Tropikalne lasy tracą swojego wyjątkowego mieszkańca. Jego unikatowy śpiew wart jest fortunę.
Indonezyjskie lasy Sumatry tracą jeden ze swoich „śpiewających” skarbów. Ptaki z gatunku sroczka białorzytnego stały się głównym celem lokalnych kłusowników, zarabiających fortunę na tych wyjątkowych zwierzętach. Wzrost kłusownictwa jest nie tylko spowodowany unikatowym śpiewem tropikalnych mieszkańców dżungli, a motywy polowań leżą gdzieś zdecydowanie głębiej w indonezyjskim społeczeństwie.
Spis treści: Sroczek białorzytny – czym wyróżnia się król tropikalnych śpiewów? „Ostatnia klatka ratunku” – skąd popularność tropikalnego kłusownictwa? Kultura klatek – jak Indonezyjczycy udomawiają ptaki Ptasie konkursy śpiewu Kłusownictwo i handel ptakami zamieszkującymi tropikalne wyspy Indonezji stale doprowadzają do dotkliwych zmian tamtejszych ekosystemów. Popularność konkursów śpiewu sprawia, że melodyjne odgłosy są brutalnie przenoszone z dżungli do klatek. Na procederze najbardziej cierpi król tropikalnych śpiewów – sroczek białorzytny, w sumatrzańskiej kulturze nazywany murai batu. Osobniki te, dzięki swoim ponadprzeciętnym zdolnościom, potrafią osiągać niebotyczne kwoty, które kuszą kłusowników z całej wyspy. Sroczek białorzytny – czym wyróżnia się król tropikalnych śpiewów? Przemierzając indonezyjską dżunglę, kłusownicy bez trudu wyłapują charakterystyczne odgłosy tego ptaka. Ten wyjątkowy tropikalny „wokalista” dysponuje niezwykle szerokim repertuarem dźwięków, dzięki czemu jego śpiew jest melodyjny i wielowarstwowy. Mimo niewielkich rozmiarów murai batu wydaje donośne dźwięki, które jak żadne inne przeszywają lasy tropikalne. Umiejętności wokalne sprawiły, że od kilku lat stał się jednym z głównych celów ptasich łowów na Sumatrze. Nie zawsze jednak sytuacja wyglądała w ten sposób. Do 2018 roku sroczek białorzytny znajdował się na liście gatunków chronionych prawem indonezyjskim. Motywacje ekonomiczne mieszkańców okazały się jednak silniejsze od proekologicznych regulacji, które pod naciskiem środowisk hodowców zostały zliberalizowane. Handel i odłów stały się trudne do monitorowania, a kary za przekroczenie limitów eksportowych przestały być skutecznie egzekwowane, co doprowadziło do niekontrolowanego odłowu murai batu. „Ostatnia klatka ratunku” – skąd popularność tropikalnego kłusownictwa? Aby zrozumieć wzrost popularności polowań, należy spojrzeć w głąb sumatrzańskiego społeczeństwa. Motywy można podzielić na dwie grupy: ekonomiczne i kulturowe. Te pierwsze wynikają z finansowej niepewności wielu mieszkańców Indonezji, których działalność rolnicza – w dobie zmian klimatycznych – stała się mniej stabilnym źródłem dochodu. Sprzedaż ptaka, za którego hodowca lub kolekcjoner potrafi zapłacić nawet miliard rupii (60 tys.dolarów), wydaje się znacznie pewniejszym sposobem zdobycia środków do życia. Tym bardziej, że moda na posiadanie pięknie śpiewających i majestatycznie prezentujących się okazów stale rośnie. Jednocześnie wraz z każdym trafiającym do klatek zwierzęciem populacja w naturze maleje, a zdobycie kolejnego egzemplarza staje się coraz trudniejsze. Mimo to potencjalny zysk pozostaje na tyle wysoki, że wielu mieszkańców indonezyjskich wysp decyduje się na tę formę zarobku. Kultura klatek – jak Indonezyjczycy udomawiają ptaki Spadek liczby skrzydlatych mieszkańców dżungli wynika również z głęboko zakorzenionej tradycji trzymania domowych „wokalistów” w klatkach. Szacuje się, że na Jawie w około 12 milionach gospodarstw przetrzymywanych jest nawet 70 milionów ptaków. W praktyce oznacza to, że wielu Indonezyjczyków nie poprzestaje na jednym osobniku – często kolekcjonują po kilka sztuk, zazwyczaj odławianych bezpośrednio z natury. Problem pogłębia fakt, że zdecydowana większość schwytanych zwierząt nie wraca do swojego środowiska. Zamożniejsi mieszkańcy kraju ze stolicą w Dżakarcie wolą powiększać prywatne kolekcje niż wypuszczać okazy w celu odbudowy populacji. Ptasie konkursy śpiewu Skąd bierze się tak wysoka wartość murai batu? Odpowiedź tkwi w ich wyjątkowych zdolnościach wokalnych oraz w specyfice indonezyjskiej kultury. W minionej dekadzie nastąpił prawdziwy boom na ptasie konkursy śpiewu, podczas których hodowcy rywalizują o tytuł właściciela najlepszego ptaka. Na zawodach sędziowie oceniają jakość i długość śpiewu, jego rytm, głośność, a także wygląd i zachowanie zwierzęcia. Zwycięstwo nie tylko przynosi prestiż, lecz także znacząco podnosi cenę danego okazu. Mniejsi hodowcy mogą w ten sposób wypromować swoją ofertę, a zamożniejsi kolekcjonerzy – nabywać kolejne, nagradzane ptaki. Z czasem konkursy przestały być jedynie elementem lokalnej tradycji i stały się silnym mechanizmem rynkowym. Hodowla murai batu dawno wykroczyła poza hobby, stając się źródłem utrzymania wielu rodzin. Niestety – jak często bywa – dynamiczny rozwój rynku odbywa się kosztem przyrody. Indonezja stopniowo traci swoje wyjątkowe tropikalne głosy. Bez skutecznego ograniczenia kłusownictwa śpiew lasów południowo-wschodniej Azji może wkrótce przenieść się niemal wyłącznie do domowych klatek. Źródła: Mongabay, Cornell Lab Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Rajski ptak pomógł stworzyć najciemniejszą tkaninę świata. Jest dowodem na to, że czarny jest zawsze w modzie
Ozdobnik wspaniały – czy to nie nazwa godna najlepszego projektanta? Ten rajski ptak z terenów Nowej Gwinei pomógł stworzyć najciemniejszą tkaninę świata: a właściwie pomógł sposób, w jaki powstają jego ciemne pióra. Do mody – i przemysłu – przebojem wchodzi wprost inspirowany naturą kolor ultraczarny.
