AI ożywia historię. Cyfrowa rekonstrukcja ostatniej ucieczki z antycznego miasta
Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który próbował przetrwać dwa tysiące lat temu erupcję Wezuwiusza. Biegnąc przez Pompeje, desperacko osłaniał głowę ceramicznym naczyniem. W ten sposób chronił się przed deszczem wulkanicznych odłamków. Dzięki zaawansowanej sztucznej inteligencji naukowcy zrekonstruowali jego wygląd i ostatnie chwile przed śmiercią.
Pompeje są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy Machu Picchu. Archeolodzy prowadzą tam wykopaliska od kilkuset lat. W 79 roku n.e. to rzymskie miasto zostało unicestwione przez wybuch Wezuwiusza – pokryła je gruba warstwa popiołów. A to dało wielką szansę archeologom – w ten sposób naturalna katastrofa na swój sposób zakonserwowała starożytną architekturę, ale także inne ślady. Nieskuteczne ucieczka Najnowsze wykopaliska ujawniły szczątki dwóch mężczyzn tuż za murami Pompejów na nekropolii Porta Stabia. Zginęli w różnych momentach erupcji. Eksperci, wśród których jest dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach Gabriel Zuchtriegel, opublikowali właśnie na ten temat artykuł. Pierwsza ofiara, silnie umięśniony mężczyzna w wieku 18-20 lat, zginął prawdopodobnie drugiego dnia katastrofy. Został on uwięziony przez gwałtowną, energetyczną chmurę piroklastyczną – falę gorącego gazu i popiołu, która dotarła do Pompejów między godziną 7 a 8 rano. Przy jego stopach odnaleziono żelazne gwoździe (clavi caligarii), co sugeruje, że miał na sobie solidne, podkute sandały, typowe dla podróżnych lub legionistów. Moździerz nad głową, jak kask Druga ofiara, mężczyzna w wieku około 35 lat, zmarła kilka godzin wcześniej. Jego ciało znaleziono w pozycji skulonej, a prawa ręka wciąż zdawała się unosić ceramiczny moździerz, którym próbował osłonić głowę. Gest ten stanowi przejmujące potwierdzenie relacji Pliniusza Młodszego, który opisywał ludzi wiążących poduszki na głowach dla ochrony przed spadającymi kamieniami. Na moździerzu zachował się stempel rzemieślnika: „CN(aei) DOMITI / SALUTARIS”. Mężczyzna ten był przygotowany na dłuższą ucieczkę w ciemnościach – trzymał glinianą lampkę oliwną, miał na palcu metalowy sygnet, a przy pasie sakiewkę z dziesięcioma monetami. Sztuczna inteligencja użyta do rekonstrukcji Naukowcy postanowili wykorzystać sztuczną inteligencję do stworzenia cyfrowej rekonstrukcji mężczyzny (i jego otoczenia), który chronił głowę ceramicznym naczyniem. Oto jak wyglądał ten proces: Zastosowane narzędzia. Rekonstrukcja powstała przy użyciu kombinacji różnych programów: ChatGPT Pro posłużył do podstawowego opracowania danych, Adobe Photoshop wykorzystano do retuszu cyfrowego i wkomponowania trzymanego przez mężczyznę naczynia, natomiast oprogramowanie LM Nano Banana Pro pozwoliło na wygenerowanie kontekstu środowiskowego oraz detali o charakterze „kinematograficznym”. Całością procesu zarządzano na platformie LM Runaway. Charakter pracy. Model przygotował dr Paolo Kirschner pod ścisłym nadzorem naukowym archeologów i antropologów. Jest to prototyp eksperymentalny, który ma na celu przedstawienie wyników badań w sposób bardziej przystępny dla osób niebędących specjalistami. Cel i rola AI. Sztuczna inteligencja została potraktowana jako narzędzie do tworzenia modeli interpretacyjnych i hipotez, a nie jako źródło ostatecznej prawdy naukowej. Naukowcy liczą na to, że AI znacząco wspomoże popularyzację wiedzy archeologicznej. AI nie zastąpuje naukowców Naukowcy podkreślają, że sztuczna inteligencja w tym procesie nie zastępowała archeologa, lecz pod jego kontrolą rozszerzała możliwości interpretacyjne. Poza tym przyspieszyła wykonanie skomplikowanych efektów wizualnych (kolorystyka, tekstury, ruch), które tradycyjnymi metodami graficznymi tworzy się znacznie dłużej. – Projekt otwiera szerszą dyskusję na temat wykorzystania sztucznej inteligencji w archeologii –uważa profesor Jacopo Bonetto z Uniwersytetu w Padwie, który jest współautorem artykułu na ten temat. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pamiętasz ten wulkan? Eyjafjallajökull 15 lat temu zatrzymał świat. Czy znów może wybuchnąć?
Eyjafjallajökull to jedno z tych miejsc na mapie świata, których nazwa sama w sobie stanowi wyzwanie, a jednocześnie kryje historię, która potrafi zatrzymać globalny ruch lotniczy i przyciągnąć uwagę milionów ludzi. To nie tylko islandzki wulkan, lecz także symbol potęgi natury w epoce nowoczesnych technologii. Jego erupcja w 2010 roku pokazała, jak ściśle powiązany jest współczesny świat i jak jedno zjawisko geologiczne może wpłynąć na życie całego kontynentu.
Spis treści: Geologia wulkanu Erupcje wulkanu Eyjafjallajökull Czy wulkan Eyjafjallajökull jest nadal aktywny? Wulkan Eyjafjallajökull znajduje się w południowej części Islandii. Leży około 150 kilometrów od Reykjavíku, w sąsiedztwie innych znanych systemów wulkanicznych, w tym Katli. Jego charakterystyczną cechą jest to, że w całości ukryty jest pod lodowcem o tej samej nazwie. Gdy dochodzi do erupcji podlodowcowej, topniejący lód generuje dodatkowe ilości wody, co może prowadzić do powstawania gwałtownych powodzi glacjalnych, tzw. jökulhlaup. Islandia jako całość jest jednym z najbardziej aktywnych wulkanicznie obszarów na Ziemi. Leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, czyli granicy rozchodzących się płyt tektonicznych – północnoamerykańskiej i eurazjatyckiej. To właśnie ich powolne odsuwanie się od siebie powoduje powstawanie szczelin, przez które magma może wydostawać się na powierzchnię. Eyjafjallajökull jest jednym z wulkanów powstałych w wyniku tego procesu. Sam masyw wznosi się na wysokość 1666 metrów nad poziomem morza. Choć nie jest najwyższym wulkanem Islandii, jego położenie pod lodowcem sprawia, że erupcje mają specyficzny, często gwałtowny charakter. Kontakt gorącej magmy z lodem i wodą prowadzi do intensywnych eksplozji pary wodnej, co zwiększa siłę wybuchów. Geologia wulkanu Eyjafjallajökull, którego wiek badacze określają na 800 000 lat, jest wulkanem warstwowym (stratowulkanem). Tego typu konstrukcja powstaje w wyniku kolejnych erupcji, które nie mają jednorodnego charakteru – część z nich jest efuzyjna (spokojny wypływ lawy), inne natomiast mają charakter eksplozywny. Pod lodowcem znajduje się kaldera, czyli zagłębienie powstałe w wyniku zapadnięcia się komory magmowej po jednej z wcześniejszych erupcji. Eyjafjallajökull jest zasilany przez komorę magmową, posiada otwory wentylacyjne i sieć szczelin, którymi magma może wydostawać się na powierzchnię. Warto podkreślić, że Eyjafjallajökull jest częścią większego systemu tektonicznego. W przeszłości obserwowano związek czasowy między jego aktywnością a erupcjami pobliskiej Katli. Choć mechanizm tej zależności nie jest w pełni wyjaśniony, badacze od dawna analizują potencjalne interakcje między tymi systemami. Erupcje wulkanu Eyjafjallajökull Historia erupcji Eyjafjallajökull sięga ponad tysiąc lat wstecz. Źródła historyczne wspominają o aktywności wulkanu w X, XVII i XIX wieku, jednak najbardziej znana erupcja miała miejsce stosunkowo niedawno, bo w 2010 roku. To właśnie wtedy islandzki wulkan stał się jednym z najczęściej wymienianych słów w światowych mediach. Erupcja rozpoczęła się w marcu 2010 roku od fazy szczelinowej, która miała stosunkowo spokojny przebieg. Lawa wypływała z pęknięć w ziemi, tworząc widowiskowe strumienie ognia. Jednak w kwietniu aktywność przeniosła się pod lodowiec, co radykalnie zmieniło charakter zjawiska. Kontakt magmy z dnem lodowca doprowadził do serii eksplozji, w wyniku których do atmosfery trafiły ogromne ilości drobnego popiołu wulkanicznego. Chmura popiołu uniosła się na wysokość kilku kilometrów i zaczęła przemieszczać się nad Europą. Dodatkowo powstałe wskutek wybuchu drobne cząstki szkła stanowiły realne zagrożenie dla silników odrzutowych. W rezultacie wiele państw europejskich zdecydowało się na czasowe zamknięcie przestrzeni powietrznej. Islandia w centrum uwagi wskutek zakłóceń ruchu lotniczego W kwietniu 2010 roku Europa doświadczyła największego paraliżu lotniczego od czasów II wojny światowej. Setki tysięcy pasażerów utknęły na lotniskach, a tysiące lotów zostało odwołanych. Linie lotnicze poniosły ogromne straty finansowe, a gospodarka wielu państw odczuła skutki zakłóceń w transporcie towarów. Chmura popiołu przemieszczała się zgodnie z kierunkiem wiatrów, obejmując znaczną część Europy Północnej i Środkowej. Decyzje o zamknięciu przestrzeni powietrznej były podejmowane z dużą ostrożnością, ponieważ w przeszłości zdarzały się przypadki uszkodzeń silników przez popiół wulkaniczny. Co istotne, sama Islandia również doświadczyła lokalnych skutków erupcji. Pojawiły się powodzie lodowcowe (tzw. jökulhlaup), wobec czego konieczna była ewakuacja 800 osób. Dodatkowo opadający popiół pokrywał pola uprawne, wpływał na hodowlę zwierząt i jakość powietrza. Jednocześnie wydarzenie to przyciągnęło uwagę turystów oraz mediów, paradoksalnie czyniąc wyspę bardziej rozpoznawalnym kierunkiem podróży. Czy wulkan Eyjafjallajökull jest nadal aktywny? Eyjafjallajökull jest klasyfikowany jako wulkan aktywny, co oznacza, że w przeszłości wykazywał działalność erupcyjną i istnieje potencjalna możliwość jej powtórzenia. Brak bieżącej erupcji nie oznacza, że system wulkaniczny pozostaje uśpiony w sensie definitywnym. Po 2010 roku Eyjafjallajökull pozostaje spokojny, jednak eksperci podkreślają, że w długiej perspektywie czasowej kolejne erupcje są prawdopodobne. Wulkany funkcjonują w cyklach, które mogą obejmować okresy wieloletniej ciszy przeplatane gwałtowną aktywnością. Erupcja Eyjafjallajökull uświadomiła światu, że nawet w dobie globalizacji i zaawansowanych technologii człowiek pozostaje zależny od procesów zachodzących głęboko pod powierzchnią Ziemi. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Potężne wybuchy na południu Japonii: wulkan zakłóca ruch lotniczy
Japonia regeneruje się po trzech niedzielnych erupcjach wulkanu Sakurajima. Wybuch wyrzucił w powietrze tony popiołu, co zatrzymało ruch lotniczy na południu kraju. Władze ostrzegają również przed innymi szkodliwymi konsekwencjami tego zdarzenia.
