National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-23T12:02:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Polskie sikorki wykładają swoje gniazda niedopałkami papierosów. Mają one chronić pisklęta
items: Zwiastuny wiosny i żywe „zegary” pól. Co kryją skowronki?
items: Wszedłem do lasu po zmroku. Nie spodziewałem się, co tam usłyszę
items: Gdy inne śpią, on poluje – rzadki ptak w Polsce o niezwykłych czerwonych oczach
items: To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
items: Sowa o hipnotyzującym spojrzeniu przyleciała do Polski. To rzadki gość z dalekiej Północy
items: Naukowcy projektują udoskonalone budki dla ptaków. Pachną grzybami i ratują zagrożone gatunki
items: Szokujące okrucieństwo w Senegalu: ptaki otruto i pozbawiono głów. To tylko mała część „sępiego kryzysu” w Afryce
items: Ten brązowy ptak to najlepszy wokalista Polski. Kiedyś był cenionym przysmakiem
items: Kruki i wilki w Yellowstone – naukowcy odkryli zaskakującą strategię ptaków. „Na początku byliśmy zdziwieni”
items: Oto żaba, która śpiewa jak ptak. Oszukała wszystkich, łącznie z biologami
items: Dramatyczne starcie w amazońskiej dżungli. Harpia wielka zaatakowała turystkę
items: Z dżungli do grobowca. Nowe badania ujawniają handel papugami w Ameryce Południowej
items: Inteligentne gawrony znikają z Polski. Ekspert: „To jeden z najszybszych spadków liczebności”
items: To najwięksi giganci wód świata. Odkryj tajemnice pelikanów
items: Ptaki są jeszcze bardziej niezwykłe, niż myślisz. Te ciekawostki zaskoczą nawet naukowców
items: Populacja ptaków maleje coraz szybciej. W tych regionach USA sytuacja jest dramatyczna
items: Zamiast Afryki wybrał polską zimę. Bocian z Kujaw złamał odwieczny schemat migracji
items: Wiosna leci do Polski na skrzydłach ptaków. Żurawie już na Polesiu, a bocian Krutek miał ciężką podróż
items: To najpotężniejszy ptak szponiasty USA. Jeszcze niedawno stał na skraju wyginięcia
items: Nie żyje słynna ptasia lokatorka z najsłynniejszego warszawskiego budynku. Stolica żegna Gigę
items: Klify Moheru, czyli Irlandia w najbardziej surowej odsłonie
items: To jeden z najbardziej społecznych ptaków w Polsce. Samotność nie jest dla niego opcją
items: Ich przylot od wieków oznaczał wiosnę. Dziś jaskółki coraz trudniej zobaczyć
items: Pójdźka ma wielkie oczy i surowe spojrzenie. Od wieków przypisywano jej złe wróżby

Polskie sikorki wykładają swoje gniazda niedopałkami papierosów. Mają one chronić pisklęta
type: item
date: 2026-03-23T12:01:30.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: miasta
subject: papierosy
subject: ptaki
description: W gniazdach polskich sikorek badacze z Uniwersytetu Łódzkiego znajdują… niedopałki papierosów. Nie chodzi o to, że muszą odreagowywać trudne, miejskie życie. W ten „nowatorski” sposób mają chronić swoje pisklęta. Jak to działa i czemu to robią?
encoded: Sikory modre – modraszki – już od kilkunastu lat zadziwiają naukowców na całym świecie nietypowym sposobem ochrony swojego potomstwa. W miastach coraz częściej obserwuje się, że do wyściełania swoich gniazd wykorzystują one niedopałki papierosów: niekiedy są one nawet podstawowym budulcem. To nie jest przypadkowy wybór: w środowisku naturalnym te ptaki poszukują aromatycznych roślin, więc krążą po łąkach, wypatrując mięty czy lawendy. Próżno jednak szukać ich w miejskiej dżungli, a na ulicach wala się coś, co generuje równie mocny zapach. Jak modraszki wykorzystują niedopałki papierosów? W badaniach przeprowadzonych na Uniwersytecie Łódzkim zespół dr. Michała Glądalskiego porównywał trzy rodzaje gniazd sikorek: naturalne, naturalne, ale do których badacze włożyli niedopałki oraz całkowicie sterylne. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Animal Behaviour” pokazały, że gniazda z niedopałkami zawierały mniej pasożytów niż te „naturalne”, a pisklęta w nich wychowywane charakteryzowały się lepszą kondycją niż te z gniazd bez takich „dodatków”. Najlepiej radziły sobie jednak gniazda sterylne. Dlaczego ptaki wybierają niedopałki? Zwierzęca adaptacja do życia w mieście polega na wykorzystaniu tego, co jest pod „ręką”. Widzimy to np. w kontekście żyjących w symbiozie z ludzkimi odpadami szopów czy szczurów. Tak samo jest z sikorkami – brak aromatycznych roślin wykorzystywanych do ochrony zmusza ptaki do szukania alternatywy. A niedopałki są nie tylko dostępne, ale także skutecznie chronią potomstwo. Modraszki są inteligentne, więc szybko podpatrzyły od swoich sąsiadów tę skuteczną strategię. Regularnie zaglądają do gniazd innych ptaków, obserwują ich sukcesy i porażki, a następnie kopiują sprawdzone rozwiązania. Jak substancje zawarte w niedopałkach wpływają na pasożyty? Największym „odstraszaczem” jest nikotyna, która dla pasożytów jest toksyczna. Związki chemiczne obecne w niedopałkach utrudniają pasożytom znalezienie ptasiego gniazda, a dodatkowo ograniczają możliwość składa…

GettyImages-1310388367-87d4598.jpg
width: 4545
height: 3154

Zwiastuny wiosny i żywe „zegary” pól. Co kryją skowronki?
type: item
date: 2026-03-22T11:14:55.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: ptaki
description: Skowronek to jeden z najbardziej charakterystycznych ptaków otwartych krajobrazów Europy. Od wieków towarzyszy ludziom na polach i łąkach, a jego śpiewny lot stał się symbolem nadchodzącej wiosny. Choć wydaje się dziś dobrze poznany, kryje wiele ciekawych historii.
encoded: Spis treści: Skąd wziął się skowronek? Pochodzenie i systematyka skowronków Charakterystyka i rozpoznawanie gatunków Środowisko życia i biologia lęgowa Zagrożenia i ochrona skowronków Skowronki od dawna zajmują szczególne miejsce zarówno w przyrodzie, jak i w kulturze człowieka. Ich charakterystyczny śpiew rozbrzmiewający wysoko nad polami był dla dawnych rolników sygnałem zmiany pór roku i rozpoczęcia prac w gospodarstwie. Z czasem ptaki te stały się nie tylko symbolem wiosny w tradycji ludowej, lecz także przedmiotem badań przyrodników i ornitologów. Dziś wiemy, że skowronki należą do jednej z najbardziej rozpowszechnionych rodzin ptaków śpiewających, a ich historia zaczęła się miliony lat temu w afrykańskich krajobrazach. Skąd wziął się skowronek? Od dawna ludzie obserwowali wędrówki ptaków i dostosowywali do nich swoje prace, zwłaszcza w rolnictwie. Dużą rolę odgrywały w tym skowronki – nieduże ptaki, nieco większe od wróbla. W tradycji ludowej należały do pierwszych posłańców wiosny. W 1925 r. w publikacji książkowej „Nasze ptaki wędrowne” autor wspominał, że skowronki w Polsce pojawiają się zwykle między 10 a 24 lutego, najczęściej ok. 14. dnia miesiąca. Potwierdzają to także wcześniejsze obserwacje innych przyrodników z XIX w., takich jak Władysław Taczanowski. Powstało wiele staropolskich powiedzeń, wskazujących, że dawniej początek prac polowych wyznaczano według przylotu skowronków, żurawi czy bocianów. Na przykład mówiono: „Jak skowronek zaświergoli, myślą chłopi o roli” albo „Św. Agnieszka wypuszcza skowronka z mieszka”. Prof. Jerzy Bralczyk w książce „Zwierzyniec” podkreśla, że nazwa skowronek wywodzi się od prasłowiańskiego czasownika skverti, oznaczającego „wrzeszczeć, trzeszczeć lub piszczeć”. Inne źródła podają, że rdzeń wyrazu pochodzi od prasłowiańskiej formy „skovornъ(kъ)”. Przypuszcza się również, że pierwszy człon „skov” może mieć związek z dźwiękonaśladowczym charakterem śpiewu skowronka. W języku potocznym słowo skowronek oznacza także osobę,…