Odkrycie naukowców z Uniwersytetu Cornella otwiera nowy rozdział w dziedzinie tekstyliów. Dzięki inspiracji wyjątkową strukturą piór ozdobnika wspaniałego opracowali idealnie ultraczarną tkaninę o niespotykanej dotąd głębi i wyjątkowych właściwościach pochłaniania światła. To może zmienić nie tylko modę, ale także technologie solarne czy optykę. A wszystko to przez rajskiego ptaka! Wyjątkowa struktura piór ozdobnika wspaniałego Niektóre rajskie ptaki – a w szczególności ozdobnik wspaniały (Ptiloris magnificus) – stały się przedmiotem intensywnych badań ze względu na swoją intensywną, ekstremalnie rzadką w naturze, absolutnie czarną barwę piór. Wynika ona nie tylko z obecności pigmentu – melaniny – ale przede wszystkim z zaawansowanej, wielopoziomowej struktury mikroskopijnych rozgałęzień na piórach. Ich hierarchiczna budowa pozwala na wielokrotnie odbicia światła wewnątrz pióra i niemal całkowite pochłanianie fotonów. Efekt ten wykorzystują także niektóre gatunki motyli czy ryb głębinowych. Dzięki temu udaje im się uzyskać tzw. „ultraczerń”, która zdaje się pochłaniać wzrok. Jak stworzyć ultraczarną tkaninę? Bez obaw – przy stworzeniu absolutnie czarnego materiału nie ucierpiało żadne zwierzę. Budowa ich piór jedynie zainspirowała naukowców do opracowania procesu uzyskiwania tkaniny. Jak to działa? Na początku białą dzianinę z wełny merynosów barwiono polidopaminą – syntetycznym odpowiednikiem melaniny – która, wnikając głęboko w strukturę włókien, gwarantowała trwałość efektu. Tkanina została następnie poddana obróbce plazmowej w komorze próżniowej, gdzie na powierzchni włókien powstały nanofibryle – mikroskopijne, kolczaste struktury, które znacznie zwiększają powierzchnię zdolną do pochłaniania światła. Zastosowanie najciemniejszej tkaniny świata w modzie i technologii Efekt ultraczerni, uzyskany w wyniku inspiracji rajskim ptakiem, to nowe możliwości nie tylko dla świata mody, ale także branży technologicznej. Jego zastosowanie na wybiegach jest jasne: ultraczarne ubrania, dzięki głębi swojego koloru, przyciągają wzrok. Co więcej, według naukowców ich technologia pozwala zachować wyjątkową barwę nawet po zużyciu materiału, a ultraczarny nie traci na wyjątkowości nawet obserwowany pod kątem (w odwrotności do ozdobnika wspaniałego: ptak ten widziany pod kątem zdaje się być błyszczący). W branżach technologicznych takie materiały mogą znaleźć zastosowanie m.in. w panelach słonecznych (gdzie maksymalne pochłanianie światła przekłada się na większą efektywność), kamerach, teleskopach czy systemach maskujących (takich jak termoregulujące kamuflaże) dla wojska i przemysłu. Ograniczenia ultraczarnych materiałów Osiągnięcie naukowców z Uniwersytetu Cornella otwiera co prawda wiele nowych możliwości – wiedzą to sami badacze, którzy już opatentowali swój wynalazek – ale istnieją także pewne ograniczenia. Proces produkcji wymaga specjalistycznej aparatury do obróbki plazmowej, co na razie ogranicza masową dostępność materiału. Jednak wraz z rozwojem technologii można spodziewać się stopniowego obniżania kosztów i popularyzacji innowacyjnych ultraczarnych tkanin. Podobno czarny jest zawsze w modzie, więc kto wie? Źródła: Nature Communications, Cornell University Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Śmiertelny wirus dziesiątkuje populację jednego z najrzadszych ptaków świata. Ary z filmu „Rio” dopiero niedawno pojawiły się na wolności
Ara modra to zjawiskowy, charakterystycznie niebieski gatunek papugi, który większość z nas kojarzy z animowanego filmu „Rio”. Chociaż uważano ją za wymarłą na wolności, to niedawno została reintrodukowana do życia w naturze w rodzimej Brazylii. Rzadkie ptaki mają jednak problem: dziesiątkuje je śmiertelna, nieuleczalna choroba. Czy możemy coś zrobić i czy powinniśmy przywracać wymarłe gatunki?
Najnowsze doniesienia z Brazylii wskazują na to, że u wszystkich wypuszczonych niedawno osobników ary modrej zdiagnozowano niebezpiecznego circovirusa, powodującego nieuleczalną chorobę. To zagraża przetrwaniu jednego z najrzadszych gatunków papug na świecie, o które od wielu lat rozpaczliwie walczą biolodzy z całego świata. Jaka jest ara modra? Ara modra (Cyanopsitta spixii) to średniej wielkości papuga o charakterystycznych, intensywnie niebieskich piórach. To jedna z najmniejszych ar, której masa sięga 400 gramów. Skóra wokół jadowicie żółtych oczu jest upierzona, a dziób ptaka czarny. Jest brazylijskim endemitem, czyli gatunkiem, który żyje wyłącznie na określonym obszarze. W przypadku ary modrej były to neotropikalne lasy galeriowe północno-wschodniej części Brazylii, dokładniej pogranicza stanów Bahia i Pernambuco. Ich siedliska znajdowały się w miejscach, w których rosły charakterystyczne drzewa Tabebuia aurea. Jak możemy się domyślać, już ich tam nie ma. Czy da się przywrócić arę jej naturalnemu środowisku? Rzadkie papugi zdobyły popularność dzięki filmowi animowanemu „Rio”, w którym główna bohaterka próbowała ocalić swój gatunek. Historia ma nawiązanie do rzeczywistości, ponieważ kilka lat temu ruszył program reintrodukcji tych rzadkich, niegdyś niemal całkowicie wybitych przez człowieka papug w ich naturalnym środowisku. Projekt ten powstał z inicjatywy biologów różnorodnych organizacji z całego świata. Ta historia nie ma jednak dobrego końca. Wirus dziesiątkuje populację bohaterów animacji Od 2019 roku ara modra jest uznawana za gatunek wymarły na wolności. Od kilku lat trwają jednak próby jego przywrócenia. Od 2020 roku w Brazylii wypuszcza się poszczególne osobniki (przywiezione z niemieckich hodowli). Do tej pory „uwolniono” jednak zaledwie 20 osobników, z