Wulkan Sakurajima stanowi jeden z najbardziej monumentalnych widoków kraju ze stolicą w Tokio. Do 2025 roku ostatni wybuch miał miejsce w listopadzie 2019 roku. Wtedy to popiół wzbił się na wysokość ok. 5 kilometrów, co spowodowało liczne utrudnienia dla tamtejszej ludności. Na szczęście w żadnej z dwóch ostatnich erupcji nie doszło do żadnego zgonu. Gdzie doszło do erupcji? Wulkan Sakurajima znajduje się na trzeciej co do wielkości wyspie Japonii – Kiusiu, która ulokowana jest na samym południu kraju. Przez długie wieki, od momentu powstania, tworzył on oddzielną, niewielką wyspę w Zatoce Kagoshima. Po kilkumiesięcznym wypływie lawy, który miał miejsce podczas wielkiego trzęsienia ziemi z 1914 roku, doszło do połączenia wyspy z półwyspem Ōsumi. Od tamtej pory turyści odwiedzający południe Japonii mogą dostać się na wyspę „suchą stopą”. Jak przebiegły wybuchy? Do wybuchów doszło w niedzielę, w godzinach porannych. Pierwsza erupcja miała miejsce o godzinie 01:00 czasu lokalnego, dwie kolejne – o 02:30 i 08:50. W wyniku tych zdarzeń w powietrze zostały wyrzucone materiały piroklastyczne, takie jak popiół wulkaniczny, który wraz z dymem stworzył wysoki na 4,4 kilometra słup. Japońska Agencja Meteorologiczna (JMA) zaznacza, że chmury popiołu przesuwają się w stronę północnego wschodu, co może doprowadzić do opadów popiołu w prefekturach Kagoshima i Miyazaki. Konsekwencje erupcji Niedzielne wybuchy sprawiły, że władze prefektury Kagoshima musiały reagować na utrudnienia związane z unoszącym się w powietrzu popiołem wulkanicznym. Dym, który wzbił się na wysokość ponad 4 kilometrów, uniemożliwił ruch lotniczy w południowej części wyspy Kiusiu. Samoloty nie mogły ani lądować, ani startować z lotniska w Kagoshimie, co zmusiło władze do odwołania 30 lotów. Ponadto JMA apeluje o podjęcie szeregu środków ostrożności związanych z erupcją. Obywateli prosi się m.in. o używanie parasoli i masek oraz o ostrożną jazdę samochodem, która może być utrudniona przez wiszący w powietrzu popiół. Japonia – kraina na styku czterech płyt tektonicznych Wzmożona aktywność sejsmiczna w Japonii wiąże się z jej wyjątkowym ulokowaniem. Kraj ten znajduje się w miejscu, gdzie spotykają się cztery płyty tektoniczne, czyli: płyta pacyficzna, płyta filipińska, płyta eurazjatycka, płyta północnoamerykańska. Płyty pacyficzna oraz filipińska wsuwają się pod płyty kontynentalne, powodując liczne trzęsienia ziemi oraz tworząc wulkany – około 10% wszystkich wulkanów aktywnych na Ziemi leży w Japonii. Japonia znajduje się w strefie tzw. Pacyficznego Pierścienia Ognia, w którym często dochodzi do trzęsień ziemi i erupcji wulkanicznych. Pas otaczający Ocean Spokojny składa się z rowów oceanicznych, łuków wysp wulkanicznych i aktywnych wulkanów. Turystyka na Sakurajima Mimo że wulkan od lat ma status czynnego, funkcjonuje tu wiele atrakcji przygotowanych specjalnie dla turystów. Wśród licznych ścieżek i punktów widokowych, z których podziwiać można nie tylko stożek wulkanu, lecz także rozległe zastygłe pola lawowe, znajdują się również miejsca poświęcone najsłynniejszemu lokalnemu produktowi – rzodkwi Sakurajima, uznawanej za największą odmianę rzodkiewki na świecie. Na Sakurajimę można dostać się zarówno autem, jak i promem z miasta Kagoshima. Władze ostrzegają jednak przed aktywnością japońskiego wulkanu, który w każdym momencie może o sobie przypomnieć. Źródło: Reuters Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Uciekali przed „fontanną lawy”. Tak wygląda turystyka u stóp wulkanu
Turystyka wulkaniczna przyciąga coraz więcej podróżników – od Islandii po Hawaje. Ostatnia erupcja Etny znów przypomniała, że to nie tylko piękne, ale i niebezpieczne zjawisko.
Spis treści: Wzrost liczby „łowców lawy” Celowanie w erupcje Życie w cieniu wulkanu Zmierzch mrocznej turystyki 2 czerwca 2025 roku włoska Etna – jeden z najbardziej aktywnych wulkanów na Ziemi – znów wybuchła, uwalniając to, co eksperci nazwali „fontanną lawy”. To spowodowało, że turyści rzucili się do ucieczki w dół zbocza, by zapewnić sobie bezpieczeństwo. Pod koniec marca 2021 roku tysiące osób w Islandii wędrowało do doliny Geldingadalur, by oglądać ognistą lawę tryskającą i wylewającą się z krateru wulkanu Fagradalsfjall, który wybuchł po raz pierwszy od prawie 800 lat. Gdy białe chmury popiołu unosiły się nad smugami świecącej, stopionej skały pełznącej przez postrzępione czarne kamienie, niektórzy odwiedzający robili zdjęcia. Inni siedzieli w cichej zadumie, a kilku opiekało pianki nad lawowymi strumieniami. Fotograf Chris Burkard, który uchwycił erupcję dla National Geographic, również był zahipnotyzowany tym złowieszczym, ale pięknym krajobrazem. „To było hipnotyzujące” – mówi. „Nigdy nie przypuszczałem, że coś tak prostego jak stopiona skała może mnie aż tak podekscytować”. Skutki erupcji stworzyły dobre warunki dla turystyki. Japońscy turyści nocowali w onsen ryokanach (gospody z gorącymi źródłami) w wioskach w pobliżu wulkanów już od VIII wieku. Ruiny starożytnego rzymskiego miasta Pompeje, zachowane pod warstwą popiołu, gdy Wezuwiusz wybuchł w 79 r. n.e., przyciągały niezliczonych turystów podczas europejskich „Grand Tour” w XVII i XVIII wieku. Ale para, trzaski i wybuchy aktywnych wulkanów mają swój własny urok. „To jedna z najbardziej pierwotnych sił natury, jakie możemy obserwować” – mówi Benjamin Hayes, szef interpretacji i edukacji w Hawaii Volcanoes National Park na Big Island. „Czuć potęgę Matki Ziemi w pobliżu tej krwiobiegu planety”. Podróżowanie do aktywnego wulkanu nie jest pozbawione ryzyka ani pytań etycznych. Może być to przygoda życia – albo śmiertelna pokusa. Zanim się podekscytujesz na myśl o zobaczeniu czegoś takiego, oto, co powinieneś wiedzieć. Wzrost liczby „łowców lawy” W ciągu ostatniej dekady turystyka wulkaniczna gwałtownie się rozwinęła, częściowo napędzana przez media społecznościowe i tak zwanych „łowców lawy”. Szukają oni legendarnych, fotogenicznych dymiących miejsc, jak Wezuwiusz (i ponad dwudziestu innych aktywnych miejsc wulkanicznych z listy światowego dziedzictwa UNESCO). W Stanach Zjednoczonych kilka parków narodowych obejmuje aktywne wulkany, w tym Mount Rainier w stanie Waszyngton, Lassen Peak w Kalifornii i kalderę Yellowstone w stanie Wyoming. Dzień po erupcji hawajskiego wulkanu Kilauea 20 grudnia 2020 roku, Park Narodowy Wulkanów Hawajskich odnotował gwałtowny wzrost liczby odwiedzających. Wielu z 8 tys. gości stanowili mieszkańcy, ale park również zaobserwował stały napływ turystów spoza stanu, gdy ograniczenia pandemiczne związane z COVID-19 zaczęły być łagodzone. W zależności od miejsca podróżni mogą brać udział w rejsach łodzią po lawie, lotach helikopterem nad kalderami, zjeżdżać po zboczach wulkanów na deskach, a nawet iść do samej krawędzi jeziora lawowego. Ale te przedsięwzięcia wiążą się z ryzykiem. Erupcje często uwalniają trujące gazy (np. dwutlenek siarki, obecny w Fagradalsfjall), które mogą uszkadzać płuca. W latach 2010–2020 w wybuchach wulkanów zginęło co najmniej 1 143 osoby. Ostatnio w pobliżu nowozelandzkiego wulkanu Whakaari/White Island, który nagle wybuchł 9 grudnia 2019 roku, zabijając 22 turystów i raniąc kolejnych 25. Jednak te ofiary wydają się podsycać ciekawość, zamiast odstraszać turystów. Zamiast trzymać się z daleka od wybuchających wulkanów, poszukiwacze wrażeń są przyciągani do obszarów katastrof. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/06/White-Island-Marine-Volcano-e328ac2.jpg" width="3872" height="2592" alt="Whakaari / White Island – aktywny wulkan stratowulkaniczny w Zatoce Obfitości, Nowa Zelandia, popularny cel wycieczek i badań naukowych." title="Whakaari / White Island – aktywny wulkan stratowulkaniczny w Zatoce Obfitości, Nowa Zelandia, popularny cel wycieczek i badań naukowych." /> Celowanie w erupcje Erupcje wulkaniczne występują, gdy dochodzi do wzrostu ciśnienia magmy lub przesunięć płyt tektonicznych, które mogą również powodować trzęsienia ziemi. Czasami erozja lub topniejące lodowce powoli poruszają ziemię i ostatecznie wywołują erupcje; innym razem nagłe osunięcia ziemi je wyzwalają. Aktywność wulkaniczna jest monitorowana przez obserwatoria naukowe na całym świecie, więc wybuchy rzadko są zaskoczeniem. (Dla ciekawskich wulkanologii z domu – warto zajrzeć do internetowego śledzenia aktywnych erupcji prowadzonego przez Smithsonian Institution.) „Jeśli znasz kilka podstaw, możesz obserwować erupcje dość bezpiecznie” – mówi Rosaly M.C. Lopes, wulkanolog i geolog planetarny w Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie w Kalifornii. „Mamy szczęście, że najpiękniejsze erupcje – na Hawajach, Islandii i we włoskim Stromboli – nie są też najbardziej wybuchowe”. Lopes, autorka książki „Volcano Adventure Guide” mówi, że ważne jest, by znać typ odwiedzanego wulkanu. Zmienność danego miejsca zależy od jego lawy: rzadka i płynna lawa wypływa powoli, podczas gdy gęsta i lepka utrudnia ucieczkę gazów, co prowadzi do bardziej wybuchowych (i potencjalnie śmiertelnych) erupcji. Wiedza o tym, z jakim typem mamy do czynienia, może potencjalnie uratować życie. Gdy w 1987 roku Etna wybuchła, zginęło dwoje turystów. Lopes była wtedy zaledwie milę od miejsca zdarzenia podczas wyprawy badawczej. „Jeśli to wulkan taki jak Etna i dojdzie do nagłej eksplozji, spójrz w górę i zobacz, gdzie spadają fragmenty skał” – mówi. „Ale nie uciekasz – unikasz ich. A kiedy fragmenty opadną, wtedy biegniesz”. Z kolei podczas nagłej erupcji nowozelandzkiego wulkanu Whakaari/White Island Lopes mówi, że ci, którzy przeżyli, to prawdopodobnie ci, którzy biegli najszybciej. „Niektórzy zostali, by robić zdjęcia. Myślę, że niektórzy po prostu zostali zaskoczeni i nie zdążyli uciec” – mówi. „Ale to niebezpieczny wulkan, a wulkanolodzy wiedzieli, że może nagle wybuchnąć”. Życie w cieniu wulkanu Na świecie istnieje ponad 1500 aktywnych wulkanów w 81 krajach. Dla setek milionów ludzi mieszkających w ich pobliżu są one po prostu częścią codziennego życia – jak korki czy częste opady. Jeden z najbardziej aktywnych wulkanów w Japonii – Sakurajima, w prefekturze Kagoshima na Kiusiu – wybucha co 4 do 24 godzin. „Ludzie z Kagoshimy nawet nie podnoszą głowy, gdy Sakurajima wybucha – dzieje się to tak często” – mówi Alex Bradshaw, dyrektor ds. komunikacji zagranicznej prefektury Kagoshima. Relacja między Sakurajimą a lokalnymi mieszkańcami jest obustronna. Żyzna gleba w pobliżu wulkanu pozwala Kagoshimie uprawiać słynne rzodkwie daikon i małe pomarańcze komikan. „Bez Sakurajimy nie byłoby Kagoshimy. To symbol naszego miasta, a ludzie tutaj postrzegają ją jako boga opiekuńczego” – mówi Naoto Maesako, właściciel restauracji Yogan Yaki w Kagoshimie, gdzie warzywa, wieprzowina kurobuta i wołowina wagyu są gotowane na gorących płytach wykonanych z lokalnej lawy. „Czujemy, że Sakurajima chroni nas przed tajfunami i innymi katastrofami. To nasza historia tu i teraz – widzimy ten sam dymiący krajobraz co nasi przodkowie”. Na Hawajach związek między wulkanami a mieszkańcami stanowi część historii pochodzenia wysp. Starożytne hawajskie pieśni wspominają Pele, boginię wulkanów i ognia, jako „tę, która kształtuje świętą ziemię”. „Ludzie na Hawajach są tutaj i rozwijają się od ponad 1000 lat” – mówi Hayes. „Niemożliwe jest nie czuć głębokiego związku z pokoleniami ukochanych historii, przodków i rodzinną więzią z ‘āina – ziemią”. Zmierzch mrocznej turystyki Turystyka wulkaniczna niekiedy ociera się o granice katastrofy lub tzw. mrocznej turystyki. W 2010 roku 353 osoby zginęły, a ponad 400 tys. straciło domy, gdy wybuchł indonezyjski wulkan Merapi. Wkrótce potem pojawiły się firmy oferujące wycieczki do wiosek zasypanych popiołem. To nawiązuje do gipsowych odlewów ofiar w Pompejach, które poruszająco przedstawiają ich ostatnie chwile. W 2018 roku ciągłe erupcje wulkanu Kīlauea zniszczyły około 600 domów oraz drogi, farmy i rancza na Hawajach. W maju, gdy ogień wciąż szalał w dzielnicach, wydatki turystów wzrosły o 3,3% do 173,9 miliona dolarów. Firmy hotelarskie musiały balansować między potrzebami podróżnych a wrażliwością wobec poszkodowanych mieszkańców. Ross Birch, dyrektor wykonawczy Biura Turystycznego Wyspy Hawaje, zachęca turystów ciekawych wulkanów do pozostania w obrębie parku narodowego. „To świetne miejsce, by dowiedzieć się czegoś o wulkanach” – mówi Birch. „Poza nim można wkroczyć na teren prywatny i przypadkiem wylądować na czyimś podwórku”. Geolog Frank Trusdell z Hawaiian Volcano Observatory (HVO) wspomina, że w ciągu 24 godzin od erupcji Mauna Loa w 1984 roku bilety lotnicze na wyspę Hawaje zostały wyprzedane. „Wszyscy chcieli przyjechać i zobaczyć erupcję” – mówi. Naukowcy tacy jak Trusdell rozumieją, dlaczego ludzie są przyciągani do wulkanów, i wierzą, że pomaga to zwiększyć świadomość i zainteresowanie wulkanologią. „Za każdym razem, gdy jesteś w miejscu, gdzie widzisz proces geologiczny – nawet jeśli to tylko umiarkowane wulkany, jak gejzery w Yellowstone – budzi się w tobie ciekawość” – mówi Lopes. „Zyskujesz znacznie większy szacunek dla naszej planety”. zdjęcia: Chris Burkard źródło: National Geographic
Archeolodzy odkryli zeszklony ludzki mózg. To pierwszy taki przypadek
W 79 roku n.e. gorąca chmura gazu i popiołów zabiła tysiące mieszkańców Pompejów i Herkulanum. Część z nich dosłownie wyparowała. Ale archeolodzy odkryli też szczątki jednej osoby, której mózg zamienił się w szkło.
