. Dzięki nim naukowcy mają szansę na opracowanie nowych leków, które pomogą ciężko chorym ludziom.
W tym artykule: Zwierzęta odporne na raka Im większe zwierzę, tym niższe ryzyko nowotworu Dlaczego golce nie chorują na raka Tajemnica odporności golców Chrząstka rekina nie chroni przed rakiem Matematyka czasem prowadzi naukowców na manowce – tak było w przypadku hipotez dotyczących rozwoju raka. Choroba zaczyna się od zbuntowanej komórki, która, zamiast współpracować z innymi, mnoży się bez opamiętania. Im więcej komórek w ciele, tym wyższe ryzyko, że któraś z nich się zbuntuje. Największe zwierzęta powinny więc najczęściej zapadać na raka. Zwierzęta odporne na raka Tymczasem, jak opisał to w latach 70. XX wieku Richard Peto z brytyjskiego University of Oxford, nic podobnego nie zaobserwowano w przyrodzie. U ludzi ryzyko zachorowania na raka wynosi aż jeden do trzech. W przypadku zaliczanych do waleni białuch – 18 proc. Małe gryzonie, jak myszy i szczury, zapadają na raka bardzo często (i m.in. dlatego wykorzystuje się je w badaniach laboratoryjnych). Z kolei ich nieduży krewniak, żyjący pod ziemią gryzoń zwany golcem, w ogóle nie choruje na raka. Wyjątkowo rzadko zapada na tę groźną przypadłość również inny podziemny zwierz – ślepiec. Podobno nie obserwuje się jej także u morskich bezkręgowców, takich jak rozgwiazdy czy strzykwy. Im większe zwierzę, tym niższe ryzyko nowotworu Naukowcy od dawna próbowali zrozumieć, skąd u tych przeróżnych zwierząt bierze się odporność na nowotwory. Zespół Benjamina Roche’a z francuskiego Instytutu Badań nad Rozwojem w Montpellier zwrócił uwagę, że u zwierząt istnieją dwa rodzaje genów związane z rakiem. Jedne szkodzą organizmowi, bo potrafią zmieniać zwykłą komórkę w nowotworową. Najdłużej żyjące zwierzęta. Poznaj rekordy długowieczności Najdłużej żyjące zwierzęta udowadniają, że czas, jaki jest dany człowiekowi, to ledwie jedna krótka chwila. W przyrodzie występuje całkiem sporo gatunków, które mogą żyć dłużej ni... Drugie pomagają, gdyż naprawiają zniszczenia, które mogłyby doprowadzić do rozwoju raka. Choć jednak te ostatnie pełnią pożyteczną funkcję, nie zawsze są preferowane przez ewolucję. Ich korzystne działanie ma bowiem swoją cenę: obniżoną rozrodczość. Z wyliczeń Roche’a wynika, że dla średniej wielkości zwierząt to zbyt wysoki koszt. Takie stworzenia żyją i tak niedługo, więc nie opłaca im się ryzykować i mieć mniej potomstwa. Dopiero u dużych zwierząt, które żyją długo i mają mnóstwo komórek, w toku ewolucji wykształciła się skuteczniejsza obrona przed rakiem. Dla nich bardziej szkodliwa jest przedwczesna śmierć niż obniżona rozrodczość. To dlatego białuchy zapadają na raka o wiele rzadziej niż ludzie, nie mówiąc już o szczurach i myszach. Dlaczego golce nie chorują na raka Odkrycia naukowe w dziedzinie odporności na raka u zwierząt stanowią nadzieję dla medycyny. Dzięki nim naukowcy mają szansę na opracowanie nowych leków, które pomogą ciężko chorym ludziom. Jednak nie wszyscy naukowcy zgadzają się z teorią Benjamina Roche’a. Niektórzy uważają, że większe zwierzęta mają wolniejsze tempo przemiany materii. To sprawia, że powstaje mniej toksycznych substancji w ich organizmach, a to z kolei zmniejsza ryzyko rozwoju raka. Mimo to, mistrzowie walki z nowotworami – golce – stanowią wyjątek od tej reguły. Dr Vera Gorbunova i dr Andrei Seluanov z University of Rochester zainteresowali się tymi małymi gryzoniami, które mogą dożyć 30 lat, nie chorując na raka. Większość naukowców, którzy badają rozwój raka, skupia się na myszach. Te gryzonie żyją tylko cztery lata i prawie połowa z nich zapada na jakiś rodzaj nowotworu. Badacze z University of Rochester infekowali golce wirusem, który u myszy niemal zawsze prowadzi do rozwoju nowotworu. W organizmie golca był on jednak zupełnie nieszkodliwy. W 2009 roku naukowcy opublikowali pracę, która częściowo tłumaczy ten fenomen. Komórki golców są znacznie bardziej wrażliwe na kontakt z innymi komórkami niż u ludzi czy myszy. To powoduje, że zatrzymują swój rozwój przy zagęszczeniu trzykrotnie niższym niż u innych gatunków. Tajemnica odporności golców Jednakże to nie wyjaśnia tak dużej odporności golców na raka. Naukowcy zauważyli, że kwas hialuronowy, który występuje również u człowieka, jest głównym składnikiem gęstego płynu, w którym hodowali komórki golców. Cząsteczki kwasu hialuronowego u golców są pięć razy dłuższe niż u człowieka i chronią je przed rakiem. Gdy naukowcy zastosowali enzymy, które niszczą kwas hialuronowy, komórki gryzoni natychmiast zaczęły zmieniać swoje właściwości. Straciły umiejętność zatrzymywania wzrostu przy małej gęstości i tworzyły ciasne grupki, podatne na rakowacenie. A kiedy naukowcy wyłączyli gen produkujący kwas hialuronowy w komórkach golców, pojawiły się typowe nowotwory. W czerwcu 2013 roku dr Gorbunov i dr Seluanov opublikowali wyniki swoich badań. Wyjaśniają, że długa forma kwasu hialuronowego u golców rozwinęła się w celu zapewnienia skórze elastyczności i rozciągliwości. To umożliwia zwierzętom przemieszczanie się w ciasnych korytarzach podziemnych. Dopiero później okazało się, że ta substancja ma również właściwości antynowotworowe. Te nagie szczury uczą się mowy od matek. Udowodniły to dwuletnie badania Golce piaskowe (Heterocephalus glaber), bo tak nazywają się te bezwłose i niemal ślepe gryzonie, są wyjątkowe z wielu względów. Nowe badania ujawniają jeszcze jedną ich cechę charakterys... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/golce-piaskowe-jedyne-w-swoim-rodzaju-bezwlose-kretoszczury-photograph-by-joel-sartore-national-geographic-photo-ark-d92cd09.png" width="938" height="510" alt="Golce piaskowe - jedyne w swoim rodzaju bezwłose kretoszczury (PHOTOGRAPH BY JOEL SARTORE, NATIONAL GEOGRAPHIC PHOTO ARK)" title="Golce piaskowe - jedyne w swoim rodzaju bezwłose kretoszczury (PHOTOGRAPH BY JOEL SARTORE, NATIONAL GEOGRAPHIC PHOTO ARK)" /> Następny krok to sprawdzenie, czy ta substancja działa tak samo u myszy i ludzi. Jeśli nie, naukowcy będą szukać innych naturalnych rozwiązań. Obiecującym obiektem badań są ślepce, które również wykazują właściwości antynowotworowe. Wciąż pozostaje wiele do odkrycia w przypadku zwierząt morskich. Chrząstka rekina nie chroni przed rakiem Z powodu błędnego przekonania, że chrząstki rekina są lekiem na raka, ludzie zabijają miliony tych zwierząt każdego roku. Pogląd ten wywodzi się z medycyny ludowej. Zyskał na popularności dzięki książce „Sharks Don’t Get Cancer. How Shark Cartilage Could Save Your Life” autorstwa dr. Williama Lane’a. Jednak w 2004 roku zespół naukowców z University of Hawaii udowodnił, że wyciąg z chrząstki rekina nie ma żadnych właściwości przeciwrakowych. Firma Lane Labs, zarządzana przez syna dr. Williama Lane’a, produkuje na jej podstawie „lekarstwo”, które zostało uznane przez amerykańską Agencję ds. Leków i Żywności za nielegalne. Lekarze ostrzegają, że stosowanie takich preparatów może zniechęcać chorych do poddawania się prawdziwemu leczeniu, co zwiększa ryzyko śmierci. Z powodu tego mitu giną więc nie tylko rekiny, ale i ludzie.
Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań
Wegetarianizm, weganizm, psecowegetarianizm, fleksitarnianizm – te sposoby żywienia mogą zapobiegać nowotworom. Kluczowe jest ograniczenie spożycia mięsa.
W tym artykule: Uczeni przeanalizowali dane prawie pół miliona ludzi Korzyści zdrowotne daje już ograniczenie ilości mięsa w diecie Wegetarianizm poprawia biomarkery Coraz więcej osób decyduje się na ograniczenie mięsa w diecie lub przejście na jedną z form wegetarianizmu. Dotyczy to także Polaków. Często jako powód podawana jest troska o zdrowie. Z wielu badań wynika, że dieta bezmięsna jest korzystna dla metabolizmu i układu krążenia. Może zmniejszyć ryzyko m.in. cukrzycy typu 2 i choroby wieńcowej. Nowe analizy potwierdzają, że zmniejszenie udziału mięsa w jadłospisie może też chronić przed nowotworami złośliwymi. Uczeni przeanalizowali dane prawie pół miliona ludzi Badacze z Uniwersytetu Oksfordzkiego sięgnęli do danych zgromadzonych w ramach brytyjskiego projektu Biobank. Gromadzi on informacje na temat blisko 500 tys. osób. Wypełniły one ankiety dotyczące m.in. diety. Następnie stan ich zdrowia był regularnie monitorowany przez 11 lat. W indyjskim mieście obowiązuje zakaz sprzedaży i konsumpcji mięsa Dieta satwiczna szybko podbiła serca turystów i kucharzy z całego świata. W badanej grupie osoby jedzące regularnie mięso stanowiły 53 proc. 44 proc. jadło mięso rzadko (najwyżej pięć razy w tygodniu). Ok. 2 proc. stanowili psecowegetarianie (nie jedzący mięsa ssaków i ptaków) i niemal tyle samo wegetarianie. Do tej grupy zaliczono też wegan. Badacze w analizie uwzględnili też inne czynniki, takie jak wiek, płeć, picie alkoholu, palenie papierosów czy status społeczny. W efekcie okazało się, że unikanie mięsa znacząco zmniejsza ryzyko choroby nowotworowej. Korzyści zdrowotne daje już ograniczenie ilości mięsa w diecie Dla poszczególnych grup badanych wyglądało to następująco: osoby rzadko jedzące mięso – ryzyko mniejsze o 2 proc. w porównaniu z osobami często jedzącymi mięso, psecowegetarianie – ryzyko mniejsze 10 o proc., wegetarianie – ryzyko mniejsze o 15 proc. Badacze podkreślają, że dobre efekty widać już nawet w przypadku ograniczenia częstości spożywania mięsa. Np. w przypadku raka jelita grubego daje to spadek ryzyka aż o 9 proc. Attenborough zachęca: GO Vegan! „Ziemia nie utrzyma miliardów mięsożerców” „Musimy zmienić naszą dietę. Planeta nie jest w stanie utrzymać miliardów mięsożerców” – mówi sir David Attenborough i zachęca do przejścia na wegetarianizm czy choćby ograniczeni... Analiza ma pewne ograniczenia. Pokazuje jedynie korelację, ponieważ to badanie obserwacyjne. Nie jest też uniwersalna, ponieważ aż 94 proc. badanych stanowiły osoby pochodzenia europejskiego. Jednak wyniki opublikowane na łamach czasopisma naukowego „BMC Medicine” są zgodne z tym, co ustalono w trakcie innych prac badawczych. Wegetarianizm poprawia biomarkery We wcześniejszych badaniach naukowcy stwierdzili m.in., że wegetarianizm, definiowany jako unikanie wieprzowiny, wołowiny i drobiu przekłada się na lepsze wyniki tzw. biomarkerów. To wskaźniki, dzięki którym sprawdzamy, czy nie jesteśmy na coś chorzy, jakie mamy ryzyko zapadnięcia na różne schorzenia oraz w jakiej ogólnie kondycji znajduje się nasz organizm. Według najnowszych badań weganie są dużo bardziej skłonni do otwartych związków niż mięsożercy Weganie są bardziej pewni siebie, lubią eksperymentować i częściej interesują się otwartymi związkami niż osoby, które jedzą produkty pochodzenia zwierzęcego. Pokazały to najnowsze bad... Dieta bezmięsna prowadziła do poprawy aż 13 z 19 analizowanych wskaźników. Wegetarianie mieli niższy poziom m.in.: cholesterolu ogółem i frakcji LDL, apolipoproteiny A i B (wskaźników ryzyka chorób serca), enzymów GGT i ALT (informujących o kondycji wątroby), IGF-1 (hormonu m.in. przyspieszającego wzrost i podziały komórek nowotworowych), kwasu moczowego (który odkładając się w stawach powoduje dnę moczanową, a w układzie moczowym – kamicę), kreatyniny (wskaźnika pokazującego, jak pracują nerki). Źródła: BMC Medicine, European Congress on Obesity.
