To jedno miejsce w Afryce wygląda jak z innej planety. Namibia oczami podróżniczki
Namibia to nie tylko najstarsza pustynia świata i nocne niebo jak z bajki. To kraj pełen kontrastów, który zaskakuje zarówno przyrodą, jak i historią.
Spis treści: Najpiękniejsze kino świata Świt nad wydmami Sossusvlei Swakopmund – niemiecki kurort z mroczną przeszłością W Księżycowym Ogrodzie Kanion Sesriem – pustynna niespodzianka Kalahari – kraina Wielkiego Pragnienia Najlepsza szarlotka w Afryce George i Lady Gaga – celebryci z portu Gdzie wydmy schodzą do wody Namibia to nie tylko najstarsza pustynia świata i nocne niebo jak z bajki. To kraj pełen kontrastów, który zaskakuje zarówno przyrodą, jak i historią. Zobacz, co może Cię tam spotkać – od czerwonych wydm po zimny Atlantyk. Wizytówką tego kraju są surrealistyczne pejzaże i najpiękniejsze na ziemi nocne niebo. Cienie tańczą po falujących grzbietach piasku, a wschód słońca maluje krajobraz kolorami rdzy, pomarańczy, czerwieni i złota. Wśród tych surrealistycznych pejzaży wyróżnia się Big Daddy (325 m n.p.m.), druga pod względem wysokości wydma Namibii i jedna z najwyższych na świecie, duma Parku Narodowego Namib-Naukluft i jednocześnie wyzwanie dla każdego, kto w podróży szuka wrażeń. Mój cel. Najpiękniejsze kino świata Noc znów była piękna, rozświetlona srebrzystą wstęgą Drogi Mlecznej i milionami mrugających gwiazd z wiszącym nisko nad linią horyzontu sierpowatym Księżycem. Afrykańskie niebo to coś, czego najbardziej mieszkańcom tej części świata zazdroszczę. Od kiedy tu przyleciałam z grupą znajomych, cztery dni wcześniej, wieczory lubimy spędzać z aplikacją, która pomaga nam lokalizować poszczególne galaktyki, planety i inne kosmiczne obiekty. Można tu zobaczyć gołym okiem Saturna i Jowisza, słynny widziany tylko na tej półkuli Krzyż Południa czy Wielki i Mały Obłok Magellana, galaktyki oddalone od nas o setki lat świetlnych. Zanieczyszczenie światłem właściwie tu nie występuje, dlatego Namibia jest jednym z najlepszych miejsc do obserwacji Wszechświata. Świt nad wydmami Sossusvlei Wstaliśmy o 4.30 rano, żeby z naszej lodży Desert Grace położonej na pustyni Namib ruszyć w kierunku Sossusvlei, które jest częścią Parku Narodowego Namib-Naukluft i chroni jego największe atrakcje. Są nimi spektakularne pomarańczowe wydmy, których kolor wraz z wiekiem i utlenianiem się żelaza staje się coraz bardziej intensywny, a wysokość często przekracza 200 m. – Musimy być tam jak najwcześniej, zanim upał stanie się nieznośny i zniechęci was do wspinaczki – zaordynowała Aneta, nasza opiekunka i przewodniczka z Gondwany, lokalnego biura, z którego usług korzystamy. Na teren parku wjeżdżamy przez bramę Sesriem, która jest otwierana o 6 rano – stąd do parkingu, gdzie zaczyna się nasz trekking, mamy jeszcze jakieś 15 min. Z każdym mijanym kilometrem otaczające nas góry piachu coraz bardziej się do siebie zbliżają, jakby chciały nas połknąć. Wreszcie wyrasta przed nami majestatyczny Big Daddy, po którego zboczu już drepczą mozolnie pierwsi turyści, a nad nimi niczym kibicująca i zagrzewająca do wysiłku widownia unoszą się ogromne czasze balonów. Patrząc na nie, czuję, że i mnie wkrótce przyda się doping. Swakopmund – niemiecki kurort z mroczną przeszłością Do spowitego mgłą Swakopmundu dojeżdżamy po kilku godzinach jazdy przez pustkowia – mijamy zwrotnik Koziorożca, kanion Gaub i Moon Valley. Miasto wita nas niemiecką architekturą i spokojem, które kontrastują z jego dramatyczną historią.Pod koniec XIX wieku niemieccy koloniści założyli tu główny port Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej. Wkrótce potem w Swakopmundu powstały pierwsze obozy koncentracyjne, w których przetrzymywano i wykorzystywano do niewolniczej pracy członków plemion Herero i Nama. Szacuje się, że zginęło ponad 80% przedstawicieli tych ludów, co uznaje się za pierwsze ludobójstwo XX wieku. Dziś miasto przyciąga turystów nadmorskim klimatem i kolonialną zabudową, ale jego przeszłość wciąż budzi refleksję. W Księżycowym Ogrodzie Pokonać kilkaset metrów piasku to czysta adrenalina. Na początku próbuję kontrolować swój szaleńczy bieg w dół, jednak szybko przestaję walczyć z grawitacją, rozkładam ramiona, a miękki piasek amortyzuje kroki. Wokół piszczą dzieciaki, które są dużo bardziej odważne. Przepełnia mnie radość, poczucie wolności, zatracam się w tej zabawie. Potem, nie zakładając butów, wędruję przez Dolinę Śmierci, chyba najbardziej instagramowe miejsce Namibii. Spękana niczym stare płótno biała glina wyścielająca nieckę po dawnej oazie kontrastuje z czarnymi kikutami martwych akacji, które uschły setki lat temu. Zmienił się wówczas bieg płynącej tędy rzeki Tsauchab, a to oznaczało wyrok śmierci dla lokalnych drzew, które dziś wydają się uwięzionymi w czasie duchami. Cisza w tym miejscu jest niemal namacalna, jak na cmentarzu, gdzie w skupieniu rozmyślamy nad ulotnością i nieprzewidywalnością naszej egzystencji. Czarne pnie drzew na tle Drogi Mlecznej stały się ulubionym motywem astrofotografów, dlatego Dolina Śmierci nazywana też bywa Księżycowym Ogrodem. Kanion Sesriem – pustynna niespodzianka W drodze powrotnej zatrzymujemy się przy kolejnym sekrecie pustyni Namib, ukrytym głęboko w ziemi kanionie Sesriem. Woda to dość niezwykły widok w miejscu z definicji jej pozbawionym. Już z daleka słyszymy jej szept. Aby się do niej dostać, musimy zejść po kamiennych stopniach na dno wąwozu. Panuje tu bardzo przyjemny chłód, dlatego wcale nie śpieszy się nam do powrotu. Rzeka Tsauchab wyrzeźbiła ten ponadkilometrowy labirynt z naturalnymi basenami zalanymi teraz wodą o kolorze płynnego złota. Część z nas odpoczywa na piaszczystych plażach, inni zażywają orzeźwiającej kąpieli. – To jedno z niewielu miejsc w tym kraju, gdzie woda może się utrzymywać nawet przez cały rok, choć sama rzeka na pozostałej długości wysycha – opowiada Aneta. Kalahari – kraina Wielkiego Pragnienia Zaraz po przylocie ruszyłyśmy w stronę Kalahari, by zamieszkać w Kalahari Anib Lodge i poczuć ciszę oraz ogrom tej pustynnej kotliny. Jej nazwa, „Wielkie Pragnienie”, idealnie oddaje trudne warunki życia bez wody. Tym razem jednak wszystko zaskakuje – po deszczach krajobraz tętni zielenią, pojawiają się trawy, krzewy i żółte łąki przypominające nasze pola rzepaku. Natura korzysta z rzadkiej okazji obfitości. Naszą uwagę przyciągają tkacze – ptaki, które budują gniazda ważące nawet tonę. – W jednym może żyć nawet 500 osobników – tłumaczy przewodnik Mojżesz. Ptaki te nie piją wody – czerpią wilgoć z pożywienia, np. z termitów. Czerwone kopce termitów przypominają piaskowe zamki, ale Mojżesz ostrzega nas, by się do nich nie zbliżać – w opuszczonych często kryją się kobry. I rzeczywiście – po chwili dostrzegamy żółtą kobrę wspinającą się na ptasie gniazdo. Najlepsza szarlotka w Afryce Jabłka nie są typowym owocem na Czarnym Lądzie, tym bardziej byłam jej ciekawa. Na kultowe ciasto zatrzymujemy się w drodze z Parku Narodowego Namib-Naukluft do położonego nad oceanem Swakapmundu. I choć to w tym drugim kręcono sceny do „Mad Maxa”, miejsce, do którego właśnie docieramy, wpisuje się idealnie w klimat tego postapokaliptycznego filmu. Solitaire to osada pośrodku niczego: stacja benzynowa, restauracja, sklep, kościół, pensjonat, warsztat i cmentarzysko rdzewiejących samochodów. Uśmiechnięty kelner podaje mi ogromną porcję szarlotki i równie dużą kawę. Jej smak, muszę przyznać bardzo oryginalny, jest zasługą nieżyjącego już piekarza Percy’ego Crossa McGregora. Mistrz został tu pochowany i dziś mnóstwo turystów przyjeżdża tu specjalnie dla atmosfery, którą udało mu się stworzyć na końcu świata. George i Lady Gaga – celebryci z portu George’a poznaję w nietypowych okolicznościach. Wypływamy z portu w Walvis Bay, a na pokład wskakuje nielegalnie... uchatka. George jest lokalną maskotką, która robi, co chce. Ociera się o nas, robi słodkie oczy i wymusza ryby. Kiedy się kończą – odpływa do innego statku, by powtórzyć występ. Płyniemy wzdłuż wybrzeża, otuleni w koce, częstowani ostrygami i opowieściami. Po dwóch godzinach docieramy do Cape Cross – największej kolonii kotików afrykańskich na świecie. Hałas jest nie do opisania – setki tysięcy fok warczy, beczy i przepycha się nawzajem. W drodze powrotnej towarzyszą nam delfiny i... Lady Gaga – pelikan, który ląduje na pokładzie jak gwiazda. Pożera ryby łapczywie, waży kilka kilo więcej i ma trudności z oderwaniem się od pokładu. Gdzie wydmy schodzą do wody Po południu czeka nas Sandwich Harbour – i afrykański masaż, czyli kilka godzin jazdy terenówką przez wydmy. Sam, nasz 24-letni kierowca, mknie jak zawodowiec. Mijamy solniska, lagunę flamingów, kolonie kormoranów i wkraczamy w świat złotych wydm. Kiedy docieramy do miejsca, gdzie wydmy dosłownie schodzą do oceanu, wiatr jest tak silny, że prawie nie pozwala zejść z klifu. Walczę, żeby zamoczyć stopy w Atlantyku – zimne fale dają mi orzeźwienie i spokój. źródło: National Geographic Traveler
Pustynia Namib to najstarsza pustynia na Ziemi. Jest też jedną z najsuchszych i najciemniejszych
Gdzie znajduje się najstarsza pustynia na Ziemi? W Afryce, a konkretnie w Namibii. To pustynia Namib.
