Królowe pszczół wykluwają się w specjalnych warunkach. Wielką rolę odgrywa tu wosk, z którego zbudowany jest plaster
Komórki, w których wykluwają się królowe pszczół okazują się czymś znacznie więcej niż tylko osłoną. Badania pokazują, że robotnice budują je z wosku o odmiennych właściwościach i utrzymują w nich wyższe temperatury. Gdy larwy przyszłych królowych rozwijają się w „zwykłym” wosku, częściej nie przeżywają lub osiągają mniejsze rozmiary.
Skąd się biorą królowe pszczół? – Kiedyś wydawało się to proste. Stara królowa składa jajo, robotnice przenoszą je do komórki w plastrze i karmią mleczkiem pszczelim. Jednak odkryliśmy, że za tym procesem kryje się cała machina. Jest o wiele bardziej zaawansowana, niż sobie wyobrażaliśmy – mówi Boris Baer, ​​entomolog i dyrektor Centrum Zintegrowanych Badań nad Pszczołami na Uniwersytecie Kalifornijskim w Riverside. Kluczowe jest to, że woskowe komórki królowej – tzw. mateczniki – nie są zwykłymi „pojemnikami” na larwę. To starannie przygotowany mikroświat: z innym woskiem, inną chemią i wyraźnie cieplejszym „klimatem” niż w typowych plastrach. Zespół badaczy z USA pokazał, że te warunki przekładają się na bardzo konkretny finał. Larwy przyszłych królowych rozwijające się w wosku z komórek robotnic częściej giną lub wyrastają na mniejsze, a więc słabsze królowe. Specjalny wosk dla przyszłej władczyni Komórki królowej łatwo rozpoznać nawet bez lupy. Królewski pałac nie tworzy regularnych sześciokątów, tylko zwisa ku dołowi i przypomina chropowatą łupinę orzecha. To jednak nie wygląd okazał się kluczowy, lecz materiał. Gdy badacze porównali wosk z komórek królowej i z komórek robotnic, różnice były ogromne. Wosk z komórek robotnic okazał się gęstszy. Ten „królewski” był bardziej plastyczny, a po uformowaniu w identyczne kształty wykazywał wyższą temperaturę topnienia. Taki zestaw cech oznacza, że pszczoły nie budują komórek królowej z przypadkowej mieszanki. Materiał na matecznik ma inne właściwości fizyczne i — co równie ważne — inny profil chemiczny. Analizy pokazały też obecność związków charakterystycznych dla danego typu wosku, w tym specyficznych lotnych związków organicznych. W praktyce oznacza to, że ściany komórki nie są neutralnym tłem dla rozwoju larwy. To aktywne środowisko, które może przenosić sygnały chemiczne i wpływać na warunki w środku. Wyspecjalizowana „ekipa budowlana” pszczół Różnice nie kończą się na wosku. Termowizja i monitoring zachowań ujawniły, że robotnice budujące komórki królowej utrzymują wyższą temperaturę tułowia niż pszczoły wykonujące inne obserwowane zadania — od budowy zwykłych plastrów, przez karmienie, po taniec. To ważna wskazówka: podwyższona temperatura nie jest przypadkiem, lecz fizjologicznym znakiem odrębnej roli w kolonii. Co więcej, analiza genetyczna pokazała różnice w ekspresji genów między budowniczymi komórek królowej a robotnicami wznoszącymi standardowe komórki. Pszczoły z „królewskiej” ekipy były młodsze i miały wyższą ekspresję genów związanych z syntezą wosku. W obserwacjach zachowań pojawił się kolejny trop: gdy badacze użyli barwionego wosku z komórek robotnic, pszczoły wbudowywały go zarówno w komórki robotnic, jak i w mateczniki. Jednak w komórkach królowej zawartość barwnika była niższa, co sugeruje większą selektywność doboru materiału właśnie tam, gdzie stawką jest przyszłość całej kolonii. Co wpływa na rozwój królowej? Najbardziej przekonujące są wyniki eksperymentu, który