Żubr jednak ma naturalnych wrogów. Naukowcy z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży nagrali coś niezwykłego
Nowe badanie naukowców IBS PAN w Białowieży zmienia naszą wiedzę o żubrach. W Puszczy Białowieskiej fotopułapka nagrała unikatowy film, pokazujący starcie watahy wilków ze stadem żubrów. Do tej pory biolodzy zakładali, że żubry generalnie nie mają naturalnych wrogów, a polowania drapieżników na nie są wielką rzadkością.
Badanie naukowców z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży rzuca nowe światło na relacje drapieżnik-ofiara w Puszczy Białowieskiej. Choć żubr europejski (Bison bonasus) jest uznawany za gatunek niebędący ofiarą ze względu na swoje ogromne rozmiary, może to wymagać rewizji. Na nagraniu z fotopułapki widać atak grupy 7 wilków na nowonarodzone cielę w stadzie żubrów. Artykuł naukowy opisujący tę niezwykłą obserwację ukazał się w czasopiśmie „Ecology and Evolution” Wilki kontra żubry: niezwykłe nagranie z fotopułapki Artykuł „The King in the Crosshairs: Evidence of a Predation Attempt on European Bison by Wolves”, autorstwa Robin Wijnands i Tomasza Borowika, analizuje unikatowe nagranie z fotopułapki w polskiej części Puszczy Białowieskiej. Zdarzenie miało miejsce 15 września 2025 roku w godzinach porannych (między 7:25 a 7:47). Kamera uchwyciła grupę siedmiu wilków, która zaatakowała stado jedenastu żubrów. W skład stada wchodziło pięć dorosłych krów, dwa dorosłe byki, jeden młody byk oraz trzy osobniki młodociane, w tym nowonarodzone cielę. Drapieżniki od razu skoncentrowały atak na najsłabszym osobniku – młodziutkim cielaku. Wideo dokumentuje dwie próby jego pochwycenia. W pierwszej trzy krowy próbowały przegonić wilki, odwracając swoją uwagę od cielęcia. Wilki natychmiast je zaatakowały, chwytając za szyję i próbując odciągnąć od stada, lecz zostały odparte przez dwie dorosłe krowy. Po chwili doszło do drugiego ataku, w którym wilki ponownie złapały cielę. Tym razem całe stado ruszyło na ratunek. Dorosłe żubry szarżowały na drapieżniki, celując w nie rogami, a następnie uformowały krąg wokół noworodka. Obrona była skuteczna i wilki w końcu się wycofały. Niezwykłe nagranie można obejrzeć tutaj. Żubr jednak jest ofiarą Naukowcy wskazują, że choć polowanie było nieudane, nagranie stanowi bardzo rzadki dowód na to, że wilki jednak postrzegają żubry jako potencjalną zdobycz. Dotychczasowe dane z Puszczy Białowieskiej sugerowały, że żubry wprawdzie są znikomą częścią diety wilków, ale jako padlina. W Ameryce Północnej udokumentowano atak większej watahy wilków na bizona amerykańskiego. Były też doniesienia o atakach niedźwiedzi na żubry w Rumunii. Pojawia się pytanie: czy drapieżniki faktycznie polują na żubry, czy są to incydentalne przypadki? Badanie sugeruje, że niewielki rozmiar watahy w opisywanym przypadku mógł być niewystarczający do pokonania stada żubrów, zwłaszcza przy ich aktywnej strategii obronnej. Jednakże populacja żubrów w Europie rośnie i wraz z nią zwiększa się liczebność oraz rozmiar watah wilków. A to będzie prowadzić do częstszych interakcji tego typu. Naukowcy wskazują, że drapieżnictwo wobec żubrów nie było dotychczas szczegółowo badane. Skupiano się raczej na ich trybie życia i możliwościach ochrony i zwiększenia populacji. Co to odkrycie oznacza dla ochrony przyrody? Wyniki badania mają istotne implikacje dla zarządzania populacjami obu gatunków. Jeśli wilki zaczną częściej polować na żubry, mogą zacząć pełnić rolę naturalnego regulatora ich liczebności, co mogłoby pomóc w ograniczaniu szkód w uprawach rolnych i łagodzeniu konfliktów na linii człowiek-żubr. Autorzy postulują również, by w przyszłych badaniach nad reintrodukcją żubrów częściej uwzględniać wpływ naturalnych drapieżników, nie tylko w kontekście ich śmiertelności, ale także zmian w zachowaniu i reakcji stresowych. Nagranie dowodzi, że mimo iż tak intensywnie badamy i obserwujemy żubry, ich interakcje z wilkami są bardziej złożone, niż sądziliśmy. Źródło: Ecology and Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Rekordowa liczba żubrów w Puszczy Białowieskiej. Znamy najnowszy stan populacji
Dane z zimowego liczenia żubrów w polskiej części Puszczy Białowieskiej przynoszą dobre wieści. Białowieski Park Narodowy ogłosił, że stan populacji na koniec 2025 roku to aż 1176 osobników. To dużo więcej niż w zeszłym roku. Naukowcy tłumaczą czym spowodowany jest tak gwałtowny wzrost.
Porównując tegoroczne dane z wynikami z poprzedniego roku, można odnieść wrażenie gwałtownego skoku populacyjnego. Wówczas doliczono się bowiem 870 osobników. Eksperci studzą jednak emocje, wskazując na złożone przyczyny tego zjawiska. Kluczowym czynnikiem okazały się migracje między dwoma ważnymi siedliskami. Z puszczy do puszczy: jak migrują żubry? Jak wyjaśnia w rozmowie z PAP Andrzej Karczewski, kierownik Ośrodka Hodowli Żubrów BPN, znaczna grupa ponad stu zwierząt, która w poprzednim sezonie przemieściła się do Puszczy Knyszyńskiej (w rejon nadleśnictwa Żednia), jesienią wróciła do macierzystej Puszczy Białowieskiej. Oznacza to, że realny przyrost naturalny między 2024 a 2025 rokiem oscyluje wokół liczby urodzonych cieląt, a nie setek nowych osobników. Jednak powrót tych „emigrantów" jest niezwykle istotnym wyróżnikiem różnorodności genetycznej i stabilności stada. Demografia białowieskiego stada Tegoroczna aura wyjątkowo sprzyjała przyrodnikom. Sroga, mroźna zima zmusiła zwierzęta do częstszego korzystania z przygotowanych przez leśników punktów dokarmiania, więc łatwiej było je policzyć. Inwentaryzację przeprowadzono w dwa styczniowe dni. W procesie liczenia uczestniczyli: pracownicy BPN, naukowcy, wolontariusze oraz leśnicy z sześciu okolicznych nadleśnictw (Białowieża, Bielsk, Browsk, Hajnówka, Nurzec i Rudka). A oto dokładne wyniki: łączna liczba żubrów: 1176 osobników samice: 505 krów samce: 248 byków cielęta: 176 młodych, urodzonych w ubiegłym roku pozostałe: osobniki o nieustalonej płci (głównie ze względu na dużą odległość podczas obserwacji). Żubr na obrzeżach Puszczy: wyzwania i adaptacja Wzrost liczebności oraz zmiany środowiskowe sprawiają, że zwierzęta coraz śmielej wychodzą poza gęste lasy. Obecnie duże grupy żubrów żerują na tzw. przedpolach puszczy – terenach otwartych i polach, gdzie korzystają z ozimin, rzepaku czy pozostałości po ubiegłorocznej kukurydzy. To zachowanie jest ściśle skorelowane z dostępnością naturalnego pokarmu w lesie. W latach „tłustych", obfitujących w żołędzie, żubry rzadziej opuszczają knieje, a w okresach suszy szukają pożywienia na polach uprawnych. Aby lepiej poznać te mechanizmy, naukowcy zdecydowali się na nowoczesne metody monitoringu. Jednemu z osobników bytujących na łąkach założono obrożę telemetryczną. Dane z nadajnika pozwolą precyzyjniej poznać ich sezonowe wędrówki oraz to, jak dużą rolę w ich diecie odgrywają rośliny uprawne. Znaczenie korytarzy ekologicznych Swobodne przemieszczanie się zwierząt między Puszczą Białowieską a Knyszyńską potwierdza, jak ważna jest drożność korytarzy ekologicznych na Podlasiu. Wymiana osobników między stadami zapobiega ubożeniu puli genetycznej, co jest kluczowe dla przetrwania gatunku. Choć lokalnie zagęszczenie żubrów w samej Puszczy jest już bardzo wysokie, ich naturalna ekspansja na sąsiednie tereny leśne jeszcze trwa i jest procesem pożądanym z punktu widzenia biologii. Źródło: Nauka w Polsce, Białowieski Park Narodowy Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Żubr poturbował turystkę w Teremiskach. Białowieski Park Narodowy apeluje
O tym że żubry z Puszczy Białowieskiej to dzikie zwierzęta, dobitnie przekonała się jedna z turystek. Próba sfotografowania zwierzęcia ze zbyt bliska zakończyła się wezwaniem pogotowia ratunkowego. Do sprawy odnieśli się m.in. Białowieski Park Narodowy oraz przyrodnik i dziennikarz Adam Wajrak.
Do zdarzenia doszło w Teremiskach, 30 października 2025. Grupa turystów próbowała zrobić zdjęcie żubrowi. Samiec uznał że podeszli zbyt blisko i zaatakował jedną z osób. Poturbowana, trafiła do szpitala. Park Narodowy ostrzega przed zbliżaniem się do żubrów Białowieski Park Narodowy poinformował o zdarzeniu na swoim fanpageu’u na Facebooku, równocześnie apelując o ostrożność. Udostępnił też dwa zdjęcia – na jednym z nich widać osobę, która podeszła do żubra na zaledwie kilka metrów. Park zwraca uwagę, że to o wiele za blisko. Tłumaczy, że podejście zbyt blisko i przekroczenie „strefy komfortu” zwierzęcia może skutkować agresją. „Po raz kolejny apelujemy o rozsądne zachowanie przy spotkaniu z żubrem i przestrzeganie BEZPIECZNEGO DYSTANSU – MINIMUM 50M!” – apelują władze Parku. Dalej dają też do zrozumienia, że będą monitorować miejsca, w których celowo wykładane jest siano mające zwabić żubry w pobliże osad. Atak żubra – opinia przyrodnika Adama Wajraka O sprawie opowiedział też dziennikarz i przyrodnik Adam Wajrak, od lat mieszkający w Teremiskach. Według jego informacji, byk zaatakował turystkę, obserwującą żubry z grupą. Według Wajraka kobieta podeszła zbyt blisko i odcięła zwierzęciu drogę ucieczki na zamkniętej działce. Turystka przyjechała z zagranicy i według przyrodnika zachowała się „wyjątkowo nieodpowiedzialnie”, podchodząc do zwierzęcia o wiele za blisko. „Proszę, jeżeli przyjeżdżacie obserwować tu żubry, róbcie to z rozsądnej odległości. 100 metrów, jeżeli nie znacie ich i ich zachowań jest dobrą i bezpieczną odległością, dobrą też do robienia zdjęć. I odległością, w której to zwierzę będzie czuło się komfortowo. Do Białowieskiego Parku Narodowego apeluję o jakąś akcję informacyjną. Również w językach obcych. Jest tu kilka miejsc, gdzie można postawić tablicę informacyjną” – napisał Wajrak w mediach społecznościowych. W Teremiskach i innych wsiach sąsiadujących z Puszczą Białowieską obecność żubrów nie jest niczym nadzwyczajnym. Są stałym elementem życia mieszkańców i obiektem obserwacji turystów z całego świata. Do groźnych incydentów dochodzi jednak bardzo rzadko, m.in. dzięki pracy wykwalifikowanych przewodników po Puszczy Białowieskiej. Żubry są u siebie – pamiętajmy o tym. Źródła: Białowieski Park Narodowy, Adam Wajrak Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ogromny odzew w sprawie Puszczy Białowieskiej. Polacy zgłosili 1700 uwag
Konsultacje społeczne dotyczące Planu zarządzania Puszczą Białowieską zakończyły się gigantycznym odzewem – do Instytutu Ochrony Środowiska wpłynęło ponad 1700 opinii. To pokazuje, jak wielkie znaczenie społeczne ma Puszcza.
18 sierpnia 2025 roku zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące projektu Planu zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa Puszcza Białowieska (część polska). Od 7 lipca, przez 45 dni, każdy zainteresowany mógł zgłaszać uwagi za pośrednictwem formularza online, poczty elektronicznej lub tradycyjnej. Wydłużony okres konsultacji miał zapewnić szeroki udział społeczeństwa w czasie wakacyjnym. Ogromne zainteresowanie społeczne nowym planem zarządzania Do Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) napłynęło ponad 1700 wniosków od mieszkańców regionu, przyrodników, organizacji pozarządowych, samorządów, instytucji naukowych, zarządców terenu czy przedstawicieli środowiska akademickiego. Zdecydowaną większość stanowili mieszkańcy okolic Puszczy, choć głosy napłynęły także z innych części Polski i świata. Tak duże zainteresowanie potwierdza wcześniejsze badania IOŚ-PIB, zgodnie z którymi ochrona Puszczy Białowieskiej ma ogromne społeczne znaczenie. Uwagi są teraz szczegółowo analizowane przez zespół projektowy. W końcowym raporcie IOŚ-PIB odniesie się do każdej opinii, wskazując w jakim zakresie została ona uwzględniona lub wyjaśniając powody odrzucenia. Ze względu na liczbę zgłoszeń, raport zostanie opracowany i przekazany do Ministerstwa Klimatu i Środowiska na początku IV kwartału 2025 r. Jakie postulaty zgłaszano najczęściej? Już teraz wiadomo, że najczęściej powtarzające się postulaty dotyczyły ograniczenia gospodarki leśnej w Puszczy, zakazu polowań, przeciwdziałania jej fragmentaryzacji, a także zwiększenia bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Zgłaszano również potrzebę wsparcia rozwoju społeczno-gospodarczego regionu oraz promocji turystyki. Część z tych kwestii już uwzględniono w projekcie, jednak powtarzające się postulaty potwierdzają społeczne poparcie dla ich realizacji. Wpłynęło też wiele szczegółowych uwag odnoszących się do konkretnych zapisów. Co dalej z Planem zarządzania Puszczą? Zdaniem Michała Marcinkowskiego, kierownika projektu „Białowieża Forest” w IOŚ-PIB, głosy społeczeństwa będą stanowić istotny wkład w finalizację dokumentu. Opracowanie ostatecznej wersji planu pozwoli Polsce wypełnić zobowiązania wynikające z Konwencji UNESCO z 1972 r. i decyzji Komitetu Światowego Dziedzictwa. Dzięki temu możliwe będzie uniknięcie wpisania Puszczy Białowieskiej na listę dziedzictwa w zagrożeniu. Najważniejszym rezultatem będzie jednak stworzenie ram zarządzania Puszczą na kolejne 25 lat. Projekt planu zarządzania dostępny jest na stronie IOŚ-PIB. Źródło: IOŚ-PIB Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ten plan zadecyduje o losie Puszczy Białowieskiej – ruszyły konsultacje
Plan zarządzania Puszczą Białowieską, przygotowany w ramach zobowiązań wobec UNESCO, właśnie udostępniono do publicznych konsultacji. Jego najważniejsze i najbardziej kontrowersyjne punkty dotyczą podziału Puszczy na strefy ochrony i możliwości wycinek.
