National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-21T06:26:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Gdzie podział się drop? Opowieść o znikającym gatunku
items: Ciasny pokój dziecinny pięć kilometrów od wrocławskiego Rynku. Jak wygląda życie rodziny dzięciołów?
items: Śpiew, który zmienia mózg. Te ptaki ostrzegają swoje jaja przed nadchodzącym upałem
items: Prehistoryczny zabójca z Chin. Odkryto nowego mikroraptora o czterech „skrzydłach”
items: Ruszam śladem ornitologicznej wyprawy wzdłuż Doliny Środkowej Wisły. Co kryją wiślane łachy?
items: Zjada 20 tysięcy komarów dziennie i nie ląduje przez 200 dni. Jerzyk gości na polskim niebie tylko przez 4 miesiące
items: Zagadka bezbłędnej nawigacji gołębi wreszcie rozwiązana. Ich „wewnętrzny GPS” znajduje się w... wątrobie
items: Ptak czy gad? Archeopteryks to największa zagadka paleontologii
items: Warszawskie mandarynki podbijają Europę. Zagadki dalekich podróży
items: Drastyczne sceny w warszawskich Łazienkach. Potężny drapieżnik zaczął zabijać ptaki
items: Koją czy wywołują irytację? Oto jak ptasie głosy manipulują naszym mózgiem
items: Niezwykły dowód na wczesne udomowienie gołębi. Wskazuje na to ich dieta zbliżona do ludzkiej
items: Eksmisja bociana. Agresywny przybysz z Afryki zajmuje gniazda polskich symboli
items: W chińskim mauzoleum złożono dekorację z piór. Spajał je klej z... bawoła
items: Niewidzialny porządek na wiosennym niebie. Kalendarz ptasich przylotów się zmienia
items: Byłem w najstarszej stacji badawczej w Polsce. Tak wygląda świat ptaków z bliska
items: Egipskie ptaki zalewają Europę. Ich obecność zagraża naszej przyrodzie
items: Moja wyprawa nad Biebrzę. Tu spotkasz łosia i rzadkie gatunki ptaków
items: Doñana jest wymarzonym miejscem do obserwacji ptaków. Są tu też pustynie i dzikie konie
items: 18 tysięcy kilometrów na „jednym baku”. Ten mały ptak doskonale radzi sobie bez jedzenia nad Saharą
items: Kukułki jednak nie przynoszą jaj do gniazd innych ptaków? Ornitolodzy obalają długoletni mit
items: Nurogęsi uczciły Dzień Ziemi. Pierwsza ptasia rodzina zatrzymała ruch w Warszawie
items: Niepełnosprawna papuga Bruce z Nowej Zelandii stała się samcem alfa. Wszystko dzięki niezwykłemu stylowi walki
items: Jak sztuczne światło nocne zmienia życie ptaków? Najnowsze badania
items: Czaple w Polsce są coraz rzadsze. Co zagraża tym pięknym ptakom?

Gdzie podział się drop? Opowieść o znikającym gatunku
type: item
date: 2026-06-21T06:25:30.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: polowanie
subject: ptaki
subject: rolnictwo
description: Drop to jeden z największych i najbardziej charakterystycznych ptaków otwartych krajobrazów Eurazji. Jego liczebność w ostatnich dekadach gwałtownie spadła na skutek zmian w rolnictwie, polowań i przekształceń środowiska. W Polsce gatunek ten wyginął, a jego powrót pozostaje mało prawdopodobny.
encoded: Spis treści: Drop – skąd się wzięła nazwa? Liczebność, zasięg i zagrożenia dropia Wygląd i zachowanie Dieta i biologia lęgowa dropia Przez stulecia dropie współistniały z tradycyjnym rolnictwem, wpisując się w mozaikowy krajobraz pól i łąk. Dziś należą do najbardziej zagrożonych gatunków ptaków otwartych krajobrazów. Ich dawne siedliska w dużej mierze zniknęły pod wpływem intensywnego rolnictwa i polowań. Te ogromne ptaki zadziwiają nie tylko widowiskowymi tokami godowymi, ale także imponującą masą ciała i silnym dymorfizmem płciowym. To opowieść o gatunku, który zniknął z krajobrazu, w którym przez wieki był czymś powszechnym. Drop – skąd się wzięła nazwa? Drop to jeden z największych przedstawicieli rodziny dropi (Otididae), która globalnie liczy 26 gatunków, występujących w 102 państwach. To średniej wielkości lub bardzo duże ptaki lądowe, zasiedlające trawiaste tereny i sawanny Starego Świata. Dropie obejmują dwa najcięższe gatunki ptaków latających na Ziemi: dropia zwyczajnego (Otis tarda) z Europy oraz dropia olbrzymiego (Ardeotis kori) z Afryki Subsaharyjskiej. Najcięższy potwierdzony osobnik dropia, schwytany w Mandżurii, ważył około 21 kg, co czyni go jednym z rekordzistów wśród latających ptaków. Uważa się, że naukowa nazwa dropia (zwyczajnego) „Otis” pochodzi ze starożytnego języka greckiego, gdzie nawiązywała do słowa „kłos” (w znaczeniu kłosa pszenicy lub jęczmienia), ponieważ przypomina „wąsy” wyrastające samcom na wiosnę. Człon „tarda” z kolei to po łacinie „powolny” lub „nieśpieszny”, co według badaczy opisuje styl chodzenia dropia. Drop od wieków był obecny także w Polsce. Już w XVII wieku Gabriel Rzączyński, jezuita i przyrodnik, opisywał go w swoich pracach jako ptaka ciężkiego, niechętnego do lotu i prowadzącego naziemny tryb życia. Zwracał uwagę także na to, że żywi się głównie pokarmem roślinnym i gnieździ się bezpośrednio na ziemi. W jego czasach drop był ptakiem licznym w Polsce, m.in. na Podlasiu, w okolicach Narwi, a zimą można było go spot…

AdobeStock500590068-a18bf8b.jpeg
width: 5677
height: 3785

Ciasny pokój dziecinny pięć kilometrów od wrocławskiego Rynku. Jak wygląda życie rodziny dzięciołów?
type: item
date: 2026-06-13T13:13:24.000Z
creator: Jan Zięba
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: polskie miasta
subject: ptaki
subject: wrocław
description: Przez trzy miesiące dokumentowałem rodzinę dzięciołów czarnych w parku we Wrocławiu. Od pierwszego uderzenia dziobem przy budowie nowej dziupli, po wylot młodych. To opowieść o wytrwałości, terytorium i pustce, która zostaje.
encoded: Spis treści: Moja fascynacja dzięciołami czarnymi Kucie dziupli Walka o terytorium Wychowywanie młodych Ostatni dzień w dziupli Dzięcioł czarny od dłuższego czasu był przedmiotem moich obserwacji w jednym z miejskich parków we Wrocławiu. Wczesną wiosną ptaki rozpoczęły prace nad nową dziuplą, którą systematycznie odwiedzałem, śledząc kolejne etapy jej powstawania i późniejszego zasiedlenia. Przez wiele tygodni dokumentowałem ich zachowania, od intensywnego kucia drzewa, przez okres wysiadywania jaj, aż po wylot młodych. Obserwacje te pozwoliły mi prześledzić pełny cykl lęgowy tego gatunku w warunkach miejskich. Moja fascynacja dzięciołami czarnymi Mieszkam we Wrocławiu od 66 lat. Dzięcioła czarnego (Dryocopus martius) w mieście po raz pierwszy zaobserwowałem dopiero pięć lat temu. Wcześniej bywały to zaledwie kilkusekundowe, ulotne spotkania gdzieś w lesie. Niewiele wiedziałem o tych ptakach. Z roku na rok uczyłem się jednak ich zwyczajów, a już z czasem potrafiłem bezbłędnie rozpoznać ich głos: kiedy nadlatują, jak się nawołują, a także wtedy, gdy sygnalizują niepokój. Zawsze zachwycała mnie ich niesamowita elegancja. Głęboki, matowy czarny frak kontrastujący z jaskrawą, czerwoną czapeczką sprawia, że ten gatunek ptaka jest dla mnie nie mniej spektakularny niż bajecznie kolorowe zimorodki (Alcedo atthis) czy żołny (Merops apiaster). Na początku roku, po pięciu latach od pierwszego spotkania z dzięciołem czarnym, zauważyłem samca pracującego nad wykuciem dziupli. Wtedy podjąłem decyzję: spróbuję udokumentować fotograficznie cały ich rodzinny cykl – od pierwszego uderzenia dziobem w drzewo, aż po wyprowadzenie lęgu. Od początku marca do połowy maja spędziłem w parku dziesiątki godzin, podpatrując życie dzięciołów czarnych. Bywały dni, kiedy meldowałem się pod bukiem na trzy godziny przed rozpoczęciem pracy i wracałem tam na kolejne trzy po jej zakończeniu. W pewnym momencie okazało się, że para tych cudownych ptaków wykuła dziuplę lęgową zaledwie kilometr od mojego m…

