Pszczoły wyczuwają chorobę u swojej królowej i... rozpoczynają rewolucję w ulu. Co prowadzi je na barykady?
W Kanadzie zeszłej zimy wyginęło aż 36% kolonii pszczół miodnych. Pszczoły wiedzą, że coś się dzieje i próbują reagować: najnowsze badania pokazują, że robotnice potrafią wykryć infekcję u królowej i wypędzają ją z ula. To dramatyczna walka o przetrwanie całej kolonii, która uzmysławia nam, jak krucha może być władza wobec woli „ludu”.
Według danych Stowarzyszenia Zawodowych Pszczelarzy w Kanadzie aż 36% z 830 000 kolonii pszczół miodnych nie przetrwało ostatniej zimy. Chociaż już przyzwyczailiśmy się do takich makabrycznych nagłówków, to obecnie wiemy, że główną przyczyną masowego wymierania są schorowane królowe, a najnowsze badania rzucają światło na biologiczny – ale demokratyczny – dramat rozgrywający się w ulach. Dlaczego królowe pszczół stają się coraz mniej płodne? Królowe pszczół, które z natury odpowiadają za reprodukcję i składanie tysięcy jaj dziennie, są coraz częściej infekowane wirusami. Te infekcje skutkują mniejszą płodnością – królowe mają mniejsze jajniki i składają mniej jaj, a w niektórych przypadkach całkowicie przestają to robić. Badania wykazały, że właśnie te zakażone wirusami królowe były najczęściej klasyfikowane przez pszczelarzy jako „niesprawne”, chociaż wcześniej za przyczynę ich niemocy uważano pestycydy czy ekstremalne temperatury. Jak robotnice rozpoznają chorą królową? Robotnice – bezpłodne samice pszczół tworzące większość kolonii – są w stanie wykryć infekcję u królowej dzięki analizie jej feromonów. Zdrowa królowa wytwarza tak zwany „feromonowy bukiet”, czyli mieszaninę co najmniej dziewięciu związków chemicznych, które informują robotnice o jej kondycji i jakości. Jednym z kluczowych składników tego bukietu jest metylooleinian. Gdy jego poziom spada – co następuje w wyniku infekcji wirusowej – robotnice interpretują to jako sygnał alarmowy. Królowa nie spełnia już swojej funkcji, nie jest w stanie złożyć wystarczającej liczby jaj, a to zagraża przetrwaniu kolonii. To prowadzi do dramatycznej decyzji: wymiany królowej. Czym jest podmiana królowej i dlaczego może być śmiertelna dla kolonii? Gdy sygnały feromonowe świadczą o problemach obecnej królowej, robotnice zaczynają wychowywać nową. Ta, gdy osiągnie dojrzałość, rozpoczyna proces podmiany królowej – zazwyczaj eliminuje starą „władczynię” w pojedynku na śmierć i życie. Chociaż taka wymiana może się wydawać naturalnym mechanizmem obronnym (wszystko zdaje się, chociaż brutalne, dosyć proste i klarowne). to wiąże się z ogromnym ryzykiem. Statystyki pokazują, że kolonie decydujące się na wymianę królowej mają ponad trzykrotnie wyższe ryzyko całkowitego wymarcia w porównaniu do kolonii zdrowych. Dzieje się tak, ponieważ nie ma żadnej gwarancji, że nowa królowa przejmie funkcję reprodukcyjną. To nie zmienia faktu, że w obliczu szalejących patogenów wymiana jest często jedyną, ostatnią nadzieją pszczół na przetrwanie. Tonący brzytwy się chwyta. Czemu królowe chorują? Zagrożenie jest mikroskopijne, ale śmiertelne Wirusy odpowiedzialne za choroby pszczół są przenoszone przez pasożytnicze roztocze: dręcza pszczelego. To gatunek pajęczaka, który wywołuje warrozę. Te niewielkie organizmy nie tylko rozprzestrzeniają patogeny, ale także je amplifikują. Choć obecnie nie istnieją żadne lekarstwa przeciwwirusowe dla pszczół, kontrolowanie roztoczy jest kluczowym działaniem w ochronie kolonii. Ta walka wymaga jednak ogromnej determinacji i zaangażowania pszczelarzy. Dramatyczne dane z Kanady nie są już szokujące – od niemal dwóch dekad historia się powtarza: śmierć kolonii zimą, odbudowa, częściowy sukces i kolejna katastrofa. Do czasu opracowania skutecznych terapii przeciwwirusowych dla pszczół, jedyną drogą jest konsekwentne i odpowiedzialne ograniczanie populacji dręcza. Od tego może zaliczyć przyszłość całego rolnictwa. Źródło: PNAS, The Journal of Basic and Applied Zoology, Trends in Parasitology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Trzmiele potrafią zaskoczyć. Dość powiedzieć, że naukowcy nauczyli je rozumieć prostą odmianę kodu Morse’a!
Okrąglutkie i gęsto owłosione pszczoły z rodzaju Bombus, czyli trzmiele, stały się obiektem badań naukowców z Queen Mary University of London (QMUL). Badacze chcieli sprawdzić inteligencję tych stworzeń oraz ich zdolność do uczenia się i oceny czasu. Wyniki uzyskane przez owady przewyższyły oczekiwania ekspertów.
Czy wszystkie zwierzęta odbierają upływ czasu i potrafią uwzględniać go w swoich codziennych wyborach? Wiemy, że kolibry i pszczoły planują swoje podróże po danym obszarze zgodnie z tempem odnawiania się nektaru w poszczególnych gatunkach roślin. Ale naprawdę skuteczna komunikacja wymaga też kodowania i dekodowania przerw czasowych. Widzimy, że wykorzystywane jest to m.in. w charakterystycznym tańcu pszczół czy w sygnałach godowych świerszczy. Mamy też potwierdzone dane o tym, że różna długość trwania wydawanych dźwięków odpowiada różnym odległościom i jest charakterystyczna dla konkretnych gatunków. Słodki jak kropka Ale czy owady mogą podejmować decyzje o tym, gdzie się udać, na podstawie tego, czy zobaczą krótkotrwały błysk oznaczający „kropkę”, czy długotrwałą „kreskę”? Zdolność ta znana była do tej pory jedynie u ludzi i innych kręgowców, takich jak makaki czy gołębie. Jednak eksperci z Queen Mary University of London (QMUL) uznali, że pszczoły, a konkretnie trzmiele, również mogą to robić. „W pracy skupiamy się na zdolności trzmiela Bombus terrestris do rozróżniania wizualnych przedziałów czasowych w zakresie 0,5–5 sekund w zadaniu wolnego żerowania. Ich umiejętność rozróżniania czasów trwania błysków może sugerować elastyczność układu wzrokowego oraz zdolność uczenia się arbitralnych wskazówek czasowych” – napisali badacze we wstępie do artykułu opublikowanego na łamach „Biology Letters”. Pszczeli Morse Aby trenować pojedyncze osobniki do odnajdywania nagrody w formie cukrowego roztworu umieszczonego przy jednym z dwóch błyskających kółek, zespół zbudował specjalny labirynt. W drugim błyskającym kółku umieszczono substancję gorzką, której trzmiele nie lubią. Świetlne kółka błyskały krótko („kropka”) lub długo („kreska”). Miało to zbudować odpowiednie skojarzenia: krótki błysk – cukier; długi błysk – nieprzyjemna, gorzka substancja. Pozycje błyskających kółek były zmieniane, tak by pszczoły nie mogły polegać na otoczeniu czy stałych wskazówkach przestrzennych. Owady nauczyły się kierować sygnałami świetlnymi wyjątkowo szybko. W dalszej fazie eksperymentu naukowcy usunęli słodką nagrodę, a mimo to trzmiele poruszały się wyłącznie poprzez błyski światła. Kodujące trzmiele Okazało się, że większość owadów od razu kierowała się ku „poprawnemu” błyskowi – temu, który wcześniej był skojarzony z cukrem – niezależnie od położenia kółka. To jasno wskazuje, że nauczyły się rozróżniać długość błysku. Innymi słowy, nauczyły się odczytywać sygnały „kropki” i „kreski”. – Ponieważ w naturalnym środowisku trzmiele nie stykają się z migającymi bodźcami, to naprawdę niezwykłe, że tak świetnie poradziły sobie z zadaniem. Fakt, że potrafiły śledzić czas trwania błysku, można przypisać ich „zdolności przetwarzania czasu”, która wyewoluowała do innych celów, takich jak śledzenie ruchu w przestrzeni lub komunikacja – wyjaśnia kierujący badaniem Alex Davidson. – Alternatywnie, ta zaskakująca zdolność kodowania i przetwarzania czasu może być podstawowym składnikiem układu nerwowego, który jest immanentną właściwością neuronów — dodaje ekspert. Źródło: phys.org Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dzikie pszczoły miodne wpisane na listę zagrożonych gatunków w UE. Powoli znikają z Europy
Małe, rodzinne pasieki rosną jak grzyby po deszczu, a coraz więcej osób interesuje się pszczelarstwem – pokazuje to chociażby rozwój kanałów w social mediach poświęconych hodowli miododajnych owadów. Mogłoby się wydawać, że pszczoły są rozkwicie. Nic bardziej mylnego: dzikie pszczoły mogą wkrótce zniknąć z Europy, pozostawiając jedynie swoich pracujących dla naszej uciechy kuzynów. Do czasu.
Pszczoły to nie tylko wielkie pasieki, z których pszczelarze pozyskują miód: ważną rolę w ekosystemie pełnią także pszczoły mieszkające nie w pielęgnowanych ulach, ale na wolności. Tzw. dzikie pszczoły miodne, czyli zasiedlające m. in. dziuple drzew, przeżywają ogromny kryzys. Pszczoły na liście gatunków zagrożonych wyginięciem Populacje dzikich pszczół miodnych zostały w najnowszej aktualizacji Czerwonej Listy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody uznane za zagrożone wyginięciem w Unii Europejskiej. Zwrócono uwagę na owady zamieszkujące nie ule, ale naturalne środowisko. Chociaż pszczoły żyły w związku z człowiekiem od tysięcy lat – pierwsi prawdopodobnie „udomowili” je starożytni Egipcjanie – to dopiero współczesne pszczelarstwo związane z mobilnymi ulami i komercyjnym zapylaniem miało największy wpływ na gatunek. W związku z działalnością pszczelarzy pszczoła miodna funkcjonuje obecnie w dwóch formach: hodowlanej i dzikiej. Pszczoła pszczole nierówna To właśnie przede wszystkim dzikie pszczoły miodne znajdują się dzisiaj w kryzysie, chociaż obu formom nie wiedzie się szczególnie dobrze – w ulach stale notuje się straty związane ze zmieniającym się klimatem. Chociaż pszczoły należą do tego samego gatunku (Apis mellifera) co mieszkańcy uli, to ich życie i wpływ na środowisko jest radykalnie różny. Skoro nie odróżnia się osobnych gatunków, to jak rozpoznać dziką pszczołę? Unia Ochrony Przyrody uznała, że wyróżniają ją dwa kryteria: żyje swobodnie, bez nadzoru i może samodzielnie utrzymać swoją liczebność, nie polegając na wprowadzeniu nowych kolonii (np. pszczół, które uciekły z komercyjnych uli). Dzikie pszczoły zagrożone w UE Europa ma najniższe zagęszczenie wolno żyjących kolonii na świecie – popularność pasiek sprawia, że liczba zarządzanych przez człowieka uli znacząco przewyższa ilość dzikich gniazd. Zdobyte przez badaczy i udokumentowane w ramach akcji „Honey Bee Watch” dane pokazują, że ich liczba dramatycznie spada. Związane jest to jednocześnie z utratą siedlisk, inwazyjnymi pasożytami, nowymi chorobami i krzyżującymi się w wyniku działalności człowieka gatunkami owadów. Pszczoły rzeczywiście mają kłopoty. Czerwona lista zagrożonych gatunków ostrzega Właśnie z tego powodu dziko żyjące pszczoły miodne zostały sklasyfikowane na Czerwonej Liście jako gatunek „zagrożony wyginięciem w Unii Europejskiej”. Jego ochrona powinna być priorytetem: nie tylko z powodu swojej kultowości jako symbolu Europy. Obecność dzikich pszczół to zapewnienie bioróżnorodności, bezpieczeństwa żywnościowego i ochrona ekosystemów dla kolejnych pokoleń. Dzikie pszczoły – w odróżnieniu od hodowlanych – to te, które wykształciły w sobie największą odporność na choroby, pasożyty czy trudne warunki, które w trymiga mogą zniszczyć ule hodowlane. To cenny rezerwuar genetyczny, od którego może zależeć bezpieczeństwo naszej planety. Nie możemy sobie pozwolić, by pozostały one niedostatecznie zbadane i bez ochrony. Źródła: Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody, Czerwona Lista IUCN, Honey Bee Watch Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Badacze stworzyli superpokarm dla pszczół. Ich kolonie rosną jak na drożdżach – dosłownie
Naukowcom udało się opracować suplement diety przeznaczony wyłącznie dla pszczół. Dzięki użyciu specjalnych drożdży dostarczyli oni owadom niezbędnych substancji odżywczych, a przy tym znacząco zwiększyli liczbę larw. Może to pomóc utrzymać populację tych ważnych owadów mimo zmniejszającej się dostępności ich przysmaku – pyłku kwiatowego.
Wyprodukowana przez naukowców superżywność dla pszczół skutkuje koloniami owadów, które produkują znacznie więcej larw. Pożywienie to może okazać się przełomem w walce ze spadkiem populacji pszczół miodnych na całym świecie. Czy w takim razie możemy przestać się już o nie martwić? Pszczele problemy Od pszczół miodnych zależy produkcja dużej części naszej żywności – od owoców, przez warzywa, po rośliny oleiste. Zapylają bowiem około 75% roślin spożywczych! Dbają także o funkcjonowanie ekosystemów, przyczyniając się do wzrostu nasion, które są pokarmem dla zwierząt. Nie zawsze jednak odwdzięczamy im się za ich ciężką pracę. Przez niszczenie środowiska naturalnego sprawiamy, że często brakuje im różnorodności kwiatów niezbędnych do przetrwania. – Potrzebujemy coraz więcej pszczół do zapylania naszych upraw, a zostawiamy im coraz mniej pożywienia – ostrzega entomolożka, prof. Geraldine Wright z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Sztuczne zamienniki pyłku Naukowcy z zespołu Geraldine Wright postanowili wyjść temu problemowi naprzeciw. Najpierw pochylili się jednak nad komercyjnymi substytutami pyłku, z których coraz częściej korzystają bezradni pszczelarze. Okazało się, że te są zwykle wytwarzane z mąki białkowej, cukrów i olejów – przez to nie zawierają potrzebnych pszczołom związków sterolowych i są niekompletne pod względem odżywczym. Wiedzieli, że mogą zrobić to lepiej. Ten pokarm, który tu widzicie, zowią drożdżem Wykorzystując metodę precyzyjnej modyfikacji DNA – CRISPR – badacze stworzyli drożdże Yarrowia lipolytica, które naturalnie wytwarzają precyzyjną mieszankę 6 steroli niezbędnych pszczołom do przetrwania. Drożdże włączono do diety pszczelich kolonii w zamkniętych środowiskach i obserwowano owady przez 3 miesiące. Wyniki drożdżowego eksperymentu Okazało się, że kolonie karmione dietą wzbogaconą w produkowane przez drożdże sterole mogły dużo dłużej produkować jaja i larwy niż te, które żywiły się wyłącznie syntetycznymi zamiennikami. To zaś skutkowało silniejszymi, trwalszymi koloniami z większą ilością osobników. – Dzięki naszej technologii pszczelarze będą mogli karmić pszczoły nawet wtedy, gdy zabraknie pyłku – mówi Wright. Według naukowczyni stworzone przez jej zespół drożdże mogą być wykorzystywane także do wytwarzania niezbędnych składników odżywczych dla innych owadów hodowlanych, które służą jako źródło pożywienia dla ludzi i zwierząt gospodarskich. Źródło: Nature, New Scientist Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Szerszenie „mordercy" pustoszą ule. Tylko niektóre pszczoły potrafią z nimi walczyć
W 2019 roku w USA po raz pierwszy odnotowano obecność szerszeni azjatyckich na wolności. Od tego czasu ich populacja systematycznie rośnie, a to budzi niepokój wśród pszczelarzy. I słusznie – inwazja tych olbrzymów może mieć poważne konsekwencje.
W tym artykule: Tak pszczoły walczą z szerszeniami Szerszenie azjatyckie w Ameryce Północnej Szerszenie azjatyckie nie bez powodu są nazywane mordercami. To najwięksi przedstawiciele swojego gatunku – królowe mierzą nawet do 5 cm długości, a mniejsze robotnice około 3 cm. Dzięki swoimi rozmiarom nie mają zbyt wielu naturalnych wrogów. Atakują nie drobne owady, ale też znaczne większe modliszki. Do niedawna szerszenie azjatyckie występowały wyłącznie na wschodzie Rosji oraz w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Od 2019 r. coraz częściej są jednak obserwowane również w Ameryce Północnej. Przyrodnicy nie wykluczają, że w niedalekiej przyszłości niebezpieczne szerszenie mogą stać się gatunkiem inwazyjnym. Przybysze z Azji regularnie sieją spustoszenie w pszczelich ulach. Jeśli robotnice nie zauważą zagrożenia, w kilka godzin cała kolonia może zostać zdziesiątkowana. Odkryto dwupłciowe pszczoły mutanty. „Trzymam pszczoły od 1976 roku i po raz pierwszy widzę coś takiego” Podczas przeglądu uli mistrz pszczelarz z Pensylwanii Joseph Zgurzynski odkrył coś bardzo niezwykłego. Podczas gdy wszystkie pozostałe pszczoły w ulu miały standardowe czarne oczy, jeden z o... Tak pszczoły walczą z szerszeniami Na szczęście pszczoły miodne – tak bardzo ważne dla naszego środowiska i klimatu – nie są zupełnie bezbronne wobec większych od siebie morderców. Naukowcy odkryli, że owady wykształciły unikalną strategię przetrwania. Kluczowy jest charakterystyczny sygnał ostrzegawczy. Autorzy badań porównują odgłosy wydawane przez pszczoły do pisków przerażonych naczelnych i surykatek. – Nasze badanie wykazało, że pszczoły nie hałasowały w konkretny sposób, jeśli w pobliżu nie było żadnych szerszeni. Bardzo rzadko reagowały tak na mniejsze szerszenie i nieco częściej, kiedy wyczuły szerszenie azjatyckie, ale ich nie widziały – tłumaczy Heather Mattila, profesor nadzwyczajny na wydziale nauk biologicznych Wellesley College w rozmowie z CNN. No dobrze, a co dzieje się, kiedy pszczoły zorientują się już, że grozi im atak szerszeni i podniosą alarm? Naukowcy tłumaczą, że opisany sygnał ma doprowadzić do użycia mechanizmów obronnych. Jedna ze strategii polega na oblepieniu wejścia do ula zwierzęcymi odchodami, co ma zmylić wroga. Inny sposób na szerszenie to tzw. kulkowanie. W kilka sekund pszczoły potrafią szczelnie otoczyć szerszenia, uniemożliwiając mu tym samym oddychanie. Jednocześnie czasie temperatura owada-mordercy rośnie do tego stopnia, że doprowadza do jego śmierci. Robotnice tych mrówek zmniejszają mózgi, żeby zostać królowymi Nietypowe zachowania Harpegnathos saltato są dobrze znane naukowcom, ale dopiero teraz wyjaśniono, czym są spowodowane. Szerszenie azjatyckie w Ameryce Północnej W 2019 r. w Ameryce Północnej po raz pierwszy zaobserwowano szerszenia azjatyckiego na wolności. Nie wiadomo, w jaki sposób owady pokonały ocean. Możliwe, że przypłynęły z rodzinnej Azji na kontenerowcu lub w samolocie z podróżnymi. Pewnie jest za to, że skrzydlaci goście zdążyli się już zadomowić. W 2021 r. olbrzymie szerszenie widziano w stanie Waszyngton 14 razy, a dodatkowo odkryto trzy należące do nich gniazda. W przeciwieństwie do swoich kuzynek z Azji, pszczoły miodne zamieszkujące tereny USA nie wykształciły żadnej strategii radzenia sobie z atakami szerszeni. To dlatego, że w przeszłości nie borykały się z podobnymi zagrożeniami. Kiedy szerszenie mają do wyboru zaatakować ule pszczół azjatyckich lub europejskich (zachodnich) wybierają te drugie, ponieważ mają niemal stuprocentowe szanse na udane łowy. To nie wróży dobrze amerykańskiemu przemysłowi pszczelarskiemu. Źródło: Royal Society Open Science
Powrót „czarnej pszczoły”. Owad uznany za wymarłego widziany w kolejnym regionie Polski
Wyjątkowo rzadka zadrzechnia fioletowa, zwana potocznie „czarną pszczołą”, pojawia się w róznych regionach Polski. Ostatnio jej obecność stwierdzono w Roztoczańskim Parku Narodowym i w Białowieży. Ta samotna pszczoła jest u nas pod ścisłą ochroną.