Spis treści Jakie zmiany przewiduje plan zarządzania Puszczą Białowieską? Projekt budzi kontrowersje Puszcza Białowieska – bezcenny las Europy Od 7 lipca do 18 sierpnia 2025 potrwają konsultacje społeczne nad nowym planem zarządzania Puszczą Białowieską. Dokument ma kluczowe znaczenie dla przyszłości jednego z ostatnich pierwotnych lasów Europy i realizuje zobowiązania wynikające z wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jakie zmiany przewiduje plan zarządzania Puszczą Białowieską? „Plan Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa Białowieża Forest (część polska)” stanowi realizację zobowiązań wynikających z wpisu Puszczy Białowieskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jego głównym celem jest wyznaczenie ram dla skutecznej ochrony tego wyjątkowego obszaru oraz zapewnienie zrównoważonego zarządzania częścią znajdującą się w granicach Polski. Plan będzie obowiązywał do 2050 roku. Każdy obiekt na liście UNESCO musi takowy plan posiadać, a Puszcza Białowieska, mimo że znajduje się na niej od 1979 roku, dotychczas go nie miała. Prace nad nim trwają od kilku lat. Celem jest spełnienie wymogów UNESCO, uniknięcie wpisania Puszczy na listę światowego dziedzictwa w zagrożeniu oraz połączenie ochrony przyrody z potrzebami mieszkańców, turystów i bezpieczeństwem granicy z Białorusią. Pod koniec czerwca projekt planu zaprezentowali w Białowieży wiceminister klimatu Mikołaj Dorożała i dyrektor IOŚ dr hab. Marcin Stoczkiewicz. Jednym z jego elementów jest podział puszczy na strefy, które określają, co w nich jest dozwolone, a co nie. Plan przewiduje cztery strefy, z czego strefa IV będzie podzielona na trzy mniejsze. Strefa I – obszar najściślejszej ochrony – ma mieć ok. 6 tys. ha (ponad 10% powierzchni Puszczy), II – ok. 16 tys. ha (28%), III - ponad 32 tys. ha (57%), i IV – dopuszczająca ochronę czynną – ponad 2 tys. ha (ponad 3,7%). Poza strefą buforową UNESCO nie będzie prowadzona gospodarka łowiecka. Na ponad 90 proc. obszaru UNESCO będzie można przebywać w celach rekreacyjnych, zbierać grzyby, jagody, zioła. Ważnym krokiem jest przesunięcie aż 2 tys. hektarów ze strefy IV do III. Projekt budzi kontrowersje Nie obyło się bez kontrowersji. Kością niezgody między władzami centralnymi a lokalnymi oraz nadleśnictwami jest właśnie wielkość strefy IV – jedynej, w której dopuszczalne będą wycinki drzew. Starosta hajnowski Andrzej Skiepko mówi, że samorządy chcą, aby jej powierzchnia wynosiła 18%, a nie 3,7%. Według niego to „zagrożenie dla istnienia puszczańskich nadleśnictw: Hajnówka, Białowieża i Browsk” oraz zatrudnienia dla leśników. Ekolodzy z Pracowni Na Rzecz Wszystkich Istot niepokoją się o dopuszczenie wycinek w podstrefie IVB, które według nich będą miały charakter przebudowy drzewostanu. – Jesteśmy oczywiście za tym, żeby lasy iglaste były zastępowane przez liściaste, bo tak zmienia się klimat naszej części świata, ale uważamy, że powinno to następować w sposób naturalny, bez ingerencji człowieka. Czyli świerk obumiera, pada na podłoże i jest domem dla różnych gatunków zwierząt i roślin, natomiast wokół odradza się las liściasty – tłumaczy Radosław Ślusarczyk z Pracowni. Z kolei dr hab. Michał Żmihorski, dyrektor Instytutu Biologii Ssaków PAN w Białowieży mówi, że wielkość IV strefy jest wyważonym kompromisem, a przebudowa drzewostanu jest w niektórych obszarach lasu uzasadniona. Puszcza Białowieska – bezcenny las Europy Puszcza Białowieska to jeden z ostatnich istniejących i najlepiej zachowanych naturalnych kompleksów leśnych o charakterze pierwotnym na niżu Europy, ostoja wielu rzadkich gatunków. Jako obiekt „Białowieża Forest” jest na Liście Światowego Dziedzictwa od 1979 r. Wtedy wpisana była na tę listę część puszczy w granicach Polski. W 1992 r., po wpisaniu białoruskiej części puszczy, stał się to obiekt transgraniczny. W 2014 r. dokonano zmiany granic obiektu: 56,6 tys. ha w Polsce i 82,3 tys. ha na Białorusi. Łączna powierzchnia obiektu to 142 tys. ha, a jego strefy buforowej 166,7 tys. ha. Źródło: Nauka w Polsce, TVN 24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Niedoceniane miejsca w Europie, które koniecznie trzeba zobaczyć. Poznaj 21 propozycji ze Starego Kontynentu – jest też polski akcent
Gdzie pojechać na weekend czy dłuższy urlop? Poniżej przedstawiamy najbardziej niedoceniane miejsca w Europie, które warto odwiedzić chociaż raz w życiu. Na liście znalazła się jedna propozycja z Polski.
W tym artykule: Które kraje w Europie są najchętniej odwiedzane przez turystów? Niedoceniane miejsca w Europie – ranking Które kraje w Europie są najchętniej odwiedzane przez turystów? Europejskiej kraje od lat znajdują się w czołówce najchętniej odwiedzanych państw świata. Bezapelacyjnym liderem jest Francja, która trzy lata temu odnotowała ponad 90 mln zagranicznych gości. Nieco mniej, bo 83 mln osób, zawitało wówczas do Hiszpanii. Poza tym 64 mln do Włoch, 39 mln do Niemiec i 36 mln do Wielkiej Brytanii. Dla porównania, Polskę w 2019 roku odwiedziło 21 mln turystów z całego globu. Nie inaczej jest w przypadku najchętniej odwiedzanych miast świata. Tu także brylują największe europejskie metropolie z Paryżem, Londynem, Barceloną i Rzymem na czele. Aby nieco urozmaicić podróż po Starym Kontynencie, CNN przygotowało zestawienie najbardziej niedocenianych miejsc w Europie, o których warto pamiętać planując krótszy czy dłuższy urlop. Co ciekawe, jedna z 21 opisanych przez Amerykanów propozycji znajduje się w Polsce. W nowym roku czeka na ciebie nawet miesiąc wolnego. Sprawdź, jak zaplanować urlop 2023 Jak zaplanować urlop 2023? Jeśli dobrze zagospodarujemy naszym kalendarzem i dniami wolnymi, w nadchodzącym roku będziemy mogli odpoczywać przez ponad 30, a nie 11 dni. Szczegóły do sprawdze... Niedoceniane miejsca w Europie – ranking – Dla miłośników natury to szansa na wycieczkę, której nie wolno przegapić – czytamy w opisie Białowieskiego Parku Narodowego. To jedyna polska atrakcja turystyczna, która znalazła się w zestawieniu najbardziej niedocenianych miejsc w Europie, przygotowanym przez CNN. Powstały w 1932 roku park zlokalizowany jest w północno-wschodniej części kraju, w województwie podlaskim i obejmuje część Puszczy Białowieskiej. Od 1979 r. znajduje się – jako jeden z 17 obiektów w Polsce – na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dlaczego warto się wybrać do Parku Białowieskiego? Cały obszar Białowieskiego Parku Narodowego (105,17 km kw. powierzchni) stanowi niezwykłą skarbnicę fauny i flory. Jak podaje oficjalna strona parku, do tej pory odnotowano tam istnienie m.in. 809 gatunków roślin naczyniowych, ponad 3 tys. gatunków roślin zarodnikowych i grzybów, blisko 200 gatunków mchów oraz 283 gatunki porostów. Potwierdzono także 8 tys. gatunków bezkręgowców, prawie 120 gatunków ptaków lęgowych i 52 gatunki ssaków. Na tym jednak nie koniec. Na terenie Białowieskiego Parku Narodowego znajduje się również kilka obiektów. Wśród nich Park Pałacowy, gdzie położony jest najstarszy budynek w Białowieży, drewniany dworek wybudowany za czasów carskiej Rosji. Znajduje się tu też pamiątkowy obelisk z 1752 roku, upamiętniający jedno z najsłynniejszych polowań w Puszczy Białowieskiej, w którym uczestniczył król August III Sas. W sumie na liście CNN znalazło się 21 propozycji z całej Europy. Oprócz Białowieskiego Parku Narodowego, wyróżniono także mniej lub bardziej znane miasta Starego Kontynentu, jak np. Bazylea, Rotterdam, Orange lub Kalmar. Nie zabrakło również Gór Apuseni, zwanych Górami Zachodniorumuńskimi, popularnego bułgarskiego ośrodka narciarskiego Bansko czy najsłynniejszego fińskiego jeziora Inari. Pełen ranking niedocenianych miejsc w Europie prezentuje się następująco: Norwich, Anglia North Uist, Szkocja Region Midland, Irlandia Orange, Francja Bazylea, Szwajcaria Góry Zachodniorumuńskie, Rumunia Zagori, Grecja Patmos, Grecja Henne Strand, Dania Nellim i jezioro Inari, Finlandia Antwerpia, Belgia Wiesbaden, Niemcy Picos de Europa, Hiszpania Sardynia, Włochy Wilno, Litwa Rotterdam, Holandia Kalmar, Szwecja Białowieski Park Narodowy, Polska Prisztina, Kosowo Pula, Chorwacja Bansko, Bułgaria Jesteś ciekawy/a, jak wyglądają niedoceniane miejsca w Europie? Zajrzyj do naszej galerii już teraz. Najbezpieczniejsze kraje świata. Zobacz, jak wypadła Polska na tle innych państw Jakie są najbezpieczniejsze kraje świata? Poniżej prezentujemy najbardziej aktualny ranking dziesięciu państw, w których nacisk na bezpieczeństwo jest najwyższy. Przypomnijmy, że już 13 grudnia National Geographic prezentuje coroczną listę 25 miejsc ujętych w pięciu kategoriach – kultura, zrównoważony rozwój, natura, przygoda oraz rodzina – które warto odwiedzić w nadchodzących dwunastu miesiącach. Które miejsca na świecie znajdą się wśród laureatów „BEST OF THE WORLD 2023 National Geographic”? Wyniki ubiegłorocznego plebiscytu do sprawdzenia tutaj. Źródło: CNN, bpn.com.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Puszcza Białowieska. Skarb polskiej natury
Pobudza wyobraźnię turystów z Europy Zachodniej. Tam pierwotne lasy zostały setki lat temu wycięte i zmienione w pola uprawne. Puszcza Białowieska to dom dla dziesiątek tysięcy gatunków roślin i zwierząt.