Nowy lek na raka? Naukowcy znaleźli go w ziołowym lekarstwie australijskich Aborygenów
Tradycyjna medycyna od dawna stanowi inspirację dla badaczy. Najnowsze odkrycie może zwiększyć skuteczność terapii onkologicznych.
W tym artykule: Substancja z australijskiej rośliny pomaga przełamać lekooporność raka Nowe odkrycie może pomóc w walce z antybiotykoopornością Medycyna dysponuje lekami onkologicznymi pochodzącymi z roślin Wyniki badań opublikowane w czasopiśmie naukowym „Biomolecules” dają nadzieję chorym na raka. Substancja uzyskana z pustynnej rośliny może znaleźć zastosowanie w leczeniu onkologicznym - twierdzą badacze z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Substancja z australijskiej rośliny pomaga przełamać lekooporność raka Komórki rakowe często nie reagują na chemioterapię, czyli leki stosowane w terapii nowotworów. Jest to możliwe dzięki różnym mechanizmom. Jednym z nich są tzw. pompy effluksowe. To elementy błony komórkowej, które wypompowują leki przeciwnowotworowe z wnętrza komórki rakowej. Komórki rakowe stały się tłuszczem! Fascynujące osiągnięcie naukowców Może nie jest to przemiana wody w wino, ale mówimy o naprawdę imponującym osiągnięciu. Badaczom ze szwajcarskiego Uniwersytetu w Bazylei udało się zmusić komórki nowotworu piersi do przem... Medycyna od dawna szuka sposobu na zablokowanie pomp effluksowych. Pozwoliłoby to na skuteczne zniszczenie raka. Lekooporność odpowiada za aż 90 proc. zgonów u pacjentów onkologicznych. Nową szansę na jej przełamanie daje substancja uzyskana z australijskiej rośliny z gatunku Eremophila galeata. – Rośnie ona w pustynnych ekosystemach Australii. Była też wykorzystywana w tradycyjnym lecznictwie przez Aborygenów – wyjaśnia autorka badań Malene J. Petersen, doktorantka z Uniwersytetu Kopenhaskiego. Nowe odkrycie może pomóc w walce z antybiotykoopornością Eremophila galeata to pustynny krzew. Należy do rodziny trędownikowatych. Odgrywał ważną rolę w tradycyjnym lecznictwie rdzennych mieszkańców Australii. Dla wielu plemion był podstawową rośliną leczniczą. Duńscy uczeni odkryli, że żywica Eremophila galeata zawiera specyficzny flawonoid. Potrafi on blokować pompy effluksowe w komórkach rakowych. Eksperymenty wykazały, że w ten sposób można pokonać oporność na lek onkologiczny SN-38, czyli irynotekan. Jest on stosowany m.in. w chemioterapii raka płuc i jelita grubego. Takiej metody się nie spodziewaliśmy! Nowy pomysł na walkę z rakiem Zaskakujący pomysł na leczenie niektórych nowotworów. Rozbudzić je i unieszkodliwić zanim same się rozwiną. – Flawonoid z Eremophila galeata został odkryty dzięki współpracy naukowców z Danii i Australii – podkreśla prof. Dan Stærk, który nadzorował badania. Potrzeba ich jednak więcej, aby powstał nowy lek zwiększający skuteczność chemioterapii. Pompy effluksowe podobne do tych z komórek rakowych występują też u bakterii. Służą im do wypompowywania antybiotyków. Możliwe więc, że odkrycia duńskich naukowców pomoże również w walce z antybiotykoopornością. Medycyna dysponuje lekami onkologicznymi pochodzącymi z roślin To nie jedyne odkrycie botaniczne związane z onkologią. Przykładem może być paklitaksel (taksol). To substancja pochodząca z cisu północnoamerykańskiego (Taxus brevifolia). Może też być wyprodukowana ze związku chemicznego występującego w cisie europejskim (Taxus baccata). Powstała pierwsza w historii "mapa" raka Potrzeba było 1000 naukowców z 37 krajów i 10 lat ciężkiej pracy, ale w końcu powstała najdokładniejsza “mapa” raka. Komórki raka dzielą się bardzo szybko. W trakcie podziału powstają tzw. mikrotubule, rodzaj włókien, które rozdzielają od siebie chromosomy. Taksol usztywnia te mikrotubule i w ten sposób zapobiega podziałom komórkowym. Źródło: Biomolecules
Odkryto gen odpowiedzialny za jeden z najbardziej śmiercionośnych typów raka piersi
Gen o sygnaturze IntClust2 jest odpowiedzialny za szczególnie agresywną formę raka piersi. W badaniu na myszach udało się zablokować jego efekt i powstrzymać rozwój choroby.
Hormonozależność oznacza, że komórki nowotworowe rosną i namnażają się w odpowiedzi na żeński hormon płciowy estrogen. W przypadku guza z obecnym receptorem estrogenowym standardową terapią jest podawanie środka blokującego działanie hormonu na komórki nowotworowe. Nowotwór badany w instytucie medycznym im. Harry Perkinsa (z sygnaturą IntClust2) jest groźny, bo opierał się terapii i po jej zakończeniu doprowadzał do wznowienia lub powstania przerzutów. Od 2012 roku istnieje sposób klasyfikowania raka piersi według 10 sygnatur zwanych Integrative Clustering (IntClust). Każda z tych grup różni się typami stawianych genetyków wyzwań, każda niesie za sobą inną prognozę dla pacjentki. Hormonozależny IntClust2 zabija co drugą chorą na tę formę raka piersi, twierdzi epigenetyk Pilar Blancafort. IntClust charakteryzuje się jedną szczególnie zamplifikowaną (zwielokrotnioną) sekcją DNA chromosomu XI. Ten fragment kodu zawiera wiele znanych cancerogennych genów. Jeden z nich wzbudził szczególne zainteresowanie badaczy z Australii. W poszukiwaniu informacji na temat występowania AAMDC badacze z instytutu Perkinsa przyjrzeli się próbkom od 119 pacjentek dotkniętych guzami typu luminal B. Oceniali poziom ekspresji tego genu w próbkach. Ekspresja to proces, w którym informacja genetyczna zawarta w genie zostaje odczytana i przepisana na jego „produkty”, czyli białka czy różne formy RNA. Okazało się, że w 25 proc. próbek AAMDC było amplifikowane. Były to głównie nowotwory ER+. Stosując eksperymentalną technikę regulacji ekspresji genu zwaną knock down (ang. powalenie) naukowcy obniżyli poziom AAMDC w komórkach nowotworowych u myszy. Skutek? Wzrost komórek został powstrzymany i wiele z nich uruchomiło proces samozniszczenia. Tzw. zaprogramowana śmierć to prawidłowa reakcja komórki po wykryciu uszkodzenia. - Mamy nadzieję, że wykrycie skuteczności tej techniki dramatycznie wpłynie na niskie dotąd prognozy pacjentek z tą formą guza – zauważa w informacji prasowej Pilar Blancafort. AAMDC pomaga nowotworowi niszczonemu terapią hormonalną. Mają one na celu zagłodzić raka stosującego hormony w procesie wzrostu. Tymczasem, istnienie dodatkowych kopii (owa amplifikacja) genu AAMDC pozwala rakowi przetrwać „chude lata” w stanie uśpienia. - AAMDC jest jak zestaw survivalowy na czarną godzinę. Dzięki niemu nowotwór może adaptować się do trudnej sytuacji i nadal rosnąć i namnażać się – wyjaśnia epigenetyk. Co ważne, amplifikowane geny AAMDC odnajduje się w próbkach raka jajników, prostaty czy płuc. Być może odkryta w Australii technika może pomóc i w terapii tych nowotworów. - To co kluczowe w naszym odkryciu, to wiedza pozwalająca na wykrywanie szczególnie groźnych form raka poprzez szukanie zwielokrotnionych kopii genuy AAMDC w komórkach rakowych – dodaje Blancafort.
Rak może “zapadać w sen”, żeby ochronić się przed chemioterapią. Przełomowe badanie
O tym, że nowotwory często nawracają nawet po intensywnym leczeniu, wiadomo od dawna. Naukowcy z ośrodka badawczego Princess Margaret Cancer Centre w Kanadzie postanowili sprawdzić, jak to możliwe, że komórki rakowe powracają po długim uśpieniu lub pozornie znikają na lata.
Komórki rakowe są w stanie wprowadzać się w stan hibernacji w reakcji na zagrożenie, takie jak chemioterapia – wynika z nowych badań. Zrozumienie, dlaczego tak się dzieje, może być kluczowe dla przyszłych badań nad leczeniem nowotworów. Opublikowane w czasopiśmie Cell przedkliniczne badania nad ludzkimi komórkami raka jelita grubego ujawniły, że komórki nowotworowe są w stanie spowolnić swoje procesy do stanu zwanego DTP, czyli z ang. drug-tolerant persister, co można tłumaczyć jako stan “odporności na leki”. Takie zachowanie komórek rakowych mogłoby wyjaśniać niektóre niepowodzenia terapii i nawroty guza. – Guz zachowuje się jak organizm zdolny do przejścia w stan powolnego podziału, oszczędzając energię, co pomaga mu przetrwać – mówi badaczka Catherine O'Brien z Princess Margaret Cancer Centre. – Istnieją przykłady zwierząt wchodzących w podobny odwracalny stan, aby wytrzymać trudne warunki. Wygląda na to, że komórki rakowe sprytnie przejęły ten sam mechanizm, aby zapewnić sobie gwarancję przeżycia – dodaje O’Brien. Celowy mechanizm Zbierając ludzkie komórki raka jelita grubego na płytce laboratoryjnej i wystawiając je na działanie chemioterapii, naukowcy zaobserwowali, że komórki raka wchodzą w stan hibernacji w skoordynowany sposób, gdy doświadczają obecności leków. Badane komórki przestały się rozszerzać, co oznacza, że potrzebowały bardzo mało składników odżywczych do życia. Obserwacje te „pasują również do modelu matematycznego, w którym wszystkie komórki rakowe, a nie niewielka subpopulacja, mają równie silną zdolność do stania się DTP”, co sugeruje, że te strategie przetrwania można było zaobserwować we wszystkich komórkach rakowych. Badacze użyli również heteroprzeszczepów komórek raka jelita grubego w badaniach na myszach. Gdy u myszy rozwinęły się guzy o określonej wielkości, naukowcy leczyli je z pomocą standardowej chemioterapii. Naukowcy zaobserwowali znikomy wzrost guza u myszy poddawanych leczeniu w okresie ośmiu tygodni. Po zaprzestaniu leczenia, ponownie zaczął się wzrost guza. Komórki rakowe pobrane z guzów po okresie odrastania przeszczepiono następnie różnym myszom i ponownie poddano leczeniu. Odrodzone komórki pozostały wrażliwe na leczenie, a ich wzrost zatrzymał się i rozpoczął w ten sam sposób, co jest zgodne z wejściem komórek rakowych w stan DTP. Powstrzymać hibernację Stan DTP bardzo przypomina stan podobny do hibernacji zwany diapauzą embrionalną, do której zarodki myszy wracają jako rodzaj awaryjnego trybu przetrwania. Diapauza embrionalna umożliwia wielu zwierzętom, w tym myszom, skuteczne wstrzymanie rozwoju embrionalnego do czasu sprzyjających warunków środowiskowych. W badaniu stwierdzono, że komórki rakowe posiadają podobny mechanizm. Inną cechą wspólną dla stanu DTP i diapauzy embrionalnej jest zależność procesu od mechanizmu zwanego autofagią, w którym komórki “zjadają się”, aby uzyskać pożywienie, którego potrzebują. Autofagia zachodzi w organizmie w sposób naturalny jako sposób usuwania odpadów, ale w tym przypadku rak wykorzystuje ją, aby pozostać przy życiu. – Dotąd nie wiedzieliśmy, że komórki rakowe są jak hibernujące niedźwiedzie. To badanie mówi nam również, jak celować w niedźwiedzie, aby nie zapadały w hibernację, nie budziły się i nieoczekiwanie nie wracały – mówi onkolog Aaron Schimmer. – Myślę, że okaże się to ważną przyczyną oporności nowotworów na leki i wyjaśni coś, czego wcześniej nie mogliśmy zrozumieć - dodaje Schimmer. Naukowcy byli w stanie przełamać DTP, celując w proces autofagii i hamując go. W ten sposób, z pomocą chemioterapii, udało im się na dobre zniszczyć komórki rakowe. Takie postępowanie może w przyszłości być jednym ze sposobów walki z guzami nowotworowymi, które okażą się odporne na konwencjonalne metody leczenia. Naukowcy wiedzą już o kilku innych sposobach, w jakie nowotwory mogą ukrywać się w organizmie, więc nowe badanie stanowi uzupełnienie coraz większej liczby przykładów na to, jak zwalczać komórki rakowe, które są najbardziej odporne na obecne leki i metody leczenia. – To daje nam wyjątkową możliwość terapeutyczną. Musimy zaatakować komórki rakowe, gdy są w tym powolnym, podatnym na zmiany stanie, zanim uzyskają mutacje genetyczne, które powodują oporność na leki. To nowy sposób myślenia o oporności na chemioterapię i sposobach jej przezwyciężenia - mówi O’Brien.