AdobeStock439808280-782c1a9.jpeg
width: 2552
height: 1800

Wszedłem do lasu po zmroku. Nie spodziewałem się, co tam usłyszę
type: item
date: 2026-03-22T09:46:42.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: dzikie zwierzęta
subject: lasy
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
description: Gdy zapada zmrok, las zaczyna żyć innym rytmem. W ciszy słychać skrzydła ptaków, szelest liści i pohukiwanie sów. Nocna kąpiel leśna pozwala doświadczyć tego świata wszystkimi zmysłami.
encoded: Spis treści: Kąpiele leśne w nocy na Mazurach Czym są kąpiele leśne? Ognisko, herbata i Noc Sów Na Wzgórza Dylewskie docieram o zmierzchu. Jest godzina siedemnasta. Stoję u podnóża wieży widokowej i słucham wprowadzenia przewodniczki. Niedużą grupą ruszamy w głąb lasu, by doświadczyć nocnej kąpieli leśnej. Poruszamy się w ciszy pod osłoną nocy. Jest zimno, a pod stopami wciąż chrupie śnieg. Oto las, który po zmroku opowiada swoje historie. Kąpiele leśne w nocy na Mazurach Tę noc zapamiętam na długo. Na Mazurach Zachodnich wszędzie leży śnieg i jest niemiłosiernie zimno, zwłaszcza nocą. W ostatni dzień zimy wspólnie z przewodnikiem ruszamy w głąb lasu. Dzień gaśnie, a pełnia księżyca rozświetla nam drogę. W pewnym momencie spotykamy stado saren. W tle rozbrzmiewa klangor żurawi i gęganie gęsi, a na pobliskim drzewie słyszę pulsujące gwizdy kowalika zwyczajnego (Sitta europaea). Las oddycha dźwiękiem. Wokół zapada cisza. Zamykam oczy i przytulam się do drzewa. Mam wyobrazić sobie, że drzewo jest jednym z członków mojej rodziny. Średnica pnia wzbudza podziw – nie jestem w stanie go objąć. Rozmawiam z nim. Czuję lekki dyskomfort, ale też spokój. Otwieram oczy i patrzę w stronę grubych korzeni rozchodzących się pod ziemią. Jedna z takich odnóg korzeniowych kieruje się w stronę innego drzewa. Wyobrażam sobie, że ich korzenie splatają się pod ziemią. Jakby były ze sobą spokrewnione albo zaprzyjaźnione. To tylko metafora, a jednak wydaje mi się prawdziwa. Siedzę na macie pod innym drzewem. Przykładam dłonie do uszu, układając je jak uszy słonia. W głębi lasu słyszę potężny szum wiatru. Narasta i raptownie cichnie, jakbym stał nad oceanem podczas wichury. Po chwili dociera do mnie szelest liści młodych buków (Fagus sylvatica), które utrzymały się na gałęziach przez zimę. Ich dźwięk przypomina mi wykres szybko bijącego serca na monitorze – paradoksalnie działa kojąco. Czuję się wspaniale. Bez poczucia czasu. Bez oczekiwań. W ciszy lasu i w świetle księżyca coś we mnie przesta…

AdobeStock331504794-8e880ce.jpeg
width: 4249
height: 2832

Gdy inne śpią, on poluje – rzadki ptak w Polsce o niezwykłych czerwonych oczach
type: item
date: 2026-03-21T10:32:38.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
description: Ślepowron zwyczajny to niezwykły ptak z rodziny czaplowatych. Rzadki w Polsce, symbol Ziemi Oświęcimskiej, pełni dziś ważną rolę jako wskaźnik jakości środowiska. Gdy zapada zmrok, to w cieniu trzcin i nad wodą zaczyna się jego historia.
encoded: Spis treści: Nocny, ale nie ślepy. Etymologia nazwy Taksonomia i historia ewolucyjna ślepowronów Jak rozpoznać ślepowrona? Miejsca lęgowe ślepowrona zwyczajnego Od zalotów do wspólnego gniazda Opieka nad młodymi Co zjada ślepowron zwyczajny? Przyszłość i ochrona gatunku Ślepowron zwyczajny to ptak pełen sprzeczności – bliski krewny pelikanów, dawniej zaliczany do bocianowych. Ten nocny drapieżnik przywabia ryby wibrowaniem dzioba, a jego taniec godowy kończy się syczącym kłapnięciem. Dziś, jako gatunek chroniony i wrażliwy na zanieczyszczenia, jest cennym wskaźnikiem stanu środowiska. Dowiedz się, dlaczego nocą wyrusza do Afryki i jakie niebezpieczeństwa czyhają na niego w przyrodzie. Nocny, ale nie ślepy. Etymologia nazwy Ślepowron zwyczajny (Nycticorax nycticorax), dawniej nazywany gawronem nocnym lub czaplą nocną, jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych czapli na świecie. Gatunek ten gniazduje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, a także Australii, gdzie jego miejsce zajmuje krewniak – ślepowron australijski (Nycticorax caledonicus). Nazwa naukowa Nycticorax pochodzi z języka greckiego i oznacza dosłownie „nocnego kruka” (nyktos – noc, korax – kruk). Odnosi się zarówno do nocnego trybu życia ptaka, jak i do jego charakterystycznego, ochrypłego głosu przypominającego krakanie wrony. Ślepowron nie jest jednak krukiem, lecz czaplą z rodziny czaplowatych (Ardeidae). Za dnia, stojąc w niemal posągowym bezruchu, sprawiał dawnym obserwatorom wrażenie ptaka pozbawionego wzroku. Aktywność rozpoczyna dopiero o zmierzchu, stąd jego ludowa nazwa „ślepy”. Ochrypły głos ślepowrona stał się onomatopeją (wyrazem dźwiękonaśladowczym) do jego nazw w różnych językach na całym świecie. Na przykład na Wyspach Falklandzkich nazywa się „quark”, w języku keczua to „waqwa”, „kvakoš noční” w języku czeskim, „kwak” w języku niderlandzkim oraz ukraińskim, „кваква” w języku rosyjskim, natomiast „vạc” w języku wietnamskim. Taksonomia i historia ewolucyjna ślepowronów Rodzina…

AdobeStock414406143-afe7880.jpeg
width: 4612
height: 3075

To proste hobby ma zaskakujący efekt dla zdrowia. Wystarczy lornetka i trochę cierpliwości
type: item
date: 2026-03-21T09:03:37.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: mózg
subject: ornitologia
subject: ptaki
subject: starość
subject: Zdrowie
description: Nowe badania sugerują, że mózg starzeje się wolniej nie tylko od grania w szachy, czytania, czy rozwiązywania sudoku. Korzyści dla zdrowia daje także obserwacja ptaków.
encoded: Spis treści: Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Różne hobby są korzystne dla zdrowia Okazuje się, że obserwacja ptaków to nie tylko zwykłe hobby, ale także wymagające zajęcie angażujące wiele funkcji poznawczych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Journal of Neuroscience” pokazuje, że osoby, które przez lata przypatrują się ptakom, rozpoznają konkretne gatunki i płeć tych latających zwierząt, mogą spodziewać się konkretnych korzyści dla mózgu, w szczególności w kontekście jego starzenia. Badacze zbadali mózgi miłośników ptaków Zespół badaczy porównał doświadczonych ptasiarzy z osobami, które na co dzień mają inne zajęcia i nie biorą udziału w takich aktywnościach. Badani uczestnicy wykonywali zadania polegające na rozpoznawaniu gatunków oraz zapamiętywaniu różnych bodźców wizualnych. Ich mózgi badano przy użyciu obrazowania metodą rezonansu magnetycznego. Dzięki temu naukowcy mogli sprawdzić nie tylko to, jak badani radzą sobie z zadaniami, ale również jakie zmiany zachodzą w ich strukturach mózgu. – W porównaniu z nowicjuszami, eksperci wykazali niższą średnią dyfuzyjność w obszarach czołowo-ciemieniowych i tylnych obszarach korowych, a także tendencję do bardziej stopniowego wzrostu złożoności ruchowej związanej z wiekiem – napisali badacze w swojej pracy. Oznacza to, że długotrwałe, wymagające hobby, jak w tym przypadku obserwacje ptaków, może sprawić, że mózg działa lepiej i wolniej traci sprawność wraz z wiekiem. Obserwacja ptaków opóźnia starzenie mózgu Badacze stawiają tezę, że intensywny trening wymagany do osiągnięcia biegłości w danej dziedzinie modyfikuje nasz mózg. „Zmiany w strukturze mózgu zaobserwowano w przeszłości w takich dziedzinach jak muzyka, sport i nawigacja” – podkreślili naukowcy. To wszystko ma bezpośredni związek z neuroplastycznością, czyli zdolnością mózgu do przebudowywania się pod wpływem doświadczeń. Regularne wykonywanie złożonych zadań, takich jak rozpoznawanie gatunków ptakó…

obserwowanie-ptakow-GettyImages-2258329847-480f1e8.jpg
width: 5400
height: 3600

Sowa o hipnotyzującym spojrzeniu przyleciała do Polski. To rzadki gość z dalekiej Północy
type: item
date: 2026-03-19T13:22:33.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: Lubelskie
subject: obserwacje
subject: ptaki
subject: sowy
description: 17 marca 2026 Stowarzyszenie Ochrony Sów poinformowało o niezwykłym gościu, który zawitał do Polski. W Parku Krajobrazowym Lasy Janowskie pojawiła się sowa jarzębata. To w ornitologicznym światku duże wydarzenie.
encoded: Ten gatunek sowy, choć nie jest zagrożony, jest w Polsce rzadkością. To ptak północy, zamieszkujący tajgę i lasotundrę Eurazji i Ameryki Północnej. Jego naturalny obszar występowania w Europie to Skandynawia (z wyjątkiem jej południowych krańców), Estonia i Rosja. Gość z dalekiej Północy Do 2021 Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego potwierdziła około 49 stwierdzeń ptaków tego gatunku w Polsce. Dlaczego sowa jarzębata do nas zalatuje? Robi to przeważnie zimą, prawdopodobnie w poszukiwaniu terenów obfitszych w pokarm, którym są – jak to u sów – gryzonie, ewentualnie drobne ptaki. Poluje nieco inaczej niż inne sowy – zamiast robić to o świcie, zmierzchu i w nocy, wybiera dzień. Wynika to z krótkich, polarnych nocy latem. Sowa jarzębata (Surnia ulula) należy do rodziny puszczykowatych i jest ptakiem średniej wielkości. Wyróżnia się sylwetką i zachowaniem przypominającym jastrzębia, stąd jej angielska nazwa „northern hawk-owl”. Ma ciemnobrązowe upierzenie z białymi plamkami na grzbiecie i charakterystyczne poprzeczne prążkowanie na spodzie ciała. Jej spojrzenie jest wyjątkowo „hipnotyzujące” nawet jak na sowę. Jest gatunkiem osiadłym, choć jak widać zimą potrafi podjąć dalszą wędrówkę. Obserwacja sowy jarzębatej Park Krajobrazowy Lasy Janowskie leży na południowym wschodzie naszego kraju, między Lublinem a Rzeszowem. Tym bardziej niezwykły jest fakt, że sowa jarzębata zaleciała tak daleko na południe. Sowa pojawiła się tam na przełomie stycznia i lutego i zatrzymała się na dłuższy czas, do początku marca. Ptaka zauważyli pracownicy Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych, Jolanta i Tomasz Kiszka oraz Sylwia Odrzywolska. Skąd celowe opóźnienie w informacjach o sowie? Dlaczego Stowarzyszenie poinformowało o tej rzadkiej obserwacji z pewnym opóźnieniem? Było to cenne i przemyślane działanie – chodziło o ochronę rzadkiego przybysza przed ciekawskimi obserwatorami. O tym, że była to słuszna decyzja przekonują choćby komentarze pod f…