W tym artykule: Ile jest żubrów w Polsce? Gdzie żyją żubry w Polsce? Nowy dom dla żubra Gdzie jest Puszcza Białowieska? Była łowiskiem książąt litewskich i polskich królów, a po rozbiorach – rosyjskich carów. Miała więc specjalny status, który zakazywał ludności wycinania drzew, osiedlania się i polowania. Dzięki temu najdłużej w całej Europie przetrwał w niej w stanie dzikim największy europejski ssak – żubr. Najlepiej zachowany fragment puszczy chroni dziś Białowieski Park Narodowy. Tu każdy może zobaczyć, jak wyglądały kiedyś naturalne lasy niżu europejskiego. Zwłaszcza wizyta w obszarze ochrony ścisłej daje obraz pierwotnego środowiska, nietkniętego przez człowieka. Drzewa dożywają tu swego maksymalnego wieku, a przewrócone przez wiatr lub ze starości dają życie innym organizmom oraz nowemu pokoleniu drzew. W strefie ściśle chronionej pracownicy parku nie ingerują w nic, poza uprzątaniem trasy turystycznej, jeśli spadło na nią drzewo. Tu las rządzi się sam. Dla naukowców jest to teren niezwykle atrakcyjny do badań, mogą tu bowiem śledzić przebieg różnych naturalnych procesów. Ile jest żubrów w Polsce? Każdy, kto przyjeżdża do Białowieży, chce zobaczyć żubry. I to nie w zagrodzie, tylko żyjące na wolności. Szanse są spore, ponieważ białowieska populacja liczy dziś blisko 750 sztuk. Krowy i cielęta trzymają się w stadach, młode byki tworzą grupy kawalerskie, a dorosłe samce zwykle chadzają samotnie. Żubry chętnie wychodzą o brzasku na śródleśne polany, gdzie pasą się na trawie. Później chowają się w lesie, żeby w spokoju przeżuwać. To, że można je dziś oglądać w ich naturalnym środowisku, jest cudem, który zdarzył się dzięki zaangażowaniu polskich i zagranicznych naukowców. Po I wojnie światowej los tego gatunku zawisł na włosku – w puszczy został zabity ostatni żubr, pozostały jedynie te trzymane w ogrodach zoologicznych. Policzono je starannie – wyszło zaledwie 54 na całym świecie, przy czym niektóre były mieszańcami żubra i bizona. Następnie wybrano osobniki czystej krwi, które dawały nadzieję na pomyślność hodowli. Niewiele brakowało, by żubr podzielił los tura. Restytucja, czyli przywrócenie gatunku do jego naturalnego środowiska, była prowadzona na terenie Puszczy Białowieskiej, stąd żubr jest dziś mocnym i rozpoznawanym na całym świecie symbolem tego miejsca. Żubra udało się uratować od wyginięcia, ale ciągle należy do gatunków zagrożonych. Mimo że na świecie mamy teraz ponad 5 tys. zwierząt, populacje żyjące na wolności występują na niewielkim obszarze, ponadto są od siebie odizolowane – nie ma między nimi wymiany genów. Przepływ genów jest niezmiernie potrzebny, ponieważ wszystkie żubry pochodzą od zaledwie 12 osobników. Ponadto zbyt małe rozproszenie zwierząt, zwłaszcza zimą, gdy skupiają się w miejscach dokarmiania, sprawia, że łatwiej zarażają się od siebie chorobami i pasożytami. Gdzie żyją żubry w Polsce? Na północnym wschodzie naszego kraju żubry na wolności żyją w pięciu Puszczach: Białowieskiej, Knyszyńskiej, Boreckiej, Romnickiej, Augustowskiej. Potencjał tego regionu jest jednak większy, co znajduje potwierdzenie w wielu projektach wspierających populacje żubrów. Ich celem jest rozszerzenie zasięgu występowania żubra w tej części kraju i zapewnienie mu właściwych warunków do życia. W ramach niektórych projektów są prowadzone prace nad ostoją dla tych zwierząt w Puszczy Augustowskiej. Sprowadzono również żubry do Puszczy Rominckiej. Wbrew pozorom przeniesienie żubrów w inne miejsce nie jest wcale prostą sprawą. Nie chodzi tylko o koszty schwytania, transportu i opieki weterynaryjnej, ale także o konsekwencje pojawienia się tak dużych ssaków w nowym terenie. Nie można ich tak po prostu wpuścić do lasu. Trzeba mieć pewność, że żubry znajdą tam odpowiednie miejsca do odpoczynku, żerowania i wystarczająco dużo wodopojów. W przeciwnym razie będą znacznie częściej wychodzić na tereny rolnicze i wyrządzać szkody na przykład w uprawach rzepaku. Rolnicy, odwrotnie niż turyści, niekoniecznie chcą oglądać żubry na swoich łąkach i polach. Nowy dom dla żubra Z myślą o stadzie w Puszczy Augustowskiej poprawiono warunki życia żubrów, między innymi zrekultywowano istniejące łąki i poletka, aby polepszyć ich jakość, utworzono oczka wodne, ale też przeprowadzono wiele spotkań z miejscową ludnością, by przybliżyć im temat przyszłej ostoi żubrów. Kluczowa jest tak zwana zagroda adaptacyjna – zwierzęta przywiezione z Puszczy Białowieskiej (gdzie populacja jest bardzo liczna) mają oswajać z nowym miejscem, zanim zostaną wypuszczone na wolność. Pierwsze żubry trafiły do Puszczy Augustowskiej w 2018 roku, a w Puszczy Romnickiej od 2021 roku. Tak właśnie zrobiono w Puszczy Knyszyńskiej, w Nadleśnictwie Żednia. Wiosną 2016 r. wypuszczono z zagrody osiem żubrów, by utworzyły nowe stado. W zachodniej części puszczy żyje już populacja licząca ponad setkę osobników, chodzi jednak o to, żeby zwierzęta rozproszyć, by bardziej równomiernie użytkowały środowisko. Część wypuszczanych żubrów ma na szyjach obroże telemetryczne, dzięki którym poprzez satelitę można śledzić trasę ich wędrówek. Telemetria jest prowadzona także w Puszczy Białowieskiej i Puszczy Boreckiej. Poza masą informacji przydatnych do zarządzania populacjami daje ona podpowiedź, gdzie warto na przykład wybudować ogrodzenie, żeby żubry nie wchodziły w szkodę, a w którym miejscu paśnik, by z niego korzystały. Gdzie jest Puszcza Białowieska? Puszcza Białowieska do II wojny światowej w całości leżała na terenie Polski. Później przedzieliła ją granica z Białorusią – najpierw państwowa, a następnie także Unii Europejskiej i Strefy Schengen. W latach 80. przy pasie granicznym strona białoruska wzniosła ogrodzenie z drutu, co uniemożliwia wędrówkę dużym zwierzętom, między innymi żubrom. Na Białorusi znajduje się większa część puszczy – trzy piąte jej całkowitej powierzchni. Cała Puszcza Białowieska jest objęta parkiem narodowym. Cenny przyrodniczo obiekt, wpisany na listę UNESCO, ma oddzielne systemy zarządzania i gospodarowania po obu stronach granicy. Współpraca pomiędzy parkami narodowymi istnieje jedynie na bardzo podstawowym poziomie. Pytanie, czy Polacy i Białorusini postrzegają puszczę jako wspólne dziedzictwo? Czy jest ona międzynarodowym dobrem publicznym i jak to sprawdzić empirycznie? Takie badania, od strony ekonomicznej, zostały przeprowadzone w ramach projektu „Wartość Transgranicznych Obszarów Chronionych Położonych na Obrzeżach Unii Europejskiej". W uproszczeniu – w obu krajach reprezentacyjnym grupom osób zadano pytania ankietowe o chęć ochrony puszczy oraz o gotowość do płacenia na ten cel, zarówno „po swojej stronie", jak i po stronie sąsiada. Wyniki jasno wskazują, że Polacy i Białorusini uważają puszczę za swoje dobro narodowe, nie jest ona jednak międzynarodowym dobrem publicznym. Granica dzieląca puszczę okazuje się bardzo wyraźna, istnieje nie tylko fizycznie, ale także w ludzkich głowach. Im lepiej ludzie będą poznawać drugą stronę, tym większa może być świadomość wspólnego dobra i potrzeby współpracy.
17 tysięcy nowych drzew zostanie zasadzonych w okolicach Puszczy Białowieskiej. Niezwykła akcja
Nasadzenia drzew poprzedzono usunięciem gałęzi drzew zniszczonych huraganem, który przeszedł nad Podlasiem w czerwcu 2016 roku.
W tym artykule: Nasadzenia po powodzi Gdzie będą sadzone nowe drzewa Akcja sadzenia drzew w okolicy Puszczy Białowieskiej to część strategii Way To Zero koncernu Volkswagen. Producent samochodów, podobnie jak inne marki motoryzacyjne, udostępnia dziennikarzom samochody do testów. W 2021 roku Volkswagen rozpoczął projekt kompensacji śladu węglowego pojazdów pochodzących z parku dziennikarskiego. Pomysł jest prosty. Po o każdym zakończonym teście samochodu napędzanego silnikiem spalinowym, testujący auto dziennikarz może wybrać miejsce w Polsce, w którym zostanie zasadzonych 70 drzew. Sadzenie drzew odbywa się przy współpracy z Polskim Związkiem Zrzeszeń Leśnych. Planujecie wycieczkę na wschód Polski? Oto, co warto zobaczyć w województwie podlaskim Podlasie to dobry kierunek dla osób, którym zależy na kontakcie z przyrodą możliwie najbliższą swojej pierwotnej formy. Niezwykle malowniczy region zachwyca pięknem krajobrazu i wszechobecn... Nasadzenia po powodzi W październiku 2021 roku w Rybołach na Podlasiu zasadzono 17 tys. nowych drzew. Prace te (na łącznej powierzchni 2,85 ha) poprzedzone zostały usunięciem gałęzi drzew zniszczonych huraganem, który przeszedł nad Podlasiem w czerwcu 2016 roku. Ryboły były jednym z miejsc dotkniętych tym zdarzeniem. To miejscowość o bogatej historii, która jest dziś znana m.in. z małych kramów wystawianych przez gospodarzy przed ogrodzenia swoich domów. Przejezdni mogą się przy nich zatrzymać i kupić to, co uprawiają mieszkańcy: ogórki, pomidory, jaja czy warkocze cebuli lub dynie. Anatol Surowiec z Polskiego Związku Zrzeszeń Leśnych podkreśla wagę nowych nasadzeń drzew: – Choć huragan doświadczył nas w 2016 roku, to dopiero w minionym roku udało nam się znacząco wesprzeć odbudowę lasu. Powierzchnię niespełna 3 hektarów obsadziliśmy dwuletnimi sadzonkami brzozy i dębu, jako bardziej odpornymi na choroby grzybowe na gruntach porolnych. Brzoza najlepiej radzi sobie w konkurencji z czeremchą amerykańską, obcym gatunkiem w europejskim ekosystemie leśnym – mówi Anatol Surowiec. Gdzie będą sadzone nowe drzewa „Projekt, w ramach którego sadzimy tysiące drzew w polskich lasach ma dla nas niebagatelne znaczenie. Za jego sprawą pokazujemy nasze kompleksowe podejście do redukcji emisji dwutlenku węgla. Bardzo cieszy nas, że przedstawiciele mediów testujących nasze samochody chętnie włączają się w nasz projekt poprzez wskazywanie miejsc, w których już wkrótce znajdą się nowe drzewa. W tym roku dziennikarze mogą wybierać spośród trzech lokalizacji – są nimi: Siewierz, Bukowsko Zubrzyca Dolna” – mówi Hubert Niedzielski, kierownik ds. PR marki Volkswagen. Poza Rybołami, dziennikarze w minionym roku mogli wskazywać jako miejsce nasadzeń również Czarnowo i Zawoję. Czytaj więcej: Wakacje poza utartym szlakiem. Zobacz najrzadziej odwiedzane kraje w Europie Jakie są najrzadziej odwiedzane kraje w Europie? To wcale nie te najmniej znane. Czakramy w Polsce – przewodnik po „miejscach mocy" Wiele osób wierzy w istnienie punktów na Ziemi, które regenerują ich siły i poprawia samopoczucie. Oto gdzie znajdują się rzekome czakramy w Polsce. Lubuskie − atrakcje turystyczne, które musisz zobaczyć. Oto 10 najpiękniejszych miejsc na zachodzie Polski Województwo lubuskie bogate jest w liczne atrakcje turystyczne. Wybraliśmy 10 z nich, które naszym zdaniem szczególnie warto odwiedzić podczas wyprawy na zachód kraju.
Kolejna wycinka drzew w Puszczy Białowieskiej. Ekolodzy mają dowody, a leśnicy się tłumaczą
Według ekologów wycinka drzew w Nadleśnictwie Browsk jest sprzeczna z planem zadań ochronnych Natura 2000. Wśród zarzutów pojawia się stosowanie wielotonowych forwarderów.
W tym artykule: Wycinka drzew w Puszczy Białowieskiej Puszcza Białowieska kontra zabiegi ochronne Wycinki drzew zawsze wzbudzają kontrowersje, a w szczególności, kiedy odbywają się w takich miejscach jak Puszcza Białowieska. Po jednej stronie konfliktu znajdują się ekolodzy, po drugiej leśnicy. Nie brakuje też głosów, jakoby regulacja liczby drzew była polityczną grą – takie teorie zostawiamy jednak na fora dyskusyjne. Pierwsze lasy na świecie wyglądały inaczej, niż zakładali naukowcy Drzewa lubiące suszę? A może jednak tereny podmokłe? Najnowsze odkrycie naukowców rzuca nowe światło na to, jak kształtowały się pierwotne lasy. Wycinka drzew w Puszczy Białowieskiej O Puszczy Białowieskiej znów mówi się coraz więcej i coraz głośniej. To dlatego, że w połowie października Fundacja Dzika Polska poinformowała w mediach społecznościowych, że na terenie kompleksu leśnego ruszyły tzw. zabiegi ochronne. Według ekologów wycinka drzew w Nadleśnictwie Browsk jest sprzeczna z planem zadań ochronnych Natura 2000. – Materiały zgromadzone przez Fundację Dzika Polska wskazują, że wykonywane prace nie mają nic wspólnego z zabiegami ochronnymi i ochroną przyrody, przeciwnie – dewastują przyrodę Puszczy i są wykonywane wbrew obowiązującym standardom i przepisom – czytamy na profilu organizacji na Facebooku. Członkowie Fundacji podkreślają, że wycinane są wszystkie drzewa bez względu na wiek czy przynależność do gatunków chronionych – w tym dojrzałe graby i 30-letnie dęby. Przypomnijmy, że Natura 2000 zakłada zwiększenie liczby drzew liściastych w Puszczy. Leśnicy twierdzą jednak, że ich działania zgodne z programem, oraz że kontynuują prace, których celem jest utrzymanie ciągłości lasu. Jak dodają, wycięte dęby stwarzały zagrożenie dla ludzi i zwierząt – były np. pochylone. Stare dęby i drzewa o ciekawych kształtach – jak chociażby dwa splecione ze sobą graby – mają być bezpieczne. Ścinane świerki będę z kolei przekazane na opał dla miejscowych. Coraz więcej rysiów w polskich lasach. W tym roku padł rekord narodzin Fotopułapka nagrała zabawy samicy rysia z czwórką młodych. To rzadki widok, zwłaszcza że zwierzaki są płochliwe i unikają ludzi. Puszcza Białowieska kontra zabiegi ochronne Kolejny zarzut dotyczy wykorzystywania wielotonowych forwarderów, które niszczą nie tylko drzewa nadające się na wycięcie, ale również glebę. Ekolodzy przypominają, że kilka miesięcy temu wiceminister środowiska Edward Siarka obiecał, że po Puszczy nie będą jeździły ciężkie maszyny. Zamiast nich można wykorzystać węższe i lżejsze ciągniki. Do wpisu Fundacji Dzika Polska odniósł się Jarosław Krawczyk, rzecznik prasowy Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymtoku. – W oddziale leśnym 147Ca nie pracował ciężki sprzęt typu harwester, a jedynie przegubowy specjalistyczny ciągnik ładujący na siebie ładunek (tzw. nasiębierny) do wywozu drewna. Był to ciągnik typu forwarder. Maszyna ta, dzięki swej zwrotności, pojemnej skrzyni ładunkowej i szerokim oponom o małym nacisku, transportuje drewno sprawnie, bez hałasu i uszkadzania gleby. Dodam jeszcze, że po zakończeniu prac z pozyskania drewna powierzchnia wydzielenia 147Ca zostanie odnowiona młodymi drzewkami liściastymi, co m.in. zapewni trwałość Puszczy – czytamy w oficjalnym komentarzu. To nie pierwsze kontrowersje wokół wycinek w Puszczy Białowieskiej. W 2017 r. masowe wycinanie drzew miało powstrzymać kornika drukarza – takie tłumaczenie wystosowało Ministerstwo Środowiska. Ekolodzy przekonywali, że akcja ma charakter komercyjny. Rok później Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że wycinka drzew w Puszczy była niezgodna z prawem unijnym.
Białoruś - po drugiej stronie Puszczy Białowieskiej. Pomysł na krótki wypad rowerowy
Gdy się mieszka w Puszczy Białowieskiej, rzut beretem od Białorusi, aż korci, żeby sprawdzić, co jest po drugiej stronie granicy. Właściwie to chyba każdy jest ciekawy, jak funkcjonuje kraj Łukaszenki. Ruch bezwizowy wprowadzony kilka lat temu przez naszego wschodniego sąsiada znakomicie ułatwia zaspokojenie ciekawości. Wsiadamy więc na rowery i jedziemy zobaczyć, jak wygląda tam puszcza i jak się żyje ludziom.