sprawdzał przyczynę, a nie tylko korelacje. Badacze umieszczali larwy w plastikowych miseczkach imitujących mateczniki i wprowadzali je do kolonii, by uruchomić proces wychowu królowej. Następnie wyjmowali miseczki, zastępowali woskowy „kapturek” zbudowany przez pszczoły własnym — wykonanym albo z wosku komórek królowej, albo z wosku komórek robotnic — i przenosili całość do inkubatora, aby nie dopuścić do dalszych modyfikacji warunków przez kolonię. Efekt był jednoznaczny: larwy rozwijające się w środowisku wosku z komórek królowej częściej przeżywały i były cięższe niż te, które trafiły do wosku „robotniczego”, mimo tej samej diety. Wzór utrzymywał się w próbach prowadzonych przez kilka miesięcy. Co szczególnie istotne, podobny rezultat odtworzono także u Apis cerana, czyli u innego gatunku pszczoły miodnej. Odkrycie przesuwa akcent w opowieści o narodzinach królowej. Mleczko pszczele pozostaje kluczowe, ale ważne są też architektura i mikroklimat: wosk o innych właściwościach, cieplejsze warunki i wyspecjalizowana opieka młodych robotnic. Dla pszczelej rodziny, w której królowa dojrzewa szybciej (około 16 dni) niż robotnica (około 21 dni), każdy dzień i każdy detal „pałacu” mogą decydować o przetrwaniu. Źródła: Nature, UC Riverside
Na tym cmentarzu roi się od pszczół. Żyje ich tu prawie 6 mln!
Miękka gleba cmentarza w północnej części stanu Nowy Jork skrywa roje żywych owadów. To największe skupisko pszczół gniazdujących w ziemi, jakie kiedykolwiek zaobserwowano na świecie.
Skupisko 5,6 miliona pszczół – odkryte niedawno na cmentarzysku w Ithace – poszerzyło wiedzę naukowców na temat typów siedlisk preferowanych przez te zapylacze. Okazało się przy tym, że owady wspomagają produkcję jabłek w pobliskim sadzie Uniwersytetu Cornella. – Te stare cmentarze to naprawdę dobre miejsca dla pszczół gniazdujących w ziemi – mówi Bryan Danforth, profesor entomologii na uniwersytecie. – Owady i ludzie lubią tę glebę z tych samych powodów. Te pszczoły, a właściwie pszczolinki z gatunku Andrena regularis, zazwyczaj wychodzą ze swoich nor, aby odbyć gody wiosną. Jednak pomimo ich liczebności, ich gniazda pozostawały ukryte przed naukowcami – aż do momentu, gdy ktoś na nie natknął się przypadkiem. Rozwiązanie 10-letniej zagadki zapylaczy Prof. Danforth od lat prowadzi badania nad pszczołami w stanie Nowy Jork. Około 10 lat temu pracował w zespole, który odkrył, że Andrena regularis były trzecim najczęściej występującym gatunkiem pszczół w sadach jabłoniowych w całym stanie. A w uniwersyteckim sadzie były najliczniejsze. Mimo to prof. Danforth nigdy nie dowiedział się, skąd się tam wzięły. Pewnego dnia, wiosną 2022 roku Rachel Fordyce, technik w laboratorium entomologicznym prof. Danfortha, trafiła na pszczelą orgię. Często parkowała samochód za darmo na terenie kampusu Uniwersytety Cornella i przechodziła przez cmentarz w drodze do laboratorium entomologicznego. Na cmentarzu Rachel Fordyce zobaczyła samce „rzucające się na samice” oraz samice znikające z ładunkiem pyłku i nektaru w otworach w ziemi. Kilka z nich złapała do słoika, aby zabrać je do laboratorium. – Zespół ruszył na cmentarz i zobaczył chmarę pszczół w szaleńczym ruchu – opisuje prof. Danforth. – To jedna z najfajniejszych rzeczy, jakie można zobaczyć. Cmentarz East Lawn znajduje się około 800 m od sadu jabłkowego. – Odkrycie Rachel w pewnym sensie rozwiązało zagadkę, która krążyła mi po głowie przez jakieś 10 lat – mówi