Surniaulula-NorthernHawk-OwlHokuggla-e225e0d.jpg
width: 2403
height: 1976

Naukowcy projektują udoskonalone budki dla ptaków. Pachną grzybami i ratują zagrożone gatunki
type: item
date: 2026-03-19T11:55:43.000Z
creator: Matthew Ponsford
subject: Przyroda
subject: drukarki 3d
subject: ekologia
subject: ochrona środowiska
subject: ptaki
subject: środowisko naturalne
subject: zagrożone gatunki
description: Tradycyjne budki dla ptaków często okazują się „pułapkami”, w których pisklęta giną z zimna i wilgoci. Naukowcy stworzyli rozwiązanie: wydrukowane w 3D „protezy dziupli” wykonane z grzybni. Ta innowacyjna konstrukcja zapewnia rzadkim gatunkom idealne warunki, realnie zwiększając ich szanse na przetrwanie.
encoded: Spis treści: Naukowcy projektują idealne budki dla ptaków Lepsze schronienie dla ptaków dzięki nauce i technologii Czy nowoczesne budki pomogą uratować zagrożone gatunki? Na terenie posiadłości okazałego pałacu niedaleko Oksfordu, w południowo-zachodniej Anglii, dr Dan Parker balansuje na drabinie, próbując przymocować do jesionu nietypowy obiekt. Z wyciągniętymi w górę ramionami trzyma coś wielkości tostera o falistej powierzchni. Przedmiot jest lekki i pusty w środku, z pojedynczym, okrągłym otworem z boku. Najbardziej intryguje jednak jego zewnętrzna warstwa: grudkowata niczym wata, ale jednocześnie twarda, a przy tym wyraźnie pachnąca... grzybami. – To reishi, gatunek grzyba występujący w tej części Anglii – wyjaśnia dr Dan Parker, naukowiec z Uniwersytetu w Melbourne. W ciągu ostatnich dwóch tygodni dr Parker wydrukował w technologii 3D podstawowy kształt pudełka, wykorzystując trociny i biodegradowalne tworzywo roślinne, a następnie zaszczepił je grzybnią, która stopniowo zaczęła porastać jego powierzchnię. Tego typu metoda wytwarzania przedmiotów z grzybni (mycelium) – wytrzymałej, przypominającej korzenie struktury grzybów – znajduje już zastosowanie w architekturze. Powstają w ten sposób różne obiekty, od krzeseł po cegły. Dr Parker nazywa ten osobliwy obiekt „protetyczną dziuplą”. Jego przeznaczenie staje się jasne, gdy naukowiec ponownie wspina się po drabinie – tym razem, by obok zawiesić tradycyjną budkę lęgową ze spadzistym, zielonym dachem. Dzieło dr Parkera ma rzucić wyzwanie standardowym domkom dla ptaków, które – choć powszechne na całym świecie – często nie przyciągają docelowych gatunków lub – co gorsza – skazują je na chłód i wilgoć, które mogą być zabójcze dla piskląt. Projektując schronienie od podstaw, dr Parker chce zapewnić lepszy start dziuplakom, takim jak rzadka sikora uboga. Eksperyment dr Parkera obejmie porównanie dziesięciu takich nowatorskich schronień z dziesięcioma tradycyjnymi budkami. Celem jest sprawdzenie, czy „grzybowe dziupl…

grzybowe-budki-dla-ptakow-f8cbc4c.jpg
width: 1200
height: 675

Szokujące okrucieństwo w Senegalu: ptaki otruto i pozbawiono głów. To tylko mała część „sępiego kryzysu” w Afryce
type: item
date: 2026-03-18T09:40:02.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
subject: senegal
subject: zagrożone gatunki
description: W Senegalu doszło do niepotykanego okrucieństwa wobec ptaków, a jego źródłem prawdopodobnie są przesądy. 24 sępy zostały zwabione do zatrutej padliny, a potem pozbawione głów.
encoded: Niestety, w skali kontynentu nie był to jednostkowy przypadek. W różnych krajach Afryki od lat dochodzi do tego typu aktów okrucieństwa. Mówi się wręcz o „sępim kryzysie”, a los wielu gatunków tych majestatycznych ptaków jest coraz bardziej zagrożony. Makabra w senegalskiej wiosce O okrutnym incydencie doniosła organizacja Vulture Conservation Foundation, zajmująca się ochroną sępów, głównie w Europie. 8 marca 2026 w wiosce Khaoul Godaguène w Senegalu zaalarmowano żandarmerię. Znaleziono martwego osła otoczonego martwymi sępami. Według wstępnego dochodzenia, osioł należał do lokalnego rolnika i wykazywał oznaki choroby na kilka dni przed makabrycznym odkryciem. Rolnik oświadczył, że gdy został zaalarmowany o śmierci swojego zwierzęcia, padlina zdążyła już przyciągnąć liczne sępy. Te same sępy lokalna policja znalazła martwe i pozbawione głów kilka dni później. Jeden z osobników był zaobrączkowany. Najprawdopodobniej to przypadek rytualnego otrucia i zabicia, praktyki popularnej w niektórych obszarach Afryki. Niektórzy wierzą, że używanie głów sępów w tradycyjnych rytuałach może przynieść szczęście. Praktyki te nasilają się w różnych ważnych społecznie momentach, takich jak wybory czy mecze piłki nożnej. I napędzają nielegalny handel, przez który co roku giną setki zwierząt, w tym sępy. Afrykański „sępi kryzys” przybiera na sile Zjawisko trucia sępów i pozyskiwania ich części ciała niestety przybiera w Afryce na sile. Mówi się wręcz o „sępim kryzysie”. Gwałtowne załamanie populacji sępów trwa od początku XXI wieku. Jego główną przyczyną jest trucie padliny pestycydami przez kłusowników oraz nielegalny handel częściami ciała ptaków, do celów tradycyjnej medycyny i rytuałów. W Afryce Północnej kryzys doprowadził do regionalnego wyginięcia sępa kasztanowatego i uszatego, oszczędzając jedynie nieliczne populacje sępa płowego, egipskiego oraz orłosępa. Afryka Zachodnia odnotowała drastyczne spadki liczebności sięgające 97% w niektórych populacjach, zwłaszcza sępów brunatn…

otrute-sepy-d367bac.jpg
width: 5000
height: 3334

Ten brązowy ptak to najlepszy wokalista Polski. Kiedyś był cenionym przysmakiem
type: item
date: 2026-03-15T09:03:24.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
description: Dwanaście tysięcy lat temu drozd śpiewak był przysmakiem kulinarnym, później cenionym ptakiem klatkowym. Dziś, choć jest pod ochroną, wciąż mierzy się z zagrożeniami w środowisku. Oto historia jednego z najbardziej utalentowanych wokalistów świata ptaków.
encoded: Spis treści: Skąd się wziął drozd? Zasięg występowania drozda śpiewaka Wygląd i cechy rozpoznawcze W gnieździe śpiewaka Śpiewak pod ochroną Niekiedy woła „Zosia!”, innym razem „Filip!”, a jego turkusowe jaja wyglądają jak klejnoty ukryte w mchu. Drozd śpiewak to najbardziej utalentowany, a zarazem najbardziej doświadczony przez historię ptak. Gatunek ten wykazuje imponującą zdolność adaptacji, zakładając gniazda w lasach, parkach i ogrodach. Część jego populacji przemieszcza się na zimowiska w Europie Południowej i Afryce Północnej. Odkryj tajemnice życia wielkiego solisty. Skąd się wziął drozd? Drozd śpiewak, czyli łaciński Turdus philomelos, to przedstawiciel rodzaju Turdus z rodziny drozdowatych (Turdidae). Rodzina ta należy do rzędu wróblowych (Passeriformes), który jest najliczniejszą grupą ptaków na świecie, obejmującą ponad 6 tysięcy gatunków. Samo słowo drozd, jak zauważa prof. Jerzy Bralczyk w „Zwierzyńcu”, ma korzenie sięgające języka praindoeuropejskiego (rekonstruowana forma „trozdos”). Prawdopodobnie miało ono charakter dźwiękonaśladowczy, oddający specyficzne odgłosy tych ptaków. Drugi człon philomelos, określający już gatunek ptaka, wziął się prawdopodobnie z mitu o zmienionej w ptaka dziewczynie imieniem Filomela. Po grecku Philomela oznaczało „kochającą muzykę” – od słów philos (miłośnik) oraz melos (melodia, śpiew). W wolnym przekładzie nawiązuje to do wybitnych zdolności wokalnych, jakimi wyróżnia się dziś drozd śpiewak. Zasięg występowania drozda śpiewaka Na świecie występuje dziś ok. 194 gatunków drozdów i gatunków pokrewnych należących do 17 rodzajów. Gatunki te to prawdziwi obywatele świata o zasięgu kosmopolitycznym, co oznacza, że można je spotkać niemal na każdym kontynencie, z wyjątkiem Antarktydy i niektórych wysp oceanicznych. Zasięg występowania drozda śpiewaka rozciąga się od zachodu Palearktyki po jezioro Bajkał w Rosji. Jako gatunek introdukowany pod koniec XIX w. zadomowił się również w krainie australijskiej (Australia, Nowa Zeland…