glodomory-4f5dcdb.jpg
width: 3807
height: 2141

Śpiew, który zmienia mózg. Te ptaki ostrzegają swoje jaja przed nadchodzącym upałem
type: item
date: 2026-06-12T12:55:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: jajka
subject: mózg
subject: ptaki
subject: śpiew
description: Wydaje ci się, że zamknięte w wapienne skorupce pisklę jest całkowicie odcięte od świata zewnętrznego? Nic bardziej mylnego – okazuje się, że ptaki już wtedy przygotowują się na warunki panujące na zewnątrz. Biolodzy odkryli, że dorosłe zeberki timorskie śpiewają do swoich jaj. To fizycznie zmienia mózgi pisklaków. Jeszcze przed wykluciem.
encoded: Dzięki pracy naukowców wiemy więcej o komunikacji prenatalnej zwierząt. Okazuje się, że ptasi rodzice potrafią za pomocą precyzyjnie dobranych tonów „przeprogramować” genetycznie swoje potomstwo, aby ułatwić mu przetrwanie w dobie drastycznych zmian klimatycznych. W rytmie termicznej pieśni. Dlaczego ptaki śpiewają do jaj? Instrygujące wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Journal of Experimental Biology” i – jak możemy przeczytać – zaskoczyły samych autorów. Początkowo sądzili oni, że dźwięki aktywują w mózgach piskląt geny odpowiedzialne za produkcję hormonów chroniących przed przegrzaniem. Nic takiego się jednak nie stało. Analiza genomu przeprowadzona w Queen Mary University of London wykazała, że ptasia pieśń wpłynęła na podwzgórze – strukturę mózgu odpowiedzialną za termoregulację organizmu. Zamiast aktywować hormony, dźwięki wyciszyły aktywność genów odpowiedzialnych za strukturę komórkową i skurcze mięśni (w tym genu Tropomyosin 1). Mówiąc prościej – śpiew rodziców zmienił działanie genów w mięśniach gładkich otaczających naczynia krwionośne, które tworzą barierę krew-mózg. Dzięki temu naczynia krwionośne w mózgach piskląt nie dojrzewają w pełni przed wykluciem, pozostając niezwykle elastyczne i plastyczne. Ta fizyczna modyfikacja pozwala młodym ptakom na dynamiczne regulowanie przepływu krwi w głowie podczas ekstremalnych upałów, chroniąc je przed udarem termicznym, na który ptasi mózg jest śmiertelnie podatny. Jak embrion słyszy przez skorupę? Naukowcy wciąż głowią się nad tym, w jaki sposób nienarodzone pisklę dekoduje sygnały od rodziców. Ponieważ aparat słuchowy ptaka w jaju dopiero się formuje, dr Mylene Mariette sugeruje, że mechanizm ten może opierać się na wykrywaniu wibracji skorupy jaja wywołanych przez fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości. Śmiertelna genetyczna pułapka To przedziwna genetyczna inżyniera natury ma jednak swoją mroczną stronę. Dr Julia George ostrzega, że ten ewolucyjny system ochrony zadziała tylko wtedy, gdy prognoza rod…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-12T120702.191-64c8312.jpg
width: 2700
height: 1800

Prehistoryczny zabójca z Chin. Odkryto nowego mikroraptora o czterech „skrzydłach”
type: item
date: 2026-06-05T10:56:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: chiny
subject: dinozaury
subject: kreda
subject: prehistoria
subject: ptaki
description: Był wielkości sowy, ale jednocześnie to bliski kuzyn welociraptora. Posiadał cztery „skrzydła” i potrafił szybować między drzewami. Naukowcy odkryli nieznany gatunek dinozaura. Pod kilkoma względami jest wyjątkowy.
encoded: Przez lata paleontolodzy badający osady w północno-zachodnich Chinach natrafiali na makabryczne znaleziska. W dorzeczu Changma odkryto szczątki setek prehistorycznych ptaków, ale niektóre z nich znajdowały się w specyficznych, sprasowanych skupiskach. Przypominały one wypluwki, jakie współcześnie generują sowy po zjedzeniu ofiary. Jest to zlepek niestrawionych części pokarmu w postaci kości czy sierści. W tych warstwach brakowało jednak sprawcy tej prehistorycznej masakry. Właśnie udało się go wykryć. Nowy mieszkaniec kredowego dorzecza Sytuacja zmieniła się wraz z publikacją w czasopiśmie naukowym „Annals of Carnegie Museum”. Międzynarodowy zespół badawczy ogłosił odkrycie nowego gatunku dinozaura – Jian changmaensis. Nazwa gatunkowa nawiązuje do mitologicznego stworzenia z Chin oraz miejsca znalezienia skamieniałości w prowincji Gansu. Jest to o tyle istotne, że region ten dostarczył już ponad stu ptasich skamieniałości, ale Jian jest pierwszym zidentyfikowanym tam dinozaurem, który nie należał do grupy ptaków. Anatomia drapieżnika wielkości sowy Mimo że badaczom udało się odnaleźć jedynie fragment kości ramiennej o długości około 10 centymetrów, dostarczył on kluczowych informacji o anatomii zwierzęcia. Jian changmaensis należał do mikroraptorów – grupy małych, drapieżnych dinozaurów z rodziny dromeozaurów, będących bliskimi kuzynami słynnych welociraptorów. Nowo opisany gatunek był jednak wyjątkowo duży jak na mikroraptora. Naukowcy szacują, że rozpiętość jego skrzydeł wynosiła około 1,2 metra, co czyni go zbliżonym gabarytowo do sowy płomykówki. Szybowiec o czterech skrzydłach Naukowcy przypuszczają, że Jian changmaensis, podobnie jak inni przedstawiciele jego grupy, posiadał długie pióra nie tylko na przednich, ale i na tylnych kończynach. Nadawało mu to wygląd stworzenia o czterech „skrzydłach”. – Jian i inne mikroraptory prawdopodobnie nie były zdolne do prawdziwego, napędzanego [siłą mięśni] lotu, ale prawdopodobnie potrafiły szybować jak latająca wiewiórka…

FABRIC-KOLAZ-32-8a8ef5a.jpg
width: 1575
height: 1050

Ruszam śladem ornitologicznej wyprawy wzdłuż Doliny Środkowej Wisły. Co kryją wiślane łachy?
type: item
date: 2026-06-04T07:14:41.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: migracje
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
subject: wisła
description: Dolina Środkowej Wisły należy do ostatnich w Europie Środkowej odcinków dużych rzek, które zachowały swój naturalny, nieuregulowany charakter. Piaszczyste łachy, wyspy i nadrzeczne zarośla tworzą tu wyjątkową mozaikę siedlisk dla rzadkich i barwnych gatunków ptaków. To świat, który istnieje tuż obok nas, choć często pozostaje niezauważony.
encoded: Spis treści: Tam, gdzie sterczą pomarańczowe dzioby Wilga, dziwonia i rybitwa. Godzina pełna cudów nad Wisłą „Ku-ku” nad Wisłą. Podglądamy życie ptaków w Kępie Polskiej Żurawie i osobliwy ohar. Finał nadwiślańskiej wyprawy Podczas wyprawy ornitologicznej wzdłuż Doliny Środkowej Wisły przemierzam jeden z ostatnich w Europie Środkowej odcinków rzecznych o wciąż naturalnym, nieuregulowanym charakterze. W ciągu jednego dnia obserwuję, jak zmienia się krajobraz dźwięków i ruchu – od śpiewu wilg, dziwonii i trzciniaków, po spotkania z rzadkimi gatunkami, jak ostrygojad, biegus zmienny czy ohar. Każdy przystanek naszej trasy przynosi nowe, często zupełnie niespodziewane obserwacje. To właśnie ta nieprzewidywalność nadaje wyprawie wyjątkowy charakter. Tam, gdzie sterczą pomarańczowe dzioby 16 maja o godzinie 7, w ramach terenowych kursów rozpoznawania ptaków organizowanych przez Horyzonty.pl, wyruszam spod Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie do Doliny Środkowej Wisły – obszaru Natura 2000 obejmującego odcinek rzeki pomiędzy Dęblinem a Płockiem. Teren ten jest objęty ochroną w celu zachowania cennych siedlisk ptaków, takich jak rybitwa białoczelna (Sternula albifrons), sieweczka obrożna (Charadrius hiaticula) czy mewa siwa (Larus canus). Na miejsce docieram autokarem wraz z dwojgiem przewodników oraz innymi uczestnikami wycieczki ornitologicznej. Jako pierwszy punkt obserwacyjny wybieramy Stare Gniewniewice – wieś położoną w województwie mazowieckim. Stamtąd udajemy się spacerem w stronę punktu widokowego nad Wisłą. Idąc wzdłuż nadrzecznego pasa zieleni, zatrzymujemy się, by spojrzeć na piaszczyste łachy po drugiej stronie rzeki. Daleko stamtąd, wśród drzew, zauważam wystający, ceglany element. To ogromny komin dawnej cegielni w Mochty-Smok, pochodzącej z XIX wieku. Sama nazwa tej miejscowości rzekomo słynie z połączenia dwóch dawnych wsi: „Mochty” i „Smok”. Wtedy jeden z przewodników zaprasza nas do rozstawionej lunety, kierując naszą uwagę na piaszczyste wybrzeże. Gołym oki…

29-76acb9f.jpg
width: 6192
height: 3480

Zjada 20 tysięcy komarów dziennie i nie ląduje przez 200 dni. Jerzyk gości na polskim niebie tylko przez 4 miesiące
type: item
date: 2026-06-03T12:00:00.000Z
creator: redakcja
subject: Przyroda
subject: ornitologia
subject: polska
subject: ptaki
subject: rekordy
description: Śpi, poluje, a nawet kopuluje nie przerywając lotu. Jerzyk zwyczajny to fenomen natury, który potrafi spędzić w powietrzu niemal całe życie. Jak to możliwe, że ten miejski ptak prawie nigdy nie dotyka ziemi?
encoded: Spis treści: Jak wygląda jerzyk zwyczajny? Co jerzyki jedzą? Angielska nazwa jerzyka wiele o nim mówi Jak badano jerzyki w locie? Zdumiewające zwyczaje jerzyka Jerzyk zwyczajny (Apus apus) to ptak, którego nie sposób pomylić z żadnym innym. Choć niektórzy uważają, że jest podobny do jaskółki, jego charakterystyczny lot i wydawane w powietrzu głośne krzyki, pozwalają natychmiast go rozpoznać. Jest jednym z najszybszych ptaków na świecie. Potrafi osiągać prędkość nawet do 100 km/godz. w locie poziomym, a w nurkującym aż 200 km/godz. Jerzyk spędza niemal całe życie w locie. Śpi, je, pije, poluje, a nawet kopuluje w powietrzu. Jak wygląda jerzyk zwyczajny? Jerzyki bywają mylone z jaskółkami. W odróżnieniu jednak od swojego ptasiego kuzyna mają jednolite ciemne ubarwienie i brak im typowego dla jaskółek jaśniejszego podgardla. Młodsze osobniki można poznać po białych plamkach na główce. Podczas lotu jerzyki chętnie i długo szybują. Charakteryzują się długimi, wąskimi skrzydłami w kształcie sierpa oraz krótkim, rozwidlonym ogonem. Ich dzioby są niewielkie. Ptaki te osiągają 18 cm długości, czyli wielkością korpusu przypominają wróble. Mają jednak znacznie większą rozpiętość skrzydeł, która może dochodzić do 44 cm. Ich masa wynosi zazwyczaj około 40 gramów. Co jerzyki jedzą? Żywiąc się głównie drobnymi owadami i pajęczakami, jerzyk ptak pomaga kontrolować populacje uciążliwych owadów, takich jak komary czy muchy. Jest więc naturalnym sojusznikiem człowieka w walce ze szkodnikami. To, że zjada komary, jest doceniane szczególnie latem, kiedy owady te stają się utrapieniem. Jerzyk codziennie zjada astronomiczne ilości owadów – nawet 20 tysięcy na dobę! Uwielbia także inne owady błonkoskrzydłe (np. meszki), nie pogardzi muchówkami, niewielkimi chrząszczami oraz sporadycznie motylami. Angielska nazwa jerzyka wiele o nim mówi Jerzyk w języku angielskim to common swift. Nazwa ta odnosi się do jego niezwykłej szybkości i zręczności w locie. Łacińska nazwa jerzyka to Apus apus, co …