prof. Danforth. Zespół później obszedł teren. Większość pszczelich gniazd znajdowała się na obszarze o łącznej powierzchni około 6 tys. m kw. Następnie uczeni czekali na kolejną wiosnę, kiedy mogli przeprowadzić porządny spis pszczół w tym miejscu. Podziemne gniazda Chociaż pszczolinki tworzą gęste skupiska, przypomina to raczej dzielnicę domów jednorodzinnych niż zatłoczony wieżowiec, czyli ul pszczół miodnych. Andrena regularis zazwyczaj kopią dołki w ziemi, by złożyć w nich jaja. – Samice świetnie sobie z tym radzą. Budują gniazda za pomocą żuwaczek i odnóży – mówi prof. Danforth. W pionowym szybie, który sięga 15–25 cm w dół, pszczolinki wykopują boczny korytarz. Tam budują małą komorę lęgową wyłożoną wodoodporną wydzieliną. Umieszczają w środku kulkę pyłku i nektaru, a potem składają na niej jedno jajo. Następnie zasklepiają komorę i zasypują korytarz. Robią to dzień po dniu, składając około 6–8 jaj w różnych bocznych korytarzach tego samego pionowego szybu, zanim zakopią całość. Kiedy larwa się wykluje, zjada zapasy przez kolejne miesiące, liniejąc w kilku stadiach larwalnych, w końcu przekształcając się w poczwarkę. Do czasu nadejścia jesieni osiąga dorosłość, ale zimę spędza odsypiając wysiłek w stanie przypominającym hibernację, zwanym diapauzą. Jej tempo metabolizmu znacznie wówczas spada. Prof. Danforth nie jest pewien, co dokładnie wybudza pszczoły z podziemnego snu. Podejrzewa jednak, że jest to pewien rodzaj zegara biologicznego, ponieważ wszystkie owady zaczynają wyłaniać się mniej więcej w tym samym czasie, gdy temperatura osiąga około 21 stopni Celsjusza. Wtedy zaczynają się rozmnażać. W 2023 roku zespół był gotowy na przyjęcie kolejnego pokolenia pszczół wykluwający się na cmentarzysku. W losowych miejscach w oznaczonym rok wcześniej miejscu lęgowym badacze rozmieścili małe namioty z siatki. Każdy namiot miał na górze słoik wypełniony alkoholem, do którego pszczoły miały wchodzić. Zespół liczył owady, określał ich płeć i odnotowywał wszelkie inne gatunki znalezione w pułapkach. Naukowcy oszacowali populację pszczół na około 5,6 miliona na tym obszarze o powierzchni 6 tys. m kw. To prawie cztery razy więcej niż populacja ludzi na Manhattanie. Obliczenia wykazały, że łączna biomasa tych owadów to prawie 4500 kilogramów – tyle, ile ważyłyby dwie dorosłe żyrafy. Prof. Danforth twierdzi, że cała cmentarna kolonia odpowiadałoby około 140–180 rodzinom pszczół miodnych średniej wielkości. – To było zdumiewające. Żaden rozsądny pszczelarz nie umieściłby 140–180 uli na polu o powierzchni zaledwie 6 tys. m kw. – mówi naukowiec. Dobre miejsce dla grabarzy i owadów Prof. Danforth zainicjował szeroko zakrojone badanie cmentarzy w Nowym Jorku. Sięgnął też do projektu iNaturalist, który wykorzystuje obserwacje amatorów, aby znaleźć więcej miejsc gniazdowania pszczół. – Nie zdziwiłbym się wcale, gdyby istniały jeszcze większe skupiska – mówi. Odkrył, że starsze cmentarze są idealne, ponieważ często były umieszczane na obszarach o piaszczystej glebie. Łatwo było w niej kopać – zarówno pszczelim matkom, jak i grabarzom. Na cmentarzach nie używa się też dużo pestycydów w porównaniu z gospodarstwami rolnymi, a nawet trawnikami. Starsze cmentarze są zazwyczaj bardziej zarośnięte – co może być korzystne dla zapylaczy. – Mają odpowiednią strukturę gleby, dużą różnorodność kwiatów, są ciche i spokojne – mówi prof. Danforth. Dlatego miejsca wiecznego spoczynku mogą tętnić pszczelim życiem.