GettyImages-1357516707-46deb3f.jpg
width: 4134
height: 2756

Kruki i wilki w Yellowstone – naukowcy odkryli zaskakującą strategię ptaków. „Na początku byliśmy zdziwieni”
type: item
date: 2026-03-14T08:58:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: przyroda usa
subject: ptaki
subject: wilki
subject: yellowstone
description: Kruki są niesamowicie inteligentnymi i zaradnymi ptakami. Do tej pory uważano, że śledzą watahy wilków, by pozyskać pożywienie. Tymczasem te ptaki to mistrzowie nawigacji. Wykorzystują „mapy” w swoich głowach, by dotrzeć do miejsc, gdzie natkną się na smakowitą padlinę. Co ustalili naukowcy?
encoded: Początek badań na terenie Parku Narodowego Yellowstone w USA nie był łatwy. Naukowcy musieli najpierw schwytać kruki, by zainstalować na ich odnóżach mikroskopijne nadajniki. A te ptaki nie są łatwym celem. Badacze zaczaili się na nie w pobliżu kempingów. Jako przynęty używano śmieci i jedzenia typu fast food, by oszukać ich czujność. Nadajniki GPS założono ostatecznie na 69 krukach. Jeśli chodzi o wilki to spora część populacji już posiadała specjalne obroże telemetryczne, więc nie trzeba było się już tym zajmować. Teraz przyszedł czas na włączenie laptopów i przyglądanie się zachowaniu zwierząt. Testowanie kruków Głównym celem badań było zweryfikowanie wieloletniego przekonania, że kruki znajdują pożywienie głównie poprzez bezpośrednie śledzenie watah wilków. Choć powszechnie uważano, że ptaki te po prostu „trzymają się blisko” drapieżników, hipoteza ta nigdy wcześniej nie została poddana rzetelnym testom. Pamięć przestrzenna ptaków Nowe badanie, w którym przez dwa i pół roku śledzono kruki i wilki w Parku Narodowym Yellowstone, pokazuje, że padlinożercy stosują znacznie bardziej wyrafinowaną strategię. Kruki potrafią zapamiętać, gdzie wilki najprawdopodobniej upolują ofiarę i wracają na te tereny z daleka. – Potrafią lecieć sześć godzin bez przerwy, prosto do miejsca upolowania ofiary – mówi pierwszy autor badania dr Matthias Loretto z Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu. Odkrycia opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science” sugerują, że kruki wykorzystują pamięć przestrzenną i nawigację do znajdowania pożywienia rozrzuconego po terenie. – Kruki potrafią pokonywać duże odległości, latając, i wydają się mieć dobrą pamięć, więc nie muszą stale podążać za wilkami, aby czerpać korzyści z obecności drapieżników – mówi dr Loretto. Ptasie strategie bardziej wysublimowane – Wszyscy zakładaliśmy, że ptaki mają bardzo prostą zasadę: po prostu trzymać się blisko wilków. Nie wiedzieliśmy, do czego zdolne są kruki, ponieważ nikt nigdy nie stawiał ich w centrum …

wolf-9145f86.jpg
width: 1400
height: 934

Oto żaba, która śpiewa jak ptak. Oszukała wszystkich, łącznie z biologami
type: item
date: 2026-03-13T14:53:37.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: chiny
subject: ptaki
subject: żaby
description: Badania w południowych Chinach odkryły fascynujący przypadek tzw. konwergencji akustycznej. Nawoływania jednego z lokalnych gatunków żab drzewnych do złudzenia przypominają śpiew drozda. Te dźwięki oszukują nie tylko potencjalne drapieżniki, ale i pracujących w terenie biologów.
encoded: Rodzaj Gracixalus to małe i średnie żaby z rodziny nogolotkowatych (Rhacophoridae), które zamieszkują gęste górskie lasy Azji Południowo-Wschodniej. Ich zasięg występowania rozciąga się od Mjanmy i północno-zachodniej Tajlandii, przez Laos i Wietnam, po południowe i wschodnie prowincje Chin, takie jak Junnan i Tybet. Analizy bioakustyczne w chińskim rezerwacie przyrody Leigongshan odkryły niezwykłe zjawisko. Żabka z gatunku Gracixalus weii wykształciła sygnały godowe, które dla ludzkiego ucha są niemal nieodróżnialne od pieśni drozda czarnopierśnego (Turdus dissimilis). Ukryty świat azjatyckich żab Rodzaju Gracixalus liczy na ten moment 16 gatunków żab, wśród których znajdują się m.in. G. lumarius, G. gracilipes, a także nowo odkryte gatunki G. patkaiensis (2023) czy G. truongi (2023). Płazy te zasiedlają specyficzne i trudne do badania nisze, żyjąc np. wewnątrz łodyg bambusa lub w gęstym poszyciu leśnym. Ich identyfikacja to dla biologów prawdziwa „droga przez mękę”. Wydawałoby się więc, że narzędzia bioakustyczne będą tu nieocenione i pozwolą na identyfikację żab po dźwiękach. Do czasu… Dźwiękowa zagadka Gracixalus weii Okazało się bowiem, że gatunek Gracixalus weii wcale nie brzmi jak żaba. Naukowcy wyróżnili dwa typy nawoływań godowych: A i B. Typ A, składający się z nuty wprowadzającej i dwóch krótkich dźwięków przypominających kliknięcia, wykazuje uderzające podobieństwo do struktury pieśni drozda czarnopierśnego. Oba gatunki stosują ten sam wzorzec tworzenia „melodii”, choć wysokość dźwięków może się różnić. To zjawisko ewolucyjnej zbieżności sugeruje długotrwałe interakcje ekologiczne. Podobne przypadki odnotowano wcześniej jedynie w 1984 roku w Himalajach, między żabami z rodzaju Nanorana a świstunkami z rodzaju Phylloscopus. Co dalej z badaniami bioakustycznymi? Odkrycie „ptasich” głosów u żab ma fundamentalne znaczenie dla metodologii badań. Podobieństwo to często prowadzi do niedoszacowania populacji płazów, bo biolodzy myślą, że słyszą ptaki. Autorzy ba…

zaba-spiewa-jak-ptak-5361ce3.jpg
width: 1409
height: 1154

Dramatyczne starcie w amazońskiej dżungli. Harpia wielka zaatakowała turystkę
type: item
date: 2026-03-13T10:40:57.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: ameryka południowa
subject: biologia
subject: drapieżniki
subject: obserwacje
subject: ptaki
description: W lasach Gujany Francuskiej doszło do bezprecedensowego incydentu – harpia wielka wbiła szpony w głowę turystki. To pierwszy naukowo potwierdzony przypadek tak agresywnego zachowania orła wobec człowieka.
encoded: Spis treści Tropikalny orzeł zaatakował kobietę Harpia wielka – jeden z największych ptaków drapieżnych na świecie Czy orły atakowały ludzi? O atakach orłów na ludzi, a także na inne naczelne, dotychczas krążyły tylko niepotwierdzone opowieści. Teraz opisano pierwszy naukowo udokumentowany przypadek harpii wielkiej atakującej dorosłego człowieka w amazońskim lesie deszczowym. Wyniki obserwacji opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „Ecology and Evolution”. Tropikalny orzeł zaatakował kobietę Do incydentu doszło w Gujanie Francuskiej, na turystycznej wycieczce w amazońskiej dżungli, w grupie prowadzonej przez miejscowego przewodnika. 29-letnia kobieta wraz z partnerem na chwilę oddalili się od grupy by zrobić zdjęcia orła – harpii wielkiej, która z zaciekawieniem przyglądała się turystom. Nagle ptak ruszył do ataku na kobietę. Wbił szpony w skórę głowy, pozostawiając głębokie rany. Kobieta ukryła twarz w dłoniach i upadła na ziemię. Harpia wciąż siedziała na jej głowie, nie wydając żadnego dźwięku, z rozpostartymi skrzydłami. Towarzyszący jej mężczyzna przydeptał głowę orła do ziemi i dopiero wtedy ptak rozluźnił uchwyt swoich szponów, a kobieta została uwolniona. Ofiara została szybko przetransportowana do szpitala w Cayenne, stolicy Gujany Francuskiej, gdzie otrzymała odpowiednią opiekę medyczną. Lekarze, ornitolodzy i fotografowie szczegółowo udokumentowali całe zdarzenie. Atakującym był dorosły osobnik harpii wielkiej. Zaatakowana kobieta była drobnej budowy, co pewnie zachęciło orła do wybrania właśnie jej. Harpia wielka – jeden z największych ptaków drapieżnych na świecie Harpia wielka (Harpia harpyja) to jeden z największych i najsilniejszych ptaków drapieżnych świata, zamieszkujący tropikalne lasy Ameryki Środkowej i Południowej. Charakteryzuje się masywnym ciałem, potężnymi szponami oraz efektownym, wachlarzowatym czubem na głowie. Wachlarz piór wokół głowy może stroszyć lub chować. Poluje głównie na ssaki nadrzewne, takie jak leniwce i małpy. Także na …