W tym artykule: Domek z piernika Mit Białorusi Wehikuł czasu Granicę przekraczamy w środku lasu, na przejściu Białowieża–Piererow. To właściwie formalność. Należy pokazać komplet dokumentów i nie stroić sobie żartów, o czym mój kolega Radek zdaje się nie wiedzieć – białoruscy celnicy nie wykazują żadnego poczucia humoru. Ich kamienne miny wprowadzają jakiś zgrzyt w moją ciekawość tego kraju, ale okażą się urzędniczą mistyfikacją – na Białorusi spotkamy życzliwych i serdecznych ludzi. Tak jak należało się tego spodziewać, za przejściem nadal ciągnie się las, tyle że tutaj jest to Państwowy Park Narodowy Bieławieżskaja Puszcza. Od polskiej części puszczy oddziela go nie tylko zaorany pas graniczny i wysoka na dwa metry „sistiema”, czyli pilnie strzeżone ogrodzenie z drutu wybudowane w latach 80. ubiegłego wieku. Dzieli go także historia. Białoruska część, zanim została parkiem narodowym i trafiła na listę UNESCO, długo była gospodarstwem leśnym, w którym rządziły piła i siekiera. Ich ślady widzimy, gdy jedziemy szlakiem na południe, w stronę wsi Kamieniuki. Po obu stronach drogi mamy częściowo zmienione przez człowieka puszczańskie grądy, olsy i bory. 3/5 powierzchni Puszczy Białowieskiej leży po stronie białoruskiej. Fot. Shutterstock Wyasfaltowana leśna przecinka prowadzi nas do tutejszych atrakcji. Najpierw urządzamy sobie krótki piknik nad ładnym, choć sztucznym zbiornikiem Liackoje utworzonym na rzeczce Przewłoce. Kiedyś służył zapewne do spławiania drewna. Następnie jedziemy obejrzeć ogromnego Patriarchę, dąb mający według szacunków 600 lat i ślady piły na swojej korze. Przed ścięciem uratowała go blizna od uderzenia pioruna – drzewo z taką wadą zostało uznane za mało wartościowe. Później docieramy do siedziby Dziadka Mroza, bodaj największej atrakcji białoruskiej części Puszczy Białowieskiej. Domek z piernika Dziadek Mróz – białoruski (i rosyjski) świecki odpowiednik św. Mikołaja, który prezenty przynosi jednak nie na Boże Narodzenie, tylko na Nowy Rok – stoi przed swoim domostwem i zabawia żartami turystów. To właściwie jego jedyne zadanie, prócz pozowania do zdjęć. Jest środek lata, więc ma na sobie adekwatny do pory roku ubiór: białą koszulę, długą kamizelę, fikuśne buty i kapelusz. Jego drewniany dom wtapia się w zieleń i wygląda jak zrobiony z piernika. Całkiem inaczej wyobrażałam sobie to miejsce, spodziewałam się kiczu, a sceneria jest zaskakująco baśniowa. Tak bardzo, że szybciutko wracam po aparat fotograficzny, którego – tak, przyznaję się – nie zabrałam z lekceważenia. Za to z pewnością wzięłabym go do innego miejsca, gdyby było dostępne dla turystów. Cztery kilometry na wschód od siedziby Dziadka Mroza stoi dawny pałacyk rządowy Wiskule. Nie prowadzi do niego żaden szlak rowerowy, więc tak jakby go nie było na oficjalnej mapie turystycznej. Pałacyk w stylu „stalinowskim” powstał w latach 50. ubiegłego wieku, bywali w nim wysoko postawieni oficjele dawnego Związku Radzieckiego, ale najważniejsze wydarzenie miało miejsce w 1991 r. Przywódcy republik rosyjskiej, białoruskiej i ukraińskiej zawarli w nim tzw. porozumienie białowieskie, które oznaczało rozpad ZSRR. Tak oto w środku lasu zawaliło się imperium radzieckie. Od tamtego czasu dużo się zmieniło, choćby na samej Białorusi – od dwudziestu sześciu lat twardą ręką rządzi nią Aleksandr Łukaszenka. Bywa czasem w Wiskulach, ale bardzo rzadko, pod jego nieobecność pałacyk stoi pusty. Mit Białorusi Po południu docieramy wreszcie do Kamieniuków, gdzie mieści się siedziba tutejszego parku narodowego, a przy nim hotele, restauracje i zagrody ze zwierzętami. To kombinat turystyczny, który funkcjonuje na szczególnych zasadach. Zwiedzanie jest tu bardzo skanalizowane i ogranicza się do zaledwie kilku obiektów. Regularnie wyruszają stąd autokarowe wycieczki do siedziby Dziadka Mroza, mimo że nie ma on nic wspólnego z ochroną przyrody czy historią Puszczy Białowieskiej. Najbardziej przyrodnicze okazuje się parkowe muzeum, z mnóstwem wypchanych zwierząt. Wśród nich jest prawdziwa rzadkość: dwa jelenie, które sczepiły się porożem w czasie walki i padły, ponieważ nie mogły się od siebie uwolnić. Do muzeum zaglądamy nie tylko po to, żeby je zwiedzić, ale też dowiedzieć się o jakiś nocleg. Uznaliśmy, że na Białorusi z pewnością da się załatwić takie sprawy spontanicznie. I nie myliliśmy się, chociaż nikt z nas nie przypuszczał, że pani z obsługi z własnej woli wykona z dziesięć telefonów i znajdzie nam kwaterę: domek we wsi Biełaja, 6 km od Kamieniuków. Czyli odległość w sam raz na rower. We wsi Kamieniuki warto zobaczyć cerkiew pw. św. Jerzego. Fot. Shutterstock Te 6 km okazuje się prawdziwym off-roadem. Męczymy się na szutrowej drodze pokrytej tarką i luźnym żwirem. Wydaje mi się absurdalne, że w puszczy większość leśnych przecinek została wyasfaltowana, a drogi między wioskami nie są porządnie utwardzone. Rowerami na zmianę zarzuca i telepie, więc posuwamy się w ślimaczym tempie. Mamy czas przyjrzeć się okolicy. Mijamy zagajniki i wioski z drewnianymi domami, między nimi ciągną się ugory pełne ziół. Dziwią mnie te ugory, ale przypominam sobie świetną książkę Oblicza Białorusi autorstwa Leszka Szerepki, byłego ambasadora, który stwierdził, że w polskiej świadomości „cały czas funkcjonuje mit Białorusi jako kraju rolniczego, pełnego lasów i bagien”. W rzeczywistości ponad trzy czwarte Białorusinów mieszka w miastach i o ile lasów faktycznie jest dużo, to większość bagien została osuszona, a tradycyjna wieś wymiera. Przekonujemy się o tym w wiosce, gdzie znajduje się nasza kwatera. Biełaja, czyli Biała, okazuje się tak naprawdę szara – to kolor biedy, niedostatku, opuszczenia. Wiele domów stoi pustych, stara farba łuszczy się z płotów, dachów. Ten skrawek Białorusi, który tu oglądamy, wydaje się prawdziwszy od tego w Kamieniukach czy siedzibie Dziadka Mroza, ewidentnie odmalowanych i ugładzonych na potrzeby turystyki. 500 żubrów - tyle ich żyje w białoruskiej części puszczy. Fot. Shutterstock Wehikuł czasu W drodze powrotnej następnego dnia zatrzymujemy się w Kamieniukach, żeby obejrzeć cerkiew i zajrzeć do sklepu spożywczo-przemysłowego. To okratowany kloc w stylu „sowiecko-peerelowskim”, z klimatem i obsługą nie do podrobienia. W ofercie są m.in. dzieg­ciowe mydła, lniane obrusy, bawełniane koszulki – to co Białoruś ma naprawdę dobrego. I jeszcze nabiał, w tym syrki, czyli pyszne mrożone twarożki. Ostatni przystanek robimy sobie kilka kilometrów przed granicą, nad jeziorem Liackoje. Jest prawdziwie sielsko. Do czasu gdy nagle z łomotem nadjeżdża autokar i na włączonym silniku parkuje obok nas. Wysypują się białoruscy turyści, robią zdjęcia, po czym ruszają dalej. Pewnie do Dziadka Mroza. My też wsiadamy na rowery – musimy zdążyć przed zamknięciem przejścia granicznego, przepustki są ważne do wieczora. Białoruski celnik każe nam wypatroszyć plecaki i sakwy, nie przemycamy jednak ani alkoholu, ani papierosów. Za to zupełnie ignoruje emaliowane wiadro z pokrywką – ot, taka pamiątka z Białorusi – które Michał wiezie na kierownicy swego roweru. Wygląda przez to bardzo swojsko. Po polskiej stronie wiadro wzbudza zainteresowanie. Pogranicznik zagląda pod pokrywę. – Tyle wódki można byłoby przewieźć – śmieje się i puszcza nas wolno. WARTO WIEDZIEĆ Dojazd Do białoruskiej części Puszczy Białowieskiej wjeżdża się bez wizy, ale trzeba mieć paszport ważny przynajmniej sześć miesięcy, przepustkę z tamtejszego parku narodowego i białoruskie ubezpieczenie. Przepustkę można załatwić przez stronę parku npbp.by, w zakładce „bez wizy”, koszt 70 rubli białoruskich od osoby (ok. 125 zł). W tej cenie są bilety wstępu m.in. do Muzeum Tradycji Ludowych i Dawnych Technologii oraz do siedziby Dziadka Mroza. Nocleg Są drogie. Aktualne ceny w hotelach i domkach zarządzanych przez park na stronie npbp.by. Nocleg na kwaterze Ekousadba Lesnaja we wsi Biełaja to koszt ok. 80 zł od osoby. Warto zamówić jedzenie, np. śniadanie (dostaliśmy kaszę z mlekiem i masłem, jaja sadzone i racuchy – doskonałe!). Koniecznie trzeba kupić ziołową herbatkę robioną przez gospodarzy. Można płacić złotówkami i euro. Kontakt: natais1810@yandrex.ru. Jedzenie Koło siedziby parku narodowego działają restauracje i bary. Warto zajrzeć do kawiarni Sosny np. na zimny kwas chlebowy (dwa duże kufle to wydatek niecałego rubla białoruskiego, czyli ok. 2 zł). W samej wsi Kamieniuki koło sklepu spożywczego jest knajpka, jednak ceny są wysokie, a porcje nieduże. Spróbujcie czekolady (najpopularniejsza to Alenka), chałwy słonecznikowej oraz koziniaków – bardzo słodkich batonów z prażonych ziaren sezamu lub słonecznika sklejonych miodem. Spróbujcie draników, czyli białoruskich placków ziemniaczanych. Najlepiej smakują z kwaśną śmietaną. Fot. Shutterstock
Kolejne wycinki w Puszczy Białowieskiej. Wiceminister klimatu i środowiska podpisał wiążące aneksy
Wycinki lasów zawsze budzą wiele kontrowersji, a w szczególności, kiedy dotyczą tak ważnych i chronionych ekosystemów jak Puszcza Białowieska. Niestety nad słynnym kompleksem leśnym ponownie zebrały się ciemne chmury – Edward Siarka, wiceminister klimatu i środowiska, podpisał aneksy do Planów Urządzania Lasu dla nadleśnictw Białowieża i Browsk, zgodnie z którymi Puszczę czekają kolejne wycinki.
W tym artykule: Wycinki w Puszczy Białowieskiej "Połowiczny sukces" Jak twierdzi Edward Siarka, podpisane aneksy pozwolą podjąć czynną ochronę siedlisk i gatunków zamieszkujących Puszczę Białowieską. Wcześniej Polska zobowiązała się do tych działań przed KE i UNESCO. Dokumenty mają mieć też związek z zabezpieczeniem lasu w razie zagrożenia pożarowego. Polityk zapewnia dodatkowo, że planowana wycinka nie będzie dotyczyła drzew, które liczą sobie ponad 100 lat. Prace nie będą przeprowadzane w okresie lęgowym ptaków. Wycinki w Puszczy Białowieskiej W oficjalnym komunikacie ministerstwa klimatu i środowiska czytamy, że aneks dotyczący Nadleśnictwa Białowieża przewiduje pozyskanie do końca tego roku maksymalnie do 4,3 tys. m sześć. drewna. W przypadku nadleśnictwa Browsk mówi się o 14 tys. m sześć. Około 80 proc. prac wycinkowych ma być przeprowadzona poza terenem Puszczy Białowieskiej. Wiadomość o planowanych wycinkach w kompleksie leśnym oburzyła środowisko ekologów. Koalicja Kocham Puszczę przypomina, że w tym roku Białowieski Park Narodowy obchodzi 100. urodziny. – Traktujemy to jako spluniecie w twarz i wyraz ignorancji w stronę społeczeństwa, któremu zależy na ochronie jedynego w naszym kraju Obiektu Światowego Dziedzictwa – czytamy na oficjalnym profilu Fundacji Dzika Polska na Facebooku, organizacji wchodzącej w skład Kolacji. "Połowiczny sukces" Ekolodzy podkreślają, że mimo wszystko mają pewne powody do radości. Osiągnęli bowiem "połowiczny sukces" i dzięki zaangażowaniu aktywistów udało się uniknąć podpisania aneksu dla Nadleśnictwa Hajnówka. Zapis przewidywał "wyręby na powierzchni setek hektarów drzewostanów ponadstuletnich i wywlekanie wiatrołomów pod którymi pojawiły się młode drzewa". Ochrona Puszczy Białowieskiej jest bardzo skomplikowana, a to dlatego, że zaledwie 1/6 jej terenu zajmuje Białowieski Park Narodowy. Reszta powierzchni, obejmująca rezerwaty i lasy gospodarcze, należy do trzech nadleśnictw Lasów Państwowych. Ponadto kompleks leśny podlega prawu polskiemu, europejskiemu (w ramach programu Natura 2000) oraz zasadom obiektu światowego dziedzictwa UNESCO.
Te zdjęcia wbiją się w twoją pamięć i zostawią w niej ślad na zawsze. Fotograficzna podróż w głąb Puszczy Białowieskiej
Album "Saga prastarej puszczy. Opowieść filmowa" dokumentuje prace nad serialem przyrodniczym, zrealizowanym przez Bożenę i Jana Walencików, w latach 2000 – 2009. Zawarte w nim scenariusze i 1942 fotografie, to efekt prawie 10 lat jednoczesnego fotografowania i filmowania. A my pozwalamy wam zajrzeć do środka.
Teraz, gdy los Puszczy nie jest pewny, warto przypominać jak ogromnym jest skarbem. - Pomysł tej książki przyszedł niemal równolegle z narodzinami filmowej SAGI. Jego istotą była nowa forma słowno-fotograficznej opowieści, jakby odkrywanej, albo wręcz budowanej przez Czytelnika na kształt scen z kina. Opowieści filmowej, pochodzącej z pierwszej ręki – od autorów, którzy napisali scenariusz i sfilmowali go w fotograficznych kadrach - piszą autorzy w słowie wstępnym do albumu. Książka jest wyjątkowa nie tylko ze względu na treść, ale także formę. Waży około 6 kilogramów, bo oprócz twardej oprawy waży najlepszej jakości papier użyty do prezentacji fotografii. Zobaczcie naszą galerię!
W Puszczy Białowieskiej żyją rzadkie trójpalczaki i białogrzbiety.
