Czy strusie kiedyś latały? Naukowcy twierdzą, że pokonywały ogromne odległości
Strusie budzą podziw i są symbolem Afryki. W odróżnieniu od innych ptaków nie kojarzą nam się z lataniem, a szybkim biegiem. Umożliwiają im to długie i silnie umięśnione nogi. Naukowcy udowodnili jednak, że przodkowie strusi i innych wielkich nielotów pokonywali niegdyś ogromne odległości tylko za pomocą swoich skrzydeł. Kiedy straciły tę umiejętność, która najprawdopodobniej umożliwiła im zasiedlenie innych kontynentów?
Pochodzenie nielotów było odwieczną zagadką, ale być może właśnie udało się ją rozwiązać. Badacze ustalili, że przodkowie wszystkich olbrzymich biegaczy musieli potrafić latać – i to na spore odległości. Tak chcą wytłumaczyć ich obecność na wielu różnych kontynentach. Strusie, emu czy kiwi – co je łączy? Większość nielotów należy do jednej grupy taksonomicznej: Palaeognathae, w której znajdziemy kazuary, emu, strusie, nandu, kusacze czy kiwi. Mniejsze z nich potrafią nawet latać, ale tylko na niewielkie odległości – prezentują tak zwany lot zrywowy, czyli technikę używaną m.in. przez bażanty i umożliwiającą pokonywanie niewielkich odległości. Dalej latać nie potrafią, więc trudno jest wyjaśnić ich obecność zarówno w Ameryce Południowej, jak i Afryce, Australii czy Nowej Zelandii. Skąd wzięły się ptaki nieloty? W połowie XX wieku sądzono, że odpowiedzialna jest teoria tektoniki płyt. W jej myśl różne populacje przedstawicieli Palaeognathae mogły po prostu od siebie odpłynąć w czasie rozpadania się superkontynentu Pangei. Obecnie twierdzenie to jest zdyskredytowane. Niektóre gatunki nielotów są genetycznie bliższe niektórym paleognatom niż innym. Oznacza to, że nie miały wspólnego nielotnego przodka – wszystkie utraciły zdolność latania niezależnie od siebie. Badania genetyczne wskazały dodatkowo, że poszczególnie linie Palaeognathae zaczęły się rozdzielać wiele milionów lat po rozpadzie Pangei, a więc zdecydowanie zbyt późno, by dryf kontynentów miał na to wpływ. Latające strusie Kiedy gatunek ptaka znajdzie się w sytuacji, w której może zdobyć pożywienie na ziemi i nie musi latać, by uciec przed drapieżnikami – na przykład ze względu na swoją siłę i rozmiar – prawdopodobnie wyewoluuje w kierunku nielotności. Prastrusie korzystały jednak z dobrodziejstw przestworzy. Te duże ptaki dostały się na poszczególne kontynenty najprawdopodobniej na swoich równie ogromnych skrzydłach, a dopiero tam przyjęły przyziemny styl życia. Miały ku temu idealne warunki: dinozaury wyginęły, a dzięki swoim wyjątkowym ptasim cechom – wyspecjalizowanemu dziobowi oraz wyostrzonemu węchowi – przedstawiciele Palaeognathae doskonale nadawały się do sondowania gleby w poszukiwaniu pożywienia. Drapieżne ssaki ewoluowały powoli, przodkowie strusi mieli więc na nowych lądach mnóstwo czasu na wykształcenie sposobów ucieczki i obrony. W końcu porzucili lotnictwo, stanowiąc zagadkę dla badaczy – aż do dzisiaj. Źródło: Biology Letters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Słodkie zwierzęta – tu spotkasz najbardziej urocze istoty na świecie
Jeśli jesteś fanem podróży, z których chcesz przywieźć coś więcej niż tylko lokalne pamiątki, to dobrze trafiłeś. Oto państwa, w których oprócz masy atrakcji i zabytków, czekają na ciebie najsłodsze zwierzęta na świecie.