jerzyk-9dd453a.jpg
width: 7695
height: 5132

Zagadka bezbłędnej nawigacji gołębi wreszcie rozwiązana. Ich „wewnętrzny GPS” znajduje się w... wątrobie
type: item
date: 2026-06-02T09:03:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: gołębie
subject: migracje
subject: ptaki
description: Jak gołębie pokonują setki kilometrów, bezbłędnie wracając do domu? Zagadka, która od lat intrygowała biologów, doczekała się zaskakującego wyjaśnienia. Okazuje się, że klucz do nawigacji ptaków wcale nie tkwi w ich oczach ani mózgu, lecz w komórkach układu odpornościowego znajdujących się w wątrobie.
encoded: W artykule opublikowanym na łamach prestiżowego czasopisma „Science” niemieccy naukowcy dowodzą, że specyficzne komórki wątroby gołębi reagują na pole magnetyczne Ziemi. Pełnią funkcję wewnętrznego kompasu, bez którego ptaki tracą orientację w terenie. W badaniach brali udział immunolodzy z Uniwersytetu i Szpitala Uniwersyteckiego w Bonn, fizycy z Uniwersytetu Duisburg-Essen oraz ornitolodzy z Instytutu Zachowania Zwierząt Maxa Plancka. Tajemnice nawigacji gołębi powoli się przed nami odsłaniają. Komórki wątroby z wewnętrznym magnesem Za wykrywanie pola magnetycznego odpowiadają makrofagi – komórki odpornościowe, które np. utylizują zużyte czerwone krwinki. Przy tej okazji w ich wnętrzach gromadzi się żelazo. Profesor Ulf Wiedwald z Uniwersytetu Duisburg-Essen wyjaśnia, że pierwiastek ten krystalizuje się w komórkach, umożliwiając reakcje na bodźce magnetyczne. Spośród wszystkich analizowanych tkanek (w tym oczu, dzioba, mózgu i śledziony), to właśnie w wątrobie naukowcy odnotowali najwyższe stężenie żelaza i najsilniejszą reakcję magnetyczną. Prof. Christian Kurts ze Szpitala Uniwersyteckiego w Bonn opowiada, że nikt nie podejrzewał układu odpornościowego o pełnienie funkcji „zmysłowych”. Z kolei prof. Martin Wikelski z Instytutu Maxa Plancka żartuje że intuicja, w języku angielskim określana jako gut feeling, czyli „przeczucie z brzucha”, zyskała właśnie naukowe uzasadnienie. Gołębie gubią się w pochmurne dni Aby zweryfikować rolę żelaza w makrofagach, naukowcy przeprowadzili eksperyment na gołębiach wyszkolonych do powrotów do wolier z odległości ponad 20 kilometrów. Części ptaków podano klodronian – substancję usuwającą makrofagi z organizmu. Wyniki okazały się jednoznaczne: w słoneczne dni obie grupy gołębi (zarówno te bez makrofagów, jak i zdrowe) bez problemu trafiały do celu – orientowały się według pozycji Słońca. Jednak gdy niebo było zachmurzone, ptaki pozbawione makrofagów traciły orientację i gubiły drogę, podczas gdy grupa kontrolna bezbłędnie wracała …

nawigacja-golebi-f832878.jpg
width: 3495
height: 2403

Ptak czy gad? Archeopteryks to największa zagadka paleontologii
type: item
date: 2026-06-01T05:57:12.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: gady
subject: paleontologia
subject: ptaki
subject: skamieniałości
description: Archeopteryks od ponad 160 lat stanowi główny punkt debat nad pochodzeniem ptaków i ewolucją lotu. Ten niezwykły jurajski organizm łączył w sobie cechy gadzie i ptasie. Mimo że często zaliczany do najwcześniejszych ptaków, jego pozycja filogenetyczna pozostaje przedmiotem dyskusji. Przyjrzyjmy się nieco bliżej temu prehistorycznemu stworzeniu.
encoded: Spis treści: Od jednego pióra do szkieletów Taksonomiczny problem Rewolucja w obrazowaniu Mechanika lotu Upierzenie i barwa Czym żywił się archeopteryks? Archeopteryks zamieszkiwał Ziemię około 150 milionów lat temu, czyli w górnej jurze, w piętrze tytonu. Występował na obszarze dzisiejszych południowych Niemiec. W tamtym czasie tereny te były częścią ogromnego archipelagu wysp rozproszonych na płytkim, tropikalnym morzu Tetydy. Od jednego pióra do szkieletów Systemy osadowe, w których zachowały się szczątki archeopteryksa, znane jako wapienie litograficzne z Solnhofen, powstały w izolowanych lagunach, gdzie dno było niemal całkowicie pozbawione tlenu i cechowało się ekstremalnym zasoleniem. To właśnie te skrajnie nieprzyjazne warunki, w których nie występowały organizmy ryjące w dnie i padlinożerne, pozwoliły na niemal nienaruszone zachowanie delikatnych struktur, w tym odcisków piór i tkanek miękkich. Słynne znaleziska Pierwszym dowodem istnienia tego zwierzęcia było pojedyncze pióro, odnalezione w 1860 lub 1861 roku. Hermann von Meyer opisał je jako Archaeopteryx lithographica. Choć najnowsze badania przy użyciu obrazowania laserowego sugerują, że to konkretne pióro mogło należeć do innego, blisko spokrewnionego gatunku, to właśnie ono nadało nazwę całemu rodzajowi. Nieco później odnaleziono niemal kompletne szkielety archeopteryksa. Okaz londyński, odnaleziony w 1861 roku, stał się holotypem gatunku, mimo braku większości czaszki. To właśnie to znalezisko, opisane przez Richarda Owena zaledwie dwa lata po publikacji dzieła Karola Darwina, stało się koronnym dowodem w debacie nad teorią ewolucji. Do najcenniejszych odkryć należy zaliczyć okaz berliński, na który rolnik Jakob Niemeyer natknął się w latach 70. XIX wieku na wzgórzu Blumenberg. Odkrywca, nieświadomy naukowego znaczenia skamieniałości, sprzedał ją karczmarzowi Johannowi Dörrowi za sumę pozwalającą na zakup krowy. Dopiero dzięki interwencji Wernera von Siemens, założyciela słynnego koncernu, który wyło…

archaeopteryx-a428134.jpg
width: 1740
height: 1200

Warszawskie mandarynki podbijają Europę. Zagadki dalekich podróży
type: item
date: 2026-05-31T07:14:29.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: łazienki królewskie
subject: migracje
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
description: Jedna poleciała do Szkocji, druga dotarła aż nad Morze Norweskie. Warszawskie mandarynki, choć na co dzień kojarzone z parkowymi stawami, potrafią pokonywać tysiące kilometrów, zaskakując nawet doświadczonych ornitologów. Oto jedna z najbardziej niezwykłych historii warszawskich ptaków.
encoded: Spis treści: Skąd się wzięła nazwa „mandarynka”? Warszawa nowym domem dla mandarynek Daleka podróż z Warszawy do Szkocji Ponad 1400 kilometrów – mandarynka nad Morzem Norweskim Mandarynka (Aix galericulata) to jeden z najbardziej charakterystycznych gatunków kaczek na świecie. Choć naturalnie występuje w Azji Wschodniej, w Polsce należy do gatunków introdukowanych. Dzięki wieloletnim badaniom możliwe jest śledzenie losów poszczególnych osobników, co pozwala lepiej zrozumieć ich zachowanie. W 2026 roku obserwacje warszawskich mandarynek przyniosły zaskakujące rezultaty – jedną z nich stwierdzono w Szkocji, drugą zaś w Norwegii. Ale co sprawia, że lecą tak daleko? Skąd się wzięła nazwa „mandarynka”? Mandarynka to kaczka zamieszkująca naturalnie obszary Azji Wschodniej – między innymi Japonię, Chiny i Rosję. Nie jest tam gatunkiem licznym (ok. 65 tys. par), lecz za sprawą swojej urody rozprzestrzeniła się z pomocą hodowców w najróżniejsze części świata. Polska nazwa gatunku jest tożsama z innymi językami europejskimi (np. mandarin duck). W jaki sposób to określenie przedostało się do szerszego użytku? Zwłaszcza, że na terenach, gdzie mandarynka występuje naturalnie ich nazwy mają bezpośrednie konotacje z symbolem miłości i wierności, jakimi są te kaczki? W XVI wieku portugalscy odkrywcy byli jednymi z pierwszych Europejczyków, którzy dotarli do Chin. W ślad za nimi przybyli kupcy i misjonarze, osiedlając się na terenach wydzierżawionych od władców dynastii Ming, ostatniej rdzennie chińskiej dynastii. Portugalczycy nazywali spotykanych urzędników słowem „mandarim”. Termin ten zapożyczyli z języka malajskiego (menteri), ponieważ w tym samym czasie kolonizowali Malakkę, miasto na Półwyspie Malajskim. Jeszcze wcześniej słowo to pochodziło z sanskrytu (mantrī), starożytnego języka Indii, i w obu tych językach oznaczało „ministra” lub „doradcę”. Z czasem portugalskie słowo „mandarim” zaczęło nabierać kolejnych znaczeń. Urzędnicy dynastii Ming nosili dostojne, często żółte lu…