Ostateczny dowód, że warto się ruszać. Kanapowcy o 82 proc. bardziej narażeni na raka
O tym, jak wyniszczające dla naszego zdrowia jest zbyt długie pozostawanie w pozycji siedzącej, mówi się od dawna. A teraz – w czasie epidemii koronawirusa – chyba jeszcze więcej. Jeśli dotychczasowe argumenty nie przekonały cię, żeby zamiast kolejnego odcinka serialu wybrać spacer albo rower, muszą przekonać cię wyniki tego badania.
Zespół naukowców z Anderson Cancer Center na University of Texas w Stanach Zjednoczonych przez pięć lat monitorował kondycję około 8 tysięcy osób, aby sprawdzić czy rzeczywiście siedzący tryb życia może wiązać się ze wzrostem ryzyka zachorowania na raka. A jeśli tak, to w jakim stopniu. Wcześniejsze badania na ten temat wiązały się z subiektywnymi ocenami badanych, którzy w ankietach udzielali odpowiedzi na pytania – jak często i ile ćwiczą. Nowe wyniki są pierwszymi uzyskanymi na podstawie dokładnych pomiarów aktywności uczestników. Pięć lat obserwacji Naukowcy poprosili badanych o noszenie urządzenia śledzącego aktywność podczas godzin czuwania przez siedem kolejnych dni w okresach lat od 2009 do 2013 roku. Na początku badania żadna z osób nie miała raka. Wszyscy uczestnicy brali też udział w większym badaniu – REGARDS, mającym na celu zbadanie czy różnice geograficzne i rasowe mają wpływ na ryzyko wystąpienia udaru. Pierwszy etap badań miał miejsce w latach 2003-2007 i objął ponad 30 000 dorosłych Amerykanów. Miał wyjaśnić dlaczego wśród mieszkańców Południa oraz osób czarnoskórych odsetek udarów i problemów naczyniowych jest wyższy. W nowym badaniu nad siedzącym trybem życia, po pięcioletniej obserwacji, naukowcy odkryli, że u osób, które najwięcej czasu w ciągu dnia spędzały siedząc, ryzyko śmierci z powodu raka było o 82 proc. wyższe, niż u badanych, którzy siedzieli najmniej. I to po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, płeć i ogólny stan zdrowia. – To pierwsze badanie, które definitywnie pokazuje silny związek między nieruchawością a śmiercią z powodu raka – komentuje główna autorka dr Susan Gilchrist, profesor z Anderson Cancer Center na University of Texas. Dr Gilchrist dodaje, że zastąpienie co najmniej 30 minut siedzenia lekką, umiarkowaną lub energiczną aktywnością fizyczną może zmniejszyć to ryzyko. – Nasze ustalenia potwierdzają, że ważne jest, aby „siedzieć mniej i poruszać się więcej” – mówi Gilchrist. Im więcej ruchu, tym lepiej Okazało się, że osoby, które zastąpiły 30 minut siedzenia lekkim ruchem, takim jak chodzenie, zmniejszyły ryzyko raka o 8 proc. Korzyść była jeszcze większa w przypadku aktywności o umiarkowanym natężeniu, co zmniejszyło ryzyko raka o 31 proc. Przykłady umiarkowanej aktywności obejmują jazdę na rowerze, szybki marsz, aerobik w wodzie, taniec towarzyski, ogrodnictwo czy grę w tenisa. – Rozmowy z moimi pacjentami zawsze zaczynają się od pytania, dlaczego nie mają czasu na ćwiczenia. Mówię im, aby zastanowili się nad wstawaniem na 5 minut co godzinę w pracy lub wchodzeniem po schodach zamiast windy. To może nie być dużo, ale z tego badania wynika, że ​​nawet lekka aktywność przynosi korzyści w zakresie ryzyka zachorowalności na raka – powiedziała Gilchrist, który prowadzi program profilaktyczny. Następnym krokiem w badaniach zespołu ma być sprawdzenie, w jaki sposób obiektywnie zmierzony siedzący tryb życia wpływa na występowanie raka na konkretnym obszarze geograficznym oraz czy płeć i rasa odgrywają tutaj jakąś rolę. Wcześniejsze badania wykazały, że ponad 50 proc. zgonów z powodu raka można zapobiec dzięki wyborom zdrowego stylu życia, takim jak zdrowa dieta, ćwiczenia fizyczne i rezygnacja z tytoniu. Katarzyna Grzelak
Mit dotyczący nowotworów obalony. To wcale nie jest "cena" nowoczesnej cywilizacji
W bogatym w skamieliny regionie Południowej Afryki zwanej często Kolebką Ludzkości odkryto najstarszy przypadek choroby, która wciąż pozostaje najgorszą zmorą człowieka.
Za pomocą modelowania trójwymiarowego naukowcy zdiagnozowali złośliwego raka w kości stopy należącej do człowieka, który zmarł miedzy 1,6 a 1,8 mln lat temu. Odkrycie, opublikowane w South African Journal of Science, oznacza, że choć nowoczesny styl życia oraz industrializacja wcale nie są głównymi czynnikami wywołującymi nowotwory. Ich tajemnica tkwi znacznie głębiej, ukryta w naszej ewolucyjnej przeszłości. - Możesz przejść na dietę paleo, możesz żyć w tak czysty i odpowiedzialny sposób jak tylko się da, ale podatność na te choroby jest prastara i tkwi w nas niezależnie od tego, co ze sobą robimy – mówi Edward Odes z University of the Witwatersrand, współautor badań. Upiorna groźba Dokładne źródła raka to wciąż przedmiot debaty, także ze względu na brak mocnych historycznych dowodów. Prawdopodobnie najwcześniejszą relacją na temat tej choroby jest ta sporządzona przez staroegipskiego lekarza Imhotepa. Żył on około 2600 lat przed Chrystusem, w swoich zapiskach donosił o leczonym przypadku “napęczniałej masy w brzuchu”, która nijak nie poddawała się terapiom. Najstarsze teksty jednak zawierają bardzo niewiele dokładnych opisów choroby, szczegółów anatomicznych guzów. Zmieni się to dopiero w XVIII wieku. Dlaczego zatem ludzkość uważa, że rak to stosunkowo nowe zagrożenie? Prawdopodobnie dlatego, że dotyka najczęściej osoby po 65 roku życia. W poprzednich epokach ludzie zwyczajnie rzadko dożywali takiego wieku. - To nie cywilizacja stworzyła raka – pisze Siddhartha Mukherjee w książce “Rak, cesarz wszystkich chorób” - Ale wydłużenie życia człowieka dzięki cywilizacji go odkryło. Ślady nowotworów były do tej pory także bardzo rzadko spotykane także wśród skamieniałości, które zachowują jedynie mikrourazy w kościach tych, którzy żyli w danym okresie. Niektórzy badacze próbowali szukać odpowiedzi w mumiach, gdzie istniała szansa przebadania zakonserwowanej tkanki miękkiej. W 1990 roku, na przykład, sekcje tysiącletnich mumii w Peru pokazały przypadek kobiety około 30-tki z guzem na lewym ramieniu. Nowotwór był tak wielki, że przebił się przez jej skórę jeszcze za życia. Praktyka mumifikacji ma już kilka tysięcy lat, podczas gdy skamieliny przybliżają nam wydarzenia odległe nawet o miliony. Obecnie Odes, wraz z zespołem, jest przekonany, że kość znaleziona w Swartkrans niedaleko Johannesburga jest najstarszym przykładem takiego nowotworu. Tekst: Mark Strauss Źródło: National Geographic News
Powstała pierwsza w historii "mapa" raka
Potrzeba było 1000 naukowców z 37 krajów i 10 lat ciężkiej pracy, ale w końcu powstała najdokładniejsza “mapa” raka.
Autorzy przełomowego dla walki z nowotworami badania nazywają raka układanką z 100 tys. elementów, z czego do niedawna brakowało wiedzy o 99 proc. z nich. Opisane w magazynie ”Nature” odkrycie przedstawia niemal kompletny obraz wszystkich typów tej choroby. - Zidentyfikowaliśmy niemal każdy publicznie dostępny genom raka już na samym początku naszej pracy a potem zaczęliśmy studiować pełny zapis kodu genetycznego. Dane o tysiącach odmian raka pozwoliły opisać sygnatury mutacji z większą niż kiedykolwiek szczegółowością. Wydaje się nam, że poznaliśmy większość istniejących sygnatur – mówi dr Ludmil Alexandrov, pierwszy autor badania z University of California San Diego. View oEmbed on the source website Ponadnarodowa organizacja Pan-Cancer Analysis of Whole Genomes Consortium (PCAWG) przeanalizowała kod genetyczny 2658 typów raka. Co to zmienia? Przede wszystkim daje możliwość zaprojektowania metody leczenia pod konkretnego pacjenta. Za powstawanie komórek rakowych odpowiada, według stanu obecnej wiedzy, zestaw genetycznych instrukcji do tworzenia się w naszym organizmie nowych białek. Rak to uszkodzona wersja zwykłej, zdrowej komórki. Mutacje w DNA zmieniają komórki tak długo, aż zaczynają gwałtownie i w sposób niekontrolowany rosnąć i dzielić się. – Za tym stoi zaledwie 1 proc. całego genomu raka – tłumaczy dr Lincoln Stein z Ontario Institute for Cancer Research, członek projektu PCAWG. - Nie znając funkcji pozostałej części kodu genetycznego raka lekarze nie mieliby pojęcia jak leczyć przynajmniej 1/3 swoich pacjentów, bo nie rozumieliby, dlaczego ich komórki przeszły nowotworową mutację – BBC cytuje dr. Steina. “Mapa” raka przedstawia go jako coś niezwykle złożonego, podlegającego tysiącom możliwych mutacji. Badania tkanek pacjentów onkologicznych pokazało, że przeciętnie w każdym przypadku powtarza się 4-5 ”głównych” mutacji odpowiedzialnych za jego rozwój. To są czułe miejsca, nazywane mutacjami napędowymi raka, w które można uderzyć projektując odpowiednią terapię. Niestety, 5 proc. typów raka takich mutacji nie posiada. Dalsze badania nad nimi są ewidentnie potrzebne. Naukowcy znaleźli też sposób na dość dokładne określanie czasu występowania kolejnych mutacji. Okazało się, że ponad 20 proc. ma miejsce nawet kilkadziesiąt lat przed rozwojem choroby. – Udało się nam po raz pierwszy rozpisać na linii czasu zachodzenie genetycznych mutacji wśród poszczególnych typów raka – tłumaczy dr Peter Van Loo z Francis Crick Institute i dodaje, że stąd krótka droga do stworzenia narzędzi diagnostycznych pozwalających wychwycić raka dużo wcześniej. Jan Sochaczewski
Czy rok po chemioterapii można ustanowić żeglarski rekord świata? Hania pokazała, że rak nie odbiera marzeń
Załoga jachtu „Katharsis II” szykowała się na wielkie wyzwanie: opłynąć Antarktydę jak najbliżej lodowego kontynentu w jak najkrótszym czasie. Kapitan poprosił załogę, by się dokładnie przebadała. Hania miała napięty grafik, praktycznie prosto z lotniska pojechała na badania. Diagnoza? Nowotwór. Jest w szoku... Przedstawiamy fragment książki "Niezwykłe dziewczyny" Agnieszki Witkowicz-Matolicz.