Spis treści: Namib – najstarsza pustynia na Ziemi Krajobraz pustyni Namib Oryks i martwe bagno Pustynia Namib – podstawowe informacje Ciekawostki o najstarszej pustyni na Ziemi Pomarańczowy, żółty, czerwony, rdzawy, purpurowy, karmazynowy. Przesuwające się słońce barwi wydmy na dziesiątki odcieni. Ten odbywający się każdego dnia spektakl hipnotyzuje. Namib to najstarsza pustyniana Ziemi. Może mieć nawet 80 mln lat. Jest też, obok południowoamerykańskiej pustyni Atakama, jednym z najsuchszych miejsc na świecie. Smagane wiatrem diuny przesuwają się, zmieniają kształt, formują od nowa. Najwyższe osiągają grubo powyżej 300 m. Wspinaczka na ich szczyt daje możliwość spojrzenia po horyzont, zmierzenia się z pustką. Namib – najstarsza pustynia na Ziemi Nazwa tej pustyni (Namib) w języku plemienia Nama oznacza „miejsce, w którym nic nie ma”. W rzeczywistości jednak wciąż coś tu się dzieje. Oko natrafia na feerię barw. Śledzi tropy zostawione przez pustynne zwierzęta – gekony, żmije karłowate, kameleony, jaszczurki. Znajduje welwiczję, mało atrakcyjną roślinę, która wydaje się jednak nieśmiertelna. Najstarsze jej okazy mają ponad 2,5 tys. lat. Krajobrazu nie burzą nitki asfaltu, słupy wysokiego napięcia, domy. Prędzej niż człowieka spotyka się tu strusie przebiegające przed maską auta, oryksy pędzące po piachu lub dzikie świnie, których wysuszone mięso służyło za prowiant dla wędrowców już setki lat temu. Z kolei na okolicznej sawannie zobaczymy żyrafy, zebry, słonie, antylopy gnu, nosorożce. Nie przypadkiem Namibia była pierwszym krajem na świecie, który wpisał obowiązek ochrony zwierząt do konstytucji. Krajobraz pustyni Namib Ziarenka piasku na pustyni Namib są delikatne, rdzawe i okrągłe. Kiedy biorę je do ręki, mam ciary na plecach. Może dlatego, że właśnie stoję, a raczej grzęznę, w najstarszej pustyni na Ziemi? A może dlatego, że to właśnie z piachem trafiały do Oceanu Atlantyckiego wszystkie diamenty, jakie posiada Namibia? Wychodzę na wschód słońca, zapadając się w wydmę o nazwie Dune 45 jak w mąkę. Dune 45, czyli słynna wydma 45, zachwyca turystów swoim ogromem, kolorem i kształtem. Uważa się, że to najczęściej fotografowane miejsce w całym kraju. Warto się obudzić wcześniej i zacząć stawiać pierwsze kroki niemalże w ciemności. Podobno jeśli ma się przy sobie magnes, ziarenka piasku przykleją się do niego jak do rzepu. Bo kolor wydm pustyni Namib pochodzi od wysokiej zawartości rudy żelaza. Dlatego pustynia w świetle wschodzącego i zachodzącego słońca jest rdzawo-pomarańczowa, zmienia kolory w zależności od pory dnia i światła. Gdy się nagrzewa, kładę się na niej, a dokładniej na jej fragmencie o nazwie Big Mama. I dostaję najlepszy masaż, o jakim mogłabym marzyć. Ciepły, delikatny, przeszywający. Pustynia zmusza ludzi do refleksji, do przemyśleń o mocy natury, o czasie i przemijaniu. Tu można na chwilę się zatrzymać, poczuć, czym jest odosobnienie. Oryks i martwe bagno Schodząc z wydmy wpadam na oryksa, jedną z popularniejszych antylop Namibii. Sprytną, dostosowaną do warunków pustynnych. Może nie pić nawet przez kilka dni i ma się całkiem nieźle. Wydaje się zaskoczona tym bliskim spotkaniem nie mniej niż ja. Zatrzymuje się dwa metry ode mnie i patrzy mi przenikliwie w oczy. Ale to ona decyduje o dystansie. A ja, patrząc na jej rogi i nozdrza, wcale nie zamierzam go skracać. Choć oryks należy do rodziny wołowatych, zwierząt o dość spokojnym charakterze. W południe robi się naprawdę gorąco, ale koniecznie jeszcze chcę dotrzeć do martwego bagna. Dead Vlei to miejsce jak z innej planety albo surrealistycznych obrazów z kikutami poczerniałych drzew. Spokojnie mogłyby stanowić kadry filmu z lordem Vaderem w roli głównej. Ich historia ma swój początek tysiąc lat temu, kiedy w pustynię wdarł się inny żywioł – rzeka Tsauchab, która dała życie drzewom akacjowym. Wody nie dały jednak rady wydmom, które odcięły im całkowicie dopływ. Z czasem drzewa uschły w afrykańskim słońcu, którego akurat doświadczam, i niemalże skamieniały. Stoją do dziś, niczym świadkowie opowieści o przegranej walce, a może po prostu o prawach natury. Pustynia Namib – podstawowe informacje Położenie: Afryka Południowo-Zachodnia. Pustynia znajduje się na terenie Angoli, Namibii i RPA. Ciągnie się na długości półtora tysiąca kilometrów wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego. Ma powierzchnię ok. 130 tys. km kw. Powstała prawdopodobnie 70–80 mln lat temu, kiedy na Ziemi żyły jeszcze dinozaury. Dzięki temu zasługuje na miano najstarszej pustyni na Ziemi. Namib to ważne miejsce na światowej mapie wydobycia wolframu, soli i diamentów. Ciekawostki o najstarszej pustyni na Ziemi Pustynia zawdzięcza swoje istnienie sąsiedztwu chłodnego prądu morskiego. Jest to płynący od Antarktydy wzdłuż części zachodniego wybrzeża Afryki Prąd Benguelski. Największe wydmy pustyni Namib znajdują się w okolicy okresowo płynącej rzeki Kuseib, która dzieli pustynię na pół. Rozciąga się tam równina Sossusvlei otoczona górami piasku osiągającymi 350 metrów – uchodzącymi za najwyższe na świecie. 1,4 mln lat temu dawni przodkowie człowieka zamieszkiwali tereny pustyni Namib. Pozostawili po sobie dziesiątki pradziejowych narzędzi. Obszar pustyni Namib wzdłuż koryta efemerycznej rzeki Tsondab był kiedyś miejscem tętniącym życiem. Na pustyni Namib powstają tajemnicze puste kręgi między trawami. Za powstawaniem kręgów stoi samoorganizacja roślin. W Namibii jest aż 300 słonecznych dni w roku. Latem (kiedy u nas zima) wypada pora deszczowa, zimą – pora sucha. Zima w Namibii to temperatury w granicach 20–25°C w ciągu dnia i nawet kilka stopni w nocy. W ciągu dnia temperatura piasku na pustyni może wynosić nawet 80 st. C. Na pustyni Namib warto zostać na noc w Sesriem Camp, by zobaczyć wspaniały wschód słońca z wydm. Na terenie kempingu znajdują się prysznice, jest prąd oraz sklepik i restauracja. Namibia to najmniej zanieczyszczone sztucznym światłem miejsce na Ziemi. Nad pustynią gwiazdy świecą najjaśniej. Źródło: archiwum NG.
Archeolodzy odkryli narzędzia sprzed 1,4 mln lat. W jednym z najbardziej niegościnnych zakątków świata
W czasie pieszej ekspedycji po pustyni Namib w Afryce dwóch archeologów odkryło dziesiątki pradziejowych narzędzi. Część z nich wykonali dawni przodkowie człowieka nawet 1,4 miliona lat temu.