harpia-wielka-f6fcef4.jpg
width: 3467
height: 2327

Z dżungli do grobowca. Nowe badania ujawniają handel papugami w Ameryce Południowej
type: item
date: 2026-03-13T09:16:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: papugi
subject: peru
subject: ptaki
description: Pióra papug z elitarnego i starożytnego grobowca w Peru zdradziły ważne informacje na temat dawnego handlu i dalekosiężnych kontaktów. To wielobarwna opowieść o czasach sprzed powstania imperium inkaskiego.
encoded: Ameryka Południowa jest kolebką licznych kultur. Najbardziej znana pozostaje oczywiście cywilizacja Inków. To z nią związana jest słynna peruwiańska atrakcja turystyczna Machu Picchu. Najnowsze badanie, którego wyniki opublikowano na łamach „Nature Communications”, dotyczy jednak mniej znanej kultury Ychsma. Rozwijała się ona na środkowym wybrzeżu Peru między 1000 a 1470 rokiem n.e. „Papuzi” grobowiec w Pachacamac Najważniejszym centrum religijnym kultury Ychsma było Pachacamac. W 2005 roku archeolodzy odkryli tam nienaruszony, bogaty grobowiec. Znajdowały się w nim 34 pakunki pogrzebowe z mumiami. Niektóre z nich zdobiły tak zwane fałszywe głowy z maskami i pióropuszami. Wykorzystano w nich setki jaskrawych, niebieskich i zielonych piór. Dla ludów andyjskich takie ozdoby były symbolem najwyższego statusu i władzy. Wybrzeże Peru to jednak jedna z najsuchszych pustyń świata, dlatego kolorowe papugi tam nie występują. Ich naturalnym środowiskiem jest wilgotna dżungla Amazonii, oddzielona od wybrzeża potężnym łańcuchem górskim. Naukowcy zaczęli się więc zastanawiać, w jakiej formie pióra dotarły do Pachacamac. Odpowiedź przyniosły specjalistyczne analizy. Co zdradziły analizy piór? Aby poznać historię tych artefaktów, zespół badaczy przeanalizował 25 piór. Zastosowano nowatorskie i interdyscyplinarne metody. Głównym narzędziem była analiza kopalnego DNA, czyli aDNA. Pozwoliła ona precyzyjnie zidentyfikować gatunki ptaków. Były to: ara żółtoskrzydła, ara zielonoskrzydła, ara zwyczajna, amazonka mączna. Dodatkowo naukowcy zbadali stabilne izotopy węgla i azotu w tkankach piór. Ta metoda pozwala odczytać dietę ptaka w momencie wzrostu pióra. Datowanie radiowęglowe AMS potwierdziło wiek znalezisk. Pióra pochodzą z okresu między 1102 a 1457 rokiem n.e. Z Amazonii na wybrzeże Peru Wyniki analizy genetycznej były zaskakujące. Pióra charakteryzowały się bardzo wysoką różnorodnością biologiczną, co wyklucza tezę, że ptaki pochodziły z lokalnej, zamkniętej hodowli. Wszystkie te …

Image-Four-c77be97.jpg
width: 4000
height: 3000

Inteligentne gawrony znikają z Polski. Ekspert: „To jeden z najszybszych spadków liczebności”
type: item
date: 2026-03-09T11:37:02.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: gawron
subject: polska
subject: ptaki
subject: zagrożone gatunki
description: Gawron to inteligentny ptak, który towarzyszy Polsce od setek lat. Jest gatunkiem osiadłym, który ramię w ramię z nami mierzy się się z zimowymi mrozami, chłodem i jesienną słotą (ale niektóre osobniki lubią odwiedzić zimą Lazurowe Wybrzeże). Chociaż wciąż można zauważyć go w większych grupach – szczególnie w miastach – to z roku na rok gawronów jest coraz mniej. Skala zanikania budzi niepokój przyrodników.
encoded: – Ogólna sytuacja gawronów w Polsce i Europie jest dramatyczna – mówi PAP Przemysław Wylegała, ekspert Polskiego towarzystwa ochrony przyrody „Salamandra”. – Nie jest to jeszcze gatunek szczególnie rzadki, ale wykazuje bardzo szybki spadek liczebności, rzędu 4–5% rocznie. Chociaż może brzmieć to niepozornie, to jeden z szybszych spadków liczebności ptaków, które obserwujemy w Polsce i sprawia, że w perspektywie najbliższych lat gawrony po prostu… znikną. Skala i tempo zanikania gawronów w Polsce Spadek liczebności gawrona Dawniej w Polsce było niemal pół miliona par lęgowych gawronów. Dzisiaj najnowsze szacunki mówią o liczbie 137–178 tys. par. W niektórych regionach – takich jak północna Wielkopolska czy Ziemia Lubuska – populacja gawronów zmalała o ponad połowię w zaledwie dekadę. W poszczególnych częściach Polski sytuacja jest zupełnie inna Zdecydowanie najgłębsze spadki obserwuje się na zachodzie i północy kraju – tam, gdzie nowoczesne rolnictwo wyparło tradycyjną mozaikę pól i łąk, stawiając na wielkoobszarowe monokultury. Tam gawrony znikają w zastraszającym tempie. Tymczasem na Lubelszczyźnie czy Podlasiu, gdzie pola są mniejsze, a krajobraz bardziej urozmaicony, populacje są stabilniejsze. Jak wygląda sytuacja w Europie? Nie tylko Polska notuje ten spadek. Według publikacji naukowców Instytutu Ochrony Przyrody PAN i danych „Biological Conservation”, populacje gawrona maleją w większości krajów Europy Środkowej i Zachodniej. Tak jak i w Polsce, proces ten postępuje tam, gdzie krajobraz rolniczy upodabnia się do wielkich zachodnioeuropejskich upraw – jednorodnych i ubogich w miejsca do żerowania i gniazdowania. Przyczyny gwałtownego spadku populacji gawronów Nowoczesne rolnictwo odbiera gawronom miejsce do życia Gawrony to niezwykle inteligentne krukowate, które słyną z tworzenia prostych narzędzi i rozwiązywania skomplikowanych zadań logicznych. Chociaż te monogamiczne ptaki pochodzą z azjatyckich stepów, to od setek lat upodobały sobie polską wieś. Ich kolon…

GettyImages-1318783849-f113cde.jpg
width: 4979
height: 3319

To najwięksi giganci wód świata. Odkryj tajemnice pelikanów
type: item
date: 2026-03-09T07:03:42.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
subject: zima
description: Pelikany są jednymi z najbardziej charakterystycznych ptaków wodnych świata. Kryją w sobie tajemnice dawnych wierzeń, zagrożeń i niezwykłej roli w ekosystemach, które zamieszkują. Oto opowieść o największych gigantach wód – majestatycznych pelikanach.
encoded: Spis treści: Ewolucja wyobrażeń o pelikanie Pelikany i ich pokrewne gatunki Przegląd gatunków pelikanów świata O zagrożeniach i ochronie pelikanów Rola pelikanów w ekosystemie Przez wieki ludzie patrzyli na pelikany z podziwem, strachem i ciekawością. Były przedmiotem polowań, źródłem piór, mięsa, a nawet dawnych wierzeń leczniczych. Współczesna nauka pokazuje jednak, że ich prawdziwa wartość kryje się w roli, jaką odgrywają w ekosystemach. Obecność tych ptaków wpływa nie tylko na populacje ryb i rozprzestrzenianie roślinności wodnej, ale także na funkcjonowanie terenów podmokłych, czyniąc pelikany ważnymi wskaźnikami stanu środowiska wodnego. Oto opowieść o jednych z największych ptaków wodnych świata. Ewolucja wyobrażeń o pelikanie Jedne z najwcześniejszych wzmianek o pelikanach pojawiają się u jednego z najważniejszych antycznych zoologów – Pliniusza Starszego z I wieku naszej ery. W „Historii naturalnej” opisuje on pelikana różowego (Pelecanus onocrotalus), którego dziób określa jako „rodzaj drugiego brzucha”. Zwierzę to cechuje się niezwykłą żarłocznością: gromadzi pokarm w dziobie, a następnie przenosi go do właściwego żołądka, podobnie jak zwierzęta przeżuwające. We wczesnochrześcijańskim dziele „Fizjolog” (Physiologus), powstałym między II a IV w. i stanowiącym podstawę średniowiecznych bestiariuszy, obraz pelikana ulega zasadniczej przemianie. Nie jest on już łakomym ptakiem, lecz wzorcem miłości rodzicielskiej. Po śmierci piskląt pelikan opłakuje je przez trzy dni, po czym matka rani swój bok, a jej krew przywraca młode do życia. W jednej z wersji legendy ptak wznosi się wysoko i skrapia pisklęta krwią z obłoków. Przez stulecia legenda o pelikanie w zasadzie nikomu nie przeszkadzała, a wizerunek rozdzierającego własną pierś był powszechnie znany. Dopiero w epoce renesansu (XIV–XVI w.) przyrodnicy zaczęli dostrzegać różnicę między symbolicznym obrazem a rzeczywistym zachowaniem zwierząt. W rzeczywistości pelikany nie wskrzeszają młodych krwią, lecz zachowuj…