Hania znajduje dla mnie czas w trakcie krótkiego dwutygodniowego pobytu w Polsce. Elegancka, z wyraźnie podkreślonym okiem i dyskretną biżuterią. Włosy krótkie, ułożone z pazurem. Uśmiechnięta, pogodna, z błyskiem w oku, który zdradza, że to kobieta z pasją. I to jaką! Za chwilę znów wyruszy do Kapsztadu, a stamtąd w wymarzony rejs – dookoła Antarktydy po jej wodach. Jest drugim oficerem na jachcie „Katharsis II”. Żeglarstwo to jej hobby, a od kilku lat także sposób na życie. Żeglarstwo jest moją pasją od dzieciństwa. Kocham być na jachcie, kocham być na morzu, na oceanach, dlatego tak bardzo się cieszę, że mogę być członkiem załogi „Katharsis II”. Jeszcze ostatnie badania w Centrum Onkologii, by upewnić się, że wszystko jest w porządku. Spotykamy się między jednym a drugim. Test bojowy po chemii i radioterapii ma już za sobą. Udało się przepłynąć z Madagaskaru do Kapsztadu. Dała radę – fizycznie, bo psychicznie zawsze była silna. Zawsze lubiła mieć wszystko zaplanowane, wiedziała, co będzie robić za tydzień, miesiąc i rok. Także leczenie starała się zorganizować tak, by mogła nadal realizować pasję – tuż po operacji poleciała do Kapsztadu, by choć dotknąć jachtu. To daje jej siłę. Nie kryje się z chorobą. Wręcz odwrotnie. Przyznaje się do niej publicznie, w środowisku żeglarskim i na co dzień – w warzywniaku, u fryzjera. W ten sposób chce skłonić, przekonać inne kobiety do zrobienia badań. Bo jedna na dziesięć zachoruje na raka piersi. Statystyki mogą brzmieć obco, trudno je odnieść do siebie. Dlatego stara się pokazywać przykłady. Ile pań pracuje w salonie fryzjerskim? Dziesięć? To jedna z nich statystycznie będzie mieć raka piersi. Ile dziewczyn było w jej klasie w podstawówce? Dwadzieścia? To oprócz niej jeszcze jedna wykryje guza. To bardziej przemawia do wyobraźni. Bo choroba wcześnie wykryta jest wyleczalna. To nie puste słowa – ona jest najlepszym dowodem. *** Listopad 2016 r. Załoga jachtu „Katharsis II” szykuje się na wielkie wyzwanie. Chcą opłynąć Antarktydę jak najbliżej lodowego kontynentu w jak najkrótszym czasie. To, jak sami piszą na stronie poświęconej wyprawie: „Rejs po najtrudniejszych morzach i oceanach Ziemi. Wokół najzimniejszego i najtrudniej dostępnego kontynentu naszej planety”. Jako pierwsi na świecie chcą zrobić całą pętlę na południe od 60. stopnia szerokości geograficznej południowej. To ogromne przedsięwzięcie organizacyjne, logistyczne, kondycyjne. Pojawia się szansa na nowy żeglarski rekord świata. Początek trasy w Kapsztadzie w RPA, planowany finał – w Hobart w Australii. Planowany dystans: 31 500 km. Wymarzony czas: 100 dni. Dużo więcej czasu nie ma – bo trzeba zdążyć w trakcie astronomicznego lata. Później wody Antarktydy skuje lód. 1 Cytat ze strony poświęconej wyprawie: http://antarcticcircle60s.pl. To wyzwanie, do którego szykowali się od kilku lat. Lubią docierać w miejsca trudno dostępne, gdzie nikogo jeszcze nie było. Udaje im się przepłynąć wzdłuż Papui-Nowej Gwinei. Mają swoje zakątki na Pacyfiku. Wciąga ich lodowa pasja – Arktyka i Antarktyda. Byłam na Antarktydzie już dwukrotnie, byłam w Arktyce. To miejsca, które jak się raz zobaczy, to chce się tam wracać. Przyciągają w magiczny sposób. Planują każdy detal. Starają się przewidzieć wszystkie możliwe, nieoczekiwane i awaryjne sytuacje. Zlecają szczegółowy przegląd jachtu. Kapitan prosi załogę, by się dokładnie przebadała. Jeśli mają jakieś dolegliwości, to trzeba będzie wziąć zapas leków. Lodowate wody Antarktydy nie dadzą taryfy ulgowej. Trzeba być w pełni sił. Łódka stoi już gotowa w Kapsztadzie w RPA. Załoga „Katharsis II” dosłownie wpada do Polski na dwa i pół tygodnia. Chcą dopełnić ostatnich formalności związanych z rejsem dookoła Antarktydy. Przy okazji robią szczegółowe badania lekarskie. Aby tam, na lodowatym morzu, nic ich nie zaskoczyło, by w pełni sił mogli stanąć twarzą w twarz z żywiołem, by byli w najlepszej dyspozycji, bo tylko wtedy wyprawa się powiedzie i będzie bezpieczna. Trzy–cztery miesiące z dala od cywilizacji to dużo. Trzeba sprawdzić, czy wszystko jest w porządku, by niespodziewaną chorobą nie zrobić kłopotu załodze, by jakaś infekcja czy osłabienie nie rozwinęły się na wyprawie. Nawet pozornie błaha choroba na końcu świata, bez odpowiednich leków, może być niebezpieczna. Może nie tylko zagrozić choremu, lecz także zmusić załogę do przerwania rejsu. Jeśli to ryzyko można wyeliminować albo przynajmniej zminimalizować, to trzeba to zrobić. Taką mają zasadę. Na jachcie jest świetnie wyposażona apteczka, ale trudno w niej skompletować wszystkie leki na wszystkie choroby. Dlatego trzeba się przebadać. To jeden z wielu etapów skrupulatnych przygotowań. Hania przyjeżdża do kraju na chwilę. Ma bardzo napięty grafik, ale wszystko jak to u niej – świetnie skoordynowane. Praktycznie prosto z lotniska jedzie na pierwsze badania. Zdąża, bo samolot na szczęście ląduje o czasie. Lekarka mówi, że to czas na USG piersi. Udaje się złapać termin na drugi dzień. Ma dużo szczęścia, bo normalnie trzeba czekać dwa–trzy tygodnie. Lekarz odkrywa sporego guza. Mówi, że nie ma się co martwić, ale na wszelki wypadek zleca biopsję. Nie przejmuje się specjalnie. Kiedyś już miała biopsję tarczycy i wszystko było w porządku. Teraz też chodzi przecież o to, by się upewnić, że to coś niegroźnego. Gimnastykuje się, by szybko uzyskać termin badania. Tłumaczy, że zaraz wyrusza na kilkumiesięczną wyprawę, lekarka godzi się ją przyjąć po godzinach. Wynik biopsji jest po kilku dniach. Dostaje kartkę. Na niej parę słów po łacinie i skierowanie na pilne badanie onkologiczne. Znajomość łaciny z liceum nie pomaga w rozszyfrowaniu diagnozy. Pisze wiadomość do przyjaciela lekarza, pyta, czy ma się już martwić. Zapracowany lekarz oddzwania momentalnie, dlatego od razu wie, że to coś poważnego. Jest w szoku, nawet nie dlatego, że dowiedziała się, że ma raka, ale dlatego, że nagle coś zakłóca plan ambitnej wyprawy. Przecież wszystko jest już poukładane. Za dziesięć dni ma wylatywać na jacht, a 6 grudnia mają wyruszać w rejs dookoła Antarktydy. Podjąć wyzwanie, któremu jeszcze nikt nie sprostał. Dwóch załogantów jest już na łódce w Kapsztadzie. Ma do nich dołączyć lada dzień, a tu taki klops. Takie pacjentki nie zdarzają się często. Chce pozbyć się raka w kilka dni, no może tygodni, żeby nie zmieniać planów związanych z wyprawą. Nie ma czasu się nad sobą rozczulać, zaczyna szybko działać. Dzwoni po lekarzach. Trafia na świetnego chirurga onkologa – Krzysztofa Katanę. To lekarz, który stara się zrozumieć pacjentki, nie patrzy na nią jak na wariatkę. Inny pewnie popukałby się w czoło – młoda kobieta z guzem, z rakiem, którego chce wyleczyć w dwa tygodnie, by nie zmieniać planów wyjazdowych. Teraz, jak przypomina sobie tę pierwszą wizytę, pytania, które zadawała, to nawet się dziwi, że lekarz jej nie powiedział, że zwariowała, że sobie po prostu kpi. To byłoby adekwatne do sytuacji, ale by ją zdołowało, wytrąciło z równowagi. A ten lekarz taką nietuzinkową, trochę jeszcze naiwną pacjentkę traktuje bardzo poważnie, szanuje jej pasję. Spogląda na nią i mówi, że na razie nie umie przewidzieć, ile potrwa leczenie, ale powie jej jedno, że Antarktyda jeszcze na nią zaczeka, z pewnością nie zdąży się rozpuścić. Gdyby to była Arktyka, to byłoby gorzej, bo tam szybciej się wszystko topi, ale Antarktyda zaczeka. To ją rozbraja i podbudowuje. Chociaż lekarz wie, że nie da się raka wyleczyć ekspresowo, to nie chce odbierać jej marzeń. Z tyłu głowy już pojawia się myśl, że będzie musiała zrezygnować ze swojej wymarzonej i długo wyczekiwanej wyprawy. Przynajmniej na razie. Jednak otuchy dodaje jej tekst, że Antarktyda na nią poczeka i się nie rozpuści. Zapamięta go do końca życia. Na swoim blogu pisze: „Ten paskudny nowotwór chciał się przyczaić we mnie i zabrać na gapę na rejs na Antarktydę. Nic z tego – nie będziemy mu fundować tak ekscytującej wycieczki. Zamierzam go wysadzić jak najszybciej”. Ciepłe ubrania przystosowane do ekstremalnych, polarnych warunków wędrują na strych. Tak jak Antarktyda – muszą poczekać. Zamiast torby na wyprawę pakuje małą walizkę z rzeczami do szpitala. W dniu planowanego startu wyprawy, 6 grudnia, idzie na operację. To dla niej symboliczne. „Góry lodowe i sztormy, z którym mieliśmy się zmierzyć, wydają się teraz jakby małą zawieruchą, w porównaniu z huraganem, który czeka nas na lądzie” – pisze na blogu. Zaraz dodaje, że zamierza się jak najszybciej pozbyć „paskuda” i zbierać siły, by wrócić na morze. Długowłosa blondynka we wzorzystej, kolorowej piżamie siedzi na leżance w szpitalnym pokoju zabiegowym. Na kolanach trzyma białego pluszowego królika. Wygląda jak z innej bajki. Nie pasuje do smutnego, szpitalnego tła. Jest już po operacji. Opowiada o tym, jak przypadkiem wykryła raka piersi. Miała impuls do badań, bo szykowała się na wyprawę. To ją uratowało. Dlatego od razu organizuje kampanię, która ma zachęcić inne kobiety do robienia badań. Nagrywa filmy, które publikuje na stronie poświęconej wyprawie na Antarktydę. Teraz wyzwanie jest podwójne. Wyjmuje wielką czarną maczugę. To talizman jej kolegi. Podarował go jej, gdy dowiedział się, że czeka ją walka z rakiem. Kiedyś może i byłby to wyrok. Dzisiaj można się wyleczyć. Taki jest właśnie jej plan. Raka można się pozbyć, pod warunkiem że się go szybko wykryje, bo gołym okiem go nie widać, nie boli, po prostu sobie jest, rośnie i zżera od środka. Nabiera powietrza, by jej przesłanie wybrzmiało jeszcze dobitniej: badajmy się, nie dajmy się. To hasło będzie jej towarzyszyć przez kolejne miesiące. Wysyła film do portali żeglarskich. Ludzie nie wierzą, że zachorowała. Jak to? Młoda dziewczyna, aktywna, dbająca o zdrową dietę i nagle choruje na raka? Chce dotrzeć do młodych aktywnych kobiet. Odzew jest ogromny i pozytywny. Widzi, że jej przekaz porusza. Ma nadzieję, że jej choroba przyniesie coś dobrego. Ani razu nie pyta: Dlaczego ona? Z jakiego powodu? Nic z tych rzeczy. Przecież może to dotknąć każdego. Choroba to dla niej nie koniec świata, to kolejne wyzwanie. Punkt na liście spraw do załatwienia, żeby realizować inne rzeczy w życiu. Skupia się na tym, jak się skutecznie wyleczyć. Jak zrobić to najlepiej, jak to przetrwać. Gdy już się orientuje, że raka nie da się wyleczyć w kilka tygodni, mówi, by płynęli bez niej. Czuje się źle w stosunku do przyjaciół z załogi, bo jej choroba burzy ich plany. Jest jej żal. Przejmuje się tym bardziej niż faktem, że jej życie właśnie wywróciło się do góry nogami. Bo załoganci już od ponad roku układali sobie życie pod ten rejs. Nastawili rodziny mentalnie, poprzestawiali projekty w pracy. A nagle wszystko stoi pod znakiem zapytania. Kapitan Mariusz Koper, prywatnie partner życiowy Hani, nawet nie chce słyszeć o tym, że oni popłyną, a ona zostanie. Nie chce, by ominęło ją wyzwanie i by była sama w tak trudnym momencie życia. Początkowo myślą, że może uda się wyprawę przełożyć o kilka tygodni, na koniec grudnia. Wtedy, gdyby się pospieszyli, zdążyliby jeszcze przed końcem astronomicznego lata. Fale jedna za drugą rozbijają się o skały. Wśród nich tablica z napisem w dwóch językach – afrikaans i angielskim. Głosi, że ten, który na nią patrzy, znajduje się na najbardziej wysuniętym na południe krańcu Afryki. To w tym właśnie miejscu spotykają się dwa oceany – Atlantycki i Indyjski. Dawniej żeglarze, mijając Przylądek Igielny, kierowali się na północ, ku spokojniejszym wodom. Kapitan Mariusz Koper mówi, że zadaniem i marzeniem jego załogi jest wyprawa w przeciwnym kierunku. W bezkres wody, który oddziela Afrykę od Antarktydy. Chcą tam dotrzeć – na wody Antarktydy i okrążyć ten kontynent. Plany się nie zmieniają, choć z powodu nieoczekiwanych zdarzeń trzeba je będzie zmodyfikować. 