których przeżyło zaledwie 11. U wszystkich ocalałych testy wykazały obecność circovirusa, który wywołuje chorobę dziobów i piór u papug, ale nie stanowi zagrożenia dla ludzi. – Na tę chorobę nie ma lekarstwa i w większości przypadków kończy się ona śmiercią ptaka – poinformowała w smutnym oświadczeniu brazylijska agencja ochrony środowiska ICMBio. Co więcej, u 21 innych ptaków z 90 przebywających wciąż w ośrodku hodowlanym w stanie Bahia testy także dały wynik pozytywny. Kontrowersje związane z introdukcją ptaków Centrum hodowlane, w którym przebywają ptaki, jest partnerem Niemieckiego Stowarzyszenia Ochrony Zagrożonych Papug, do którego należy 75% zarejestrowanych na świecie osobników ar modrych. Brazylia zakończyła z nim współpracę w 2024 roku, po tym, jak niemiecka organizacja sprzedała 26 ptaków do prywatnego zoo w Indiach bez zgody kraju. Brazylia wielokrotnie podnosiła obawy na spotkaniach CITES, międzynarodowego organu regulacyjnego ds. handlu dzikimi zwierzętami, w związku z lukami prawnymi, które umożliwiają sprzedaż ary modrej hodowanej w niewoli i napędzają popyt na ten delikatny gatunek. Oprócz utraty naturalnego środowiska, do wyginięcia ptaka na wolności przyczyniło się bowiem także zapotrzebowanie ze strony prywatnych kolekcjonerów. Niemieccy biolodzy zdementowali te pogłoski. Wyjaśnili, że ptaki nie zostały sprzedane, a przeniesione do miejsca, gdzie warunki są bardziej sprzyjające. Ne zmienia to faktu, że współpraca została zerwana. ICMBio nałożyło dodatkowo na ośrodek hodowlany BlueSky karę pieniężną w wysokości 1,8 mln reali (ok. 1,2 mln złotych) za niewdrożenie protokołów bezpieczeństwa biologicznego mających na celu powstrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa. Przyszłość i sens reintrodukcji gatunku w Brazylii stoi jednak pod znakiem zapytania. Czy ary modre będzie można podziwiać wyłącznie w zoo? Niedawno w Belgii narodził się kolejny przedstawiciel tego wyjątkowego gatunku. Źródła: National Geographic Polska, bluemacaws.org, france24.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Te sprytne papugi zaskoczyły naukowców. Ich sposób uczenia się przypomina ludzki
Czy tylko ludzie potrafią uczyć się, obserwując innych? Najnowsze badania pokazują, że papugi ary potrafią wyciągać wnioski nie tylko z własnych doświadczeń, ale też z relacji, których same nie są częścią. To pierwsza taka obserwacja w świecie zwierząt, która stawia te barwne ptaki w nowym świetle – jako społeczne i sprytne istoty, zdolne do biernej nauki na poziomie zbliżonym do ludzkiego.
Do niedawna myśleliśmy, że tylko ludzie mogą uczyć się poprzez obserwowanie osób trzecich – podpatrywanie innych osobników wchodzących ze sobą w interakcje. Badanie przeprowadzone na papugach udowadnia jednak, że nie jest to umiejętność zarezerwowana wyłącznie dla nas. Przebiegłe papugi Wiemy, że wiele gatunków zwierząt potrafi uczyć się poprzez bezpośrednią obserwację drugiego osobnika. Uczymy szympansy wykorzystywania narzędzi czy rozwiązywania pudełek-zagadek. Podobnie funkcjonują także papugi: ich naśladowanie ludzkich głosów chętnie wykorzystywane jest w żartach czy w filmach. Opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” badanie dowodzi jednak, że papugi ary potrafią znacznie więcej – uczą się przez podpatrywanie interakcji. Obserwując relacje, jakie zachodzą pomiędzy innym przedstawicielem ich gatunku a człowiekiem-instruktorem, biernie nabywają nowe umiejętności. 4600 prób, 5 gestów i jeden wniosek Jak sprawdzić, czy ptaki potrafią uczyć się przez obserwację osobników trzecich? Nie było to proste: naukowcy podzielili je na dwie grupy i wykonali ponad 4600 prób. W grupie testowej ptaki obserwowały, jak inne ary wykonywały jedną z pięciu czynności w reakcji na gest dłoni człowieka: stroszenie piór, kręcenie całym ciałem, wokalizowanie, podnoszenie nogi, machanie skrzydłami. Grupa kontrolna otrzymywała te same sygnały, jednak nie widziała reakcji innego ptaka. Wyniki były jednoznaczne: grupa testowa nauczyła się o wiele więcej niż grupa kontrolna. Oznacza to, że podpatrywanie interakcji pomiędzy obserwowaną arą a instruktorem pomogły uczącej się papudze szybciej nabyć umiejętności, a potem wykonywać czynności dokładniej. To dowód na zdolność do biernego uczenia się przez obserwację, której nie udało się do tej pory udowodnić w królestwie zwierząt – poza ludźmi. Co czyni ary tak wyjątkowymi? Do eksperymentu papugi ary wybrano nieprzypadkowo. Na wolności żyją one w złożonych grupach społecznych, które często zmieniają: muszą więc uczyć się nowych zachowań, aby szybko się wpasować. Papugi są także bardzo inteligentne – potrafią naśladować dźwięki i wytwarzać narzędzia. Pierwsze ślady ptasiej kultury? Wyniki badania pokazują, że ary nie są tylko sprytnymi naśladowcami. Mogą prowadzić złożone życie społeczne i wykształcać normy kulturowe podobne do ludzkich. Zjawisko podpatrywania, zaobserwowane u papug, może być bardziej powszechne w świecie zwierząt, niż nam się kiedyś wydawało. Przyszłe badania wezmą pod uwagę znacznie więcej gatunków, ale już teraz zmienia się nasz pogląd na funkcjonowanie istot, z którymi dzielimy planetę. Źródło: Scientific Reports, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy skarb warszawskiego zoo. Tego ptaka ma tylko 6 ogrodów w Europie
Ptaszarnia warszawskiego zoo wzbogaciła się o parę latawców królewskich. To jaskrawo ubarwione ptaki z rodziny cudowronek, dawniej zwanych rajskimi ptakami. W ogrodach zoologicznych są bardzo rzadkie, bo ich hodowla i utrzymanie to trudna sztuka. Warszawska ptaszarnia zapewni im doskonałe warunki, a kluczowy jest tu spokój.