AdobeStock327929368-decd5ac.jpeg
width: 5024
height: 3349

Ptaki są jeszcze bardziej niezwykłe, niż myślisz. Te ciekawostki zaskoczą nawet naukowców
type: item
date: 2026-03-08T09:42:17.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: ciekawostki
subject: dzikie zwierzęta
subject: książki
subject: ornitologia
subject: ptaki
description: „Biologia ptaków” to obszerne i przystępne kompendium dla naukowców i miłośników ptaków. Łączy wiedzę przyrodniczą z historią odkryć, ochrony gatunków i fascynujących zachowań. Książka pokazuje, jak badania naukowe i działania ochronne kształtowały nasze rozumienie życia ptaków.
encoded: Spis treści: Pochodzenie ptaków Nazewnictwo i systematyka Oologia i jej nieoczywiste znaczenie Biologia rozrodu ptaków Fizjologia i długowieczność ptaków Historia ochrony ptaków Autorzy „Biologii ptaków” prowadzą czytelnika od pochodzenia ptaków, przez systematykę i nazewnictwo, aż po strategie lęgowe, fizjologię i długowieczność. Przykłady z życia codziennego, takie jak skomplikowane konstrukcje gniazd, zdolności pamięciowe niektórych gatunków czy rekordy długości życia sprawiają, że książka jest atrakcyjna zarówno dla naukowców, jak i miłośników ptaków. Dodatkowo ukazanie historii ochrony ptaków i wpływu człowieka na populacje gatunków podkreśla, jak współczesna ekologia i prawo ochronne opierają się na dekadach badań i doświadczeń. Pochodzenie i szacowanie populacji ptaków W rozdziale poświęconym pochodzeniu ptaków autorzy podejmują jeden z najważniejszych i najbardziej dyskutowanych tematów w ornitologii – ich ewolucję. Przedstawia współczesny konsensus naukowy, zgodnie z którym ptaki są potomkami dinozaurów, grupy gadów dominujących na Ziemi aż do masowego wymarcia pod koniec epoki kredowej. Przywołane zostaje historyczne znaczenie odkrycia skamieniałości Archaeopteryx, którego ewolucyjny charakter podkreślał już w XIX wieku Thomas Huxley. Autor pokazuje, jak współczesne badania kopalne i analizy DNA pozwoliły lepiej zrozumieć moment powstania oraz różnicowania się ptaków. Po omówieniu ewolucyjnych korzeni ptaków autor zwraca uwagę na skalę ich współczesnej różnorodności oraz problemy związane z jej badaniem. Zgodnie z najpowszechniej akceptowanymi klasyfikacjami obecnie wyróżnia się nieco ponad 10 tys. gatunków ptaków, które wywodzą się od wspólnego przodka żyjącego ok. 130 milionów lat temu. Jednak sama liczba gatunków to tylko część obrazu – znacznie trudniejsze okazuje się określenie, ile osobników żyje obecnie na Ziemi oraz w jakiej kondycji znajdują się ich populacje. Autorzy stawiają pytanie, w jaki sposób naukowcy są w stanie ocenić liczebność ptaków w …

biologia-ptakow-0221369.jpg
width: 1800
height: 1200

Populacja ptaków maleje coraz szybciej. W tych regionach USA sytuacja jest dramatyczna
type: item
date: 2026-03-06T10:02:14.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona środowiska
subject: ptaki
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe badania wykazały, że populacje ptaków w Ameryce Północnej drastycznie maleją. Co gorsza, tempo jest znacznie szybsze, niż dotychczas zakładano. Naukowcy odkryli, że najgorzej jest w trzech rolniczych regionach tego kontynentu.
encoded: Na łamach czasopisma naukowego „Science” ukazało się niepokojące badanie dotyczące populacji dzikich ptaków w Ameryce Północnej. Czesko-amerykański zespół przeanalizował występowanie tych zwierząt w latach 1987–2021. Okazało się, że w tym czasie doszło do znacznego przyspieszenia spadku ich liczebności – w szczególności w trzech regionach. Działalność człowieka a populacje ptaków „Działalność człowieka mogła przyspieszyć spadek liczebności populacji ptaków, ale przyspieszenie to pozostaje niedostatecznie zbadane” – napisali autorzy w swojej pracy. Naukowcy sprawdzili w sumie 261 gatunków, 54 rodzin i 10 siedlisk dla ponad 1000 tras ptasich wędrówek. „Wykazaliśmy średni spadek liczebności wszystkich ptaków na całym kontynencie z punktami krytycznymi w południowych i ciepłych częściach Ameryki Północnej, w regionie środkowoatlantyckim, na zachodzie kraju i w Kalifornii” – napisali badacze. Według autorów spadek populacji ptaków w tych częściach Ameryki Północnej odpowiada wzrostowi intensywności rolnictwa. Badacze porównali mapy zmian liczebności ptaków z danymi dotyczącymi użytkowania ziemi, zmian klimatycznych oraz innych form presji człowieka na środowisko. Najsilniejszą zależność zauważono właśnie w regionach o najbardziej intensywnej produkcji rolnej, gdzie dominują wielkoobszarowe uprawy oraz szerokie stosowanie nawozów i pestycydów. Rolnictwo może przyczyniać się do wymierania zwierząt Naukowcy podkreślają jednak, że ich analiza pokazuje przede wszystkim zależności statystyczne. Oznacza to, że trudno wskazać jeden konkretny czynnik odpowiedzialny za przyspieszenie spadku populacji. Najprawdopodobniej chodzi o kombinację kilku procesów. To przekształcanie naturalnych siedlisk w pola uprawne, coraz częstsze używanie chemicznych środków w rolnictwie, a także spadek liczebności owadów, które dla wielu gatunków ptaków stanowią podstawowe źródło pokarmu. Problem nie dotyczy przy tym tylko kilku szczególnie wrażliwych gatunków. Z analiz wynika, że aż 122 z 261 badanyc…

ptaki-8798f34.jpg
width: 1799
height: 1200

Zamiast Afryki wybrał polską zimę. Bocian z Kujaw złamał odwieczny schemat migracji
type: item
date: 2026-03-03T09:01:36.000Z
creator: Michał Tadeusz Gajewski vel Powsinoga
subject: Przyroda
subject: bociany
subject: Kujawsko-Pomorskie
subject: ochrona zwierząt
subject: ptaki
description: W gminie Aleksandrów Kujawski bocian biały postanowił zostać na zimę. Gdy wiatr z Doliny Wisły zaczął wdzierać się pod dachy, Wojtek – bo tak nazwali go mieszkańcy – nadal stał na swoim gnieździe. Ta decyzja stała się wymowną opowieścią o zmianie klimatu i o tym, jak lokalna społeczność odpowiada na globalne wyzwania.
encoded: Spis treści: Sąsiedzka sieć zaufania Test sylwestrowy Menu na mrozy Wspólna planeta Ornitolodzy zjawisko pozostającego za zimę bociana białego tłumaczą łagodniejszymi zimami i łatwiejszym dostępem do pożywienia. W raportach to po prostu kolejny „trend”. Na Kujawach ów trend ma twarz konkretnego ptaka i grupy ludzi, którzy postanowili, że nie pozwolą mu zamarznąć. A zima wcale nie była łagodna. Sąsiedzka sieć zaufania – Już na początku listopada byliśmy zaniepokojeni – wspomina pan Jerzy. – Obserwowaliśmy gniazdo dzień po dniu. W końcu zaczęliśmy alarmować służby i urząd gminy. Trzeba było działać. Impuls wyszedł od grupy sąsiadów, którzy w lokalnym kontekście znaczą więcej niż niejedna instytucja. W skrócie mówią o sobie: „Sąsiedzi Wojtka”. W takich miejscach kapitałem nie są budżety, lecz sieci zaufania – telefony późno wieczorem i szybka wymiana informacji. – Zauważyliśmy go o zmroku, jadąc do filharmonii – opowiada pani Jolanta. – W drodze na koncert natknęliśmy się na historię, której nie dało się odłożyć na później. Z sąsiedzkich rozmów wyłonił się kontakt do Joanny Szczygłowskiej z ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt „Feniks” pod Inowrocławiem. Zanim zapadła decyzja o transporcie, trzeba było ocenić kondycję ptaka. Wiedza specjalistów okazała się równie ważna, jak gotowość mieszkańców do czuwania. Test sylwestrowy Decydująca okazała się noc sylwestrowa. Huk petard i błyski fajerwerków to dla zwierząt ogromny stres. Wojtek przetrwał ten test. Gdy nad ranem opadły dymy, bocian wciąż był na miejscu. Dla mieszkańców był to sygnał: przechodzimy z fazy „obserwujemy” do fazy „organizujemy”. Tak narodził się system dyżurów. Stworzono cyfrową grupę wsparcia, gdzie zapisywano, kto dogląda ptaka, kto przywozi jedzenie, a kto sprawdza prognozy. To połączenie wiejskiej solidarności z nowymi technologiami pokazuje, jak głęboko era cyfrowa przeniknęła na prowincję. Menu na mrozy Kiedy temperatura spadła, najważniejsze stały się ciepło i jedzenie. Codzienna porcja dla Wojt…

Bocian-ktory-nie-odlecial-na-zime-bd29be0.jpg
width: 2813
height: 1875

Wiosna leci do Polski na skrzydłach ptaków. Żurawie już na Polesiu, a bocian Krutek miał ciężką podróż
type: item
date: 2026-02-23T13:25:17.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: bociany
subject: polska
subject: ptaki
subject: wiosna
subject: żurawie
description: Poleski Park Narodowy, Mazurski Park Krajobrazowy i Grupa EkoLogiczna donoszą o ptasich zwiastunach nadchodzącej wiosny. Pierwsze obserwacje dotyczą żurawi i bocianów. Klangor żurawi słychać już w wielu miejscach kraju.
encoded: „Jedna jaskółka wiosny nie czyni” – mówi polskie przysłowie. Wiosna to na terenie Polski czas wielkich powrotów ptaków z zimowisk w cieplejszych regionach świata, m.in. na południu Europy, Bliskim Wschodzie, północy i centrum Afryki. Bociany i żurawie to tylko niektóre z gatunków, które wracają do Polski po zimowej nieobecności. I pierwsze z nich już się pojawiły. Żurawie w Poleskim Parku Narodowym Poleski Park Narodowy doniósł o pojawieniu się żurawi 20 lutego. Były słyszane i widziane nad Bagnem Bubnów. Ptaki zaobserwował i sfotografował Sławomir Wróbel, podleśniczy w Poleskim Parku Narodowym. Stado około 30 osobników pojawiło się 20 lutego, kiedy panował jeszcze siarczysty mróz – aż -19 st. Celsjusza. Żurawie potrafią przeżyć w takich temperaturach – niektóre z nich spędzają w Polsce całą zimę, tym bardziej że statystycznie nasze zimy są coraz cieplejsze, choć obecna się z tego trendu wyłamuje. Bociany: wybierają się, już lecą, a może już są? Stowarzyszenie Grupa EkoLogiczna obserwuje ruchy bocianów za pomocą nadajników GPS. Według najnowszych informacji dwa osobniki – Drugi i Zbysia – intensywnie przemieszczają się nad terenem Afryki. Choć nie oznacza to jeszcze, że lecą prosto do Polski, taki wzrost aktywności to zwiastun nadchodzącej migracji. Według informacji z 22 lutego 2026, Zbysia „zimowała w Czadzie. Na początku roku przemieściła się do Sudanu. Pierwszego lutego wleciała do Etiopii. Aż do przedwczoraj siedziała w tym samym miejscu. Od trzech dni, leci dość wyrównanym rytmem, w kierunku północnym. W ciągu ostatnich kilku dni pokonała około 450 km. Bocian Drugi, według informacji z 19 lutego, „leci intensywnie w kierunku Europy (...). Od wczoraj rana do dziś, do 14.52 Drugi pokonał 270 km. Tempo przemieszczania się jest dość szybkie i dowodzi, że ptak znajduje się w silnej grupie migrującej w kierunku Europy”. Trudna podróż bociana Krutka Z kolei Mazurski Park Krajobrazowy systematycznie donosił o migracji bociana Krutka. Pierwsze odczyty dotarły już na po…