20 grudnia 2016 r. „Katharsis II” przecina wody wokół Kapsztadu. Na pokładzie pracuje cała załoga, włącznie z nią – drugim oficerem. Kapitan za sterem mówi, że byli przygotowani na różne sytuacje, ale tego nie mogli przewidzieć – poważnej choroby Hani, która jest jednym z filarów załogi. Ogłasza swoją decyzję: wyprawa dookoła Antarktydy będzie odłożona o rok. Rozpocznie się w tym samym miejscu, w Kapsztadzie, na początku grudnia 2017 r. W tym czasie będzie można jeszcze lepiej przygotować jacht. I, co najważniejsze, wyleczyć Hanię. Bo życie i zdrowie Hani to teraz sprawa najważniejsza. Koniec grudnia. Dwa tygodnie po operacji, w bluzce z krótkim rękawem, na bosaka chodzi po wydmach w Kapsztadzie w RPA. Na skałach odpoczywają pingwiny, za nimi widać bezkresny ocean. W tym miejscu woda jeszcze jest spokojna. Mówi, że nie zamierza położyć się do łóżka i rezygnować ze swojego życia. Chce dostosować się do rytmu leczenia, a jednocześnie nie rezygnuje z marzeń. Bardzo jej zależało, by po operacji, jeszcze przed chemią, pojechać na jacht. Chciała się spotkać z załogą. Lekarz tylko pokiwał głową i skwitował: „Chyba to pani pomoże w rekonwalescencji”. Zorganizowała jeszcze zabieg, dzięki któremu i po chemii będzie mogła mieć dzieci. Dwa dni po nim siedziała już w samolocie do Kapsztadu. Wchodzi na jacht, spotyka się z przyjaciółmi z załogi. Stoją za nią murem. Słyszy, że przejdą przez to razem, że poczekają i lepiej przygotują się do wyprawy. Nawet między słowami nie wyczuwa żalu czy złości. To dla niej ogromne wsparcie. Pływa z nimi po okolicznych wodach. Pooperacyjne rany nie są przeszkodą do pracy na jachcie, staje za sterem, wiatr rozwiewa jej włosy. To jak zastrzyk pozytywnej energii. Na pożegnanie głaszcze jacht. Mówi, że ma jeszcze parę spraw do załatwienia, ale wróci. Rok 2017 zaczyna się od dobrych wieści – nie ma przerzutów, paskuda” udało się wyciąć w całości. Jednak wycięcie guza to dopiero początek żmudnego leczenia. Czeka ją jeszcze chemioterapia, i to najcięższego kalibru. Do tej pory miała nadzieję, że wystarczą hormony. Jednak lekarze wolą dmuchać na zimne, ze względu na jej młody wiek decydują się podać też chemię. Dzisiaj śmieje się, że wylosowała pełen pakiet, full service: operację, chemioterapię, radioterapię i hormonoterapię. Na blogu publikuje osobiste wyznanie: „Nie chcę dawać paskudowi żadnych szans. Dlatego zdecydowałam się poddać chemioterapii. Staram się udawać, nawet przed sobą, że nic się nie zmieniło. Ale gdzieś w środku są chwile, kiedy bardzo się boję. W takich sytuacjach niesamowicie ważne jest spotkanie lekarza, który potrafi wysłuchać, zrozumieć, wytłumaczyć i po prostu – zaopiekować się swoim pacjentem”. I po raz kolejny ma szczęście do lekarza – trafia do Katarzyny Pogody z warszawskiego Centrum Onkologii. Ona od razu wyczuwa jej energię, chęć życia i pozytywne nastawienie. Podkreśla, że to w leczeniu bardzo ważne, duża dawka radosnej witaminy „Ż” to najlepszy suplement diety. Pozytywna energia i pogodne nastawienie do świata stają się, obok chemioterapii, najważniejszą metodą walki z rakiem. Ostatni raz krótkie włosy miała na początku podstawówki. Zawsze później nosiła już długie, blond. Śmieje się, że była przyzwyczajona do tych piór. Przed pierwszą chemią przed gabinetem słyszy dobrą radę od jednej z pacjentek, by ściąć włosy na krótko. Bo jak takie piękne, długie pukle blond zaczną wypadać, nie będzie przyjemnie. Wiele się nie zastanawia, tym bardziej że ta pacjentka ma ciepły, miły uśmiech, widać, że jej dobrze życzy. Hania idzie do fryzjera, traktuje to jak atrakcję. Może wreszcie zaszaleć i zobaczyć, jak wygląda w krótkich włosach, to pomaga, na chwilę. Młoda blondynka w krótkiej fikuśnej fryzurze siedzi w szpitalnej sali. W uszach kolczyki, na szyi ciepły twarzowy szal, perfekcyjny manicure. Rozmawia z drugą elegancką młodą kobietą, w białym kitlu. Ze swoją lekarką, Katarzyną Pogodą, omawia proces chemioterapii. Ze spokojem czeka i patrzy, jak pielęgniarka wbija jej gruby wenflon w przedramię. To właśnie za jego pośrednictwem do jej organizmu trafi chemia – lek, a jednocześnie zagrożenie, bo lista skutków ubocznych jest długa. Sama najbardziej boi się zniszczeń organów wewnętrznych. Po pierwszej chemii i krótkie włosy zaczynają wypadać. Jest z wizytą u znajomych, prosi, by pomogli jej ogolić głowę na łyso, bo nie chce im pobrudzić całej poduszki. „Pozbądźmy się tego bałaganu” – zarządza. Samo golenie to dziwny moment, trochę intymny, ale patrzy w lustro i myśli, że nie jest źle. Da się tak żyć. Na każdą kolejną chemię wchodzi z uśmiechem na ustach. „Jaki koktajl dziś?” – pyta pielęgniarkę. „A to nasza radosna pacjentka” – słyszy w odpowiedzi. W takiej atmosferze przyjemniej się leczy. Docenia ciężką pracę personelu Centrum. Wszyscy – od pani w szatni, przez pielęgniarki do lekarzy – są pełni empatii i robią, co mogą, by wyleczyć pacjentów. Nie rozumie narzekania w kolejkach. Ostro reaguje, gdy po raz kolejny słyszy, że trzeba długo czekać, że dużo ludzi, przekonuje, że wszyscy czekają tylko dlatego, że lekarka zgodziła się taki tłum przyjąć. Gdyby nie jej dobra wola, gdyby pracowała w komforcie z 30-minutowym zapasem na pacjenta, ponad połowa z oczekujących nie dostałaby leczenia w porę. Trzeba to docenić. Kolejny dzień w kolejce przed gabinetem w Centrum Onkologii. Jedna z dziewczyn żałuje, że jest promocja w znanej drogerii, tyle dobra za pół ceny, a ona przy tej chemii nie skorzysta. „Dlaczego nie?” – pyta koleżankę. Ona sama dopiero w czasie chemii zaczęła się mocno malować. Trzeba było podkreślić oczy. Za tydzień, gdy się widzą, koleżanka już wymalowana, zrobiona. Przekonała ją. Młoda dziewczyna w turbanie siedzi w eleganckim salonie udekorowanym orientalnymi detalami. Mogłoby się wydawać, że jej chustka to element takiego właśnie orientalnego stroju. Pasuje do tego wnętrza. Zdejmuje turban i pokazuje zupełnie łysą głowę. Mówi, że stara się przystosować do zmian, a zmienia się coraz więcej. Ma czas na czytanie zaległych książek i nadrobienie kinowych zaległości. Przez okno ciepłej, jasnej, przytulnej kuchni można zajrzeć do środka. Tam młoda kobieta i jej partner gotują egzotyczną kolację. Powoli z namaszczeniem dobierają najlepsze produkty, starannie kroją warzywa, mieszają potrawę w woku. Nigdzie się nie śpieszą, widać, że sprawia im to przyjemność. Potrawa skwierczy na kuchence. Siadają do stołu, posypują zupę kolendrą. Wygląda pysznie. Zwykłe, sielskie popołudnie w ciepłym i pełnym miłości domu. Niezwykłym czyni je tylko jeden szczegół. Ona jest zupełnie łysa. Przeczesuje ręką gładką skórę głowy. Uśmiecha się. I w jak najlepszej atmosferze kontynuują posiłek. Dziwi ją, że nagle nie ma na coś siły. Dotychczas nie znała takiego uczucia. Była nadzwyczaj aktywna, niezależna, za wiele rzeczy odpowiadała, robiła, planowała, spinała. A tu nagle nie ma energii. Pracuje nad nią siostra, tłumaczy, że to jest taki czas, gdy ona ma leżeć, a inni mają biegać. I musi się z tym pogodzić. Nie wszystko będzie zrobione dziś. To jedna z trudniejszych lekcji – ułożyć sobie w głowie, pogodzić się z tym, że pewne rzeczy muszą zaczekać. Do jutra, pojutrza, a może nawet dłużej. Bo się nie da i koniec. To dla niej ogromne wyzwanie. Zawsze lubiła mieć plan. Mogła go modyfikować, ale jednak w pewnych możliwych do wyobrażenia ramach. A tu się okazuje, że wszystko trzeba poukładać inaczej, zupełnie od nowa. To ważna nauka. Pozwala sobie po prostu na oglądanie seriali. Jak nigdy dotąd. Jednak co tu robić, jak po ciężkiej chemii nie ma siły nawet czytać książki? Litery się jej rozjeżdżają. Trudno jej sobie wyobrazić, że ma po prostu leżeć. Jednak są takie chwile, że musi, nie ma innego wyjścia. Choroba to czas refleksji, ważnych zmian w życiu prywatnym. Do tej pory byli bardzo dobrą parą, ale w ciągłym biegu zajmowali się głównie realizacją pasji – żeglarstwa. Mniej skupiali się na sobie, na układaniu swojego wspólnego życia. Jakieś dziecko? Miało być później. Dopiero na konsylium lekarskim po raz pierwszy wprost ktoś stawia im pytanie o dzieci. To ważne, bo jeśli chcą je mieć, przed chemią trzeba podjąć odpowiednie kroki. Spoglądają na siebie – dziwnie podejmować taką decyzję w takiej sytuacji, ale nie ma wyjścia. Partner się oświadcza, zaczynają planować ślub. Gdyby nie choroba, byłby to drugorzędny temat. Teraz mają szansę, by się nad tym zastanowić. Luty. Jej 35. urodziny. Mają iść do teatru. Szykuje się w towarzystwie sześcioletniego siostrzeńca. Pyta: „Antoś, lepiej we włosach czy bez włosów?”. Siostrzeniec odpowiada: „Wiesz co, ciocia, i tak ładnie, i tak ładnie, ale do teatru to chyba lepiej weź włosy”. Szczerość dziecka jest rozbrajająca. To jeden z niewielu momentów, gdy sięga po perukę, normalnie dobrze się bez niej czuje. Zaczyna nosić duże kolczyki, coś nowego, pasują jej. Odkrywa inną kobiecość. Perukę zakłada, gdy nie chce budzić kontrowersji, nie chce skupiać uwagi na swojej chorobie. Zakrywa łysinę, by nie rozpraszać współpracowników na spotkaniach biznesowych, ale w wielu środowiskach celowo pokazuje się łysa. W warzywniaku, gdzie zawsze robi zakupy, panie zauważają zmianę fryzury. Krótka przypada im do gustu. Mówią, że świetnie wygląda. Uśmiecha się i mówi, że niedługo będzie jeszcze większy szok. Nie bardzo wiedzą, jak się do tego odnieść. Nie wstydzi się pójść po zakupy zupełnie łysa. Chce pokazać, że choruje, ale że jest, żyje, funkcjonuje. Zwraca na siebie uwagę, ale jednocześnie pokazuje, że to jest normalne. Przecież to nie jest wstydliwa choroba, którą trzeba ukrywać. To nie jest choroba weneryczna. I zawsze pyta: „A panie jak tam? Piersi zbadane?”. Trzeba o tym rozmawiać. Po reakcjach widzi, jak bardzo jest to potrzebne. Kobiety nie wiedzą, że trzeba się regularnie badać, także w młodym wieku. Partner pieszczotliwie nazywa ją swoim „Łysolkiem”. Często powtarza, że pięknie wygląda, że mu się podoba. Gdy pyta, czy ma włożyć perukę, odpowiada, że nie musi. W jego oczach widzi, że to nie tylko puste słowa, by jej poprawić nastrój, że naprawdę dla niego cały czas jest atrakcyjna, że mu się podoba w tej nowej odsłonie. Takie wsparcie jest bardzo ważne. Niektóre kobiety mówią, że nawet śpią w perukach, by nie „straszyć” mężów, partnerów, którzy jakoś nie mogą się w nowej sytuacji odnaleźć. Nie wyobraża sobie tego. Jej nowy image akceptują nawet małe dzieci w rodzinie, wśród znajomych. Czasami pytają: „Ciociu, a czemu ty nie masz włosów? A kiedy będziesz miała?”