Spis treści: Czarna pszczoła – wygląd Zadrzechnia fioletowa widziana w nowych miejscach w Polsce Jak pomóc czarnej pszczole? Inni zapylacze w Polsce Pszczołę kojarzymy najczęściej z pszczołą miodną (Apis mellifera). Czyli niedużym, brązowo-żółtawym owadem, często spotykanym na kwiatach. Warto jednak wiedzieć, że do rodziny pszczołowatych należy aż 5800 gatunków. W tym kosmate, krępe trzmiele, podobne do os koczownice czy ciemno ubarwione zadrzechnie. Do tych ostatnich należy tzw. czarna pszczoła, czyli zadrzechnia fioletowa. Czarna pszczoła – wygląd To największa w Polsce pszczoła. Ma charakterystyczne, czarne ciało osiągające nawet 3,5 cm długości (dla porównania, robotnica pszczoły miodnej mierzy ok. 1,5 cm). Jej skrzydła fioletowo pobłyskują. Stąd nazwa gatunkowa – zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea). Z wyglądu jest bardzo podobna do zadrzechni czarnorogiej (Xylocopa valga), także występującej w Polsce. Warto przy tym pamiętać, że poza tymi dwoma do rodzaju zadrzechnia należy 400 gatunków owadów. Xylocopa valga / fot. Shutterstock Zadrzechnie to pszczoły samotnice, która nie tworzą licznych kolonii. Zakładają gniazda w suchym drewnie, wiercąc w nim korytarze o długości nawet 30 cm za pomocą żuwaczek. Dorosłe osobniki można zobaczyć od maja, najczęściej na kwiatach szałwii, groszku pachnącego, glicynii, robinii akacjowej, kłosowca pomarszczonego, soi warzywnej i żmijowca zwyczajnego. Zadrzechnia fioletowa widziana w nowych miejscach w Polsce Zadrzechnia fioletowa przez wiele dziesięcioleci była opisana jako gatunek prawdopodobnie wymarły w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt Ginących i Zagrożonych. Opis statusu głosił: bardzo rzadki gatunek śródziemnomorski, na terenie dzisiejszej Polski notowany był zaledwie kilkakrotnie w latach 1868–1935, odtąd niepotwierdzony. To zmieniło się w 2005 r., być może w związku z postępującym ociepleniem klimatu. Od tamtej pory czarna pszczoła została zaobserwowana w: Poleskim Parku Narodowym, Bieszczadach Zachodnich, Wrocławiu, Oławie, Miechowie, Włoszczowie. Poza Polską zadrzechnia fioletowa występuje głównie w basenie Morza Śródziemnego. To gatunek ciepłolubny. Zamieszkuje suche siedliska stepowe i stepopodobne oraz polany i pobrzeża lasów. 31 maja, w śródleśnej osadzie we Floriance na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego, zaobserwowano zadrzechnię. To pierwsza obserwacja czarnej pszczoły na tym terenie. Owada zauważył pracownik parku, Przemysław Stachyra, na jednaj z licznych w okolicy kwietnych łąk. Przyrodnik zwraca uwagę, że mógł to być jeden z dwóch podobnych do siebie gatunków: zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea) lub czarnoroga (Xylocopa valga). - Od razu wiedziałem, że to czarna pszczoła, bo jest bardzo charakterystyczna: duża jak trzmiel, czarna, z głębokim niebieskofioletowym połyskiem – po prostu piękny owad – ocenił ekspert. W ostatnich miesiącach zadrzechnię zauważyła także przyrodniczka, autorka National Geographic Traveler i licencjonowana przewodniczka po Puszczy Bialowieskiej, Barbara Żukowska. Obserwacji dokonała 11 maja i jest to kolejny raz kiedy czarną pszczołę widziano w okolicach Białowieży. Jak pomóc czarnej pszczole? Od 2004 r. zadrzechnie są w Polsce pod ochroną. Do przetrwania gatunek ten wymaga zachowania starodrzewów, zwłaszcza drzew suchych. Naukowcy z Lublina opracowali zestaw wskazówek, które mogą pomóc czarnym pszczołom: nie usuwajmy spróchniałego drewna, np. ścian drewnianych budynków, płotów, pni martwych drzew, by zadrzechnie mogły tam zbudować gniazda, na wysokości 3 m umieśćmy w ogrodzie klocki z drewna wierzbowego z nawierconymi otworami o średnicy 10–20 mm i długości 10–20 cm, nie zbliżajmy się do gniazda, by nie niepokoić pszczół, posadźmy rośliny, które lubi zadrzechnia, takie jak kozibród łąkowy, orlik pospolity, cieciorka pstra, żmijowiec zwyczajny, lebiodka pospolita, koniczyna, śliwa, głóg i kruszyna. Należy pamiętać, że zadrzechnie, w przeciwieństwie do innych pszczół samotnic, bronią miejsca swego gniazdowania. Zaniepokojone mogą nawet użądlić. Nie należy ich zabijać, tylko po prostu zostawić w spokoju. Monitoring występowania czarnej pszczoły w Polsce prowadzi stowarzyszenie Natura i Człowiek. Zdjęcia owada można przesyłać na adres mailowy naturaiczlowiek@gmail.com. Inni zapylacze w Polsce Hodowlane pszczoły miodne zapylają jedną trzecią ważnych dla nas upraw. Bez nich nie mielibyśmy wielu owoców, warzyw i nasion. Pozostałą część roślin „obsługują” inne owady. Są wśród nich muchówki, dzikie pszczoły, żyjące w małych koloniach, takie jak zadrzechnia, murarka czy samotnica. Jednak najważniejszą rolę odgrywają trzmiele ogrodowe, których w Polsce mamy 35 gatunków. Owady te są bardzo skutecznymi zapylaczami. Z racji budowy swego aparatu gębowego, wyposażonego w długi „języczek” potrafią korzystać z kwiatów niedostępnych dla pszczół. Włoski pokrywające ciało trzmiela doskonale przenoszą pyłek między kwiatami. Pszczoły nie wychodzą z ula, jeśli temperatura na zewnątrz spada poniżej 12 stopni Celsjusza. Trzmiele natomiast są aktywne już przy 8 st. C, a więc lepiej sprawdzają się np. wtedy, gdy wiosna jest chłodna. To im zawdzięczamy m.in. pomidory, jagody i truskawki – inne owady nie potrafią zapylać tych roślin. Źródła: archiwum NG, Nauka w Polsce, Wikipedia, Gov.pl, stowarzyszenie Natura i Człowiek
14 milionów pszczół uciekło z przewróconej ciężarówki, a jednak większość z nich uratowano. Jak to możliwe?
Miliony pszczół wyleciały z 300 uszkodzonych uli po wypadku ciężarówki w stanie Waszyngton. Dzięki heroicznym wysiłkom lokalnych pszczelarzy wiele kolonii udało się uratować. Pszczoły za swoimi królowymi podążyły z powrotem do uli.
Spis treści 20 pszczelarzy ratowało miliony pszczół Niepewny los niektórych rojów Dlaczego w USA przewozi się pszczoły ciężarówkami? W stanie Waszyngton w USA 14 milionów pszczół wyleciało poza swoje ule po wypadku drogowym. Pszczoły wydostały się na wolność, gdy ciężarówka przewożąca ładunek uli, ważący ponad 30 ton, przewróciła się na ostrym zakręcie. Kierowca nie odniósł obrażeń, ale setki uli znalazły się na poboczu drogi, a miliony zdenerwowanych pszczół w panice próbowały odnaleźć swoje królowe i wrócić do roju. A jednak udało się większość z nich wyłapać. Jak tego dokonano? 20 pszczelarzy ratowało miliony pszczół Na miejscu zdarzenia, które miało miejsce w pobliżu miasta Lynden w USA niedaleko granicy z Kanadą, pojawiło się ponad dwudziestu lokalnych pszczelarzy. Poza tym oczywiście policja i służby ratunkowe. Celem było uratowanie jak największej liczby pszczół. Pszczelarze starali się poskładać 300 uszkodzonych uli i umożliwić pszczołom powrót do nich. Kluczowe było aby zdążyć z ta operacją za dnia, bo nocny chłód zabiłby jeszcze więcej pszczół. Na szczęście owady nie oddaliły się zbytnio od ciężarówki – instynkt przebywania w pobliżu królowej jest u nich zbyt silny, by uciekły. Pszczoły są z natury społeczne i przywiązane do uli, gdzie znajdują się i królowe, i następne pokolenie pszczół, czyli larwy i poczwarki. Jeden z pszczelarzy, Derek Condit, nakręcił niezwykły film z akcji ratunkowej. Niepewny los niektórych rojów Na szczęście większość pszczół powróciła już do uli — poinformowały władze hrabstwa w mediach społecznościowych. Nie wiadomo, ile pszczół zginęło – według szacunków pszczelarzy, być może miliony. Wszystkie ule dotarły już na miejsce przeznaczenia. Jednak Derek Condit zwraca uwagę, że poszczególne roje pszczół nie zostały odseparowane przegrodami w piętrowych ulach. W takiej sytuacji mogą atakować siebie nawzajem. Ich los pozostaje więc niepewny, a pszczelarz apeluje do właściciela uli o wstawienie przegród. Oczywiście nie wszystkie kolonie przetrwają. Jak podkreśla Derek Condit pszczoły są bardzo odporne i jeśli nie wrócą do swojego roju, będą szukać innego. Dlaczego w USA przewozi się pszczoły ciężarówkami? W USA przewożenie uli to powszechna praktyka. Wielkie ilości uli ustawia się w pobliżu upraw, by pszczoły je zapylały. Kiedy zapylą konkretny obszar, jadą w inne miejsce. Podobne wypadki już się zdarzały. W 2015 roku także około 14 milionów pszczół wydostało się z wywróconej ciężarówki w pobliżu Seattle i zaczęło żądlić ludzi. Na szczęście tym razem użądleń było tylko kilka. Pszczoły miodne są kluczowymi zapylaczami i odgrywają podstawową rolę w globalnym łańcuchu produkcji żywności. Jednak ich liczebność, podobnie jak liczba innych zapylaczy, systematycznie maleje. Mobilne komercyjne pszczelarstwo jest niezbędne do produkcji wielu owoców, orzechów i warzyw. Źródła: Smithsonian Magazine, The Natural Beekeeper's Path Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Stworzono baton energetyczny dla pszczół. Ma za zadanie im pomóc, gdy zabraknie kwiatowego pyłku
Naukowcy opracowali pierwszą w pełni syntetyczną karmę dla pszczół. Odżywczy baton można umieszczać w ulach podczas kryzysowych sytuacji, na przykład gdy w pobliżu brakuje odpowiedniego pożywienia, lub zimą.
Spis treści Innowacyjny „baton energetyczny” dla pszczół Dlaczego trzeba dokarmiać pszczoły? Dokarmianie pszczół to konieczność w dzisiejszym komercyjnym pszczelarstwie. Ale dotychczas brakowało odpowiedniej karmy, spełniającej wszystkie – niemałe – potrzeby tych pracowitych owadów. Naukowcy ze Stanowego Uniwersytetu w Waszyngtonie we współpracy z firmą APIX Biosciences opracowali „baton energetyczny” dla pszczół. Wynalazek ten może pomóc między innymi w walce z tzw. colony collapse disorder (CCD) – masowym wymieraniem pszczelich rodzin. Innowacyjny „baton energetyczny” dla pszczół Dotychczas pszczoły były jedynymi zwierzętami hodowlanymi, dla których nie opracowano zbilansowanej, sztucznej karmy. To się właśnie zmieniło. Naukowcy ze Stanowego Uniwersytetu w Waszyngtonie i firma APIX Biosciences z Belgii wspólnie stworzyli pierwsze syntetyczne „batony energetyczne” przeznaczone dla pszczół. Produkt pozytywnie przeszedł testy terenowe na pszczelich rodzinach wykorzystywanych do zapylania borówek amerykańskich i słoneczników w stanie Waszyngton, gdzie naturalny pyłek jest niskiej jakości. Pszczoły dokarmiane batonem żyły dłużej i rosły szybciej od karmionych standardową dietą bez suplementacji. Kluczowy składnik nowej karmy to izofukosterol – związek naturalnie występujący w pyłku kwiatowym. Różne sterole, m.in. 24-metylenocholesterol licznie występują w pyłkach roślin. Autorzy projektu podkreślają, że chociaż syntetyczna karma nie zastąpi naturalnego pyłku, to w sytuacjach kryzysowych — takich jak masowe utraty siedlisk czy susze — może odegrać kluczową rolę w utrzymaniu zdrowych kolonii pszczół. „Baton energetyczny” jest efektem ponad 10 lat badań i współpracy naukowców z pszczelarzami. Trwają przygotowania do wprowadzenia go na rynek amerykański, planowanego na połowę 2026 roku. Badania te to odpowiedź na globalny kryzys trapiący owady zapylające, w tym m.in. dramatyczne spadki populacji pszczół. Zapylają one około 75% upraw na świecie oraz 90% dziko rosnących roślin kwiatowych. Bez pszczół ekosystem Ziemi załamałby się. Dlaczego trzeba dokarmiać pszczoły? Wydawałoby się, że owady tak mądre i pracowite jak pszczoły nie mają problemów ze znalezieniem pożywienia. A jednak to nie zawsze prawda. Na świecie pszczelarstwo to ogromny, komercyjny przemysł, a ule są wożone z miejsca na miejsce. Pszczele rodziny mają za zadanie zapylać konkretne uprawy. Ich dieta jest zatem znacznie bardziej monotonna i niezdrowa, niż pszczół żyjących blisko naturalnych środowisk. Lecz także naturalne środowiska cierpią na coraz większe wyjałowienie i spadek bioróżnorodności, co przekłada się na kondycję pszczół. Gwałtowne zjawiska pogodowe też coraz częściej powodują straty w pszczelich rodzinach. Ponadto w krajach o umiarkowanym klimacie pszczoły zimą są zawsze dokarmiane. Przeważnie jest to pokarm bardzo niskiej jakości – syrop cukrowy. Nowy „baton energetyczny” jest od niego znacznie lepszy. Źródło: Proceedings of the Royal Society B Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Użądlenie osy nie jest najgorsze na świecie, ale może zabić. Które użądlenia bolą najbardziej?
Entomolog dr Justin Schmidt jest znany z opracowania tzw. skali bólu. Użądlenie osy wcale nie jest na niej wysoko, ale może być niebezpieczne dla zdrowia. Co zrobić po użądleniu osy?
W tym artykule: Użądlenie osy a pszczoły Czy jak osa użądli, to umiera? Czy użądlenie osy jest zdrowe Co się robi, jak użądli osa Dlaczego tylko samice mają żądła? Dlaczego nie wszystkie owady mają żądła? Jak nie dać się użądlić – Żądła to sposób obrony insektów w momencie zagrożenia – wyjaśnia biolog dr Justin Schmidt. W swojej książce „The Sting of the Wild” opisuje około tysiąc różnych użądleń, które odczuł na własnej skórze podczas zbierania materiałów. Wyjaśnia, o co chodzi w stworzonej przez niego skali bólu Schmidta. Opowiada też fascynujące historie dotyczące jadowitych owadów. W Polsce często jesteśmy narażeni na użądlenie osy. Co warto wiedzieć na ten temat? Użądlenie osy a pszczoły Zacznijmy od tego, jak bolesne jest użądlenie osy. Pomoże nam w tym skala bólu Schmidta. Mrówki ogniste są już w Europie. Czy jeden z najbardziej inwazyjnych owadów na świecie dotrze do Polski? Na Sycylii znaleziono gniazda mrówki ognistej, jednego z najszybciej rozprzestrzeniających się owadów. Zdaniem badaczy, aż połowa europejskich miast zagrożonych jest inwazją tego gatunku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mrowki-ogniste-sa-juz-w-europie-czy-jeden-z-najbardziej-inwazyjnych-owadow-na-swiecie-dotrze-do-polski-fot-jesse-rorabaugh-public-domain-3e0f2a8.jpg" width="938" height="619" alt="Mrówki ogniste są już w Europie. Czy jeden z najbardziej inwazyjnych owadów na świecie dotrze do Polski? (fot. Jesse Rorabaugh, Public Domain)" title="Mrówki ogniste są już w Europie. Czy jeden z najbardziej inwazyjnych owadów na świecie dotrze do Polski? (fot. Jesse Rorabaugh, Public Domain)" /> Osa pospolita (Vespula vulgaris) i osa dachowa (Vespula germanica) to najpospolitsze osy w Polsce. Ich użądlenia dają ból oceniany na dwa punkty na skali Schmidta. Ból jest „gorący i dymiący, niemal nonszalancki. Wyobraź sobie, że ktoś gasi cygaro na twoim języku”. Pszczoła miodna (Apis mellifera) uzyskuje więcej, bo ponad dwa punkty na skali bólu. Tyle samo, co szerszeń europejski (Vespa crabro). Opis głosi, że jest wówczas „jak wtedy, gdy rozżarzona główka zapałki odpryśnie i wyląduje na twojej skórze”. Klecanka rdzaworożna (Polistes dominula) to mniej znany gatunek osy. Ma „szczupłą” sylwetkę i osiąga aż trzy punkty na skali bólu Schmidta. Ból przez nią zadany jest „żrący i palący. Jak wylanie zawartości probówki z kwasem solnym na rankę po przecięciu palca kartką papieru”. Siła bólu zależy też od miejsca użądlenia. Najbardziej wrażliwe okolice to nozdrza wraz z górną wargą oraz trzon prącia. W miejscach tych skóra jest wyjątkowo cienka i dobrze unerwiona. Za najboleśniejsze owadzie ukąszenie – ponad cztery punkty na skali bólu Schmidta – uważa się atak mrówki Paraponera clavata. Owad ten występuje w Amazonii. Czy jak osa użądli, to umiera? Ile razy może użądlić osa? W odróżnieniu od pszczoły, jej żądło jest gładkie. Może więc żądlić wielokrotnie i nie umiera, o ile jej np. nie przygnieciemy. Pszczoła natomiast ma haczyki na żądle. Po użądleniu rozrywa swój odwłok i ginie. Czy użądlenie osy jest zdrowe Jad pszczół uznawany bywa za substancję leczniczą. Większą jego część stanowi związek chemiczny zwany melityną. Toksyna ta jest niewielka, ale niezwykle silna. To ona odpowiada za uczucie pieczenia, które odczuwamy tuż po użądleniu. Melityna była uznawana za substancję przydatną w leczeniu reumatoidalnego zapalenie stawów. Jednak badania nie wykazały, by użądlenia pszczół łagodziły objawy tej choroby. Jad osy nie ma właściwości leczniczych. Może natomiast uczulać. U osób mających alergię na jad może dojść do groźnego dla życia wstrząsu anafilaktycznego. To stan, w którym ukąszony człowiek ma problemy z oddychaniem. Dochodzi do obrzęku jamy ustnej, spadku ciśnienia krwi, zawrotów głowy i mdłości. Lekarz może przepisać takim osobom zestaw ratunkowy – strzykawkę z adrenaliną, której podanie złagodzi objawy uczulenia. Co się robi, jak użądli osa Warto zastosować zimne okłady (np. z kostek lodu) i żele zmniejszające reakcję alergiczną, dostępne w aptekach bez recepty. Pomóc może też przetarcie skóry alkoholem. Jeśli ukąszone miejsce stanie się opuchnięte i mocno zaczerwienione, trzeba skonsultować się z lekarzem. Jeśli osoba użądlona źle się czuje, należy zabrać ją ze słońca i położyć. Użądloną kończynę można unieść do góry, żeby zmniejszyć obrzęk. W przypadku użądlenia w usta lub oko należy przepłukać bolące miejsce i jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Dlaczego tylko samice mają żądła? Samce owadów nie mają żądeł, choć potrafią udawać, że tak nie jest. – Podwijają koniec odwłoka i uderzają nim w ofiarę. Wówczas instynktownie zrzucamy je na ziemię, a one nie umierają – tłumaczy dr Schmidt. Żądła ewoluowały z pokładełek, czyli kanalików, przez które składane są jaja. Posiadają je, rzecz jasna, jedynie samice. U wszystkich insektów żądło i pokładełka są oddzielonymi strukturami. Wyjątek stanowią pasożytnicze osy. Często wstrzykują jaja do ciała żywiciela wraz z porcją paraliżującego jadu. Larwom łatwiej będzie potem zjeść nieruchomego żywiciela. Nasteczniki mają duże żądła, aby zabijać tarantule, do których składają jaja. Dzięki temu po wylęgnięciu larwy będą mogły żywić się włochatym pająkiem. W skali bólu osy te dostały cztery punkty. Jeśli dojdzie do ukłucia, to dr Schmidt radzi „położyć się i krzyczeć”. Zataczanie się w niekontrolowanej agonii może jedynie przysporzyć nam więcej bólu. Dlaczego nie wszystkie owady mają żądła? Insekty bezżądłowe, takie jak motyle i ćmy, składają jaja na roślinach. Nie wstrzykują ich. – Nie potrzebują pokładełka, więc nie wykształciły się im żądła – tłumaczy Katy Prudic, entomolog z Uniwersytetu Arizony. Owady znikają w alarmującym tempie. To wbrew pozorom bardzo zła dla nas wiadomość Owady mogą nas żądlić lub przestraszać, ale dzięki nim planeta nadaje się do życia. Niektóre ich populacje gwałtownie maleją, a naukowcy próbują zrozumieć, dlaczego tak się dzieje €.. Ostrzega jednak, że niektóre gąsienice mogą jednak zadać ogromny ból. – Nie dotykaj gąsienicy, która wygląda jak włosy Donalda Trumpa. Na pewno cię poparzy – wyjaśnia. Megalopyge opercularis to gatunek, który truciznę wypuszcza przez kolce i należy do jednej z najbardziej jadowitych gąsienic w USA. Jak nie dać się użądlić Dr Schmidt opowiada, że insekty z reguły próbują unikać ukąszeń. Te mogą się dla nich skończyć utratą odnogi, czułków albo części skrzydła, jeśli ofiara odpowie atakiem. To dlatego próbują nam dawać wskazówki. Jedna z nich to barwy ostrzegawcze, jak u żronkowatych w kolorze żywej czerwieni (choć wyglądem przypominają mrówki, to jednak są osy). Inna to głośne bzyczenie wywołane uderzeniami skrzydeł, jak u osy Sphecius speciosus. Uczony przekonuje, że najlepszym sposobem na uniknięcie ukąszenia jest po prostu trzymanie się od niebezpiecznych owadów z daleka. Osy i pszczoły zostawią nas w spokoju, jeśli nie będziemy podchodzić za blisko do ich gniazd albo nie zwabimy ich do siebie słodkimi pokarmami czy napojami. Jednak w przypadku użądlenia pszczoły istnieje jeszcze jedna metoda – wstrzymanie oddechu. Nasz wilgotny, pełen związków chemicznych oddech dla pszczół jest sygnałem obecności drapieżnika. Dr Schmidt twierdzi, że wolne poruszanie się i wstrzymanie oddechu sprawią, że pszczoły nas nie zauważą. Źródło: archiwum NG.