W tym artykule: Pływające świnie – Wyspy Bahama Lemury – Madagaskar Pandy – Chiny Kiwi – Nowa Zelandia Surykatki – Afryka Południowa Koala – Australia Żyrafy – Kenia Delfiny – Wielka Brytania Małpy – Francja Żółwie – Polinezja Francuska Zastanawiałeś się kiedyś, gdzie żyją najsłodsze zwierzęta na świecie? Poznaj specjalną listę kierunków podróży wraz z zestawieniem średnich kosztów przelotów. Na jednej z wysp Galapagos odnaleziono nowy gatunek olbrzymiego żółwia. Jak to możliwe? Żółwie, które dziś żyją na wyspie San Cristóbal prawdopodobnie otrzymają nową nazwę. Okazuje się, że należą do zupełnie nowego gatunku. Jak doszło do tej pomyłki? Pływające świnie – Wyspy Bahama Jeśli chcesz przekonać się na właśnie oczy, że pływające świnki naprawdę istnieją, zaplanuj podróż na Wyspy Bahama. Świnki (na ich cześć jedną z tamtejszych plaż nazwano „Plażą świń”) mają do swojej dyspozycji całą wyspę. Aby tam dotrzeć, należy polecieć do Nassau (średnio za 5185 zł), a następnie udać się na wyspę Staniel Cay. Lemury – Madagaskar Lemury uważane są za jeden z najbardziej zagrożonych gatunków ssaków na świecie. W Parku Narodowym Andasibe-Mantadia dla lemurów przeznaczono całą wyspę, na której podróżni mogą obcować z nimi w ich naturalnym otoczeniu. Park oddalony jest o 2,5 godziny drogi od portu lotniczego Antananarywa, a średnia cena biletów lotniczych to 7412 zł. Pandy – Chiny Panda wielka od niedawna nie jest już zagrożonym gatunkiem! W Chinach na wolności żyją obecnie blisko dwa tysiące pand wielkich, a walkę o ich utrzymanie toczy przede wszystkim 12 rezerwatów. Zwierzęta warto odwiedzić w ich naturalnym środowisku w Instytucie Hodowli Pandy Wielkiej w Chengdu. Droga do instytutu z lotniska Chengdu-Shuangliu zajmuje 40 minut, a bilety lotnicze dostępne są średnio w cenie 4989 zł. Kiwi – Nowa Zelandia Kiwi to jedyny ptak, który znalazł się w zestawieniu. Symbol Nowej Zelandii można zobaczyć w Fiordland National Park. To jeden z najbardziej wilgotnych rejonów Nowej Zelandii – rocznie opady sięgają tu 8000 mm. Lasy deszczowe z bujnie rozwijającymi się mchami i paprociami drzewiastymi (przez turystów z Europy często mylonymi z palmami), sprawiają wrażenie parku jurajskiego. W parku znajduje się też największa atrakcja kraju – fiord Milford Sound z majestatycznym klifem Mitre Peak. Kiwi spotkamy też w parku Kiwi House & Native Bird Park w miejscowości Otorohanga, oddalonej o 45 minut od lotniska Hamilton-John C. Munro. Na przelot z Polski do Hamilton trzeba średnio wydać 10 034 zł. Zwierzęta monogamiczne, czyli gatunki, które łączą się na całe życie Czy monogamia istnieje w przyrodzie? Mimo powszechnego przekonania, że większość gatunków wybiera więcej niż jednego partnera, to nie brakuje ssaków, ptaków czy owadów podążających zup... Surykatki – Afryka Południowa Na liście nie mogło zabraknąć surykatek. Najlepsze miejsce na spotkanie z nimi to bez wątpienia Kalahari Meerkat Project – specjalny projekt badawczy poświęcony analizowaniu zachowań surykatek. Wstęp jest zwykle możliwy tylko dla naukowców i filmowców, ale surykatki mogą również odwiedzić goście farmy Leeupan Guest Farm lub hotelu Van Zylsrus. Średnie ceny przelotów do Upington wynoszą 5680 zł, a droga z lotniska do siedziby projektu zajmuje 3 godziny. Koala – Australia Podróż do Australii nie może obyć się bez spotkania z koalą. Ogórd zoologiczny „The Lone Pine Koala Sanctuary” jest pierwszym i najstarszym na świecie rezerwatem koali. Miejsce to, znajdujące się zaledwie 30 minut od Brisbane, zamieszkuje ponad 130 przedstawicieli gatunku. Do Brisbane można dolecieć średnio za 5602 zł. Żyrafy – Kenia Żyrafy podziwiać można między innymi w parku Taita Hills i rezerwacie Masai Mara. Podczas safari turyści spełnić mogą dziecięce marzenie i podziwiać te zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Także Hotel Giraffe Manor w Kenii jest wyjątkowym miejscem, gdzie goście każdego ranka mogą karmić żyrafy przez… okno. Hotel mieści się 20 km od Nairobi i zajmuje powierzchnię ok. 57 hektarów. Dotarcie z portu lotniczego Jomo Kenyatta do hotelu zajmuje ok. 45 minut. Średnie ceny lotów do Kenii wynoszą 3139 zł. Delfiny – Wielka Brytania Aby zobaczyć ciekawe zwierzęta, nie zawsze trzeba daleko podróżować. Delfiny można przykładowo odwiedzić bez opuszczania granic Europy. Wystarczy zaplanować urlop u zachodnich wybrzeży Walii w Zatoce Cardigan. Najłatwiej dotrzeć tam z lotniska w Cardiff, dokąd loty z Polski można zarezerwować średnio w cenie 1490 zł. Najbardziej inteligentne zwierzęta, które zaskoczyły niejednego naukowca. Sprawdź, jak wiele potrafią Potrafią dopasowywać elementy kolorami, otworzyć butelkę, a nawet grać w gry. Oto najbardziej inteligentne zwierzęta na świecie. Małpy – Francja We francuskim parku „Montagne des signes” na powierzchni 25 hektarów żyje ponad dwieście makaków berberyjskich. Podczas zwiedzania „Małpiej Góry” można nie tylko z bliska poznać i nakarmić małpy, lecz także dowiedzieć się wiele o samym gatunku dzięki edukacyjnemu charakterowi rezerwatu. „Montagne des signes” znajduje się godzinę drogi od portu lotniczego Bazylea-Miluza-Fryburg, dokąd Polacy mogą dolecieć średnio za 1222 zł. Żółwie – Polinezja Francuska Na wyspie Bora-Bora można odwiedzić niezwykły rezerwat żółwi morskich. Inicjatywa została zapoczątkowana przez pracowników hotelu Le Meridien, którzy znaleźli kilka zranionych żółwi i zaopiekowali się nimi. W ten sposób w hotelu powstał szpital dla żółwi, a w jego prywatnej lagunie zbudowano specjalny kanał do karmienia zwierząt. Za przelot na Bora-Bora trzeba średnio zapłacić 15 515 zł. Chcesz przekonać się, jak wyglądają najoryginalniejsi przedstawiciele królestwa zwierząt? Zajrzyj do naszej galerii już teraz >> Domestykacja, czyli udomowienie zwierząt. Jak wiele gatunków jesteśmy w stanie oswoić? Mimo że proces domestykacji (udomowienie zwierząt) z każdym wiekiem ewoluował, to do tej pory ludzkość zdołała oswoić zaledwie kilkanaście gatunków dzikich zwierząt. Według naukowców,...