3-eee0e5d.jpg
width: 5756
height: 3238

Drastyczne sceny w warszawskich Łazienkach. Potężny drapieżnik zaczął zabijać ptaki
type: item
date: 2026-05-25T13:40:05.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: łazienki królewskie
subject: ptaki
subject: ryby
subject: warszawa
description: Majowy weekend w warszawskich Łazienkach Królewskich przyniósł dramatyczny widok. W sielskiej scenerii wielki sum zaatakował stado nurogęsi, pożerając dorosłą samicę oraz jedno z jej piskląt w zaledwie ułamku sekundy. Próbował też upolować samca kaczki mandarynki. Według szacunków ichtiologa, żarłoczna ryba może ważyć nawet 20 kilogramów.
encoded: Tradycyjna trasa wędrówki warszawskich nurogęsi prowadzi z Łazienek Królewskich przez park Agrykola, Kanał Piaseczyński aż do Wisły. Jest najeżona niebezpieczeństwami – m.in. ruchliwymi drogami, które wolontariusze pomagają przekroczyć matkom z pisklętami. W tym roku pojawiło się kolejne zagrożenie: na ptaki zaczął polować duży sum w jednym ze stawów. W ułamku sekundy wciągnął pod wodę i połknął w całości dorosłą samicę nurogęsi, która prowadziła dziesięć piskląt. Chwilę później ryba uderzyła ponownie, wciągając jedno z nich. Sum to największy drapieżnik Europy Choć sum pospolity (Silurus glanis) kojarzy się z dużymi rzekami, takimi jak Wisła czy Odra, doskonale odnajduje się także w mniejszych zbiornikach. To największa ryba słodkowodna w całej Europie, zdolna osiągać ponad 2,5 metra długości i wagę przekraczającą 100 kilogramów. Długie wąsy, działające jak sondy, pozwalają mu na skuteczne polowanie nawet w mętnej wodzie. Ichtiolog dr inż. Andrzej Kapusta w rozmowie z Polsat News ocenił, że waga suma z Łazienek może dochodzić do 20 kg. Sum poluje na ptaki? To nic dziwnego Dieta sumów jest niezwykle zróżnicowana i zmienia się wraz z ich wiekiem oraz gabarytami. Młode osobniki zadowalają się skorupiakami, owadami i drobnymi rybami, jednak dorosłe i duże stają się bezwzględnymi oportunistami. Wbrew powszechnej opinii, ryby stanowią jedynie część ich menu. Wielkie sumy polują właściwie na wszystko: płazy, drobne ssaki, które niefortunnie znajdą się w wodzie, oraz właśnie ptactwo wodne. Jak opowiada Hubert Mateuszczyk z warszawskiego Zarządu Zieleni, drapieżnik z Łazienek dzień po zjedzeniu nurogęsi zaatakował kaczkę mandarynkę, a wcześniej podjął próbę wciągnięcia pod wodę znacznie większej od kaczek gęsi białoczelnej. Dzięki swoim rozmiarom, zdołała jednak wyrwać się i uciec. Choć polowanie suma na ptaki w Łazienkach może się wydawać czymś niezwykłym, szczególnie na ukochane przez Warszawiaków nurogęsi – jest normalne. Świadczy o niezwykłej sile przystosowania sumów d…

sum-lazienki-25b46bf.jpg
width: 1800
height: 1200

Koją czy wywołują irytację? Oto jak ptasie głosy manipulują naszym mózgiem
type: item
date: 2026-05-23T09:31:56.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: ptaki
subject: wierzenia
subject: wiosna
description: Przez wieki ptasie głosy interpretowano jako zapowiedź wiosny, szczęścia, a czasem nawet śmierci. Dziś wiemy, że za tymi dźwiękami kryje się coś więcej niż ludowa wyobraźnia – to złożony system komunikacji, który wpływa także na nas.
encoded: Spis treści: Ptasie głosy w tradycji i współczesności Tajemnice ptasiej komunikacji Wpływ ptasich dźwięków na nasz mózg Ptasie trele od wieków towarzyszą człowiekowi. Dziś wiemy, że mają one korzystny wpływ na nasze zdrowie psychiczne. Aby usłyszeć ptaki, wystarczy udać się na łono natury, wyciszyć się i zacząć dostrzegać otaczające nas ptaki. Dawniej jednak przypisywano tym dźwiękom różne znaczenia – od zapowiedzi wiosny i szczęścia, aż po przestrogę, niepokój, a nawet zwiastowanie śmierci. Ptasie głosy w tradycji i współczesności Jeszcze w XX wieku ptasi świergot próbowano interpretować na różne sposoby. Choć dziś może się to wydawać zabawne, śpiew ptaków w zależności od gatunku bywał uznawany zarówno za zapowiedź nadejścia wiosny, jak i – w skrajnych przypadkach – za zwiastun nadchodzącej śmierci. Już na przedwiośniu z obrzeży lasów i zadrzewień śródpolnych dobiega charakterystyczny głos trznadla (Emberiza citrinella). Dawniej w krajobrazie rolniczym, gdzie ludzie mieli bliższy kontakt z przyrodą, jego wokalne popisy interpretowano żartobliwie słowami: „Nie będzie suchej kobyle niiiiic”. Jak podkreśla Jan Sokołowski w „Ptakach ziem polskich”: „tym samym lud uważa trznadla za zwiastuna wiosny przynoszącego pociechę, bo jeśli kobyła dotąd nie zdechła, to na pastwisku z pewnością przyjdzie do siebie”. W tradycyjnym odbiorze ludowym śpiew trznadla uznawano za zapowiedź nadchodzącej wiosny i poprawy warunków w gospodarstwie, wiążąc jego aktywność z końcem najtrudniejszego okresu zimowego oraz oczekiwaniem na odnowienie pastwisk i zapasów paszy. „Pójdź, pójdź w dołek pod kościołek” – tak interpretowano niegdyś u nas głos sowy pójdźki (Athene noctua), jednego z 10 gatunków sów regularnie gniazdujących w Polsce. Ta ludowa, onomatopeiczna interpretacja jej nawoływania przyczyniła się do powstania wielu negatywnych skojarzeń. W polskiej tradycji ptak ten uchodził niegdyś za zwiastuna śmierci i nieszczęścia, podczas gdy w starożytnej Grecji stanowił symbol mądrości i atrybu…

AdobeStock494959190-5222908.jpeg
width: 3240
height: 2152

Niezwykły dowód na wczesne udomowienie gołębi. Wskazuje na to ich dieta zbliżona do ludzkiej
type: item
date: 2026-05-21T06:49:29.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: cypr
subject: gołębie
subject: ptaki
subject: udomowienie
subject: wierzenia
description: Gołębie mają długą historię współistnienia z ludźmi. Nie wyobrażamy sobie bez nich krajobrazu miast – są wszechobecne na przykład na krakowskim rynku. Kiedy doszło do ich udomowienia? Do tej pory informacja ta niknęła w mroku historii. Z nowych badań wynika, że doszło do tego zdecydowanie wcześniej, niż przypuszczano.
encoded: Gołębie nie kojarzą się nam jako wyszukane danie, ale wygląda na to, że spożywali je neandertalczycy. Świadczą o tym ślady kości tych ptaków odnalezione w jaskiniach na Gibraltarze. Ta uczta miała miejsce 67 tys. lat temu. Współcześnie gołębie spożywa się na przykład w Egipcie, gdzie traktowane są jako smakołyk. Wielofunkcyjny gołąb Gołębie były cenione jako źródło nawozu (guano), szczególnie w rolnictwie na obszarach suchych, co potwierdzają znaleziska z bizantyjskich osad pustynnych. Czasem trzymano je jako zwierzęta domowe. Są też kojarzone z różnymi wierzeniami religijnymi. Jednak początki ich udomowienia nigdy nie zostały szczegółowo zbadane. Kiedy udomowiono gołębia? Aby rozwiązać ten problem, naukowcy zbadali kości gołębi z miasta portowego Hala Sultan Tekke na Cyprze, które istniało w latach 1650–1150 p.n.e. W tym celu wykorzystali metody archeozoologiczne do identyfikacji ptaków oraz analizę izotopową, w celu zbadania ich diety. Wnioski opublikowano w „Antiquity”. – Wiedzieliśmy, że gołębie musiały zostać udomowione gdzieś na Bliskim Wschodzie lub we wschodniej części Morza Śródziemnego, opierając się głównie na zapisach z Egiptu, ale nie mieliśmy pojęcia kiedy ani jak – mówi główny autor badania, Anderson Carter z Uniwersytetu w Groningen. Wczesne udomowienie gołębi na Cyprze Badanie kości gołębi z późnej epoki brązu w Hala Sultan Tekke na Cyprze wskazuje, że były one częściowo udomowione już ok. 1400 r. p.n.e. Ten wynik jest sensacyjny, bo cofa bezpośrednie dowody na udomowienie gołębi o prawie 1000 lat. Analiza izotopowa wykazała, że ​​gołębie w Hala Sultan Tekke odżywiały się niemal identycznie jak ludzie, co sugeruje, że albo żywiły się pokarmem dostarczanym przez ludzi, albo żyły w ich bliskim sąsiedztwie. – Tak czy inaczej, bardzo prawdopodobne jest, że zostały udomowione lub były na drodze do udomowienia – mówi prof. Canan Çakırlar z Uniwersytetu w Groningen. Najwcześniejsze bezpośrednie dowody na istnienie udomowionych gołębi pochodzą ze stanowiska…