W poszukiwaniu trójpalczaka i białogrzbieta maszeruję trzeci dzień przez południowe uroczyska Puszczy Białowieskiej. I nic. Jest dzięcioł duży, jest pesymista czarny, jest też dzięcioł średni i infantylny dzięciołek, ba, jest nawet zielonosiwy, straż leśna, straż graniczna, ale trójpalczaka i białogrzbieta ni chuchu, ni dudu. Zaglądam do świerczyn, gdzie na smrekach zaatakowanych przez kornika „dzięcioły wiszą jak bombki na choince” – według słów jednego ornitologa. Zaglądam do olsów, z którymi związane są szlachetne białogrzbiety – kliniczna cisza. Nocuję w borach, nocuję na skraju bagien, licząc na pierwsze poranne bębnienia. Ale słychać tylko skowyt wilczej watahy urozmaicony pojedynczym wyciem. Zapada po nim nieprzyjemna cisza, w której raz po raz rozlega się werbel dzięcioła czarnego: tatatatata! i choleryczne trrrr! dzięcioła dużego – jakby ptaki bawiły się w jakąś strzelaninę. Po co ich szukać? Przecież na pierwszy rzut oka trójpalczak jest jak inne dzięcioły, tylko jakiś ciemny i bez czerwieni, zaś dzięcioł białogrzbiety niewiele różni się od pospolitego dzięcioła dużego. Trójpalczak jest gatunkiem północnym, żyje nawet na Kamczatce i wiąże nasz region z odległą Syberią. Nie bez znaczenia jest, że występuje w bajkach i legendach tamtejszych ludów. Był też jednym z ptaków szamańskich, a jego języka używano do leczenia zębów. Drugi, również Sybirak, ujmuje choreografią i niezwykle estetyczną dziuplą. Dzięcioły białogrzbiete w ruchu zdradzają gesty dystyngowane, jakby wyuczone w jakiejś szkole. Szczególnych póz można się dopatrzyć w czasie kopulacji bądź kucia dziupli – samica co i rusz przestaje kuć, cofa głowę, jak gdyby chciała ocenić robotę, przypilnować symetrii powstającego otworu. Zazwyczaj dziupla przybiera kształt idealnego koła, nierzadko wzorowego w proporcjach jaja. Kiedy patrzysz na taką dziurę, po prostu chce się do niej zajrzeć, ba, nawet w niej, tak, tak – pobyć. Koniec lutego Kolejne trzy dni poszukiwań na południu Puszczy. Jedne z jej najdzikszych uroczysk zdają się puste: w Kozłowych Borkach, Podcerkwach i Przewłoce nie ma nikogo. Nie licząc dzików. Z tymi przydługimi ryjami i zadartymi w ucieczce ogonami wyglądają jak karykatura świni domowej. Zmęczony wracam w stronę drogi Hajnówka–Białowieża, w okolicach sławnego rezerwatu Olszanka-Myśliszcze. Zapada zmrok, więc dla odwagi pogwizduję, nasłuchując echa. Tymczasem echo zaczyna żyć, samo staje się źródłem dźwięku. Zdumienie mija szybko: zwabiłem sóweczkę. Sowę wielkości dłoni, o „srogim spojrzeniu”, która nie huczy, a gwiżdże, zupełnie jak człowiek. Samczyk wziął mnie za konkurenta, siadł na gałęzi nad drogą i nuże wygwizdywać mnie z rewiru! Przyjrzałem się chwilę malutkiej sowie, jednemu z dziwniejszych ptaków Puszczy, i poszedłem. A ona charakterystycznym lotem ślizgowym wróciła do siebie, czyli do dziupli, którą zajmuje po dzięciołach. Po co szukać dzięciołów? Żeby usłyszeć ich werble. Każdy gatunek posiada swój niepowtarzalny, na podstawie którego można podać nazwę ptaka. Ale ważniejsze jest, że w żadnym innym przejawie akustyki, czy to w świecie ludzi, czy zwierząt, sam rytm, stukanie bądź terkot nie ma tak wyraźnych cech muzyki. Może u niektórych gatunków żab, jak rzekotka, dzieje się podobnie, może u niektórych prostoskrzydłych, jak pasikonik albo świerszcz. Nie wszyscy zgodzą się z taką opinią, ale co z tego? Początek marca Trzy kolejne dni. Dzięcioły duże i czarne coraz aktywniejsze. Wilcze tropy prawie na każdym dukcie. Wpił się już pierwszy kleszczyk, niezbity dowód, że wiosna za pasem. Tym razem nocuję w sianie, na największej polanie południowej części Puszczy. O szóstej rano już jasno. Delikatnie, jakby w trosce, budzi mnie stukanie dzięciołka. Walczę ze snem, z jasnością, z dzięciołkiem, aż tu – bach! – strzał! Kto przy paśniku strzela z karabinu? Gdzie zwierzęta przychodzą jeść, a wędrowcy spać? To mogli być tylko myśliwi! Najpierw chciałem wstać i krzyczeć, że tu śpi człowiek, żeby nie strzelali, ale jeżeli polował jakiś niedoświadczony minister albo biskup, mógł przecież wygarnąć do ssaka, co wyskoczył z paśnika, toteż zakopałem się w sianie i modliłem, żeby już nie naparzali w mój stóg, żeby czytali encykliki papieża Franciszka, np. Laudato Si. O dzięciołach tego ranka nie mogło być już mowy. Ostatnia dekada marca Kolejny dzień poszukiwań. Wiedziony siódmym zmysłem zostaję w okolicy Białowieży, przy rezerwacie Wysokie Bagno, przez który płynie Narewka. Jeszcze resztki snu nie wyparowały z głowy, gdy dobiega mnie miarowe, nieregularne stukanie. W jednej chwili sowiecka lornetka 10/50 jest na wysokości oczu i ukazuje inny, cudowny świat, świat jak z broszury świadków Jehowy przedstawiającej biblijny raj. Otóż w promieniach świeżego słońca, na nagich pniach olch dostrzegam dwa dzięcioły trójpalczaste, samczyka i samiczkę, jak przyczepione czymś, jeden pod drugim. A tuż obok samiec białogrzbieta kuje dziuplę w martwej olsze! Mam je w jednym widoku, zamknięte w lornetce! Zatem jest! Mam go! Nie – je mam! Czy nie tak czuł się Herbert, stojąc przed Mona Lizą? Jesteś, jesteście, mógłbym za nim powtórzyć. Zobaczyłem wszystko: biały grzbiet białogrzbieta i trzy palce trójpalczaka, czerwoną czapeczkę samca tego pierwszego i żółtą tego drugiego, ale wciąż było mi mało. I kiedy już układałem wiersz o spostrzeżoności dzięcioła, wspominałem Herberta i „tłustą Włoszkę”, ciszę pohańbił wulgarny ryk motoru: poza lornetką był zwykły świat i dwóch funkcjonariuszy straży granicznej. Kątem oka dostrzegłem, jak dzięcioł duży zgania trójpalczaki z olchy (duży ma maniery kibola) i jak odlatuje spłoszony białogrzbiet. Strażnik chyba coś mówił i teraz czekał na odpowiedź. Musiałem jej udzielić. Straż graniczna raczej nie wierzy w ptaki, nie ogląda ptaków i nie wie, czego strzeże. Siódmy kwietnia Zasypiam w rewirze lęgowym bałogrzbieta, nad rzeką Narewką, tam gdzie w marcu widziałem go z parą trójpalczaków. Przyszedłem późno w nocy, po wielu dniach nieobecności. Po co? Po to, żeby ziściło się marzenie każdego prawdziwego obserwatora dzięciołów: być obudzonym przez bębnienie białogrzbietego. Przy czym chodzi o bębnienie wyraźne, pełne, nie takie z łaski, na odwal się. Najdonośniej więc brzmi, kiedy nastaje mroźny poranek, ptak zaś uderza w suchy konar, taki bowiem rezonuje lepiej niż żywy. Mroźne powietrze i suche drewno pozwalają słyszeć dokładnie: sam początek werbla i te nieprawdopodobne przyśpieszenie, jakim białogrzbiet kończy swoją frazę. Aha – i jeszcze żeby brzmiało trochę ponad dwie sekundy, bo zazwyczaj brzmi półtorej do dwóch. Budzi mnie seria dźwięków trudnych do nazwania. Choć to nie to, na co czekałem, wstaję i słucham: jakby ktoś grał na mikroflecie, a przy trzecim–czwartym takcie przyłączała się do niego cała orkiestryjka: to kapturka, pokrzewka czarnołbista. Pierwsza w tym roku, akurat przyleciała, kiedy złakniony białogrzbieta ptasiarz poświęcił noc z nadzieję na bębnienie. Ale kiedy nieco później ruszam na północ, z biegiem Narewki, niespodziewanie rozlega się upragniony werbel. Wysłuchuję pięciu kunsztownie wykonanych serii i odchodzę na północ. Przede mną trzy dni marszu. Trzy dni poszukiwań i zawziętego tropienia, które bywa ciekawsze od znajdowania. Dobrze jest samemu znaleźć, to jasne. Ale jeszcze przyjemniej jest iść i szukać. INFORMACJE PRAKTYCZNE ■ Dojazd Do Białowieży prowadzi tylko jedna droga – z Hajnówki. Można też dostać się gruntową (ale publiczną) drogą przez Puszczę od strony wsi Narewka – droga ta łączy się z szosą biegnącą z Hajnówki. ■ Jedzenie W Białowieży ciekawa jest Restauracja Stoczek, dobra jest też pizzeria przy tej samej ulicy.We wsi Budy działa Zajazd Myśliwski u Kolarza – godny uwagi. Kuchni regionalnej, smacznej i w przyjaznej cenie, spróbuje się w Hajnówce w lokalu Babuszka (ul. 3 Maja). ■ Warto wiedzieć W Puszczy Białowieskiej wytyczono szlaki piesze i rowerowe, w tym kilka w parku narodowym (m.in. Carska Tropina, Wilczy Szlak). Do obszaru ochrony ścisłej parku można wejść tylko z przewodnikiem, np. z biura Turystyki Przyrodniczej „Sóweczka”. bialowieza.info.pl
7 ciekawostek o Puszczy Białowieskiej. Jak podglądać żubry?
Zielony skarb na terenie Polski i Białorusi fascynuje o każdej porze roku.
Mamy dla was zestawienie ciekawych faktów o Puszczy. Znacie je wszystkie? ZOBACZ GALERIĘ PONIŻEJ
To WASZE zdjęcia! 15 magicznych ujęć z Puszczy Białowieskiej
Te widoki z Puszczy Białowieskiej przysłaliście do nas sami - na konkursy, do oceny lub po prostu dzieliliście się nimi z pasji w naszym dziale Fotografia na stronie internetowej. Zebraliśmy najlepsze widoki puszczy, zobaczcie i dajcie się porwać jej pięknu! Jesteśmy dumni, że możemy je pokazać.
Obejrzyj galerię zdjęć!
Krwawe gody. Poruszający tekst naszego czytelnika o polowaniach
Rykowisko to okres godowy jeleni. Samce, mniej czujne niż zwykle, stają się łatwym celem dla myśliwych. Przeczytaj tekst Pawła Chojnowskiego, jednego z naszych użytkowników
Spojrzałem na Anię, aby się upewnić czy ona też to słyszała. W tym samym momencie rześkie powietrze przeszył kolejny strzał. To musiało być na polanie obok – oboje odwróciliśmy się w tamtym kierunku. Teraz najważniejsze to dotrzeć na miejsce zanim znikną! Adrenalina pokonała zmęczenie, które zaczęło nam już doskwierać. Od kilku godzin patrolowaliśmy przydzielony rejon Puszczy. Wcześniej, kilka minut po piątej, usłyszeliśmy duży terenowy samochód – takim poruszają się myśliwi. Zaczekaliśmy na nich obok ambony. Nic. – Zauważyli nas – rzuciła Ania. Miała rację, bo po chwili usłyszeliśmy trzask zamykanych drzwi samochodu. Odjechali. Za wcześnie na radość. Myśliwi oddali nam tę polanę, ale do wschodu słońca jeszcze daleko. Zaczął się wyścig z czasem. Na leśnej drodze natknęliśmy się na ślady samochodu. Świeże, bo w nocy spadł deszcz. Ruszyliśmy za nimi. Ania bez problemu porusza się w lesie, zna tu każdą ścieżkę. Na mapę spogląda rzadko. W końcu dotarliśmy na miejsce. Wschodzi słońce, podnoszą się mgły a ryki jeleni milkną. Rozczarowani spoglądamy na pustą polanę. Zmęczenie i bezsilność biorą górę. Czas wracać do obozu. Niespodziewanie, zaledwie po dwóch kilometrach zauważyliśmy spacerujących myśliwych. Wyraźnie nas unikali. Odprowadziliśmy ich do samochodu. Nagle oczy Ani rozbłysły, a na twarzy pojawił się uśmiech. Spojrzałem na terenówkę – bagażnik był pusty. – Czasami myśliwi specjalnie strzelają w powietrze, aby odciągnąć ekologów od polan, na których rzeczywiście polują. To zdarzało się w poprzednich latach – wyjaśnia Ania. Mimo to czuję, że to nie wyjaśnia zagadki dwóch strzałów. Godzinę później dotarliśmy do obozu. Natychmiast ruszyliśmy w dalszą drogę – jeden z partoli potrzebował wsparcia. W miejscu, gdzie myśliwi zostawili auto, zebrali się ekolodzy z innych patroli. Po kwadransie pojawił się samochód Straży Leśnej, z którego wysiadł myśliwy. Spojrzał na nas pogardliwie, wsiadł do suwa i oba samochody odjechały. Nie daliśmy za wygraną. Ruszyliśmy do Teremisek, gdzie zaczynają się i kończą okoliczne polowania. Pod jednym z hoteli, w którym relaksują się zmęczeni polowaniem myśliwi, byliśmy świadkami sceny, której nie potrafię wymazać z pamięci: myśliwy trzymający odciętą głowę jelenia. Spojrzałem na Anię, a w mojej głowie rozbrzmiało echo porannych strzałów. Kolorowe kropki Na ścianie w głównej części kuchni wisi mapa Puszczy Białowieskiej. Życie obozu kręci się wokół niej. Tu przydzielane są patrole. Kolorowe kropki na mapie oznaczają ambony. Niektóre z nich znajdują się niebezpiecznie blisko granicy rezerwatów. Obszar, na którym działają patrole, wyznaczają miejscowości wokół Białowieży: od południa Grudki oraz Czerlonka, następnie na północ obok Rezerwatu Szczekotowo aż po Świnoroje i Gruszki. Około 15-tej wokół mapy rozpoczyna się codzienny rytuał. Pojawiają się mieszkańcy obozu, dyskutują, dzielą wrażeniami z rannego patrolu. Zwykle po posiłku Tomek przydziela rejony lasu do sprawdzenia. Każdy napełnia swój termos gorącą herbatą, nakłada odblaskową kamizelkę i około 17-tej ruszamy w drogę. Słychać już odgłosy rykowiska. Zadanie wydaje się proste – uratować jelenia. Ale sprawa jest bardziej skomplikowana. Według prawa łowieckiego na jelenie nie można polować w nocy dlatego w czasie od godziny po zachodzie słońca do godziny przed wschodem jelenie, przynajmniej teoretycznie, są bezpieczne. W ciągu dwóch, trzech godzin każdy patrol, poruszając się na rowerach, sprawdza kilka polan na odcinku 20-30 kilometrów w taki sposób, aby do pierwszych ambon nie dotrzeć za wcześnie, a do ostatnich za późno. Przydaje się znajomość terenu oraz kondycja. Na większości dróg leśnych obowiązuje zakaz poruszania się samochodem, który – co nie jest zaskoczeniem – nie