Bałtyk to wyjątkowe morze. Jest nie tylko jednym z najmłodszych mórz na naszej planecie – w obecnym kształcie liczy jakieś 3 tys. lat, ale też jednym z najsłodszych i najpłytszych. Co jednak istotniejsze, ma ponad 8 tys. km linii brzegowej, kilkanaście tysięcy wysp i jest po prostu naszym morzem. Możemy ponarzekać, że nie zawsze jest w nim ciepła woda, że czasami pogoda mogłaby być lepsza, że bywa drogo, a smażona ryba to już nie to co dawniej, ale faktem pozostaje, że planując wakacyjny wyjazd, myślimy właśnie o Bałtyku. I to on najczęściej jest naszym pierwszym wyborem. Bo trudno się oprzeć tym tysiącom kilometrów piaszczystych plaż, pięknym klifowym urwiskom, uroczym wioskom z domami o wielkich oknach wpatrzonych w jego kolor, magicznym zakątkom rozsianym po wybrzeżu i innym niezliczonym atrakcjom, które oferuje. I stąd nasz pomysł na to wydanie Travelera. Chcemy z nim zabrać Was w podróż dookoła Bałtyku, przez wszystkie współdzielące go kraje. Do szwedzkiej Skanii, którą polecam, bo stworzony tu koncept harmonijnego współistnienia człowieka z naturą bardzo mi zaimponował, na półwysep Hel, bo to miejsce, które każdy z nas powinien odwiedzić choć raz w życiu, Mierzeję Kurońską – mekkę artystów szukających spokoju, do Danii szlakiem zamków i ich tajemnic. Do Rygi i najpiękniejszego łotewskiego kurortu Jurmały, na Wyspy Alandzkie, archipelag tysięcy wysp rozrzuconych po morzu, i w wiele innych miejsc, do których można dotrzeć z Polski w kilka, kilkanaście godzin i przeżyć niezapomnianą przygodę.
„Kiwi. Zupełnie Nowa Zelandia” – pierwszy polski multibook podróżniczy
Ukazała się pierwsza polska książka podróżnicza w postaci multibooka – multimedialnej aplikacji na tablety. Autorem wydawnictwa jest Jarek Sępek – podróżnik, dziennikarz i miłośnik nowych technologii. Od 1 sierpnia książka dostępna będzie w Apple App Store.
Jak powinna wyglądać książka podróżnicza XXI wieku? W dobie aparatów cyfrowych z możliwością nagrywania filmów, cyfrowych map, GPS-ów, które zapisują miejsce wykonania zdjęcia i przebytą trasę, szkoda pozbawiać czytelnika tego wszystkiego, czego doświadcza autor – podróżnik – w czasie wyprawy. Nie wszystko da się przełożyć na słowo pisane czy statyczny obraz fotograficzny. Czytelnik multibooka „Kiwi. Zupełnie Nowa Zelandia” będzie więc miał okazję przeżyć jedyną w swoim rodzaju przygodę – odbyć multimedialną podróż dookoła Nowej Zelandii. – W swojej książce opowiadam o ludziach z Antypodów, drugiej strony świata, którzy sami na siebie mówią Kiwi, na cześć dziwnego ptaka nielota, żyjącego tylko na tych odległych wyspach” – mówi Jarek Sępek. – Połączenie zdjęć, tekstów, map, animacji, panoram i klipów wideo w jedną całość to mój unikalny sposób opowiadania o świecie – dodaje. – Dzięki temu czytelnik będzie miał okazję jeszcze lepiej poznać Nowozelandczyków i ich pasje. Autor, wraz z Kasią Żarnowską, która była odpowiedzialna za logistykę wyprawy, przebył w czasie dziewięciomiesięcznej podróży ponad 12 tysięcy kilometrów. Odwiedzili zawodowych postrzygaczy owiec, poobijanych rugbystów i szalonych surferów. Słuchali i filmowali jodłujących farmerów, młodych muzyków i śmiałych pilotów. Swoje prace pokazali im jubilerzy „Władcy Pierścieni” i autorzy komiksu o Kiwimanie. Wystąpili w lokalnym, maoryskim radiu, zachwycali się wspaniałą naturą i przeżyli trzęsienie ziemi, które boleśnie dotknęło miasto Christchurch. Swoje przygody opisali na blisko 200 stronach tekstu, w ponad 45 minutach filmów i dziesiątkach zdjęć w postaci galerii i panoram. W multibooku czytelnik znajdzie też infografiki, które tłumaczą jak przygotować tego rodzaju podróż i spakować samochód. Jak wyprawę i przygotowywanie materiału do książki wspomina Jarek Sępek? Nowa Zelandia okazała się krajem niezwykle gościnnym, a jej mieszkańcy chętnie dzielili się swoimi pasjami. To kraj widowiskowy i malowniczy, co widać na filmach i zdjęciach, ale nie zawsze bywa krainą mlekiem i miodem płynącą. – Wszystko to staraliśmy się pokazać. Wsłuchaliśmy się w opowieści Nowozelandczyków, podpatrywaliśmy jak żyją i czym się zajmują. Myślę, że „Kiwi” świetnie to oddaje – opowiada o swojej książce Jarek Sępek. Jak wyglądała praca nad aplikacją? Było to skrzyżowanie pracy reportera telewizyjnego, radiowca, redaktora z prasy codziennej i fotoreportera. – Definicja zawodu dziennikarza wciąż się zmienia. Reporterzy coraz swobodniej posługują się zarówno