Spis treści: Autem terenowym po pustyni Namib? Nie, dziękuję! Wędrówka wzdłuż rzeki, której nie ma Bogactwo odkryć archeologicznych na afrykańskiej pustyni O Saharze – pustyni rozciągającej się z zachodu na wschód w północnej Afryce – słyszał każdy. A o pustyni Namib? Położona jest wzdłuż wybrzeża Namibii w południowo-zachodniej Afryce. Mówi się o niej jako o jednym z najbardziej suchych miejsc na Ziemi i jednocześnie – najbardziej niegościnnym. Miejsce to stało się celem nietypowych badań dwóch archeologów: prof. Dominica Stratforda z Uniwersytetu Witwatersrand w Republice Południowej Afryki i dr. George’a Leadera z The College of New Jersey w USA. Wspólnie wybrali się na wielokilometrową wędrówkę w poszukiwaniu śladów po dawnej aktywności ludzi. Autem terenowym po pustyni Namib? Nie, dziękuję! Archeolodzy początkowo rozważali wykorzystanie samochodu do swoich badań. Rekonesanse archeologiczne tego typu określa się mianem surveyów. Oba jednak stwierdzili, że więcej danych uda się im uzyskać w czasie pieszej eskapady. – Bardzo łatwo jest pojechać na stanowisko archeologiczne i tak naprawdę nie poczuć ducha tego miejsca. Ale kiedy docierasz tam na własnych nogach, jesteś otoczony wydmami, śpisz tam i doświadczasz jednej lud dwóch burz piaskowych, zaczynasz zadawać pytania. Dlaczego dokonałeś takich wyborów? A także dlaczego te homininy, które były tam tysiące lat temu, również dokonywały takich wyborów? – mówi prof. Dominic Stratford. Badacze nie byli jednak zdani tylko na siebie. Gdyby coś poszło nie tak, mieli urządzenia satelitarne monitorujące ich trasę. Helikopter w namibijskim mieście Walvis Bay był dostępny, gdyby zaszła potrzeba ewakuacji lub pilnej pomocy. Wędrówka wzdłuż rzeki, której nie ma Klimat nieustannie się zmienia. Teraz co prawda wpływają na niego w dużej części ludzie, to dziesiątki tysięcy czy miliony lat temu odpowiadała za to tylko natura. Dlatego na przykład obszar pustyni Namib był kiedyś miejscem tętniącym życiem. Jak znaleźć jego pozostałości wśród piachów pustyni? Trasa wędrówki archeologów wiodła wzdłuż koryta efemerycznej rzeki Tsondab. Dziś nie jest jasny jej całkowity przebieg i długość. Sporadycznie jej koryto zapełnia się na niektórych odcinkach. Naukowcy pobierali próbki osadów z tego dawnego cieku wodnego. Okazało się, że w tym miejscu niegdyś przebywały słonie i antylopy. Ale udało się też odkryć zabytki, czyli świadectwa pobytu człowieka. Chociaż nie tylko. Bogactwo odkryć archeologicznych na afrykańskiej pustyni W trakcie swojej wyprawy archeolodzy odkryli ponad 40 nowych stanowisk archeologicznych, które rozciągały się prawie na całej długości trasy. A ta miała około 160 km! Wiodła od wschodniej krawędzi pustyni z okolic miasta Solitaire do Oceanu Atlantyckiego. – Wszędzie były artefakty, a niektóre z nich były dość oszałamiające – mówi prof. Stratford. Niektóre z tych narzędzi mogą mieć 1,4 miliona lat. Wykonano je na długo przed pojawieniem się współczesnych ludzi. Nowsze narzędzia mogą jednak mieć od 200 tys. do około 30 tysięcy lat. Badacze wrócili do cywilizacji z mnóstwem danych i pytań. Zastanowiło ich przede wszystkim to, dlaczego ludzie i homininy zapuszczali się na obszary, które przez długą cześć pradziejów bywały niegościnne. – Ludzie twierdzą, że pustynia Namib jest najstarszą pustynią i była taka przez wiele milionów lat. W rzeczywistości w swojej historii bardzo się zmieniała – podkreśla prof. Stratford. I zauważa, że bywały okresy wilgotniejsze. W przyszłości Stratford i Leader chcą wrócić do Namibii, aby bliżej przyjrzeć się odkrytym stanowiskom archeologicznym. A nawet – być może – przeprowadzić wykopaliska. Chociaż będzie to z pewnością wyzwaniem, bo w niektóre miejsca trudno dojechać jest nawet samochodem terenowym. Źródło: University of the Witwatersrand. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak postawić pierwsze kroki na pustyni, poczuć jej piękno i... nie dać się zabić
Po pustyni można jeździć quadem, biegać albo po prostu ją podziwiać, pijąc herbatę. Zawsze jednak jest to wielkie przeżycie.
Spis treści: Krok 1. Herbata na pustyni Krok 2. Przygoda Krok 3. Noc na pustyni Krok 4. Wyzwanie pod kontrolą Krok 5. Wyprawa i trekking Wyposażenie na pustynię Niemal każdy, kto otarł się o bezbrzeżne piaski, pytany o to, po co zapuszczać się na tak niegościnne pustkowia, odpowie – ponieważ istnieją, są wyzwaniem, są piękne i niebezpieczne zarazem. Jaką lekcję dają pustynie podróżnikom? – Najcenniejsza lekcja to pokora, ale muszę przyznać, że akurat w tej kwestii szybko zapominam, o co chodzi. Dlatego wracam i znów się uczę – mówi Mateusz Waligóra. Przeszedł samotnie Gobi i dokonał trawersu największej solnej pustyni świata – Salar de Uyuni w Boliwii – wraz z grupą podróżników. Krok 1. Herbata na pustyni Od czego zacząć przygodę z pustyniami? Najlepiej od małego odcisku stopy na piasku, a w zasadzie niewinnego flirtu. Jazda samochodem terenowym lub quadem po pustyni, potem biwak pod gwiazdami obok zacisznej wydmy. Obserwowanie zachodu słońca, ognisko, picie miętowej herbaty to popularny sposób spędzania wolnego czasu mieszkańców krajów Afryki Subsaharyjskiej i Półwyspu Arabskiego. Jeśli masz znajomych z Egiptu, Tunezji czy Maroka, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, którzy chcą zabrać cię na taki pustynny wypad – nie wahaj się ani chwili. Poznasz pustynię i część ich kultury. Czy warto skorzystać z komercyjnych wypadów czterokołowcami po pustyni na wakacjach w Egipcie? Wszystko zależy, jak podejdziesz do tematu i czy przymkniesz oko na komercyjne elementy. Po pierwsze, wybierz niezbyt liczną grupę i nie daj sobie wcisnąć zdezelowanego quada. Najwartościowszy będzie sam przejazd po pustyni. Nie szalej, bo czasem dochodzi do wypadków na wywrotnych czterokołowcach, kiedy pędzi się na złamanie karku bez kasku. Poproś przewodnika wcześniej, żeby zaplanował kilka postojów przy ciekawych wydmach czy skałach. Wioska Beduinów, do której dotrzesz, będzie zapewne specjalnie przygotowaną wersją dla turystów. Poczęstunek, kramy z pamiątkami i rękodziełem, warsztaty, sklep z ziołami, ustawione namioty z wielbłądziej wełny będą tylko przedstawieniem. Beduini chronią swoją prywatność, a ich prawdziwa wioska znajduje się zwykle kilka kilometrów dalej. Do tej zaaranżowanej dla przybyszów z zewnątrz przyjeżdżają jak do pracy. Miej tego świadomość. Pustynia dookoła będzie jednak prawdziwa i ją warto chłonąć wszystkimi zmysłami. Zerknij na TripAdvisor, która z lokalnych agencji organizujących wypady na pustynię ma aktualnie pozytywne opinie, bo zmieniają się one jak temperatura za dnia i w nocy na pustyni. Krok 2. Przygoda Czy jadąc quadem, można odkryć ślady historii na pustyni? Na południowym Synaju udało mi się zapuścić w bardziej dzikie rejony. Ruszyliśmy na kilku czterokołowcach z lokalnym przewodnikiem i grupą znajomych. Jechałem przez wąwozy, hamady, czyli pustynie składające się z kamieni, i po wydmach. Wtem przede mną ukazały się ruiny wioski. – Tu nic nie ma ciekawego – przekonywał egipski przewodnik. Nalegałem, żeby zobaczyć porzuconą osadę. Domy były zrujnowane i częściowo zasypane przez piasek. Okazało się, że były to pozostałości izraelskiej kolonii założonej w latach 70. XX w. po wojnie sześciodniowej. Wtedy Izrael władał tymi terenami przez 13 lat, przesiedlając na Synaj ok. 5 tys. osadników. Największe wrażenie zrobiło jednak kino pod gołym niebem. Rzędy krzeseł znanych ze starych kin stały pośrodku piasków. Jakby wyświetlano niemy film w pustej sali, a w miejscu ekranu była… no właśnie, pustynia. Krok 3. Noc na pustyni Jeśli zachwyciły cię filmy „Czerwona Planeta”, „Lawrence z Arabii” i chcesz poczuć się jak na Marsie – rusz na jordańską pustynię Wadi Rum. W jednej z części „Gwiezdnych wojen” ta pustynia ze swoimi czerwonymi piaskami i skałami posłużyła za plener do zdjęć z planety Jedha – miejsca mocy. Na mapie niezwykłych pustyń na świecie znajduje się w czołówce. Do tego łatwo dostać się na Wadi Rum z Polski dzięki tanim połączeniom lotniczym do Ammanu i na izraelskie lotnisko Owda blisko granicy z Jordanią. – Wadi Rum jest urozmaicona. Poza czerwonymi wydmami zobaczyłem niesamowite formacje skalne, głębokie wąwozy, a nawet źródła czystej wody i naskalne rysunki sprzed wieków – mówi Mariusz Barwiński, podróżnik i fotografik. Po obszarze pustyni Wadi Rum turyści mogą się poruszać w zorganizowanych grupach pod opieką lokalnych przewodników. Stąd najlepiej wszystko załatwić przed wyjazdem. Oferta jest ogromna, bo między czerwonymi skałami i piaskami znajduje się ponad 40 kampów o różnym