Nowe latawce królewskie są parą i przyjechały do Warszawy z dwóch różnych ogrodów zoologicznych w Niemczech: Walsrode i Kolonii. Oba osobniki są młode, przyszły na świat w tym roku. Na razie nie różnią się wyglądem – na jaskrawe czerwono-biało-niebieskie upierzenie samca trzeba będzie poczekać kilka lat. Latawiec królewski – wielka rzadkość w ogrodach zoologicznych Ptaki zamieszkały w spokojnej strefie ptaszarni, na zapleczu. Na razie nie będą pokazywane zwiedzającym – chodzi o zapewnienie im maksymalnego spokoju i umożliwienie aklimatyzacji w nowym miejscu. Jak podkreśla ptaszarnia zoo w Warszawie, opieka nad tymi ptakami, a zwłaszcza ich rozmnażanie, to trudna i skomplikowana sztuka. Nic więc dziwnego, że w swoich zasobach posiada je tylko 6 ogrodów zoologicznych zrzeszonych w ramach EAZA, czyli Europejskim Stowarzyszeniu Ogrodów Zoologicznych i Akwariów. Tańce i kolory: wygląd i zachowanie latawca królewskiego W naturze latawiec królewski (Cicinnurus regius) żyje w gęstych tropikalnych lasach Nowej Gwinei i sąsiednich wysp. Choć nie jest gatunkiem zagrożonym, trend jego populacji jest spadkowy. Jak wszystkie cudowronki – zresztą zgodnie z ich nazwą – ma spektakularne, kolorowe upierzenie. Dorosły samiec jest jaskrawoczerwony, z białym brzuchem, ciemnymi plamkami na piersi i głowie oraz opalizującym, niebiesko-zielonym akcentem po bokach. Ale to dopiero początek estetycznych atrakcji, jakie ma do dyspozycji samiec. „Cechą charakterystyczną są dwie wydłużone skrajne sterówki, zakończone zielonymi krążkami. Obie płcie mają niebieskie łapki, a wnętrze dzioba dorosłego samca ma kolor seledynowy. Jest ono chętnie pokazywane samicy w czasie tańca godowego, w trakcie którego samiec wykonuje skomplikowane pozy, a momentem kulminacyjnym jest pokłon w stronę samicy z szeroko otwartym dziobem” – opisuje warszawska ptaszarnia. Latawiec królewski to mały ptak, mierzy maksymalnie 20 cm (samice) i waży 40–60 gramów. Jak wszystkie cudowronki zamieszkuje gęste lasy i nie lubi otwartych przestrzeni, o które zresztą na Nowej Gwinei trudno. Cudowronki to jedne z najintensywniej ubarwionych ptaków. Kolory mają u nich kluczowe znaczenie w rytuałach godowych. Samce tych ptaków słyną z wymyślnych tańców i prezentowania swoich kolorowych piór o różnych kształtach, gdy zabiegają o względy samic. Efekt „wow” za kilka lat – wtedy samiec pokaże prawdziwe kolory Osobniki, które przyjechały do Warszawy, są na tyle młode, że tej feerii barw jeszcze u samca nie widać. W tej chwili nie różni się on specjalnie od ubarwionej maskująco, w odcieniach brązu i szarości, samicy. Według informacji przekazanych przez warszawską ptaszarnię pełne wybarwienie samca może zająć nawet 4–5 lat. Ptaszarnia warszawskiego zoo to prężnie działająca instytucja, której nie brakuje rzadkich gatunków i sukcesów. Niedawno udało jej się rozmnożyć innego rzadkiego ptaka –wieloszpona pawiego. Źródło: Ptaszarnia warszawskiego zoo Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Gdzie żyją flamingi. Śladami najpiękniejszych ptaków na Ziemi
Budują swoje gniazda z błota, lubią brodzić w ciepłej wodzie i wyróżniają się niezwykłym różowym kolorem. Poznaj najpiękniejsze flamingi.
W tym artykule: Gdzie żyją flamingi? Co jedzą flamingi? Jak wygląda flaming? Kto rządzi w stadzie? Swoją nazwę zawdzięczają mieszkańcom Półwyspu Iberyjskiego. Zarówno w języku hiszpańskich, jak i portugalskim „flamengo” oznacza coś o „płomiennym kolorze”. I rzeczywiście, tym, co przede wszystkim wyróżnia flamingi, jest jest niezwykły, żywy kolor. Flamingi to duże ptaki. Największe osobniki osiągają nawet 170 cm wysokości. Rzadko przy tym przekraczają 4 kg masy ciała. Nic zatem dziwnego, że często stado spacerujących z gracją ptaków porównywane jest z modelkami na wybiegu. Gdzie żyją flamingi? Poza Australią i Ocenią flamingi można spotkać we wszystkich ciepłych strefach klimatycznych świata. Wyróżnia się 6 różnych gatunków flamingów, które zamieszkują inne obszary naszej planety. Oto 6 regionów, gdzie żyją flamingi. Flaming różowy (Phoenicopterus roseus) – ten gatunek można spotkać w największej liczbie miejsc na świecie. Flamingi różowe dobrze się czują w Afryce, a południowej Azji, ale również w południowej Europie. Szczególnie upodobał sobie francuskie wybrzeże Morza Śródziemnego. Flaming mały (Phoeniconaias minor) – spotykany na obszarze Wielkich Rowów Afrykańskich, a także w północno-zachodnich Indiach. Jest najbardziej liczebnym gatunkiem flaminga. Flaming chilijski (Phoenicopterus chilensis) – występuje w południowej części Ameryki Południowej, od Ekwadoru aż po Ziemię Ognistą. Jest uznawany za gatunek bliski zagrożenia wymarciem. Flaming krótkodzioby (Phoenicoparrus jamesi) – bladszy w upierzeniu w porównaniu z innymi gatunkami. Flaming krótkodzioby występuje w Andach w Ameryce Południowej. Flaming andyjski (Phoenicoparrus andinus) – można go również spotkać w Andach: w Argentynie, Chile, w Boliwii i w Peru. Co ciekawe, czasami spotykany również w zachodniej Brazylii, dokąd trafia wraz z podmuchami wiatru. Flaming karmazynowy (Phoenicopterus ruber) – wyróżnia się mocno różowym, prawe łososiowym kolorem. Flamingi karmazynowe najłatwiej spotkać na wybrzeżu Morza Karaibskiego. Żyje na Jukatanie i na Antylach. Część populacji występuje również w na Wyspach Galapagos. Co jedzą flamingi? Osobliwy widok to stojący w płytkiej wodzie ptak, który zanurza głowę i wykonuje dziwne ruchy swoimi długimi nogami