piórem, aparatem fotograficznym jak i mikrofonem czy kamerą wideo – opowiada o swojej pracy Autor. – Tylko w ten sposób mogą jeszcze pełniej i lepiej opowiedzieć o świecie. Długo szukałem nowej formy łączącej różne media – pisanie, fotografowanie i filmowanie. Wreszcie ją znalazłem – podsumowuje Sępek. Tak wielkie przedsięwzięcie wymagało od twórców dyscypliny, dobrego planowania i odrobiny szaleństwa. – Praca w drodze to spore wyzwanie organizacyjne. Trzeba poradzić sobie z brakiem stałego dostępu do prądu, do internetu, przyzwyczaić do ograniczonej możliwości magazynowania filmów i zdjęć – opowiada o pracy przy produkcji multibooka Kasia Żarnowska. – Trzeba być gotowym na wszystko, szczególnie gdy samochód staje się na pół roku domem, środkiem transportu i studiem montażowym w jednym – dodaje. Tę szalenie interesującą, multimedialną przygodę czytelnik może przeżyć nie ruszając się z domu. Książki nie trzeba zamawiać w księgarni, a tym bardziej wybierać się po nią do sklepu. „Kiwi. Zupełnie Nowa Zelandia” dostępna będzie w Apple App Store. Można ją ściągnąć na tablet iPad. Wkrótce pojawi się wersja „Kiwi” na platformę Android oraz angielskojęzyczny przekład multibooka. Wydawcą multibooka jest Mediorama.pl, specjalizująca się w przygotowywaniu multimedialnych wydawnictw na platformy cyfrowe, w tym tablety i smartfony. Firma pracuje obecnie nad autorskim przewodnikiem po Krakowie dla fotografów oraz pierwszym multimedialnym portfolio fotograficznym.
Dwie wyspy na peryferiach ziemi zostały hojnie obdarowane przez stwórcę. Filmowcy odkryli wspaniałe plenery Nowej Zelandii w latach 90. ubiegłego wieku. Powstało tu wiele słynnych produkcji
Kiedy Bóg kończył dzieło tworzenia świata, w ręku zostało mu trochę budulca: ośnieżone góry, zielone pagórki, kręte i rwące, a chwilami leniwe rzeki, lazurowe jeziora, wulkany i lodowce, piaszczyste i kamieniste plaże, stepy i morskie klify. Wówczas na peryferiach Ziemi zobaczył dwie duże i kilka mniejszych wysp. Były one nagie i puste. Tam właśnie Stwórca umieścił resztę budulca. Wyspy, które tak szczodrze obdarował, to, jak głosi legenda, Nowa Zelandia. Jej pierwotni mieszkańcy, Maorysi, zwą ją Aotearoa, czyli Ląd Długiej Białej Chmury. Na powierzchni nieco większej od Wysp Brytyjskich znalazły się wszystkie elementy geograficzne obecne na kontynencie europejskim. Żyją tu zwierzęta i rośliny niespotykane w innych miejscach, jak choćby słynny ptak kiwi. Różnorodność krajobrazów i środowisk oraz przyjazny klimat przyciągają turystów. Lądujemy zazwyczaj w Auckland, jedynej milionowej metropolii kraju. Miasto jest pięknie położone nad wąskim przesmykiem łączącym Ocean Spokojny z Morzem Tasmana. Ma międzynarodowe lotnisko, duży port morski i olbrzymią przystań jachtową – Westheaven Marina. Auckland promuje się jako miasto żagli. W słoneczne dni na Hauraki Gulf i Waitemata Harbour na setkach jachtów i łodzi wypoczywają żeglarze z całego świata. Twierdzą, że to miejsce jest dla nich stworzone. Tu odbywały się regaty o Puchar Ameryki i puchary świata w różnych klasach. Nad miastem góruje wieża Sky Tower, z której żądni mocnych wrażeń skaczą z wysokości 192 m. Nie jest to klasyczne bungy, tylko lżejsza wersja zwana sky jump – bo skoczek zakłada szelki z przymocowaną do nich liną. Tabliczki na platformie widokowej uświadamiają, jak stąd daleko np. do Warszawy – w linii prostej ponad 17 300 km! Metropolię otacza 48 niewysokich wulkanów. Teoretycznie któryś może się obudzić. Tak uważają wulkanolodzy i za przykład podają Rangitoto – najmłodszy wulkan Nowej Zelandii (265 m), który wyłonił się w wyniku podmorskiego wybuchu ok. 650 lat temu. Dziś wyspa-wulkan stanowi atrakcję (z jej szczytu widać wysepki na Hauraki Gulf i miasto), można do niej dopłynąć łodzią lub kajakiem, bo leży zaledwie 6 km od Auckland. Porasta ją las endemicznych drzew pohutukawa – kwitnących w okresie Gwiazdki i dlatego zwanych nowozelandzkimi drzewami Bożego Narodzenia. Nie mniej spektakularny widok na Auckland rozciąga się z położonej w jego centrum Mt. Eden (196 m). Spacerując wokół porośniętego trawą krateru tego wulkanu, trzeba uważać, aby nie wejść w... krowie placki. Tu bowiem, w środku miasta, wypasa się bydło. Jeszcze do początków XX w. wiele wulkanicznych wzgórz w okolicy zamieszkiwali Maorysi. Na jednym z nich – One Tree Hill (Wzgórzu Jednego Drzewa) – stoi poświęcony im obelisk. O historii tego ludu dużo