Pszczoły zapylają jedną trzecią roślin, które są naszym pożywieniem. Jak możemy pomóc tym pożytecznym owadom?
Pszczoła dba o równowagę ekosystemów. Zapylają jedną trzecią roślin, które są naszym pożywieniem: od jabłek i kabaczków, po kaszę gryczaną i kawę. Tymczasem populacja pszczół maleje w zatrważającym tempie. Praca pszczoły jest niezbędna do naszego prawidłowego funkcjonowania.
W tym artykule: Bartnictwo i pszczelarstwo Królowa pszczół i jej rój Miejskie pszczoły lubią dachy Moda na pszczoły murarki Jak pomóc pszczołom? Działania na rzecz ochrony pszczół Każdej wiosny, gdy w chińskim Syczuanie (powiat Hanyuan) rozkwitają pąki drzew owocowych, tamtejsi rolnicy chwytają za pędzle, by kwiaty zapylać… ręcznie. Kiedyś robiły to pszczoły, ale od połowy lat 80. pszczół tam po prostu nie ma... Taka perspektywa zagraża również wielu innym miejscom na świecie. Według Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa ONZ (FAO), 90 proc. żywności całego świata zawdzięczamy zaledwie stu gatunkom roślin uprawnych. 75 proc. z nich zapylają wyłącznie pszczoły. Dzięki tym owadom mamy aż 4 tys. odmian warzyw. Według danych IPBES (Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services) z 2019 r. globalną wartość zapylania szacuje się na 235 mld dol. Rośliny to jednak zalewie część korzyści. Do listy zasług musimy dopisać również produkty odzwierzęce (mięso, mleko, nabiał), bo przecież zwierzęta hodowlane karmimy w dużym stopniu roślinami zapylanymi przez pszczoły. Jeśli zatem te zniknęłyby z naszego życia, pożywienie człowieka zostałoby ograniczone głównie do zbóż i kukurydzy. Wyobraźmy sobie świat bez migdałów, jabłek i pachnących kwiatów… Brzmi groźnie, prawda? Bartnictwo i pszczelarstwo Wspólna historia ludzi i pszczół sięga czasów prehistorycznych. Co ciekawe, w Hiszpanii odnaleziono malowidło naskalne, na którym widnieje postać ludzka wybierająca z pszczelego gniazda miód do dzbana. Pochodzi ono z paleolitu schyłkowego i zostało wykonane najprawdopodobniej ok. 11 tys. lat temu. W ciągu ostatnich 50 lat długość życia pszczoły skróciła się o połowę. Dlaczego? Najnowsze badania wykazały, że skrócenie długości życia pszczół miało wpływ na spadek ich populacji oraz zmniejszenie ilości produkowanego miodu. Naukowcy zwracają uwagę, że oznacza t... Do pierwszego wspólnego spotkania pszczoły z człowiekiem doszło najpewniej przypadkowo. Owady zakładały gniazda w miejscach trudno dla ludzi dostępnych, czyli w dziuplach wysokich drzew, szczelinach skalnych. Zatem zdobycie miodu było bardzo trudne. Poznawszy smak i wartość złotego nektaru, człowiek zaczął jednak podglądać pszczoły, by ułatwić sobie do niego dostęp. W dużym skrócie można powiedzieć, że właśnie w ten sposób narodziło się bartnictwo. Na początku naturalne dziuple prawdopodobnie jedynie poszerzano. X czasem w drzewach zaczęto wycinać dla pszczół specjalne otwory, tzw. barcie, do których bartnik miał już wygodny dostęp. Bartnictwo rozwinęło się głównie na zalesionych terenach środkowej i wschodniej Europy. Pierwszą wzmiankę na ten temat znajdziemy w IX w. w relacji Ibrahima Ibn Jakuba, arabskiego kupca i podróżnika, który kraj Mieszka I określa „jako mlekiem i miodem płynący”. Obfitość pszczół i miodu w państwie Piastów zachwalał także kronikarz Gall Anonim. Z czasem bartnictwo stało silną gałęzią gospodarki, a za miód i wosk płacono jak za złoto. Schyłek tej formy użytkowania lasu zaczął się od XVII w., kiedy bartnicy zaczęli stopniowo tracić swoje prawa. Od końca wieku XVIII do głosu zaczęło dochodzić pszczelarstwo, które na długo odsunie tradycyjne bartnictwo w cień. Reaktywację dawnego rzemiosła przyniosły dopiero początki XXI w. Wtedy na terenie nadleśnictwa w Spale zaczęły działać pierwsze od wieków barcie w polskich drzewach. Popularyzacji naturalnej metody chowu pszczół służy też aktywność w innych regionach Polski, np. Puszczy Białowieskiej czy Augustowskiej. Osób, które chcą przywrócić chów pszczół w drzewach, przybywa, choć wciąż prawo gospodarcze pod tym względem wymaga wielu uregulowań. Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane W pomysłowym badaniu naukowcy pokazali, jaki wpływ wywierają na pszczoły nowoczesne pestycydy. Uszkadzają one układ nerwowy owadów do tego stopnia, że pszczoły nie potrafią iść prosto i... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowoczesne-pestycydy-uszkadzaja-uklad-nerwowy-pszczol-tak-bardzo-ze-owady-zataczaja-sie-jak-pijane-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-fe3a361.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Królowa pszczół i jej rój Według mitologii egipskiej, pszczoły to łzy boga Ra. Owadami świętymi nazywa pszczoły także Koran. Wiele razy wspomina je Biblia, sławiąc ich trud i pracowitość. Dla chrześcijan w średniowieczu żądło było symbolem słusznej kary. Co ciekawe, najstarszą zachowaną w bursztynie pszczołą jest robotnica znaleziona w New Jersey (USA). Jej wiek ocenia się na 80 mln lat. Rodzina pszczela to struktura hierarchiczna, kastowa. Tworzą ją: królowa matka, robotnice i trutnie. W okresie maj–czerwiec może liczyć nawet 50 tys. owadów. Różnice między członkami rodziny widać niemal gołym okiem. Matka pszczela, pszczoły robotnice i trutnie różnią się budową anatomiczną, co determinuje wykonywanie przez nich zadań. Najważniejszą rolę w rodzinie pszczelej pełni oczywiście królowa. Jej życiowe zadanie polega na składaniu jaj. Wiosną, w okresie intensywnego rozwoju rodziny, młoda, kilkudniowa matka pszczela w ciągu doby może złożyć nawet 3 tys. jaj. Wcześniej musi zostać unasieniona. Akt ten odbywa się wysoko w powietrzu. Na swój lot godowy matka wylatuje tylko raz w życiu. Wydzielane przez nią feromony wabią okoliczne trutnie. Jednak tylko nieliczne z nich (10–30) biorą udział w akcie unasienienia królowej. Matka powraca do ula ze zbiorniczkiem nasiennym wypełnionym plemnikami, które uwalniane są w trakcie składania przez nią jaj. Trutnie, które kopulowały z matką, giną. Miejskie pszczoły lubią dachy Pierwszą w Warszawie pasiekę pod chmurami założył w 2013 r. na dachu hotelu Hyatt (dzisiaj Regent Warsaw) pszczelarz Marek Barzyk. Pomysł był na tyle trafiony, że owady zaczęły „zasiedlać” kolejne budynki. Dziś minipasieki znajdziemy m.in. na dachach galerii handlowych Wileńska, Mokotów, Arkadia, gdzie mieszka pięć pszczelich rodzin korzystających głównie z okolicznych ogródków działkowych. Ule spotkamy też na terenie sejmu, Pałacu Kultury (niższa część z Teatrem Studio), biurowcu Focus, Teatrze Wielkim, w parku Kępa Potocka, Bielańskim Ośrodku Kultury, na murach kamienicy przy Marszałkowskiej czy 27. piętrze wieżowca Central Tower (dawniej Orco Tower). Moda na pszczoły murarki Murarki to pszczoły samotnice. Wprawdzie mieszkają w koloniach liczących nawet kilka tysięcy osobników, ale każda z nich dba tylko o swoje potomstwo, zbieranie nektaru, składanie jaj. Komórki murują w trzcinach, szparkach i specjalnie stworzonych dla nich gniazdach, tzw. formatkach. Ich spryt w wykorzystaniu szczelin powstałych w wyniku budowlanego niedbalstwa jest nie do przecenienia. Potrafią wykorzystać każdą tego typu niedoróbkę. To idealny zapylacz dla osób bez doświadczenia w hodowli pszczół. Chów murarek jest nieskomplikowany, za to lista korzyści – bardzo długa. Murarki w ogrodzie oznaczają gwarancję zapylania kwitnących roślin, a w konsekwencji – owoce. W takim celu na masową skalę wykorzystuje się je gospodarczo (zapylanie upraw rolniczych i ogrodniczych). Ale moda na murarki ogarnęła też właścicieli przydomowych ogródków. Sama jestem przedstawicielką tego ekotrendu i rekomenduję murarki każdemu, kto ma nawet niewielki ogródek lub balkon. Jak pomóc pszczołom? Rok 2020 to nie tylko początek pandemii COVID-19. Dla niejednego pszczelarza oznacza także spadek produkcji miodu – zauważa dr Piotr Semkiw z Zakładu Pszczelnictwa w Puławach. Na początku odnotowano duże straty po zimowaniu; potem doszły wyjątkowo niekorzystne warunki pogodowe, które w wielu regionach Polski oznaczały znaczące załamanie produkcji miodu. I nawet wówczas, gdy wydawało się, że pogoda sprzyja miodobraniu, a kwitnienie jest obfite, wziątek pszczeli był na tyle słaby, że nie starczył na zaspokojenie pokarmowych potrzeb rodzin. Zawiodły niemal całkowicie pożytki z akacji, lip czy gryki. W pasiekach krajowych wyprodukowano jedynie 12,7 tys. ton miodu (o 5,4 tys. ton mniej niż w roku 2019 i ok. 9,6 tys. ton mniej niż w roku 2018). Ten stan każe wyciągać wnioski i pytać, jak można pszczołom pomóc. Działania na rzecz ochrony pszczół Jednym z najważniejszych sposobów przeciwdziałania spadkowi liczebności owadów zapylających jest przede wszystkim zapewnienie im prawidłowych warunków życia, czyli wolności od głodu, chorób, stresu – tłumaczy dr hab. Krystyna Pohorecka, profesor instytutu PiWET i redaktor naczelna miesięcznika Pszczelarstwo. Kluczowa jest świadomość całego społeczeństwa, nie tylko pszczelarzy, że każdy z nas może mieć swój udział w ochronie zapylaczy. Skala i znaczenie naszych zachowań jest różna. Od wdrażania zasad zrównoważonego rolnictwa oraz prawidłowego stosowania środków ochrony roślin, poprzez ochronę naturalnych siedlisk dzikich zapylaczy (zadrzewień śródpolnych, miedz, nieużytków z roślinnością naturalną), ekstensywne użytkowanie łąk, zaprzestanie wypalania nieużytków, skończywszy na dbaniu o bioróżnorodność ogrodów czy sadzenie kwiatów w skrzynkach balkonowych. Rolą pszczelarzy zaś jest dbałość o dobre warunki chowu pszczół miodnych, czyli odpowiednie dokarmianie, które niweluje niedobór pokarmu spowodowany pozyskiwaniem produktów pszczelich. Ponadto w dobie globalnej inwazji pasożyta zwanego dręczem pszczelim ważna wydaje się też odpowiednio wdrażana terapia chorób owadów. Jednak podstawowym elementem strategii ochrony pszczół zapylających wciąż pozostaje edukacja społeczeństwa dotycząca funkcji, jaką te małe owady pełnią w ekosystemach naturalnych. – Np. szkoły mogłyby zakładać ogrody, o które dbaliby uczniowie. Trawniki wokół prywatnych domów mogłyby być kolorowe i wzbogacone dodatkowymi gatunkami kwitnących roślin. W ogródku warto wydzielić niewielką część nieużytkowanego terenu na uboczu, w której znajdą się spróchniałe drewno, liście i kamienie, dając naturalne schronienie dla pożytecznych przyjaciół – zachęca Pohorecka. Tymczasem co roku 8 sierpnia obchodzimy Wielki Dzień Pszczół. W całej Polsce organizowane są wydarzenia poświęcone owadom, np. sadzenie oraz sianie dla nich roślin. Może to dobry moment, by na naszym balkonie pojawiły się dodatkowe kwiaty?
Pszczoły komunikują się ze sobą za pomocą „tańca”. Naukowcy odkryli, jak się tego uczą
Taniec pszczół to metoda komunikacji, za pomocą której pszczoły przekazują sobie informacje dotyczące położenia pokarmu. Konkretny ruch oznacza również, jak daleko pożytek znajduje się od ula. Naukowcy odkryli, jak pszczoły uczą się swojego wyjątkowego języka.
W tym artykule: Pszczoły przekazują sobie informacje za pomocą specjalnego tańca Tańce pszczół wskazują drogę do nektaru i odległość pożywki od ula Naukowcy odkryli, że pszczoły uczą się tańca od starszyzny To dowód na silne relacje społeczne między pszczołami Kilka lat temu izraelski filozof Yuval Noah Harari napisał w swojej książce, że to język był jednym z czynników, który w toku ewolucji sprawił, że człowiek zapanował nad całym światem. To niewątpliwie jedna z cech, która odróżnia ludzi od zwierząt. Co nie znaczy jednak, że tylko nasz gatunek potrafi się ze sobą komunikować. Robimy to po prostu w inny sposób. Pszczoły przekazują sobie informacje za pomocą specjalnego tańca Zwierzęta nie używają słów, lecz porozumiewają się ze sobą za pomocą sygnałów opartych na dźwięku, dotyku lub węchu. Komunikacja ta jest jednak znacznie bardziej pragmatyczna, niż ludzka. Ma na celu m.in. zdobywanie pożywienia, orientowanie się w środowisku lub współpracę z innymi stworzeniami. Każdy gatunek ma swoją własną formę komunikacji. Psy i koty posiadają wibrysy, czyli włosy czuciowe, które pełnią wiele ważnych funkcji w życiu czworonogów, m.in. komunikacyjną. Z kolei mrówki przekazują sobie informacje za pomocą tzw. biegania w tandemie. Największe zwierzęta na świecie – sprawdź rekordy ze świata zwierząt Jakie zwierzę jest największe na świecie? Poniżej wymieniamy niekwestionowanych rekordzistów świata dzikiej fauny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwieksze-zwierzeta-na-swiecie-sprawdz-rekordy-ze-swiata-zwierzat-fot-qai-publishing-universal-images-group-via-getty-images-8a2ebda.jpeg" width="938" height="585" alt="Największe zwierzęta na świecie - sprawdź rekordy ze świata zwierząt (fot. QAI Publishing/Universal Images Group via Getty Images)" title="Największe zwierzęta na świecie - sprawdź rekordy ze świata zwierząt (fot. QAI Publishing/Universal Images Group via Getty Images)" /> Nie inaczej jest z pszczołami. Gdyby ktoś teraz zajrzał do wnętrza ula, mógłby pomyśleć, że to miejsce pełne chaosu, a te małe istoty poruszają się w zupełnie przypadkowy sposób. Nic bardziej mylnego. Ten mały świat jest niezwykle zorganizowany, a każdy ruch jest przemyślany, a co ważniejsze – zawiera cenne wskazówki dla innych osobników. To, co wyróżnia te zwierzęta od innych, są tańce, zwane również językiem pszczół. Tańce pszczół wskazują drogę do nektaru i odległość pożywki od ula Ta forma komunikacji dotyczy robotnic. Polega na regularnie powtarzających się ruchach. Przypominają ludzki „twerk dance”, a pszczoła zaczyna wówczas bardzo szybko poruszać swoim odwłokiem. Kierunek, w którym stworzenie się przemieszcza, informuje inne pszczoły w ulu o obecności pożywienia i jego położeniu względem ula. Wyróżnia się: taniec okrągły, kiedy źródło pożywienia jest w niewielkiej odległości od ula, taniec wywijany, gdy odległość jest większa niż 100 metrów, taniec sierpowaty, gdy jest ona pośrednia. Naukowcy z Chińskiej Akademii Nauk i Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego przeprowadzili najnowsze badania, aby dowiedzieć się więcej o tej formie komunikacji. Badacze zastanawiali się, czy jest to zachowanie instynktowne, czy może nabywane w procesie uczenia się od innych osobników. Po wielu miesiącach prac uczeni odkryli, że pszczoły doskonalą te ruchy już od pierwszych dni życia. Naukowcy odkryli, że pszczoły uczą się tańca od starszyzny Naukowcy zwracają uwagę, że tańce tych owadów są niezwykle skomplikowane, a nawet najmniejszy błąd może sprawić, że inne pszczoły polecą w niewłaściwym kierunku. Biorąc pod uwagę, że owady te mogą wylatywać nawet do 10 kilometrów od ula, zgubienie się mogłoby nawet kosztować je życie. W ciągu ostatnich 50 lat długość życia pszczoły skróciła się o połowę. Dlaczego? Najnowsze badania wykazały, że skrócenie długości życia pszczół miało wpływ na spadek ich populacji oraz zmniejszenie ilości produkowanego miodu. Naukowcy zwracają uwagę, że oznacza t... Uczeni zaobserwowali, że młode pszczoły uczą się tańca od starszych osobników. W tym celu dotykają swoimi czułkami ciał tańczących owadów oraz uważnie obserwują ich ruchy. Autorzy badania twierdzą, że jeśli tego nie zrobią, ich taniec będzie mniej dokładny i robotnica będzie popełniała więcej błędów. To dowód na silne relacje społeczne między pszczołami Badacze postanowili przeprowadzić eksperyment. Stworzyli pięć kolonii, w których umieścili nowo narodzone pszczoły bez starszych osobników. Kiedy zwierzęta dorosły i były już zdolne wykonywać tańce, naukowcy porównali ich ruchy do pszczół, które przebywały w ulach ze starszyzną. – Wszystkie osobniki potrafiły tańczyć, ale pszczoły, które miały okazję uczyć się od bardziej doświadczonych „tancerzy”, tańczyły o wiele lepiej – twierdzi James C. Nieh, biolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego i współautor badania. Badacz dodaje, że popełniane błędy dotyczyły niewłaściwego określania odległości pokarmu od ula oraz nieprecyzyjnego ustalenia kierunku. Co ciekawe, wraz z wiekiem umiejętności pszczół ulegały poprawie, ale nadal odstawały od rówieśników, którzy mogli czerpać naukę od innych. Prof. Nieh podkreśla, że niektóre błędy powtarzane były nawet do końca życia pszczoły. Autorzy twierdzą, że ich najnowsze odkrycie pokazuje, iż mowa pszczół nie jest całkowicie wrodzona i uzależniona od genetyki, ale ma silny związek z relacjami społecznymi w kolonii. Źródło: Science Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ciekawostki o pszczołach. Czy po ich wyginięciu ludzkość naprawdę czeka zagłada? To bardziej skomplikowane
Poziom wiedzy Polaków na temat pszczół jest niski – wynika z badań. Dlatego przygotowaliśmy dla was mało znane ciekawostki o pszczołach. Co warto wiedzieć o tych pożytecznych owadach?