Spis treści: Przepis na zeszklony mózg Ekstremalne warunki temperaturowe Kim był człowiek z zeszklonym mózgiem i gdzie pracował? Ta słynna erupcja Wezuwiusza zniszczyła doszczętnie dwa rzymskie miasta, zasypując je gorącym popiołem. Od czasów nowożytnych w Pompejach i Herkulanum trwają intensywne wykopaliska. Oba miasta stały się zamkniętymi kapsułami czasu: dzięki pracującym na ich terenie archeologom uzyskujemy wgląd w życie codzienne sprzed dwóch tysięcy lat. W 2020 roku włoscy naukowcy po raz pierwszy poinformowali o odkryciu szczątków ludzkich z Herkulanum, których mózg uległ zeszkleniu. Zeszklenie, czyli witryfikacja, jest procesem, w którym materiał jest podgrzewany do tak wysokiej temperatury, że zamienia się w ciecz, a następnie gwałtownie schładzany, co powoduje zamianę w szkło lub szkliwo. W kolejnych latach trwały dalsze analizy tego nietypowego odkrycia. Wnioskami podzielono się właśnie na łamach „Scientific Reports”. Przepis na zeszklony mózg Wulkanolog prof. Guido Giordano z Uniwersytetu Roma Tre wraz z zespołem przeanalizowali fragmenty szkła pobrane z wnętrza czaszki i rdzenia kręgowego zmarłej osoby z Herkulanum. Zeszklone fragmenty mózgu przypominają obsydian (są czarne i połyskujące). Co ciekawe, widać w nich nawet zachowane struktury sieci neuronowej, aksony i inne struktury nerwowe. Wykorzystano szeroki zakres metod badawczych: spektroskopię rentgenowską, mikroskopię elektronową, tomografię komputerową 3D, spektroskopię Ramana. Naukowcy już wiedzą, w jaki sposób przebiegał proces zeszklenia. Aby mózg stał się szkłem, musiał zostać podgrzany do temperatury zdecydowanie powyżej 510 stopni Celsjusza, a następnie szybko schłodzony. Nie mogło do tego dojść pod wpływem tzw. przepływów piroklastycznych, składających się z mieszaniny gorących gazów wulkanicznych, popiołów i okruchów skalnych. W przypadku erupcji Wezuwiusza nie osiągnęły one temperatury wyższej niż 465 stopni Celsjusza, zatem stygłyby powoli. Ekstremalne warunki temperaturowe W oparciu o współczesne obserwacje erupcji wulkanicznych eksperci sądzą, że pierwszym śmiertelnym wydarzeniem podczas erupcji Wezuwiusza była silnie rozgrzana chmura popiołu, która szybko się rozproszyła. Takie zdarzenie miało podnieść temperaturę zmarłej osoby zdecydowanie powyżej 510 stopni Celsjusza. Kości czaszki i kręgosłupa prawdopodobnie ochroniły mózg przed całkowitym rozkładem termicznym. W wyniku tego procesu wewnątrz czaski powstało unikatowe szkło organiczne. Następnie ekstremalnie gorąca chmura się rozproszyła, a temperatura otoczenia gwałtownie spadła. Dopiero potem nadeszły osady piroklastyczne o niższych temperaturach, które przykryły szczątki. To jedyny znany do tej pory przypadek zachowania ludzkiej tkanki poprzez zeszklenie w wyniku działania wysokiej temperatury. Kim był człowiek z zeszklonym mózgiem i gdzie pracował? Ofiarą erupcji Wezuwiusza z witryfikowanym mózgiem był młody mężczyzna w wieku około 20 lat. Jego śmierć była natychmiastowa – tkanki miękkie odparowały błyskawicznie. Szczątki ciała znaleziono leżące wśród pozostałości łóżka wewnątrz Collegium Augustalium. Zapewne był wartownikiem w tej budowli publicznej poświęconej kultowi pierwszego cesarza Rzymu, Oktawiana Augusta. Konstrukcja znajdowała się przy głównej ulicy Herkulanum (łac. Decumanus maximus). Wykopaliska w Collegium Augustalium rozpoczęły się już w 1740 roku, a zakończyły (sic!) w 1962 roku. Jest to obecnie jedna z większych atrakcji Herkulanum, którą udostępniono dla ruchu turystycznego. Spore wrażenie robią malowidła o tematyce mitologicznej. Do dziś są pełne nasyconych barw. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Gdy słońce zniknęło, zaczęli składać w ofierze niezwykłe artefakty. To unikatowe znaleziska
Blisko 5000 lat temu niebo nad północną Europą na dłuższy czas zasnuło się ciemnym pyłem. Dla mieszkańców wyspy Bornholm była to katastrofa. Postanowili przebłagać bogów, by słońce powróciło. W tym celu użyli niezwykłych artefaktów, które teraz odkryli archeolodzy.
Spis treści: Groźne wulkany Ciemny pradziejowy Bornholm Niezwykłe artefakty: przebłagalne „słoneczne kamienie” Katastrofy naturalne o mniej lub bardziej globalnym charakterze uprzykrzały życie ludziom już tysiące lat temu. Wygląda na to, że próbę walki z jednym z takich żywiołów odkryli archeolodzy na wyspie Bornholm. Groźne wulkany Dla ludzi groźne są na przykład erupcje wulkanów. Najsłynniejsza jest chyba katastrofa we włoskich Pompejach z 79 roku n.e., kiedy to popioły Wezuwiusza pokryły starożytne miasto i pogrzebały kilku tysięcy osób. Jednak nie zawsze wulkany zabijały od razu. Czasami ich erupcje miały dla społeczeństw poważne długofalowe konsekwencje. Wyrzucony w atmosferę pył przyczyniał się do spadku temperatur, ograniczenia światła słonecznego, a w konsekwencji – ubogich żniw. Na przykład w 43 r. p.n.e., kiedy wulkan na Alasce wyrzucił do stratosfery duże ilości siarki, w kolejnych latach w krajach basenu Morza Śródziemnego plony były niewystarczające, co spowodowało głód i choroby. Wydarzenie to jest dobrze udokumentowane w źródłach pisanych ze starożytnej Grecji i Rzymu. Zdecydowanie trudniej jest znaleźć dowody takich katastrofalnych wydarzeń z czasów sprzed pojawienia się pisma. Jednak jest to możliwe. Ciemny pradziejowy Bornholm Naukowcom udało się zlokalizować na osi czasu intensywne erupcje wulkaniczne, które miały konsekwencje dla północnej Europy w okresie schyłku epoki neolitu. Z odwiertów wykonanych na Grenlandii i w Antarktyce wynika, że w atmosferze około 2900 roku p.n.e. było sporo pyłów. Wybuch wulkanu w tym czasie wpłynął na pogodę i uprawy rolne na półkuli północnej. Naukowcy sugerują, że to wydarzenie miało również szersze konsekwencje gospodarcze i społeczne dla ludzi żyjących w tym czasie w południowej Skandynawii. Nastąpiła wówczas znaczna zmiana w kulturze materialnej – na przykład zaprzestano wznoszenia grobowców megalitycznych. Być może spadła liczebność populacji i wybuchła jakaś zaraza. Tymczasem mieszkańcy Bornholmu próbowali zaradzić kryzysowi. I przebłagać bogów, by słońce znów śmielej wyjrzało z nieboskłonu. Pomóc im w tym miała żarliwa modlitwa i rytuały z wykorzystaniem niezwykłych artefaktów – tak w każdym razie sądzą duńscy naukowcy, którzy opublikowali na temat artykuł w czasopiśmie „Antiquity”. Niezwykłe artefakty: przebłagalne „słoneczne kamienie” W ostatnich dekadach archeolodzy z Uniwersytetu w Kopenhadze, Muzeum Narodowego Danii i Muzeum Bornholmu odkryli na dwóch stanowiskach archeologicznych (głównie w Vasagård) na wyspie Bornholm setki niewielkich kamiennych dysków i tabliczek. Mają maksymalnie kilka centymetrów średnicy. Takie zabytki nie są znane z innych rejonów Europy. Wiele z nich – zdaniem badaczy – zdobionych jest rytami przywodzącymi na myśl słońce i jego promienie. Są też takie pokryte stylizowanymi motywami roślinnymi. – Od dawna wiemy, że słońce było centralnym punktem wczesnych kultur rolniczych, które znamy z Europy Północnej – mówi archeolog dr Rune Iversen z Uniwersytetu w Kopenhadze, który jest głównym autorem publikacji. Dr Iversen i jego współpracownicy uważają, że z bardzo wysokim prawdopodobieństwem istnieje związek między erupcją wulkanu, późniejszymi zmianami klimatu i odkryciem artefaktów pokrytych zagadkowymi zdobieniami. – Rozsądnie jest wierzyć, że neolityczni mieszkańcy Bornholmu chcieli uchronić się przed dalszym pogorszeniem klimatu, składając w ofierze „kamienie słoneczne”. A może okazywali tak wdzięczność, że słońce znów powróciło? – zastanawia się dr Iversen. Badacze nie są w stanie precyzyjnie wskazać roku ich złożenia. W opinii naukowców artefakty te symbolizowały płodność i prawdopodobnie były składane w ofierze, aby żniwa były obfite. Niektóre z „kamieni słonecznych” noszą ślady zużycia – są wypolerowane, więc może były noszone przy ciele, na innych widać efekty działania wysokich temperatur. Ludzie zdeponowali je w rowach tworzących część osady. Zdaniem archeologów zostały one złożone jednorazowo lub w czasie kilku nieodległych czasowo wydarzeń. W rowach zachowały się ślady rytualnych uczt w postaci kości zwierząt, potłuczonych glinianych naczyń i przedmiotów krzemiennych. Po zakończeniu rytuałów rowy zostały zakopane. A słońce ponownie pokazało się na nieboskłonie… Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kolejna potężna erupcja wulkanu na Islandii. Półwysep Reykjanes znów płonie
Na Islandii rozpoczęła się kolejna erupcja wulkanu. Niebo przybrało krwistoczerwoną barwę, a płomienie spowiły znaczną część półwyspu Reykjanes. Chociaż zjawisko wygląda spektakularnie na zdjęciach, może być śmiertelnie niebezpieczne.