opowiedzą ekspozycje w Muzeum Aucklandzkim. W latach 90. XX w. plenery Nowej Zelandii odkryli filmowcy. Na plażach tasmańskich, na zachód od Auckland, powstał nagrodzony trzema Oscarami Fortepian nowozelandzkiej reżyserki Jane Campion. W buszu na zachód od Auckland kręcono serial Wojownicza księżniczka Xena, a w „japońskich” plenerach regionu Taranaki Ostatniego samuraja z Tomem Cruise’em (wulkan Mt. Taranaki, aczkolwiek niższy od Fudżijamy, przypominał ją kształtem). Żadna z tych produkcji nie napędziła jednak tylu turystów co Władca Pierścieni w reżyserii Nowozelandczyka Petera Jacksona. Tysiące wielbicieli słynnej trylogii przyjeżdża, by odszukać filmowe obrazy Śródziemia. Sceny kręcono przez kilka lat w ponad 130 miejscach na obu głównych wyspach Nowej Zelandii, a efekty komputerowe dogrywano w studiu Miramar, na obrzeżach Wellington. Wiele firm organizuje dziś wycieczki do tych miejsc – najczęściej odwiedzanym jest filmowa wioska hobbitów, utworzona na prywatnej farmie, kilkanaście kilometrów od miasteczka Matamata. Wita ono turystów tablicami z napisem: Welcome to Hobbiton. Wszechobecny w Rotorua na Wyspie Północnej zapach siarkowodoru może trochę przeszkadzać, ale tę niedogodność zrekompensują nam mocne wrażenia. Trzeba wykąpać się w wodach termalnych (stąd ten zapach!), pospacerować po lesie paprociowym i sekwojowym, spłynąć pontonem lub kajakiem po rwącej rzece Kaituna. Przekonać się, czym jest zorbing (czyli stoczyć się ze zbocza w plastikowej kuli). Wreszcie – poznać bliżej kulturę Maorysów, rdzennych mieszkańców Nowej Zelandii. Można ich spotkać w zrekonstruowanych wioskach, dokąd przyjeżdżają, by się przebrać w tradycyjne stroje i odtwarzać życie przodków sprzed kilkuset lat. Wyglądają groźnie z dzidami i toporkami, w rytualnych tatuażach moko, teraz zwykle zmywalnych (kiedyś trwałych). Podczas tańca wojennego mają taką ekspresję na twarzach, jakby rzeczywiście zamierzali rozpocząć walkę z wrogiem. W Rotorua w każdym sklepie z pamiątkami można kupić maoryską broń, maski z drewna, wisiorki w kształcie haczyka do wędki albo koru – rozwijającego się liścia paproci (maoryski symbol rodzącego się życia). Maoryskie akcenty znajdziemy też w Ohinemutu, najstarszej części Rotorua, w anglikańskim kościółku Świętej Wiary wybudowanym w początkach XX w. Jego wnętrze zdobią płaskorzeźby nawiązujące do maoryskiej mitologii, zaś w bocznej nawie umieszczono witraż przedstawiający Chrystusa ubranego w tunikę maoryskiego wodza. Około 15 km od centrum Rotorua znajduje się przepiękne jezioro Tarawera. Do jego wód schodzą stoki wulkanu o tej samej nazwie. Ma on złą sławę. W 1886 r. eksplodował z furią, grzebiąc 4 wioski maoryskie i zabijając ponad 150 osób. Świadkowie wydarzenia twierdzili, że ściana ognia i dymu miała 6 km długości. Krater Mt. Tarawera (1 111 m n.p.m.) ma bowiem kształt kilkukilometrowej szczeliny. Maorysi traktują wulkan z respektem. Wierzą, że kiedyś ponownie się obudzi i z niepokojem wypatrują na jeziorze złowróżbnej łodzi wojennej-widma – jaką ich przodkowie widzieli ponoć na jeziorze w noc poprzedzającą tragiczną erupcję. Krótki lot na Wyspę Południową daje okazję do podziwiania z góry największego jeziora kraju – Taupo, a także wulkanów Tongariro National Park i rozległych łańcuchów górskich, najwyższych w Nowej Zelandii, ciągnących się z północy na południe na długości 600 km. Samolot ląduje w rozległym Christchurch leżącym na największej nizinie kraju – Canterbury. Założyli je w połowie XIX w. Anglicy. W idealnym mieście na końcu świata, mogli się osiedlać tylko ludzie pracowici i pobożni. Z poparciem duchownych anglikańskich i lordów z dworu królewskiego przyjeżdżali tu z nadzieją na lepsze życie biedni angielscy farmerzy. Jednak miasto i region rozwijały się z trudem, bo ludzie, mimo rekomendacji, aniołami nie byli. Być może wpływ na ich poczynania miały wiatry fenowe – suche, powodujące rozdrażnienie, bóle głowy i zły nastrój – które powstają na stokach Alp Południowych. Przy dobrej pogodzie ich pasma widać z Port Hills (Wzgórz Portowych). Z powodu wiatrów Christchurch ma ponoć najwięcej w Nowej Zelandii ludzi psychicznie niezrównoważonych... Angielski charakter miasta widać na każdym kroku. Olbrzymi Hagley Park, największy park miejski w tym kraju, obsadzono europejskimi drzewami, które miały łagodzić nostalgię za ojczyzną. Architektura kościołów, szkół i kamienic przypomina tę z Wysp