standardzie. – Najczęściej wybiera się opcję całodniową z noclegiem. My skorzystaliśmy z oferty przewodnika Khaleda i z czystym sumieniem możemy go polecić. Mieliśmy całodzienny objazd po najciekawszych widokowo zakamarkach pustyni, wyżywienie i zakwaterowanie – mówi Mariusz Barwiński, autor bloga cartrip.pl. Na jordańskiej pustyni Wadi Rum można się też powspinać. – Ogrom piaskowców daje niesamowite wspinaczkowe możliwości dla osób preferujących tylko i wyłącznie wspinaczkę klasyczną (tradową). Na tamtejszych ścianach to prawdziwa górska przygoda – mówi Kamil Gabarski, podróżnik i alpinista z Wrocławia. Przed wylotem do Jordanii warto wykupić Jordan Pass – połączenie wizy, karty zniżkowej i biletów wstępu do głównych turystycznych atrakcji w Jordanii. Szczególnie opłaca się wykupienie jej przy planowanej wizycie w Petrze, ponieważ jest jednocześnie biletem wstępu. Krok 4. Wyzwanie pod kontrolą Bezpieczniejszą formą zmierzenia się z pustynią w turystyczno-sportowym stylu, niż samotny trekking, może być udział w jednym z wyścigów Racing The Planet. Do pokonania ok. 250 km po chłodnej i wietrznej Gobi, Atakamie – najsuchszej pustyni świata, lub po afrykańskiej pustyni Namib z jej wielkimi wydmami. To wyzwanie dla tych, którzy mają na swoim koncie wieloetapowe wyprawy trekkingowe lub w nogach kilka maratonów, a chcieliby poczuć smak pustyni. Z rozmów z Polakami, którzy jako pierwsi w naszym kraju pokonali cztery pustynie w jednym roku w ramach cyklu 4Desert (Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk i Marek Wikiera), wynika, że nie trzeba być herosem. Ważniejsza od ciała jest psychika i zdeterminowanie, żeby osiągnąć cel. Zmagania zorganizowano niby dla biegaczy, ale osoby, które od początku tylko idą szybkim marszem, meldują się na mecie niekoniecznie ostatnie. Co najbardziej przeszkadza na trasie? Wszyscy zgodnie potwierdzają: plecak. Musi być ultralekki, ale zarazem wygodny. Organizator zapewnia wodę na punktach kontrolnych, opiekę medyczną i nocleg bez specjalnych wygód. Nikt nie zabiera dodatkowej pary butów, ale muszą być one solidne, o mocnej podeszwie, specjalne do biegania górskiego. Oprócz etapów po piachu i wydmach sporo odcinków poprowadzono szutrowymi drogami, wyschniętymi korytami rzek czy malowniczymi wąwozami. No tak, a czwarta pustynia? Nie ma na niej piasku i wielbłądów, są za to pingwiny. Trasę poprowadzono na Antarktydzie, ale to już inna historia z krainy pustki i lodu. Krok 5. Wyprawa i trekking Wielbłąd może zmagazynować w swoim garbie do 50 kg tłuszczu (nie wody!) i wytrzymać bez picia – maszerując po pustyni – ponad osiem dni. Człowiek w tych samych warunkach przetrwa bez wody tylko dwa – maksymalnie trzy dni przy mocnym organizmie. Nie można zapominać, że pustynie są skrajnie niebezpieczne. Solidny zapas wody i ochrona ciała przez szczelne zakrycie go przed promieniami słońca to podstawa. – Mierzenie się z pustyniami nie ma najmniejszego sensu, bo z góry skazani jesteśmy na porażkę. Warto zmierzyć się ze sobą, a pustynię uczynić jedynie tłem dla tej walki. Niemniej jednak zdaję sobie sprawę, że nie jest to rozwiązanie, w którym odnajdą się wszyscy. Z tego też powodu nigdy nie zachwalam celowo wędrówek przez pustynię – mówi Mateusz Waligóra. Podkreśla, że podczas trekkingu na pustyniach wszystko na długo przed wyprawą musi być jak najlepiej sprawdzone. Najbardziej kluczowe elementy ekwipunku muszą być zdublowane. To, co w cywilizacji jest tylko małą usterką, na pustyni może oznaczać katastrofę, łącznie z utratą zdrowia. Dla jednych wyzwaniem będzie przebiegnięcie 250 km po pustyni, a dla innych samotne pokonanie Gobi. Dla początkujących przeżyciem będzie już 5 km trekkingu lub nocleg w beduińskim namiocie. Każdy ma swoją pustynię. Wyposażenie na pustynię To ci się przyda na pustyni: czapka typu kepi chroniąca kark; okulary dobrej klasy ze szkłami kategorii 4 i bocznymi osłonami; odzież z filtrem UV 50, przewiewna, ale zakrywająca ciało; lekki, ale ciepły śpiwór (w nocy może być w okolicach zera); buty z osłonami przylegającymi do łydki, zapobiegającymi dostawaniu się piasku. Źródło: archiwum NG.
Największy drapieżnik przed dinozaurami? To może być ta wymarła salamandra sprzed 280 mln lat
Na pustyni w Namibii znaleziono niezwykłe skamieniałości. Należą to wymarłego gatunku prehistorycznego drapieżnika przypominającego dzisiejsze salamandry. Zwierzę było od nich jednak kilkukrotnie większe. Gigantyczna salamandra miała 2,5 m długości.
W tym artykule: Znalezisko na pustyni Salamandra, która polowała jak krokodyl Zwierzę z zimnych bagien Pustynia Namib to jedno z najsuchszych miejsc na świecie. Może padać tam rzadziej niż raz na rok. Skaliste wyżyny i pokryte wydmami równiny rozciągają się na długość 1300 km. Pustynię uznaje się za najstarszą na kuli ziemskiej – może mieć nawet 55-80 mln lat. Gdybyśmy jednak cofnęli się jeszcze dalej w przeszłość, dzisiejsze tereny zasypane piaskiem wyglądałyby zupełnie inaczej. Dodatkowe 200 mln lat wstecz i Namib – w jednym z tłumaczeń słowo to oznacza „miejsce, gdzie nic nie ma” – okazałaby się regionem tętniącym życiem. Choć niekoniecznie ciepłym i słonecznym. W najnowszym numerze czasopisma „Nature” naukowcy ogłaszają znalezienie na Namib niezwykłych skamieniałości. Pochodzą sprzed 280 mln lat. Są to skamieniałości dużego drapieżnika wyglądem przypominającego dzisiejsze salamandry. Swoich ofiar zwierzę to szukało na zimnych podmokłych terenach, które częściowo pokrywał lód. Znalezisko na pustyni Odkrycia dokonano w 2015 r. Naukowcy znaleźli niekompletne skamieniałości czterech zwierząt. W skład jednej wchodziła dobrze zachowana czaszka i kręgosłup. Na ich podstawie paleontolodzy oszacowali, że prehistoryczne stworzenie miało 2,5 m długości i sześćdziesięciocentymetrową głowę. Gigantyczna salamandra została nazwana Gaiasia jennyae. Pierwszy człon nazwy odwołuje się do formacji Gai-As w Namibii, gdzie znaleziono szczątki. Drugi honoruje zmarłą w 2020 r. brytyjską paleontolożkę Jennifer Clack. Clack specjalizowała się w ewolucji kręgowców. A szczególnie w ewolucji tetrapodów, czyli grupy zwierząt, z której wywodzą się płazy, gady, ptaki i ssaki. I to właśnie do tych kręgowców należy Gaiasia jennyae. Choć zwierzę przypominało gigantycznego i groźnego aksolotla, w rzeczywistości nie był to płaz. Tylko właśnie archaiczny tetrapod (inaczej czworonóg). Salamandra, która polowała jak krokodyl Skamieniałości znalazła Claudia Marsicano z Uniwersytetu Buenos Aires wraz z zespołem. Jak mówi, już pierwszy rzut oka wystarczył, by badacze zorientowali się, iż mają do czynienia z wyjątkowym znaleziskiem. – Po zbadaniu czaszki moją uwagę przykuła struktura jej przedniej części – wspomina Marsicano. – Była to wówczas jedyna wyraźnie widoczna część. Zawierała bardzo nietypowo splecione duże kły, tworzące unikalny zgryz wczesnych tetrapodów – opowiada badaczka. Jej zdaniem zwierzę polowało podobnie jak dzisiejsze krokodyle. Leżało nieruchomo, czekając na przechodzącą w pobliżu, nieświadomą jego obecności ofiarę. – Gaiasia była zwierzęciem wodnym o wydłużonym ciele, które najprawdopodobniej pływało jak węgorz. Miało bardzo zredukowane kończyny, co utrudniało mu poruszanie się po suchym lądzie – opowiada paleontolożka. Zwierzę z zimnych bagien 300 mln lat temu dzisiejsza Namib znajdowała się dużo dalej na południu: w okolicach 55. albo nawet 60. równoleżnika. Czyli tam, gdzie dziś sięgają północne krańce Antarktydy. Warunki były surowe, temperatury niskie. – Region, gdzie znaleźliśmy skamieniałości Gaiasia, ciągle dotykało zlodowacenie – mówi Marsicano. Mimo to okolice siedlisk tetrapoda nie były opustoszałe. Między obszarami pokrytymi lodem rozciągały się bagna i podmokłe równiny. Rozwijały się w nich bogate i różnorodne populacje kręgowców. Ogromne rozmiary ciała Gaiasia wskazują, że zwierzę to czuło się w tym środowisku jak ryba w wodzie. Zdaniem badaczy, był to wówczas drapieżnik szczytowy, znajdujący się na samej górze łańcucha pokarmowego. Źródło: Nature, Phys.org, New Scientist. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
O świcie ostatnie kosmyki szarej mgły wiły się na tle różowiejącego nieba ponad piaszczystą wydmą u wschodnich krańców pustyni Namib. Szakal potruchtał ku kępie akacji. Oryks ciągnął do oczka wodnego na pobliskim obozowisku turystycznym. Żuk czarnuchowaty lśniącą czernią ciął czerwień piasku. Obok miałem Rudolpha !Naibaba*, przewodnika na safari, który wychowywał się w regionie Kunene, 500 km na północ stąd, w rezerwacie przyrody NamibRand, gdzie hodował owce, kozy i osły na farmie babki.