przestępując z jednej na drugą. Jesteśmy świadkiem posiłku flaminga. Warto zwrócić uwagę na charakterystyczny dziób tego ptaka. To jedno z tych wąsko wyspecjalizowanych „narzędzi”. Są dzioby do zabijania, łupania orzechów, łupania drewna, wypijania nektaru z kwiatów czy grzebania we wnętrznościach martwych zwierząt i do wielu innych zastosowań. Dziób flaminga służy do odcedzania wody, zmąconej przestępowaniem z nogi na nogę, aby oddzielić wszystkie elementy nadające się do zjedzenia. Ptak zanurza głowę w wodzie lub błocie tak, że górna część dzioba jest poniżej dolnej, a ruchami języka pompuje wodę. Na specjalnych blaszkach szczęki osadza się pokarm. Flaming nie jest wybredny. Zje rośliny, nasiona, ślimaki, rybki, mięczaki, skorupiaki, jeśli tylko ich wielkość nie przekracza jednego centymetra. Nie wiadomo, czy pozbywa się wody ze względu na jej nijaki smak, czy też nie chce się nadmiernie ożłopać, bo jak każdemu wiadomo z żołądkiem wypełnionym litrami wody kiepsko się lata. Co do wody. Otóż flamingi żyją w swoistej niszy ekologicznej, w której nie mają zbyt silnej konkurencji. To często bardzo zasolone wysychające płytkie morskie laguny albo silnie alkaliczne wody akwenów, których dna wypełniają wulkaniczne pyły. Kangur – zadziwiające zwierzę z antypodów. Gdzie żyją kangury, jak wyglądają i co jedzą? To zwierzę stało się symbolem Australii. Kangur jest nawet w jej herbie. Gdzie żyją kangury? Jak wyglądają kangury? Co jedzą kangury? Poniżej odpowiadamy na te pytania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kangur-zadziwiajace-zwierze-z-antypodow-gdzie-zyja-kangury-jak-wygladaja-i-co-jedza-fot-jouan-rius-gamma-rapho-via-getty-images-1b10563.jpeg" width="938" height="623" alt="Kangur – zadziwiające zwierzę z antypodów. Gdzie żyją kangury, jak wyglądają i co jedzą? (Fot. JOUAN/RIUS/Gamma-Rapho via Getty Images)" title="Kangur – zadziwiające zwierzę z antypodów. Gdzie żyją kangury, jak wyglądają i co jedzą? (Fot. JOUAN/RIUS/Gamma-Rapho via Getty Images)" /> Jak wygląda flaming? Rzucającą się w oczy cechą flamingów jest ich długa i niezwykle ruchliwa szyja. W stanie „spoczynku” tworzy ona charakterystyczny kształt litery S, choć ptak potrafi wygiąć ją w dowolnym miejscu i równie dowolnym kierunku. Zapewne zawdzięcza to liczbie kręgów szyjnych. Ma ich aż 19. Człowiek, czy nawet żyrafa ma ich siedem. Jest zatem czym się pochwalić. Wydawać by się mogło, że pióra flamingów są różowe. Nazwa gatunkowa flaming różowy do czegoś zobowiązuje. Okazuje się jednak, że pióra flamingów są tak naprawdę białe, a swoją barwę zawdzięczają swoistemu make-upowi. Pisklęta flamingów wykluwają się białe. Dopiero dorosłe osobniki stają się różowe. Ptaki nakładają na pióra oleistą substancję wydobywającą się z gruczołów kuprowych. Zwierzęta rozprowadzają ją po całym ciele przy pomocy dzioba. Zapewnia on wodoodporność, a czerwony kolor jest wynikiem przyjmowania pokarmu bogatego w karotenoidy. To ta sama substancja, której zawdzięczamy barwę marchewki lub pomidora. Co ciekawe, intensywność barwy flamingów zależy od ich diety. Mimo że nie żywią się warzywami to pozyskują ten barwnik głównie ze skorupiaków. Ptaki te „malują” się chętniej i mają intensywniejszą barwę w okresie godowym a te „bardziej różowe” odnoszą większy sukces lęgowy. Nic dziwnego skoro flamingi swój barwnik zawdzięczają pokarmowi, to bardziej intensywna barwa upierzenia może być świadectwem sprawności danego osobnika w zdobywaniu pożywienia. Skoro jest zdrowy i silny to doskonale nadaje się na rodzica. Kto rządzi w stadzie? Flamingi żyją w wielkich stadach. To kwestia bezpieczeństwa. Łatwo jest upolować jednego ptaka, ale na zaatakowanie wielu tysięcy nie każdy wróg się decyduje. Zwłaszcza, że wysoki wzrost pozwala dostrzec nieprzyjaciela z daleka i ostrzec kompanów. Kiedy obserwujemy olbrzymie stado flamingów, a ich liczebność może dochodzić do 30 tysięcy, zdarza się, że bez żadnego ostrzeżenia wszystkie jednocześnie się zrywają i lecą w jednym kierunku. Pierwsze co widzimy to to, że mniej lub bardziej różowe ptaki mają spód skrzydeł intensywnie czarny. W locie wyglądają pięknie. Wyciągają długą szyję i równie długie nogi. Liczebność stad flamingów też zaskakuje kiedy się dowiemy, że ptaki te wyprowadzają jeden lęg w roku a i to nie w każdym a samica składa wiosną tylko jedno jajko. Rzadko zdarzają się dwa. Samica składa je w gnieździe ulepionym z mułu w kształcie ściętego stożka z dołkiem na szczycie. Jajko wysiaduje oboje rodziców, którzy łączą się parę na całe życie. Susza odsłoniła starożytny Most Nerona na rzece Tyber w Rzymie Od wielu tygodni Włochy zmagają się z poważną suszą. Skutki tej klęski żywiołowej odczuwają wszyscy, a jej skalę pokazuje poziom na rzece Tyber w Rzymie. Młode usamodzielniają się po około 70 dniach. Pisklęta po opuszczeniu gniazd podobnie jak strusie, gromadzą się w żłobki, składające się z ptaków w zbliżonym wieku. Po miesiącu od wyklucia potrafią już samodzielnie zdobywać pokarm. Rodzice dokarmiają pisklęta, aż te staną się lotne, czyli przez kolejnych pięć tygodni. Dziób wykształca się ostatecznie w szóstym tygodniu życia. Do tej pory maluchy żywione są tak zwanym ptasim mleczkiem, czyli wydzieliną wola rodziców. Hormon odpowiedzialny za laktację jest dokładnie taki sam jak u ssaków, z tą różnicą, że mleko produkuje i tata i mama. Ten sposób odżywiania znają jedynie flamingi i gołębiowate. Jednak mleczko flamingów jest intensywnie czerwone.