golab-a963d81.jpeg
width: 1575
height: 1050

Eksmisja bociana. Agresywny przybysz z Afryki zajmuje gniazda polskich symboli
type: item
date: 2026-05-18T12:00:44.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: bociany
subject: gatunki
subject: inwazja
subject: ptaki
description: Gniazda bocianów – symbol polskiej wsi – mają nowych lokatorów. Polscy przyrodnicy zamiast charakterystycznych, czerwonych dziobów znaleźli w nich krępą sylwetkę egzotycznego ptaka. To gęsiówka egipska – inwazyjny najeźdźca, który bez skrupułów odbiera przestrzeń życiową rodzimych gatunków. I jest w tym bardzo skuteczny.
encoded: Proces inwazji udokumentowali naukowcy z Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Niedawno, podczas rutynowych badań terenowych nad populacją bociana białego, zauważyli oni przypadek, w którym gęsiówka egipska zasiedliła strukturę przygotowaną dla polskiego celebryty. Choć podobne incydenty notowano już wcześniej w Niemczech oraz w innych rejonach Polski, każdy kolejny przypadek potwierdza najgorsze obawy ekologów – ekspansja tego gatunku drastycznie przyspiesza. Z Doliny Nilu na polskie stawy Gęsiówka egipska (Alopochen aegyptiaca) naturalnie zamieszkuje Afrykę subsaharyjską oraz Dolinę Nilu, gdzie przez starożytnych Egipcjan była uważana za ptaka świętego. Do Europy trafiła jako ozdoba parkowych stawów i prywatnych ptaszarni. Jak to często bywa, pojedyncze osobniki uciekły z niewoli, doskonale odnajdując się w klimacie Starego Kontynentu. To nie pierwszy ptak, który opuścił kraj faraonów i przeniósł się do nas – coraz śmielej poczyna sobie także dawny symbol boga Tota: ibis czczony. Pierwszy udany lęg gęsiówki w stanie dzikim na terenie Polski odnotowano stosunkowo niedawno, bo w 2007 roku. Od tego momentu ptaki te zaczęły kolonizować kolejne rzeki i jeziora, ze szczególnym uwzględnieniem zachodniej oraz południowej części kraju. Swój sukces zawdzięczają niezwykłej plastyczności ekologicznej. Potrafią gniazdować niemal wszędzie: w dziuplach drzew, na ziemi, a także bezczelnie zajmując platformy zbudowane przez inne duże ptaki, na przykład myszołowy czy właśnie bociany. Co ciekawe, te symbole naszego kraju miały pojawić się w Polsce dopiero w XIII wieku. Czy też więc są przybyszami? Gęsiówka egipska na pograniczu Dolnego Śląska – Lęg gęsiówki egipskiej wykryliśmy przypadkowo, podczas naszych rutynowych badań terenowych związanych obserwacją lęgowej populacji bociana białego na pograniczu Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej i Dolnego Śląska. Co ciekawe, gęsiówka nie zajęła miejsca wcześniej zajmowanego przez parę bocianów, a platformę specjalnie przygotowa…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-18T110736.555-5313741.jpg
width: 2700
height: 1800

W chińskim mauzoleum złożono dekorację z piór. Spajał je klej z... bawoła
type: item
date: 2026-05-13T08:30:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: chiny
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: ptaki
description: Starożytni wierzyli, że pióra pozwalają duszy wznieść się do nieba. Być może z tego właśnie powodu w królewskim mauzoleum w Chinach złożono dekorację wykonaną z upierzenia pięciu gatunków ptaków i specjalnego kleju z wymarłego… bawoła.
encoded: Odkrycia dokonano na stanowisku Wuwangdun w prowincji Anhui, gdzie znajduje się monumentalny grobowiec. Jest to mauzoleum królewskie państwa Chu z III wieku p.n.e., przypisywane królowi Kaolie, który zmarł w 238 roku p.n.e. Jak wyglądał grobowiec? To największy i najlepiej zachowany królewski pochówek tej chińskiej epoki, jaki kiedykolwiek wyeksplorowano metodami naukowymi. Składa się z wielu pomieszczeń. W mauzoleum odkryto imponującą liczbę ponad 10 000 artefaktów, wśród których znajdowały się cenne przedmioty rytualne i codzienne, w tym rzadkie szczątki organiczne. W jednej z komór odnaleziono barwną dekorację z piór, która pomimo upływu tysiącleci zachowała swoje kolory. Teraz stała się unikatowym obiektem badań nad dawnym rzemiosłem. Wnioski na ten temat opublikowano w „Science Bulletin”. Analizy molekularne piór Ustalenie tego, z jakich zwierząt pochodziły pióra, nie było możliwe ze względu na stan ich zachowania. W końcu mają 2300 lat. Naukowcy musieli sięgnąć po zaawansowane metody analizy białek, takie jak MALDI-TOF-MS oraz LC-MS/MS. Pozwoliły one na zbadanie keratyny zawartej w piórach oraz kolagenu obecnego w klejach. Pięć ptasich gatunków i symbolika dudka Z analizy wynika, że do stworzenia kompozycji wykorzystano pióra co najmniej pięciu różnych ptaków: dudka, grubodzioba żałobnego, fletówki złotobrzuchej, szerokodzioba czarnobrewego, krzyżodzioba świerkowego. Szczególną uwagę przykuwa dudek. W starożytnych Chinach był on symbolem szczęścia i pomyślności. Co ciekawe, w innych wielkich cywilizacjach, takich jak starożytny Egipt czy Persja, również postrzegano go jako przewodnika dusz, co sugeruje ponadkulturowe podobieństwa w postrzeganiu tego gatunku przez elity dawnego świata. Niespodzianka w spoiwie. Ślad wymarłego bawoła Pióra ptaków przetrwały jako zwarta dekoracja, ponieważ zostały połączone za pomocą kleju zwierzęcego. Tą substancję udało się zidentyfikować jako klej wykonany z bawoła. Aby dokładnie określić gatunek, naukowcy przeprowadzili dodatk…

chiny-8271411.jpg
width: 1575
height: 1050

Niewidzialny porządek na wiosennym niebie. Kalendarz ptasich przylotów się zmienia
type: item
date: 2026-05-11T08:59:08.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
subject: wierzenia
subject: wiosna
description: Każdej wiosny nad Polską pojawia się niewidzialny porządek, według którego ptaki wracają z zimowisk. Jedne przybywają, gdy śnieg dopiero znika z pól, inne dopiero wtedy, gdy wiosna jest już dobrze wyczuwalna. Czy ten rytm natury da się odczytać jak kalendarz wpisany w przyrodę?
encoded: Spis treści: Żurawie dawniej i dziś Czas, gdy bociany ruszają w drogę Kiedy kukułka zaczyna kukać Wiosenny powrót ptaków od wieków fascynował obserwatorów przyrody i stał się przedmiotem zarówno dawnych wierzeń, jak i współczesnych badań. Żurawie, bociany i kukułki pojawiają się w Polsce w różnym, choć zbliżonym czasie, tworząc swoisty „kalendarz przylotów”. Dawniej ich pojawienie się interpretowano jako znaki i wróżby, dziś wiemy, że za tym rytmem stoją precyzyjne mechanizmy migracyjne oraz zmiany klimatyczne. Obserwacje pozwalają zauważyć, że terminy przylotów niektórych gatunków ulegają stopniowym przesunięciom, podczas gdy inne pozostają względnie niezmienne od lat. Żurawie dawniej i dziś Już w 1882 r. Władysław Taczanowski w „Ptakach krajowych” zauważył, że termin wiosennego przylotu żurawi (Grus grus) zależy od początku wiosny, co wskazuje na istotny wpływ warunków pogodowych. Odnotował on pierwsze obserwacje tych ptaków w Polsce 3 kwietnia 1845 r. oraz 1 marca 1848 r. Z kolei ostatnie jesienne obserwacje przypadały na październik i początek listopada. Po przylocie żurawie przystępują do lęgów – część par już na początku kwietnia, inne dopiero pod koniec miesiąca. Ponad sto lat później, w 1975 r., prof. Jan Pinowski w książce „O ptakach” opisywał kierunki wędrówek żurawi w Polsce. Zwracał uwagę, że ptaki z północno-zachodniej części kraju migrują na zachód (prawdopodobnie Europy), natomiast populacje z południowo-wschodniej Polski kierują się bezpośrednio na południe. Wiosenny przelot tego gatunku odbywał się wtedy zwykle w marcu i trwał w zależności od warunków pogodowych do ok. 20 kwietnia. Pinowski podkreślał również, że żurawie zimują w północnej Afryce, choć ich trasy przelotów nie były wówczas dokładnie poznane. Dziś, po niemal 200 latach obserwacji, wiemy znacznie więcej. Dane z lat 1984–2020 pokazują, że żurawie przylatują do Polski wyraźnie wcześniej niż dawniej – średnia data wiosennego przylotu np. na Mazowszu przypada już na 20 lutego. Jesienią nat…