O świcie ostatnie kosmyki szarej mgły wiły się na tle różowiejącego nieba ponad piaszczystą wydmą u wschodnich krańców pustyni Namib. Szakal potruchtał ku kępie akacji. Oryks ciągnął do oczka wodnego na pobliskim obozowisku turystycznym. Żuk czarnuchowaty lśniącą czernią ciął czerwień piasku. Obok miałem Rudolpha !Naibaba, przewodnika na safari, który wychowywał się w regionie Kunene, 500 km na północ stąd, w rezerwacie przyrody NamibRand, gdzie hodował owce, kozy i osły na farmie babki. !Naibab ma 30 lat, ale odznacza się roztropnością znacznie starszego mężczyzny, co on sam wiąże z dorastaniem na pustyni. – Ta ziemia każe ci codziennie zastanawiać się nad życiem i śmiercią – mówi. – No i wojna. Ona też uczy rozumu w przyspieszonym tempie. Wojna domowa w Namibii zaczęła się w roku 1966 i trwała 22 lata. W roku 1990, gdy w końcu uzyskała niepodległość, odłączając się od RPA, Namibia była jednym z pierwszych krajów świata, które ochronę środowiska zapisały w konstytucji. – Myślę, że z wielu przyczyn namibijski ruch ekologiczny narodził się wraz z niepodległością – mówi !Naibab. – Podczas wojny, w połowie lat 80., wystąpiła dotkliwa susza i rolnicy wpadli w rozpacz. Padły im owce, zaczęli więc zabijać dziką zwierzynę. Namibijczykom nietrudno było się zorientować, że przyjdzie im wymrzeć, jeśli nie zaczną bronić i szanować swoich zasobów. Jeszcze 20 lat temu tutejsze grunty były ogrodzone i pełne owiec. Próbowałam wyobrazić sobie tych owczarzy odwracających się plecami do wiatru, zasypywanych czerwonym od tlenku żelaza piaskiem, latami czekających na deszcz. – Jestem pewien, że mieli mieszane uczucia – zgodził się !Naibab. – Z jednej strony brak wody. A z drugiej – czy można nie podziwiać tego miejsca? Nie czuć odpowiedzialności za nie? Przyjechałam do Namibii, bo pod koniec 2008 r. jej władze ogłosiły utworzenie Parku Narodowego Sperrgebiet na obszarze wielkości 2,2 mln ha wzdłuż południowo-zachodniego wybrzeża. Odtąd urzędnicy mogli mówić, że prawie połowa terytorium kraju została przeznaczona na parki narodowe, społeczne i prywatne rezerwaty i tereny chronione. Z chwilą utworzenia Parku Narodowego Dorob w grudniu 2010 r. wzdłuż namibijskiego wybrzeża od rzeki Kunene na granicy z Angolą po rzekę Orange na granicy z RPA powstał niemal nieprzerwany nadmorski pas chroniony. Na miejscu znalazły się wszystkie elementy czegoś, co w końcu może stać się Namibijskim Parkiem Narodowym Wybrzeża Szkieletowego – jednym wielkim nadoceanicznym megaparkiem. Namibia wydawała się rzadkim, nieprawdopodobnie krzepiącym przypadkiem młodej afrykańskiej demokracji, która zdolna jest stworzyć ambitny i funkcjonalny model zarządzania przestrzennego. Podstawy do takiego optymizmu wyglądały na solidne drugiego dnia mojego pobytu w tym kraju, kiedy przybyłam do liczącego 37 tys. ha obszaru chronionego Kulala Wilderness, który łączy się z rezerwatem NamibRand. Dokładnie na ten dzień Marlice van Vuuren i jej mąż Rudie zaplanowali wypuszczenie na swobodę dwóch gepardów. Marlice, wychowana wśród Buszmenów w regionie Omaheke, należy do niewielu osób spoza tej grupy etnicznej mówiących płynnie jej językiem. Obecnie kieruje N/a’an Ku Se – schroniskiem dla dzikich zwierząt znajdującym się 40 km na wschód od Windhuk, gdzie z pomocą buszmeńskich tropicieli rehabilituje osierocone i zranione sztuki. Inne przenosi z terenów, gdzie wchodzą w konflikt z ludźmi, do miejsc, gdzie ludzie, a konkretnie turyści, są gotowi nieźle płacić za oglądanie tych zwierząt. Odnowa dzikich terenów i ich zasiedlanie zwierzyną nie jest ani łatwe, ani tanie. – Przywrócenie siedlisku równowagi, tak by można było ponownie wprowadzić tam gepardy, wymaga wielu wysiłków – mówi Marlice. – Wszystko musi być na swoim miejscu. Czy drapieżniki będą miały na co polować? Czy jest woda? Czy są to zasoby odnawialne? Jeśli odpowiedź na te pytania brzmi „tak”, jesteśmy w połowie drogi. Potem trzeba po prostu obserwować, czy gepardom podoba się tam, gdzieśmy je przywieźli. Dwa zwierzaki warknęły i odmówiły wyjścia z przyczepy. Samiec ugryzł Rudiego w stopę. Pozostało nam więc wycofać się i czekać. Po chwili zwykły krzak na żwirowej płaszczyźnie poruszył się i przybrał postać strusia. Wiatr ze wszystkich sił próbował przeszyć nas na wylot. Ludzie żyjący na pustyni Namib mówią o dwóch wiatrach – wschodnim, który wieje od Kalahari i nabiera siły, tracąc wysokość, aż uderza w pustynię, pędząc 100 km/godz. i podnosząc temperaturę do 40o C i więcej. I o życiodajnym południowo-zachodnim wietrze znad zimnego Atlantyku, wdmuchującym mgłę na 60 km w głąb lądu. Niesie on niemal całą wilgoć potrzebną do podtrzymania tutejszego dzikiego życia. Karmione mgłą nie jest ono szczególnie bujne – ot, węże i jaszczurki, chrząszcze i pająki – ale imponująco wyspecjalizowane. To także życie bardzo kruche. Niektórzy Namibijczycy w rozmowach ze mną martwili się, iż najdrobniejsza nawet zmiana klimatu może spowodować, że ten delikatny system się rozpadnie. – Trudno nie obawiać się, że ocieplenie o parę stopni przyniesie katastrofę – mówi Conrad Brain, weterynarz zajmujący się dzikimi zwierzętami, który przyjechał obserwować uwalnianie gepardów. Brain, który jest również pilotem, często lata wzdłuż wybrzeża Namibii i uważnie, choć po amatorsku, obserwuje zmiany klimatu. – Widzieliśmy roje meduz, rekinów, żółwi skórzastych wędrujące za daleko na południe. Dla mnie to wszystko jest symptomem ogrzewania się oceanu – mówi Brain. – Dlatego coś takiego jak wypuszczenie na swobodę tych gepardów daje nadzieję i wiarę w możliwości przetrwania. Zapadło milczenie i wróciliśmy do obserwacji przyczepy. Czas, jak to zwykle na pustyni, rozciągnął się w upale. Akurat gdy odłożyłam na bok notes, gepardy opuściły przyczepę. Pierwsza na ziemię zeszła samica. Samiec podążył za nią. W ciągu paru sekund zniknęły nam z pola widzenia. Relokacja tej gepardziej pary pokazuje trend działań w Namibii. Pogłowie dzikich zwierząt zwiększa się, zwłaszcza na obszarach chronionych i w prywatnych rezerwatach poza granicami parków narodowych. W latach 80. XX w. na północy było najwyżej 10 tys. springboków, dziś liczbę tych antylop szacuje się na 160 tys. Około roku 1990 nosorożce zwyczajne były wytrzebione. Obecnie liczba tych zwierząt przekracza 1400. Dwadzieścia lat temu farmerzy odstrzeliwali około 800 gepardów rocznie, teraz zabijają mniej więcej 150 sztuk, a myśliwi dostają zezwolenia na odstrzał kolejnych 150. Żeby dotrzeć do Sperrgebiet, przeleciałam ponad pustynią Namib w jej najszerszym miejscu (od rezerwatu NamibRand po Zatokę Wielorybią), a następnie nad znaczną częścią południowego ramienia pustyni do Lüderitz. W podróży do parku i ponad nim uderzające było piękno wysmaganych wiatrem zakątków i, co najmniej w równej mierze, kontrasty. Podziwiałam głównie „czystą topografię” – wydmy i lśniący kwarc w górach Witberg – ale blizny po aktywności człowieka sprzed wieku wciąż są widoczne. Porzucone obozowiska poszukiwaczy diamentów trwają mimo działania wiatru, słońca i piasku. Bliżej Zatoki Wielorybiej na pustyni widać nowe ślady – gryzmoły wygniecione na skorupie gruntu przez koła tysięcy terenówek. Ludzie z Zachodu na ogół ignorowali Namibię i jej jałową ziemię, „na którą Bóg się pogniewał”. Nie znaczy to jednak, że wyłączono ją z rabunkowej eksploatacji, która postępowała w pozostałej części kontynentu. Z wysp (obecnie uznanych za ostoje morskiej przyrody) zdzierano złogi bogatego w azot guana. Było surowcem do produkcji prochu strzelniczego i nawozów. Na zimnych, obfitujących w pokarm wodach Atlantyku intensywnie odławiano wieloryby. W pierwszych latach XX w. złoża guana co najmniej 6-metrowej miąższości zostały zdarte do nagiej skały, a wieloryby biskajskie południowe wytrzebiono niemal doszczętnie. W roku 1908 na południu znaleziono pierwszy diament. Parę miesięcy później rząd niemiecki, któremu jako protektorat podlegała Afryka Południowo-Zachodnia, teren wokół tego miejsca, o powierzchni 22 tys. km2 , ogłosił „obszarem zamkniętym” (Sperrgebiet). Wstęp miał tam tylko personel firm diamentowych. Aby złagodzić brak robotników spowodowany wyniszczającą wojną niemieckich kolonistów z południowymi plemionami (Herero, Nama i Damara), przeprowadzono pobór wśród plemion na północy, niezaangażowanych w walki – Ovambo i Kavango. Po dziś dzień w całym Sperrgebiet widzi się kopczyki przypominające dziecięce mogiłki – mimowolne pomniki trudu