W tym artykule: Ciekawostki o zapylaniu Ciekawostki o pszczelarstwie Ciekawostki o miodzie i innych produktach pszczelich Praktyczne ciekawostki o pszczołach Wszyscy wiedzą, że pszczoły są małe i brązowe. Błąd! Entomolodzy znają ponad 5700 gatunków tych pożytecznych owadów, a niektóre z nich kolorami nie ustępują motylom. Jednak nas najbardziej interesuje z reguły pszczoła miodna (Apis mellifera). To jej poświęcone są najczęściej ciekawostki o pszczołach. Ciekawostki o zapylaniu Głównym dobrem, jakie otrzymujemy od pszczół nie jest miód, a zapylanie. Rola pszczół jako zapylaczy jest ważna dla ogrodników, sadowników i rolników. A więc także dla wszystkich konsumentów. „Jeśli znikną pszczoły, człowiekowi pozostaną tylko cztery lata życia” – te słowa miał wypowiedzieć sam Albert Einstein. Jest to jednak podwójna nieprawda, bo wielki fizyk nigdy czegoś takiego nie mówił, a ludzkość w takiej sytuacji poradziłaby sobie. Jednak bez tych pożytecznych owadów rolnictwo wpadłoby w głęboki kryzys, a wiele warzyw i owoców zniknęłoby z naszych stołów. W latach 70. XX wieku polskie pasieki zaczęły nagle ginąć. W krótkim czasie liczba rodzin pszczoły miodnej spadła z ponad 2 mln do 700 tys. To była sprawka przybyłego z Azji pasożytniczego pajęczaka: roztocza Varroa destructor. Wysysa on hemolimfę (owadzi odpowiednik krwi) z larw i dorosłych osobników. Choroba, zwana warrozą, prowadzi do ginięcia rodzin pszczelich w ciągu roku, najwyżej dwóch-trzech. Pszczelarze nauczyli się jednak leczyć owady ze swoich pasiek. Gdyby jednak pszczoły wymarły, nie nastąpiłaby zagłada ludzkości. Funkcję zapylania kwiatów przejęłyby trzmiele, pszczolinki, miesierki, murarki i inne gatunki dzikich pszczół. Pszczoły na razie nie wymierają, ale też nie mają lekko. Badania wykazały, że w ciągu ostatnich 50 lat średnia długość życia pszczoły skróciła się aż o połowę. Ciekawostki o pszczelarstwie Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę Wystarczyło zaledwie 10 sekund, by filmik, na którym dwie pszczoły odkręcają butelkę, stał się viralem. Nie brakuje jednak komentarzy, że nagranie zostało sfabrykowane. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ostateczny-dowod-na-inteligencje-owadow-dwie-pszczoly-same-odkrecily-butelke-fot-getty-images-a92cd86.jpeg" width="938" height="625" alt="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" title="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" /> Kto wynalazł pszczelarstwo? Ludzie nauczyli się podbierać miód pszczołom wiele tysięcy lat temu. Najstarszy dowód podbierania miodu odkryto w jaskini Araña pod hiszpańską Walencją. To datowane na VII–VI tysiąclecie p.n.e. malowidło naskalne przedstawiające postać, która wspina się na skałę lub drzewo, by wybrać z gniazda miód. Pszczelarstwo ma tradycje sięgające starożytnego Egiptu. Najstarsze ule zbudowane przez ludzi opisywane były już 2400 lat przed naszą erą. Od samego początku chodziło o to, by ludzie mogli możliwie łatwo podbierać pracowitym owadom ich zapasy miodu. W dawnej Polsce miód był bardzo ceniony. Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karano śmiercią przez powieszenie. Bartnicy cieszyli się wyjątkowymi przywilejami. Nigdy nie zostali sprowadzeni do statusu chłopów pańszczyźnianych, pozostali ludźmi wolnymi. Przez tysiące lat procesu udomawiania hodowcy selekcjonowali pszczoły pod kątem produkcji tej słodkiej substancji. W efekcie owady te potrafią dziś wytworzyć jej znacznie więcej niż potrzebują do przetrwania. Jedna pszczela rodzina jest w stanie wytworzyć średnio 29 kg miodu w ciągu roku, magazynowanego w zbudowanych z wosku plastrach. W naturalnych warunkach plastry wcale nie są jednolite i uporządkowane. Pszczoły budują je tak, aby jak najlepiej wykorzystać przestrzeń swego gniazda, które może być ulokowane np. w dziupli drzewa. Dlatego plastry są pozaginane i mają różną grubość. Pszczoły dbają jednak o to, by zostawić między nimi wystarczająco dużo pustej przestrzeni, dzięki której mogą bez przeszkód poruszać się po całym gnieździe. Uzyskanie miodu z naturalnych plastrów było bardzo trudne. Pierwsi pszczelarze niejednokrotnie niszczyli całe kolonie w czasie zbiorów. Dlatego zaczęły powstawać ule, które dawały ludziom lepszy dostęp do środka gniazda i pozwalały na wyjęcie jego fragmentów bez uszkadzania całości. Dopiero pod koniec XVIII wieku zaczęły pojawiać się pierwsze konstrukcje z ramkami, które można było swobodnie wyjmować i wkładać do ula. Ułatwiło to pracę pszczelarzom i sprawiło, że pszczoły mogły pracować bez większych zakłóceń. Ciekawostki o miodzie i innych produktach pszczelich Sekretne życie pszczół. Zdjęcia z drzewa ukazują ich wewnętrzny świat Przeprowadzony przez fotografa eksperyment z gniazdem dzikich pszczół pozwolił uzyskać niespotykane zdjęcia ukazujące , jak te owady bronią się, grzeją, chłodzą i utrzymują kontakty sp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1-rurkowatymi-jezyczkami-pszczoly-miodne-z-langen-w-niemczech-siorbia-wode-by-zaniesc-ja-do-gniazda-gdzie-zostanie-uzyta-do-klimatyzacji-633d14c.jpeg" width="938" height="687" alt="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." title="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." /> Miód jest najbardziej cenionym produktem pszczelim. Warto jednak pamiętać, że ludzie wykorzystują też inne produkty pszczele. Należą do nich pyłek, wosk czy propolis. Produkować miód potrafi wiele owadów, takich jak trzmiele czy osy. Jednak to pszczoły, zwłaszcza te „udomowione” przez człowieka robią to na tyle wydajnie, by opłacało się zabierać im część produkcji. Pszczela rodzina jest na tyle duża, że potrafi przetrwać zimę. U innych owadów społecznych zimuje z reguły jedynie płodna samica, która na wiosnę zakłada kolonię „od zera”. Aby przetrwać chłody, pszczoły muszą robić duże zapasy miodu i właśnie dzięki temu możemy z niego skorzystać także my. Nie tylko kwiaty są ważnym źródłem nektaru dla pszczół. Dzięki drzewom powstają wartościowe odmiany miodu, np. lipowy czy akacjowy. Miododajne są też kasztanowce, klony, jarzębiny i wierzby. Ceniony przez smakoszy miód spadziowy też ma związek z drzewami. Spadź to zbierana przez pszczoły słodka wydzielina niektórych owadów, żerujących na drzewach liściastych lub iglastych. Miód spadziowy jest ciemny i długo zachowuje płynność. Jesienią 2012 roku w Ribeauvillé we Francji pszczoły wyprodukowały niebieski miód. Jak do tego doszło? Owady szukały pożywienia w fabryce przetwarzającej odpady z produkcji drażetek M&M’s. Francuscy pszczelarze mieli potem problemy ze sprzedażą kolorowych miodów. Propolis, czyli kit pszczeli, jest lekarstwem cenionym nie tylko przez ludzi. Pszczoły też potrafią go same sobie aplikować, gdy wykryją, że ich ul został zaatakowany przez chorobotwórcze grzyby. W takiej sytuacji produkują go aż o 45 proc. więcej. Praktyczne ciekawostki o pszczołach Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane W pomysłowym badaniu naukowcy pokazali, jaki wpływ wywierają na pszczoły nowoczesne pestycydy. Uszkadzają one układ nerwowy owadów do tego stopnia, że pszczoły nie potrafią iść prosto i... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowoczesne-pestycydy-uszkadzaja-uklad-nerwowy-pszczol-tak-bardzo-ze-owady-zataczaja-sie-jak-pijane-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-fe3a361.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Pszczoły to owady żyjące blisko nas. Dlatego czasem dochodzi do bliższych kontaktów z nimi. Wówczas warto znać poniższe ciekawostki o pszczołach. Uczulenie na jad owadów jest groźne dla życia. Może doprowadzić do tzw. wstrząsu anafilaktycznego, objawiającego się problemami z oddychaniem, spadkiem ciśnienia krwi i obrzękami. Taka reakcja może pojawić się błyskawicznie po użądleniu i wymaga fachowej pomocy medycznej. Uczulające działanie może mieć jad wielu owadów: os, szerszeni, a nawet tropikalnych mrówek. Jednak najgroźniejsze dla alergików są niestety pszczoły. Te pożyteczne skądinąd owady zostawiają w skórze żądło, z którego jeszcze przez jakiś czas może sączyć się jad. Pszczoły nie atakują ludzi, jeśli nie zostaną sprowokowane, np. przez osobę zbliżającą się zbytnio do ula. Dlatego jeśli taki owad brzęczy nam nad głową, najlepiej zachować spokój i powoli się wycofać. Paniczne wymachiwanie rękami może natomiast sprowokować atak. Jak zadbać o to, by w ogrodzie pojawiły się dzikie, łagodne pszczoły, takie jak murarki ogrodowe (Osmia rufa)? Składają one jaja w otworach w ścianach i deskach lub pustych łodygach roślin. Wejście do takiego gniazda zamykają za pomocą gliny – stąd ich nazwa. Domek dla murarek można przygotować, zbijając z desek niewielką skrzyneczkę i wypełniając jej wnętrze kawałkami bambusowych rurek mających co najmniej 10 cm długości. Od przodu taką konstrukcję należy zabezpieczyć stalową siatką. Dzięki temu ochronimy gniazda przed owadożernymi ptakami. Oczywiście oczka siatki muszą być na tyle duże, by przeszła przez nie pszczoła. Jak jeszcze można pomóc chronić pszczoły? Jeśli masz działkę, taras albo balkon, możesz obsiać swoją małą oazę różnorodnymi roślinami kwitnącymi. Najlepiej takimi gatunkami, które kwitną wymiennie, ponieważ są one wyjątkowo lubiane przez owady.
W ciągu ostatnich 50 lat długość życia pszczoły skróciła się o połowę. Dlaczego?
Najnowsze badania wykazały, że skrócenie długości życia pszczół miało wpływ na spadek ich populacji oraz zmniejszenie ilości produkowanego miodu. Naukowcy zwracają uwagę, że oznacza to również mniej zapylanych roślin. Co to oznacza dla planety?
W tym artykule: Pszczoły miodne żyją o 50% krócej niż 50 lat temu Dlaczego pszczoły żyją coraz krócej? Kolejne badania mają przynieść więcej odpowiedzi Pszczoły to owady, które są odpowiedzialne za produkcję miodu. To produkt, który konsumuje się na całym świecie i znajdziemy go dziś w większości sklepów. Już od setek lat ludzie znają właściwości tej słodkiej substancji. Miód bowiem ma cenne wartości odżywcze, wzmacnia organizm, działa antybakteryjnie oraz wspomaga leczenie chorób, takich jak przeziębienie. Jednak naturalne wytworzenie miodu przez pszczoły jest skomplikowanym procesem, a owady te przygotowują go na własne potrzeby. Pszczoły miodne żyją o 50% krócej niż 50 lat temu Stworzenie miodu wiąże się z procesem zapylania. Polega ono na przeniesieniu pyłku i działa obustronnie. Owad dostaje pokarm, a rośliny – szansę na rozmnożenie się. Oczywiście roślinność na świecie jest zapylana przez wiele owadów, ale to pszczoły są jednymi z najskuteczniejszych zapylaczy. Właśnie dlatego są tak ważne dla naszej planety. Najnowsze badania przeprowadzone przez entomologów z Uniwersytetu w Maryland wykazały, że sytuacja pszczół jest bardzo niepokojąca. Badacze odkryli, że przeciętna długość życia pszczoły miodnej jest krótsza aż o połowę, niż jeszcze w latach 70. ubiegłego wieku. Odkrycie to zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Scientific Reports”. Dlaczego pszczoły żyją coraz krócej? Autorzy twierdzą, że skrócenie długości życia pszczół jest niezależne od środowiskowych czynników stresogennych. Według naukowców może się to wiązać z genetyką. Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę Wystarczyło zaledwie 10 sekund, by filmik, na którym dwie pszczoły odkręcają butelkę, stał się viralem. Nie brakuje jednak komentarzy, że nagranie zostało sfabrykowane. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ostateczny-dowod-na-inteligencje-owadow-dwie-pszczoly-same-odkrecily-butelke-fot-getty-images-a92cd86.jpeg" width="938" height="625" alt="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" title="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" /> – Pszczoły miodne są izolowane tuż przed osiągnięciem dojrzałości, więc przyczyną, która jest odpowiedzialna za skrócenie ich żywotności, może być czynnik genetyczny – twierdzi dr Anthony Nearman, entomolog i główny autor badania. Badacze uważają, że jeśli uda im się odkryć, co jest powodem skrócenia życia pszczół, być może uda im się odwrócić ten trend. Dr Nearman wraz z profesorem Dennisem Engelsdorpem postanowil zbadać długość życia pszczół, które żyją w hodowlach. Zabrali poczwarki z uli i umieścili je w inkubatorze, w którym zaczynały się rozwijać. Uczeni zadbali, aby dieta pszczoły była jak najlepsza i najbardziej wartościowa. Kolejne badania mają przynieść więcej odpowiedzi To wtedy zaobserwowali, że pszczoły żyją 50% krócej w porównaniu do owadów, które badano w latach 70. Badane osobniki przeżywały średnio 17,7 dnia. Dotychczas uważano, że pszczoły miodne żyją ok. 30–60 dni. Co ciekawe, naukowcy zaobserwowali, że badane owady, które miały dostęp do wody, żyły dłużej. – Tak naprawdę od początku XXI wieku nikt nie badał długości życia pszczół w klatkach. Wydawało się, że skoro technologia jest coraz bardziej nowoczesna, ta długość powinna rosnąć. Okazuje się, że jest zupełnie odwrotnie. Mamy do czynienia z dwa razy większą śmiertelnością – przekonują autorzy badania. Naukowcy zwracają uwagę na to, że chociaż środowisko naturalne różni się od laboratoryjnego, to jednak czynniki mające wpływ na skrócenie długości życia oddziałują w obydwu środowiskach tak samo. Ponadto poprzednie badania wykazały, że im krócej żyją pszczoły miodne, tym mniej produkują miodu i zapylają znacznie mniej roślin. Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane W pomysłowym badaniu naukowcy pokazali, jaki wpływ wywierają na pszczoły nowoczesne pestycydy. Uszkadzają one układ nerwowy owadów do tego stopnia, że pszczoły nie potrafią iść prosto i... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowoczesne-pestycydy-uszkadzaja-uklad-nerwowy-pszczol-tak-bardzo-ze-owady-zataczaja-sie-jak-pijane-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-fe3a361.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Naukowcy na razie nie są pewni, co wpływa na taki stan rzeczy. W kolejnych badaniach mają zamiar porównać długość życia pszczół z różnych krajów, aby wyodrębnić potencjalne przyczyny. Autorzy sugerują, że mogą być to zmiany genetyczne, które wywołują m.in. pestycydy lub obecność wirusów w poszczególnych koloniach. Uczeni podkreślają jednak, że problem jest duży. Widać to między innymi na podstawie danych branży pszczelarskiej, która od kilkunastu lat wykazuje ok. 30% strat. Źródło: Scientific Reports. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Pszczoły miodne wytwarzają ładunek elektryczny jak burza z piorunami
Pszczoły miodne to nie takie ciche bohaterki ekosystemu. Ich praca daje korzyści ludziom i zwierzętom. Można powiedzieć: praca wre, aż iskrzy.
W tym artykule: Pszczoły miodne jak burza z piorunami Pola elektryczne w przyrodzie Dlaczego pszczoły miodne są ważne dla ludzi? Do wielu przełomowych odkryć dochodziło przez przypadek. Nawet Alexander Fleming wynalazł penicylinę niechcący, hodując bakterie w laboratorium. Prawie 100 lat później uważa się go za ojca współczesnej antybiotykoterapii. Słynny kamień z Rosetty również odkryto przypadkowo. Niedawno naukowcy z Uniwersytetu w Bristolu odkryli niespodziewany potencjał... elektryczny pszczół miodnych. Wnioski z badań nad polami elektrycznym w środowisku zostały opisane na łamach czasopisma naukowego „iScience”. Pszczoły miodne jak burza z piorunami Cytowany przez CNN biolog i autor badań, Ellard Hunting, tłumaczy, że organizmy w różny sposób wykorzystują statyczne pola elektryczne. Elektryczność atmosferyczna kojarzy się przede wszystkim z gwałtownymi zjawiskami pogodowymi. Niektóre zwierzęta wykorzystują ją również w poszukiwaniu pożywienia. Jak to możliwe? Naukowcy z Bristolu wyjaśniają, że nawet kwiaty mają własne pola elektryczne wyczuwalne przez pszczoły. Wartość pól może się zmienić po interakcji z owadami. Pszczoły wykorzystują te informacje, aby sprawdzić, czy kwiaty zostały już zapylone. W badaniach zespół prowadzony przez Huntinga wykorzystał specjalnie skonfigurowany sprzęt do pomiaru atmosferycznych pól elektrycznych. Pomiar przeprowadzono na uniwersyteckiej stacji terenowej, gdzie zadomowiły się pszczoły miodne. Naukowcy zaobserwowali, że mogą one wyprodukować tyle energii elektrycznej, co burza z piorunami. W locie wszystkie owady wytwarzają ładunek elektryczny. Jego wielkość jest różna w zależności od gatunku. W przypadku pszczół może być tak niewielki, że łatwo go przeoczyć. Tym bardziej zaskakuje „efekt roju pszczół”, jak nazwali to zjawisko badacze. Pola elektryczne w przyrodzie Rojenie pszczół, inaczej rójka, to naturalna forma zajmowania nowych siedlisk. Latem ule zajmuje nawet po kilkadziesiąt tysięcy owadów. Można sobie wyobrazić, że to intensywny proces i może poważnie zaburzyć produkcję miodu. Rójka często oznacza serię strat dla pszczelarza. Jednak w świetle najnowszych odkryć, być może uda się wykorzystać potencjał pszczół nie tylko do wytwarzania słodkości, ale też energii. Oczywiście roje wydostają się z ula. Naukowcy mierzyli pole elektryczne przez około trzy minuty, za każdym razem, kiedy przelatywały nad ich głowami. Tak udało im się wychwycić ładunki o mocy od 100 do 1000 woltów. Hunting i jego koledzy zauważyli, że pole elektryczne było większe, gdy rój był gęstszy. W zależności od liczby pszczół ładunek atmosferyczny może być zbliżony do ładunku chmury burzowej, burzy z piorunami lub naelektryzowanej burzy pyłowej. Korzystając z modelu opracowanego na podstawie danych o pszczołach miodnych, naukowcy stworzyli symulacje potencjalnego atmosferycznego ładunku elektrycznego innych owadów, w tym szarańczy, ciem i motyli. Jak zauważyli, na powierzchni kilometra kwadratowego może znaleźć się około 80 milionów szarańczy. Jej wpływ na atmosferę może być więc znacznie większy niż w przypadku pszczół miodnych. Naukowcy nie są pewni, czy ładunek elektryczny roju znajdzie praktyczne zastosowanie. Planują jednak dalej badać wpływ biologii na fizykę. Chcą odkryć, czy coś podobnego dzieje w populacjach innych dzikich zwierząt, przykładowo ptaków i nietoperzy. Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane W pomysłowym badaniu naukowcy pokazali, jaki wpływ wywierają na pszczoły nowoczesne pestycydy. Uszkadzają one układ nerwowy owadów do tego stopnia, że pszczoły nie potrafią iść prosto i... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowoczesne-pestycydy-uszkadzaja-uklad-nerwowy-pszczol-tak-bardzo-ze-owady-zataczaja-sie-jak-pijane-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-fe3a361.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane (fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Dlaczego pszczoły miodne są ważne dla ludzi? Organizacje ekologiczne od kilku lat prowadzą kampanie edukacyjne poświęcone masowemu wymieraniu pszczół miodnych. Dlaczego to też problem ludzi? Pszczoły zapylają rośliny, dzięki czemu powstaje wiele warzyw i owoców. Plony, które potem trafiają na nasze talerze, są większe i ładniejsze. Owoce i warzywa to też istotne składniki pasz dla zwierząt. Najlepszym sposobem na powstrzymanie wymierania pszczół jest sadzenie roślin miododajnych. Do tego wcale nie trzeba być rolnikiem. Również w miastach coraz częściej pojawiają się bioróżnorodne łąki kwietne. Istotne jest też unikanie chemicznych środków ochrony roślin. Źródło: iScience Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane
W pomysłowym badaniu naukowcy pokazali, jaki wpływ wywierają na pszczoły nowoczesne pestycydy. Uszkadzają one układ nerwowy owadów do tego stopnia, że pszczoły nie potrafią iść prosto i prawidłowo reagować na bodźce wzrokowe.