W tym artykule: Erupcja wulkanu na półwyspie Reykjanes w 2023 r. Kolejna od 2021 roku erupcja Nowa erupcja w 2024 r. i komentarz eksperta Erupcje nie zagrażają lotom na Islandię Największe wulkany Islandii Nazwa masywu wulkanicznego Fagradalsfjall oznacza w języku islandzkim „górę w pięknej dolinie”. Po kolejnej erupcji wulkanu, który znajduje się na półwyspie Reykjanes, rzeczywiście możemy mówić o prawdziwym i hipnotyzującym pięknie. Na zdjęciach, na którym znajduje się góra, widać czerwone, pokryte dymem niebo i długie, płonące jęzory lawy. Anturaż tyleż fascynujący, co śmiertelnie niebezpieczny. Erupcja wulkanu na półwyspie Reykjanes w 2023 r. Pierwsza erupcja rozpoczęła się 18 grudnia 2023 r. Była długo wyczekiwana przez wulkanologów, którzy już w listopadzie ostrzegali o tym, że wybuch wkrótce nastąpi. Badania wskazywały na wzmożoną aktywność sejsmiczną masywu. Na wyspie wprowadzono wówczas stan wyjątkowy. Z kolei na półwyspie Reykjanes władze kilka dni przed erupcją ewakuowały niemal 4 tys. mieszkańców miasta Grindavik. To popularne miasteczko dla turystów, ponieważ znajduje się zaledwie 7 km od słynnego Blue Lagoon (Bláa Lónið). To uzdrowisko położone w obszarze geotermalnym. View oEmbed on the source website Wybuch nastąpił chwilę po godzinie 22:00 czasu lokalnego. Poprzedziło go trzęsienie ziemi, które nastąpiło ok. godzinę wcześniej. Islandzkie Biuro Meteorologiczne poinformowało również, że erupcja miała miejsce w pobliżu Hagafell, czyli ok. 3 km na północ od ewakuowanego Grindavík. Kolejna od 2021 roku erupcja Władze Islandii przekazywały, że szczelina po wybuchu ma prawie 4 kilometry długości. W oficjalnym oświadczeniu stwierdzono, że jest to już czwarta erupcja i największa na tym obszarze od 2021 roku. CNN przypominała, że wybuch z 2021 był pierwszą erupcją w regionie od ponad 6000 lat. Co ważne, wybuch nie stwarzał zagrożenia dla życia. Obszar został jednak zamknięty dla ruchu, a rząd ostrzegł, żeby nikt się tam nie zbliżał. Dokładne miejsce erupcji było nawet oznaczone w mapach Google. View oEmbed on the source website Władze zakładały, że strumienie lawy w kolejnych dniach nie dostaną się do obszarów zaludnionych. Sama erupcja nie była również niebezpieczna dla infrastruktury. Największym niebezpieczeństwem były jednak toksyczne gazy, które uwolnił wybuch. – Zdecydowanie odradza się odwiedzanie miejsca erupcji do czasu, gdy ratownicy i naukowcy skończą ocenę sytuacji – stwierdzili przedstawiciele Izby Turystycznej Islandii. Do kolejnej erupcji doszło w połowie stycznia 2024 r. Trwała dwa dni. część lawy dotarła do ewakuowanego miasta Grindavik. Nowa erupcja w 2024 r. i komentarz eksperta Najnowsza, już szósta od 2021 r. erupcja, rozpoczęła się 8 lutego. Tym razem lawa popłynęła rurami prowadzącymi gorącą wodę z elektrowni geotermalnej Svartsengi. Oznacza to, że w niektórych pobliskich regionach odcięto ogrzewanie. Większość budynków na Islandii do ogrzewania wykorzystuje wodę geotermalną. Specjalnie dla nas sytuację komentuje dr Sam Poppe, wulkanolog z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Nowa erupcja lawy rozpoczęła się w czwartek, 8 lutego 2024 r. o godzinie 5:30 czasu lokalnego na północ od miasta Grindavík. Początkowo otworzyła się szczelina erupcyjna o długości 3 km. Znalazła się w niej lawa płynąca na północ od obszaru geotermalnego Svartsengi i Błękitnej Laguny, będącej obszarem turystycznym. Od listopada 2023 wulkanolodzy z islandzkiego Met Biuro odnotowywali zwiększoną liczbę trzęsień ziemi i deformacji gruntu, które wskazywały na wznoszenie się magmy poniżej południowo-zachodniej części półwyspu Reykjanes. Oszacowano, że magma ta ma nawet czterokrotnie większą objętość niż ta z trzech erupcji Fagradalsfjall w systemie wulkanicznym Fagradalsfjall na Reykjanes w latach 2021–2023. Pierwsza erupcja o małej objętości wystąpiła w grudniu 2023 r. i nie wywołała szkód. Druga miała miejsce w styczniu 2024 roku i doprowadziła do zniszczenia kilku domów w mieście Grindavík. Mieszkańcy zostali ewakuowani. Na terenie całego miasta i okolicy doszło do wtargnięcia magmy pod powierzchnię gruntu. To spowodowało jego pękanie, czyniąc obszar potencjalnie niezdatnym do zamieszkania przez lata, a nawet dziesięciolecia. Skały skorupy ziemskiej, z których zbudowana jest Islandia, są na półwyspie Reykjanes silnie popękane. Doszło do tego z powodu ciągłej aktywności tektonicznej i wulkanicznej, a trwające wzmożenie ruchów tektonicznych naraża skały na kolejne naprężenia. Najnowsze badania tego fenomenu, opublikowane w czasopiśmie naukowym „Science” w dniu ostatniej wielkiej erupcji na Islandii, opisują, w jaki sposób pękanie i stres tektoniczny wyjaśnia ultraszybki przepływ oszałamiających objętości magmy i co może się zdarzyć poniżej Reykjanes. Ale także dlaczego tylko niewielka część tej magmy wydostaje się na powierzchnię w postaci krótkich erupcji lawy. To nie koniec aktywności wulkanicznej na tym terenie. Tak długo, jak wulkanolodzy będą dostrzegali aktywność sejsmiczną i deformacje gruntu w pobliżu Svartsengi i Grindavík, można będzie oczekiwać kolejnych erupcji. Ostatni raz, kiedy ten obszar na Reykjanes był świadkiem aktywności wulkanicznej, to trwający około 300 lat okres pomiędzy 950 do 1240 rokiem. W ciągu ostatnich 4000 lat wystąpiły na tym terenie jeszcze dwa okresy wzmożonej aktywności wulkanicznej, trwające od 300 do 500 lat, oddzielone odstępami czasowymi wynoszącymi 800–1000 lat. Na podstawie tej historii wulkanolodzy zakładają, że Reykjanes będzie doświadczał okresów intruzji magmy i erupcji lawy przez kilka następnych wieków. Pomimo braku tam głównych wulkanów i tego, że erupcje lawy występują z pęknięć, bez generowania eksplozywnego i wytwarzania dużych chmur pyłowych, społeczeństwo islandzkie będzie musiało znaleźć sposoby radzenia sobie z tą niepewnością w przewidywalnej przyszłości. Erupcje nie zagrażają lotom na Islandię Islandzkie Biuro Meteorologiczne podało jednak, że w ciągu pierwszych dwóch godzin od wybuchu w 2023 r. z wulkanu uwalniały się setki metrów sześciennych lawy na sekundę. Intensywność erupcji i poziom aktywności sejsmicznej znacznie spadły już po kilku godzinach. „Wulkan miłości” to film o uczuciu gorącym jak lawa oraz flircie z życiem i śmiercią [RECENZJA] „Wulkan miłości” to niezwykle poruszająca historia pary naukowców, których połączyła miłość do nauki. Dokument opowiada o życiu Maurice’a i Katii Kraftt, francuskich wulkanologów... Najważniejszą informacją dla turystów jest to, że wybuch nie spowodował żadnych zakłóceń w połączeniach lotniczych zarówno do, jak i z Islandii. Władze uspokajają, że pomimo erupcji na Islandii jest bezpiecznie i można podróżować do tego kraju. CNN zwrócił uwagę, że ostatnią dużą erupcją, która wywołała chaos w kraju, była ta z 2010 roku. Wybuch wulkanu Eyjafjallajökull spowodował powstanie ogromnej chmury pyłu wulkanicznego. Wówczas odwołano ok. 100 tys. lotów, co dotknęło nawet 2 miliony pasażerów. Największe wulkany Islandii Islandia znajduje się w miejscu, w którym stykają się dwie płyty tektoniczne: euroazjatycka oraz północnoamerykańska. To dlatego bardzo często odnotowuje się w tym regionie bardzo dużą aktywność sejsmiczną. Co więcej, na wyspie znajdują się aż 32 aktywne wulkany. Oto najaktywniejsze z nich: Hekla – najwyższy czynny wulkan w południowo-zachodniej Islandii, położony 115 km na wschód od Reykjavíku. Katla – wulkan położony pod lodowcem Mýrdalsjökull, na południu wyspy. Eyjafjallajökull – wulkan, który spowodował chaos lotniczy w 2010 roku, Grímsvötn – położony pod lodowcem Vatnajökull. Jego erupcje powodują topnienie lodowca, a ciśnienie i ciepło wydobywające się podczas wybuchu unoszą czapę lodową, co prowadzi do potężnych powodzi. Bárðarbunga – znajduje się pod czapą lodową lodowca Vatnajökull. Wznosi się na wysokość 2009 m n.p.m., co czyni wulkan drugą pod względem wysokości górą w Islandii. Źródła: CNN, New Scientist. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy odkryli dwie nowe ofiary wybuchu Wezuwiusza. Zginęły w straszny sposób
Najnowsze wykopaliska w Pompejach odkryły szczątki dwóch mężczyzn, którzy zginęli podczas wybuchu Wezuwiusza. Naukowcy twierdzą, że zmarli we wczesnej fazie erupcji, gdy w wyniku trzęsienia ziemi zawalił się budynek, w którym przebywali.
W tym artykule: Mężczyźni zginęli w wyniku trzęsienia ziemi „Odkrycie pokazuje zupełnie inny wymiar tragedii” Badania pokazują życie i śmierć ofiar Wezuwiusza 24 sierpnia 79 r. n.e. doszło do wybuchu Wezuwiusza. Chociaż erupcja wulkanu doprowadziła do zniszczenia trzech rzymskich miast, to Pompeje są dziś przedmiotem pracy naukowców i atrakcją dla turystów. Niespełna 2000 lat temu zginęło tam kilka tysięcy osób, a popiół wulkaniczny niemalże całkowicie przykrył budynki oraz ciała zmarłych ludzi i zwierząt. Pył zadziałał niczym kapsuła czasu, która zachowała znaczną część ruin i szczątek. Właśnie dlatego starożytne miasto jest dziś niezwykle cennym źródłem wiedzy dla historyków i badaczy okresu rzymskiego. Mężczyźni zginęli w wyniku trzęsienia ziemi Najnowsze wykopaliska ujawniają nowe fakty z chwili wybuchu wulkanu. Naukowcy prowadzili badania w ruinach starożytnych budynków. W jednym z nich odnaleźli nieznane wcześniej szczątki dwóch mężczyzn. Analiza wykazała, że nie zginęli na skutek gazów, lawy, pyłów ani lawiny piroklastycznej. Uczeni twierdzą, że Rzymianie stracili życie na skutek zawalenia domu, w którym przebywali. Wszystko przez trzęsienie ziemi, które nastąpiło we wczesnej fazie erupcji. Mężczyźni w chwili śmierci mieli ok. 50 lat. Ich szkielety odnaleziono w okolicy zwanej Insula dei Casti Amanti. To miejsce, które znane było głównie z budynków mieszkalnych i piekarni. Obszar ten wciąż nie został w pełni zbadany. Naukowcy twierdzą, że szczątki zmarłych były dość dobrze zachowane i znajdowały się pod zawaloną ścianą. „Odkrycie pokazuje zupełnie inny wymiar tragedii” Badania wykazały, że zmarli odnieśli liczne złamania i zmiażdżenia kości. Obrażenia te spowodowały zgon. Autorzy odkrycia uważają, że dwóch mężczyzn, być może przyjaciół, szukało schronienia po wybuchu trzęsienia ziemi. Znaleźli je w jednym z domów w Insula dei Casti Amanti. Jednak budynek zawalił się, gdy Rzymianie byli w środku. Na podstawie obrażeń szkieletów eksperci przeprowadzili naukową rekonstrukcję zdarzeń z chwili śmierci dwóch ofiar. Badacze zwracają uwagę, że jedna z ofiar prawdopodobnie podniosła rękę w kierunku zapadającej się ściany. Uczeni są prawie pewni, że trzęsienie ziemi nawiedziło Pompeje tuż przed nadejściem lawiny piroklastycznej i chmury dymu, które były konsekwencją erupcji i ostatecznie zniszczyły miasto. – Odkrycie pokazuje zupełnie inny wymiar tragedii, jaka dotknęła mieszkańców Pompejów. Postęp metod badawczych w archeologii umożliwia zupełnie inne spojrzenie na wydarzenia z I wieku n.e. Pomaga zobaczyć piekło, jakie spotkało tych ludzi. To dowód na to, jak kruche jest ludzkie życie – mówi Gabriel Zuchtriegel, dyrektor Parku Archeologicznego Pompeje. Archeolog przypomina, że miasto zostało zniszczone w ciągu zaledwie dwóch dni. Badania pokazują życie i śmierć ofiar Wezuwiusza – Można powiedzieć, że Pompeje są niczym olbrzymie laboratorium badawcze. Miejsce to w ostatnich latach zyskało na znaczeniu, ponieważ zadziwiało świat kolejnymi odkryciami, które rzucały światło na los ofiar Wezuwiusza. Z drugiej strony mogliśmy również zobaczyć, jak wyglądało ich życie – twierdzi Zuchtriegel. W zawalonym budynku archeolodzy odnaleźli również koraliki ze starożytnego naszyjnika i sześć monet, które pochodziły z połowy II wieku p.n.e. Jak Wezuwiusz zabił mieszkańców Herkulanum? Miasto spotkał inny los niż Pompeje Ciała mieszkańców Herkulanum, którzy zginęli na skutek wybuchu Wezuwiusza, nie zachowały się w dobrym stanie. Dlaczego? Naukowcy właśnie wyjaśnili tę zagadkę. Naukowcom w badaniach zależy nie tylko na tym, aby dowiedzieć się, jak zginęli mieszkańce Pompejów, ale również na tym, jak wyglądała ich codzienność. W ubiegłym roku naukowcy po raz pierwszy w historii dokonali <a href="http://W%2079%20r.%20n.e.%20dosz%C5%82o%20do%20katastrofalnej%20erupcji%20Wezuwiusza.%20Wybuch%20wulkanu%20zniszczy%C5%82%20w%C3%B3wczas%20trzy%20rzymskie%20miasta%20%E2%80%93%20Pompeje,%20Herkulanum%20i%20Stabie.%20Zgin%C4%99%C5%82o%20w%C3%B3wczas%20kilka%20tysi%C4%99cy%20os%C3%B3b.%20Popi%C3%B3%C5%82%20wulkaniczny%20ca%C5%82kowicie%20przykry%C5%82%20budynki%20i%20cia%C5%82a%20ludzi%20oraz%20zwierz%C4%85t,%20co%20pozwoli%C5%82o%20zachowa%C4%87%20znaczn%C4%85%20cz%C4%99%C5%9B%C4%87%20ruin%20i%20szcz%C4%85tek%20zmar%C5%82ych.%20Dzi%C4%99ki%20temu%20zniszczone%20miasta%20stanowi%C4%85%20dzi%C5%9B%20bardzo%20cenne%20%C5%BAr%C3%B3d%C5%82o%20wiedzy%20archeologicznej%20o%20%C5%9Bredniej%20wielko%C5%9Bci%20rzymskich%20miastach.">sekwencjonowania genomu ofiary erupcji włoskiego wulkanu. Uczonym udało się ustalić jego pochodzenie, domniemany wygląd, a nawet ustalić, na jaką chorobę cierpiał przed śmiercią. Z kolei w 2021 roku archeolodzy odnaleźli szczątki człowieka, który zginął zaledwie kilka metrów od morza w Herkulanum, innym mieście zniszczonym przez erupcję. Miał przy sobie drewniane pudełko z pierścionkiem w środku. Prawdopodobnie mógł być to jego najcenniejszy przedmiot, który zabrał ze sobą. Ten ok. 45-letni człowiek uciekał bowiem przed skutkami erupcji. – To była błyskawiczna śmierć. Jego ubranie i ciało wyparowało – mówił dla „The Thelegraph” przy okazji odkrycia Pierpaolo Petrone, antropolog i archeolog. Źródło: Parco Archeologico di Pompei. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Superwulkan Yellowstone skrywa dużo więcej płynnej magmy, niż sądzono. Czy grozi nam potężna erupcja?