ludzi, którzy czołgając się, przesiewali żwir i wybierali z niego szlachetne kamienie. Diamenty nadal wydobywa się wzdłuż wybrzeża w południowej części nowego parku. Z powietrza wyrobiska wyglądają jak potężne okopy. Chociaż jedynie tereny górnicze są całkowicie niedostępne dla osób nieupoważnionych, ograniczenia wstępu obowiązują znacznie szerzej. Ma się wrażenie, że cały obszar Sperrgebietu jest zakazany – nie tyle dla ochrony złóż, co ze względu na obawy przed nielegalnym wydobyciem i kradzieżą. Bogactwa ziemi są zazdrośnie strzeżone. Tylko kilku turystów pod opieką przewodnika może jednocześnie wejść na teren parku. Gości monitorują kamery przy wejściu, wyjściu i na drogach wewnętrznych. Dojmującą atmosferę paranoi najlepiej oddają porzucone pojazdy i inny sprzęt rdzewiejący w spiekocie. Te wraki musiały pozostać, by górnicy nie mogli poutykać w nich diamentów, które później odzyskaliby na jakimś złomowisku. mineralna zamożność Namibii nie spływa na dół struktury społecznej. Chodź kraj jest obecnie czwartym eksporterem minerałów w Afryce (wyłączywszy paliwa kopalne) i czwartym na świecie producentem uranu, podział dochodu narodowego jest wybitnie nierówny. Pogoń za bogactwem trwa nie tylko na terenach prywatnych, ale też wewnątrz i wokół obszarów, na których wytyczono parki narodowe. Dwie kopalnie, jedna z nich w obrębie parku Namib-Naukluft, wydobywają obecnie uran. Oczekuje się, że do roku 2015 namibijska produkcja wzrośnie z 5 do 18 tys. ton tzw. żółtego ciasta, czyli koncentratu rudy uranu. Można dopatrzyć się szczególnej ironii w tym, że przy wydobyciu uranu, który Namibia ma w obfitości, musi zużyć mnóstwo dramatycznie deficytowej wody. Dane są trudne do zdobycia, ale szacuje się, że jedna kopalnia zużywa rocznie jakieś 3 mln m3 wody. Pozyskuje się ją ze złóż podziemnych, powstałych w odległych epokach geologicznych, które wobec skąpych opadów deszczu nie ulegają odtworzeniu. Na szczęście na wybrzeżu niedaleko Swakopmund budowany jest potężny zakład odsalania wody. W teorii działalność górnicza powinna być skorelowana z ochroną zasobów i rozwojem ekonomicznym. – Jesteśmy krajem rozwijającym się – wyjaśniała Midori Paxton z ministerstwa środowiska i turystyki w Windhuk. – Nierealne jest wyrugowanie przemysłu wydobywczego z naszych obszarów chronionych. Pracujemy więc nad zminimalizowaniem szkodliwego oddziaływania kopalni – mówiła, pokazując mi mapę skatalogowanych przez ministerstwo miejsc o wyjątkowej bioróżnorodności. – Współpracujemy z firmami górniczymi przy wyszukiwaniu i ochronie tych bardzo wrażliwych terenów – mówiła, wskazując na rewir, obecnie w granicach Parku Narodowego Dorob, w którym występują znaczące w skali kraju pola mchów. Połacie mchów – kwitnących pomarańczowo i szaro na czerwonych piaskach i skorupach czarniawego gipsu – stabilizują glebę i stanowią podstawowe źródło pokarmu dla bezkręgowców. Są fundamentem większych wspólnot roślin i zwierząt. Ze względu na swą wątłość zostały oznaczone na mapie i wygrodzone w terenie. Jednak wskazane przez Paxton mchy porastają obszar między morzem i kopalnią uranu i gdy tam pojechałam, było świeżo rozryte. W pobliżu zakładu odsalania przecinały je głębokie rowy. Koleiny wielkich ciężarówek żłobiły grunt. Powolny mechanizm odradzania się pustynnej przyrody skutki tej bezmyślności może likwidować przez setki lat. W końcu to tutaj, na odwiecznej powierzchni chronionej ziemi, a nie w turystycznych folderach czy oficjalnych górniczych kodeksach, zapiszą się siła i rzetelność środowiskowych intencji Namibii. Alexandra Fuller, 2011
Namibia: Świat za tysiąc lat i szarlotka na pustyni
Księżycowy krajobraz, rdzewiejący piasek i żywego ducha w promieniu setek kilometrów. W Namibii zobaczyłam, jak wyglądać będzie świat w przyszłości
Z daleka wygląda jak pociąg widmo. Widmo, bo na pustyni Namib, a dokładnie na dojazdówce do Trans Kalahari Highway, nie ma przecież torów. Podjeżdżamy bliżej. Pociąg to pędząca cysterna. Cała czarna, jakby osmolona, najeżona kolcami, z przyspawanymi tu i tam karoseriami garbusów sprzed pół wieku. Na szczycie tego przedziwnego wehikułu siedzi kilka osób. Niektórzy na twarzach mają chustki, na uszach potężne oldskulowe słuchawki. Gdy wyciągamy aparaty, gwałtownie protestują. Grożą, że zaraz to oni zrobią nam zdjęcia. A proszę bardzo, róbcie! W CB-radiu słyszymy głos naszego przewodnika. Frik każe nam pojazd jak najszybciej wyprzedzić: – To nie żarty! Zaraz ktoś dostanie kamieniem albo zderzy się z innym autem – mówi. To ostrzeżenie znamy już na pamięć, bo na szutrowych drogach Namibii mijanie jest jednym z najbardziej niebezpiecznych manewrów. Po pierwsze odprysk spod kół innego pojazdu może rozbić szybę. Po drugie w tym tumanie kurzu, w którym cały czas jedziemy, naprawdę nic nie widać. Przyspieszamy więc i po kolei, samochód po samochodzie wyprzedzamy ponurą cysternę. – Co to, do cholery, było?! – pytamy jeden przez drugiego przez CB-radio. Frik twierdzi, że jak nic trafiliśmy na ekipę filmową czwartej części Mad Maxa. Namibia tak bardzo spodobała się scenarzystom, że to tu właśnie kręcona jest większość zdjęć do najnowszego filmu o przyszłym świecie bez wody. Jakby na potwierdzenie tych słów zbliżamy się do kolejnych futurystycznych pojazdów, tyle że stojących na poboczu. Znowu wyciągamy aparaty, może zobaczymy Mela Gibsona? Ale tym razem filmowcy Mad Maxa już czekają na nas z wymierzonymi kamerami, aparatami, komórkami. – Chcą was postraszyć, że mogą was namierzyć i podać do sądu, gdybyście opublikowali zdjęcia z planu przed premierą filmu – mówi Frik. Horyzont po horyzont A może to niejedyny powód? Może i nasza grupa też wygląda zjawiskowo? W końcu niecodziennie na pustyni widzi się sześć jadących w zgrabnej kolumnie skód yeti. I to z kierownicami po niewłaściwej, lewej stronie, podczas gdy w Namibii obowiązuje ruch lewostronny. Najpierw bałam się, że łatwo będzie o błąd, choćby zły zjazd z ronda. Na szczęście żadne z nich nie trafia nam się przez całą, liczącą ponad 1,5 tys. km trasę. Nie mamy też zbyt wielu konkurentów na drodze. Jest pusto. I nie mam tu na myśli wyłącznie innych samochodów, ale także zabudowań, drzew, ludzi... Horyzont widać ze wszystkich stron. Chyba że akurat przejeżdżamy przez porośnięte seledynową trawą rdzawe góry czy obok potężnych okrągłych skał. Na namibijskiej pustyni widać naprawdę daleko, bo powietrze jest wyjątkowo czyste i przejrzyste. Chyba że właśnie sami wzbijamy kurz. Od czasu do czasu w dali dostrzegamy przebiegające guźce czy strusie. Suszone mięso tych ostatnich każdy z nas dostał zresztą na starcie podróży, tak „na wszelki wypadek”. Biltong, bo tak nazywa się ta tradycyjna w tej części Afryki przekąska, nie wygląda zbyt apetycznie, mniej więcej tak jak kawałki starej, przed laty wygarbowanej skóry. Wymaga solidnej pracy szczęk, ale poza tym jest naprawdę smaczna. Nie psuje się przez wiele miesięcy, jest więc idealna na długie podróże. Zresztą powstała właśnie w czasie jednej z nich, Wielkiego Treku, czyli wyprawy Burów uciekających przed prześladowaniami Anglików w głąb Afryki w latach 30. XIX w. Potomkowie Holendrów wkładali plastry mięsa pod siodła, gdzie peklowały się z końskim lub wolim potem. Rdzewiejący piasek Dlaczego Skoda wybrała akurat Namibie do testowania swojej Yeti? Pewnie z tego samego powodu, dla którego zdjęcia robią tu twórcy apokaliptycznego Mad Maxa. Jest ekstremalnie, ale i pięknie. Wyzywająco, ale tez – dzięki ogromnej przestrzeni - uspokajająco. Dziko i naturalnie, jak tysiąc lat temu. Ale także tak, jak może być za kolejnych tysiąc lat, po jakiejś wielkiej katastrofie, która zmiotła z powierzchni metropolie i wysuszyła rzeki. Dziś ślady cywilizacji w Namibii są tam, gdzie być powinny, czyli w miastach i ich okolicach. W interiorze nie ma linii wysokiego napięcia, które psułyby widok. Ani asfaltu, który zmniejszyłby frajdę z jazdy. To prawda, ze lepiej nie rozpędzać się powyżej 100 km/h (ten kurz i kamienie!), ale w takich warunkach juz 80 km/h – zwłaszcza dla początkującego rajdowca, jakim jestem – to wyzwanie. Jeszcze większym jest jeżdżenie po piasku, a to właśnie czeka nas po drodze do najwyższych wydm na świecie Sossusvlei. Tabliczka „4x4 only” przy wjeździe do parku narodowego nie jest atrakcja dla turystów, ale poważnym ostrzeżeniem. Nasza Yeti na szczęście napęd na cztery koła ma, wiec jedziemy! – Pamiętaj, żadnych gwałtownych ruchów, prędkość góra 