dotyczy myśliwych, dlatego rower to jedyna alternatywa. Bywa, że ekolodzy docierają na miejsce, gdy jeleń już nie żyje i jest patroszony. Zajmuje to trochę czasu. Patrole sprawdzają wtedy czy polowanie odbyło się zgodnie z prawem czy zwierze nie zostało zastrzelone w rezerwacie albo w czasie kiedy obowiązywał zakaz. Około godziny 21-tej wracają pierwsze patrole. Kuchnia, jedyne ciepłe o tej porze miejsce, znów wypełnia się po brzegi. Ktoś spotkał dziki, ktoś inny widział jelenia, a ktoś stado żubrów – rozmowy trwają do późna, każdy ma ciekawą historię z trasy. Od czasu do czasu ktoś podchodzi do mapy i dodaje nową kolorową kropkę. Akcja – reakcja – Czy Pan tu coś zgubił? Ja jestem na polowaniu, podnęciłem tu! Mam nadzieję, że się usuniecie. Jesteście ci opłacani pseudo-ekolodzy! – zirytowany myśliwy wrzasnął z ambony. Już na dole, jego kompan dorzucił: – Człowieku chcesz, żeby Ci się krzywda stała? W okolicach Nowego Masiewa natknęliśmy się z Kamilą na myśliwych. – Nie chcę, ale czy ma Pan na myśli to, że chodzenie po lasach, kiedy polujecie jest niebezpieczne? – zapytała Kamila, a w mojej łowie po raz kolejny pojawiła się niepokojąca myśl o ryzyku, jakie wiąże się z chodzeniem po lesie w zupełnej ciemności. Kamizelka odblaskowa, którą miałem na sobie wcale nie sprawiała, że czułem się lepiej. Niby istnieje przepis, według którego myśliwi strzelają tylko do rozpoznanego celu, ale doniesienia prasowe o wypadkach i przypadkowych postrzałach podczas polowania wcale nie uspokajały. Rozgorzała dyskusja, której nie rozwiązała Straż Leśna, a dopiero wezwana pod pretekstem udaremnienia przemytu Straż Graniczna. Na szczęście próba wplątania nas w międzynarodową aferę przemytniczą spaliła na panewce i po ponad godzinnej rozmowie zostaliśmy puszczeni wolno. Zapadł już zmrok. Czas polowania na jelenie dobiegł końca. W drodze powrotnej Kamila opowiedziała mi o kilku niemiłych spotkaniach z myśliwymi, jakie przydarzyły się jej w poprzednich latach, jak choćby to, kiedy dwa lata temu trzech nieznanych sprawców z pochodnią wtargnęło na teren obozu ekologów. Pozostawili po sobie wieniec pogrzebowy z wymownym napisem „Ostatnie pożegnanie”. Niechęć myśliwych do ekologów często przybiera formę agresji. Do prób zastraszania, napaści i przemocy dochodzi tu co roku. Konflikt interesów między ekologami i myśliwymi, który trwa tu, w Puszczy Białowieskiej odbija się głośnym echem w mediach. Myśliwi przegrywają, bo każda wzmianka roznieca dyskusję o zasadności i moralnej kwestii polowań. Natomiast o skuteczności działań organizacji ekologicznych świadczy liczba ludzi, którzy ich popierają. Myśliwi stanowią ćwierć procenta polskiego społeczeństwa! Wrażliwość pozostałej części budzi się dzięki takim akcjom. Działania ekologów doprowadziły w 2011 roku do wprowadzenia zakazu polowań w otulinie Białowieskiego Parku Narodowego. Jelenie ryczą myśliwi strzelają Puszcza Białowieska to najstarszy las w Europie wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Około 30% jej obszaru po polskiej stronie chronione jest w formie Parku Narodowego oraz rezerwatów. Reszta podlega działaniom zwykłej lub częściowo ograniczonej gospodarki leśnej. Oznacza to, że dozwolone są tam polowania w ramach planu łowieckiego. Większość odstrzałów przypada myśliwym z okolicznych kół łowieckich, ale w puli znajdują się te przeznaczone dla polowań dewizowych. To lukratywny biznes, ponieważ zagraniczni myśliwi płacą pokaźne sumy, aby zdobyć medalowe trofeum, czyli poroże, o które w ich krajach często bardzo trudno. Ekolodzy zabiegają, aby cały obszar Puszczy chroniony był w formie parku narodowego. Pracownia na rzecz wszystkich Istot od kilku lat organizuje akcję „Rykowisko dla jeleni, nie dla myśliwych”, w ramach której monitorowane są polowania w czasie rykowiska na obszarach wokół Puszczy Białowieskiej. Rykowisko to okres godowy jeleni. Samce, mniej czujne niż zwykle, stają się łatwym celem dla myśliwych. Kontrowersje, jakie narastają wokół odstrzału zwierząt w tym okresie sprawiły, że większość gatunków została objęta okresem ochronnym. Nie dotyczy to jeleni, a to właśnie we wrześniu i październiku, czyli podczas rykowiska ginie ich najwięcej. Paweł Chojnowski
Puszcza Białowieska: Trybunał Sprawiedliwości UE nakazuje wstrzymanie wycinki w strefie UNESCO
Lasy Państwowe muszą natychmiast zaprzestać wycinki w obrębie Puszczy Białowieskiej - zadecydował europejski Trybunał Sprawiedliwości. Chodzi o strefę wpisaną na listę UNESCO.
Zakaz obowiązuje tymczasowo, do czasu wydania przez Trybunał ostatecznego wyroku. Rozpatruje on skargę zgłoszoną w tej sprawie przez Komisję Europejską. Kiedy 25 marca 2016 polskie Ministerstwo Środowiska zapowiedziało trzykrotne zwiększenie wycinki na terenie Puszczy KE zwróciła się do Trybunału o "do Trybunału również z wnioskiem o wprowadzenie środków tymczasowych nakazujących Polsce niezwłoczne wstrzymanie wycinek". Obecna decyzja jest przychyleniem się do tej prośby. - Decyzja Trybunału potwierdza to, o czym wcześniej alarmowała Komisja Europejska, UNESCO i większość środowiska naukowego - to zwiększona wycinka, nie kornik, zagraża chronionym w Puszczy siedliskom i gatunkom i powinna zostać wstrzymana natychmiast, zanim dojdzie do nieodwracalnych szkód - pisze w oficjalnym oświadczeniu w tej sprawie Koalicja organizacji pozarządowych (ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Dzika Polska, Greenpeace, Greenmind, OTOP, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, WWF). Na razie polskie Ministerstwo Środowiska oficjalnie nie komentuje tej decyzji. Proces w tej sprawie przed Trybunałem Sprawiedliwości EU może potrwać od półtora do dwóch lat.
Kolejny protest w Puszczy Białowieskiej. Przerwany przez policję [AKTUALIZACJA]
Aktywiści Greenpeace i Dzikiej Polski, a także przedstawiciel lokalnej społeczności zablokowali ciężki sprzęt do masowej wycinki drzew w Puszczy Białowieskiej. W ten sposób chcieli zyskać czas na zebranie i zabezpieczenie materiałów dowodowych na działanie wbrew przepisom UE i porozumieniu z UNESCO. Jednocześnie zaapelowali do naukowców o przeprowadzenia wizji lokalnej w celu potwierdzenia doniesień o usuwaniu i sprzedaży martwych drzew, w których nie ma korników. Akcja została przerwana przez policję.
Na prośbę Lasów Państwowych policja rozpoczęła przed południem próbę siłowego usunięcia aktywistów Greenpeace, Dzikiej Polski oraz przedstawicieli lokalnej ludności blokujących ciężki sprzęt do wycinki Puszczy Białowieskiej. W interwencji brały udział również osoby postronne – operatorzy maszyn – nie przeszkoleni do tego typu działań. Stanowiło to bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia pokojowo protestujących aktywistów. Mimo siłowej interwencji policji część aktywistów pozostaje na miejscu i kontynuuje protest. Cały czas blokowana jest jedna z maszyn. Dwoje aktywistów protestuje na wysokości, są przypięci do trójnogów. O świcie 08.06 w nadleśnictwie Hajnówka, w okolicy wsi Czerlonka, rozpoczęła się trzecia w ciągu dwóch tygodni blokada ciężkiego sprzętu do masowego wycinania drzewa. Kilkunastu aktywistów i aktywistek Greenpeace i Dzikiej Polski zablokowało maszyny przed rozpoczęciem pracy w lesie. Rozwiesili transparenty z apelem o zaprzestanie wycinki Puszczy Białowieskiej i objęcie jej całej ochroną parku narodowego. Zablokowane maszyny w ciągu ostatnich dni prowadziły wycinki w strefach ochronnych UNESCO, w których priorytetem powinna być ochrona naturalnych procesów. Tymczasem prowadzone prace leśne służyły między innymi usuwaniu martwych świerków, które według Komisji Europejskiej i ekspertów UNESCO powinny pozostać w Puszczy dla zapewnienia ciągłości procesów naturalnych. Zobacz przepiękną galerię zdjęć z Puszczy Białowieskiej! - Dwa dni temu podczas spotkania z ludźmi kultury apelującymi o ochronę Puszczy Białowieskiej przedstawiciele Ministerstwa Środowiska zaprzeczyli, że wycinka obejmuje martwe drzewa, w których nie ma już korników. Tymczasem wyniki monitoringu Puszczy prowadzone przez Dziką Polskę i Greenpeace jednoznacznie wskazują, że niemalże każdego dnia z Puszczy wyjeżdżają do tartaków świerki pozbawione kory, których wycinka nie ogranicza rozprzestrzeniania się korników – powiedział Adam Bohdan z Dzikiej Polski. Tymczasem obszar Natura 2000 Puszcza Białowieska został powołany dla ochrony m.in. najrzadszych gatunków sów i dzięciołów zależnych od martwych świerków. Dlatego powinny one pozostać w najstarszych częściach lasu. O co chodzi z tym kornikiem? Przeczytaj i zobacz film! - Prosimy naukowców o przeprowadzenie wizji lokalnych w miejscach, gdzie wycięto martwe drzewa oraz na składach drewna, z których są one wywożone. Przerywając pracę ciężkiego sprzętu, dajemy czas na zabezpieczenie materiału dowodowego, którym będziemy posługiwać się przed polskimi i zagranicznymi instytucjami badającymi legalność wyrębów. Liczymy, że osoby przyzwalające na niszczenie naszego dziedzictwa przyrodniczego będą pociągnięte do odpowiedzialności – powiedziała Katarzyna Jagiełło, Greenpeace Polska. "Trzeba wyciąć przez korniki" - co mówią leśnicy? Przeczytaj tutaj. - Jako mieszkaniec Białowieży nie zgadzam się na wyniszczanie marki turystycznej Puszczy Białowieskiej. Trwające wycinki to pozbawianie mieszkających tu ludzi źródła utrzymania, jakim jest turystyka. Nie możemy już dłużej milczeć – powiedział Zenon Kruczyński, mieszkaniec Białowieży. Aktywiści blokują maszyny, by uniemożliwić niszczenie Puszczy i wywożenie dowodów nielegalnych wyrębów. Są gotowi kontynuować blokadę do czasu, aż naukowcy odpowiedzą na ich apel i będą mieli wystarczająco dużo czasu na przeprowadzenie wizji lokalnej i przygotowanie protokołu. Jakie Ministerstwo Środowiska ma argumenty na rzecz wycinki? Przeczytaj tutaj. Źródło: Greenpeace Polska
"Nie tnijcie w okresie lęgowym!" Greenpeace znów w Puszczy Białowieskiej
Ekolodzy z Greenpeace kontynuują protesty przeciwko wycince w Puszczy Białowieskiej. Domagają się objęcia całego jej obszaru Parkiem Narodowym i pełnej ochrony.
To już druga blokada Greenpeace na terenie Puszczy. W Nadleśnictwie Browsk kilkanaście osób zablokowało własnym pracę tzw. harwestera, czyli ciężkiego sprzętu umożliwiającego masowy wyrąb drzew. Tym razem akcja zwraca uwagę na kwestie prowadzenia wycinek w trakcie okresu lęgowego ptaków. Miejsce, w którym zatrzymano wycinkę bezpośrednio sąsiaduje z rewirami rzadkich gatunków ptaków, w tym dzięcioła białogrzbietego i sóweczki. Zobacz zdjęcia z blokady! Dlaczego prowadzi się wycinkę w Puszczy? Leśnicy odpowiadają - przeczytaj.
Dość wycinki Puszczy Białowieskiej. Ekolodzy zablokowali prace
- Udało nam się przynajmniej na te kilka godzin zapewnić spokój Puszczy Białowieskiej w tym szczególnym momencie, jakim jest okres lęgowy ptaków - mówi Robert Cyglicki z Greenpeace Polska i dodaje, że to dopiero początek i będą kolejne akcje.
Ekolodzy z Greenpeace przeprowadzili blokadę na terenie Puszczy Białowieskiej. Oprócz ochrony ptaków w ich okresie lęgowym celem było rozpoczęcie zabezpieczania dowodów na niszczenie tego bezcennego miejsca. Po zakończeniu akcji ekolodzy otrzymali od Nadleśnictwa Hajnówka decyzją o zakazaniu im wstępu na teren puszczy do końca tego roku. - Zakazywanie wstępu do lasu to najgorsza decyzja, jaką leśnicy związani z ministrem Szyszko mogli podjąć - komentuje Robert Cyglicki z Greenpeace Polsca - zakazami wstępu nie poprawi się bezpieczeństwa. To raczej próba ukrycia tego, co dzisiaj mogliśmy zobaczyć – niszczenia ponadstuletnich fragmentów lasu i masowego wywożenia martwego drewna w celach komercyjnych. Ministerstwo Środowiska nazwało blokadę "atakiem na ministerstwo i rząd PIS". Spór o Puszczę trwa już od ponad roku, ekolodzy protestują przeciwko wycince drzew, którą urzędnicy tłumaczą walką z kornikiem drukarzem. Dowiedz się więcej o problemie z kornikiem. Wiadomo jednak, że wycinka ma także cel komercyjny. 10 lat temu minister Jan Szyszko także starł się z ekologami podczas blokady prac w Dolinie Rospudy przy budowie obwodnicy Augustowa. W kwietniu Komisja Europejska poinformowała, że przechodzi do drugiego etapu procedury przeciw Polsce. Rok temu wezwała tutejszy rząd do zmiany decyzji odnośnie wycinki, od tego czasu trwa korespondencja między urzędnikami. Losami Puszczy interesują się media z całej Europy - to wpisany na listę UNESCO unikalny obszar, który powstał bez ingerencji człowieka i do dziś można w nim śledzić procesy przyrodnicze w stanie naturalnym.
Białoruś na wiosnę. Wreszcie można wjechać tu bez wizy!
W obiegowej opinii Białoruś jest ostatnim skansenem Europy, a praktycznych szczegółów brak nawet w najgłębszych czeluściach internetu. Postanowiliśmy to zmienić!