Najnowsze badania wykazały, że pod kalderą Yellowstone, znajduje się znacznie więcej magmy. Naukowcy twierdzą jednak, że nie oznacza to jeszcze, że wkrótce czeka nas wybuch jednego z największych wulkanów świata.
W tym artykule: Pod powierzchnią Yellowstone znajduje się dużo więcej płynnej magmy, niż wcześniej przewidywano Czy grozi nam wybuch potężnego wulkanu? Co by się stało, gdyby doszło do erupcji superwulkanu Yellowstone? Superwulkan Yellowstone znajduje się w Stanach Zjednoczonych w stanie Wyoming. Dziś jest zaledwie wspomnieniem swojej siły sprzed tysięcy lat. Do ostatniej potężnej erupcji doszło ok. 640 tys. lat temu, a ostatni wypływ lawy nastąpił, gdy Ameryki Północnej nie zamieszkiwali jeszcze ludzie. Wulkan ten jest jednak wciąż aktywny, a do kolejnego wybuchu może dojść tak naprawdę w każdej chwili. Pod powierzchnią Yellowstone znajduje się dużo więcej płynnej magmy, niż wcześniej przewidywano Nowe badania międzynarodowego zespołu naukowców wykazały, że pod kalderą Yellowstone znajduje się znacznie więcej płynnej magmy, niż dotychczas podejrzewano. Naukowcy, którymi kierował geolog Ross Maguire z Uniwersytetu Illinois w Urbanie i Champaign (UIUC) chcieli sprawdzić, jaki procent masy pochodzącej z głębi Ziemi jest w postaci stopionej. Przewidywanie wybuchów wulkanów opiera się w znacznej mierze na odczytywaniu znaków. Jednym z nich jest właśnie aktywność magmy i zmiana w emisji gazów, które ona zawiera. Właśnie dlatego badacze postanowili zidentyfikować w szczególności płynną magmę, która pomaga określić, jak blisko erupcji znajduje się wulkan. Park Narodowy Yellowstone kończy 150 lat. „Wytrąciliśmy ekosystem z równowagi” Nie wszyscy wiedzą, że Park Narodowy Yellowstone boryka się z problemami ekologicznymi. Zarząd szuka pomocy u rdzennych Amerykanów. – Wyniki naszych badań wskazują, że komora magmowa w Yellowstone zawiera dużą ilość płynnej magmy, która w przeszłości były odpowiedzialne za wybuchy. Z drugiej strony nie oznacza to, że grozi nam wkrótce erupcja – twierdzi prof. Maguire. Wcześniejsze badania falami sejsmicznymi wykazały, że w Yellowstone znajdują się dwie komory magmowe. Jedna na głębokości ok. 5–10 km pod ziemią, a druga ok. 20–50 km. Czy grozi nam wybuch potężnego wulkanu? Naukowcy dokonali analizy nagrań fal sejsmicznych z lat 2000–2018 i zbadali wulkan techniką obrazowania tomograficznego. Badacze odkryli, że w komorach magmowych znajduje się ok. 16–20% stopionej magmy. Poprzednie modele zakładały, że jest jej 10% lub mniej. Ponadto nowe badania wykazały, że najwięcej stopionej magmy jest na głębokości od 3 do 8 kilometrów. Uczeni przy okazji zaznaczają, że, największe ryzyko erupcji jest wtedy, gdy co najmniej 35–50% magmy jest w postaci płynnej. Zwracają jednak uwagę, że jest to tylko jeden ze wskaźników, które wskazują na potencjalny wybuch. Dlatego jest on tak trudny do przewidzenia. Prof. Maguire zwraca również uwagę, że chociaż ich metoda badawcza jest oparta na najnowszych rozwiązaniach, nie jest niezawodna. Zespół mógł przeoczyć obszary, w których znajduje się więcej płynnej magmy. Naukowcy twierdzą również, że ich badania wcale nie muszą oznaczać, że od ostatnich 20 lat przybyło płynnej magmy pod kalderą Yellowstone. – Wyniki tych badań nie oznaczają, że mamy do czynienia z większym zagrożeniem. Pokazują raczej postęp naukowy i nasze zdolności w zrozumieniu tego, co znajduje się głęboko pod ziemią w Parku Narodowym Yellowstone – mówi w rozmowie z New Scientist Kari Cooper, geolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis, który nie brał udziału w badaniach. Co by się stało, gdyby doszło do erupcji superwulkanu Yellowstone? Kaldera Yellowstone jest pozostałością po kilku gigantycznych erupcjach superwulkanu. Największe miały miejsce 2,1 mln, 1,3 mln oraz 640 tys. lat temu. Wulkanolodzy twierdzą, że były to erupcje o najwyższym stopniu w 8-stopniowej skali VEI (Indeks Eksplozywności Wulkanicznej). Yellowstone to jeden z największych aktywnych wulkanów na świecie. Badania z 2014 roku wykazały, że gdyby dziś doszło do eksplozji superwulkanu, konsekwencje byłyby globalne. Eksperci z United States Geological Survey stworzyli model, który pokazał, że niemalże cała powierzchnia Stanów Zjednoczonych zostałaby przykryta popiołami wulkanicznymi. Wybuch spowodowałby również ochłodzenie klimatu przez uwolnienie bardzo dużych ilości tlenków siarki do atmosfery, które przez wiele lat odbijałby światło słoneczne. Naukowcy przewidują, że to miałoby katastrofalny wpływ m.in. na rolnictwo. Źródło: Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wybuchł największy na świecie aktywny wulkan. Czy lawa zagraża mieszkańcom Hawajów?
Mauna Loa na Hawajach to największy na świecie aktywny wulkan. Od 1984 roku pozostawał uśpiony, aż do nocy 27 listopada. Z krateru zaczęła wydobywać się lawa, a niebo przybrało pomarańczowo-czerwoną barwę. Erupcja widoczna była z odległości nawet 50 kilometrów.
W tym artykule: Pierwsza od 38 lat erupcja największego wulkanu na świecie Na wyspie otwarto dwa miejsca, w których można się ukryć Co druga erupcja powoduje wyciek lawy poza warstwę szczytową wulkanu Ile aktywnych wulkanów jest na Hawajach? Przez 38 lat nie dawał o sobie znaku, ale był jak tykająca bomba. Mauna Loa jest bowiem wulkanem, który w każdej chwili mógł wybuchnąć i zagrozić mieszkańcom wyspy Hawaiʻi, na której żyje ok. 160 tysięcy ludzi. Wulkan wznosi się na wysokość 4170 m nad poziomem morza, a pod wodą znajduje się pozostałe 4975 m góry. Zajmuje 5180 km², co stanowi blisko 50% powierzchni wyspy. To największy na świecie aktywny wulkan. Pierwsza od 38 lat erupcja największego wulkanu na świecie W niedzielę 27 listopada doszło do erupcji wulkanu Mauna Loa. Tego samego dnia eksperci wydali ostrzeżenie przed możliwym wybuchem po tym, jak w rejonie doszło do kilku trzęsień ziemi. Ok. 23:30 czasu lokalnego z krateru zaczęła wydobywać się lawa. View oEmbed on the source website Służby geologiczne podkreślają, że na razie góra jest zamknięta w obrębie szczytu i nie zagraża mieszkańcom wyspy, którzy mieszkają u podnóża. Władze Hawaiʻi ostrzegły Hawajczyków, że popiół i gazy wulkaniczne mogą zanieczyszczać wodę i powietrze oraz niszczyć roślinność. Na wyspie otwarto dwa miejsca, w których można się ukryć Hawajska Agencja Zarządzania Kryzysowego poinformowała, że na wyspie otwarto dwa schrony, w których mogą ukryć się mieszkańcy, gdyby lawa niebezpiecznie zaczęła spływać w kierunku domostw. Służby podkreślają, że na razie erupcja nie jest na tyle silna, aby stanowiła realne zagrożenie życia. Dlatego na razie nie wydano rozkazu o ewakuacji. View oEmbed on the source website – W przeszłości erupcje wulkanu Mauna Loa były bardzo dynamiczne. Kierunek przepływu lawy zmieniał się bardzo szybko, dlatego jesteśmy przygotowani na wszystko. Musimy być cały czas w stanie gotowości – mówili przedstawiciele amerykańskiej agencji naukowo-badawczej USGS (United States Geological Survey). Co druga erupcja powoduje wyciek lawy poza warstwę szczytową wulkanu Na razie lawa utrzymuje się w kalderze, czyli dużym zagłębieniu w szczytowej części wulkanu. Naukowcy dodają, że najgorszym scenariuszem byłaby sytuacja, gdyby magma się z niej wydostała. Wówczas duże ilości lawy gwałtownie wyciekałyby w dół zbocza. Geolodzy przyznali, że erupcja spowodowała, że niebo przybrało krwawą barwę, co widać było nawet z odległej o 50 kilometrów wyspy Kailua-Kona. Świat nie jest gotowy na gigantyczną erupcję wulkanu, ostrzegają naukowcy. „Ryzyko jest większe niż ludzie sądzą” Nie powinniśmy bać się nadlatujących asteroid ani komet. O wiele większe zagrożenie stanowią dla nas wulkany i superwulkany, twierdzi dwoje wulkanologów z Wielkiej Brytanii. Ich ostrzeżeni... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/swiat-nie-jest-gotowy-na-gigantyczna-erupcje-wulkanu-ostrzegaja-naukowcy-ryzyko-jest-wieksze-niz-ludzie-sadza-fot-sergei-gapon-anadolu-agency-via-getty-images-d5aaff0.jpg" width="938" height="626" alt="Świat nie jest gotowy na gigantyczną erupcję wulkanu, ostrzegają naukowcy. „Ryzyko jest większe niż ludzie sądzą” (fot. Sergei Gapon/Anadolu Agency via Getty Images)" title="Świat nie jest gotowy na gigantyczną erupcję wulkanu, ostrzegają naukowcy. „Ryzyko jest większe niż ludzie sądzą” (fot. Sergei Gapon/Anadolu Agency via Getty Images)" /> USGS przypomina, że od 1843 roku Mauna Loa wybuchała 33 razy. Z kolei wulkanolodzy obliczyli, że w ciągu ostatnich 3000 lat do erupcji wulkanu dochodziło średnio co sześć lat. Ok. 50% wszystkich zarejestrowanych wybuchów nie doprowadziła do wydostania się lawy z kaldery. Druga połowa wypluwała lawę w kierunku zamieszkałych obszarów. Ile aktywnych wulkanów jest na Hawajach? Do ostatniej erupcji Mauna Loa doszło w 1984 roku. Trwała 22 dni. Lawa wydostała się wówczas ze szczytu góry i zatrzymała się dopiero nieopodal Hilo, największego miasta na wyspie Hawaiʻi, które oddalone jest nieco ponad 8 kilometrów od wulkanu. Magma szczęśliwie nie zabiła żadnego mieszkańca, ale strawiła wszystko, co spotkała na swojej drodze. – Wyciek lawy rzadko stanowi zagrożenie dla życia, ale może być niezwykle niszczycielski dla infrastruktury i przyrody – twierdzi dr Jessica Johnson, brytyjska wulkanolożka, która pracowała w Hawajskim Obserwatorium Wulkanów. Uczona uważa, że lawa najbardziej zagraża miastom Hilo i Kona. Według niej gazy wulkaniczne są bardziej niebezpieczne dla zdrowia, ponieważ powodują trudności z oddychaniem. Na obszarze archipelagu Hawajów znajduje się w sumie 15 wulkanów. Na samej wyspie Hawai’i znajdują się cztery aktywne wulkany. Kolejny położony jest na Maui, a ostani to wulkan podwodny. W sumie na Hawajach znajduje się sześć aktywnych wulkanów: Kīlauea Mauna Loa Hualālai Mauna Kea Kama’ehuakanaloa Haleakalā Erupcja wulkanu Kīlauea w 1790 roku była najbardziej tragiczna, jaka wydarzyła się na terytorium dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Wulkanolodzy szacują, że mogło zginąć wówczas nawet ponad 5000 osób. Źródła: USGS, BBC
Świat nie jest gotowy na gigantyczną erupcję wulkanu, ostrzegają naukowcy. „Ryzyko jest większe niż ludzie sądzą”
Nie powinniśmy bać się nadlatujących asteroid ani komet. O wiele większe zagrożenie stanowią dla nas wulkany i superwulkany, twierdzi dwoje wulkanologów z Wielkiej Brytanii. Ich ostrzeżenie zostało opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”.