Kiedy ten numer Travelera idzie do drukarni, jestem właśnie w połowie trzytygodniowej włóczęgi po Turcji. Zaczęła się ona w Stambule i wiedzie przez Kapadocję nad Morze Czarne, Kars przy granicy z Armenią, gdzie są ruiny starożytnego miasta Ani, i wreszcie na górę Ararat, nad jezioro Wan i do Antalyi. Podróżuję lokalnym transportem, przez oszałamiające krajobrazy i miejsca. Poznaję ludzi, kuchnię, lokalne zwyczaje. Bywa, że jestem jedynym gościem w hotelu, za który płacę mniej niż w poprzednim roku za hostel. Podróżowanie nigdy nie było tak łatwe i jednocześnie tak trudne jak obecnie, rzecz jasna z powodu pandemii. Ale dlatego też, jak chyba nigdy wcześniej, delektuję się każdym momentem tej podróży. Zapamiętuję smaki i zapachy, uśmiechy i życzliwe gesty. Podróżowanie to nasza wspólna Travelerowa pasja. W drodze najlepiej odpoczywam, regeneruję się, zbieram siły. Ona daje mi poczucie radości i wolności. Na pewno wiecie, o czym piszę, dlatego jesteście z nami. I dlatego, nawet jeżeli przez chwilę zostaniemy w domach, to planujmy nasze kolejne bliższe i dalsze podróże. Mam nadzieję, że to wydanie Travelera będzie dla Was inspiracją. Nie jest wprawdzie o Turcji, choć szczerze polecam ten kraj, tylko o Europie i jej najbardziej zachwycających miejscach. Przygotowaliśmy dla Was listę aż 36 wyjątkowych propozycji, które warto zobaczyć. Wieloma z nich być może będziecie zaskoczeni, bo jeszcze o nich nie pisaliśmy. I jestem pewna, że część z nich uda nam się odwiedzić już w przyszłym roku. Nie przestawajmy marzyć. Bądźcie zdrowi i dbajcie o siebie! Agnieszka Franus Redaktor naczelna
Piękni są tylko ci niewierni. O miłosnych grach rajskich ptaków
Trudno o piękniejsze stworzenia niż ptaki rajskie. Nadzwyczajną urodą mogą się jednak pochwalić wyłącznie samce. I to tylko te, które głęboko gardzą monogamią.
Czy istnieją ptaki bez nóg? – O, jak najbardziej! – odpowiedziałby Karol Linneusz, ojciec systematyki organizmów. W 1760 nazwał przecież największego z rajskich ptaków Paradisea apoda, czyli właśnie „beznogi ptak rajski”. Znakomity przyrodnik dał się nabrać jak dziecko! W jego czasach nikt w Europie nie widział tego stworzenia żywego. Linneusz miał do dyspozycji jedynie skórki i wypchane egzemplarze, które dotarły do niego z Nowej Gwinei. Rzeczywiście, nie miały nawet śladu dolnych kończyn. Dopiero kilkadziesiąt lat później Europejczycy odkryli, że zabobon-ni Papuasi po upolowaniu ptaka odcinali mu nogi i zakopywali je jako ofiarę dla bogów. A że byli mistrzami w preparowaniu skór i zwierząt, nieświadomie wpuścili mieszkańców Starego Świata w maliny. Na usprawiedliwienie Linneusza trzeba jednak przyznać, że atmosferę niezwykłości wokół rajskich ptaków budowano w Europie przynajmniej od XVI wieku. To wtedy powstała nazwa tej rodziny ptaków, wiele mówiąca o zachwycie europejskich żeglarzy i kupców, którym jako pierwszym tubylcy pokazali niezwykłej urody ptasie pióra. Holenderski podróżnik i historyk Jan Van Linschoten, żeglujący w rejonach ich występowania (Nowej Gwinei, Moluków i północno-wschodniej Australii) pisał: „nikt nigdy nie widział tych ptaków żywych, ponieważ całe życie spędzają w przestworzach, zwracając się ku słońcu i nigdy nie spoczywając na ziemi, dopóki nie umrą”. I to on prawdopodobnie ochrzcił je mianem rajskich ptaków. Wcześniej mieszkańcy Archipelagu Malajskiego nazywali je „manuk dewata” lub „bolong diuata”, czyli ptakami boga, zaś portugalscy żeglarze mówili o nich ptaki słońca („Passaros de sol”). Po takim wstępie aż wstyd napisać, jakie miano nadali im polscy przyrodnicy. No cóż, w naszym języku te niezwykłe ptaki oficjalnie zwą się… cudowronkami. Chyba nie ma co się dziwić, że mało kto używa tego dumnego określenia. Bajeczne upierzenie rajskich ptaków zawdzięczamy ich seksualnemu rozpasaniu. A dokładniej: rozpasaniu samców, bo samiczki cudowronek wyglądają i prowadzą się raczej skromnie. Płeć męska zdecydowanej większości rajskich ptaków gardzi monogamią. Kolejne partnerki zdobywa za pomocą fantazyjnych ozdób z piór na głowie i ogonie oraz jaskrawych barw. Większość samców tokuje samotnie. Przygotowują sobie arenę, np. na ziemi oczyszczonej z patyczków lub w koronach drzew. Niektóre, jak latawiec złotogrzbiety, obrywają liście z okolicznych gałęzi, by ich pokazy były doborze widoczne. I zaczynają swój miłosny taniec – każdy gatunek we własnym stylu. Częstym elementem jest „stawanie na głowie”, z pochylaniem dzioba jak najniżej i unoszeniem rozłożonego ogona tak wysoko, jak się da. W repertuarze znajduje się także rozkładanie skrzydeł, trzepotanie nimi, puszenie piersi i efektowne obroty. Towarzyszą temu głośne śpiewy, poświstywania i buczenia. O ile większość samców wykonuje swój spektakl w pojedynkę, to są i takie, które wyznają zasadę „wespół w zespół”. Należy do nich np. cudowronka krasnopióra. Panowie zbierają się w grupie liczącej od kilku do nawet 20 osobników i rozpoczynają miłosną rewię. Wobec takiego zbiorowego pokazu męskich wdzięków żadna samiczka nie może przelecieć obojętnie. A to do niej należy wybór. Przygląda się tokującym samcom i wybiera najbardziej efektownego tancerza i śpiewaka. Wybranek robi swoje i… przestaje interesować się partnerką. Witamy w codzienności! U większości rajskich ptaków cały trud wychowania potomstwa spada bowiem na samicę. Jako żywe legendy ptaki rajskie powinny delektować się kwiatowym nektarem… I rzeczywiście, robią tak, ale tylko nieliczne, i traktując go jedynie jako okazjonalny dodatek do diety. Większość jada zwyczajnie: owady i owoce, czasem nawet żaby i jaszczurki. Są takie, jak płatkonosy czarny i ognisty, które żywią się tylko owocami, ale są także typowi mięsożercy. Pomaga im w tym długi, zakrzywiony dziób, którym wyszukują bezkręgowce ukryte w próchniejącym drewnie. Z kolei owadożerne ozdobniki potrafią swym