2-1215881.jpg
width: 6000
height: 3376

Byłem w najstarszej stacji badawczej w Polsce. Tak wygląda świat ptaków z bliska
type: item
date: 2026-05-11T07:02:30.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: morze bałtyckie
subject: ochrona przyrody
subject: półwysep helski
subject: ptaki
description: Cienkie sieci w nadmorskim lesie zdradzają, że dzieje się tu coś wyjątkowego. To właśnie na Helu działa Akcja Bałtycka, gdzie od dekad bada się ptasie migracje. Każdy zaobrączkowany ptak to kolejna historia do odkrycia.
encoded: Spis treści: Historia badań ptaków na Akcji Bałtyckiej Wędrówki ptaków a zmiana klimatu 60 lat badań Akcji Bałtyckiej. Niekończąca się opowieść Mój dzień wśród ptaków. Opowieści z terenu Jesienią 1960 roku kilku przyjaciół rozstawiło 10 sieci ornitologicznych na wybrzeżu Bałtyku. Złapali i zaobrączkowali ponad tysiąc ptaków. Rok później powtórzyli badania i uzyskali jeszcze lepsze wyniki. To właśnie te pierwsze, obiecujące próby dały początek jednej z największych i najdłużej prowadzonych akcji obrączkowania ptaków na świecie – Akcji Bałtyckiej. Historia badań ptaków na Akcji Bałtyckiej Pierwsza Terenowa Stacja Obrączkowania Ptaków powstała w Górkach Wschodnich na Wyspie Sobieszewskiej, na terenie dzisiejszego rezerwatu przyrody Ptasi Raj. Działała ona głównie jesienią w latach 1960–1962. Już w 1961 r. funkcjonowało łącznie 6 takich stacji, w tym także te, które istnieją do dziś, m.in. Bukowo-Kopań, Mierzeja Wiślana i Hel. Początkowo Akcja Bałtycka była opisywana w notatkach jako „Sprawozdanie z akcji terenowej Koła Naukowego Biologów U.W.”. Pierwsze obserwacje zapisywano w zwykłym, 32-kartkowym zeszycie, a pierwszym zaobrączkowanym ptakiem był biegus malutki (Calidris minuta), który otrzymał numer H1439. Prawdopodobnie został schwytany przypadkowo podczas wieczornego przygotowywania sieci i pułapek na kolejny dzień. Na okładce zeszytu widniał napis „Ptaki złapane w siatki (Górki Wschodnie, 11–24 IX 1960)”. Następnego dnia, przed wschodem słońca, rozpoczęto chwytanie ptaków. Pierwszym schwytanym tego dnia gatunkiem był rudzik (Erithacus rubecula), który trafił do sieci o godzinie 6:45. Ten moment uznaje się dziś za symboliczny początek Akcji Bałtyckiej, a sam rudzik stał się jej symbolem i do dziś widnieje w jej logo. Pierwszego dnia badań schwytano łącznie 21 ptaków należących do 7 gatunków. Były to m.in. biegusy zmienne (Calidris alpina), rudziki, gajówki (Sylvia borin), pleszki (Phoenicurus phoenicurus), piegże (Curruca curruca), trznadle (Emberiza citrinella) or…

5-920cef8.jpg
width: 6187
height: 3480

Egipskie ptaki zalewają Europę. Ich obecność zagraża naszej przyrodzie
type: item
date: 2026-05-05T10:40:07.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: europa
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Ptaki, które niegdyś czczono nad Nilem jako symbol boga Tota, dziś coraz liczniej pojawiają się w Europie. Choć ich egzotyczny wygląd budzi ciekawość, gwałtowna ekspansja tego gatunku budzi poważne obawy przyrodników.
encoded: Spis treści: Egipski symbol czy europejski intruz? Ibisy czczone a zmiany klimatu Zwierzęta z przesłaniem Ibis czczony przyciąga uwagę nie tylko ogromnym dziobem, ale i swoją nazwą. Ta, jak się okazuje, nie jest do końca przypadkowa. Ptak był symbolem boga Tota, patrona mądrości i pisma w starożytnym Egipcie. Przedstawicieli tego gatunku ceniono tak bardzo, że po śmierci poddawano je mumifikacji i składano w ofierze bogom. Dlaczego akurat ibisy czczone? Być może chodziło o ich charakterystyczny biały płaszcz piór i czarną głowę. Z takim wyglądem wyróżniały się w egipskim krajobrazie, gdzie zamieszkiwały podmokłe tereny Nilu. Egipski symbol czy europejski intruz? Obecnie ibisy czczone kojarzą się już nie tylko z Egiptem. Ptaki te coraz liczniej rozprzestrzeniają się w Europie, szczególnie we Włoszech, Francji, Holandii i Portugalii. Pojedyncze okazy zaobserwowano również w Polsce. Jak to możliwe? Dawni ptasi święci znad Nilu prawdopodobnie pouciekali z hodowli lub ogrodów zoologicznych, a następnie zaadaptowali się do nowych warunków środowiskowych. I choć brzmi to jak powód do dumy, ich ekspansja wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla europejskiej fauny. Ibisy czczone żywią się m.in. jajami i pisklętami innych ptaków, drobnymi ssakami czy płazami. Ich obecność może zakłócać delikatną równowagę ekosystemów wodno-błotnych. Są zagrożeniem dla gatunków chronionych, takich jak rybitwy czy czaple. Dodatkowo ptaki te konkurują o miejsca lęgowe z rodzimymi gatunkami, wypierając je z naturalnych siedlisk. Ibisy czczone a zmiany klimatu Lokalne ocieplenie i łagodniejsze zimy mogą sprzyjać dalszej ekspansji ibisów czczonych na północ Europy. Ptaki te są wytrzymałe i potrafią dostosować się do nowych warunków życia. I właśnie dlatego ich populacja tak szybko rośnie. Eksperci podkreślają, że monitorowanie i kontrola liczebności ibisów czczonych są kluczowe dla ochrony lokalnej przyrody. Działania te mogą obejmować ograniczanie miejsc lęgowych ptaków czy programy edukacyjne, uś…

ibis-czczony-9b0f7ba.jpg
width: 4256
height: 2832

Moja wyprawa nad Biebrzę. Tu spotkasz łosia i rzadkie gatunki ptaków
type: item
date: 2026-05-04T06:58:45.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: biebrza
subject: biebrzański park narodowy
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: parki narodowe
subject: podlasie
subject: ptaki
description: Rozlewiska Biebrzy to jedno z najważniejszych miejsc dla ptaków wędrownych w Europie. Każdego roku zatrzymują się tu tysiące osobników z różnych stron świata. Oto opowieść o miejscu, gdzie natura nieustannie zaskakuje i odsłania swoje najcenniejsze tajemnice.
encoded: Spis treści: Dlaczego ptaki wybierają Sieburczyn? Relacja z nadbiebrzańskiej skarpy. Minuta z życia rycyka. Podglądając przyrodę w Brzostowie Rutkowskie – finał biebrzańskiej wyprawy Spod PKiN w Warszawie ruszam autokarem nad Biebrzę. „Mamy łosia” – mówi przewodnik. Zwierzę spokojnie skubie roślinność, a nad nim krążą trzy bieliki. Nad łąkami nagle podnosi się poruszenie – tysiące batalionów, siewek złotych i gęsi zrywają się do lotu. Chwilę później obserwuję kopulację rycyków i polowanie rybitwy wielkodziobej. W Rutkowskiem dostrzegam w lunecie biały punkt – to bielaczek, rzadki gatunek ptaka z tajgi. Dolina Biebrzy to niekończąca się opowieść, gdzie czas mierzy się nie zegarkiem, lecz rytmem uderzeń tysięcy ptasich skrzydeł. Dlaczego ptaki wybierają Sieburczyn? Relacja z nadbiebrzańskiej skarpy. Wysiadam we wsi Sieburczyn na Podlasiu, położonej w pobliżu doliny Biebrzy. Przewodnik, Rafał Bartosz, prowadzi nas na jedno ze wzgórz tej miejscowości. Rozciąga się stąd tak rozległy krajobraz podmokłych terenów, że trudno objąć go wzrokiem w całości. Grupa uczestników rozstawia lunety, niektórzy mają lornetki, a ja tylko aparat z teleobiektywem. Obserwujemy przemieszczające się z łąki na łąkę bataliony (Calidris pugnax). Obok nich przebywają czajki (Vanellus vanellus), świstuny (Mareca penelope), łabędzie nieme (Cygnus olor), a nawet płaskonosy (Spatula clypeata). To miejsce tętni życiem i wyraźnie pokazuje, jak ważnym przystankiem na migracyjnej mapie Europy jest dolina Biebrzy. Sieburczyn to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc na ornitologicznej mapie Podlasia, szczególnie podczas wiosennych i jesiennych przelotów ptaków. Zachowały się tu także niezwykłe okazy starych wierzb, które z daleka przypominają rozłożyste krzewy. Według danych z 2021 r. miejscowość zamieszkuje ok. 78 osób, jednak jej znaczenie przyrodnicze jest nieproporcjonalnie większe – stanowi kluczowe miejsce odpoczynku i żerowania dla wielu gatunków ptaków, zwłaszcza wędrownych, które nie gniazdują w…

3-82c1a17.jpg
width: 6192
height: 3480

Doñana jest wymarzonym miejscem do obserwacji ptaków. Są tu też pustynie i dzikie konie
type: item
date: 2026-05-03T13:14:34.000Z
creator: Piotr Trybalski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: andaluzja
subject: hiszpania
subject: parki narodowe
subject: ptaki
subject: pustynie
description: To jeden z najważniejszych rezerwatów dzikiej przyrody w Europie. Doñana to spotkanie z ruchomymi wydmami, rysiami, dzikimi końmi i orlikami.
encoded: Spis treści: Skansen historii Przystanek dla orlików Po parku wierzchem Doñana – informacje praktyczne Niewielki prom wysadził mnie na drugim brzegu rzeki Gwadalkiwir. Za plecami ucichło miasto Sanlúcar de Barrameda, a po chwili cisza zabrała też dźwięk promowych silników. W tym czasie moje uszy zajął szum piasku – wiatr przesypywał go przez nadbrzeżne zarośla i kępki traw makia. Wpatrywałem się w czubki własnych butów i zastanawiałem się, czy ów pustynny patent, który zaproponował mi doświadczony w przeprawach przez Saharę kolega, sprawdzi się i tu. Buty były ze szczelnego brezentu miały lekką, piankową podeszwę i wysokie sznurowanie zabezpieczające przed piaskiem. Dzięki temu miałem czuć komfort przemieszczania się na zaplanowanej, liczącej ponad 50 km trasie przez Park Narodowy Doñana. Skansen historii Stałem na południowym koniuszku parku, a przede mną rozciągało się piaszczyste nabrzeże i równie piaszczysta droga prowadząca w leśny, iglasty zagajnik. Gdy weń wszedłem, zapachniało igliwiem i żywicą. Ruszyłem przed siebie, starając się iść w cieniu. Wprawdzie był maj, a temperatura całkiem znośna, ale perspektywa dwudniowego marszu zmuszała mnie do ostrożności. Droga, oznaczona drewnianymi kierunkowskazami, prowadziła wzdłuż niewidocznego z tej perspektywy brzegu rzeki: wał wydm skutecznie zasłaniał widok. Na pierwszym przystanku, w El Poblado de La Plancha, sporych rozmiarów tablica informacyjna donosiła: to pierwsze miejsce, w którym człowiek założył osadę. Kiedyś stało tu aż 60 chat zbudowanych z gałęzi i traw. Ludzie hodowali zwierzęta, łowili ryby, zajmowali się pszczelarstwem, wypalali dębowe lasy na węgiel drzewny i pozyskiwali korek. Dziś pozostał po nich skansen prezentujący fragment tamtych czasów. Doñana zawdzięcza swój charakter rzece Gwadalkiwir, jednej z najdłuższych w Hiszpanii, u której ujścia do Atlantyku powstała unikatowa na europejską skalę delta pełna żyznych rozlewisk, słonych lagun i bagien. Swoje trzy grosze dodały do tego ocean i wiatr, c…