Brytyjskich, a pomniki królowej Victorii, kapitana Jamesa Cooka czy Johna Roberta Godleya uświadamiają historyczne związki Christchurch z Anglią. Plac Katedralny pełni funkcję londyńskiego Hyde Parku. Na schody anglikańskiej katedry przychodzi latem pewien dżentelmen – z drabinką, ubrany w strój czarownika. To zapewne jedyny na świecie uznany przez władze czarodziej. Ma oficjalny tytuł „Wizard of New Zealand”, przyznany mu w 1990 r. przez premiera. W centrum informacji na Placu Katedralnym można się dowiedzieć, kiedy będzie wygłaszał swoje filozoficzne i egzystencjalne tezy. Po przemówieniu chętnie odpowiada na pytania. Za kilka dolarów kupimy u niego mapę przedstawiającą świat do góry nogami. Jadąc samochodem z Christchurch do Queenstown przez Tekapo, warto skręcić za jasnozielonym jeziorem Pukaki w stronę Mt. Cook Village. To 60 km, ale jakie widoki! Góra Cooka, nazwana tak na cześć słynnego angielskiego żeglarza, jest najwyższym szczytem Nowej Zelandii. Wyrasta może na niezbyt imponującą wysokość (3 754 m), ale za to niemal z poziomu morza. Jest popularnym celem wspinaczy, myli się jednak ten, kto sądzi, że łatwo na nią wejść. Góra Cooka nie znosi amatorów i ludzi, którzy ją lekceważą. Pochłonęła już 218 ofiar. Na jej oblodzonych zboczach doświadczenie zdobywał Edmund Hillary, pierwszy obok Tenzinga Norgaya zdobywca Mt. Everestu. Sir Edmund zmarł w Auckland 11 stycznia 2008 r., ale pod Górą Cooka stoi jego pomnik i działa Centrum Alpinizmu jego imienia. Droga do Queenstown wiedzie obok elektrowni wodnych, wzniesionych po II wojnie światowej. Ich budowniczowie pracowali i mieszkali w Twizel. Gdy projekt ukończono, rząd planował wyburzyć miasteczko i wysiedlić zadomowionych tam robotników. Ci jednak ostro zaprotestowali. Teraz Twizel jest bazą wypadową na Mt. Cook i stoki Alp Południowych oraz nad malownicze jeziora Ohau i Pukaki. Trasa biegnie dalej przez góry pokryte skromną roślinnością alpejską, w tym żółtymi i rudymi kępami trawy tussock. Patrząc na krajobraz z przełęczy Lindis, można odnieść wrażenie, że się nagle znaleźliśmy w północnej Afryce lub Meksyku. Z przełęczy zjeżdża się w region Otago, znany z ekstremalnych warunków pogodowych. Lata są tu gorące i suche, zaś zimy mroźne. W miasteczku Alexandra temperatura w ciągu roku waha się pomiędzy +40°C a –20°C! Bliżej Queenstown krajobraz się zmienia. Pojawiają się sady i winnice rejonu Cromwell, a droga prowadzi wzdłuż pięknej, górskiej rzeki Kawarau. Można na niej zobaczyć spływających na pontonach lub deskach wodniaków czy miłośników szybkich łodzi motorowych. W rzece tej wypłukiwano w końcu XIX w. złoto. Wtedy to Nowa Zelandia przeżyła – tak jak Klondike w Kanadzie – swoją gorączkę złota. W 1988 r. na starym, dzisiaj nieprzejezdnym moście znajdującym się 20 km przed Queenstown, Nowozelandczyk Alan J. Hacket zapoczątkował skoki na bungee w wydaniu komercyjnym. Ideę zaczerpniętą z rytualnych skoków Melanezyjczyków z wyspy Pentecoast w archipelagu Vanuatu przekształcił w biznes, który szybko się rozpowszechnił na świecie. Codziennie dziesiątki, a latem setki śmiałków, z obwiązaną wokół kostek liną, rzuca się z wysokości 43 m w koryto rzeki Kawarau. Pracownicy Centrum A.J. Hackett Bungy zachęcają do podjęcia wyzwania zarówno młodych, jak i starych. Na tablicy informacyjnej podali, że najcięższy skoczek ważył 235 kg, a najstarszy miał 94 lata. M imo że Queenstown to niewielkie, zaledwie 11-tysięczne miasto, ma międzynarodowe lotnisko, na którym lądują samoloty z Australii. Jest położone między skalistymi górami, nad brzegami głębokiego (prawie 400 m) jeziora Wakatipu. Przez cały rok pływa po nim stary parowiec TSS Ernslaw. Niegdyś transportował owce i zaopatrzenie do leżących na brzegach farm, dzisiaj, ładnie odrestaurowany, wozi turystów. Przyjeżdżają tu poszukiwacze przygód i mocnych wrażeń. Zimą szusują po stokach Coronet Pik i Remarkables (nie bez powodu Queenstown jest zwane zimową stolicą Nowej Zelandii), latem płyną szybką łodzią wyposażoną w silnik przepływowy kanionem rzeki Shotower, niemal ocierając się o zanurzone skały. Taki rodzaj łodzi wynaleźli Nowozelandczycy. Jej konstrukcja umożliwia poruszanie się na wodzie głębokości zaledwie kilkudziesięciu centymetrów. Górskie rzeki rejonu Queenstown dają zresztą wiele innych możliwości podniesienia adrenaliny – spłynięcia pontonem, kajakiem albo na brzuchu na specjalnej desce, czyli spróbowania coraz