W tym artykule: Jakie pestycydy wzięto pod uwagę? Jak przeprowadzono badania? Jak pestycydy wpływają na pszczoły? Potrzebne są dalsze badania nad pestycydami Chodzenie po prostej linii pozwala sprawdzić, czy jesteśmy – i w jakim stopniu – pod wpływem alkoholu. Ten test wykorzystują również neurolodzy. Ustalenie, czy dany człowiek jest w stanie, idąc, trzymać się prostej linii, pomaga rozpoznać ataksję. Czyli zaburzenie neurologiczne, którego przyczyną jest nieprawidłowa praca części mózgu odpowiedzialnych za koordynację ruchową. Umiejętność chodzenia wprost przed siebie sprawdza się w badaniu nie tylko ludzi, ale również innych zwierząt. Ostatnio naukowcy opracowali pomysłowy eksperyment. Miał pokazać, w jaki sposób ekspozycja na nowoczesne pestycydy wpływa na koordynację ruchową i przyswajanie bodźców wizualnych u owadów. Badaczy interesował wpływ pestycydów na pszczoły – jedne z najpożyteczniejszych owadów, jakie istnieją. Od kilkunastu lat liczba pszczół na świecie gwałtownie spada. Coraz więcej badań dowodzi, że jedną z podstawowych przyczyn tego stanu rzeczy mogą być środki owadobójcze (pestycydy, a dokładniej insektycydy), stosowane w rolnictwie. Jakie pestycydy wzięto pod uwagę? – Wykazaliśmy, że popularne środki owadobójcze, takie jak sulfoksaflor i imidaklopryd, mogą głęboko zaburzyć zachowanie się pszczół w reakcji na bodźce wzrokowe – mówi dr Rachel H. Parkinson z Oksfordu, główna autorka pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Frontiers in Insect Science”. Naukowcy odkryli, że gdy pszczoły przelatują nad lustrem, dzieje się coś bardzo dziwnego Francuscy biolodzy powtórzyli słynny eksperyment z pszczołami sprzed prawie 60 lat. Celem było zbadanie, w jaki sposób owady utrzymują wysokość podczas lotu. – Wyniki naszych badań dostarczają powodów do obaw – dodaje naukowczyni. – Umiejętność poprawnego reagowania na informacje wizualne jest dla pszczół kluczowa. Od niej zależy ich lot i zdolności nawigacyjne. A więc umiejętności niezbędne do przetrwania. Dwa badane insektycydy mają za zadanie oddziaływać na układ nerwowy owadów. Ekspozycja na sulfoksaflor powoduje pojawienie się niekontrolowanych impulsów nerwowych, które prowadzą do paraliżu i śmierci owada. Z kolei imidaklopryd zakłóca przekazywanie bodźców nerwowych, co również powoduje paraliż, a następnie śmierć. Jak przeprowadzono badania? Oba wyżej opisane związki nie są szkodliwe dla ssaków. Jednak coraz więcej badań wykazuje, że mają morderczy wpływ na wszystkie owady, również te pożyteczne. Zespół dr Parkinson zbadał, w jaki sposób uszkadzają układ nerwowy pszczół. Badacze złapali kilkadziesiąt dzikich pszczół. Następnie podzielili je na dwie grupy. Kontrolna dostała do picia czysty roztwór sacharozy. Druga – roztwór z dodatkiem pestycydów. Pszczoły umieszczano następnie przed dwoma ekranami. Przesuwały się na nich – od prawej do lewej lub w drugą stronę – grube pionowe paski. Taki obraz to dla pszczół sygnał, że coś znosi je z kursu. Zauważywszy go wiedzą, że powinny skorygować kierunek, w jakim się poruszają, żeby utrzymać się na prostej drodze do celu. Jak pestycydy wpływają na pszczoły? Te owady, które napojono sacharozą, nie miały z tym problemu. Inaczej pszczoły, które miały kontakt ze środkami owadobójczymi. Ich reakcje były nieprawidłowe – zwracały się szybko tylko w jedną stronę, odwracały się w złym kierunku albo w ogóle nie reagowały. Naukowcy stwierdzili potem, że w ich płatach wzrokowych było więcej martwych komórek nerwowych niż u pszczół, których nie wystawiono na działanie pestycydów. Środki owadobójcze doprowadziły też do uszkodzenia genów pozwalających oczyszczać układ nerwowy owada z gromadzących się w nim toksyn. Badacze zwrócili jednak uwagę, że zmiany te nie były wielkie i różniły się w zależności od badanego osobnika. Potrzebne są dalsze badania nad pestycydami – By w pełni ocenić ryzyko, jakie wiąże się ze stosowaniem środków owadobójczych, musimy teraz sprawdzić, czy efekt, jaki obserwowaliśmy u pszczół chodzących, pojawi się również u owadów, które będą swobodnie latać – mówi dr Parkinson. – Jeśli pszczoły miałyby problem z lataniem, wpłynęłoby to bardzo negatywnie na ich zdolność zapylania – dodaje naukowczyni. Kto wynalazł pszczelarstwo? Jak produkowano miód i hodowano pszczoły w starożytności Miód podbieramy pszczołom od kilku tysięcy lat. Jednak bardzo długo ludzie nie mieli pojęcia, jak to robić, nie niszcząc przy tym pszczelich rodzin. Dlatego miód był bardzo cenny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kto-wynalazl-pszczelarstwo-jak-produkowano-miod-i-hodowano-pszczoly-w-starozytnosci-fot-dea-g-lovera-de-agostini-via-getty-images-68918c4.jpeg" width="938" height="616" alt="Kto wynalazł pszczelarstwo? Jak produkowano miód i hodowano pszczoły w starożytności (fot. DEA / G. LOVERA/De Agostini via Getty Images)" title="Kto wynalazł pszczelarstwo? Jak produkowano miód i hodowano pszczoły w starożytności (fot. DEA / G. LOVERA/De Agostini via Getty Images)" /> Sulfoksaflor został dopuszczony do stosowania bez ograniczeń we wszystkich krajach UE w 2015 r. Już po kilku latach Komisja Europejska zaczęła się jednak z tego wycofywać. W kwietniu tego roku zdecydowano, że środek będzie można stosować jedynie w zamkniętych szklarniach. Zdaniem ekologów to krok w dobrą stronę, jednak o wiele za mały. Wbrew bowiem temu, co zakłada komisja, szklarnie nigdy nie są w pełni szczelne. Stosowane w nich środki przedostają się do środowiska naturalnego. Imidalkopryd jest najczęściej stosowanym środkiem owadobójczym na świecie. Źródło: Frontiers in Insect Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie
Miód był kiedyś bardzo cenny. Jeśli sprawcy kradzieży miodu darowano życie i dopuścił się recydywy, należało mu wyciąć pępek, owinąć wyciągnięte wnętrzności cztery razy wokół drzewa – i dopiero wtedy delikwenta powiesić.
W tym artykule: Słowiańscy bartnicy wiedzieli, jak produkować miód bez szkody dla pszczół Zbieranie miodu było niebezpiecznym zajęciem Miód pozwalał zarobić pieniądze i dawał wolność Złodziei miodu karano bardzo surowo. Zabijanie pszczół było zbrodnią Jak pszczoły przeprowadziły się do uli i pasiek Afrykańskie pszczoły zabiły setki ludzi. Dziś nie są już tak groźne W Europie po upadku Rzymu miód nadal chętnie konsumowano. Jednak wypracowane przez Rzymian zasady agrotechniki popadły w zapomnienie. Wrócono do gospodarki rabunkowej, w której najważniejszy był efekt doraźny. Ule wczesnego średniowiecza miały postać stawianych do góry dnem słomianych koszy. Opróżniano je do czysta, skazując rój na zagładę. W rezultacie miód stawał się produktem coraz bardziej deficytowym i drogim. Słowiańscy bartnicy wiedzieli, jak produkować miód bez szkody dla pszczół Na szczęście nie wszędzie tak się działo. Mieszkańcy rozległych puszcz porastających ziemie położone na wschód od Łaby – Słowianie, Bałtowie i niektóre plemiona germańskie – znaleźli sposób pozyskiwania miodu bez niszczenia gniazd pszczelich. Nie budowali uli, lecz w pniach żywych drzew drążyli duże prostokątne dziuple nazywane barciami. Z czasem wyposażyli je w „urządzenia” chroniące przed intruzami. Dla zabezpieczenia przed ptakami, zwłaszcza dzięciołami, przed wlotem do barci wieszali na hakach dębową deskę z dwoma otworami, przez które mogły wlatywać i wylatywać owady. Ten wyjątkowy gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Czy wyprze inne leki? Jeżeli przy każdej poważnej zmianie pogody twoja skóra gotuje ci taki nieprzyjemny prezent, to może być dla ciebie dobra wiadomość. Zimą wkładano pod nią słomę lub jedlinę, co chroniło rój przed wymarznięciem. Dużo trudniejsze było zablokowanie dostępu do barci niedźwiedziom. Ale i na to znaleziono sposób. Obok wejścia wieszano na sznurach drewnianą kłodę. Niedźwiedź ją odchylał, wkładał łapę do dziupli i w tym momencie ciężka belka zwana samobitnią wracała, waląc go w głowę. Po kilku próbach ogłuszony miś rezygnował, pozostawiając miód pszczołom i ludziom. Zbieranie miodu było niebezpiecznym zajęciem Praca bartnika wymagała wiedzy, doświadczenia i odwagi. Barcie drążono bowiem wysoko. Jak podaje Aleksander Brückner w „Encyklopedii staropolskiej”, co najmniej od dwóch do czterech sążni, czyli 3,5–7 m nad ziemią. A bywało, że nawet na wysokości 13–15 m. Chodziło o to, by pszczoły gnieździły się w możliwie najbardziej naturalnym dla nich środowisku, co dawało pewność, że nie uciekną. Wdrapanie się do barci było jednak najmniejszym problemem. Pszczelarz korzystał z dwóch długich sznurów, które oplatał wokół pnia i zarzucał na konary. Po jednym, zwanym leziwem, się wspinał. Na drugim mocował niewielką ławeczkę, na której opierając się nogami o drzewo mógł przysiąść. Ten miód to narkotyk. Żeby go zdobyć zbieracze ryzykują życiem Gniazda o szerokości do 2 m trzymają się klifów w dżunglach wschodniego Nepalu. Do i z tych struktur latają olbrzymie pszczoły himalajskie wytwarzające halucynogenny miód, środek psychotr... Gdy się usadowił, przystępował do najbardziej niebezpiecznej części zadania. Musiał wyciągnąć plastry z miodem, a pszczoły broniły gniazda. Zanim więc odsłonił wejście do barci, odurzał owady dymem ze specjalnej fajki bartniczej lub naczynia z lejkiem, w ostateczności z podpalonych szmat. Wciąż był narażony na pożądlenie, ale jeśli zachowywał się umiejętnie, mógł tego uniknąć. Na ziemiach polskich barć przegradzano w połowie jej wysokości drewnianym krzyżakiem, co sprawiało, że pszczoły pracowały na dwóch poziomach. W danym roku opróżniano tylko jeden, więc gniazda nigdy nie niszczono, a leśna pasieka zapewniała ciągłe i regularne dostawy miodu. Słowianie szybko stali się jego głównymi dostawcami na europejskie dwory. Raczyli się nim również Piastowie. Podróżnik Ibrahim ibn Jakub, który w latach 965–966 dotarł do zachodniej Słowiańszczyzny, zapisał, że kraj Mieszka obfituje w ryby, zwierzynę i miody, które pija się jak wino. Miód pozwalał zarobić pieniądze i dawał wolność W feudalnym świecie lasy były własnością króla i szlachty, więc część tego, co w nich zebrano, musiano oddawać panom. A ci bezwzględnie egzekwowali to prawo. W 1086 r. cesarz Henryk IV pisał do arcybiskupa Kolonii: „Jeśli w wyznaczonym czasie Słowianie nie dostarczą miodu, należy ich trzymać w łańcuchach, dopóki swej powinności nie spełnią”. Bartnicy, świadomi swych unikalnych kwalifikacji, potrafili jednak zadbać o swoje interesy. Zrzeszali się w bractwa, broniące ich praw. Nigdy nie zostali sprowadzeni do statusu chłopów pańszczyźnianych, pozostali ludźmi wolnymi. Na czele bractwa stał starosta bartny, którym początkowo mógł zostać każdy, ale od XVII w. już tylko szlachcic. Stanowisko to było prestiżowe i intratne. Starosta odpowiadał za zebranie daniny, ale sam jej nie składał. Miał też prawo do przejęcia części opłat członkowskich i kar pieniężnych orzekanych przez sąd bartniczy, któremu przewodniczył. W grę wchodziły niemałe sumy, gdyż pszczelarze należeli do ludzi zamożnych. Lubisz miód? Bycie pszczelarzem nie jest trudne! We Włoszech to już trend Hodowla pszczół w miastach, nawet na balkonie czy w ogrodzie na dachu, staje się coraz popularniejsza we Włoszech. Wystarczy zainwestować około 400 euro, by rocznie uzyskać nawet 10 kilogram... W XVI i XVII w. garniec miodu (ok. cztery litry) kosztował tyle co krowa – około 20 groszy. Dziś, gdy proporcje te wynoszą co najmniej 30:1 na korzyść zwierzęcia, wydaje się to nieprawdopodobne. Ale w tamtych czasach miód był jedynym tak słodkim produktem dostępnym w Europie. Cukru z buraków jeszcze nie wytwarzano. Znany od czasu wypraw krzyżowych cukier trzcinowy importowano ze Wschodu w symbolicznych ilościach i pojawiał się jedynie okazjonalnie na stołach magnatów. Widziano w nim zresztą bardziej lekarstwo niż produkt spożywczy. Bartnictwo, jak każdy intratny biznes, przyciągało amatorów szybkiego zarobku. Bractwa jednak umiały temu przeciwdziałać. Wszyscy członkowie wprowadzali do urzędowej księgi osobiste symbole, którymi znakowali swoje barcie. Z reguły były to kombinacje wycinanych na korze kresek, krzyżyków, kółek i cyfr. Podrabianie znaków czy wycinanie swoich na należących do kogoś innego było przestępstwem. Wyrok, z reguły wysoką grzywnę, wydawał sąd bartny. Znacznie surowiej karano za kradzież miodu i ścięcie drzewa z barcią, a zniszczenie roju traktowano jak zbrodnię. Złodziei miodu karano bardzo surowo. Zabijanie pszczół było zbrodnią O szczęściu mogli mówić przestępcy, którym wymierzono jedynie drakońską karę pieniężną. Zgodnie z prawem bartnym obowiązującym np. w starostwie łomżyńskim wynosiła ona 10 grzywien, czyli 200 groszy za każdą zniszczoną barć. Była to równowartość rocznej płacy urzędnika i dwukrotność rocznych zarobków nauczyciela. Jeśli złodziej nie posiadał majątku, groził mu stryczek. Wyrok wydawał sąd bartny, a przed egzekucją każdy członek bractwa dotykał sznura, wyrażając w ten sposób aprobatę dla orzeczonej kary. Jeśli w okolicy nie było kata, wybierano dwóch bartników, którzy go wyręczali. Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę Wystarczyło zaledwie 10 sekund, by filmik, na którym dwie pszczoły odkręcają butelkę, stał się viralem. Nie brakuje jednak komentarzy, że nagranie zostało sfabrykowane. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ostateczny-dowod-na-inteligencje-owadow-dwie-pszczoly-same-odkrecily-butelke-fot-getty-images-14a22be.jpeg" width="938" height="625" alt="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" title="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" /> Recydywistom wymierzano bardziej wyrafinowane kary. W 1664 r. za zniszczenie kilkunastu barci i rojów w okolicy Nowego Sącza przed sądem bartnym stanął niejaki Krzysztof Papuga. Ponieważ już wcześniej przyłapano go na kradzieży miodu, wyrok mógł być tylko jeden. Sprowadzono wykwalifikowanego kata, który wyciął mu pępek, przybił jelita do drzewa i wypatroszył, oprowadzając cztery razy wokół pnia. Potem już martwego powiesił. Kilka lat później w Bieczu odarto żywcem ze skóry i ścięto Kazimierza Cygonika, który splądrował barcie w pobliskiej wiosce Lipniki. W XVIII w. za kradzież miodu nie skazywano już na śmierć. Nadal jednak orzekano tak wysokie grzywny, by wystarczyły na pokrycie z nawiązką szkód wyrządzonych bartnikowi, opłatę dla starosty bartnego i właściciela lasu. Po rozbiorach Rzeczypospolitej bartnicy utracili uprzywilejowaną pozycję. Nie tylko z powodu opresyjnej polityki zaborców. Wraz z rewolucją przemysłową gwałtownie rósł bowiem popyt na drewno i większe zyski niż oddanie lasu w użytkowanie pszczelarzom zaczęła przynosić wycinka drzew. Zwłaszcza, że cena miodu spadała. Jak pszczoły przeprowadziły się do uli i pasiek W 1747 r. niemiecki chemik Andreas Marggraf odkrył, że z buraków cukrowych można wyodrębnić cukier. W 1786 r. Franz Achard opracował metodę jego produkcji na skalę przemysłową. W efekcie władze przestały wydawać pozwolenia na tworzenie nowych barci. Stare stopniowo likwidowano, a ścięte pnie drzew przenoszono bliżej domostw. Tak powstawały pierwsze pasieki. Wygląd pasiek zmienił się radykalnie w połowie XIX w. Ksiądz Jan Dzierżon skonstruował wtedy nowy typ ula, który zrewolucjonizował polskie i światowe pszczelarstwo. Ul miał kształt otwieranej od tyłu szafki, z której jak szuflady można było wysuwać ruchome belki nazywane snozami. Owady budowały na nich plastry, które pszczelarz wyjmował, nie zakłócając życia roju. Po wybraniu miodu przyczepiał do nowych snoz fragmenty plastra, który po wsunięciu do ula pszczoły odbudowywały. Wynalazek Polaka udoskonalił Amerykanin Lorenzo Langstroth, zastępując belki prostokątnymi ramkami. Na tej konstrukcji wzorują się wszystkie współczesne ule. Sekretne życie pszczół. Zdjęcia z drzewa ukazują ich wewnętrzny świat Przeprowadzony przez fotografa eksperyment z gniazdem dzikich pszczół pozwolił uzyskać niespotykane zdjęcia ukazujące , jak te owady bronią się, grzeją, chłodzą i utrzymują kontakty sp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1-rurkowatymi-jezyczkami-pszczoly-miodne-z-langen-w-niemczech-siorbia-wode-by-zaniesc-ja-do-gniazda-gdzie-zostanie-uzyta-do-klimatyzacji-f1756d9.jpeg" width="938" height="687" alt="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." title="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." /> Obaj pszczelarze utrzymywali ze sobą kontakt korespondencyjny, wymieniali się doświadczeniami i wynikami badań. Ponieważ pszczoły miodne przewieźli do Ameryki europejscy osadnicy, trudno było stwierdzić, jaki gatunek najlepiej się sprawdza w nowym środowisku. Langstroth eksperymentował z krzyżowaniem różnych pszczół europejskich, a Dzierżon wysyłał mu matki ze swojej pasieki. Efekty tych poszukiwań były jednak skromne, gdyż o rozmnażaniu pszczół wciąż wiedziano niewiele. Gdy w 1856 r. Dzierżon odkrył, że trutnie rozwijają się z niezapłodnionych jaj, świat naukowy uznał to za niemożliwe, a Kościół – za herezję. Oznaczało to bowiem, że samce pszczół mają matkę, lecz nie mają ojca. Mimo potępienia przez zwierzchników, ksiądz nie odwołał swoich poglądów. Potwierdziły je późniejsze badania i na międzynarodowej konferencji przyrodniczej w 1906 r. teorię partenogenezy (dzieworództwa) trutni uznano oficjalnie za udowodnioną. Dzięki odkryciom szwajcarskiego pszczelarza Françoisa Hubera wiedziano już, że do zapłodnienia młodej królowej matki dochodzi podczas jej lotu godowego. Mimo to podejmowane od początku XX w. próby sztucznej inseminacji nasieniem pobranym od wyselekcjonowanych trutni, by wyhodować pszczoły mniej agresywne i bardziej miododajne, nie przynosiły oczekiwanych rezultatów. Przyczyny niepowodzeń też okazały się zaskakujące. W latach 50. zespół naukowców odkrył, że pszczelej matki nie zapładnia jeden, lecz kilkanaście trutni. Jej potomstwo ma więc wielu ojców! Afrykańskie pszczoły zabiły setki ludzi. Dziś nie są już tak groźne Poznanie tajników procesu zapładniania otworzyło drogę do „udoskonalania” gatunku poprzez inseminację. Dziś pszczoły są łagodniejsze niż w czasach bartników, a praca w pasiece bezpieczniejsza niż w barci. Jednak nie wszystkie eksperymenty zakończyły się powodzeniem. W 1956 r. brazylijski genetyk i entomolog Warwick Kerr postanowił skrzyżować bardzo miododajną pszczołę afrykańską z gatunkami sprowadzonymi do Ameryki Południowej z Europy. Zapowiadał, że wytworzona w ten sposób hybryda zapewni Brazylii pozycję światowego lidera w produkcji miodu. Historia potoczyła się jednak inaczej. Wystarczył moment nieuwagi, by rok później 26 matek i kilkanaście rojów uciekło z obiektu, w którym Kerr prowadził badania. Na wolności owady zaczęły się już bez jakiejkolwiek kontroli rozmnażać i krzyżować z innymi gatunkami. Pszczoły afrykańskie są bardzo agresywne i ekspansywne. Do ataku może je sprowokować hałas, nieznany zapach czy cień padający na gniazdo. Gdy poczują się zagrożone, nie poprzestają na przepędzeniu intruza, lecz ścigają go nawet przez kilometr. W ciągu 20 lat rozprzestrzeniły się w całej Ameryce Południowej, po 30 latach były już w Ameryce Północnej. Według szacunkowych danych pożądliły śmiertelnie ponad tysiąc osób. Zabiły również kilkanaście koni i krów, które jedynie przechodziły obok ich siedlisk. Pogoń za superpszczołą. Czy zdołamy uratować najważniejszego owada zapylającego na świecie? W ramach doświadczalnych badań wpływu środków chemicznych na pszczoły, prowadzonych wspólnie przez Uniwersytet Stanowy Luizjany i Ministerstwo Rolnictwa USA, na ciele pszczoły umieszcza si.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-odkryli-ze-nawet-minimalne-dawki-pestycydow-moga-wywolywac-u-pszczol-szkodliwe-skutki-fot-claudio-cavalensi-getty-images-49953cc.jpeg" width="938" height="527" alt="Naukowcy odkryli, że nawet minimalne dawki pestycydów mogą wywoływać u pszczół szkodliwe skutki (fot. Claudio Cavalensi/Getty Images)" title="Naukowcy odkryli, że nawet minimalne dawki pestycydów mogą wywoływać u pszczół szkodliwe skutki (fot. Claudio Cavalensi/Getty Images)" /> Z czasem udało się zmniejszyć ich populację i dziś nie stanowią już tak dużego zagrożenia. Podobnie jak ich hodowlane krzyżówki, które obecnie dominują w południowoamerykańskich pasiekach. Poznanie pszczelego genomu pozwoliło bowiem na wyselekcjonowanie do inseminacji osobników najmniej agresywnych. To ważne, że pozwolono im żyć, gdyż nawet dzikie i niebezpieczne pszczoły żyjące w rojach lub samotnie odgrywają niezwykle istotną rolę. Co najmniej 75 proc. wszystkich roślin lądowych jest zapylanych przez owady z rodziny pszczołowatych. W Polsce głównymi zapylaczami są pszczoły miodne, które – według szacunków Greenpeace – zapylają 65 proc. jabłoni, grusz i czereśni oraz jedną czwartą upraw rzepaku. Gdyby ich zabrakło, zbiory owoców zmniejszyłyby się co najmniej o jedną trzecią i ktoś musiałby zastąpić owady. Tak jak już dzieje się w Chinach, gdzie w wielu sadach robotnicy specjalnymi miotełkami muskają kwiaty, starając się je zapylić. To jednak tylko półśrodek, bo chociaż drzewa wydadzą owoce, to nawet najbardziej pracowity Chińczyk z pyłku i nektaru nie wyprodukuje miodu.