40 km/h i pod żadnym pozorem nie wolno ci się zatrzymać. Wtedy zakopiesz się na bank – tłumaczy mój co-driver, doświadczony dziennikarz motoryzacyjny. Gdy juz chce oddać mu kierownicę, protestuje i mówi, że kiedyś przecież muszę się nauczyć. Kiwam głowa, choć w Polsce jazda po piasku nie grozi mi nawet na Pustyni Błędowskiej (po pierwsze dlatego, że nie wolno, po drugie, że i tak wkrótce zarośnie zielenią). Z bijącym sercem ruszam. I od razu jestem zachwycona! Łagodnie wchodzę w zakręty, daje skodzie czas na posłuchanie moich komend. I czuje się, jakbym prowadziła łódź. Uff, nie zakopałam się! Docieramy do celu, czyli pod diuny. Ich intensywnie pomarańczowy kolor bierze się z naturalnego rdzewienia piasku. I rewelacyjnie kontrastuje z błękitem nieba oraz turkusem okresowego jeziora o glinianym dnie. Zresztą „jezioro” to dużo powiedziane. Turkusowe oczko to tak naprawdę spora kałuża, która raz na jakiś czas zupełnie wysycha. I wtedy trzeba czekać na deszcz, a ten spada tak rzadko (wystarczy dodać, że część dróg w Namibii robi się z prasowanej soli, która jako materiał jest tania, ale nieodporna na wodę). Najbliższy akwen znajduje się 100 km od Sossusvlei i jest nim Atlantyk. Wydmy cały czas się przesuwają, zmieniają kształt i rozmiary. Niektóre osiągają 325 m wysokości. Wdrapanie się na nie zajmuje nam ponad pół godziny, zejście, a właściwie sturlanie się – kilkanaście sekund. Piasek jest tak gorący, że parzy skórę, ale przyjemność porównywana do zabaw w dziewiczym śniegu. Szarlotka na pustyni Przerwa na kawę? Jedziemy do Solitaire, w południowej części pustyni Namib, po drodze do kanionu Sesriem. Solitaire to osamotniona farma ze stacja benzynowa i niewielkim sklepem. Przed gospodarstwem w charakterze dekoracji stoją zasypane do połowy piaskiem wraki samochodów z lat 40. i 50. Jest i stary dystrybutor paliwa, wokół którego rosną kaktusy. Wygląda to malowniczo, ale i niepokojąco. Tym większe na tym pustkowiu wrażenie robi cukiernia. To prawda, ze nie ma zbyt wyszukanego wystroju, ot oszklona lada, ale za to jaki asortyment! Do wyboru sernik, ciasto czekoladowe, z owocami, jakieś słodkie bułeczki. A przede wszystkim znany na cała okolice apfelstrudel, czyli jabłecznik. Potężny, długowłosy piekarz, przypominający nieco naszego Tomasza Majewskiego ( jak się potem okazało, cukiernik ćwiczył kiedyś zapasy), nakłada każdemu z nas na papierowy talerz po sporej porcji. – To najlepsza szarlotka, jaka można dostać w promieniu 300 km. Bo jedyna – śmieje się. Apfelstrudel przypomina nam, że Namibia jeszcze do 1915 r. była niemiecką kolonią. Zresztą wciąż czuć wpływ Niemiec w tym kraju. Poczynajac od kuchni: z wurstami, kartoffelsalad czy buraczkami, a także z towarzyszącym niemal każdemu posiłkowi jägermeisterem (spożycie tego trunku w przeliczeniu na jednego mieszkańca jest tu największe na świecie!), przez architekturę z murem pruskim, na iście niemieckim porządku kończąc. Najlepszy przykład to Swakopmund, 35-tysieczne miasto nad Atlantykiem, tuż nad zwrotnikiem Koziorożca. Na pierwszy rzut oka wygląda jak nadbałtycki kurort u naszych zachodnich sąsiadów, tyle że wiek temu. Przy głównej ulicy Bismarcka stoją domy i kościoły z początku XX w., niemal takie same, jakie oglądać można na przykład w Sopocie. Oczywiście zamiast topól i sosen rosną wokół nich palmy. Na tabliczkach przy sklepach czy punktach usługowych widać też polskie nazwiska – Wronsky, Przybylski, Kowalski. Nic dziwnego: w XIX w. część polskich ziem należała przecież do Prus. Rdzennych Afrykanów w Swakopmund wielu nie ma. Dopiero w mniejszych miejscowościach spotykamy tradycyjnie ubrane kobiety Herero. Ich suto marszczone suknie do ziemi i rogate nakrycia głowy to wynik fascynacji sprzed lat strojami zon pierwszych pastorów. Co nie przeszkodziło Herero wystąpić w 1903 r. zbrojnie przeciwko kolonizatorom. Raj pod góra Etjo Na koniec jedziemy do Mount Etjo, gdzie czekać nas będzie safari. Przyznaje, że nie spodziewam się jakichś specjalnych atrakcji. Przyzwyczaiłam się już do przebiegających przez drogę springboków, czyli powszechnych tu antylop skoczków (widnieją też na namibijskich dolarach), a także stąd strusi czy komicznych guźców. Na miejscu przesiadamy się do wielkiej zadaszonej ciężarówki i ruszamy w głąb sawanny. Przez dobry kwadrans, a może i dwa nie widać ani jednego zwierzaka. To dziwne, bo na tym zagrodzonym terenie ponoć aż roi się od słoni, antylop gnu czy zebr. Kierowca co chwila zatrzymuje się, rozgląda, ale jak pech to pech. I nagle widzę ją! Stoi zaledwie 4–5 m od naszego wozu i przygląda się nam spokojnie. Jest piękna, na dodatek ma ze sobą małe. A ja nie potrafię opanować emocji i krzyczę na cały głos: „Żyrafa! Żyrafa!!!”. Wszyscy odwracają się i zaczynają jak oszaleli robić zdjęcia. A ona majestatycznie odchodzi w dal, nie grożąc nam za te fotografie żadnym procesem.
O świcie ostatnie kosmyki szarej mgły wiły się na tle różowiejącego nieba ponad piaszczystą wydmą u wschodnich krańców pustyni Namib. Szakal potruchtał ku kępie akacji. Oryks ciągnął do oczka wodnego na pobliskim obozowisku turystycznym. Żuk czarnuchowaty lśniącą czernią ciął czerwień piasku. Obok miałem Rudolpha !Naibaba, przewodnika na safari, który wychowywał się w regionie Kunene, 500 km na północ stąd, w rezerwacie przyrody NamibRand, gdzie hodował owce, kozy i osły na farmie babki. !Naibab ma 30 lat, ale odznacza się roztropnością znacznie starszego mężczyzny, co on sam wiąże z dorastaniem na pustyni. – Ta ziemia każe ci codziennie zastanawiać się nad życiem i śmiercią – mówi. – No i wojna. Ona też uczy rozumu w przyspieszonym tempie. Wojna domowa w Namibii zaczęła się w roku 1966 i trwała 22 lata. W roku 1990, gdy w końcu uzyskała niepodległość, odłączając się od RPA, Namibia była jednym z pierwszych krajów świata, które ochronę środowiska zapisały w konstytucji. – Myślę, że z wielu przyczyn namibijski ruch ekologiczny narodził się wraz z niepodległością – mówi !Naibab. – Podczas wojny, w połowie lat 80., wystąpiła dotkliwa susza i rolnicy wpadli w rozpacz. Padły im owce, zaczęli więc zabijać dziką zwierzynę. Namibijczykom nietrudno było się zorientować, że przyjdzie im wymrzeć, jeśli nie zaczną bronić i szanować swoich zasobów. Jeszcze 20 lat temu tutejsze grunty były ogrodzone i pełne owiec. Próbowałam wyobrazić sobie tych owczarzy odwracających się plecami do wiatru, zasypywanych czerwonym od tlenku żelaza piaskiem, latami czekających na deszcz. – Jestem pewien, że mieli mieszane uczucia – zgodził się !Naibab. – Z jednej strony brak wody. A z drugiej – czy można nie podziwiać tego miejsca? Nie czuć odpowiedzialności za nie? Przyjechałam do Namibii, bo pod koniec 2008 r. jej władze ogłosiły utworzenie Parku Narodowego Sperrgebiet na obszarze wielkości 2,2 mln ha wzdłuż południowo-zachodniego wybrzeża. Odtąd urzędnicy mogli mówić, że prawie połowa terytorium kraju została przeznaczona na parki narodowe, społeczne i prywatne rezerwaty i tereny chronione. Z chwilą utworzenia Parku Narodowego Dorob w grudniu 2010 r. wzdłuż namibijskiego wybrzeża od rzeki Kunene na granicy z Angolą po rzekę Orange na granicy z RPA powstał niemal nieprzerwany nadmorski pas chroniony. Na miejscu znalazły się wszystkie elementy czegoś, co w końcu może stać się Namibijskim Parkiem Narodowym Wybrzeża Szkieletowego – jednym wielkim nadoceanicznym megaparkiem. Namibia wydawała się rzadkim, nieprawdopodobnie krzepiącym przypadkiem młodej afrykańskiej demokracji, która zdolna jest stworzyć ambitny i funkcjonalny model zarządzania przestrzennego. Podstawy do takiego optymizmu wyglądały na solidne drugiego dnia mojego pobytu w tym kraju, kiedy przybyłam do liczącego 37 tys. ha obszaru chronionego Kulala Wilderness, który łączy się z rezerwatem NamibRand. Dokładnie na ten dzień Marlice van Vuuren i jej mąż Rudie zaplanowali wypuszczenie na swobodę dwóch gepardów. Marlice, wychowana wśród Buszmenów w regionie Omaheke, należy do niewielu osób spoza tej grupy etnicznej mówiących płynnie jej językiem. Obecnie kieruje N/a’an Ku Se – schroniskiem dla dzikich zwierząt znajdującym się 40 km na wschód od Windhuk, gdzie z pomocą buszmeńskich tropicieli rehabilituje osierocone i zranione sztuki. Inne przenosi z terenów, gdzie wchodzą w konflikt z ludźmi, do miejsc, gdzie ludzie, a konkretnie turyści, są gotowi nieźle płacić za oglądanie tych zwierząt. Odnowa dzikich terenów i ich zasiedlanie zwierzyną