Pszczoły wyczuwają chorobę u swojej królowej i... rozpoczynają rewolucję w ulu. Co prowadzi je na barykady?
W Kanadzie zeszłej zimy wyginęło aż 36% kolonii pszczół miodnych. Pszczoły wiedzą, że coś się dzieje i próbują reagować: najnowsze badania pokazują, że robotnice potrafią wykryć infekcję u królowej i wypędzają ją z ula. To dramatyczna walka o przetrwanie całej kolonii, która uzmysławia nam, jak krucha może być władza wobec woli „ludu”.
Według danych Stowarzyszenia Zawodowych Pszczelarzy w Kanadzie aż 36% z 830 000 kolonii pszczół miodnych nie przetrwało ostatniej zimy. Chociaż już przyzwyczailiśmy się do takich makabrycznych nagłówków, to obecnie wiemy, że główną przyczyną masowego wymierania są schorowane królowe, a najnowsze badania rzucają światło na biologiczny – ale demokratyczny – dramat rozgrywający się w ulach. Dlaczego królowe pszczół stają się coraz mniej płodne? Królowe pszczół, które z natury odpowiadają za reprodukcję i składanie tysięcy jaj dziennie, są coraz częściej infekowane wirusami. Te infekcje skutkują mniejszą płodnością – królowe mają mniejsze jajniki i składają mniej jaj, a w niektórych przypadkach całkowicie przestają to robić. Badania wykazały, że właśnie te zakażone wirusami królowe były najczęściej klasyfikowane przez pszczelarzy jako „niesprawne”, chociaż wcześniej za przyczynę ich niemocy uważano pestycydy czy ekstremalne temperatury. Jak robotnice rozpoznają chorą królową? Robotnice – bezpłodne samice pszczół tworzące większość kolonii – są w stanie wykryć infekcję u królowej dzięki analizie jej feromonów. Zdrowa królowa wytwarza tak zwany „feromonowy bukiet”, czyli mieszaninę co najmniej dziewięciu związków chemicznych, które informują robotnice o jej kondycji i jakości. Jednym z kluczowych składników tego bukietu jest metylooleinian. Gdy jego poziom spada – co następuje w wyniku infekcji wirusowej – robotnice interpretują to jako sygnał alarmowy. Królowa nie spełnia już swojej funkcji, nie jest w stanie złożyć wystarczającej liczby jaj, a to zagraża przetrwaniu kolonii. To prowadzi do dramatycznej decyzji: wymiany królowej. Czym jest podmiana królowej i dlaczego może być śmiertelna dla kolonii? Gdy sygnały feromonowe świadczą o problemach obecnej królowej, robotnice zaczynają wychowywać nową. Ta, gdy osiągnie dojrzałość, rozpoczyna proces podmiany królowej – zazwyczaj eliminuje starą „władczynię” w pojedynku na śmierć i życie. Chociaż taka wymiana może się wydawać naturalnym mechanizmem obronnym (wszystko zdaje się, chociaż brutalne, dosyć proste i klarowne). to wiąże się z ogromnym ryzykiem. Statystyki pokazują, że kolonie decydujące się na wymianę królowej mają ponad trzykrotnie wyższe ryzyko całkowitego wymarcia w porównaniu do kolonii zdrowych. Dzieje się tak, ponieważ nie ma żadnej gwarancji, że nowa królowa przejmie funkcję reprodukcyjną. To nie zmienia faktu, że w obliczu szalejących patogenów wymiana jest często jedyną, ostatnią nadzieją pszczół na przetrwanie. Tonący brzytwy się chwyta. Czemu królowe chorują? Zagrożenie jest mikroskopijne, ale śmiertelne Wirusy odpowiedzialne za choroby pszczół są przenoszone przez pasożytnicze roztocze: dręcza pszczelego. To gatunek pajęczaka, który wywołuje warrozę. Te niewielkie organizmy nie tylko rozprzestrzeniają patogeny, ale także je amplifikują. Choć obecnie nie istnieją żadne lekarstwa przeciwwirusowe dla pszczół, kontrolowanie roztoczy jest kluczowym działaniem w ochronie kolonii. Ta walka wymaga jednak ogromnej determinacji i zaangażowania pszczelarzy. Dramatyczne dane z Kanady nie są już szokujące – od niemal dwóch dekad historia się powtarza: śmierć kolonii zimą, odbudowa, częściowy sukces i kolejna katastrofa. Do czasu opracowania skutecznych terapii przeciwwirusowych dla pszczół, jedyną drogą jest konsekwentne i odpowiedzialne ograniczanie populacji dręcza. Od tego może zaliczyć przyszłość całego rolnictwa. Źródło: PNAS, The Journal of Basic and Applied Zoology, Trends in Parasitology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Badacze stworzyli superpokarm dla pszczół. Ich kolonie rosną jak na drożdżach – dosłownie
Naukowcom udało się opracować suplement diety przeznaczony wyłącznie dla pszczół. Dzięki użyciu specjalnych drożdży dostarczyli oni owadom niezbędnych substancji odżywczych, a przy tym znacząco zwiększyli liczbę larw. Może to pomóc utrzymać populację tych ważnych owadów mimo zmniejszającej się dostępności ich przysmaku – pyłku kwiatowego.
Wyprodukowana przez naukowców superżywność dla pszczół skutkuje koloniami owadów, które produkują znacznie więcej larw. Pożywienie to może okazać się przełomem w walce ze spadkiem populacji pszczół miodnych na całym świecie. Czy w takim razie możemy przestać się już o nie martwić? Pszczele problemy Od pszczół miodnych zależy produkcja dużej części naszej żywności – od owoców, przez warzywa, po rośliny oleiste. Zapylają bowiem około 75% roślin spożywczych! Dbają także o funkcjonowanie ekosystemów, przyczyniając się do wzrostu nasion, które są pokarmem dla zwierząt. Nie zawsze jednak odwdzięczamy im się za ich ciężką pracę. Przez niszczenie środowiska naturalnego sprawiamy, że często brakuje im różnorodności kwiatów niezbędnych do przetrwania. – Potrzebujemy coraz więcej pszczół do zapylania naszych upraw, a zostawiamy im coraz mniej pożywienia – ostrzega entomolożka, prof. Geraldine Wright z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Sztuczne zamienniki pyłku Naukowcy z zespołu Geraldine Wright postanowili wyjść temu problemowi naprzeciw. Najpierw pochylili się jednak nad komercyjnymi substytutami pyłku, z których coraz częściej korzystają bezradni pszczelarze. Okazało się, że te są zwykle wytwarzane z mąki białkowej, cukrów i olejów – przez to nie zawierają potrzebnych pszczołom związków sterolowych i są niekompletne pod względem odżywczym. Wiedzieli, że mogą zrobić to lepiej. Ten pokarm, który tu widzicie, zowią drożdżem Wykorzystując metodę precyzyjnej modyfikacji DNA – CRISPR – badacze stworzyli drożdże Yarrowia lipolytica, które naturalnie wytwarzają precyzyjną mieszankę 6 steroli niezbędnych pszczołom do przetrwania. Drożdże włączono do diety pszczelich kolonii w zamkniętych środowiskach i obserwowano owady przez 3 miesiące. Wyniki drożdżowego eksperymentu Okazało się, że kolonie karmione dietą wzbogaconą