Kto wynalazł pszczelarstwo? Jak produkowano miód i hodowano pszczoły w starożytności
Miód podbieramy pszczołom od kilku tysięcy lat. Jednak bardzo długo ludzie nie mieli pojęcia, jak to robić, nie niszcząc przy tym pszczelich rodzin. Dlatego miód był bardzo cenny.
W tym artykule: Pierwsze pasieki powstały w starożytnym Egipcie Starożytni Grecy wiedzieli, jak zwabić pszczoły do nowego ula W starożytnym Rzymie miód był źródłem bogactwa W czasach starożytnych pszczoły były otoczone nimbem tajemnicy Nie wiadomo, kto i kiedy odkrył, że w gniazdach dzikich pszczół kryje się słodki przysmak. Pewne jest to, że pszczoły pojawiły się na Ziemi dużo wcześniej niż ludzie. W 2006 r. w dolinie Hukawng na północy Birmy znaleziono zatopionego w bursztynie owada, którego wiek oszacowano na sto milionów lat. Najstarszy dowód podbierania miodu jest z tej perspektywy bardzo świeży. Odkryto go w 1922 r. w jaskini Araña pod hiszpańską Walencją. To datowane na VII–VI tysiąclecie p.n.e malowidło naskalne przedstawiające postać, która wspina się na skałę lub drzewo, by wybrać z gniazda miód. Wokół niej krąży rój pszczół. To dowodzi, że mimo podwójnego zagrożenia – upadku z wysokości i pożądlenia przez owady – człowiek dla zdobycia miodu był gotów zaryzykować życie. Pierwsze pasieki powstały w starożytnym Egipcie Kilka tysiącleci później miodem raczyły się już elity wszystkich starożytnych cywilizacji. Relief w świątyni faraona Niuserra (zmarłego w XXV w. p.n.e.) przedstawia pieczętowanie dzbana z miodem. Z tekstów na papirusach wynika, że w Egipcie pojawili się pierwsi pszczelarze, którzy budowali pierwsze ule z wikliny lub trzciny obłożonej mułem. Nie przypominały dzisiejszych. Wyglądały jak zalepione od tyłu grube rury. Z jednej strony wlatywały do nich owady, z drugiej – po rozbiciu tylnej ścianki wybierano miodowe plastry. Pozyskany produkt wykorzystywano nie tylko jako luksusowe dobro konsumpcyjne, lecz również jako lek i kosmetyk. Naukowcy odkryli, że gdy pszczoły przelatują nad lustrem, dzieje się coś bardzo dziwnego Francuscy biolodzy powtórzyli słynny eksperyment z pszczołami sprzed prawie 60 lat. Celem było zbadanie, w jaki sposób owady utrzymują wysokość podczas lotu. Miód był składnikiem ponad połowy z 900 egipskich medykamentów, których receptury zachowały się do dziś. Wosku ze stopionych plastrów używano do balsamowania. W czasach Ramzesa II (XIII w. p.n.e.) część wynagrodzenia wypłacano urzędnikom w miodzie. Ceniono go tak bardzo, że na godło Górnego Egiptu wybrano pszczołę! Ponieważ popyt przerastał podaż, faraonowie żądali od podbitych ludów miodowej daniny. By zapewnić regularne dostawy z krajów Bliskiego Wschodu, Egipcjanie udostępnili ich mieszkańcom technologię produkcji miodu. W 2007 r. na stanowisku archeologicznym Tell Rehov w północnym Izraelu odkryto ponad 30 uli zbudowanych tak, jak opisywały to papirusy. To najstarsza zachowana „pasieka” datowana na X w. p.n.e., czyli domniemane czasy króla Salomona. Miód stał się w starożytności synonimem luksusu i dobrobytu. W Biblii aż szesnaście razy Ziemię Obiecaną określa się jako „krainę mlekiem i miodem płynącą”. Starożytni Grecy wiedzieli, jak zwabić pszczoły do nowego ula Z równą atencją traktowali pszczoły dawni Grecy i Rzymianie. Wierzyli, że miód wchodzi w skład ambrozji – pokarmu bogów zapewniającego nieśmiertelność. Ojciec medycyny Hipokrates przekonywał, że najlepsze efekty osiąga się, gdy „pożywienie leczy, a lekarstwo żywi”. Te wymogi najlepiej spełniał miód. Nic więc dziwnego, że stał się składnikiem około 300 receptur opracowanych przez Hipokratesa i jego uczniów. Leczył nie tylko ciało, lecz również umysł, wzmacniając pamięć i intelekt. O wybitnych filozofach i poetach Sofoklesie, Homerze, Demokrycie mawiano, że w dzieciństwie smarowano im usta miodem, dzięki czemu uzyskali nadzwyczajne zdolności oratorskie. Ten wyjątkowy gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Czy wyprze inne leki? Jeżeli przy każdej poważnej zmianie pogody twoja skóra gotuje ci taki nieprzyjemny prezent, to może być dla ciebie dobra wiadomość. Grecy – podobnie jak Egipcjanie – budowali ule z wikliny i trzciny obłożonej gliną. Rzymianie preferowali słomę. Zabierali z nich cały zgromadzony miód, co prowadziło do zagłady pszczelej rodziny pozbawionej zapasu pożywienia. Antyczni pszczelarze zdawali sobie z tego sprawę i próbowali prowadzić bardziej racjonalną hodowlę. Nie wiedzieli, jak rozmnażają się pszczoły. Ale zauważyli, że co pewien czas część roju wylatuje z ula i zakłada nowe gniazdo. Dopiero dwa tysiące lat później odkryto, że po zapłodnieniu nowej królowej matki, stara z częścią robotnic przenosi się w inne miejsce. Grecy dość precyzyjnie określili moment, w którym dochodzi do tej tzw. rójki. Nie wybierali miodu, dopóki pszczela rodzina się nie podzieliła. Znaleźli też sposób na to, by nowy rój nie odleciał zbyt daleko. W pobliżu ula, który zamierzali opróżnić, ustawiali nowy. Wejście do niego smarowali miodem, co miało zachęcić wylatujące pszczoły do osiedlenia się właśnie tam. Było to już bardziej zaawansowane pszczelarstwo. W starożytnym Rzymie miód był źródłem bogactwa Metody Greków przejęli i rozwinęli Rzymianie. Ze względu na ogromne zapotrzebowanie na miód pszczelarstwo stało się jedną z najbardziej intratnych gałęzi rolnictwa. Zbiła na nim majątek rodzina Maronów, z której wywodził się słynny poeta Wergiliusz. Autor „Eneidy” poświęcił jedną z ksiąg poematu „Georgiki” urokom pszczelarstwa. Sporo o nim wiedział, ale była to raczej wiedza artysty niż eksperta. To Wergiliusz spopularyzował pogląd, że pszczoły mogą się rodzić w ulu albo powstawać z mięsa martwych zwierząt. „O cud przedziwny, z byków trzew wilgotnych, pszczoły brzęcząc wzlatują rozdzierając boki” – pisał. Okazał się tak przekonujący, że teorię samorództwa owadów traktowano poważnie jeszcze w XVII w. Ten miód to narkotyk. Żeby go zdobyć zbieracze ryzykują życiem Gniazda o szerokości do 2 m trzymają się klifów w dżunglach wschodniego Nepalu. Do i z tych struktur latają olbrzymie pszczoły himalajskie wytwarzające halucynogenny miód, środek psychotr... Bardziej rzeczowy był Lucius Columella (I w. n.e.), autor 12-tomowego dzieła „O rolnictwie”. Nie fantazjował, lecz udzielał konkretnych rad dotyczących hodowli pszczół, rodzajów miodu, rozmieszczania uli, a nawet ochrony owadów przed chorobami. Pszczelarzom to wystarczało – wiedzieli, co należy robić i czego unikać. W czasach starożytnych pszczoły były otoczone nimbem tajemnicy Ale życie pszczół pozostawało dla nich tajemnicą. Najtęższe umysły starożytności okazywały się równie bezradne. Pliniusz Starszy, autor monumentalnej „Historii naturalnej”, przekonywał, że pszczoły nie mają krwi i nie oddychają. Nie wytwarzają też miodu, lecz zbierają go z liści i kwiatów, na które spada z nieba jak deszcz. Żadna dawna cywilizacja nie zdołała przeniknąć pszczelich tajemnic. Większość poprzestała na stwierdzeniu, że zarówno owady, jak i wytwarzane przez nie produkty to dary niebios. Tak twierdzi święta księga hinduizmu Rygweda. Jednego z głównych indyjskich bogów – Wisznu – przedstawiano niekiedy w postaci błękitnej pszczoły siedzącej na kwiecie lotosu. Lubisz miód? Bycie pszczelarzem nie jest trudne! We Włoszech to już trend Hodowla pszczół w miastach, nawet na balkonie czy w ogrodzie na dachu, staje się coraz popularniejsza we Włoszech. Wystarczy zainwestować około 400 euro, by rocznie uzyskać nawet 10 kilogram... Szesnasta sura Koranu nosi tytuł „Pszczoła” (Al-Nahl) i głosi: „Bóg natchnął pszczołę, by sobie zbudowała dom na górach, w drzewach, lub mieszkała w domu, który dla niej człowiek zbudował.(...) ze swego łona wydaje ona płynną istotę rozmaitego koloru, a zawiera ona lekarstwo dla ludzi; widoczny to znak dla tych, którzy rozważają”. Nie wiadomo, kiedy na Półwyspie Arabskim zaczęto budować ule, ale z tych słów wynika, że w czasach Mahometa (VII w. n.e.) była to już umiejętność powszechna.
Zadziwiające odkrycie naukowców: niektóre nietoperze udają pszczoły i szerszenie, aby bronić się przed drapieżnikami
Badacze odkryli, że pewien europejski gatunek nietoperza w sytuacji zagrożenia wydaje dźwięki szerszeni lub pszczół. To pierwszy taki zarejestrowany przypadek w historii.
W tym artykule: Naukowcy twierdzą, że to pierwszy przypadek w historii, kiedy ssak imituje owada Badacze postanowili sprawdzić, jak sowy reagują na dźwięki nietoperzy Ptaki słysząc charakterystyczne bzyczenie pszczoły, zachowywały się niespokojnie Być może na świecie jest dużo więcej gatunków, które wykształciły podobne mechanizmy obronne Mimikra batesowska (lub inaczej batezjańska) to przystosowanie ochronne niektórych zwierząt. Polega ono na upodobnieniu się gatunków bezbronnych do takich, które są zdolne do obrony własnej. Nazwa pochodzi od nazwiska angielskiego przyrodnika Henry’ego Waltera Batesa. W XIX wieku wraz z Alfredem Wallace’em badał on motyle w Amazonii. Naukowcy twierdzą, że to pierwszy przypadek w historii, kiedy ssak imituje owada Nietoperze to mistrzowie small talków. Lubią krótko i na temat „Język” nietoperzy wyewoluował tak, aby mogły, jak najsprawniej zorientować się w otaczającym ich otoczeniu. Nie potrzebują do tego wszystkich komunikowanych informacji. Mimikra zazwyczaj polega na przybieraniu podobnego wyglądu, co osobniki dużo bardziej niebezpieczne. W ten sposób niektóre gatunki zwierząt wyewoluowały tak, aby skuteczniej bronić się przed groźnymi drapieżnikami. Dzięki temu wrogowie często decydują się zaniechać próby ataku. Nauka nie znała jednak do tej pory przypadku ssaka, który imitowałby dźwięki innych stworzeń. Aż do dziś. W najnowszym artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Current Biology” naukowcy opisali pierwszy w historii przykład nietoperza, który wydaje odgłosy pszczół i szerszeni. Według uczonych, nocki duże (Myotis myotis) naśladują groźne owady, aby odstraszyć potencjalnych wrogów. Badacze postanowili sprawdzić, jak sowy reagują na dźwięki nietoperzy Aby dowieść prawdziwości tej tezy, badacze postanowili przeprowadzić eksperyment. Naukowcy porównali akustyczne podobieństwo pomiędzy dźwiękami, które emitują nocki duże a dźwiękami czterech gatunków błonkoskrzydłych. Nikt ich nie lubi, niektórzy się boją. To błąd. Nietoperze pomagają farmerom Niewiele ssaków ma tak zły PR jak nietoperze. Okazało się, że niektóre odgłosy nietoperzy były bardzo podobne do charakterystycznego bzyczenia pszczół i szerszeni. Następnie naukowcy postanowili sprawdzić, jak na te dźwięki zareagują sowy, które często polują na nietoperze. Ptaki słysząc charakterystyczne bzyczenie pszczoły, zachowywały się niespokojnie Uczeni odtwarzali kolejno bzyczenie błonkoskrzydłych oraz odgłosy nietoperzy. Okazało się, że sowy, słysząc te odgłosy, oddalały się od ich źródła i były wyraźnie zaniepokojone. Na nagraniach widać, jak ptaki próbują uciec. W kolejnej próbie z głośników wydobywały się standardowe dźwięki nocka dużego. Tutaj zachowanie ptaków zmieniło się. Zaczęły zachowywać się w sposób bardziej pewny siebie. Były dużo bardziej zaciekawione i próbowały zlokalizować, skąd pochodzą sygnały nietoperza. Wampiry żywią się wyłącznie krwią. W przeżyciu pomaga im brak pewnych genów Naukowcy porównali genom wampira zwyczajnego, czyli Desmodus rotundus z genomami 25 innych gatunków nietoperzy. Jak ustalili, u D. rotunudusa brakuje 13 kopii genów. W dalszej analizie naukowcy stwierdzili, że bzyczenie błonkoskrzydłych i odgłosy nietoperzy miały bardzo podobny kształt fal dźwiękowych. Autorzy badań podkreślają jednak, że nie wiedzą jeszcze dokładnie, dlaczego sowy bały się tego dźwięku. Uczeni sugerują, że ptaki najprawdopodobniej obawiały się użądlenia. Jest więc naturalne, że starają się unikać tych owadów. Jest to na razie jednak tylko hipoteza. Być może na świecie jest dużo więcej gatunków, które wykształciły podobne mechanizmy obronne W artykule czytamy jednak, że do tej pory nigdy nie udokumentowano żadnego przykładu ssaka, który imitowałby odgłosy owadów. Autorzy twierdzą, że ich eksperyment jest pierwszym dowodem na mimikrę dźwiękową w świecie zwierząt. To dopiero pierwsze tego typu badania. Naukowcy mają nadzieję, że uda im się dowiedzieć więcej o podobnych zachowaniach nietoperzy. Być może istnieje dużo więcej gatunków, które w drodze ewolucji uzyskały podobne mechanizmy obronne. Kolejny raz natura pokazuje nam, jak wiele jeszcze jest do odkrycia. Źródło: Current Biology.
Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę
Wystarczyło zaledwie 10 sekund, by filmik, na którym dwie pszczoły odkręcają butelkę, stał się viralem. Nie brakuje jednak komentarzy, że nagranie zostało sfabrykowane.
W tym artykule: Inteligencja pszczół niedoceniana Czy rzeczywiście odkręciły butelkę? Film przedstawiający dwie pszczoły współpracujące przy otwieraniu butelki napoju gazowanego przyciągnął uwagę internautów z całego świata. Spora część widzów uznała nagranie za fałszywe, ale administratorzy kanału „Viral Hog" na YouTubie, na którym pojawiło się wideo, twierdzą, że jest autentyczne. Pszczoły = życie. Oto 3 tipy, by pomóc je chronić Te dzielne owady zapylają 90 proc. wszystkich drzew i krzewów owocowych na świecie, a ich ścisła współpraca z kwiatami trwa nieprzerwanie od milionów lat. I pewnie dalej żyłyby sobie dale... Trwający zaledwie 10 sekund materiał został nakręcony 17 maja 2021 r. w São Paulo w Brazylii. „Nagrałam wideo podczas przerwy obiadowej w pracy. Od klienta dostałam napój gazowany, ale wkrótce pszczoły mi go ukradły” – pisze autorka nagrania. Na filmie widzimy, jak dwie pszczoły przesunęły i podniosły z grubsza już odkręconą zakrętkę, by dostać się do napoju. W nagraniu słychać, jak kobieta mówi po portugalsku: „Pszczoły połączyły siły, żeby ukraść mój napój”. View oEmbed on the source website Inteligencja pszczół niedoceniana Wszyscy wiemy, jak ważna jest praca pszczół dla środowiska, naszego rolnictwa i światowej gospodarki. Wciąż jednak nie doceniamy innych umiejętności tych pracowitych owadów. W mediach popularnonaukowych pojawiło się wiele artykułów na temat doskonałego węchu pszczół, który pozwala im np. m.in. wykrywać COVID-19. „Cóż za inteligencja istnieje w tak małym móżdżku?” – zapytał jeden z widzów pod nagraniem z São Paulo. W ostatnich latach nauka niejednokrotnie udowodniła, że rozmiar mózgu zwierzęcia to nie wszystko. Po pierwsze, małe zwierzęta mają znacznie mniejszą masę ciała, więc naturalnie ich mózgi także są mniejsze. Ponadto większe znaczenie dla zdolności poznawczych zwierzęcia ma złożoność połączeń między neuronami, a nie wielkość samego organu. Dlaczego pszczoły sępowe jedzą padlinę? Dieta większości pszczół na świecie składa się z pyłków kwiatowych i nektaru. Jest jednak gatunek, który ewoluował, żeby żywić się padliną. Mimo posiadania mózgu wielkości nasiona trawy – w przybliżeniu 0,0002 proc. wielkości ludzkiego mózgu – pszczoły okazały się zaskakująco inteligentne, co udowadniają liczne badania. Owady te mogą nie tylko uczyć się od siebie nawzajem i używać narzędzi, ale także potrafią liczyć i wykonywać podstawowe równania matematyczne. Czy rzeczywiście odkręciły butelkę? Naukowo potwierdzone umiejętności pszczół nadal nie dają jasnej odpowiedzi, czy byłyby w stanie celowo współpracować, żeby odkręcić butelkę ze słodkim płynem. Możliwe, że tym razem pszczołom po prostu się poszczęściło. Z drugiej strony natura może nas jeszcze zaskoczyć. W badaniach na trzmielach wytrenowano owady tak, by rzucały piłką do bramki, za co czekała je nagroda. W celu zdobyć gola owady musiały naśladować swoje ruchy i uczyć się na własnych błędach, co potrafiły zrobić z zadziwiającą łatwością. Możliwe więc, że pszczoły też nauczyły się, że za współpracę przy odkręcaniu butelki czeka je nagroda. „Kiedyś takie umiejętności przypisywano tylko ludziom, potem naczelnym, następnie ssakom morskim, a później ptakom. Teraz zdajemy sobie sprawę, że wiele gatunków zwierząt jest w stanie zrozumieć, w jaki sposób dany przedmiot może zostać użyty do osiągnięcia celu” – pisali naukowcy w magazynie „Science” w 2017 r. Zaś nagranie z Brazylii – o ile nie jest sfabrykowane – tylko to potwierdza. Źródło: ScienceAlert Jak zginął Michael Rockefeller? Zagadka śmierci amerykańskiego milionera rozwiązana Michael Rockefeller miał zostać zjedzony przez papuaskich kanibali. O tej historii mówił cały świat. Co tak naprawdę wydarzyło się w 1961 roku? Tajemnicza rakieta uderzyła w Księżyc. Astronomowie już wiedzą, do kogo należała Tajemnicza rakieta uderzyła w Księżyc z prędkością ok. 9650 km/godz. Do niedawna wszyscy sądziliśmy, że może to fragment rakiety nośnej Falcon 9 miliardera i założyciela SpaceX Elona ... Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono "ludzką" dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.