W tym artykule: Co jest groźniejsze: wulkan czy kometa? Jak często wybuchają wulkany? Jak się ochronić przed wybuchem wulkanu? W styczniu tego roku mieliśmy sporo szczęścia. Wybuch wulkanu Hunga Tonga–Hunga Ha‘apai w Tonga trwał tylko jedenaście godzin. Gdyby erupcja przeciągnęła się, a do atmosfery dostało się więcej gazów i popiołu, skutki odczulibyśmy na całej planecie. Pandemia COVID-19 i wojna w Ukrainie pokazały, że światowy system produkcji żywności oraz jej transportu, a także wytwarzania energii, jest o wiele bardzie wrażliwy na zakłócenia niż moglibyśmy przypuszczać. Po doświadczeniu globalnej pandemii i ponad sześciu miesiącach wojny konwencjonalnej w Europie możemy nie mieć już ochoty słuchać ostrzeżeń o kolejnych niebezpieczeństwach. A jednak głos Michaela Cassidy’ego i Lary Mani, wulkanologów z brytyjskiego Uniwersytetu Birmingham, jest istotny. Został opublikowany w jednym z najpoważniejszych czasopism naukowych świata, czyli w „Nature”. Co jest groźniejsze: wulkan czy kometa? Cassidy i Mani zwracają uwagę na pewną nielogiczność naszych działań, jeśli chodzi o zapobieganie skutkom globalnych katastrof. Przypominają, że pod koniec września w ramach misji DART NASA spróbuje zmienić trajektorię asteroidy. Ma to być wstęp do zbudowania systemu chroniącego nas przed niepożądanymi gośćmi z kosmosu. Misja DART kosztowała 300 mln dolarów. Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? Erupcja podwodnego wulkanu, która 15 stycznia tego roku zdewastowała wyspę Tonga, trwała zaledwie 11 godzin. Ustalenie, co dokładnie wydarzyło się podczas kataklizmu oraz co on oznacza dla p... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-erupcja-wulkanu-tonga-byla-tak-gwaltowna-czego-mamy-spodziewac-sie-w-przyszlosci-fot-maxar-via-getty-images-c6d08a5.jpeg" width="938" height="618" alt="Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? (fot. Maxar via Getty Images)" title="Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? (fot. Maxar via Getty Images)" /> Szkopuł w tym, że – jak piszą Cassidy i Mani – „w ciągu najbliższego stulecia ryzyko wybuchu wulkanu na wielką skalę jest setki razy większe niż uderzenie asteroidy albo komety”. Tymczasem nie ma ani skoordynowanych działań międzynarodowych, ani inwestycji na wielką skalę, które łagodziłyby skutki takiej potencjalnej katastrofy. „To się musi zmienić” – piszą wulkanolodzy. Jak często wybuchają wulkany? Naukowcy szacują, że w ciągu ostatnich 10 tys. lat doszło do erupcji 1300 wulkanów znajdujących się na Ziemi. To oznacza, że minimum tyle ziemskich wulkanów można uznać za czynne. Jednak niebezpiecznych wulkanów może być znacznie więcej. Po prostu nie zostały dotychczas wykryte. Co gorsza, nie da się przewidzieć z dużym wyprzedzeniem, gdzie i kiedy dojdzie do wybuchu. Badacze posiłkują się więc statystyką. Jak często wybuchają wulkany? Odpowiedzi na to pytanie dostarcza lód lodowcowy. W lodowcach Grenlandii i Antarktyki znajdują się zapisy różnych katastrof, które w przeszłości nawiedziły naszą planetę. W czasie erupcji wulkanu do atmosfery uwalnia się dwutlenek siarki, który może zamienić się w kwas siarkowy, tworzący gęste chmury. Wraz z deszczem związki siarki spadają na ziemię. Jeśli erupcja była wyjątkowo silna, zjawisko może dotyczyć całego globu. Wówczas w lodzie przyrastającym każdego roku na lodowcach półkuli północnej i południowej będą znajdowały się warstwy, zawierające wyższe od przeciętnych stężenia siarczanów. W 2021 r. okazało się, że w lodzie z Grenlandii z okresu od 60 tys. do 9 tys. lat temu znajduje się 1113 tego rodzaju sygnatur erupcji wulkanicznych. W lodzie antarktycznym znaleziono ich 737. Badacze ustalili, że aż 97 erupcji musiało mieć magnitudę 7 lub więcej. Ostatni raz wybuch wulkanu o magnitudzie 7 miał miejsce w 1815 r. w Indonezji. Erupcja wulkanu Tambora zabiła wówczas 10 tys. ludzi. Kolejne kilkadziesiąt tysięcy zmarło na skutek zatrucia wody, powietrza i zniszczenia plonów. Średnia temperatura globalna spadła wówczas o 1 st. C, sprawiając, że rok 1816 został nazwany „rokiem bez lata”. Cassidy i Mani przypominają najnowsze badania, z których wynika, że wybuch o magnitudzie 7 zdarza się średnio raz na 625 lat. Natomiast silniejsza erupcja – o magnitudzie 8, czyli wybuch superwulkanu – średnio raz na 14 300 lat. Problem polega na tym, że ostatni raz superwulkan wybuch na Ziemi 26,5 tys. lat w Nowej Zelandii. Pozostała po nim gigantyczna kaldera, w której znajduje się obecnie jezioro Taupo. To zaś oznacza, że niebezpieczeństwo erupcji o globalnych skutkach jest jak najbardziej realne. Jak się ochronić przed wybuchem wulkanu? Brytyjski wulkanolodzy zwracają uwagę, że wbrew naszemu żywotnemu interesowi nie poświęcamy zagrożeniu, jakie stanowią aktywne wulkany, ani wystarczającej ilości funduszy, ani odpowiednio dużo uwagi. Tylko 27 proc. erupcji, jakie nastąpiły po 1950 r., było monitorowanych z pomocą przynajmniej jednego instrumentu naukowego, takiego jak sejsmometr. Jak powstaje wulkan? Najważniejsze etapy i procesy Mimo że stanowią stałe zagrożenie, wulkany niezmiennie fascynują i wprawiają w zachwyt, nie tylko geologów. Nic dziwnego. Jak powstaje wulkan? Przyjrzymy się temu procesowi nieco bliżej. Brakuje też satelitów, które mogłyby czuwać nad aktywnymi wulkanami. – Od ponad dwóch dekad wulkanolodzy postulują wysłanie na orbitę satelity, którego jedyną rolą byłaby obserwacja czynnych wulkanów – piszą badacze. Co jeszcze powinniśmy zrobić, byśmy mogli czuć się przygotowani na wybuch wulkanu? Potrzebny jest system wczesnego ostrzegania, a także edukacja i informacja. To ostatnie jest szczególnie istotne dla mieszkańców terenów szczególnie zagrożonych wybuchem (jak np. Neapol). Najważniejsze jest jednak, by zarówno obywatele, jak i decydenci nie lekceważyli niebezpieczeństwa. „Ryzyko jest znacznie większe niż sądzą ludzie” – piszą badacze. I przypominają, że ryzyko, iż w tym stuleciu dojdzie na Ziemi do erupcji takiej jak Tambora albo większej, wynosi aż 1 do 6. Źródło: Nature. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wulkan Tambora, czyli największy wybuch wulkanu w historii
Sprawcą największej katastrofy w czasach historycznych był wulkan Tambora. Potężna erupcja, która miała miejsce w 1815 roku, pochłonęła ponad 11 tys. istnień ludzkich, jednak biorąc pod uwagę zdarzenia, które nastąpiły po wielkim wybuchu, ofiary należy liczyć w setkach tysięcy.