Donana-1-b630f07.jpg
width: 3715
height: 2477

18 tysięcy kilometrów na „jednym baku”. Ten mały ptak doskonale radzi sobie bez jedzenia nad Saharą
type: item
date: 2026-04-24T10:44:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: migracje
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Waży tyle co list, a pokonuje 18 tysięcy kilometrów. Słowik szary to miniaturowy mistrz survivalu. Naukowcy odkryli, jak ten ptak radzi sobie z morderczym upałem Sahary i Pustyni Arabskiej. Kluczem okazało się… nicnierobienie.
encoded: Słowik szary jest niepozornym ptakiem ważącym około 25 gramów. Każdego roku odbywa on imponującą wędrówkę o długości blisko 18 tysięcy kilometrów. Do Szwecji przylatuje późną wiosną, a pod koniec lata rusza z powrotem na południe. Jego celem są tropikalne regiony południowo-wschodniej Afryki. Na trasie czekają jednak mordercze przeszkody: Morze Śródziemne oraz ogromne, jałowe pustynie. Tam ten miniaturowy ptak musi zmierzyć się z ekstremalnie wysokimi temperaturami i brakiem pożywienia. Nowoczesna technologia na małych skrzydłach Zrozumienie tej zadziwiającej podróży było przez lata wielkim wyzwaniem dla ornitologów. Przełom przyniosła dopiero miniaturyzacja czujników. Naukowcy wyposażyli ptaki w zaawansowane rejestratory ważące zaledwie jeden gram. Urządzenia te zawierały akcelerometry, czujniki ciśnienia oraz temperatury. Dzięki temu badacze mogli śledzić aktywność 10 osobników przez trzy lata. Nowa technologia umożliwiła wejrzeć w burzliwe losy słowików szarych jak nigdy przedtem. Nocna zmiana nad pustynią Z badań opublikowanych w czasopiśmie „Biology Letters” wynika, że słowiki pokonują pustynie w serii intensywnych, nocnych lotów. Takie przeloty trwają zazwyczaj od czterech do pięciu nocy z rzędu. Ptaki lecą wyłącznie po zmroku, kiedy temperatura powietrza spada. Wyjątkiem są jedynie przeloty nad Morzem Śródziemnym w drodze na południe. Wtedy niektóre osobniki przedłużają lot na godziny poranne, aby dotrzeć do lądu. Dzień w całkowitym bezruchu Najbardziej zdumiewającym wynikiem badań jest zachowanie słowików w ciągu dnia. Gdy słońce wschodzi nad Saharą, ptaki lądują i niemal całkowicie zamierają. Ich aktywność ruchowa spada niemal do zera. Nie szukają one jedzenia ani wody w palącym słońcu. To ekstremalne zachowanie pozwala im zminimalizować zużycie energii. Paliwo zgromadzone z wyprzedzeniem Badanie wykazało, że słowiki w ogóle nie uzupełniają energii podczas przeprawy przez pustynię. Całą trasę nad piaskami pokonują dzięki zapasom tłuszczu w organizmie. Ptaki…

shutterstock2628401259-346fa6a.jpg
width: 3256
height: 2411

Kukułki jednak nie przynoszą jaj do gniazd innych ptaków? Ornitolodzy obalają długoletni mit
type: item
date: 2026-04-23T13:53:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: jajka
subject: ptaki
subject: zwierzęta
description: Kukułka to jeden z najbardziej wyrafinowanych oszustów w świecie natury, a o jej zachowaniu uczymy się już w szkole podstawowej. Jednak sposób, w jaki ta mistrzyni pasożytnictwa lęgowego umieszcza swoje jaja w ciasnych dziuplach innych ptaków, przez tysiąclecia pozostawał zagadką. Tak wielką, że próbowali wyjaśnić ją już nawet starożytni mędrcy. Najnowsze nagrania z ukrytych kamer w Finlandii wreszcie obalają mit powtarzany od czasów Arystotelesa: kukułki jednak nie przenoszą jaj w dziobie do gniazd innych ptaków. Robią coś innego.
encoded: Międzynarodowy zespół ornitologów, prowadzony przez prof. Roberta Thomsona z Uniwersytetu w Kapsztadzie oraz prof. Tomáša Grima z Uniwersytetu w Ostrawie, opublikował na łamach czasopisma „Animal Behaviour” wyniki czteroletnich obserwacji prowadzonych w Finlandii. Dzięki monitoringowi wideo ponad 60 przypadków podrzucania jaj, naukowcy mogli zajrzeć tam, gdzie ludzkie oko wcześniej nie sięgało. Mit Arystotelesa obalony Przez stulecia w literaturze przyrodniczej dominowało przekonanie, że kukułka zwyczajna (Cuculus canorus), chcąc wykorzystać cudze gniazdo ukryte w wąskiej dziupli, składa jajo na ziemi, a następnie przenosi je w dziobie do celu. Teorię tę lansował już Arystoteles, a mimo braku bezpośrednich obserwacji uznawano ją za fakt. – Nasze nagrania pokazują jednoznacznie: kukułki składają jaja bezpośrednio do gniazd, nawet w sytuacjach, gdy przeniesienie ich w dziobie wydawałoby się znacznie łatwiejsze – wyjaśnia Michal Kysučan, jeden z autorów badania. Okazuje się, że ptak ten wypracował dwie ekstremalne strategie, by pokonać bariery architektoniczne stawiane przez gospodarzy, takich jak pleszka zwyczajna (Phoenicurus phoenicurus). Te budują swoje gniazda by były tak wąskie, żeby ewentualny intruz się w nich zaklinował. Snajper czy włamywacz? Dwa sposoby kukułki Badania ujawniły, że kukułki wykazują niezwykłą elastyczność behawioralną, dostosowując metodę „dostawy” do wielkości otworu wlotowego dziupli: Metoda „zewnętrzna” (pociskowa): samica kukułki czepia się wejścia do dziupli i dosłownie „wstrzeliwuje” jajo do środka. Jest to strategia bezpieczna dla matki – nie ryzykuje ona utknięcia w ciasnym otworze ani ataku ze strony powracających gospodarzy. Ma jednak wadę: jajo może nie trafić do czary gniazda lub rozbić się o dno. Metoda „wewnętrzna” (włamanie): jeśli otwór na to pozwala, kukułka wciska się do środka i składa jajo bezpośrednio do gniazda. Ta metoda gwarantuje precyzyjne umieszczenie jaja, ale niesie ogromne ryzyko – ptak może zostać uwięziony, zaa…

GettyImages-645826543-be43744.jpg
width: 3543
height: 2480

Nurogęsi uczciły Dzień Ziemi. Pierwsza ptasia rodzina zatrzymała ruch w Warszawie
type: item
date: 2026-04-23T10:42:20.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: ochrona gatunkowa
subject: ochrona przyrody
subject: ptaki
subject: warszawa
description: Jak co roku, Warszawiacy wyczekują najbardziej optymistycznego przyrodniczego wydarzenia na wiosnę: lęgów nurogęsi. Ptaki, gniazdujące w Łazienkach Królewskich, przemieszczają się z pisklętami w kierunku Wisły. 22 kwietnia ruch w stolicy zatrzymała pierwsza nurogęsia mama z rodziną.
encoded: Uroczy widok matki z pięcioma pisklętami w środę przed południem zatrzymał kierowców na ruchliwej warszawskiej arterii. To pierwsza wędrówka nurogęsi z terenów lęgowych nad Wisłę w tym roku. Zwykle takich wędrówek jest kilka. Nad bezpieczeństwem ptasiej rodziny zawsze czuwają wolontariusze. Warszawska tradycja pomocy nurogęsiom W Warszawie nurogęsi upodobały sobie dziuple w starych drzewach parku Łazienki Królewskie, gdzie gniazdują i z sukcesem wyprowadzają lęgi od wielu lat. Po wykluciu się piskląt matki prowadzą je w kierunku Wisły. To droga pełna zagrożeń, wiodąca m.in. przez Kanał Piaseczyński, ulicę Czerniakowską i Port Czerniakowski. Bez ludzkiej pomocy nurogęsi nie przetrwałyby przejścia przez sześciopasmową Czerniakowską, z pędzącymi samochodami. Zarząd Zieleni Warszawy organizuje więc wolontariat – w tym roku bierze w nim udział aż 30 osób. Patrole w ramach Zielonego Wolontariatu rozpoczęły się 1 kwietnia, odbywają się trzy razy dziennie i potrwają do końca maja. W tym czasie zaplanowano blisko 190 spacerów monitoringowych. Wolontariusze mają uprawnienia do kierowania ruchem i wsparcie Straży Miejsckiej. Nie tylko wolontariat: działania Zarządu Zieleni Warszawy Znaczącą rolę w ochronie nurogęsi odgrywa infrastruktura przygotowana przez Zarząd Zieleni m.st. Warszawy. W 2025 roku powstał tzw. Zakątek Nurogęsi – przestrzeń ułatwiająca ptakom przemieszczanie się między Kanałem Piaseczyńskim a Wisłą. To miejsce, zrealizowane w ramach projektu budżetu obywatelskiego, służy nie tylko nurogęsiom. Można tam zobaczyć rzeźby autorstwa Jana Sajdaka, które przedstawiają nurogęsi i przybliżają mieszkańcom ich zwyczaje oraz znaczenie dla miejskiego ekosystemu. Zarząd Zieleni informuje, że w tym roku będzie obserwować także teren Parku Fosa oraz Stoki Cytadeli, skąd nurogęsi z młodymi mogą także wyruszać w kierunku Wisły. Tracz nurogęś: podwodny pogromca ryb Tracz nurogęś (Mergus merganser) to duży ptak wodny z rodziny kaczkowatych. Jak sama nazwa wskazuje, jest doskonały…