. Później przez telefon pytają, czy cioci odrosły już włosy. Cieszy się, że nawet takie maluchy udało się z tą chorobą oswoić. Przez całe leczenie czuje się kobieco i atrakcyjnie. Bywają momenty, że jest trochę gorzej. Jednak przecież przy grypie też tak jest. Nie tylko chorującym na raka się to zdarza. W trakcie jej leczenia załoga „Katharsis II” musi przeprowadzić łódkę z Kapsztadu na Seszele. Tam poczeka na wyprawę. Patrzy w kalendarz, kombinuje, by mogła popłynąć z nimi. Jednak nie ma szans się wstrzelić. Przyjmuje chemię co tydzień, a rejs trwa cztery tygodnie. Pierwszy raz muszą popłynąć bez niej. Jednak i tak stara się jak najwięcej podróżować. Na Wielkanoc udaje się jej wyskoczyć między chemiami do Afryki. Radioterapię planuje tak, by mogła wyjechać na wakacje z rodziną. Na styk, ale wyjazd dochodzi do skutku. Płyną z Seszeli na Madagaskar. Pół roku po diagnozie dziarskim krokiem idzie przez marinę w Sopocie. Jest już po chemii, włosy powoli zaczynają odrastać. Może już wykonywać drobne prace na łódce. Pora na podsumowanie pewnego etapu. Cieszy się, bo w tych trudnych chwilach najbliżsi nie zawiedli, przyjaciele nie zawiedli, załoga nie zawiodła. To trudny czas, ale jednocześnie dający dużo optymizmu, energii, wiary, że trudności są po to, żeby je pokonywać, mieć dalej marzenia, cele, wyzwania i robić swoje. Powoli wraca kondycja fizyczna, zaczyna ćwiczyć, żeby w grudniu być w formie, ale trochę pracy przed nią. Żeglarstwo to jej pasja. Kocha w nim to, że wiele rzeczy robi się wspólnie, że razem stawia się żagle, razem się oddaje cumy, że dzieli się tę pasję z innymi. Zostawia na lądzie szpital, leczenie, wsiada na pokład i płynie. Może jeszcze nie dookoła Antarktydy, ale w głowie już pojawia się coś innego. Przed chorobą brała z życia pełnymi garściami, teraz po leczeniu dalej może to robić. Nie powinno być rzeczy, które przeszkadzają w realizacji marzeń. Jeśli jakaś przeszkoda się pojawia, to trzeba ją pokonać i robić swoje, dążyć do tego, czego się chce. Choroba jej nie przytłumiła, nie ograniczyła. Nie skłoniła jej do tego, by się wycofać. Wręcz odwrotnie. Sprawiła, że jeszcze bardziej chce realizować marzenia. Jesień 2017 roku. Kolejny magiczny moment. Próba generalna przed rejsem na Antarktydę. Trzeba łódkę przyprowadzić z Madagaskaru do Kapsztadu. To test, jak sobie poradzi fizycznie i kondycyjnie. Bo psychicznie zawsze była silna, a po chorobie i leczeniu jest jeszcze silniejsza. Jednak musi sprawdzić, jak radzi sobie w trybie wachtowym. Organizm musi się dostosować do tego, co się dzieje na jachcie, a nie do tego, na co akurat ma siłę i ochotę. Nie ma taryfy ulgowej, bo nie chce być na wyprawie pasażerem, tylko pełnowartościowym członkiem załogi. Nie pozwala sobie zaspać czy spóźnić się na wachtę. Nic z tych rzeczy. Udaje się. Daje radę. Organizm się dostosowuje. Każda chwila na morzu to dla niej małe święto. Ruszają w środę 11 października. Przed opuszczeniem Madagaskaru chcą jeszcze zobaczyć baobaby. W promieniach zachodzącego słońca rzucają kotwicę w Zatoce Moramba. Jest przepięknie. Po dniu spędzonym w królestwie baobabów znów wypływają. Przed nimi 2400 mil morskich do pokonania. Czyli dwa tygodnie na morzu, nie licząc ewentualnych postojów. Płyną wzdłuż wybrzeży Mozambiku, później Afryki Południowej. Mijają Przylądek Igielny, najdalej na południe wysunięty kraniec Afryki. Z Oceanu Indyjskiego wpływają na Atlantyk. Wachta o świcie 3 listopada. Wiatr jeszcze wieje od rufy, niebo zasnute ciężkimi chmurami. Według mapy i radaru są raptem kilka mil od brzegu. Przed nimi kolejne żeglarskie wyzwanie, chcą opłynąć Przylądek Dobrej Nadziei. Boi się, że przez te chmury nie będzie mogła go dostrzec. Jednak pogoda robi im miłą niespodziankę. Chmury i mgłę rozgania północno-zachodni wiatr. Przynosi przejrzyste i rześkie powietrze. W pięknym stylu, na żaglach, przy pełnej prędkości mijają Przylądek Dobrej Nadziei. To dla niej symboliczny moment. Bo Nadzieja to jej drugie imię. Dostała je po świętej pamięci babci. Teraz spotkała się na morzu ze swoim imiennikiem. Po raz kolejny wraca na Atlantyk. A to ocean dla niej szczególny. Kilka lat temu musiała się z nim zmierzyć – dosłownie. W ciemną bezksiężycową noc wypadła za burtę. Bras spinakera uderzył ją w plecy i wyleciała z pokładu jak z katapulty. Unosząc się na wodzie w ciemności, widziała sylwetkę oddalającego się jachtu Statystyki nie pozostawiały jej szans i złudzeń. Jednak się nie poddała i miała szczęście. Nie puściła liny. Cudem udało jej się wrócić na pokład. Atlantyk jej nie zabrał. Wpływają do Kapsztadu, do tej samej mariny co rok wcześniej. Dostają nawet to samo miejsce postojowe. Staje na kei, jacht jest tak samo zacumowany jak rok wcześniej, gdy jeszcze nie wiedziała o chorobie. Czuje, że wróciła do tego samego punktu, tyle że dużo bogatsza w doświadczenia, w wewnętrzną siłę. To ważny, mocny moment. Przed nimi Antarktyda. Na blogu pisze: Nie sprzedałam swoich marzeń! Po roku wróciłam do Kapsztadu, by rozpocząć kolejną wielką przygodę, rejs dookoła Antarktydy. Może moje drugie imię – Nadzieja – w jakiś magiczny sposób mnie wspiera i daje siłę do życia, do czerpania z niego garściami. Nie pozwala mi zrezygnować z planów i daje wiarę, że warto walczyć o swoje marzenia. Pozdrawiam Was z pięknej plaży na Przylądku Dobrej Nadziei, mojej Nadziei… Mam za sobą trudny rok. Rok walki z ciężką chorobą. Rok, w którym wiele przeżyłam, ale także zrozumiałam i nauczyłam się. Rok, w którym w jakiś sposób dojrzałam i zrozumiałam lepiej siebie. Rok, który pokazał mi, jak bardzo mogę liczyć na moich najbliższych, na przyjaciół i moją żeglarską rodzinę, załogę „Katharsis II”. Rok, w czasie którego wiele dowiedziałam się o raku, co ta choroba tak naprawdę oznacza, jak zmienia codzienny świat, ale także że jest wyleczalna i nie oznacza końca normalnego życia. Przez ten rok starałam się oswoić z tą chorobą innych i zdjąć z niej tabu. Często wydaje się, że jeżeli nie będziemy o czymś rozmawiać i będziemy udawać, że tego nie ma, to to się nigdy nie wydarzy i nas nie spotka. A tak wcale nie jest. Im wcześniej dowiemy się o raku, tym mamy większe szanse z nim wygrać. Ja miałam tą szansę, bo sama poszłam się zbadać. Chciałabym, żeby jak najwięcej kobiet skorzystało z tej szansy dla siebie. Żeby móc żyć i spełniać swoje marzenia. Tuż przed samą wyprawą robi ponownie wszystkie badania. Pani doktor ogląda wyniki i mówi, że jest wszystko w porządku. Na Antarktydę musi zabrać zastrzyki, które będzie sobie robić sama, i tabletki. Jednak może płynąć. Wzruszona chodzi po południowoafrykańskiej plaży, z aparatem podgląda nadmorskie ptaki i małpy bawiące się w piasku, roześmiana ucieka przed falami, by woda nie wlała się do trampek, wiatr rozwiewa jej krótką fryzurę. Uśmiechnięta mówi do kamery: Jestem szczęśliwa, że mogę tu być. Ostatni rok nie był łatwy, ale wiedziałam, że to jest coś, co po prostu muszę przejść, pokonać, żeby móc się tu znaleźć, żeby móc normalnie żyć i spełniać swoje marzenia. Cieszę się, że tu jestem, że jest cała załoga, zdrowa, że jest Mariusz i że razem popłyniemy na ten długo wyczekiwany rejs. Rozpoczniemy naszą wyprawę dookoła Antarktydy. Przygotowują się na każdą ewentualność – pakują jedzenie do słoików, bo przewidują, że przy dziewięcioosobowej załodze będą potrzebować na pokładzie ponad 1000 porcji śniadań, obiadów i kolacji. No i musi być coś ekstra – na Boże Narodzenie, Wielkanoc i urodziny niektórych członków załogi potrzebne będą składniki na ciasta i specjalne kolacje. Zamrażarka na jachcie ma ograniczoną pojemność, więc posiłki pasteryzują w słoikach, każdy z nich ewidencjonują w spisie zapasów, opisują i zabezpieczają. Później schowają je pod podłogą, bo tam jest najchłodniej. Magazynują też świeże warzywa i owoce, pasteryzują masło, kupują kopy jajek, szykują na jachcie własny ogródek z kiełkami – tak, by żywność liofilizowana była tylko żelazną rezerwą. Tankują w sumie 4700 litrów ropy, testują, jak jacht poradzi sobie z zamontowanymi na pokładzie zbiornikami paliwa. Sprawdzian udaje się zdać na piątkę. 23 grudnia 2017 r., godz. 8:56:20 czasu lokalnego (06:56:20 UTC) – „Katharsis II” z kapitanem Mariuszem Koperem i całkowicie polską ośmioosobową załogą startuje z Kapsztadu w RPA w arktyczny rejs, planując okrążenie non stop najzimniejszego kontynentu Ziemi jak najbliżej jego brzegów: wzdłuż i na południe od 60. równoleżnika szerokości geograficznej południowej. To wyczyn bez precedensu. Dotychczas żaden jacht żaglowy nie opłynął całej Antarktydy taką trasą. I wyzwanie podwójne – drugi oficer na jachcie – Hanna Leniec – rok wcześniej rozpoczynała leczenie onkologiczne, teraz po terapii będzie się mierzyć ze sobą i z żywiołem. 20 marca 2018 r. Polscy żeglarze jako pierwsi na świecie okrążyli non stop Antarktydę! – donoszą jeden po drugim portale internetowe. Dodają, że załoga jachtu „Katharsis II” dokonała jednego z największych wyczynów w historii światowego żeglarstwa. Pętlę zamknęli dokładnie 20 marca 2018 r. o godz. 13:44:48 czasu uniwersalnego. Pokonanie trasy o łącznej długości 10 200 mil morskich (18 920 km) zajęło im 72 dni, 5 godzin, 33 minuty i 43 sekundy. Płynąc jak najbliżej kontynentu, zaliczyli wszystkie z 12 mórz antarktycznych, spędzając aż 25 dni i 6 godzin poza południowym kołem polarnym. Przeszli przez kilka sztormów o sile do 11 stopni w skali Beauforta, a największym wyzwaniem było unikanie kontaktu z lodem, zwłaszcza w czasie mgieł i śnieżyc, a także w czasie ciemnych nocy od połowy lutego, bo wcześniej słońce praktycznie nie zachodziło. Moment przecięcia pętli był bardzo emocjonujący. Od rana odliczaliśmy mile i wyczekiwaliśmy nadejścia tej chwili. Takim wydarzeniom zawsze towarzyszy dużo radości i emocji. Przeżywałam razem z załogą to, iż osiągnęliśmy nasz cel – opłynęliśmy Antarktydę po jej wodach. Ale był to także dla mnie czas refleksji i wspomnień. Na chwilę powróciły myśli o chorobie, którą mam za sobą. Przemknęła też myśl, że mogłoby nie być tej Antarktydy dla mnie i może w ogóle nawet mnie, gdyby nie badania przed wyprawą i wcześnie zdiagnozowany nowotwór. Ale to już za mną i kolejne wielkie marzenie spełnione!!! Chociaż początki nie były łatwe i momentami brakowało mi sił, to z każdym tygodniem czułam się silniejsza. Przed wyprawą obawiałam się, czy sprostam trudom tak wymagającego rejsu, czy będę w stanie wykonywać wszystkie obowiązki i być pełnowartościowym członkiem załogi. Dałam radę. Pomimo że ta wyprawa jest niezwykle wyczerpująca, to tak naprawdę czuję, że jestem wzmocniona – zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Chciałam się sprawdzić, czy dam radę opłynąć Antarktydę po nowotworze, i dałam radę. To był najtrudniejszy rejs w moim życiu. Rejs, w którym pomimo choroby chciałam być jak zawsze aktywnym członkiem załogi, a nie tylko pasażerem. Udało się. To był najtrudniejszy rejs ze wszystkich, jakie do tej pory odbyłam, ale było warto. I na pewno te 20 lat doświadczenia na morzach i oceanach bardzo mi się w tym rejsie przydało. Z okazji zamknięcia pętli urządzają ucztę. Jest tak wystawna, na ile pozwalają zapasy. Z warzyw mają jeszcze takie smakołyki jak cebula, czosnek i ostatnie ziemniaki. W zamrażalniku jest jeszcze trochę mrożonej marchewki. Decydują się na danie kapitańskie, czyli tatar wołowy ze specjalnie zakonserwowanego mięsa – żółtka zastępują majonezem (w końcu to też jajka) i pomysł okazuje się rewelacyjny. Poza tym są zimne nóżki i tradycyjna sałatka jarzynowa – trochę zmodyfikowana, bo bez jajek i jabłek. Jednak i tak robią furorę. Na deser – sernik na zimno zrobiony bez jajek, ze śniadaniowych serków – pomysłowy i wyśmienity. Przed nimi ostatni etap wyprawy i kolejne wyzwanie – trzeba dotrzeć do portu w Hobart. To 3000 mil wymagających ostrożności i skupienia, bo warunki nie będą łatwe. 