W tym artykule: Gdzie znajduje się wulkan Tambora? Największy historyczny wybuch wulkanu Skutki erupcji wulkanu Tambora Chyba każdy zdaje sobie sprawę z niszczycielskiej siły wulkanów, jednak nie każdy potrafi sobie wyobrazić, że skutki potężnej erupcji nie mają zasięgu wyłącznie lokalnego. Potężna eksplozja wywiera wpływ globalny, zmieniając warunki panujące na całej planecie. W pierwszej połowie XIX wieku Jawa, oddalona o ok. 2000 km od wyspy Sumbawa, znajdowała się pod wpływami Wielkiej Brytanii. W tamtym czasie, gubernatorem wyspy był sir Thomas Stamford Raffles. To właśnie jego wspomnienia, spisane w "Historii Jawy", rzucają sporo światła na katastrofę, która wydarzyła się w 1815 roku. Gdzie znajduje się wulkan Tambora? Wulkan Tambora jest czynnym stratowulkanem, zlokalizowanym na indonezyjskiej wyspie Sumbawa. Osiąga wysokość 2850 m n.p.m. Średnica kaldery to 7 km, a głębokość - 1100 m. Boski wulkan na Jawie Z wulkanu Bromo rozciągają się cudowne widoki, a sam wulkan ma - dosłownie - cudowną moc. Tak przynajmniej głosi legenda. Wulkany Indonezji mają istotny wpływ na tamtejszy krajobraz. Na indonezyjskich wyspach można znaleźć ponad 330 wulkanów, z czego aż 130 to jednostki aktywne. To właśnie tam znajdują się największe czynne wulkany Azji (z wyłączeniem wulkanu Kluczewska Sopka, położonego na Kamczatce). Najwyższym jest Kerinci, położony na Sumatrze. Ogromny stratowulkan osiąga 3805 m n.p.m. Tambora jest wyraźnie niższą jednostką, jednak istnieją dowody, że w czasach historycznych mogła mierzyć nawet 4300 m n.p.m. Status najwyższego szczytu w Indonezji wulkan utracił w 1815 roku, gdy potężna erupcja zmieniła jego wygląd. Największy historyczny wybuch wulkanu Zanim doszło do tragicznej w skutkach erupcji, wulkan Tambora był uważany za wygasły. W 1812 roku pojawiły się pierwsze sygnały wskazujące, że potwór budzi się do życia. Z krateru zaczął wydobywać się popiół, a w okolicy można było usłyszeć donośne dudnienie. To wskazywało, że magma zaczyna przemieszczać się ku górze. Do pierwszej dużej erupcji doszło 5 kwietnia 1815 roku. Wulkan niemal przez 2 godziny wyrzucał w powietrze materiały piroklastyczne. Chmura erupcyjna wzniosła się na wysokość 33 km n.p.m. TEGO nie przebije żadna ludzka broń! 11 największych erupcji wulkanów Wybuchy wulkanów zawsze poruszały naszą wyobraźnię. Starożytni uważali, że to znak gniewu bogów, którzy chcą ukarać nieposłusznych ludzi. Samo słowo określające ogniste góry pochod... 5 dni później doszło do kolejnej, znacznie potężniejszej erupcji. Tym razem, kolumna erupcyjna wzniosła się na wysokość 43 km n.p.m. Porucznik Owen Phillips, który został wysłany na wyspę w celu oszacowania skutków wybuchu, opisał trzy oddzielne kolumny ognia, których wierzchołki łączyły się na znacznej wysokości. Po ok. 60 minutach, środkowa kolumna zapadła się, tworząc spływy piroklastyczne. Spływające produkty wulkaniczne doszczętnie zniszczyły wieś Sanggir. Po kilku dniach dotarły także do miejscowości Tambora i Pekate. Eksplozje były tak potężne, że ich odgłosy były słyszane nawet na Sumatrze, oddalonej od Sumbawy o ok. 2000 km. Masa opadającego popiołu była tak duża, że pod jego ciężarem waliły się dachy domów. Uprawy rolne zostały doszczętnie zniszczone. W pobliskich miastach nastała ciemność, która utrzymywała się przez kilka dni. Wschodnie wybrzeże Jawy przykryła 23-centymetrowa warstwa popiołu. Spływający z wulkanu materiał piroklastyczny dotarł do morza, wywołując 4-metrową falę tsunami (niektóre źródła wspominają o 10-metrowej fali). Woda zniszczyła część domów na wyspach Moyo, Sanggar i Bima. Część łodzi zatonęła, potężna fala wyrzuciła niektóre na brzeg. 11 kwietnia, 2-metrowa fala tsunami dotarła do wschodniego wybrzeża Jawy, pochłaniając ponad 4 tys. ludzkich istnień. Na Morzu Flores i w Zatoce Saleh unosiły się ogromne kry pumeksu, których średnica dochodziła do 5 km. Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? Niektóre wulkany charakteryzują się większą wysokością względną niż Mount Everest. Inne kryją pod sobą ogniska magmowe o objętości, której nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Ja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wulkan-na-swiecie-gdzie-sie-znajduje-i-czy-stanowi-zagrozenie-fot-getty-images-6b2619f.jpeg" width="938" height="625" alt="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" title="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" /> W trakcie potężnej erupcji, zbiornik magmowy wulkanu Tambora uległ opróżnieniu, co doprowadziło do zapadnięcia krateru. W rezultacie, jego wysokość zmniejszyła się z 4300 m n.p.m. do 2850 m n.p.m. Wulkan jeszcze przez ok. 4 lata wykazywał oznaki aktywności. Skutki erupcji wulkanu Tambora Erupcja, która miała miejsce 10 kwietnia 1815 roku, była najsilniejszym wybuchem wulkanu w czasach historycznych. Z krateru wydobyło się ok. 100 kilometrów sześciennych materiału wulkanicznego, kolumna wulkaniczna wzniosła się na ok. 43 km, a popiół opadł w promieniu 1300 km, docierając do Jawy i Borneo. Wielka erupcja wulkanu Tambora jest dziś oceniana na 7 w 8-stopniowej skali EVI. Skutki eksplozji były tragiczne dla lokalnej ludności. Wiele wiosek przestało istnieć. Ci, którzy ocaleli, desperacko poszukiwali żywności. Jednak to nie głód był największym problemem. Skażona popiołem woda wywoływała śmiertelną biegunkę. W powietrzu unosił się trujący fluor, zabijający ludzi i zwierzęta gospodarskie. Trudno jest wskazać dokładną liczbę ofiar tej tragedii. Dane historyczne wspominają o ok. 11 tys. osób, które poniosły śmierć w następstwie spływów piroklastycznych. 48 tys. osób (38 tys. na Sumbawie i 10 tys. na Lombok) miało umrzeć z powodu chorób i głodu. Niewykluczone, że choroby i głód zdziesiątkowały także populację Jawy i Bali. Erupcje wulkanów mogły doprowadzić do upadku chińskich dynastii Naukowcy rzucili światło na nieznany do tej pory wpływ wulkanicznych erupcji na historię świata. Należy podkreślić, że skutki katastrofy z 1815 roku były odczuwane globalnie. Rok 1816 był określany jako "rok bez lata". Anomalie klimatyczne doprowadziły do obniżenia temperatury o ok. 3-4 stopnie Celsjusza i znacząco wpłynęły na życie mieszkańców półkuli północnej. Najbardziej ekstremalna pogoda panowała wiosną i latem 1816 roku. Anomalie wystąpiły w niemal całej Europie (zwłaszcza na północy) i w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. W stanach Nowy Jork i Maine spadł śnieg, a w Connecticut odnotowano siarczyste mrozy. Intensywne opady śniegu zarejestrowano także w Kanadzie, głównie w Montrealu i Quebec City. W Europie wciąż są czynne wulkany. Gdzie można je znaleźć i czy mogą okazać się groźne? Aktywne wulkany na świecie budzą nie lada emocje. Myśląc o wybuchu takiego miejsca, przed oczami pojawiają się katastroficzne wizje z lawą zalewającą miasto. Ale czy faktycznie jest się ... Anomalie klimatyczne zniszczyły uprawy rolne i w konsekwencji przyczyniły się do wystąpienia głodu, czego następstwem były masowe demonstracje i wzrost przestępczości. Ceny chleba drastycznie wzrosły. Czy taki scenariusz może powtórzyć się w przyszłości? Niestety, tak. W latach 1847-1913, w kalderze wulkanu Tambora uformowała się kopuła lawowa, co jednoznacznie wskazuje na wysoką aktywność procesów wulkanicznych. Poza tym, Tambora nie jest jedynym wulkanem zagrażającym naszej planecie. Znacznie groźniejsze są superwulkany. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Naukowcy poznali przyczynę, dlaczego wybuch wulkanu Tonga był tak potężny
Erupcja wulkanu Tonga była najpotężniejszą, jaka miała miejsce na Ziemi od trzydziestu lat. Wybuch wystrzelił chmurę popiołu na wysokość nawet 58 kilometrów nad powierzchnią planety. Eksperci zgodnie przyznali, że była to największa chmura, jaką kiedykolwiek widzieliśmy. Dlaczego jednak wybuch był tak silny? Naukowcy już znają odpowiedź.
W tym artykule: Najnowsze badania ujawniają przyczynę tak gwałtownej erupcji Ilość pyłów i gazów była rekordowa Wulkan wciąż może pozostawać aktywny 20 grudnia 2021 roku rozpoczęła się erupcja podwodnego wulkanu, ale niespełna miesiąc później, doszło do najpotężniejszej i rekordowej eksplozji. Wybuch zniszczył małą pacyficzną wyspę archipelagu Tonga oraz wystrzelił olbrzymią chmurę dymu, która rozprzestrzeniła się nad Australią. Eksperci z Narodowej Agencji Oceanów i Atmosfery obliczyli, że jeden z pióropuszy pyłu wulkanicznego osiągnął rekordową wysokość aż 58 kilometrów. Najnowsze badania ujawniają przyczynę tak gwałtownej erupcji W niedawno opublikowanych badaniach na łamach magazynu naukowego Earthquake Research Advances, naukowcy podali przyczynę, dlaczego wybuch wulkanu był tak silny. Eksperci ustalili, że dzień przed właściwą eksplozją, doszło do dużo mniejszej erupcji. W jej wyniku doszło do zatopienia głównego otworu wulkanicznego. Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? Erupcja podwodnego wulkanu, która 15 stycznia tego roku zdewastowała wyspę Tonga, trwała zaledwie 11 godzin. Ustalenie, co dokładnie wydarzyło się podczas kataklizmu oraz co on oznacza dla p... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-erupcja-wulkanu-tonga-byla-tak-gwaltowna-czego-mamy-spodziewac-sie-w-przyszlosci-fot-maxar-via-getty-images-c6d08a5.jpeg" width="938" height="618" alt="Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? (fot. Maxar via Getty Images)" title="Dlaczego erupcja wulkanu Tonga była tak gwałtowna? Czego mamy spodziewać się w przyszłości? (fot. Maxar via Getty Images)" /> Naukowcy twierdzą, że w ten sposób lawa rozgrzana do temperatury 1000 stopni Celsjusza wyciekała prosto do oceanu. Uczeni są zdania, że woda spowodowała to, że magma rozpadała się na maleńkie fragmenty, a przez to erupcja dnia następnego stała się jeszcze silniejsza. – Postanowiliśmy sprawdzić, dlaczego siła tego wybuchu była tak ogromna. Zebraliśmy wszystkie dostępne informacje z pierwszych dni i tygodni od erupcji, a następnie je przeanalizowaliśmy – mówi Melissa Scruggs, wulkanolożka z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara. Ilość pyłów i gazów była rekordowa Wulkanolodzy obliczyli, że w wyniku erupcji do atmosfery dostało się prawie 2 kilometry sześcienne pyłów i gazów, które w sumie mogły ważyć prawie 3 miliardy ton. W górnej warstwie atmosfery doszło do tarcia drobin pyłu z tej wielkiej chmury popiołu z kryształkami lodu w górnej warstwie atmosfery, co spowodowało ekstremalne wyładowania elektrostatyczne. Eksperci przyznają, że aż 80% wszystkich piorunów, które uderzały wówczas w Ziemię, były spowodowane właśnie erupcją Tongi. Najwyższy wulkan - rekordowe wysokości w Europie i na świecie Ile metrów mierzy najwyższy wulkan na świecie? Niektóre stożki są tak olbrzymie, że pod względem wysokości, zaczynają "deptać po piętach" najwyższym górskim szczytom. Wulkanolodzy zaznaczają, że to przykład, jak niebezpieczne mogą być podwodne wulkany. Wiele z nich wciąż nie znajduje się pod szczegółową obserwacją, a niektóre znajdują się w odległych miejscach, które pozostają poza zasięgiem satelitarnym. Eksperci ostrzegają, że wyrządzone szkody mogą być katastrofalne. Wulkan wciąż może pozostawać aktywny Wulkanolodzy zaznaczają jednak, że wulkan Tonga-Hunga Ha’apai może wciąż być groźny. Dlatego naukowcy podkreślają, że ważne jest, aby dokładnie monitorować jego aktywność. Uczeni są zdania, że badania nad Tongą, być może pomogą w przyszłości w zapobieganiu skutkom erupcji. Jak przyznają badacze, kluczowe są pierwsze minuty i godziny. Hunga Tonga–Hunga Ha’apai to podwodny wulkan, który znajduje się na Oceanie spokojnym w odległości ok. 65 kilometrów od wybrzeży Tongatapu, największej wyspy w archipelagu wysp Tonga. Wznosi się on na ponad 2000 metrów od dna morskiego. Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? Niektóre wulkany charakteryzują się większą wysokością względną niż Mount Everest. Inne kryją pod sobą ogniska magmowe o objętości, której nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić. Ja... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wulkan-na-swiecie-gdzie-sie-znajduje-i-czy-stanowi-zagrozenie-fot-getty-images-6b2619f.jpeg" width="938" height="625" alt="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" title="Największy wulkan na świecie - gdzie się znajduje i czy stanowi zagrożenie? (fot. Getty Images)" /> Erupcja wulkanu Tonga była najpotężniejszą na naszej planecie od 1991 roku. 30 lat temu doszło do wybuchu Pinatubo. Chmura pyłów osiągnęła wówczas wysokość 35 kilometrów. Wcześniej odnotowano mniejsze eksplozje w 1988 i 1937 roku. Źródło: Earthquake Research Advances
Superwulkany - jak powstają i jakie są znane superwulkany?