Niewielka siedziba PTTK w Białowieży ledwie mieści zagranicznych turystów, którzy przyszli zamówić przewodników po puszczy. Miejscowość przeżywa najazd zachodnich gości i na kempingu cudem znalazłam kawałek trawnika pod płotem, między rodzinnymi namiotami Francuzów i dużej grupy z Hiszpanii. Pod luksusowym hotelem Żubrówka parkują autokary, z których wysypują się Rosjanie. Takie czasy, że to wschodni turyści wypoczywają na bogato, a zachodni – skromnie, bez luksusów. Przyszłam do PTTK wykupić ubezpieczenie potrzebne do wjazdu na Białoruś, od której dzieli nas kilka kilometrów. Pas zaoranej ziemi z drutem kolczastym i znakami „nie przechodzić” jest jedną z ostatnich takich granic w Europie. Jednak profity płynące z turystyki zaczęły kruszyć nawet ją: prezydent Aleksander Łukaszenka jednym podpisem zatwierdził dekret pozwalający wjechać na trzy dni do białoruskiej części Puszczy Białowieskiej bez wizy. Wystarczy wyrobione online pozwolenie. Klikam i nie mogę uwierzyć: kilka prostych rubryczek do wypełnienia, 20 zł za „korzystanie ze szlaku transgranicznego” i w mojej skrzynce ląduje propusk (przepustka). Nad wyjazdem ciąży jednak fatum: pod pierwszy pociąg, którym zmierzałam na wschód, wjechał rowerzysta i przez wstrzymany ruch propusk przepadł, a drugi utknął przed mostem na Bugu, z którego jakiś desperat chciał skoczyć. Kiedy w końcu dotarłam, rozporządzenie obowiązywało już ponad rok. Ale chociaż było o nim głośno, bo w obiegowej opinii Białoruś jest ostatnim skansenem Europy, praktycznych szczegółów nie znalazłam w najgłębszych czeluściach internetu. – Główną ulicą można chodzić, ale w bocznych podobno ganiają – orzekli miejscowi przesiadujący pod PTTK. Rozmawialiśmy o Kamieniukach, centrum administracyjnym puszczy po tamtej stronie. Las dziki, ale szlaki nowoczesne Puszcza Białowieska to ostatni fragment pierwotnego lasu porastającego dawniej europejskie niziny, po wojnie podzielony przez granicę. Na nowo połączyło ją przejście graniczne za malutką wsią Grudki. Ze środka lasu, daleko za ostatnimi siedliskami, wyrasta domek ze spadzistym dachem. Widok jest surrealistyczny, bo wokół nie ma żywego ducha. Ale kiedy podjeżdżam rowerem do szlabanu, ten bezszelestnie się podnosi. Od razu widzę, że puszcza po tamtej stronie jest bardziej dzika. Nie ma gospodarstw, niepotrzebnych dróg i parkingów, nie ma ściętych pni, dzikich ścieżek, a przecinki zwykle zamyka szlaban. Bór jest ciemny i gęsty, przez korony nie widać nieba, omszałe pnie stapiają się z zielenią podłoża. Poza leśniczówkami i pojedynczymi domami nie ma nawet wsi, a same Kamieniuki znajdują się już za bramą puszczy. Paradoksalnie puszcza swoją dzikość zawdzięcza polowaniom. Najpierw zażyczył jej sobie w nienaruszonym stanie car, a po wojnie – partyjna wierchuszka. W przeciwieństwie do strony polskiej na Białorusi chroni się całość lasu. Na 40 proc. powierzchni traktowanych w sposób najbardziej restrykcyjny zakazano działalności człowieka (z wyjątkiem badań naukowych i ochrony). Dlatego prawie spadam z roweru, kiedy z przecinki ktoś wyjeżdża. To miejscowy grzybiarz z dwoma koszami, z których wysypują się prawdziwki. Jadę dawną drogą z Brześcia. Kiedyś po kamieniach stąpały konie ciągnące powozy z państwem wybierającym się na odpoczynek na Białowieży. Dziś bruk przykrywa gładziutki asfalt, którym wiedzie droga rowerowa. Tak świetnie utrzymanych i oznakowanych ścieżek nie widziałam nigdzie w Polsce. Co jakiś czas mijamy biesiedki, czyli altanki, w których można zjeść czy odpocząć: jak nowe, bez skazy i choćby jednego śmiecia wokół. Kierunek do Kamieniuków wskazują strzałki z napisem „Big Travel”: to najpopularniejszy, układający się w pętlę szlak zahaczający o najciekawsze miejsca w puszczy. Wciąż się więc zatrzymuję: przy lesie z czarnej olchy na mokradłach, brzozie z naroślą przypominającą głowę żubra czy wysokiej sośnie – królowej z czubkiem znikającym w chmurach. Niekomercyjny Dziadek Mróz W Kamieniukach przy drodze głównej stoją jak od sznurka identyczne jednopiętrowe bloki w wielkich ogrodach, jest też budynek z dwoma sklepami, cerkiew i bank. Uliczki poprzeczne są już drewniano-wiejskie, ale choć u ich wlotu stoją żółte tabliczki z ostrzeżeniem w trzech językach: „Koniec zony bezwizowej, nie wchodzić”, nikt nie zwraca uwagi, kiedy nimi spaceruję. Jakimś cudem we wsi w ogóle nie widać turystów, których przecież spotkałam dziesiątki przy bramie, w muzeum przyrody i spacerujących wokół 20 ha klatek ze zwierzętami z Białorusi. Zbiera się na burzę; stado żubrów zrywa się i biegnie w drugi kraniec, a kiedy uderza piorun, niedźwiedź rzuca się z rykiem na siatkę. Moje pytanie w informacji turystycznej o mapy budzi konsternację. Po tej stronie puszczę poznaje się w sposób bardziej zorganizowany – ludzie wybierają wycieczki albo krótkie spacery po kilku oznakowanych trasach. Spotykam taką grupę w siedzibie Dziadka Mroza, do której przypedałowałam wzdłuż dawnych torów wąskotorówki. Przed rzeźbionym drewnianym domem jak ze starej bajki stoją znaki: „Smokom wstęp wzbroniony”. Odpowiednik Mikołaja do puszczy wszedł przebojem, stając się symbolem rozpoznawalnym bardziej niż żubr – teraz widnieje nawet na jednorazowych saszetkach z cukrem. Menedżer św. Mikołaja z Rovaniemi miałby tu co robić. O ile w Finlandii zapłacić trzeba nawet za zrobienie sobie ze świętym wspólnego zdjęcia, o tyle Dziadek Mróz zachęca do fotek sam, a na pożegnanie daje każdemu w prezencie grzyba z ciasta. Opuszczam pętlę „Wielkiej podróży” i ruszam trasą do Białego Lasku dawnym carskim traktem z mostkami ozdobionym dwugłowymi orłami. Ponieważ poza muzeum etnograficznym na świeżym powietrzu, z oswojonym jelonkiem biegającym między dawnymi chłopskimi zagrodami, nie ma tu żadnej atrakcji, na 15 km nie spotykam nikogo. Na nocleg polecono mi leśniczówkę zaraz za szlabanem. Kiedy po południu pracownicy opuszczają swoje biura, zostaję sama na piętrze z ogromnym balkonem, z którego roztacza się widok na las, a sąsiadki przynoszą w fartuchach pomidory, śliwki i gruszki. Tylko znowu popełniam faux pas, pytając, gdzie mogę schować rower? Miejscowi stawiają go po prostu tam, gdzie z niego zsiądą, bo tu jednośladów się nie kradnie. Robię więc tak samo. Rower zniknie miesiąc później: ze stojaka na monitorowanym podwórku w centrum Warszawy. INFORMATOR ■ Kiedy jechać? Wiosna to chyba tu najładniejsza pora roku. Przyroda budzi się do życia, las jest wyjątkowo malowniczy, można podglądać zwierzęta. Warto wziąć pod uwagę wczesną jesień, kiedy pogoda jest jeszcze ładna, ale turystów dużo mniej niż w miesiącach wakacyjnych. ■ Wiza Przepustkę można wyrobić online na stronie parku Biełowieżskaja Puszcza – bezvizy.npbp.by (20 zł za korzystanie ze szlaku transgranicznego). We wniosku trzeba podać tyle imion, ile mamy wpisanych do paszportu. Przepustkę trzeba wydrukować i cały czas mieć przy sobie. Do przekroczenia granicy potrzebne też będą paszport (dostaniemy w nim stempel z Brześcia) i ubezpieczenie. Ponieważ Białoruś akredytowała tylko kilka firm, najprościej wykupić je w oddziale PTTK w Białowieży (kilka–kilkanaście zł). Przepustka nazywa się „72-godzinna”, ale faktycznie obowiązuje trzy dni i jeśli wjedzie się np. w poniedziałek, to niezależnie od godziny wjazdu najpóźniej w środę trzeba wrócić. Jest jednokrotna, nie ma możliwości powrotu na noc do Polski. W Grodnie i okolicach Kanału Augustowskiego bez wizy można przebywać do pięciu dni – potrzebne pozwolenie organizują akredytowane agencje (od 50 zł) grodnovisafree.grsu.by. Tak samo długo można podróżować wszędzie po Białorusi pod warunkiem przylotu do Mińska. ■ Waluta Rubel białoruski rok temu przeszedł największą w historii denominację i stracił cztery zera; 1 nowy rubel (BYN) to ok. 2 zł. Pieniądze można wymienić jedynie w Kamieniukach (dwa kantory). Są tam też bankomaty, można płacić kartą. Rubli nie można kupić w Białowieży, najbliżej w Hajnówce, ale mają je tylko niektóre kantory. Kurs w Polsce jest lepszy niż na Białorusi. ■ Dojazd Podróżując z rowerem, trzeba dojechać pociągiem do Hajnówki. Droga z Hajnówki do Białowieży jest wąska, z dużym ruchem samochodowym, lepiej wybrać szlak Green Velo przez Budy/Pogorzelce. Przejście graniczne znajduje się 4 km od Białowieży. Jest dostępne jedynie dla rowerzystów i pieszych. Rano i wieczorem odjeżdża z niego autobus do Kamieniuków. ■ Transport Po puszczy można poruszać się jedynie pieszo po oznaczonych szlakach, rowerami albo ze zorganizowaną wycieczką autobusem odjeżdżającym. z Kamieniuków (można tam też wypożyczyć rower). ■ Nocleg W Kamieniukach znajdują się cztery hotele o nazwach Hotel 1,2,3 i 4. Najtańszy jest Nr 2 – od ok. 90 zł. Duży hotel znajduje się też w Żarkowszczyźnie (od ok. 60–80 zł). Na terenie puszczy biwakowanie jest zakazane. W Kamieniukach można się rozbić w gospodarstwach agroturystycznych Marzena Filipczak
Zapierające dech w piersiach ujęcia zwierząt i wspaniała Puszcza Białowieska! Zobacz „Królestwo” w zaciszu własnego domu
"Królestwo", najnowsza superprodukcja twórców słynnego dokumentalno-przyrodniczego cyklu "Mikrokosmos" i "Makrokosmos", już od 6 kwietnia na Blu-rayu.
Twórcy „Mikro-„ i „Makrokosmosu” tym razem zabierają nas do niezwykłego świata prapuszczy. Oczami jej mieszkańców odkrywamy historię natury, naszego kontynentu i człowieka od epoki lodowcowej do czasów współczesnych. Tysiące lat temu Europa pokryta był niekończącym się lasem, w którym swoje królestwo miały łosie, żubry, wilki i jelenie. Prapuszcza rozciągała się przez cały kontynent, a jej serce tętniło w Puszczy Białowieskiej, która dzisiaj zachowała się tylko we fragmencie. W głębinie tajemniczego lasu rozgrywa się niesamowita opowieść o przyrodzie – tej dzikiej i nietkniętej ludzką ręką. Zapierające dech w piersiach ujęcia zwierząt, fenomenalne obrazy przyrody i wyjątkowa rola Puszczy Białowieskiej, jedynego miejsca, które oddaje charakter lasu w postaci, w jakiej istniał tysiące lat temu – "Królestwo" to niesamowita przygoda dla całej rodziny. Od 6 kwietnia „Królestwo” będzie dostępne na Blu-rayu. View oEmbed on the source website
Ten album powinien mieć każdy kto kocha przyrodę i piękne zdjęcia
Kto z Was ma duży stolik na kawę? Dla tych, którzy nie mają, polecamy się zaopatrzyć w taki. „Saga Prastarej Puszczy. Opowieść filmowa” to sześciokilogramowy album autorstwa Bożeny i Jana Walencików, pary filmowców-przyrodników, którzy w latach 2000 – 2009 tworzyli serial o tym samym tytule. To obowiązkowa pozycja dla kochających dobrą fotografię i przyrodę.
Album przykuwa wzrok. Uwagę zwracają przede wszystkim jego gabaryty: około 660 stron, twarda oprawa, duże wymiary, spora waga. Następnie docenia się staranne wykonanie, by w końcu, w wytłoczonych literach, wielu z nas rozpoznało popularny przed laty serial przyrodniczy. Odcinki „Sagi Prastarej Puszczy” były emitowane w telewizji od 2008 roku. Każdy z dziesięciu epizodów był poświęcony innemu zwierzęcemu bohaterowi: wilkowi, mrówce, krukowi, żubrowi, żukowi, dzikowi, nornicy, bobrowi, sóweczce i rysiowi. Miejscem akcji była Puszcza Białowieska. Fabularny serial przyrodniczy Dla telewidzów oglądanie kolejnych części Sagi było rytuałem, dla jej twórców praca nad produkcją stała się całym życiem. Ich pomysły rozkręcały się na dobre w punkcie, w którym wielu innych filmowców zaczynałoby odwrót. Mając już na koncie wiele produkcji filmowych i telewizyjnych, w tym serial „Tętno pierwotnej puszczy”, para filmowców-przyrodników zapragnęła przedstawić życie Puszczy Białowieskiej w mniej konwencjonalny sposób. Widz był już przyzwyczajony do pewnych, charakterystycznych dla filmu przyrodniczego, schematów. Jednym z nich była narracja prowadzona z punktu widzenia prezentera, który „łowi” ujęcia dzikich zwierząt np. na afrykańskim safari. Zwierzęta z Maciejówki Ekipie filmowej Państwa Walencików zależało na tym, aby oglądający wyobrażał sobie świat z perspektywy zwierzęcia, a nie podążającego jego tropem człowieka. Jak to połączyć z założeniem, że przewidywalna przyroda jest nieprzewidywalna? Jak napisać scenariusz fabuły, gdzie w roli głównej występuje dzikie zwierzę? Nie mogło być mowy o tresurze i jakiejkolwiek innej formie ubezwłasnowolnienia. Przyrodnicze doświadczenie twórców podpowiedziało im rozwiązanie: trzeba jak najlepiej poznać zwierzęta, które następnie będą pojawiać się przed kamerą. Przyszli „aktorzy” muszą przyzwyczaić się do obecności ekipy, a ekipa musi nauczyć się jak najlepiej rozpoznawać i rozumieć zachowania zwierząt. W skrócie: trzeba prowadzić własną hodowlę dzikich osobników i zawsze być w pełnej gotowości do kręcenia ujęć. Maciejówka, gospodarstwo Państwa Walęcików, stała się studiem filmowym. Jednak zamiast komfortowych przyczep kempingowych, było pełne zagród, norek, szop czy budek lęgowych. Tam sympatyczni bohaterowie Sagi dorastali pod czujnym okiem hodowców-filmowców. Stopniowo oswajali się z nimi oraz z planem filmowym, aby w końcu zaakceptować obecność ekipy w swoim codziennym życiu do tego stopnia, że marzenie o fabularnym serialu przyrodniczym stało się faktem. Rodzina, wataha, stado Saga, która w całości była kręcona przy użyciu taśmy filmowej (140 km!), niedawno doczekała się zrewitalizowanej wersji HD. Ryś, żubr i sóweczka jeszcze raz zgromadzą przed telewizorami całe rodziny. Album przyrodniczy powstał z potrzeby podsumowania tego dorobku i chęci promowania przyrody Podlasia. Zawiera on zapisy scenariuszowe wszystkich 10 opowieści, mnóstwo zdjęć i obszerny rozdział o kulisach produkcji. Wgląd w tę „filmową kuchnię” uświadamia jak szczególny był to projekt. Pomysł na realizację przyrodniczego serialu fabularnego wymagał niezwykłych nakładów pasji, zaangażowania i cierpliwości. Mogła go zrealizować tylko niezwykła ekipa. Taka, w której zwierzęta były traktowane jak członkowie rodziny, a ludzie stali się częścią watahy, chmary, stada. Tekst: Martyna Wasilewska SAGA PRASTAREJ PUSZCZY. OPOWIEŚĆ FILMOWA to książka, jakiej dotąd nie było: FABULARNY ALBUM FILMOWY. Powstał na kanwie 10-częściowego fabularnego serialu przyrodniczego SAGA PRASTAREJ PUSZCZY, zrealizowanego przez Bożenę i Jana Walencików dla TVP, w latach 2000 – 2009, a zrewitalizowanego do HD w 2015 i 2016 r. Zawarte w nim scenariusze i 1942 fotografie, to efekt prawie 10 lat jednoczesnego fotografowania i filmowania. Od marca 2017 album dostępny na www.zubrowa10.pl Zobacz zwiastun albumu View oEmbed on the source website O autorach: Bożena Walencik, 1956, niezależny scenarzysta, autor komentarzy, reżyser, dźwiękowiec i montażysta filmów przyrodniczych, autorka książek. Jan Walencik, 1955, niezależny scenarzysta, autor komentarzy, reżyser, operator obrazu i montażysta filmów przyrodniczych. Fotograf przyrody i autor książek. Są małżeństwem od 1975 r. Obydwoje współpracowali z Telewizją Polską S. A. od 1985 do 2009 r. (począwszy od serii autorskich felietonów FOTOGRAFICZNY ZWIERZYNIEC do audycji tv ZWIERZYNIEC). Od 1996 do 2001 r. zrealizowali cztery filmy dla producenta Green Umbrella Ltd. w Bristolu. Od 2009 r. Jan Walencik kieruje swoją firmą ŻUBROWA 10, w której obydwoje realizują własne pomysły twórcze.