zurawie-wiosna-921f2b0.jpeg
width: 5111
height: 3401

To najpotężniejszy ptak szponiasty USA. Jeszcze niedawno stał na skraju wyginięcia
type: item
date: 2026-02-22T07:32:30.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona przyrody
subject: orzeł bielik
subject: ptaki
subject: zima
description: Bielik amerykański to symbol siły i niezależności Stanów Zjednoczonych. Niegdyś znajdował się na krawędzi wyginięcia, dziś dzięki ochronie zdołał powrócić do natury. Oto niesamowity łowca, który odzyskał swoje miejsce w dzikim krajobrazie Ameryki.
encoded: Spis treści: Bielik amerykański – godło narodowe Stanów Zjednoczonych Nie wszystko bielik, co ma białą głowę Siedliska bielika amerykańskiego Gniazdowanie i wychów piskląt Pod skrzydłami giganta – co gości na stole bielika? Bielik bez tajemnic – top 10 fascynujących faktów Zagrożenia i ochrona gatunku Bielik amerykański przez wieki towarzyszył rdzennym mieszkańcom Ameryki Północnej, by później trafić na herby, monety i sztandary młodego państwa. Choć jeszcze niedawno jego los wisiał na włosku, dziś znów unosi się nad rzekami i wybrzeżami kontynentu. Historia bielika to opowieść o upadku, odrodzeniu i kruchych relacjach człowieka z dziką przyrodą. Bielik amerykański – godło narodowe Stanów Zjednoczonych Bielik amerykański od dawna zajmuje ważne miejsce w kulturach rdzennych ludów Ameryki Północnej, o czym świadczy obecność jego piór i części ciała na licznych stanowiskach archeologicznych. Mimo krytycznej opinii Benjamina Franklina, jednego z ojców założycieli Stanów Zjednoczonych, w 1782 roku Kongres USA ustanowił bielika amerykańskiego godłem narodowym. Od tego czasu gatunek ten stał się symbolem wolności i demokracji, a w ostatnich dekadach również emblematem dzikiej przyrody i etyki ochrony środowiska. Jeszcze w XX wieku gatunek ten znalazł się na granicy wyginięcia. W 1963 r. na obszarze 48 stanów kontynentalnych USA odnotowano historycznie najniższą liczebność populacji – zaledwie 417 znanych par lęgowych. Dla porównania, w momencie ustanowienia bielika symbolem narodowym w 1782 roku, na terenie kontynentalnych Stanów Zjednoczonych, łącznie z Alaską, mogło gniazdować nawet ok. 100 tysięcy par lęgowych. Przez długi czas ptaki te były systematycznie tępione, ponieważ uznawano je za zagrożenie dla zwierząt hodowlanych oraz zasobów ryb, zwłaszcza łososia. Za zabite bieliki wypłacano nawet nagrody pieniężne. Sytuację dodatkowo pogorszyło powszechne stosowanie środka owadobójczego DDT od połowy lat 40. XX w., powodującego zmniejszenie grubości skorupek jaj, co prowad…

AdobeStock460169080-3cbd98d.jpeg
width: 3459
height: 2306

Nie żyje słynna ptasia lokatorka z najsłynniejszego warszawskiego budynku. Stolica żegna Gigę
type: item
date: 2026-02-17T10:02:38.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: pałac kultury i nauki
subject: ptaki
subject: śmierć
subject: warszawa
description: Odeszła samica sokoła Giga, która od lat zamieszkiwała szczyt jednego z najbardziej rozpoznawalnych budynków w Polsce. Śmierć mieszkanki gniazda pod iglicą Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie wstrząsnęła nie tylko stołecznymi miłośnikami przyrody. Zmarłe zwierzę utożsamiało przyrodę, która próbuje odnaleźć się w miejskim zgiełku.
encoded: Informacja o śmierci samicy sokoła – Gigi – wstrząsnęła miłośnikami przyrody z całej Polski. Zwierzę, które w 2013 roku przyszło na świat w zupełnie innym regionie naszego kraju, stało się wizytówką warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki. Spacerując po tamtejszym tarasie widokowym, można było często usłyszeć historie o rodzinie sokołów, która od lat zamieszkuje najwyżej położone „lokale” w stolicy. Smutna wiadomość z centrum Warszawy Jedenastego lutego – dzień przed ogłoszeniem informacji o odejściu Gigi – ogólnopolskie Stowarzyszenie Na Rzecz Dzikich Zwierząt „Sokół” poinformowało internautów o interwencji eko patrolu Straży Miejskiej, który zabrał rannego sokoła z okolic PKiN w Warszawie. Okazało się, że poszkodowaną jest pałacowa mieszkanka, której stan weterynarze określili jako „niedobry”. Życie zwierzęcia było zdecydowanie zagrożone. Niestety, następnego dnia okazało się, że najczarniejszy zakładany scenariusz stał się rzeczywistością. Pałac Kultury i Nauki poinformował, że samica sokoła Giga zmarła w nocy z 11 na 12 lutego. Ptak miał niespełna 13 lat, co stanowi średnią długość życia u tego gatunku. Giga – słynna rezydentka PKiN-u Samica sokoła wykluła się 15 maja 2013 roku w gnieździe na szczycie komina KGHM w dolnośląskim Głogowie. Dwa lata później zwierzę dotarło do stolicy, gdzie zajęło gniazdo w jednej z najbardziej atrakcyjnych lokalizacji Warszawy. Szczyt Pałacu Kultury i Nauki stał się domem dla Gigi oraz jej pierwszego partnera Franka, z którym doczekała się licznego potomstwa. Warto zaznaczyć, że Giga miejsce na szczycie słynnego budynku musiała sobie wywalczyć. W szranki o to prestiżowe miejsce stanęła z trzema innymi sokołami, które walczyły nie tylko o przestrzeń na wysokości, lecz także o możliwość założenia rodziny z samcem. Po śmierci Franka do samicy dołączył nowy partner – Hrabia. Codzienne życie obydwu ptaków, które było monitorowane kamerami zamontowanymi w gnieździe przez Stowarzyszenie „Sokół”, spotkało się z dużym zainteresowaniem interna…

ptak-0d80480.jpg
width: 2813
height: 1875

Klify Moheru, czyli Irlandia w najbardziej surowej odsłonie
type: item
date: 2026-02-14T09:05:40.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: irlandia
subject: klif
subject: ptaki
subject: wybrzeże
description: Klify Moheru od lat funkcjonują w zbiorowej wyobraźni jako symbol Irlandii surowej, nieoswojonej i wystawionej na działanie żywiołów. To jedno z tych miejsc, które jednocześnie przyciąga turystów, badaczy przyrody i twórców kultury, a przy tym wymyka się prostym opisom. Klify należą do najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Irlandii. Na odwiedzających czekają nie tylko zapierające dech w piersiach widoki klifów, ale także zaskakująco duża liczba ptaków, w tym narażonych na wyginięcie maskonurów.
encoded: Spis treści: Jedna z największych atrakcji turystycznych Irlandii Wyjątkowe walory przyrodnicze Klifów Moheru Klify Moheru w kulturze i popkulturze Klify Moheru znajdują się na zachodnim wybrzeżu Irlandii, w hrabstwie Clare, nad wodami Oceanu Atlantyckiego. Dzięki swojej lokalizacji są one łatwo dostępne z kilku większych ośrodków turystycznych, w tym z Galway. Klify Moheru rozciągają się na długości około 14 kilometrów i stanowią jeden z najbardziej rozpoznawalnych fragmentów irlandzkiego krajobrazu. Ich maksymalna wysokość sięga aż około 214 metrów nad poziomem morza. Położenie Klifów Moheru ma kluczowe znaczenie dla ich charakteru. Atlantyk odgrywa tu rolę nie tylko estetyczną, ale i geologiczną. To właśnie fale, wiatr i deszcz przez miliony lat kształtowały pionowe ściany skalne, nadając im surową, niemal monumentalną formę. Klify zbudowane są głównie z warstw piaskowca i wapieni, które powstały w okresie karbonu, około 320 milionów lat temu. Jedna z największych atrakcji turystycznych Irlandii Klify Moheru należą do najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Irlandii. Szacuje się, że co roku przyciągają około 1,5 miliona turystów z całego świata, co plasuje je w ścisłej czołówce irlandzkich „ikon krajobrazu”, obok takich miejsc jak Ring of Kerry czy Giant’s Causeway. Popularność klifów wynika nie tylko z ich imponujących rozmiarów, ale także z wyjątkowego połączenia dzikiej natury i dobrze zaplanowanej infrastruktury turystycznej. Na terenie kompleksu działa centrum dla odwiedzających, zaprojektowane w sposób możliwie neutralny dla krajobrazu, dzięki czemu nie dominuje nad naturalnym otoczeniem. Klify Moheru są także ważnym punktem na szlaku turystycznym Wild Atlantic Way, czyli jednej z najdłuższych (2,5 tys. km!) nadmorskich tras widokowych na świecie. Dla wielu podróżnych stanowią symbol „dzikiej Irlandii”, przeciwstawnej wobec zurbanizowanych miast i uporządkowanych krajobrazów Europy kontynentalnej. Warto podkreślić, że mimo masowego charakteru ruch…