w produkowane przez drożdże sterole mogły dużo dłużej produkować jaja i larwy niż te, które żywiły się wyłącznie syntetycznymi zamiennikami. To zaś skutkowało silniejszymi, trwalszymi koloniami z większą ilością osobników. – Dzięki naszej technologii pszczelarze będą mogli karmić pszczoły nawet wtedy, gdy zabraknie pyłku – mówi Wright. Według naukowczyni stworzone przez jej zespół drożdże mogą być wykorzystywane także do wytwarzania niezbędnych składników odżywczych dla innych owadów hodowlanych, które służą jako źródło pożywienia dla ludzi i zwierząt gospodarskich. Źródło: Nature, New Scientist Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Powrót „czarnej pszczoły”. Owad uznany za wymarłego widziany w kolejnym regionie Polski
Wyjątkowo rzadka zadrzechnia fioletowa, zwana potocznie „czarną pszczołą”, pojawia się w róznych regionach Polski. Ostatnio jej obecność stwierdzono w Roztoczańskim Parku Narodowym i w Białowieży. Ta samotna pszczoła jest u nas pod ścisłą ochroną.
Spis treści: Czarna pszczoła – wygląd Zadrzechnia fioletowa widziana w nowych miejscach w Polsce Jak pomóc czarnej pszczole? Inni zapylacze w Polsce Pszczołę kojarzymy najczęściej z pszczołą miodną (Apis mellifera). Czyli niedużym, brązowo-żółtawym owadem, często spotykanym na kwiatach. Warto jednak wiedzieć, że do rodziny pszczołowatych należy aż 5800 gatunków. W tym kosmate, krępe trzmiele, podobne do os koczownice czy ciemno ubarwione zadrzechnie. Do tych ostatnich należy tzw. czarna pszczoła, czyli zadrzechnia fioletowa. Czarna pszczoła – wygląd To największa w Polsce pszczoła. Ma charakterystyczne, czarne ciało osiągające nawet 3,5 cm długości (dla porównania, robotnica pszczoły miodnej mierzy ok. 1,5 cm). Jej skrzydła fioletowo pobłyskują. Stąd nazwa gatunkowa – zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea). Z wyglądu jest bardzo podobna do zadrzechni czarnorogiej (Xylocopa valga), także występującej w Polsce. Warto przy tym pamiętać, że poza tymi dwoma do rodzaju zadrzechnia należy 400 gatunków owadów. Xylocopa valga / fot. Shutterstock Zadrzechnie to pszczoły samotnice, która nie tworzą licznych kolonii. Zakładają gniazda w suchym drewnie, wiercąc w nim korytarze o długości nawet 30 cm za pomocą żuwaczek. Dorosłe osobniki można zobaczyć od maja, najczęściej na kwiatach szałwii, groszku pachnącego, glicynii, robinii akacjowej, kłosowca pomarszczonego, soi warzywnej i żmijowca zwyczajnego. Zadrzechnia fioletowa widziana w nowych miejscach w Polsce Zadrzechnia fioletowa przez wiele dziesięcioleci była opisana jako gatunek prawdopodobnie wymarły w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt Ginących i Zagrożonych. Opis statusu głosił: bardzo rzadki gatunek śródziemnomorski, na terenie dzisiejszej Polski notowany był zaledwie kilkakrotnie w latach 1868–1935, odtąd niepotwierdzony. To zmieniło się w 2005 r., być może w związku z postępującym ociepleniem klimatu. Od tamtej pory czarna pszczoła została zaobserwowana w: Poleskim Parku Narodowym, Bieszczadach Zachodnich, Wrocławiu, Oławie, Miechowie, Włoszczowie. Poza Polską zadrzechnia fioletowa występuje głównie w basenie Morza Śródziemnego. To gatunek ciepłolubny. Zamieszkuje suche siedliska stepowe i stepopodobne oraz polany i pobrzeża lasów. 