nurogesi-warszawa-2026-2ece013.jpg
width: 1350
height: 900

Niepełnosprawna papuga Bruce z Nowej Zelandii stała się samcem alfa. Wszystko dzięki niezwykłemu stylowi walki
type: item
date: 2026-04-22T11:20:08.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: adaptacja
subject: papugi
subject: ptaki
subject: rajskie ptaki
subject: walka
description: Bruce stracił górną część dzioba prawdopodobnie w wyniku starcia z pułapką na szczury, gdy był jeszcze młody. Został uratowany przez nowozelandzkich biologów i trafił do azylu, gdzie od ponad dekady zadziwia opiekunów swoją pomysłowością. Teraz wywalczył sobie drogę na szczyt… walcząc jak prawdziwy rycerz. Na koniu.
encoded: Papugi kea (Nestor notabilis) to jedne z najbardziej inteligentnych i psotnych ptaków na świecie. Te oliwkowozielone papugi o rozmiarze kruka mają ognistopomarańczowe pióra pod skrzydłami i żyją w górach Wyspy Południowej Nowej Zelandii. Są niezwykłe: potrafią rozwiązywać skomplikowane zagadki, obsługiwać ekrany smartfonów, a nawet wzajemnie rozśmieszać. Bruce udowodnił jednak, że potęga ptasiego umysłu może pokonać nawet potężną barierę fizyczną – mimo braku górnej części dzioba „wdrapał” się na szczyt hierarchii, stając się samcem alfa. Inne papugi go czyszczą i ma priorytet w dostępie do pożywienia. Jak to możliwe? Dziób jak szwajcarski scyzoryk Dla papugi kea dziób jest niczym wbudowany szwajcarski scyzoryk – służy do podważania przedmiotów, pielęgnacji piór i usuwania pasożytów. Utrata jego części w naturze oznaczałaby niemal pewny wyrok. Bruce nie tylko jednak przeżył, ale stał się pierwszym udokumentowanym przypadkiem niepełnosprawnego zwierzęcia, które osiągnęło status samca alfa wyłącznie dzięki innowacji behawioralnej, bez wsparcia sojuszników. Już wcześniej Bruce stał się sławny dzięki temu, że nauczył się używać kamieni do pielęgnacji piór, trzymając je między językiem a dolną częścią dzioba. Teraz naukowcy na łamach czasopisma „Current Biology” opisali, jak ta sama kreatywność pomogła rezydentowi Willowbank Wildlife Reserve w Christchurch wygrywać walki o dominację. Bruce w pełni wykorzystał swój półdziób. Styl walki rodem z rycerskich turniejów Badacze pod kierunkiem Alexa Grabbhama analizowali interakcje Bruce’a z ośmioma innymi samcami na przestrzeni 12 lat. Odkryli, że wypracował on wyjątkową technikę ataku – podczas gdy inne kea próbują gryźć przeciwników w szyję, Bruce naciera na nich jak rycerz na koniu, wykorzystując swój półdziób jako prowizoryczną „kopię”. Gdy przeciwnik traci równowagę – co zdarza się w blisko 75 procentach jego starć – Bruce kończy robotę swoją dolną szczęką, zadając ciosy w plecy, głowę i skrzydła niczym bokser sypiący seri…

Bruce-papuga-0647eab.jpeg
width: 1280
height: 853

Jak sztuczne światło nocne zmienia życie ptaków? Najnowsze badania
type: item
date: 2026-04-20T13:40:02.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: ptaki
description: Sztuczne światło nocne stało się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów współczesnego krajobrazu. W wielu miejscach świata noc przestaje być naprawdę ciemna przez latarnie, iluminacje i oświetlenie infrastruktury. Badania pokazują, że to zjawisko wywiera istotny wpływ na organizmy żywe, zwłaszcza na ptaki. Oto najnowsze badania.
encoded: Spis treści: Biologiczny zegar ptaków pod presją światła Sztuczne światło zaburza życie ptasich rodzin Jak chronić ptaki wędrowne przed światłem? Kolejne odkrycia są przed nami Najnowsze badania międzynarodowych zespołów naukowców, w tym badaczek z Uniwersytetu Jagiellońskiego, pokazują, że sztuczne światło nocne (ALAN – artificial light at night) oddziałuje na ptaki na wielu poziomach – od fizjologii, przez zachowanie, aż po funkcjonowanie całych rodzin. Mechanizmy obserwowane u ptaków okazują się przy tym zaskakująco podobne do tych zachodzących u ludzi, którzy również są istotami dziennymi, zależnymi od zegara biologicznego i naturalnego cyklu światła. Biologiczny zegar ptaków pod presją światła Zarówno ludzie, jak i ptaki, funkcjonują zgodnie z wewnętrznym zegarem biologicznym, który synchronizowany jest głównie przez naturalny cykl dnia i nocy. Kluczową rolę w tym procesie odgrywa melatonina – hormon wydzielany w ciemności, regulujący sen, aktywność i wiele procesów metabolicznych. Sztuczne światło nocne zaburza ten mechanizm, tłumiąc wydzielanie melatoniny i dezorganizując rytmy dobowe. Potwierdza to globalna analiza w „Ecology Letters” – jednym z najwyżej punktowanych międzynarodowych czasopism naukowych, zajmujących się ekologią. Wykazano, że ekspozycja na światło nocne prowadzi do wyraźnych zmian behawioralnych i fizjologicznych u ptaków. Należą do nich zaburzenia aktywności dobowej i regulacji snu, zwiększenie tempa metabolizmu czy przyspieszenie cyklu rozrodczego. Co ciekawe, badania te nie wykazały jednoznacznego, krótkoterminowego wpływu tych zmian na sukces rozrodczy lub kondycję ciała ptaków. Sugeruje to, że wiele gatunków potrafi kompensować negatywne skutki światła, wykorzystując swoją plastyczność – zdolność dostosowania się do zmiennych warunków środowiska. Badacze podkreślają jednak, że koszty takiej kompensacji mogą ujawniać się dopiero w dłuższej perspektywie czasowej. Wyniki pokazały także, że silniejsze efekty światła obserwuje się u osobnikó…

Mloda-mucholowka-podczas-nocnego-badania-terenowego-4e1ba53.jpg
width: 2048
height: 1365

Czaple w Polsce są coraz rzadsze. Co zagraża tym pięknym ptakom?
type: item
date: 2026-04-19T11:03:20.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: ptaki
description: Czaplowate to grupa ptaków silnie związanych ze środowiskami wodno-błotnymi, takimi jak jeziora, rzeki, stawy i trzcinowiska. W Polsce odnotowano aż dziewięć gatunków czapli, z czego część to gatunki lęgowe, a część pojawia się sporadycznie. Poznaj je bliżej.
encoded: Spis treści: Występowanie i populacja czapli Wygląd i cechy charakterystyczne Siedlisko i gniazdowanie czapli w Polsce Czym żywią się czaple? Zagrożenia i ochrona czaplowatych Czaple to jedni z najskuteczniejszych łowców polskich wód – od pospolitej czapli siwej, po skryte bąki i rzadkie ślepowrony. Choć różnią się wyglądem i trybem życia, wszystkie są wybitnymi drapieżnikami, których los zależy od stanu środowiska. Dawniej były zabijane dla modnych piór i jako konkurencja dla rybaków. Dziś, w obliczu osuszania bagien i ingerencji człowieka, tracą szansę na przetrwanie, a ochrona ich siedlisk staje się jedyną drogą do zachowania tych ptaków. Oto fascynujący i kruchy świat czapli. Występowanie i populacja czapli W Polsce występuje 9 gatunków czapli, z czego tylko 5 to gatunki lęgowe. Należą do nich czapla siwa (Ardea cinerea), czapla biała (Ardea alba), bąk (Botaurus stellaris), bączek (Ixobrychus minutus) oraz ślepowron (Nycticorax nycticorax). Pozostałe 4 to gatunki to ptaki zalatujące: czapla purpurowa (Ardea purpurea), czapla nadobna (Egretta garzetta), czapla złotawa (Bubulcus ibis) i czapla modronosa (Ardeola ralloides). Czapla siwa to gatunek o bardzo szerokim zasięgu, obejmującym większość Starego Świata. Występuje na niemal całym obszarze Europy, w dużej części Azji oraz w Afryce. W Europie jej liczebność szacuje się na ponad 200–390 tys. par. W Polsce jest gatunkiem nielicznym – ponad 10 tys. par. Czapla biała z kolei ma zasięg kosmopolityczny, zamieszkując obszary tropikalne i umiarkowane. Występuje w Afryce, obu Amerykach, Azji, Australii oraz Europie. W naszym kraju jest dużo rzadszym gatunkiem lęgowym niż inne czaple, a jej populację krajową szacuje się na ponad 1 tys. par. Występowanie bąka zwyczajnego obejmuje szeroki pas strefy umiarkowanej Eurazji oraz części Afryki. Jest najliczniejszy w Rosji, na Ukrainie, Białorusi oraz w Polsce, a także w krajach bałtyckich oraz na Węgrzech. Wielkość krajowej populacji to ok. 4 tysiące terytorialnych samców, a d…

AdobeStock519063627-a4d936d.jpeg
width: 6000
height: 4000