5 kwietnia 2018 r. Wczesnym rankiem polskiego czasu – po 102 dniach od startu – załoga „Katharsis II” dopływa do mety w Hobart w Australii. Rejs się kończy, czas na realizację kolejnych marzeń. Ta choroba uświadomiła mi, że czas płynie i mimo tego, że ciągle wydaje mi się, że jestem młoda, to jednak na pewne rzeczy my kobiety musimy znaleźć w odpowiednim momencie czas. I z pewnością taką rzeczą będzie dla mnie posiadanie dziecka, jeśli mi się uda, bo wiadomo, że po całym tym leczeniu, po chemioterapii, radioterapii może to być trudne, ale wierzę, że nie niemożliwe. Można pomyśleć, że to dla kobiety banalne marzenie, ale jednak to chyba będzie to następne wyzwanie dla mnie. Dla mnie i dla mojego partnera. Co powiedziałaby młodym dziewczynom, które zachorowały? Nie czytajcie tego, co piszą w internecie. Jeśli ktoś może wyszukać informacje za Was, to zdajcie się na niego. Na początku usłyszycie dużo nowych pojęć – biopsja, operacja oszczędzająca itd. Z czasem się z nimi oswoicie. Czytanie internetu nie jest dobre, lepiej słuchać lekarzy. Jeśli nie ufasz swojemu lekarzowi, po prostu go zmień. Masz do tego prawo. Bo zaufanie do lekarza to podstawa. W internecie pisze: Każdej z nas może spełnić się jej własna Antarktyda! A to, co przeszłyśmy, tylko doda nam sił! Aha, żebym nie zapomniała – Nie bądźmy biernymi pasażerami w naszym życiu – Badajmy Się! Ja już USG po rejsie mam za sobą. *** Rejs kapitana Mariusza Kopera i jego ośmioosobowej załogi wpisano (pod nr. 54) na listę Wyczynów Żeglarskich – Światowej Rady Rekordów Żeglarskich (WSSRC). Cały projekt dedykowano promocji profilaktyki walki z rakiem piersi u kobiet. _________________________ To fragment książki „Niezwykłe Dziewczyny. Rak nie odebrał im marzeń”. We wzruszającym i przejmującym reportażu Agnieszka Witkowicz-Matolicz opowiada historię dziesięciu niezwykłych kobiet, które odrzuciły stereotypowe myślenie i postanowiły chorować inaczej. Książka przełamuje tabu, daje nadzieję, ale też odkłamuje wiele niesłusznie funkcjonujących w Polsce mitów. Pokazuje, że na raka piersi mogą zachorować również młode kobiety. Przykłady bohaterek ignorowanych przez lekarzy, które tylko dzięki swojej determinacji zostały wcześnie zdiagnozowane pokazują, że badać trzeba się regularnie i jak najwcześniej, wbrew powszechnej, pokutującej także wśród ginekologów opinii - także w czasie ciąży i karmienia. Za każdą z Niezwykłych Dziewczyn stoi niesamowita historia!
Turystka odkryła raka piersi dzięki kamerze w muzeum
Brytyjka bawiąca się z rodziną w muzeum iluzji dzięki kamerze termowizyjnej dowiedziała się, że ma raka piersi. Z objętego chorobą obszaru biło nietypowe ciepło.
Bill Gill zwiedzając Edynburg odwiedziła jedną z popularniejszych atrakcji turystycznych na tamtejszej starówce, Camera Obscura & World of Illusions. Na zrobionym tam zdjęciu dostrzegła, że fragment jej lewej piersi ma wyższą temperaturę od reszty ciała. Porównując się z tym, jak kamera uchwyciła inne osoby, Gill uznała, że coś jest nie tak. W internecie znalazła informację, że kamery termowizyjne stosują także onkolodzy w diagnostyce. Umówienie się na wizytę lekarską okazało się być dobrym pomysłem. U 41-latki z Berkshire zdiagnozowano raka. Choroba okazała się być we wczesnej formie, a będąca już po trzeciej operacji kobieta ma szansę na powrót do zdrowia. O sprawie poinformowała właścicieli odwiedzonej w Edynburgu atrakcji turystycznej tłumacząc, że ”wizyta w Camara Obscura & World of Illusions zmieniła jej życie”. View oEmbed on the source website - Przechodząc między piętrami dotarliśmy do sali z kamerą termowizyjną. Tak jak inne rodziny w tej Sali, po wejściu pomachaliśmy do kamery i zrobiliśmy sobie zdjęcie. W miejscu mojej lewej piersi znalazłam nietypową łatę czerwonego koloru oznaczającego, że ten obszar jest cieplejszy od pozostałych miejsc. Uznaliśmy, że to dziwne i zaczęliśmy porównywać nasze zdjęcie ze zdjęciami innych turystów. Nikt inny nie miał czegoś podobnego. Zrobiłam komórką zdjęcie ekranu i poszliśmy oglądać resztę muzeum – opisała. Dodała, że oglądając zdjęcia z wycieczki już w na spokojnie w swoim domu uznała, że warto sprawdzić ”co na ten temat wie Google”. Znalazła dużo artykułów prasowych o raku piersi i kamerach termowizyjnych. Pod wpływem tych informacji umówiła się do lekarza i, po zdiagnozowaniu choroby, poddała leczeniu. Przeszła m.in. mastektomię, a po zabiegu przewidzianym na listopad nie będzie potrzebować ani radio- ani chemioterapii. Termografia, albo obrazowanie termowizyjne, to technika rejestrowania promieniowania cieplnego emitowanego przez ciała fizyczne w przedziale temperatur spotykanych w warunkach codziennych. Stosowana jest, między innymi, w badaniach naukowych, obrazowaniu medycznym, przez policję, wojsko oraz przy diagnostyce urządzeń mechanicznych, obwodów elektrycznych i termoizolacji budynków. W diagnostyce onkologicznej chętnie wykorzystuje się ją ze względu na brak szkodliwości dla pacjenta. Stosujący ją lekarze zastrzegają jednak, że skuteczność jej ogranicza się do chorób nowotworowych w bardzo wczesnych stadiach. Gdy komórki rakowe rosną i namnażają się, w tym miejscu ciała przepływ krwi i metabolizm znacznie przyśpieszają, co podnosi temperaturę skóry. - W przeszłości kamery termowizyjne były stosowane eksperymentalnie do wykrywania raka, ale nigdy nie trafiły do powszechnego użycia w testach przesiewowych. Wczesna diagnoza raka piersi zwiększa szanse wygrania z chorobą oraz zachowania zdrowia i życia – powiedziała BBC dr Tracy Gilles, zarządzająca szkockim oddziałem brytyjskiej służby zdrowia, NHS Lothian. Jan Sochaczewski
Odnaleziono „bezpiecznik”, który może wyłączyć raka. Ma go każdy z nas
Kluczem do walki z nowotworem ma być manipulacja cząsteczek RNA. Naukowcy odkryli jak uruchomić „czerwony guzik” niszczący nowotwór.
Po ośmiu latach analizowania ludzkiego genomu i molekuł go kontrolujących grupa badaczy odkryła sposób na uruchomienie mechanizmu autodestrukcji komórek rakowych. Zespołem z Northwerstern University kierował Marcus Peter. Mechanizm polega na stworzeniu malutkich cząsteczek kwasu rybonukleinowego (siRNA), które wchodzą w interakcję z wieloma genami decydującymi o szybkim namnażaniu się niebezpiecznych komórek. Jednocześnie geny te mają niewielki wpływ na zdrowe komórki, co ma świadczyć o bezpieczeństwie metody. Analizując wyniki dwóch innych niedawnych badań naukowcy scharakteryzowali proces nazwany DISE. To skrót od „Death By Induced Survival gene Elimination”, co możemy przetłumaczyć na „śmierć poprzez wymuszoną eliminację genu przetrwania”. Żeby to wywołać potrzeba wykorzystać sekwencję zawierającą sześć nukleotyd. Sekwencje te służą do uruchamiania genów i rozpoczynaniu w naszych organizmach procesów tworzenia białek. Te związane z DISE zostały odnalezione w pasmach RNA niezwiązanych z kodowaniem tworzenia się białek. Ich rolą jest wywołanie aktywności konkretnego genu. Istnieją fragmenty łańcucha RNA, którym przypisuje się hamowanie tworzenia się nowotworów. Właśnie tam dostrzeżono sekwencje DISE. Podczas innej analizy zauważono je także wewnątrz innych sekwencji genotypu – kodujących tworzenie się białek. – Uważamy, że w ten sposób wielokomórkowe organizmy eliminowały raka przed rozwinięciem się układu immunologicznego – przekonuje Peter i dodaje, że ten system obronny liczy sobie około 500 milionów lat – To mógł być rodzaj bezpiecznika, który zmusza złe komórki do samobójstwa. Jesteśmy przekonani, że jest on aktywny w każdej komórce chroniąc nas przed rakiem. Samo odkrycie jest fascynujące, ale jeszcze nie oznacza, że dostaliśmy do ręki ostateczną broń w walce z nowotworami. Kolejnym krokiem jest ustalenie w jaki sposób ciało tworzy wolne sekwencje siRNA wywołujące efekt DISE. Niedawno eLife opublikował kolejne badanie Petera i jego zespołu, w którym opisali obserwowanie procesu rozcinania przez nasze komórki dużej nici RNA na molekuły siRNA. Przyglądano się konkretnemu kodowaniu: chodzi o tworzenie się biała CD95PL odpowiedzialnego za umieranie komórek. Podczas serii eksperymentów wykazali, że można tego procesu użyć do tworzenia siRNA wywołujących DISE. Według ich wyników około 3% całego kodu RNA może zostać wykorzystane do uruchamiania antyrakowego bezpiecznika. – Teraz, gdy znamy kod śmierci, możemy uruchamiać ten mechanizm bez użycia chemioterapii oraz bez mieszania w ludzkim genotypie – tłumaczy Peter. Obecne genetyczne terapie jeszcze nie są w stanie poradzić sobie z wieloma agresywnymi nowotworami: płuc, mózgu, jajników czy trzustki. Ich działanie ogranicza się do aktywowania jednego genu za każdym razem, podczas gdy na nowotwór składa się aktywność wielu genów. Metoda z wykorzystaniem DISE zabija komórki nowotworowe za pomocą brutalnego i jednoczesnego ataku. – To jakby popełnić samobójstwo wbijając sobie nóż, strzelając sobie w głowę i skacząc z budynku jednocześnie. Nie da się przeżyć – wyjaśnia Peter. Badania pokazały, że nowotwory nie są w stanie zyskać odporności na DISE. Opublikowane w 2017 roku w Oncotarget badania tej samej grupy opisują użycie nanocząstek do przeniesienia siRNA zawierającego kod DISE do komórek nowotworowych w jajnikach myszy. Zarejestrowano znaczne zmniejszenie się guza przy braku efektów ubocznych. Trwają prace nad wzmocnieniem działania tej metody terapii. – Bazując na tym czego się dowiedzieliśmy podczas poprzednich badań możemy stworzyć sztuczne mikroRNA, które są znacznie potężniejsze w walce z rakiem niż te stworzone przez naturę – przekonuje Peter. Odkrycie budzi wiele nadziei – teraz czas przekuć je na skuteczną formę terapii dla ludzi. Źródło: IFLS / EurekAlert Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.