Puszcza światowego dziedzictwa. Zielony skarb sercu Europy
Jeżeli ktoś chce tu przyjechać, aby przeżyć surwiwalową przygodę, szczerze mu to odradzam. Puszcza nie jest dla zdobywców, ale dla wrażliwych obserwatorów i cierpliwych szperaczy.
Zacznę od zniechęcania. Popatrzcie tylko na mapę. Jak się uprzeć, to naszą część Puszczy Białowieskiej możecie przejść wzdłuż czy wszerz w jakiś letni dzień. 30 km w jedną stronę i ok. 20 w drugą, całość ma jakieś 600 km². Brak tu bagien, na których trzeba by walczyć o życie, są za to takie, w których można się solidnie ubabrać. Las od czasów carskich pocięty jest drogami i zawsze po godzinie, dwóch marszu się na jakąś wychodzi. Do tego najgroźniejsze, a raczej po prostu nieprzyjemne zwierzaki to komary i kleszcze. Żubry oczywiście potrafią pogonić intruza, ale rzadko. I o tym później. Drodzy poszukiwacze przygód mrożących krew w żyłach, zostawcie Puszczę Białowieską w spokoju, to nie jest miejsce dla was. Tu potrzeba przyrodniczego Sherlocka Holmesa, nie Rambo. Dlaczego? Bo nie jest łatwo odkryć tę prawdziwą puszczę, niewiele jej zostało. W miarę cała i nienaruszona stała przez 10 tys. lat. Chronili ją kniaziowie litewscy, polscy królowie, a potem carowie rosyjscy. Chroniło ją też trochę położenie, bo w puszczy i okolicy nie ma na tyle spławnych rzek, by nimi transportować wielkie pnie sosen, świerków, nie mówiąc już o olbrzymich dębach. To wszystko zmieniło się w latem 1915 r., gdy puszczę opuścili Rosjanie, a weszły do niej oddziały niemieckie. Niemcy zobaczyli gęsty las pełen wielkich zwierząt, jakich już nigdzie w Europie nie było i to od dawna. Wygłodniali żołnierze zaczęli strzelać do żubrów, a oficerowie szybko przeliczyli drewno na pieniądze. I nie byli to byle amatorzy. Wielu z nich miało doświadczenia wyciskania wszystkiego co możliwe z podbitych terytoriów niemieckich kolonii w Afryce. Momentalnie powstała sieć kolejek umożliwiająca transport nawet największych pni, wybudowano szybkie tartaki, a z okupowanej Belgii przerzucono fabrykę do produkcji terpentyny z drewna. I tę zaczętą przez Niemców wycinkę kontynuowały niestety później polskie władze. Dopiero kilka lat temu przyszło opamiętanie. Rząd wreszcie zmniejszył wycinkę, zakazał cięć w naturalnych drzewostanach. Dzięki temu puszcza powoli się odradza, choć to, co z niej zostało, to raczej wspomnienie dawnej świetności. Największy ocalały obszar to dzisiejszy park narodowy, po polskiej stronie jest tylko ok. 16 proc., większa część leży już na Białorusi (tam też jest chroniona jako park narodowy). Pozorny chaos Nie znaczy to, że poza obszarem parku nie znajdziecie mniejszych lub większych fragmentów tego pradawnego, dzikiego boru, ale tu właśnie potrzeba wrażliwego i bystrego obserwatora, bo jest on ukryty wśród najzwyklejszego lasu. Jedno jest pewne: gdy już na taką leśną perłę traficie, rozpoznacie ją bez wątpliwości, bo będzie zielono, gęsto i dziko. Drzewa wielkie i małe, proste i pokrzywione, a przede wszystkim cała masa martwych – stojących i tych zwalonych. Może z początku wzdrygniecie się nieco, bo przecież w waszych głowach tkwi mocno pojęcie „zdrowy las”, a tu tyle śmierci, zgnilizny, rozpadu i rozkładu. To wcale nie katastrofa, to właśnie prawdziwa puszcza, w której nie czuć ingerencji człowieka. To na tych omszałych pniach i dzięki nim bogactwo życia jest przeogromne. Dzięki temu w puszczy mamy tysiące gatunków grzybów, kolorowe śluzowce (niezwykłe organizmy, z wyglądu grzyby, ale potrafią pełzać!), porosty i zupełnie nigdzie indziej w Polsce nie spotykane owady, jak choćby bajecznie kolorowy bogatek wspaniały. Brak martwych drzew powoduje, że nasze lasy są ubogie w życie. Taka jest prawda. W przeciętnym polskim lesie gospodarczym leży zwykle od 5 do 9 m³ martwego drewna. W Białowieskim Parku Narodowym aż 160 m³! Wysokie loty Mało które organizmy w tym lesie są narażone na taką presję i selekcję jak małe dęby, graby, świerki czy sosny, brzozy, osiki, olchy, lipy i klony. Przeżywają najsilniejsze. Nic dziwnego, że białowieskie drzewa dorastają do niebywałych i nigdzie niespotykanych rozmiarów. Nie są bardzo grube. Za to niezwykle smukłe i wysokie. To waśnie tutaj rośnie odnalezione przez Tomasza Niechodę najwyższe polskie drzewo, świerk mający ok. 52 m wysokości. Białowieskie dęby nierzadko przekraczają 40 m wysokości, przez co należą do najwyższych w Europie. Nigdzie indziej na naszym kontynencie nie ma takich skupisk wysokich drzew jak właśnie w naszej puszczy. A kiedy takie drzewo padnie, żyje na nim jeszcze więcej organizmów niż wtedy, gdy szumiało zielone. Szacuje się, że z samymi tylko martwymi świerkami jest związanych około stu gatunków rzadkich chrząszczy. Dąb który żył 500–600 lat, rozkładać się będzie kolejne 100 i 150. Bez martwych jesionów, lip, grabów oraz olch nie byłoby najcenniejszych ptaków puszczy. Przepięknego, dużego i nieco powolnego dzięcioła białogrzbietego, bo jego główny pokarm to tłuste larwy, które potrafią rozwijać się w pniach całymi latami. Z kolei gdyby nie zamierające masowo, za sprawą kornika, świerki – nie byłoby dzięcioła trójpalczastego. A jest niezwykły. Jak sama nazwa wskazuje, ma trzy, a nie cztery palce u każdej nogi, poza tym samce mają żółtą, a nie, jak większość dzięciołów, czerwoną czapeczkę. Do tego ten ptak niemal zupełnie nie boi się ludzi. Niewykluczone, że da się wam obserwować dłuższy czas z odległości ledwie kilku metrów. Poszukiwanym przez wszystkich orgnitologicznym rarytasem jest też sóweczka. W puszczy ich nie brakuje, bo co roku wychowywać może w niej pisklęta od 100 do 200 par tych pięknych ptaków. To niemal dzienna sowa i podobnie jak dzięcioł trójpalczasty nie boi się ludzi, a jednak szukanie tego świetnie maskującego się drapieżnika, który na dodatek jest wielkości szpaka, przypomina szukanie igły w stogu siana. Gdybym miał zdradzić sekret, powiem – nasłuchujcie zdenerwowanych ptaków. Bo sóweczka, choć malutka, jest niesamowicie skutecznym kilerem, krwawym łowcą, którego boi się ptasia drobnica. Sama waży ok. 60 gramów, ale potrafi zabijać ofiary większe od siebie, również dzięcioły i drozdy. To dlatego na jej widok drobne ptaki wpadają w panikę. Tam, gdzie kręcą się zdenerwowane sikory i kowaliki, trzeba wypatrywać sóweczki. W cztery oczy z żubrem Ci, co szykują się na większe drapieżniki, muszą być naprawdę wytrwali. Rysie w puszczy udaje się zobaczyć tylko szczęściarzom. Niestety po wybiciu przez myśliwych saren w latach 90., głównego pokarmu tych wielkich kotów, ich liczebność zmniejszyła się drastycznie i dziś jest ich, jak przypuszczam, około dziesięciu osobników. Dobrze za to mają się puszczańskie wilki. Mieszkają tu trzy, cztery watahy liczące od czterech do ośmiu wilków. Wilcza wataha to rodzina prowadzona przez parę, czyli waderę i basiora. Wilki zaskakują mnie zawsze niebywałą koordynacją. W grupie działają jak jeden organizm. Choć czasami rozdzielają się, by biec oddzielnie wiele kilometrów, wiedzą doskonale, gdzie mają się spotkać, tak by zapędzić w kozi róg jelenia. Zapytacie, gdzie najłatwiej zobaczyć wilki. Sam najczęściej widzę je, jak biegną sobie drogami. Dokładnie tak, bo tam łatwiej im się po prostu przemieszczać. Dlatego wszystkim radzę, by do obserwowania zwierząt nie schodzili ze ścieżek. Bo na nich widać dalej, no i człowiek tak nie hałasuje jak wtedy, gdy się zapuści w gąszcz. Podobnie warto czasami posiedzieć spokojnie nad puszczańskim rzeczkami, wtedy jest szansa na zobaczenie bobrów lub wydr. Skoro mowa o hałasowaniu, zupełnie niezrozumiałą rzeczą jest dla mnie, jak tak wielkie zwierzęta jak żubry potrafią chodzić po tym lesie niemal bezszelestnie. Owszem, spłoszone stado usłyszycie, ale już idącego sobie przez las pojedynczego żubra niekoniecznie. Jakby tego było mało, żubry się świetnie maskują. Te największe lądowe zwierzęta Europy, giganty, których waga może dochodzić nawet do tony, potrafią stawać się niewidzialne. Wiele razy zdarzało mi się minąć leżącego żubra, który wyglądał niczym zwalony pień drzewa. Dostrzegałem go dopiero, gdy się podnosił. I choć takich spotkań miałem wiele, zawsze robią na mnie wielkie wrażenie. I zawsze gdy widzę żubry, myślę o cudzie, bo to niesamowite, że udało się uratować i przywrócić te wielkie zwierzęta naturze. W czasie i nieco po I wojnie światowej po puszczy szaleli żołdacy różnych armii i kłusownicy. Koło roku 1921 udało im się zabić ostatniego wolno żyjącego żubra. Na szczęście dla nas wszystkich trochę ich zostało w menażeriach i ogrodach zoologicznych. To właśnie potomkowie tych zwierząt biegają dziś po puszczy i tworzą największe na świecie, bo liczące ok. 500 zwierząt stado. Na całym świecie jest ich trochę ponad cztery tysiące, nieco tylko więcej niż pand olbrzymich – najbardziej chyba znanego symbolu wymierających gatunków. Podchodząc żubra, wiedzcie, że wbrew pozorom te zwierzęta potrafią być niesłychanie szybkie. 50 m to dystans, którego lepiej nie skracać. Zdenerwowany olbrzym grzebie kopytem w ziemi i kręci ogonem. Jeżeli to właśnie widzicie, lepiej się po prostu oddalić. Najłatwiej obserwować je oczywiście z daleka na puszczańskich polanach. Tam widać je najlepiej. Może będziecie szczęśliwcami i traficie na całe stado? Kto wie? Puszcza lubi zaskakiwać.
W sporze o Puszczę Białowieską wszyscy mówią o korniku. Ale co on właściwie robi? Ten film wreszcie to tłumaczy
O korniku słyszymy za każdym razem gdy wracamy do sporu o los Puszczy Białowieskiej. Walka z nim to główny argument Lasów Państwowych oraz polskiego ministra środowiska. Jednak w dyskusji trudno szukać jasnej odpowiedzi na najprostsze pytania: jak działa kornik? dlaczego jest niebezpieczny? co to jest ta często przytaczana "gradacja"? Teraz mamy odpowiedzi
Dalszy los Puszczy Białowieskiej to wciąż gorący temat. Niedawno sprawa znalazła się także w rezolucji Parlamentu Europejskiego, który wyraził zaniepokojenie związane z planami wobec Puszczy. Obie strony tego sporu (Lasy Państwowe i ministerstwo z jednej, oraz pozarządowe organizacje ochrony przyrody z drugiej strony) mają swoje argumenty, kluczowe jest jednak pytanie jak poradzić sobie z kornikiem drukarzem. Piotr Horzela, autor filmów internetowych poświęconych przyrodzie, postanowił wytłumaczyć działanie kornika i jego wpływ na drzewa. Warto podreperować wiedzę z biologii! View oEmbed on the source website Źródło: YouTube Obejrzyjcie kolejny odcinek naszego serialu "Warto spróbować"! Tym razem odkrywamy skarby w zatopionym kamieniołomie. View oEmbed on the source website