mocnym dziobem łupać w martwe pnie i gałęzie jak dzięcioły. Pośród rajskich ptaków nie wszystkie łamią tak drastycznie zasady równouprawnienia. Istnieje kilka gatunków (np. fałdowrony), których samce nie odróżniają się od samic. Najczęściej grzecznie żyją one w stałych związkach i wspólnie dbają o pisklęta. Bo i czym tacy panowie mieliby się popisywać podczas „skoków w bok”? Pozostają im tęskne spojrzenia w stronę krewniaków, którzy mogą sobie poszaleć. A ci nie próżnują, przekraczając wszelkie granice. Nawet, za przeproszeniem, międzygatunkowe! Rozochocone samce potrafią bowiem zawrócić w głowie „obcej” samiczce! Z jajek wykluwają się wówczas hybrydy – zjawisko dość rzadkie wśród zwierząt żyjących na wolności. Tymczasem w przypadku rajskich ptaków ornitolodzy doliczyli się ponad 20 typów takich krzyżówek. Wobec jurności cudowronek naukowcy mają kłopot z oceną ich różnorodności. W zależności od źródła można znaleźć informację o 35, 42 a nawet 44 gatunkach. Zamieszkiwanie niedostępnych gór okazało się świetnym patentem na przetrwanie w trudnych czasach. Ale większość rajskich ptaków dzieli swoje środowisko z człowiekiem. I teraz niespodzianka: zagrożone są jedynie 3 gatunki cudowronek. Ale nawet w ich przypadku sytuacja nie jest tragiczna. Jak to możliwe? Wcześnie objęto je ochroną. Dzięki brytyjskiemu Królewskiemu Towarzystwu Ochrony Ptaków i amerykańskiemu Audubon Society już w 1908 r. zakazano polowań na ptaki rajskie w celach eksportowych (wcześniej w samym Londynie sprzedawano do 40 tys. wypchanych osobników rocznie). W 1917 r. w Anglii zakazano importu „rajskich piór”. Pięć lat później polowań zabroniła Nowa Gwinea. Pozostała jedynie Indonezja, ale i ona 16 lat temu zakazała handlu tym towarem. Same cudowronki Natura też wyposażyła w zabezpieczenia przed ludźmi – np. wspomnianą już poligamię. Mimo że łupem myśliwych padała część samców, pozostałe mogły zapłodnić wiele samic. Oczywiście, największą wartość dla ludzi miały ptaki o najbardziej efektownym upierzeniu. Samce rajskich ptaków pełnię barw i kształtów piór pokazują zazwyczaj po 5. roku życia. Ale dojrzewają płciowo już jako dwulatki. Gdy więc w środowisku brakowało najbardziej dekoracyjnych starszych samców, samiczki brały mniej efektowny, młodszy „towar”. I tak rajskie ptaki przetrwały ponad 500 lat kontaktów z cywilizacją Zachodu.
Dziewięć lat temu dwóch ludzi podjęło się niezwykłej misji. Chcieli jako pierwsi sporządzić dokumentację wszystkich 39 gatunków legendarnych rajskich ptaków. Po 18 wyprawach i wykonaniu blisko 40 tysięcy fotografii zadanie zostało wykonane.
Na Nowej Gwinei kangury wspinają się na drzewa, a motyle wielkości dużych talerzy śmigają po lesie deszczowym, w którym ssaki składające jaja taplają się w błocie. Żaby mają nosy jak Cyrano de Bergerac, a rzeki są pełne tęczowych ryb. Jednak żaden z cudów nowogwinejskiej przyrody nie zafascynował naukowców tak jak stworzenia, które XIX-wieczny przyrodnik Alfred Russel Wallace nazwał najbardziej niezwykłymi i najpiękniejszymi z pierzastych mieszkańców ziemi. Miał na myśli rajskie ptaki. 39 ich gatunków spotyka się tylko na Nowej Gwinei i kilku pobliskich obszarach. Mimo dziesięcioleci obserwacji i badań nikomu nie udało się zobaczyć ich wszystkich – aż do tej pory. W 2003 r. Edwin Scholes, ornitolog z Uniwersytetu Cornella, oraz Tim Laman, biolog i fotograf, rozpoczęli planowanie misji, której celem było wykonanie dokumentacji wszystkich gatunków rajskich ptaków. Zajęło im to osiem lat i wymagało podjęcia 18 wypraw w jedne z najbardziej egzotycznych obszarów naszej planety. Poprzez zdjęcia, filmy wideo i nagrania dźwiękowe (nie wspominając o staromodnych notatnikach) Scholes i Laman uwiecznili rytuały godowe i działania nieznane wcześniej nauce. Świat przyrody zna niewiele spektakli równie dziwacznych jak zachowania godowe samców z rodziny cudowronkowatych (Paradisaeidae). Eksplozje złotych piór, komiczne tańce, stosiny przypominające anteny robotów, opalizujące kryzy i bufki, kołnierze i wachlarze, a także kolory przyćmiewające wszelkie klejnoty – cała ta ekstrawagancja ma tylko jeden cel: zwrócenie uwagi tylu samic, ilu się da. Rajskie ptaki stanową skrajny przykład opisanej przez Karola Darwina teorii doboru płciowego – samice wybierają samców w oparciu o kilka pociągających cech, zwiększając tym samym szanse, że cechy te będą przekazywane z pokolenia na pokolenie. Na Nowej Gwinei obfitość pożywienia i niewielka liczba drapieżników umożliwiły ptakom rozkwit i wyolbrzymianie ich najbardziej atrakcyjnych cech do stopnia, który nawet pozbawieni polotu naukowcy nazwali absurdalnym. Jaskrawe pióra od tysięcy lat były cenione w Azji jako ozdoby. Łowcy, którzy w XVI w., sprzedawali pierwsze okazy Europejczykom, często usuwali skrzydła i nogi ptaków, by podkreślić pióra, dzięki czemu powstała opinia, że są to w dosłownym sensie ptaki bogów, fruwające w niebiosach bez żadnego spoczynku i czerpiące pożywienie z rajskich mgieł. W XXI w. Laman i Scholes postawili sobie za cel sporządzenie dokumentacji zachowań tych ptaków w sposób, jakiego nikt nigdy nie próbował – z perspektywy samic. Na wyspie Batanta, położonej na zachód od Nowej Gwinei, Laman wspiął się na wysokość 50 m, w korony lasu deszczowego, żeby sfotografować rytuał godowy cudowronki czerwonej. Na półwyspie Huon, jakieś 2 tys. km na wschód, przymocował do gałęzi drzewa aparat skierowany obiektywem w dół, aby okiem samicy popatrzeć na kolorowe pióra na piersiach i fascynującą baletową spódniczkę samca sześciopióra garbonosego. Badacze mieli już doświadczenia w tropikach, ale wszystkiego nie da się przewidzieć. Dwa razy dryfowali więc po morzu, gdy zawiodły silniki ich łodzi. Za elektryzujące chwile, takie jak pierwszy widok samca astrapii czarnej do góry nogami (w postawie godowej), musieli zapłacić 