Kiedy pieprzyk zwiastuje czerniaka. Jak rozpoznać wczesne oznaki raka skóry?
Australijscy naukowcy opracowali właśnie test, który pomoże wykryć raka skóry w bardzo wczesnym stadium. Żeby na takie badanie trafić, trzeba jednak pamiętać o regularnej kontroli stanu skóry. Na co zwracać uwagę? I co tak naprawdę możemy zrobić, by uchronić skórę przed rakotwórczym działaniem słońca?
Proste badanie krwi Naukowcy z Edith Cowan University w Australii opracowali badanie krwi, które w prosty sposób (bez konieczności wycinania znamienia) pozwoli wykryć czerniaka nawet we wczesnym stadium. Nowa metoda diagnostyczna może okazać się przełomem i uratować tysiące osób, u których każdego roku stwierdza się raka skóry (każdego roku rozpoznawane jest ok. 130 000 nowych przypadków zachorowań). Wstępne wyniki badań australijskich naukowców opublikowano w magazynie “Oncotarget”. Teoretycznie czerniak jest jednym z najłatwiejszych do rozpoznania nowotworów, ponieważ rozwija się na powierzchni skóry. Może wystąpić się również na błonach śluzowych lub błonie naczyniowej oka. Rozwija się z melanocytów, czyli komórek pigmentowych wytwarzających melaninę - substancję, chroniącą skórę przed promieniowaniem UV (to dlatego osoby o jaśniejszej karnacji, a więc mające mniej melaniny, są bardziej podatne na poparzenia słoneczne). Tylko teoretycznie czerniak jest łatwy do zdiagnozowania. Niestety - gdy znamię zaczyna nas niepokoić, może już być za późno. Jak zatem wystarczająco wcześnie rozpoznać ryzyko raka skóry? Misja: rozpoznać czerniaka Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów czerniaka jest pojawienie się nowego znamienia lub zmiana koloru, kształtu lub rozmiaru znamienia, które mamy już od jakiegoś czasu. Tak naprawdę jakakolwiek zmiana na skórze „zasługuje” na konsultację z lekarzem. Pomocnym narzędziem diagnostycznym, z którego możemy skorzystać nawet w domu, są kryteria ABCDE: A – asymetria (np. znamię ma nieregularny kształt, „wylewa się” z jednej strony B – brzegi poszarpane: znamię posiada zgrubienia C – czerwony lub czarny i niejednolity kolor D – duży rozmiar zmiany: powyżej 0,5 cm E – ewolucja, czyli zauważalne zmiany zachodzące w znamieniu Podstawą dalszej diagnostyki jest biopsja, czyli mikroskopowe badanie zmiany usuniętej przez lekarza. Czy można mówić o bezpiecznym opalaniu? Główną przyczyną czerniaków jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe. Czy można zatem mówić o bezpiecznym opalaniu? "Nie ma czegoś takiego jak zdrowa opalenizna" - mówi dr Rossa Perry, dyrektor medyczny CosmedicsUK w rozmowie z The Independent. O ile witamina D produkowana w naszym organizmie pod wpływem promieni słonecznych, jest niezwykle korzystna dla ogólnego samopoczucia organizmu, o tyle opalanie jest zawsze szkodliwe. "Opalenizna jest odpowiedzią na uszkodzenia DNA” - dodaje. "Jest wywoływana przez szkodliwe promieniowanie UV ze słońca i jest objawem obrażeń komórek skóry". Nie oznacza to, że powinniśmy całkowicie unikać promieni słonecznych. By uchronić skórę przed ich rakotwórczym działaniem należy pamiętać o kilku zasadach: Jeśli to możliwe - okryj skórę zwiewnym materiałem, Nie wystawiaj się na działanie słońca przed zastosowaniem kremu z filtrem UV. Nie zapominaj o nakryciu głowy i okularach przeciwsłonecznych. W godzinach 10 do 14 odpoczywaj w cieniu . Zrezygnuj z solarium. Pamiętaj o comiesięcznej obserwacji skóry. Udaj się do dermatologa, gdy na skórze pojawi się nowe znamię lub dotychczasowe ulegnie zmianie. Hanna Gadomska Źródła: independent.co.uk zwrotnikraka.pl
Nowy rodzaj "szczepionki" na raka. Ma nauczyć organizm, jak niszczyć nowotwory
Opublikowane właśnie w Nature Medicine wyniki przełomowych badań dają wiele nadziei. Nowy typ immunoterapii polega na wstrzykiwaniu do guza rakowego kilku stymulantów. Dzięki temu organizm sam niszczy komórki nowotworowe.
Pierwsze obiecujące wyniki zaobserwowano w terapii zaawansowanych form chłoniaków nie-Hodgkina, z którymi nie dają sobie rady konwencjonalne metody. Według naukowców z Mount Sinai w Nowym Jorku rakowe guzy podane takim działaniom przekształcają się w „fabryki szczepionek na raka”. Udaje się to dzięki pobudzeniu limfocytów T do ataku na guz. W teorii brzmi to bardzo łatwo: wystarczy pokazać takim komórkom próbkę przeciwnika, nauczą się go rozpoznawać i staną się bronią w walce z nim. Potem wystarczy je wpuścić do układu z chorobą i czekać na efekty. Jednak w praktyce sprawa wcale nie jest prosta. Po pierwsze nowotwory potrafią przed nimi bardzo skutecznie maskować. Robią to za pomocą mechanizmów, które można porównać do oszukiwania punktów kontrolnych na drodze. Błony komórek rakowych mają cechy, które upodabniają je do zdrowych komórek, dzięki czemu nie rozpoznaje ich układ odpornościowy. Terapia punktowa sprawia, że limfocyty potrafią te kamuflaże przejrzeć na wylot, ale niestety nie zawsze to działa, w szczególności w przypadku złośliwych chłoniaków nie-Hodgkina. W walce z nimi pomogły specjalne stymulanty, których użyli naukowcy z Mount Sinai. Pierwszy z nich przyzywa komórki dendrytyczne. Zajmują się one tak zwaną prezentacją antygenu, czyli wskazują limfocytom komu trzeba przetrzepać skórę. Kolejny sprawia, że oznaczają one guz jako ciało niebezpieczne, które należy zniszczyć. Można to porównać do wywieszenia w małym miasteczku na dzikim zachodzie plakatów „Poszukiwany żywy lub martwy! Nagroda!” Sygnałów od komórek dendrytycznych limfocyty T już nie przegapią i przystąpią do akcji. Próba kliniczna została przeprowadzona na 11 osobach z zaawansowanymi chłoniakami nie-Hodgkina. Zaobserwowano zarówno obronną reakcję limfocytów T oraz przypadki remisji i to z dala od miejsca „szczepienia”. Według zapewnień naukowców w teorii metoda ta zadziałać może także w walce z innymi typami nowotworów. Jeszcze lepsze wyniki dały testy połączonych terapii: punktowej z wprowadzaniem stymulantów. Podczas testów na myszach remisja podniosła się z 40% do 80%. Na razie nie sprawdzano jej na ludziach. Do wprowadzenia nowego narzędzia do powszechnego arsenału antyrakowego jeszcze dość daleko, jednak odkrycie daje solidne podstawy do wiary w to, że w niedalekiej przyszłości uda się pokonywać nawet złośliwe nowotwory. Źródło: Science Alert
Nowy test pozwala wykryć raka w ciągu zaledwie kilku minut
Niezależnie czy to nowotwór piersi, jelit lub inny jego rodzaj. Badanie opiera się na fragmencie DNA, wspólnym dla wszystkich odmian raka, oraz jego reakcji ze złotem.
Jak na razie nie było prób sprawdzania skuteczności testu na ludziach, a bez klinicznych prób nie ma mowy o wprowadzeniu go na rynek. Nowotwory różnych rodzajów mają zróżnicowaną strukturę genetyczną. Przez to obecnie testy mogą ostrzec nas przed jedną z jego odmian, a inną przeoczyć. Naukowcy od dawna poszukiwali sposobu na znalezienie wspólnego czynnika i czegoś, co będzie w stanie go identyfikować. Opublikowane w Nature Communications badanie pokazuje, że DNA komórek nowotworowych wykształca pewną unikalną strukturę w kontakcie z wodą. Jest ona taka sama zarówno w DNA raka piersi, prostaty jak i jelit czy na przykład w chłoniaku. Badaczom pozostało po tym odkryciu jedynie stworzyć metodę na wyszukiwanie takiej struktury w ludzkim organizmie. Obecnie diagnostyka zaczyna się go od biopsji – to prosty i szybki zabieg chirurgiczny polegający na pobraniu tkanki z guza pacjenta. Badacze starają się opracować mniej inwazyjny sposób pobierania próbek, który pozwoliłby na wykrywanie raka na wcześniejszych etapach rozwoju. Jednym z pomysłów jest ciekła biopsja, czyli test na krążące we krwi DNA nowotworu. Jak działa test? Opracowany przez Abu Sinę, Laurę G. Carrascosa oraz Matta Trau z uczelni The University of Queensland test także bada takie DNA, ale polega na czymś innym. Prawie każda komórka w ludzkim ciele ma takie samo DNA, jednak badania pokazały, że nowotwory je zmieniają. Zmiana polega na zakłóceniu działania grupy metylowej. Zdrowy wzór grupy metylowej w DNA jest kluczowy do włączania i wyłączania genów. Modyfikowanie tego procesu to jeden ze sposobów nowotworu na namnażanie się. Badając je elektronowym mikroskopem naukowcy dostrzegli jak nowotworowe DNA tworzyły trójwymiarowe struktury w wodzie, zupełnie inne od tych, które w takim środowisku tworzy zdrowe DNA. Do rozpoznawania tego co i jak się zmieniło naukowcy użyli złota. Ten pierwiastek w zetknięciu z cząsteczkami organicznymi ma wpływ na zachowanie ich molekuł i na przykład potrafi zmieniać ich kolor. DNA zmodyfikowane przez nowotwór bardzo chętnie wchodziło w reakcje ze złotem i wiązało się z jego cząsteczkami. „Wystarczy obserwować zmianę koloru przez około pięciu minut by mieć możliwość rozpoznania nowotworowego DNA gołym okiem” - piszą autorzy badania. Test działa także gdy DNA zostanie zetknięte z płaskimi złotymi elektrodami, na zasadzie elektrochemicznej. Skoro DNA rakowe dobrze wiąże złoto, jest także znacznie lepszym przewodnikiem niż zdrowe DNA. Metoda elektrochemiczna według autorów badania jest bardzo dokładna i w przyszłości może być świetnym narzędziem diagnostyki. „Jak na razie przetestowaliśmy raka piersi, prostaty, jelit oraz chłoniaka” - piszą naukowcy - „jeszcze nie badaliśmy innych, ale metylacja przebiega podobnie we wszystkich nowotworach, więc prawdopodobnie inne DNA będzie się zachowywać podobnie.” Następnym krokiem mają być próby kliniczne, dzięki którym metoda będzie mogła pojawić się w powszechnej diagnostyce. Przyda się nie tylko do wykrywania chorób, ale i monitorowania walki z nimi. Źródło: Science Alert