popularniejszej dyscypliny zwanej sledgingiem. Jeszcze mniejsze, bo dwutysięczne Te Anau, leżące nad brzegami ogromnego, głębokiego jeziora o tej samej nazwie, tuż przy jednym z największych na świecie parków narodowych – Fiordland National Park – dumnie określa się „światową stolicą chodzenia”. W jego okolicy biorą bowiem początek liczne szlaki turystyczne, w tym najsłynniejszy Milford Track. Jest tak popularny, że każdy chcący go przejść musi zarezerwować miejsce kilka miesięcy wcześniej (limit wejść ustala Departament Konserwacji Przyrody, co wynika z troski o środowisko oraz ograniczonej liczby miejsc w schroniskach). Szlak nie należy do łatwych ze względu na zmienną pogodę. Fiordland jest jednym z najbardziej wilgotnych rejonów Nowej Zelandii – rocznie opady sięgają tu 8 000 mm. Lasy deszczowe z bujnie rozwijającymi się mchami i paprociami drzewiastymi (przez turystów z Europy często mylonymi z palmami), sprawiają wrażenie parku jurajskiego. To właśnie tu mamy szansę zobaczyć słynnego kiwi. W parku znajduje się też największa atrakcja kraju – fiord Milford Sound z majestatycznym klifem Mitre Peak. Po Fiordlandzie błąka się zapewne duch Szkota Quintina Mackinnona – odkrywcy i podróżnika, który w końcu XIX w. wytyczył szlak do Milford. Mackinnon, zauroczony tym miejscem, chodził ścieżkami wydeptanymi przez Maorysów szukających jadeitu. Szkot na zawsze tam pozostał – zaginął podczas jednej z wypraw. Dziś jego pomnik zdobi placyk obok centrum informacji tego parku narodowego. Kiedy Bóg stworzył wreszcie Nową Zelandię, ucieszył się, że tak wspaniale mu wyszła. Do gustu przypadło mu zwłaszcza zachodnie wybrzeże Wyspy Południowej. Spod jej najwyższych szczytów schodziły lodowce, które topniejąc, zmieniały się w rwące rzeki, a te wpadały do pobliskiego morza. Między wybrzeżem a górami Bóg pozostawił wąski pas zielonych łąk. Kraina była tak piękna, że Stwórca zmartwił się, iż człowiek może ją zniszczyć. Wymyślił więc muszkę zwaną dziś sand fly, która boleśnie kąsając ludzi, miała odstraszać ich przed zamieszkaniem w tej okolicy. W tym dziele muszkę wspierały ulewne deszcze. W drugiej połowie XIX w. w rejonie Whataroa, Ross, Hokitoka i Greymouth w korytach rzek odkryto złoto i na Zachodnie Wybrzeże zjechali liczni poszukiwacze tego kruszcu. Odsłonięte części ciała pokrywali błotem, chowając je przed muszkami, a do ochrony przed deszczem używali długich płaszczy impregnowanych zwierzęcym tłuszczem. Dziś docierają tu turyści wyposażeni w broń farmakologiczną. Zachodnie wybrzeże nadal jest najmniej zaludnionym regionem kraju i ma najsłabiej rozwiniętą infrastrukturą turystyczną. Największą jego atrakcję stanowią dwa lodowce – Franciszka Józefa (nazwany tak na cześć cesarza Austro--Węgier) i Foxe’a (od nazwiska premiera Nowej Zelandii – Williama Foxe’a). Jeśli pogoda pozwala, można je oglądać z pokładu helikoptera. Najlepiej wybrać opcję z lądowaniem w najwyższych partiach, gdzie śnieg jest biały jak mleko. Warto też zatrzymać się w miasteczku Hokitika. Na tamtejszą plażę Morze Tasmana wyrzuca pnie drzew porwanych wcześniej przez wezbrane rzeki. Każdego lata władze miasteczka ogłaszają konkurs na najładniejsze dzieło wykonane z owych pni. Wyobraźnia twórców jest niewyczerpana – powstają dziwaczne postaci, potwory, budowle. Galeria na plaży jest otwarta do chwili, kiedy pierwszy jesienny sztorm przewróci te przedziwne dzieła sztuki. No to w drogę Położona na wyspach: Południowej (150 tys. km2) i Północnej (115 tys. km2), rozdzielonych Cieśniną Cooka, oraz na wielu mniejszych wyspach. Całkowita powierzchnia ok. 270 tys. km2. Stolicą jest Wellington. Języki: angielski i maoryski. Mieszkańcy: ok. 4,2 mln, z czego Maorysi stanowią ok. 14 proc. (wliczając w to Maorysów zmieszanych z innymi nacjami). Waluta – dolar nowozelandzki (NZD); 1 NZD = ok. 1,80 zł. Cały rok. Średnie temperatury latem wynoszą 20–30°C. Zimą, która trwa od czerwca do końca sierpnia, wahają się od 8 do 15°C. W górach Tongariro i Alpach Południowych przełęcze bywają wówczas nieprzejezdne. Przy pobycie do trzech miesięcy wiza nie jest wymagana. Nie ma bezpośrednich połączeń, można lecieć przez Londyn Air New Zealand lub np. Frankfurt i Kuala Lumpur liniami Malasian Airlines. Bilety od 4 700 zł w dwie strony (www.airnewzealand.com). Rozwinięta sieć dobrej jakości dróg. Nie ma problemów z wynajęciem samochodu. Ceny zależą od liczby dni, np. Toyota Camry