nie jest ani łatwe, ani tanie. – Przywrócenie siedlisku równowagi, tak by można było ponownie wprowadzić tam gepardy, wymaga wielu wysiłków – mówi Marlice. – Wszystko musi być na swoim miejscu. Czy drapieżniki będą miały na co polować? Czy jest woda? Czy są to zasoby odnawialne? Jeśli odpowiedź na te pytania brzmi „tak”, jesteśmy w połowie drogi. Potem trzeba po prostu obserwować, czy gepardom podoba się tam, gdzieśmy je przywieźli. Dwa zwierzaki warknęły i odmówiły wyjścia z przyczepy. Samiec ugryzł Rudiego w stopę. Pozostało nam więc wycofać się i czekać. Po chwili zwykły krzak na żwirowej płaszczyźnie poruszył się i przybrał postać strusia. Wiatr ze wszystkich sił próbował przeszyć nas na wylot. Ludzie żyjący na pustyni Namib mówią o dwóch wiatrach – wschodnim, który wieje od Kalahari i nabiera siły, tracąc wysokość, aż uderza w pustynię, pędząc 100 km/godz. i podnosząc temperaturę do 40o C i więcej. I o życiodajnym południowo-zachodnim wietrze znad zimnego Atlantyku, wdmuchującym mgłę na 60 km w głąb lądu. Niesie on niemal całą wilgoć potrzebną do podtrzymania tutejszego dzikiego życia. Karmione mgłą nie jest ono szczególnie bujne – ot, węże i jaszczurki, chrząszcze i pająki – ale imponująco wyspecjalizowane. To także życie bardzo kruche. Niektórzy Namibijczycy w rozmowach ze mną martwili się, iż najdrobniejsza nawet zmiana klimatu może spowodować, że ten delikatny system się rozpadnie. – Trudno nie obawiać się, że ocieplenie o parę stopni przyniesie katastrofę – mówi Conrad Brain, weterynarz zajmujący się dzikimi zwierzętami, który przyjechał obserwować uwalnianie gepardów. Brain, który jest również pilotem, często lata wzdłuż wybrzeża Namibii i uważnie, choć po amatorsku, obserwuje zmiany klimatu. – Widzieliśmy roje meduz, rekinów, żółwi skórzastych wędrujące za daleko na południe. Dla mnie to wszystko jest symptomem ogrzewania się oceanu – mówi Brain. – Dlatego coś takiego jak wypuszczenie na swobodę tych gepardów daje nadzieję i wiarę w możliwości przetrwania. Zapadło milczenie i wróciliśmy do obserwacji przyczepy. Czas, jak to zwykle na pustyni, rozciągnął się w upale. Akurat gdy odłożyłam na bok notes, gepardy opuściły przyczepę. Pierwsza na ziemię zeszła samica. Samiec podążył za nią. W ciągu paru sekund zniknęły nam z pola widzenia. Relokacja tej gepardziej pary pokazuje trend działań w Namibii. Pogłowie dzikich zwierząt zwiększa się, zwłaszcza na obszarach chronionych i w prywatnych rezerwatach poza granicami parków narodowych. W latach 80. XX w. na północy było najwyżej 10 tys. springboków, dziś liczbę tych antylop szacuje się na 160 tys. Około roku 1990 nosorożce zwyczajne były wytrzebione. Obecnie liczba tych zwierząt przekracza 1400. Dwadzieścia lat temu farmerzy odstrzeliwali około 800 gepardów rocznie, teraz zabijają mniej więcej 150 sztuk, a myśliwi dostają zezwolenia na odstrzał kolejnych 150. Żeby dotrzeć do Sperrgebiet, przeleciałam ponad pustynią Namib w jej najszerszym miejscu (od rezerwatu NamibRand po Zatokę Wielorybią), a następnie nad znaczną częścią południowego ramienia pustyni do Lüderitz. W podróży do parku i ponad nim uderzające było piękno wysmaganych wiatrem zakątków i, co najmniej w równej mierze, kontrasty. Podziwiałam głównie „czystą topografię” – wydmy i lśniący kwarc w górach Witberg – ale blizny po aktywności człowieka sprzed wieku wciąż są widoczne. Porzucone obozowiska poszukiwaczy diamentów trwają mimo działania wiatru, słońca i piasku. Bliżej Zatoki Wielorybiej na pustyni widać nowe ślady – gryzmoły wygniecione na skorupie gruntu przez koła tysięcy terenówek. Ludzie z Zachodu na ogół ignorowali Namibię i jej jałową ziemię, „na którą Bóg się pogniewał”. Nie znaczy to jednak, że wyłączono ją z rabunkowej eksploatacji, która postępowała w pozostałej części kontynentu. Z wysp (obecnie uznanych za ostoje morskiej przyrody) zdzierano złogi bogatego w azot guana. Było surowcem do produkcji prochu strzelniczego i nawozów. Na zimnych, obfitujących w pokarm wodach Atlantyku intensywnie odławiano wieloryby. W pierwszych latach XX w. złoża guana co najmniej 6-metrowej miąższości zostały zdarte do nagiej skały, a wieloryby biskajskie południowe wytrzebiono niemal doszczętnie. W roku 1908 na południu znaleziono pierwszy diament. Parę miesięcy później rząd niemiecki, któremu jako protektorat podlegała Afryka Południowo-Zachodnia, teren wokół tego miejsca, o powierzchni 22 tys. km2 , ogłosił „obszarem zamkniętym” (Sperrgebiet). Wstęp miał tam tylko personel firm diamentowych. Aby złagodzić brak robotników spowodowany wyniszczającą wojną niemieckich kolonistów z południowymi plemionami (Herero, Nama i Damara), przeprowadzono pobór wśród plemion na północy, niezaangażowanych w walki – Ovambo i Kavango. Po dziś dzień w całym Sperrgebiet widzi się kopczyki przypominające dziecięce mogiłki – mimowolne pomniki trudu ludzi, którzy czołgając się, przesiewali żwir i wybierali z niego szlachetne kamienie. Diamenty nadal wydobywa się wzdłuż wybrzeża w południowej części nowego parku. Z powietrza wyrobiska wyglądają jak potężne okopy. Chociaż jedynie tereny górnicze są całkowicie niedostępne dla osób nieupoważnionych, ograniczenia wstępu obowiązują znacznie szerzej. Ma się wrażenie, że cały obszar Sperrgebietu jest zakazany – nie tyle dla ochrony złóż, co ze względu na obawy przed nielegalnym wydobyciem i kradzieżą. Bogactwa ziemi są zazdrośnie strzeżone. Tylko kilku turystów pod opieką przewodnika może jednocześnie wejść na teren parku. Gości monitorują kamery przy wejściu, wyjściu i na drogach wewnętrznych. Dojmującą atmosferę paranoi najlepiej oddają porzucone pojazdy i inny sprzęt rdzewiejący w spiekocie. Te wraki musiały pozostać, by górnicy nie mogli poutykać w nich diamentów, które później odzyskaliby na jakimś złomowisku. mineralna zamożność Namibii nie spływa na dół struktury społecznej. Chodź kraj jest obecnie czwartym eksporterem minerałów w Afryce (wyłączywszy paliwa kopalne) i czwartym na świecie producentem uranu, podział dochodu narodowego jest wybitnie nierówny. Pogoń za bogactwem trwa nie tylko na terenach prywatnych, ale też wewnątrz i wokół obszarów, na których wytyczono parki narodowe. Dwie kopalnie, jedna z nich w obrębie parku Namib-Naukluft, wydobywają obecnie uran. Oczekuje się, że do roku 2015 namibijska produkcja wzrośnie z 5 do 18 tys. ton tzw. żółtego ciasta, czyli koncentratu rudy uranu. Można dopatrzyć się szczególnej ironii w tym, że przy wydobyciu uranu, który Namibia ma w obfitości, musi zużyć mnóstwo dramatycznie deficytowej wody. Dane są trudne do zdobycia, ale szacuje się, że jedna kopalnia zużywa rocznie jakieś 3 mln m3 wody. Pozyskuje się ją ze złóż podziemnych, powstałych w odległych epokach geologicznych, które wobec skąpych opadów deszczu nie ulegają odtworzeniu. Na szczęście na wybrzeżu niedaleko Swakopmund budowany jest potężny zakład odsalania wody. W teorii działalność górnicza powinna być skorelowana z ochroną zasobów i rozwojem ekonomicznym. – Jesteśmy krajem rozwijającym się – wyjaśniała Midori Paxton z ministerstwa środowiska i turystyki w Windhuk. – Nierealne jest wyrugowanie przemysłu wydobywczego z naszych obszarów chronionych. Pracujemy więc nad zminimalizowaniem szkodliwego oddziaływania kopalni – mówiła, pokazując mi mapę skatalogowanych przez ministerstwo miejsc o wyjątkowej bioróżnorodności. – Współpracujemy z firmami górniczymi przy wyszukiwaniu i ochronie tych bardzo wrażliwych terenów – mówiła, wskazując na rewir, obecnie w granicach Parku Narodowego Dorob, w którym występują znaczące w skali kraju pola mchów. Połacie mchów – kwitnących pomarańczowo i szaro na czerwonych piaskach i skorupach czarniawego gipsu – stabilizują glebę i stanowią podstawowe źródło pokarmu dla bezkręgowców. Są fundamentem większych wspólnot roślin i zwierząt. Ze względu na swą wątłość zostały oznaczone na mapie i wygrodzone w terenie. Jednak wskazane przez Paxton mchy porastają obszar między morzem i kopalnią uranu i gdy tam pojechałam, było świeżo rozryte. W pobliżu zakładu odsalania przecinały je głębokie rowy. Koleiny wielkich ciężarówek żłobiły grunt. Powolny mechanizm odradzania się pustynnej przyrody skutki tej bezmyślności może likwidować przez setki lat. W końcu to tutaj, na odwiecznej powierzchni chronionej ziemi, a nie w turystycznych folderach czy oficjalnych górniczych kodeksach, zapiszą się siła i rzetelność środowiskowych intencji Namibii.