Dieta większości pszczół na świecie składa się z pyłków kwiatowych i nektaru. Jest jednak gatunek, który ewoluował, żeby żywić się padliną.
W tym artykule: Mięsożerna trójca Znajome bakterie Naukowcy z trzech amerykańskich uniwersytetów zbadali mikroorganizmy jelitowe pszczół sępowych w Kostaryce. Okazało się, że ich układ pokarmowy jest bogaty w te same bakterie, które występują u sępów, hien i innych zwierząt, które jedzą padlinę. Ich odkrycie zostało opublikowane w czasopiśmie naukowym mBio, wydawanym przez American Society for Microbiology. Mięsożerna trójca Tylko trzy gatunki pszczół na świecie (wszystkie należące do grupy sępowych) ewoluowały tak, żeby czerpać wartości odżywcze z martwego mięsa. Naukowcy chcieli sprawdzić, czym różnią się zatem jelita tych owadów od innych pszczół. W tym celu badacze stworzyli w kostarykańskim lesie 16 stanowisk-pułapek z przynętami w postaci podwieszonego nad ziemią, surowego kurczaka. Aby odstraszyć mrówki, pokryli szczurek wazeliną. W eksperymencie wzięło udział 159 pszczół, zarówno te żywiące się pyłkiem jak i mięsem. Przynęta skutecznie przyciągała wszystkich mięsożerców. Fragmenty kurczaka, chowały do specjalnych kieszeni, znajdujących się na tylnych odnóżach. Po wszystkim zbadano ich mikrobiom. Okazało się, że pszczoły sępowe, jako jedyne posiadają bakterie kwasolubne. -Te bakterie są bardzo podobne do tych, które występują u wszystkich zwierząt żywiących się padliną. Te mikroorganizmy chronią je przed patogenami, które występują w gnijącym mięsie. - mówi Quinn McFrederick, autor badania. Dodał również, że te pszczoły, które żywią się zarówno pyłkiem, jak i padliną miały inne typy bakterii, w porównaniu do tych, które jedzą tylko pyłki lub tylko padlinę. Co ciekawe, pszczoły sępowe nie potrafią żądlić, co nieznaczy, że są niegroźne. Mają pięć dużych, spiczastych zębów, którymi potrafią ugryźć człowieka. Po ukąszeniu do organizmu dostaje się wydzielana przez te osobniki ślina, która może powodować bolesne pęcherze i rany. Znajome bakterie Jedną z bakterii odkrytych przez naukowców, które występują u pszczół sępowych jest Lactobacillus - pałeczki, najliczniejsze spośród grupy bakterii kwasu mlekowego. Te same, które ludzie wykorzystują np. Na skalę przemysłową do produkcji wyrobów mleczarskich lub w warzeniu niektórych piw. Zidentyfikowano również Carnobacterium, która bierze udział w procesie trawienia mięsa. Co w tym wszystkim jest najciekawsze, fakt spożywania padliny przez te owady, nie wpływa na zły smak miodu. Według autorów badania jest on nadal słodki i całkowicie jadalny. -Pszczoły przechowują mięso w specjalnych komorach w ulu, które jest zamykane na dwa tygodnie. Jest ono oddzielone od miejsca, w którym owady przechowują miód. - mówi Jessica Maccaro, doktorantka z Uniwersytetu Riverside, któ®a również brała udział w badaniu. Eksperci twierdzą, że pszczoły poniekąd zostały zmuszone do jedzenia mięsa. Ich przodkowie prawdopodobnie nie radzili sobie z pozyskiwaniem odpowiedniej ilości nektaru i pyłków i przegrywali rywalizację z innymi gatunkami. Tak oto na przestrzeni lat ewoluowały, żeby poradzić sobie w inny sposób. Na razie nie wiadomo jednak, jak doszło do wymiany flory bakteryjnej pszczół sępowych. Jedną z hipotez jest przystosowanie mikrobiomu do nowego źródła białka. Źródło: CNN
Dzisiaj Międzynarodowy Dzień Pszczół. Sprawdź, jak możesz dostosować swój ogród do ich potrzeb
Pszczoły i inne zapylacze odpowiadają za rozwój siedemdziesięciu pięciu procent populacji roślin kwitnących i około trzydziestu pięciu procent roślin jadalnych na świecie. Często nie zdajemy sobie z tego sprawy, ale bez nich nasza dieta i otaczające nas środowisko wyglądałoby zupełnie inaczej. Dlatego planując letnie prace w ogrodzie, warto zastanowić się jak możemy zadbać o ich bezpieczny rozwój.
W tym artykule: Pszczoły – jedne z najbardziej zapracowanych zwierząt na świecie Jak przystosować swój ogród do potrzeb pszczół? Narzędzia przydatne przy tworzeniu ogrodu przyjaznego pszczołom Pszczoły – jedne z najbardziej zapracowanych zwierząt na świecie Naukowcy są zgodni – jeśli ocenić wpływ poszczególnych gatunków zwierząt na rozwój środowiska, pszczoły są jednym z najbardziej pożytecznych istot na Ziemi. Dzięki ich pracy możliwy jest zrównoważony rozwój tysięcy gatunków roślin, co z kolei wymiernie przekłada się nie tylko na sytuację lokalnego rolnictwa, ale też na zróżnicowanie naszej diety. Do produkcji dziewięciu z dziesięciu produktów spożywczych wykorzystuje się przynajmniej jedną z puli 100 tysięcy roślin, których uprawianie wspomagają działania pszczół. Niestety, w ostatnich kilkunastu latach badacze zaobserwowali znaczący spadek populacji pszczół na świecie. Szacuje się, że w ramach zjawiska, które po angielsku nazywa się Colony Collapse Disorder coraz więcej pszczół robotnic w niewyjaśnionych okolicznościach porzuca swoje kolonie. Badaczom nie udało się jeszcze określić dokładnej przyczyny zjawiska, ale jednym z powodów z pewnością są zatrucia owadów pestycydami wykorzystywanymi do ochrony uprawy roślin. Właśnie z tego powodu tak istotne jest dostosowywanie nowych terenów do potrzeb pszczół, a do działań na rzecz ochrony tych owadów włącza się coraz więcej organizacji i firm, w tym również marka Fiskars, która w tym roku wprowadziła do swojej oferty narzędzia do sadzenia i wysiewu roślin. Jak przystosować swój ogród do potrzeb pszczół? Wielu osobom dostosowanie ogrodu do potrzeb pszczół może kojarzyć się z koniecznością posiada dużego terenu i mozolną pracą, która nie musi przynieść zamierzonych efektów. W rzeczywistości wystarczy zaopatrzeć się w kilka praktycznych narzędzi, by praca stała się łatwa, a efekty widoczne od razu. Warto też podkreślić, że stworzenie azylu dla pszczół nie wymaga także dużego ogrodu. W wielu wypadkach wystarczy nawet niewielki teren, na którym można posadzić różnorodne rośliny i zadbać o potrzeby pszczół. View Ediplayer on the source website Przygotowanie ogrodu na obecność pszczół nie musi być trudnym zadaniem. Wystarczy, że będziecie trzymać się kilku prostych zasad spisanych przez markę Fiskars, by wasza przydomowa zieleń stała się prawdziwym azylem dla tych owadów. Zadbaj o różnorodność roślin w ogrodzie To właśnie różnorodność roślin w ogrodzie jest jednym z najważniejszych czynników ułatwiających życie pszczołom. Jeśli zapełnimy nasz ogród jednym lub dwoma gatunkami roślin, prawdopodobnie cała nasza roślinność zakwitnie w tym samym czasie. Warto pamiętać, że pszczoły w zależności od gatunku będą szukać schronienia w naszym ogrodzie o różnych porach roku, a różnorodna roślinność będzie dostarczać nektar przez cały rok. Siej kwiaty polne i rośliny kwitnące Planując zieleń w swoim ogrodzie nie zapominajmy o występujących naturalnie kwiatach polnych i roślinach kwitnących. Egzotyczne gatunki często wyglądają bardziej efektownie, ale to właśnie polne kwiaty są prawdziwym rajem dla szukających nektaru pszczół. Nie stosuj pestycydów, używaj naturalnych nawozów To jedna z najważniejszych zasad. Wiele wskazuje na to, że to właśnie wykorzystywane do uprawy roślin pestycydy są jednym z największych zagrożeń dla pszczół. Jeśli hodujemy rośliny, które są bardzo zagrożone pasożytami i wymagają skutecznej opieki, warto wybrać w sklepie chemiczny środek, który jest bezpieczny dla pszczół. Dobrym pomysłem jest też korzystanie z naturalnych nawozów takich jak kompost czy obornik. Zostaw kawałek ogrodu w stanie „dzikim” Zdarza się, że pielęgnując swój ogródek naruszamy niewidoczne dla oka siedliska owadów. Właśnie dlatego czasami warto pozostawić część ogrodu w „samemu sobie" i pozwolić mu na samodzielne sterowanie roślinnością. Takie miejsca są doskonałym terenem dla szukających schronienia owadów, a dziki kawałek ogrodu potrafi mieć swój własny urok. Zrób hotel dla pszczół Wbrew pozorom wykonanie takiego schronienia nie musi być pracochłonną czynnością. Pszczołom w zupełności wystarczy niewielki stos drewna, wiązka trzciny czy bambusa. To wszystko. Jeśli macie ochotę wykazać się umiejętnościami stolarskimi, dobrym pomysłem będzie też wykonanie drewnianego domku dla trzmiela. Zapewnij pszczołom wodę Często zapominamy, że pszczoły potrzebują także wody do picia. Najbezpieczniejsze dla nich będzie płaskie naczynie wypełnione wodą na wysokość kilku centymetrów z włożonymi do środka kamieniami. Kamyki pozwolą pszczołom bezpiecznie przysiąść przy wodzie i napić się bez ryzyka utonięcia. Narzędzia przydatne przy tworzeniu ogrodu przyjaznego pszczołom Łopatka do wysiewu Bardzo proste narzędzie, które sprawia, ze wysiew nowych roślin jest dużo prostszy. Model Solid marki Fiskars składa się z czterech podstawowych elementów – łopatki, rysika, poszerzacza i narzędzia pomiarowego. Wąska łopatka jest lekka i trwała dzięki zastosowaniu tworzywa FiberComp™, a dzięki podziałce na łopatce łatwiej kontrolować wysiewanie odpowiedniej ilości nasion. Pikownik To praktyczne urządzenie służy do przygotowywania otworów w ziemi oraz sadzenia nasion, cebulek i małych sadzonek na odpowiedniej głębokości. Model z serii Solid wyposażono w podziałkę umożliwiającą kontrolę głębokości dołka do 150 mm. Siewnik To wszechstronne narzędzie, które może być używane przez cały rok. Siewnik Fiskars Solid latem można wykorzystywać do rozsiewania nasion albo rozrzucania nawozu, a zimą do rozsypywania piasku. Obracane pokrętło pozwala na łatwą regulację dozowania w zależności od zastosowania granulatu, a wybór jednego z trzech różnych ustawień średnicy otworu daje możliwość dostosowania urządzenia do wysiewania środków sypkich, grubo i drobnoziarnistych.
Afrykańskie pszczoły zabójcy. Czemu stały się najbardziej agresywnymi z owadów?
Afrykańskie hybrydowe pszczoły miodne nazywane są także pszczołami zabójcami. I choć brzmi to jak tytuł amerykańskiego filmu klasy B, to na skutek ich użądleń zmarło już kilkaset osób. Czemu akurat ten gatunek okazał się tak agresywny? Naukowcy starali się to wyjaśnić, przyglądając się genom pszczelich kolonii.
W tym artykule: Wybuchowa genetyczna mieszanka Wiadomo, że pszczoły zabójcy, gdy są pobudzone, potrafią przypuścić na napastnika – także na człowieka – zmasowany atak. Osoba, która zostanie wielokrotnie użądlona, może nie przeżyć spotkania z afrykańskimi pszczołami. Naukowcy z York University i Purdue University postanowili sprawdzić, skąd bierze się agresja niespotykana wśród innych pszczelich gatunków. I odkryli, że to, jak bardzo agresywne są owady z danej kolonii ma wyraźny związek z ich genetyką. Gatunek africanized bee (afrykańska pszczoła miodna), znany także jako killer bee (pszczoła zabójca) to wynik nieco nieudanego eksperymentu z lat 50. XX wieku, nad przeniesieniem nowego podgatunku pszczoły miodnej do Ameryki Południowej w celu zwiększenia produkcji miodu. Afrykańska pszczoła miodna jest hybrydą zachodnioeuropejskiej pszczoły stworzoną pierwotnie przez skrzyżowanie nizinnej pszczoły miodnej z Afryki Wschodniej z różnymi podgatunkami pszczół europejskich – włoską i iberyjską. Gatunek po raz pierwszy został wprowadzony do Brazylii w 1956 r., ale rok później 26 rojów owadów uciekło z kwarantanny i rozprzestrzeniło się w Ameryce Południowej, a w 1985 roku potwierdzono, że pszczoły z tego gatunku przybyły także do Ameryki Północnej. View oEmbed on the source website Afrykańskie pszczoły miodne są zwykle o wiele bardziej defensywne niż inne odmiany pszczół miodnych i reagują na zakłócenia szybciej, niż pszczoły europejskie. Mogą ścigać osobę nawet przez blisko pół kilometra i odpowiadają za śmierć około 1000 ludzi. Ofiary tych pszczelich ataków często miały nawet 10 razy więcej niż osoby, które zostały zaatakowane przez pszczoły europejskie. Afrykańskie pszczoły zabójcy odpowiadają także za uśmiercenie kilku zwierząt – w tym m.in. konia. Obecnie afrykańskie hybrydowe pszczoły miodne (AHB) zastąpiły pszczoły miodne przybyłe z Europy, i są najczęściej występującym gatunkiem w swoim rodzaju w północnej Argentynie i południowych Stanach Zjednoczonych. – Powstałe pszczoły były wysoce inwazyjne i agresywne, znacznie bardziej niż europejskie pszczoły miodne używane wówczas przez pszczelarzy z Ameryki Północnej i Południowej – powiedział Amro Zayed, profesor z York University i główny prowadzący badania. Wybuchowa genetyczna mieszanka Zespół badawczy, chcąc odkryć źródło agresji tego konkretnego gatunku, posłużył się prostym eksperymentem, aby zmierzyć odpowiedź obronną 116 pszczelich kolonii, a później zbadać genom osobników je zamieszkujących. W pierwszym etapie badań w pobliżu wejścia do pszczelich uli zamontowano piłkę. Wymachując nią, imitowano atak intruza. Później zespół sprawdzał, w jakim stopniu piłka została zniszczona – jak wiele użądleń otrzymała. W ten sposób określono najbardziej i najmniej agresywne pszczoły, które poddano dalszym badaniom. – Sekwencjonowaliśmy genomy najbardziej agresywnych kolonii, które ukłuły piłkę 90 razy lub więcej na minutę, oraz najmniej agresywnych kolonii. Następnie porównaliśmy genomy najbardziej i najmniej agresywnych kolonii, aby zidentyfikować mutacje związane z tymi różnicami w zachowaniu – powiedział Brock Harpur, adiunkt na Uniwersytecie Purdue. Naukowcy stwierdzili, że owady o najsilniejszej reakcji obronnej – czyli najbardziej agresywne – są bliżej spokrewnione z pszczołami miodnymi z Afryki Południowej. Jednak po zsekwencjonowaniu genomów okazało się, że genomy wpływające na agresję są powiązane z pszczołami miodnymi z Europy Zachodniej. Odkrycia zostały opisane przez zespól z York University i Purdue University. – Genetyka powodująca nadpobudliwość nowego gatunku nie była dobrze znana, ale dominował pogląd, że zabójcze pszczoły są agresywne, ponieważ pszczoły z Południowej Afryki także są agresywne – mówi prof. Zayed. Tymczasem za agresję odpowiadają geny obu gatunków, w jakie wyposażono zabójczą hybrydę.
Odkryto dwupłciowe pszczoły mutanty. „Trzymam pszczoły od 1976 roku i po raz pierwszy widzę coś takiego”
Podczas przeglądu uli mistrz pszczelarz z Pensylwanii Joseph Zgurzynski odkrył coś bardzo niezwykłego. Podczas gdy wszystkie pozostałe pszczoły w ulu miały standardowe czarne oczy, jeden z owadów miał parę kremowo-żółtych patrzałek, których nie można było przeoczyć.
W tym artykule: Dziadkowie, ale nie ojcowie "Biologia może być dziwna" To nie wszystko – kiedy Zgurzynski przyjrzał się bliżej owadowi, zdał sobie sprawę, że oczy pszczoły nie tylko nie były w typowym dla siebie kolorze, ale były też nienaturalnie duże. W rzeczywistości wyglądały jak oczy typowe dla samców pszczół, czy trutni, mimo że brzuch, żądło i skrzydła owada były wyraźnie żeńskie. – Trzymam pszczoły od 1976 roku i po raz pierwszy widzę coś takiego – mówi Zgurzynski, który opiekuje się sześcioma milionami pszczół na swojej farmie Country Barn Farm na północ od Pittsburgha. Pszczelarz miał szczęście, ponieważ w dniu tego nietypowego odkrycia towarzyszyła mu fotografka Annie O'Neill, która spędziła prawie godzinę, dokumentując tę dziwną małą pszczołę. Następnie Zgurzynski postanowił zasięgnąć drugiej opinii i wysłał kilka zdjęć do Davida Tarpy'ego, specjalisty od pszczół miodnych ze Stanowego Uniwersytetu Północnej Karoliny. Tarpy potwierdził podejrzenia pszczelarza – wyróżniająca się na tle swojej rodziny pszczoła miała nie tylko mutację genetyczną, która wpływa na pigmentację w oczach i prawdopodobnie sprawia, że owad ślepnie (co w przypadku tych owadów jest dość rzadkie). Ekspert wskazał również na cechy gynandromorficzne, czyli obecność cech zarówno męskich, jak i żeńskich. Nawet u szeroko badanych gatunków zwierząt, gynandromorfia jest niezwykle rzadka, choć w ostatnich latach pojawiły się nowe przykłady w populacji motyli i ptaków. – Dlatego jest to tak zdumiewające. To jak złapanie dwóch piorunów do tej samej butelki – mówi Tarpy. Dziadkowie, ale nie ojcowie – Ludzie mają sparowane chromosomy – po jednym zestawie od każdego rodzica – których cechy są przekazywane dalej. Dlatego jedno dziecko może mieć czarne włosy i brązowe oczy, podczas gdy inne dziecko tych samych rodziców może urodzić się z blond włosami i niebieskimi oczami. Genetyka pszczoły miodnej jest jednak nieco inna – mówi Natalie Boyle, entomolog z Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii. – Kiedy królowa i truteń współżyją, z ich zapłodnionych jaj powstają tylko samice pszczół. Samce zaś powstają z niezapłodnionych jaj, co oznacza, że mają tylko jeden zestaw chromosomów – ten od królowej. W rezultacie, samce pszczół nie mają ojców ani synów mają za to dziadków i wnuki – dodaje Boyle. Ponieważ trutnie mają tylko jeden zestaw chromosomów, kiedy pojawia się rzadka mutacja genetyczna, taka jak żółty kolor oczu, zawsze manifestuje się ona na zewnątrz. Choć brzmi to niespotykanie, takie mutacje oczu nie są czymś nowym – naukowcy badają zmiany koloru oczu u pszczół miodnych już od 1953 roku. "Biologia może być dziwna" Oczy oczami, ale gynandromorfii tej pszczoły nie da się wyjaśnić tak łatwo. – Gdyby pszczoła była obustronnym gynandromorfem, czyli wykazywała cechy męskie po jednej stronie ciała i żeńskie po drugiej, to można by stwierdzić, że prawdopodobnie jajo rozszczepiło się tuż przed zapłodnieniem – mówi Tarpy. Ponieważ w tym przypadku mamy do czynienia z tzw. gynandromorfizmem mozaikowym, w którym cechy obu płci występują naprzemiennie, możliwe jest, że aberracja nastąpiła w późniejszym etapie rozwoju owada. Naukowcy nie mają pomysłu na to, w jakim i dlaczego. – Jak wiemy, biologia może być dziwna – podsumowuje Tarpy. Od czasu odkrycia zmutowanej pszczoły hodowca z Pensylwanii nie spotkał się z podobnym okazem. Co do wyjątkowej żółtookiej pszczoły, która przyczyniła się do odkrycia nietypowych mutacji, Zgurzynski urządził jej domek w słoiku. Pszczelarz przyznaje, że wie, iż może to zabrzmieć okrutnie, ale decyzja wynikła z troski o bezpieczeństwo ślepego owada – prędzej czy później mógł zostać brutalnie wyrzucony z gniazda przez inne osobniki lub umrzeć.
Uważaj, z kim zadzierasz! Pszczoły i osy mogą rozpoznawać twarze
To kluczowa umiejętność do tworzenia stosunków społecznych. W ich ośrodkach nerwowych zachodzi podobny proces jak i u nas – z rozpoznawanych osobno kawałków zostaje złożona twarz.