na 8 dni w wypożyczalni Thrifty kosztuje ok. 100 NZD na dzień, wliczając GST (nowozelandzki odpowiednik VAT-u) z częściowym ubezpieczeniem pojazdu. Ta wypożyczalnia, podobnie, jak Budżet, Avis czy Hertz zapewnia pojazd na obu wyspach (po przelocie dostajemy auto tej samej klasy). Dobrze działa też lokalna komunikacja lotnicza. Przelot regularnymi liniami Air NZ lub Qantas z Rotorua do Christchurch kosztuje 150–300 NZD w jedną stronę w zależności od pory roku. Do najważniejszych miejsc dojeżdżają autobusy linii Intercity i Newmansa. Przejazd z Auckland do Rotorua przez Waitomo kosztuje od 135 NZD, z Christchurch do Queenstown przez Mt. Cook od 170 NZD. Opłaca się wykupić karnet (np. 15-dniowy za 931 NZD) ważny w całym kraju. Inna opcja to wypożyczenie motocykla. Ceny zależą od liczby dni (im więcej, tym wychodzi taniej) i klasy jednośladu. Wersja podstawowa (Yamaha) kosztuje od 105 NZD na dzień, lepsza (BMW) 315 NZD. Można też wypożyczyć rower (od 35 NZD na dzień). Za rower w wersji podstawowej zapłacimy 150 NZD za 14 dni, a za górski do 455 NZD. Niektórzy na czas pobytu na Nowej Zelandii kupują używane rowery. Ruch jest lewostronny. W miastach obowiązuje ograniczenie prędkości do 50 km/godz., na autostradach 100 km/godz. Nowa Zelandia ma bardzo dobrą sieć hoteli wszystkich standardów. Najtańsza opcja to tzw. backpackers – hotele dla studentów (www.backpack.co.nz). Auckland: The Brown Kiwi, 7 Prosford St., Ponsonby – 22 NZD za łóżko w wieloosobowym dormitorium (www.brownkiwi.co.nz). Christchurch: Vagabond Backpackers, 232 Worcester St. – 20 NZD w pokoju trzyosobowym. Zmotoryzowani często korzystają z moteli (70–200 NZD). W czasie szczytu letniego – od grudnia do połowy marca – warto wcześniej dokonać rezerwacji. Nowa Zelandia, na której pasie się 40 mln owiec i 10 mln bydła, słynie ze znakomitych steków. Z nowozelandzkich win najbardziej znane są chardoney i sauvignon-blanc (białe), z czerwonych pinot noir. Najwięcej winnic jest na północy Wyspy Południowej, w regionie Marlborough. Produkuje się tu także piwo (m.in. Steinlager, Speights, Mon-theith’s, Tui, Lion Red) oraz whisky i wódkę (najbardziej znana to „Below 42”) oraz likiery z owocu kiwi, który podobnie jak ptak jest jednym z symboli kraju. Nowozelandczycy potocznie określają siebie kiwis’ (kiłis) – od nazwy słynnego ptaka nielota. Są grzeczni i ciekawi przybyszów, dlatego słysząc obcy akcent, lubią spytać: Where are you from? Wychodząc na górski szlak, zwłaszcza w Alpach Południowych, trzeba w punkcie informacji turystycznej (visitor center) zostawić informację o planowanej trasie i czasie zakończenia wyprawy. Często bowiem zdarza się, że potoki gwałtownie wzbierają, uniemożliwiając powrót. W górach nawet latem należy mieć ciepłą odzież, dobre buty, zapas jedzenia i kompas. Przejście Milford Track kosztuje w sezonie 1 850 NZD (5 dni: z przewodnikiem, wyżywieniem, przejazdem z Queenstown do Te Anau i z Milford do Queenstown i zakwaterowaniem). Szlak jest otwarty od 1 listopada do 30 kwietnia. W listopadzie jest taniej – wyprawa kosztuje 1 690 NZD. Nie są wymagane żadne szczepienia (ale można się zaszczepić przeciw tężcowi), nie ma zagrożenia malarią - www.szczepienia.pl Turyści kupują wyroby sztuki maoryskiej: maski, biżuterię i broń z miejscowego drewna (kauri, totara, rimu) i jadeitu (pounamu). Warto kupić swetry, szaliki, czapki z owczej wełny – czystej lub zmieszanej z sierścią pałanki kuzu (sprowadzonej z Australii). Obiad w przeciętnej restauracji kosztuje ok. 50 NZD (bez wina). Maoryski koncert i hangi (kolacja) w Tamaki Maori Village to wydatek 73 NZD, wycieczka do wioski hobbitów koło Matamata kosztuje 50 NZD, wjazd windą na platformę widokową Sky Tower w Auckland 25 NZD, prom na wyspę Rangitoto 20 NZD w obie strony, zorbing w Rotorua w wersji mokrej (do kuli wlewa się wodę) 49 NZD, w suchej 59 NZD. Całodniowa wyprawa na lodowiec Franz Josef z przewodnikiem kosztuje 140 NZD (w tym raki, buty i kurtka od deszczu). Ambasada Nowej Zelandii w Warszawie, Al. Ujazdowskie 51, tel. 022 521 05 00 (nzwsw@nzembassy.pl). Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Wellington, 17 Upland Road, Kelburn, Wellington 6012, tel. (00 644) 475 94 53 (polishembassy@xtra.co.nz). www.nz.com www.discovernewzealand.com www.greenlitetravel.com – strona biura podróży autora tekstu B. Matuszkiewicz, B. Nowak, Nowa Zelandia daleka i bliska, Wydawnictwo Kolumb 2001.