2 tys. godzin obserwacji i milczącego wyczekiwania w kryjówkach. Wypatrzenie niebiesko-czarnego fałdowrona lśniącego w czerwcu 2011 r. oznaczało koniec ich poszukiwań. Scholes i Laman liczą na to, że ich praca będzie sprzyjać ochronie przyrody na Nowej Gwinei, gdzie do tej pory siedliska ptaków były bezpieczne po prostu dzięki swemu oddaleniu. Jak napisał Wallace: Wygląda na to, że natura zrobiła wszystko, żeby te jej największe skarby nie straciły wartości poprzez to, że zbyt łatwo je zdobyć. Grant NGS Ten projekt został sfinansowany po części dzięki twojemu członkostwu w Towarzystwie National Geographic oraz współpracy z Laboratorium Ornitologii Uniwersytetu Cornella. Alfred Russel Wallace, badacz z XIX w., jako jeden z pierwszych obserwował rajskie ptaki w stanie dzikim. Podążając jego śladem, Tim Laman (u góry z prawej) i Edwin Scholes odwiedzili 51 miejsc. Na indonezyjskiej wyspie Waiego wypatrzyli latawca krasnogrzbietego, ptaka przypominającego klejnot. (Fot. Biblioteka Ksiąg Rzadkich i Rękopisów, Uniwersytet Columbia) Warto wiedzieć: Rajskie ptaki Spotyka się je tylko we wschodniej Australii, na Nowej Gwinei i okolicznych wyspach. Żyją na wielu wysokościach, od bagnistych nizin po wilgotne lasy w wysokich partiach gór, ponad 3500 m nad poziomem morza. Dzięki obfitości pożywienia, różnorodnym siedliskom i nielicznym drapieżnikom ta grupa ptaków mogła zróżnicować się mocno na drodze ewolucji. Jedne mają zaledwie 16, a inne aż 125 cm, są ptaki o burym upierzeniu i takie, które olśniewają barwami. Rajskie ptaki (Rys: Fernando G. Baptista; Fanna Gebreyesus; Źródła: Edwin Scholes; Tim Laman) DUMA TROPIKÓW Członkowie rodziny Paradisaeidae występują na niewielkim fragmencie globu obejmującym Nową Gwineę i kilka sąsiednich wysp oraz skrawki wschodniej Australii. DUMA TROPIKÓW (MAPY: MAGGIE SMITH; NG MAPS)
Dziewięć lat temu dwóch ludzi podjęło się niezwykłej misji. Chcieli jako pierwsi sporządzić dokumentację wszystkich gatunków legendarnych rajskich ptaków. Po 18 wyprawach i wykonaniu blisko 40 tysięcy fotografii zadanie zostało wykonane.
Na Nowej Gwinei kangury wspinają się na drzewa, a motyle wielkości dużych talerzy śmigają po lesie deszczowym, w którym ssaki składające jaja taplają się w błocie. Żaby mają nosy jak Cyrano de Bergerac, a rzeki są pełne tęczowych ryb. Jednak żaden z cudów nowogwinejskiej przyrody nie zafascynował naukowców tak, jak stworzenia, które XIX-wieczny przyrodnik Alfred Russel Wallace nazwał najbardziej niezwykłymi i najpiękniejszymi z pierzastych mieszkańców ziemi. Miał na myśli rajskie ptaki. 39 ich gatunków spotyka się tylko na Nowej Gwinei i kilku pobliskich obszarach. Mimo dziesięcioleci obserwacji i badań nikomu nie udało się zobaczyć ich wszystkich – aż do tej pory. W 2003 r. Edwin Scholes, ornitolog z Uniwersytetu Cornella, oraz Tim Laman, biolog i fotograf, rozpoczęli planowanie misji, której celem było wykonanie dokumentacji wszystkich gatunków rajskich ptaków. Zajęło im to osiem lat i wymagało podjęcia 18 wypraw w jedne z najbardziej egzotycznych obszarów naszej planety. Poprzez zdjęcia, filmy wideo i nagrania dźwiękowe (nie wspominając o staromodnych notatnikach) Scholes i Laman uwiecznili rytuały godowe i działania nieznane wcześniej nauce. Świat przyrody zna niewiele spektakli równie dziwacznych jak zachowania godowe samców z rodziny cudowronkowatych (Paradisaeidae). Eksplozje złotych piór, komiczne tańce, stosiny przypominające anteny robotów, opalizujące kryzy i bufki, kołnierze i wachlarze, a także kolory przyćmiewające wszelkie klejnoty – cała ta ekstrawagancja ma tylko jeden cel: zwrócenie uwagi tylu samic, ilu się da. Rajskie ptaki stanową skrajny przykład opisanej przez Karola Darwina teorii doboru płciowego – samice wybierają samców w oparciu o kilka pociągających cech, zwiększając tym samym szanse, że cechy te będą przekazywane z pokolenia na pokolenie. Na Nowej Gwinei obfitość pożywienia i niewielka liczba drapieżników umożliwiły ptakom rozkwit i wyolbrzymianie ich najbardziej atrakcyjnych cech do stopnia, który nawet pozbawieni polotu naukowcy nazwali absurdalnym. Jaskrawe pióra od tysięcy lat były cenione w Azji jako ozdoby. Łowcy, którzy w XVI w., sprzedawali pierwsze okazy Europejczykom, często usuwali skrzydła i nogi ptaków, by podkreślić pióra, dzięki czemu powstała opinia, że są to w dosłownym sensie ptaki bogów, fruwające w niebiosach bez żadnego spoczynku i czerpiące pożywienie z rajskich mgieł. W XXI w. Laman i Scholes postawili sobie za cel sporządzenie dokumentacji zachowań tych ptaków w sposób, jakiego nikt nigdy nie próbował – z perspektywy samic. Na wyspie Batanta, położonej na zachód od Nowej Gwinei, Laman wspiął się na wysokość 50 m, w korony lasu deszczowego, żeby sfotografować rytuał godowy cudowronki czerwonej. Na półwyspie Huon, jakieś 2 tys. km na wschód, przymocował do gałęzi drzewa aparat skierowany obiektywem w dół, aby okiem samicy popatrzeć na kolorowe pióra na piersiach i fascynującą baletową spódniczkę samca sześciopióra garbonosego. Badacze mieli już doświadczenia w tropikach, ale wszystkiego nie da się przewidzieć. Dwa razy dryfowali więc po morzu, gdy zawiodły silniki ich łodzi. Za elektryzujące chwile, takie jak pierwszy widok samca astrapii czarnej do góry nogami (w postawie godowej), musieli zapłacić 2 tys. godzin obserwacji i milczącego wyczekiwania w kryjówkach. Wypatrzenie niebiesko-czarnego fałdowrona lśniącego w czerwcu 2011 r. oznaczało koniec ich poszukiwań. Scholes i Laman liczą na to, że ich praca będzie sprzyjać ochronie przyrody na Nowej Gwinei, gdzie do tej pory siedliska ptaków były bezpieczne po prostu dzięki swemu oddaleniu. Jak napisał Wallace: Wygląda na to, że natura zrobiła wszystko, żeby te jej największe skarby nie straciły wartości poprzez to, że zbyt łatwo je zdobyć.