Wyniki badań opublikowane w Frontiers in Psychology pokazują, że zarówno zagrożone pszczoły (Apis mellifera) oraz niezbyt lubiane osy (Vespula Vulgaris) korzystają z bardzo podobnych mechanizmów zmysłu wzroku, który umożliwia rozpoznawanie twarzy. Jest to tym ciekawsze, że ośrodki nerwowe owadów są nieporównywalnie mniejsze niż nasz mózg. Zwierają około miliona komórek, podczas gdy nasze “centrum dowodzenia” ma ich około 86 miliardów. Zrozumienie tego, jak działa umysł owada pozwoli nam prześledzić jego ewolucję, zrozumieć taktyki przetrwania, a nawet skopiować niektóre rozwiązania do tworzonych w laboratoriach sztucznych inteligencji. Człowiek jako gatunek świetnie rozpoznaje twarze. Wystarczy szybkie spojrzenie by wyłapać z tłumu znajomego. Dla sztucznych inteligencji, które mogłyby pracować w zatłoczonych miastach, jest to wciąż trudniejsze i wymaga czasu. Jak robi to nasz mózg? Porównuje cechy różnych obszarów twarzy i zestawia je dając dopiero całościową analizę. Gdy wszystkie elementy (oczy, nos, uszy, usta) się zgadzają – wtedy nasz mózg rozpoznaje twarz. Taki holistyczny mechanizm można wykorzystać w technologiach rolniczych: sztuczne inteligencje rozpoznające choroby roślin lub gdzieżdżące się w uprawach chwasty i pozwalające na szybką reakcję. Pszczoły są owadami lubianymi przez naukowców z kilku powodów. Po pierwsze są dość powszechnie występujące (to niestety jednak się zmienia), po drugie można je uczyć rozwiązywania dość skomplikowanych problemów, trenować nagradzając. Jakiś czas temu okazało się, że równie ciekawe we współpracy są też osy. Badania pokazały, że oba te gatunki potrafią rozpoznawać twarze. Co więcej, pewien gatunek os (Polistes fuscatus) może uczyć się od innych os rozpoznawania danego oblicza i wykształcił specjalne mechanizmy mózgowe do rozpoznawania innych owadów. Podczas badań okazało się, że owady były w stanie zapamiętać czarno-białe obrazy ludzkich twarzy. Zarówno osy jak i pszczoły przeszły cztery osobne testy. W ich ośrodkach nerwowych zachodzi podobny proces jak i u nas – z rozpoznawanych osobno kawałków zostaje złożona twarz. Najciekawsze jest to, że żaden z tych gatunków nie miał ewolucyjnego powodu by pozyskać taką umiejętność.
Pogoń za superpszczołą. Czy zdołamy uratować najważniejszego owada zapylającego na świecie?
W ramach doświadczalnych badań wpływu środków chemicznych na pszczoły, prowadzonych wspólnie przez Uniwersytet Stanowy Luizjany i Ministerstwo Rolnictwa USA, na ciele pszczoły umieszcza się maleńką kropelkę silnie działającej owadobójczej fenotryny. Robotnice wracają do uli o zmierzchu, a środki chemiczne rozpyla się najczęściej w nocy, więc pszczoły zwykle nie mają kontaktu z takimi chemikaliami. Naukowcy odkryli jednak, że nawet minimalne dawki mogą wywoływać u pszczół szkodliwe skutki.
Brat Adam został pszczelarzem w złych czasach. W 1915 r. miał 16 lat i właśnie odbywał nowicjat w benedyktyńskim opactwie Buckfast w południowo--zachodniej Anglii. Pomory pszczół zdarzały się od stule¬ci, ale katastrofa, której świadkiem stał się młody mnich, była czymś dotąd niespotykanym. Tajemnicza choroba najpierw zniszczyła pasieki na wyspie Wight, a teraz pustoszyła resztę Anglii. Kolejne ule brata Adama okazywały się puste, a ich mieszkanki pełzały po ziemi, niezdolne do lotu. Stracił wówczas 29 spośród 45 uli, które liczyła pasieka opactwa. Z czasem poznano przyczyny „choroby z wyspy Wight” – winowajcą okazał się pasożytniczy roztocz świdraczek pszczeli. Ale odkrycia naukowe przyszły zbyt późno i nie zdołały uratować rdzennej dla Wielkiej Brytanii brązowej pszczoły wrzosowej zwanej wrzosówką. Roje, które przetrwały, były mieszańcami powstałymi ze skrzyżowania miejscowych trutni z królowymi pochodzącymi z kontynentalnej Europy. Wyraźnie większy wigor krzyżówek sprawił, że brat Adam postanowił wyhodować rasę odporną na chorobę. W 1950 r., po latach przygotowań, dostał szansę zrealizowania tego planu. Przez następne 37 lat starym klasztornym samochodem objechał Europę, Bliski Wschód i Afrykę, gromadząc kolekcję ponad półtora tysiąca pszczelich królowych: pracowitych pszczół anatolijskich z północnej Turcji, zróżnicowanych pszczół z Krety, tych z oaz Sahary, czarnych pszczół z Maroka, drobnych, żółtych pszczół znad Nilu czy łagodnych spod Kilimandżaro. Zbieraninę tę przywiózł do położonego na odludziu ośrodka, z dala od innych pszczół, które swoimi ge¬nami mogły zakłócić hodowlę. Krzyżował je, aż w końcu uzyskał rasę Buckfast, którą szybko nazwano „nadpszczołą”. Jasnobrązowa, żywotna, nieskłonna do żądlenia i niezwykle pracowita, a przede wszystkim odporna na pustoszącą pasieki chorobę. W latach 80. pszczoła z Buckfast była sprzedawana na całym świecie, a brat Adam stał się pszczelarskim celebrytą. Owadom zagroziła jednak kolejna zaraza. W Europie i Ameryce rozplenił się azjatycki roztocz o złowróżbnej, choć trafnej nazwie Varroa destructor, powodujący chorobę określaną jako warroza. – Tylko w pełni odporna, hojnie wyposażona genetycznie rasa lub odmiana może oprzeć się tej zarazie – przekonywał brat Adam w 1991 r. Nie przystąpił jednak do pracy, bo wcześniej przełożony opactwa Buckfast, uznawszy, że rosnąca sława brata Adama kłóci się z jego za-konnym powołaniem, odwołał go ze stanowiska klasztornego pszczelarza. Załamany zakonnik zmarł w 1996 r. – W klasztorze nikt właściwie nie zajął jego miejsca – mówi Clare Densley, która dwa lata temu wznowiła prace hodowlane w Buckfast. Tymczasem w pszczelim świecie dzieje się coraz gorzej. W 2007 r. w Ameryce i Europie zaczęły mnożyć się doniesienia o „zespole masowego ginięcia pszczoły miodnej”, gwałtownych pomorach całych pszczelich rodzin. Media krzyczały o „zagrożeniu dla światowego rolnictwa” i „bezprecedensowej klęsce na skalę globalną”. Miały rację – od zapylania przez owady, przede wszystkim pszczoły, zależy jedna trzecia światowej produkcji żywności. Naukowcy zajmujący się pszczelnictwem za¬inspirowani działalnością brata Adama starają się zrozumieć mechanizm masowego ginięcia pszczół. Przypuszcza się, że powoduje je cały śmiercionośny koktajl: pasożyty, patogeny, zmiany w środowisku naturalnym i trujące chemikalia, a także warroza. W większości dużych pasiek walczy się z roztoczami za pomocą preparatów chemicznych, uznając je za zło konieczne. Aby go uniknąć, trzeba wrócić do myśli brata Ada¬ma – stworzyć jeszcze lepszą „superpszczołę”. Naukowcy, którzy podążają tą drogą, mają dziś do dyspozycji nowe metody, w tym inżynierię genetyczną. Są i tacy, którzy chcą trzymać się metod naturalnych: żadnych chemikaliów, żadnych modyfikacji genetycznych – niech pszczoły ewoluują same! – Niestety żadna z tych dróg nie doprowadziła do powstania pszczoły wystarczająco odpornej na roztocze i wystarczająco produktywnej. Mówiąc „wystarczająco”, mam na myśli rasę, która byłaby w stanie przechylić szalę na naszą stronę – mówi Keith Delaplane, dyrektor programu badań pszczelniczych Uniwersytetu Georgii. Dodaje, że kryzys w pszczelarstwie jest ogromny. – Kiedy podczas szkoleń proszę salę pełną pszczelarzy o historie ich sukcesów, nikt się nie zgłasza. Pszczoły miodne to superorganizmy. Są mózgiem ula, jego siecią lingwistyczną. To jeden z niewielu poza człowiekiem gatunków, które porozumiewają się za pomocą symboli – tańcem przekazują swoim towarzyszkom informacje o lokalizacji pokarmu. Ludzie zajmujący się pszczołami przyznają, że żadna metafora nie potrafi oddać całej złożoności społeczeństw tych fascynujących stworzeń. Rodzina pszczela liczy do 80 tys. osobników, a zachowuje się jak ludzkie miasto. Brzęczący owad Apis mellifera wydobywa z kwiatów kropelki słodkiego nektaru. Wsysa go do wola, gdzie enzymy rozkładają zawarte w nim cukry. Po powrocie do ula pszczoła zbieraczka zwraca słodką masę, po czym wachluje ją skrzydłami, aby odparować wodę. Gęsty, lepki rezultat tych działań – miód – pozostaje jako zapas pożywienia na zimę, o ile nie przywłaszczy go człowiek. Jak ocenia ekolog Bernd Heinrich, pół kilograma miodu koniczynowego powstaje z nektaru z 8,7 mln kwiatów koniczyny. Gdy patrzy się na pszczoły uwijające się przy produkcji miodu, trudno uwierzyć, że ich najważniejszą rolą w naturze jest to, co robią tylko przy okazji – przenoszą pyłek. Ów pyłek to męskie komórki rozrodcze rośliny, które mają trafić do żeńskich narządów kwiatu, co stanowi zasadniczy etap rozmnażania się roślin. Niektóre z nich wykorzystują do tego wiatr, inne – zwierzęta, głów-nie owady. Gdy Apis mellifera zbiera nektar, do jej ciała przyczepiają się ziarenka pyłku. Przelatując z kwiatka na kwiatek, pszczoła w każdym z nich gubi trochę pyłku, zapylając je. Te rośliny, które korzystają z wiatru, muszą wytwarzać ogromne ilości pyłku, by jedynie kilka ziarnek trafiło do innego kwiatu. Zaprzęgnięcie do pracy owadów jest z ewolucyjnego punktu widzenia znacznie efektywniejsze. Takie rośliny mogą produkować tysiąc razy mniej pyłku niż wiatropylne. Wszystko to zrozumiałem, gdy odwiedziłem Adama Novitta, który prowadzi małą przydomową pasiekę w Northampton w Massachusetts. Na każdym słoiku jego miodu umieszczona jest informacja o dokładnej lokalizacji pożytku, z którego korzystały pszczoły. Novitt aż dwa lata musiał czekać na matki pszczele rasy Buckfast, bo podaż nie nadąża za rosnącym popytem. Aby zademonstrować łagodne usposobienie owadów, zdejmuje wieko ula, nie założywszy rękawic ani kapelusza z siatką. W powietrzu rozchodzi się sielska woń – wosk, miód, drewno. Pszczoły kłębią się na plastrach niczym dzieci w przedszkolu. Ale niektóre robotnice pokryte są czerwonawymi plamkami wielkości łebka od szpilki – to oznaka warrozy. Roztocze przyczepiają się jak kleszcz czy pijawka i wysysają hemolimfę, owadzią krew, osłabiając układ odpornościowy gospodarza. Środowisko ula – wilgoć, ciepło, pszczoły w zagęszczeniu – to idealna wylęgarnia chorób. – Roztocze przecierają szlak, reszty dokonują bakterie, grzyby lub wirusy. Pstryk! I kolonia załatwiona – strzela palcami Novitt. Jak wspomina, przed pojawieniem się warrozy prowadzenie pasieki było rozrywką. Dziś pszczelarstwo to z kolei ciągła walka z roztoczami. Rolnik, który ma kłopoty z owadami, zwykle sięga po preparaty chemiczne – pestycydy, którymi opryskuje sad, by zlikwidować larwy owadów rozwijające się w owocach. Choć roztocze i pszczoły są ze sobą bliżej spokrewnione niż jabłka i larwy, firmom chemicznym udało się uzyskać skuteczne środki roztoczobójcze, które nie szkodzą pszczołom. Pszczelarze powszechnie je stosują, ale ani jeden naukowiec, producent miodu czy pszczelarz hobbista, z którymi rozmawiałem, nie był zadowolony z traktowania uli truciznami. Na dodatek, jak donoszą naukowcy, Varroa destructor coraz częściej uodparnia się na dostępne w handlu środki roztoczobójcze. Innym podejściem, które nie wiązałoby się z użyciem toksycznej chemii, jest zastosowanie interferencji RNA (RNAi). Nad metodą z wy¬korzystaniem RNAi pracuje firma Beeologics, gałąź wielkiej korporacji Monsanto. W komór¬kach cząsteczki RNA przenoszą informację z genów do maszynerii komórkowej zajmującej się wytwarzaniem białek, podstawowych cegiełek życia. Każde białko ma unikatowy skład i budowę, tak samo jak związane z nim RNA i gen. Interferencja RNA polega na tym, że do komórek wprowadza się substancję, której zadaniem jest powstrzymanie działania jednego, szczególnego rodzaju RNA. Dezaktywacja RNA przecina drogę od genu do kodowanego przez ten gen białka. W rozwiązaniu zaproponowanym przez Beeologics pszczoły są karmione roztworem cukru z dodatkiem RNAi, który unieszkodliwia RNA roztoczy. Plan jest prosty: spreparowany słodki roztwór jest bezpieczny dla pszczół, ale gdy pasożyt napije się pszczelej hemolimfy, zassie również RNAi – co powinno mu zaszkodzić. To jak zwalczanie wampirów przez jedzenie pizzy z sosem czosnkowym. Marla Spivak z Uniwersytetu Minnesoty zwraca uwagę, że RNAi to wąsko wyspecjalizowane narzędzie. – Uderza tylko w jeden punkt, a żywy organizm zawsze znajdzie sposób, żeby to obejść – ostrzega. Jej zdaniem jedynym sposobem na odwrócenie klęski jest zdrowsza i mocniejsza pszczoła. Taka, która zwalczy pasożyty i choroby sama, bez pomocy człowieka. Dwie grupy badawcze – ekipa Marli Spivak i zespół Johna Harbo z ośrodka badawczego Ministerstwa Rolnictwa USA w Baton Rouge w Luizjanie – pracują nad wyhodowaniem pszczół odpornych na roztocze. Wprawdzie reprezentują różne podejścia badawcze i odmienne metody, ale zajęli się tym samym obiektem – pszczołami „higienistkami”. Larwy pszczoły (zwane czerwiami) rosną w komórkach plastra wypełnionych pokarmem i zamkniętych woskowym wieczkiem. Roztocze dostają się do tych komórek przed ich zamknię-ciem i składają tam jaja. Po wylęgnięciu młode roztocze atakują bezradne, nieruchome pszczele poczwarki. Wydostające się z komórek dorosłe owady są już usiane roztoczami. Pszczoły „higienistki”, w przeciwieństwie do innych pszczół, umieją wykryć roztocze wewnątrz zamkniętych komórek, przypuszczalnie za sprawą węchu. Otwierają je i usuwają zaatakowane larwy, przerywając w ten sposób cykl rozrodczy pasożyta. Zespoły Spivak i Harbo już pod koniec lat 90. wyselekcjonowały odmiany pszczół o dużym udziale „higienistek”. Kilka lat później naukowcy zorientowali się, że owe „higienistki” przestają sobie radzić, gdy udział zaatakowanych larw jest zbyt duży. To na razie problem nierozwiązany – wciąż nie została poznana genetyczna podstawa zachowań „higienicznych”. Innym możliwym kierunkiem selekcji są zachowania pielęgnacyjne, ale i tu naukowcy napotykają podobne problemy. Pielęgnacja ciała u pszczół polega na tym, że środkową parą odnóży robotnice czyszczą siebie albo inne pszczoły. Jeśli zrobią to, zanim roztocze się do nich przyczepią, mogą pozbyć się pasożytów. Najlepsze byłyby więc „higienistki”, które na dodatek skrupulatnie pielęgnują swoje ciała. Hodowcy obawiają się jednak, że takie pszczoły poświęcałyby cały czas na zabiegi higieniczno-kosmetyczne, niczym pustogłowe nastolatki. Istnieje też obawa, że selekcjonowanie pszczół w jednym kierunku spowodowałoby negatywne konsekwencje w innych. Mogłoby się okazać, że takie pszczoły są agresywne lub leniwe. Martin Beye, genetyk z Uniwersytetu im. Heinricha Heinego w Düsseldorfie, twierdzi, że nie da się tych problemów rozwiązać bez odwołania się do biologii molekularnej. Dla genetyka kojarzenie na ślepo dwóch linii pszczół o pożądanych cechach przypomina rzut dwoma garściami kamyków w nadziei na to, że ułożą się w oczekiwany wzór. Znacznie skuteczniejsza droga polega na zidentyfikowaniu konkretnych genów, które odpowiadają za te cechy, i wprowadzeniu ich do genomu. Genom pszczeli został rozszyfrowany w 2006 r. przy współudziale Beyego. Jego zdaniem następnym krokiem powinna być identyfikacja i modyfikacja genów wpływających na poszczególne zachowania pszczół. Wprawdzie naukowcy uzyskali pierwsze transgeniczne owady już w latach 80., ale wszelkie próby inżynierii genetycznej u pszczoły miodnej na razie zakończyły się niepowodzeniem. Beye zlecił opracowanie właściwej metody mło¬dej badaczce Christinie Vleurinck. To żmudna praca. Vleurinck musi pobrać jaja pszczele z ula, wstrzyknąć do nich materiał genetyczny (w tym wypadku z genem, który sprawia, że pewne tkanki świecą w promieniach lampy fluorescencyjnej), po czym z powrotem umieścić jaja w ulu. Raz za razem okazuje się, że nowe geny się nie przyjęły. Nakłuwanie igłą jaj często prowadzi do uszkodzeń zarodków, robotnice szybko je wykrywają i niszczą. Konieczne są lata pracy, zanim metodę będzie można zastosować do uzyskania nowych, lepszych pszczół. A potem próby hodowania genetycznie zmodyfikowanych owadów na pewno spotkają się z protestami. Ze zgrozą przewraca oczami na te wieści Phil Chandler, autor książki Bosy pszczelarz. Należy do grupy ludzi, którzy kwestionują „oficjalną” wiedzę. Uważa, że nauka, nawet jeśli intencje uczonych są dobre, więcej problemów tworzy niż rozwiązuje. – Nie zdołamy pokonać trudności, używając tego samego typu myślenia, które te trudności wywołało – przekonuje. Wciąż mówi o złudzeniu, że człowiek jest w stanie za¬panować nad naturą. Owszem, lepsze pszczoły mogą zostać stworzone, wierzy w to, ale tylko wtedy, gdy uczynią to same pszczoły. Największym wrogiem pszczoły miodnej, twierdzi, nie są roztocze czy wirusy, ale przemysłowe, wielkotowarowe rolnictwo. I w tym wielu naukowców przyznaje mu rację. Mają tylko inne pomysły na zaradzenie problemowi. Sto lat temu większość upraw zapylały dzikie pszczoły. Z czasem rodzinne gospodarstwa rolne zamieniły się w wielkie, przemysłowe farmy. Pszczoła musi zdobywać pożywienie przez wiele miesięcy w roku, natomiast ogromne pola przeznaczone pod monokulturę pokrywają się kwiatami na tydzień lub dwa. Roślin, które mogłyby pszczoły utrzymać przez resztę roku, nie ma – chwasty tępi się herbicydami, brakuje też zarośniętych nieużytków. Populacje osiadłych pszczół są tak nieliczne, że farmerzy muszą zamawiać przyjazd obwoźnej pasieki. Na wielkich ciężarówkach jeżdżą od monokultury do monokultury. Szczyt przychodzi w lutym lub marcu: ponad półtora miliona uli z całego kraju zbiera się wokół Doliny Kalifornijskiej, by zapylać plantacje migdałowców. W kilka tygodni gigantyczne chmary pszczół pomagają w wytworzeniu 80 proc. światowej produkcji migdałów. Chandlera poznałem pod opactwem Buckfast, na zjeździe pszczelarzy. Wielu z nich zgadza się z jego diagnozą. Niemniej jednak są zbici z pantałyku jego wnioskiem, że najlepszym sposobem na wygranie z warrozą jest poddanie się. Pilnowanie, by pszczoły były zadbane i miały co jeść, resztę zostawiając ewolucji. Przyznaje, że przez najbliższe dziesięć lub więcej lat pszczelarze będą tracili większość rodzin pszczelich. Ale dobór naturalny w końcu doprowadzi do powstania odpornej pszczoły. Opowiadam Chandlerowi i Clare Densley odpowiedzialnej za pasiekę klasztoru Buckfast o programie RoboBee uruchomionym na Uniwersytecie Harvarda. Jego celem jest skonstruowanie maleńkich dronów zapylaczy. Samo¬naprowadzające się roboty rozróżnią kwiaty po kolorze i wetkną w nie sondy, aby pobrać pyłek. – Raczej nie przyzwyczaiłabym się do świata z mechanicznymi pszczołami – mówi Densley. – Wolę te nasze stare, żywe. Tak jak pozostali, czeka na jakiś przełom.