Jak powstają superwulkany? Gdzie są zlokalizowane? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym są superwulkany? Kaldera Yellowstone Superwulkan Taupo Superwulkan Toba Pola Flegrejskie Kaldera Long Valley Naukowcy są zdania, że superwulkan to największe zagrożenie dla ludzkości. Badania geologiczne potwierdzają niszczycielską siłę erupcji takiej jednostki, której następstwem są globalne zmiany klimatyczne. Nie ma wątpliwości, że potężny wybuch może zagrozić znacznej części populacji, a nawet przyczynić się do zakończenia ery panowania człowieka, być może do zagłady życia na naszej planecie. Człowiek myślący pojawił się na Ziemi mniej więcej 190 tys. lat temu. Oznacza to, że nasz gatunek spotkał się już z kilkoma erupcjami superwulkanów. Ostatnia miała miejsce 26,5 tys. lat temu, w Nowej Zelandii (superwulkan Taupo). Średnio, superwulkany dają o sobie znać co 50-100 tys. lat. Czy w najbliższym czasie możemy spodziewać się wzrostu aktywności któregoś z nich? Badania naukowe dowodzą, że to już się dzieje. W obrębie Parku Narodowego Yellowstone już od jakiegoś czasu notuje się zwiększoną aktywność geologiczną, ale towarzyszące temu zjawiska należy uznać za normalne i typowe. Kiedy wybuchnie Yellowstone Dwudziestego dziewiątego sierpnia 1870 r. 30-letni porucznik Gustavus Doane, uczestnik ekspedycji badawczej do regionu Yellowstone na terytorium Wyoming, mozolnie wspinał się na szczyt góry Wa... Bardziej niepokojący jest fakt, że najpotężniejszy ze wszystkich superwulkanów ostatni raz obudził się ze snu 640 tys. lat temu. Pozwala to przypuszczać, że kolejna erupcja nastąpi już niebawem. Przy czym należy wyraźnie podkreślić, że słowo "niebawem" zostało tu użyte w kontekście dziejów ziemskich, nie ludzkości. Co to oznacza w praktyce? Yellowstone może zalać Ziemię lawą i przysłonić niebo popiołem za kilka tysięcy lat. Czym są superwulkany? Czym właściwie są niszczycielskie superwulkany i dlaczego są tak bardzo niebezpieczne? Żeby móc to wyjaśnić, najpierw wypada odpowiedzieć na kluczowe pytanie - jak powstaje wulkan? Gdy w litosferze dochodzi do upłynnienia skał, powstaje magma, która przesuwa się ku górze. W szczelinach skalnych powstaje coś w rodzaju zbiornika, gromadzącego płynny materiał. Magma najczęściej zastyga, zmieniając swój stan skupienia na stały. Zdarza się jednak, że pozostaje w stanie ciekłym, tworząc w ten sposób ognisko magmowe. Te procesy określa się jako plutonizm. W miejscach, w których skorupa ziemska jest dość cienka, może dojść do jej przerwania. W rezultacie, produkty wulkaniczne wydostają się na powierzchnię, tworząc wulkan. Mowa tu o wulkanizmie, czyli zjawiskach zachodzących na powierzchni Ziemi. Na naszej planecie istnieją miejsca, w których gromadzą się ogromne pokłady magmy, tysiące razy większe niż pozostałe ogniska magmowe. Pod pojęciem superwulkanu należy rozumieć wulkan, który powstał w następstwie potężnej eksplozji magmy skumulowanej w ogromnym zbiorniku, którego objętość może sięgać kilkunastu tysięcy kilometrów sześciennych. Taka erupcja pozostawia po sobie ślad w postaci gigantycznej kaldery (przeciętna jej średnica to kilkadziesiąt kilometrów). O ile klasyfikacja grupująca takie miejsca pod względem kształtu uwzględnia różne rodzaje wulkanów, to superwulkany mają formę płaską. W miejscach, w których występują, można zaobserwować specyficzne zjawiska geotermalne, jak gejzery, solfatary czy fumarole. Dlaczego superwulkany są przedstawiane jako największe zagrożenie dla ludzkości? Wynika to z faktu, że potężna erupcja może wyrzucić na powierzchnię ponad tysiąc kilometrów sześciennych magmy i materiałów piroklastycznych. Wybuch superwulkanu zazwyczaj osiąga najwyższy stopień VEI 8 w skali Volcanic Explosivity Index (pol. Indeks Eksplozywności Wulkanicznej). Podwodna erupcja wulkanu stworzyła nową wyspę. Będzie należała do Japonii Niewielki kawałek lądu ma kształt półksiężyca i nosi nazwę Niijima, co oznacza po prostu „nowa wyspa”. Niestety wiele wskazuje na to, że Japończycy nie powinni zbytnio przywiązywać ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a715d595c2d42e9fa14f4892ba47feeefb21aa54-543441a.jpeg" width="938" height="528" alt="Kłęby dymu oraz tworząca się na powierzchni Oceanu Spokojnego nowa wyspa, uchwycone przez straż przybrzeżną (fot. JAPAN COAST GUARD)" title="Kłęby dymu oraz tworząca się na powierzchni Oceanu Spokojnego nowa wyspa, uchwycone przez straż przybrzeżną (fot. JAPAN COAST GUARD)" /> W promieniu setek, a nawet tysięcy kilometrów pojawiają się niewyobrażalne zniszczenia. Olbrzymia ilość tlenków siarki, która w trakcie wybuchu przedostaje się do atmosfery, tworzy warstwę odbijającą promienie słoneczne, czego następstwem mogą być globalne zmiany klimatyczne. Mamy tu na myśli nastanie epoki lodowcowej. Do tej pory odkryto ok. 20 superwulkanów, jednak nie ulega wątpliwości, że jest ich znacznie więcej. Te najbardziej znane wymieniamy poniżej. Kaldera Yellowstone Zaczynamy od najsłynniejszego ze wszystkich superwulkanów. Kaldera Yellowstone jest zlokalizowana w USA, w stanie Wyoming. Stanowi pozostałość po trzech gigantycznych eksplozjach, które miały miejsce 2,1 mln, 1,3 mln i 640 tys. lat temu. W trakcie ostatniej erupcji, do atmosfery przedostało się ponad tysiąc kilometrów sześciennych materiału piroklastycznego. W następstwie tego wydarzenia, komora wulkaniczna pod Parkiem Narodowym Yellowstone zapadła się, tworząc gigantyczną kalderę. Jej rozmiary to 55x80 km. Yellowstone to prawdziwy gigant, jednak nie jest to największy wulkan na świecie. Mimo to, jego aktywność budzi ogromne obawy. Naukowcy są zdania, że potężna erupcja może doprowadzić do zniszczenia znacznego obszaru Stanów Zjednoczonych, jednak skutki wybuchu tego superwulkanu nie ograniczą się jedynie do terytorium USA. Ogromna chmura pyłu wulkanicznego przysłoni Słońce, co doprowadzi do skokowego ochłodzenia klimatu. Konsekwencją może być kolejne zlodowacenie. Superwulkan Taupo Z USA przenosimy się do Nowej Zelandii. W centrum Wyspy Północnej znajduje się Taupo - największe niewysychające jezioro Oceanii. Jego piękno okazuje się jednak złudne, po pod dnem wielkiego zbiornika wodnego (616 km kw.) drzemie uśpiony kolos. Ostatnia erupcja superwulkanu Taupo miała miejsce 26,5 tys. lat temu. W skali VEI, osiągnęła 8. poziom (najwyższy). Erupcje wulkanów mogły doprowadzić do upadku chińskich dynastii Naukowcy rzucili światło na nieznany do tej pory wpływ wulkanicznych erupcji na historię świata. Wówczas do atmosfery trafiło 1170 kilometrów sześciennych materiału piroklastycznego. W następstwie erupcji, doszło do zapadnięcia się komory wulkanicznej i utworzenia ogromnej kaldery. Wybuch zapoczątkował okres znany jako maksimum glacjału, w trakcie którego doszło do ochłodzenia i tak lodowatego klimatu. Superwulkan Toba Kolejny superwulkan jest zlokalizowany w Indonezji, na Sumatrze. Ostatnia erupcja wulkanu Toba miała miejsce 75 tys. lat temu. Naukowcy są zdania, że następstwem tej katastrofy była globalna zima wulkaniczna, która mogła trwać nawet 10 lat. Po niej, nastąpiło trwające 1000 lat ochłodzenie klimatu. W następstwie erupcji powstała kaldera o wymiarach 100x30 km, którą dziś wypełnia woda. Co warte podkreślenia, aktywność wulkanu już od jakiegoś czasu wskazuje na jego powolne wybudzanie. W 2013 roku geolodzy stwierdzili wzrost napełnienia komory magmowej. W 2016 roku na tafli jeziora unosiły się miliony martwych ryb, a woda stała się mętna. Było to następstwem wzrostu temperatury dna. W czerwcu 2021 roku w obszarze kaldery zarejestrowano wstrząsy o magnitudzie 5.0. Pola Flegrejskie Superwulkany są zlokalizowane także na Starym Kontynencie. Jeden z największych mieści się w pobliżu Neapolu. Kaldera o nazwie Pola Flegrejskie legitymuje się średnicą 13 km. W samym centrum superwulkanu zlokalizowane jest miasteczko Pozzuoli. Wulkan przyczyną wielkiego wymierania? Jeszcze do niedawna nikt nie brał pod uwagę, że czynnikiem, który spowodował globalne wymieranie życia na Ziemi, była gigantyczna erupcja wulkaniczna, do której doszło 260 milionów lat temu. Ostatni wielki wybuch wulkanu miał miejsce ok. 40 tys. lat temu. Potężna erupcja wyrzuciła w powietrze 300 kilometrów sześciennych materiału wulkanicznego, a obszar 200 kilometrów sześciennych zalała lawa. Kaldera Long Valley Na koniec powróćmy do USA. W stanie Kalifornia, w pobliżu granicy z Nevadą, znajduje się mierząca 16x32 km kaldera Long Valley. Powstała ponad 760 tys. lat temu, gdy gigantyczna erupcja doprowadziła do zapadnięcia się komory magmowej. Podczas gdy superwulkan Yellowstone jest przedstawiany jako jedno z największych zagrożeń dla ludzkości, naukowcy nie mają wątpliwości, że erupcja kaldery Long Valley może mieć jeszcze poważniejsze skutki. Badania dowodzą, że w zbiorniku magmowym superwulkanu znajduje się ponad 1000 kilometrów sześciennych magmy, a jej objętość systematycznie wzrasta. Może to sugerować, że kolejna wielka erupcja nastąpi w ciągu kilku tysięcy lat. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Postępujący paraliż ruchu powietrznego w Europie
LOT odwołał wszystkie loty krajowe i zagraniczne do poniedziałku do godziny 14.00. Zamknięto lotniska w większości krajów europejskich.
Według informacji podanych przez Eurocontrol, w sobotę odwołano 17 tysięcy lotów w Europie. W piątek odbyło się jedynie 10,4 tysiące rejsów zamiast normalnie 28 tysięcy. Otwarte są jedynie lotniska w południowej Europie (Hiszpania, południowe Bałkany, południowe Włochy, Bułgaria, Grecja, Turcja). Aczkolwiek, dziś o północy zostaną zamknięte lotniska w północnej Bułgarii włączając w to Warnę. Według brytyjskich serwisów pogodowych, jeśli siła i kierunek wiatru nie ulegną zmianie, chmura pyłu dziś w nocy dotrze do granicy hiszpańsko - francuskiej, Korsyki i północnej Grecji. Z powodu paraliżu przestrzeni lotniczej na uroczystości pogrzebowe w Polsce nie będą w stanie przybyć wszyscy zagraniczni goście. Dotąd, przyjazd potwierdzali przedstawiciele 96 państw, m.in. prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama. Według Ministerstwa Spraw Zagranicznych mogą nie przybyć m.in.: premier Korei Południowej Czung Un Czan, prezydent Macedonii Gjorge Iwanow, minister spraw zagranicznych Meksyku Patricia Espinoza Cantalleno oraz minister obrony Pakistanu Ahmad Chaudhry Mukhtar.
Islandia, która zachwyca wodospadami, gejzerami, gorącymi źródłami i lodowcami pogroziła nam w ostatnich dniach złowrogą chmura pyłu wulkanicznego.
Społeczność podróżników Odyssei.com zaprasza do obejrzenia zdjęć z tego kameralnego, i mimo ostatnich wydarzeń, życzliwego miejsca.
Z powodu chmury pyłu powstałej w wyniku erupcji wulkanu na Islandii wstrzymano loty w Europie Północnej.
Erupcja wulkanu w rejonie lodowca Eyjafjallajokull na Islandii sparaliżowała lotniska w Europie Północnej. Wszystko za sprawą chmury pyłu, która może uszkodzić silniki i elektronikę w samolotach. Wstrzymano m.in. wszystko loty z i do Norwegii. Całkowicie zamknięto lotnisko Heathrow. Nie wiadomo jeszcze jak długo potrwa zablokowanie ruchu powietrznego. Chmura wciąż się przemieszcza. Prawdopodobnie dotrze dziś do Holandii i Belgii. Islandzki wulkan po prawie 200 latach uśpienia rozpoczął serię wybuchów kilka tygodni temu, ale dotąd nie pojawiały się tak ogromne chmury pyłu. Istnieją obawy, że zaistniała sytuacja może spowodować opóźnienia w lądowaniu rządowych delegacji ze świata na uroczystości pogrzebowe w Warszawie i Krakowie. autor: Emilia Bałuka-Herman