klify-moheru-a668711.jpg
width: 1800
height: 1200

To jeden z najbardziej społecznych ptaków w Polsce. Samotność nie jest dla niego opcją
type: item
date: 2026-02-07T08:57:46.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: inteligencja
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
subject: zima
description: Kawka zwyczajna jest najmniejszym polskim krukowatym. To sprytny, towarzyski i inteligentny ptak. Choć nie zamawia porannej kawy, jej inne codzienne zwyczaje potrafią naprawdę zaskoczyć.
encoded: Spis treści: Skąd się wzięła kawka? Rozpoznanie i wygląd kawki Areał występowanie i populacja Siedlisko i gniazdowanie kawki Czy kawka pije kawę? Tajemnice jej diety Ochrona i znaczenie kawki w środowisku Kawki potrafią zaskoczyć w każdym zakątku miasta i wsi. Niektóre osobniki wychowują cudze pisklęta, jakby były prawdziwymi opiekunami. Inne sprawnie zdobywają pożywienie w najbardziej nieoczekiwanych miejscach. Choć bywają uciążliwe, pełnią pożyteczną rolę, ograniczając szkodniki i sprzątając miejskie odpady. Tajemnice ich życia pokazują, że nawet najmniejszy przedstawiciel krukowatych potrafi być mistrzem adaptacji, a każdy dzień z kawką może kryć w sobie niespodziankę. Skąd się wzięła kawka? Kawka zwyczajna po raz pierwszy została opisana zgodnie z zasadami nazewnictwa dwumianowego w 1758 roku, w 10. edycji „Systema Naturae”. Autorem opisu był Karol Linneusz – szwedzki przyrodnik i ojciec nowoczesnej taksonomii. Nadał on temu gatunkowi nazwę Corvus monedula, co można tłumaczyć jako „kruk monetka”. Jak podaje Jerzy Bralczyk w książce„Zwierzyniec”, polska nazwa „kawka” nie ma związku z kawą jako napojem, lecz odnosi się do charakterystycznego, kawczącego głosu ptaka. Jej źródłem jest praindoeuropejski rdzeń kau-, oznaczający „wyć” lub „krzyczeć”. W prasłowiańszczyźnie funkcjonowało słowo kava, które w formie zdrobniałej dało kawkę. Nazwa ta jest bardzo stara – świadczy o tym m.in. miejscowość Kawice, zanotowana już na początku XIII wieku. Dawniej słowo „kawka” miało także inne znaczenia. Określano nim młodą dziewczynę, a niekiedy również kobietę lekkich obyczajów. Zwrot „pójść w kawki” oznaczał „wyjść na głupca”, natomiast „puszczać w kawy” – „opowiadać niedorzeczności”. Sam ptak bywał też nazywany „krukiem kawką”, co dziś może być mylące, ponieważ odnosi się do dwóch odrębnych gatunków ptaków z rodziny krukowatych. Rozpoznanie i wygląd kawki Kawka zwyczajna jest najmniejszym spośród występujących w Polsce ptaków z rodziny krukowatych – mniejsza od wrony (Corvus co…

1-49dc6c0.jpg
width: 6000
height: 3375

Ich przylot od wieków oznaczał wiosnę. Dziś jaskółki coraz trudniej zobaczyć
type: item
date: 2026-01-25T12:01:27.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: migracje
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
description: Jaskółki to mali podróżnicy nie z tej ziemi. Potrafią przemierzać tysiące kilometrów, wracając dokładnie tam, gdzie gniazdowały w zeszłym roku. Poznaj ich tajemnice – od prehistorycznych jaskiń po współczesne miasta, gdzie ich loty, gniazda i śpiew skrywają niezwykłe historie.
encoded: Spis treści: Tropem prehistorycznych jaskółek Jak jaskółki podbiły świat Populacje jaskółek w Polsce i na świecie Nauka rozpoznawania jaskółek Życie w jaskółczym gnieździe Dieta i żerowanie jaskółek Kierunki dalekich podróży Jaskółki wywodzą się z Afryki sprzed 13 milionów lat i dziś można je spotkać niemal na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Choć wyglądają podobnie, każda ma swój niepowtarzalny lot, barwę upierzenia i unikalny głos. Co roku pokonują nawet 20 tysięcy kilometrów, wracając do tej samej stodoły w Europie i siadając na tej samej gałęzi w Afryce. Mistrzowsko łapią owady w locie, polując nad wodą, polami i koronami drzew, a jednocześnie budują skomplikowane gniazda, które chronią młode przed niebezpieczeństwem. Oto świat jaskółek, który warto poznać. Tropem prehistorycznych jaskółek Jaskółcze ślady od tysiącleci przeplatają się z historią człowieka, prowadząc nas od mroku prehistorycznych jaskiń, które ptaki te dzieliły z naszymi przodkami, aż po dachy współczesnych miast. Jednym z takich niezwykłych miejsc i dowodów archeologicznych na współistnienie jaskółek z człowiekiem jest Jaskinia na Biśniku (ok. 50 km na północ od Krakowa). To jedno z nielicznych stanowisk w Europie oraz jedyne w Polsce, z nieprzerwaną sekwencją osadów trwającą 300 000 lat, obejmującą okres od czasu sprzed zlodowacenia saalijskiego po holocen. Szczątki ptaków, w tym jaskółek, odkryte w jaskini Biśnik obejmują niemal 1 600 fragmentów szkieletów należących do co najmniej 96 taksonów, co pozwala stwierdzić, że jaskółki były obecne w regionie od bardzo dawna. Niektóre okazy, należące do rodzaju Hirundo i Cecropis (czyli różnych grup jaskółek), miały rozmiary zbliżone do współczesnej jaskółki dymówki (Hirundo rustica). Inne były wyraźnie większe, co może świadczyć o nieznanym dotąd wymarłym podgatunku lub obecności większych gatunków jaskółek. Obecność tych ptaków w tak odległej przeszłości pokazuje, że jaskółki od zawsze korzystały z osłoniętych miejsc do gniazdowania – w jask…

Jaskolki-dymowki-w-chwili-odpoczynku-67b4eda.jpg
width: 6000
height: 3376

Pójdźka ma wielkie oczy i surowe spojrzenie. Od wieków przypisywano jej złe wróżby
type: item
date: 2026-01-24T08:59:20.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: inteligencja
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
subject: zima
description: Mała, cicha i skryta. Tajemnicza, zagrożona i niezwykle inteligentna. Od wieków fascynuje ludzi. Od legend o mądrej sowie Atenie po jej skryte, pełne zagadek zwyczaje: pójdźka wciąż uczy nas, jak kruche jest życie dzikiej przyrody. Oto historia ginącego gatunku.
encoded: Spis treści Sowy w dziejach człowieka Wygląd i rozpoznawanie pójdźki Zasięg występowania i historia populacji Biologia lęgowa Pokarm i techniki polowania Zagrożenia i ochrona gatunku Od wieków ludzie spoglądali w noc, by uchwycić milczące sekrety sów, a pójdźka była wśród nich najbardziej nieuchwytna. Zawsze wzbudzała respekt i ciekawość. Jej obecność w krajobrazie umykała nawet uważnym oczom. Od słonecznych wybrzeży Morza Śródziemnego po odległe azjatyckie stepy – pójdźka zwyczajna przemierza świat, zachowując w sobie sekret każdego z ponad 30 krajów, które zamieszkuje. Oto historia ptaka, który zniknął z wielu krajobrazów, lecz wciąż obserwuje świat z ukrycia. Sowy w dziejach człowieka Na przestrzeni dziejów ludzkości sowy symbolizowały rozmaite pojęcia – od grozy i śmierci, po wiedzę, mądrość i wierzenia religijne związane ze światem duchów. Najstarsze znane przedstawienia sów pochodzą z górnego paleolitu (ok. 13 000 r. p.n.e.) i zachowały się w postaci rytów naskalnych w dwóch jaskiniach we Francji. W jaskini Les Trois Frères w Ariège odnaleziono wizerunki trzech sów, interpretowanych przez badaczy jako przedstawienia sów śnieżnych (Bubo scandiacus) lub ptaków o podobnych cechach, natomiast w jaskini Chauvet ukazano pojedynczą sowę „uszatą”, którą niektórzy badacze identyfikują jako uszatkę (Asio otus) lub puchacza (Bubo bubo). Inne prehistoryczne stanowiska zawierające sztukę i symbolikę związaną z sowami znane są z północnej Australii, Ameryki Północnej oraz Środkowej. Szczególnie istotne są jednak odkrycia z obszaru wschodniego basenu Morza Śródziemnego, datowane na neolit przedceramiczny (8000–6500 p.n.e.), gdzie odnaleziono antropomorficzne figurki o cechach sowich. W kolejnych tysiącleciach wizerunki te pojawiają się również w Europie Północnej (IV tysiąclecie p.n.e.),w Grecji mykeńskiej (XV w. p.n.e.) oraz w Europie Środkowej, m.in. na terenach dzisiejszych Węgier (ok. 3000 r. p.n.e.). Znaleziska te wskazują na długotrwałą obecność sowy w symbolice religi…

AdobeStock1865003159-61109b1.jpeg
width: 4596
height: 2684