31 maja, w śródleśnej osadzie we Floriance na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego, zaobserwowano zadrzechnię. To pierwsza obserwacja czarnej pszczoły na tym terenie. Owada zauważył pracownik parku, Przemysław Stachyra, na jednaj z licznych w okolicy kwietnych łąk. Przyrodnik zwraca uwagę, że mógł to być jeden z dwóch podobnych do siebie gatunków: zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea) lub czarnoroga (Xylocopa valga). - Od razu wiedziałem, że to czarna pszczoła, bo jest bardzo charakterystyczna: duża jak trzmiel, czarna, z głębokim niebieskofioletowym połyskiem – po prostu piękny owad – ocenił ekspert. W ostatnich miesiącach zadrzechnię zauważyła także przyrodniczka, autorka National Geographic Traveler i licencjonowana przewodniczka po Puszczy Bialowieskiej, Barbara Żukowska. Obserwacji dokonała 11 maja i jest to kolejny raz kiedy czarną pszczołę widziano w okolicach Białowieży. Jak pomóc czarnej pszczole? Od 2004 r. zadrzechnie są w Polsce pod ochroną. Do przetrwania gatunek ten wymaga zachowania starodrzewów, zwłaszcza drzew suchych. Naukowcy z Lublina opracowali zestaw wskazówek, które mogą pomóc czarnym pszczołom: nie usuwajmy spróchniałego drewna, np. ścian drewnianych budynków, płotów, pni martwych drzew, by zadrzechnie mogły tam zbudować gniazda, na wysokości 3 m umieśćmy w ogrodzie klocki z drewna wierzbowego z nawierconymi otworami o średnicy 10–20 mm i długości 10–20 cm, nie zbliżajmy się do gniazda, by nie niepokoić pszczół, posadźmy rośliny, które lubi zadrzechnia, takie jak kozibród łąkowy, orlik pospolity, cieciorka pstra, żmijowiec zwyczajny, lebiodka pospolita, koniczyna, śliwa, głóg i kruszyna. Należy pamiętać, że zadrzechnie, w przeciwieństwie do innych pszczół samotnic, bronią miejsca swego gniazdowania. Zaniepokojone mogą nawet użądlić. Nie należy ich zabijać, tylko po prostu zostawić w spokoju. Monitoring występowania czarnej pszczoły w Polsce prowadzi stowarzyszenie Natura i Człowiek. Zdjęcia owada można przesyłać na adres mailowy naturaiczlowiek@gmail.com. Inni zapylacze w Polsce Hodowlane pszczoły miodne zapylają jedną trzecią ważnych dla nas upraw. Bez nich nie mielibyśmy wielu owoców, warzyw i nasion. Pozostałą część roślin „obsługują” inne owady. Są wśród nich muchówki, dzikie pszczoły, żyjące w małych koloniach, takie jak zadrzechnia, murarka czy samotnica. Jednak najważniejszą rolę odgrywają trzmiele ogrodowe, których w Polsce mamy 35 gatunków. Owady te są bardzo skutecznymi zapylaczami. Z racji budowy swego aparatu gębowego, wyposażonego w długi „języczek” potrafią korzystać z kwiatów niedostępnych dla pszczół. Włoski pokrywające ciało trzmiela doskonale przenoszą pyłek między kwiatami. Pszczoły nie wychodzą z ula, jeśli temperatura na zewnątrz spada poniżej 12 stopni Celsjusza. Trzmiele natomiast są aktywne już przy 8 st. C, a więc lepiej sprawdzają się np. wtedy, gdy wiosna jest chłodna. To im zawdzięczamy m.in. pomidory, jagody i truskawki – inne owady nie potrafią zapylać tych roślin. Źródła: archiwum NG, Nauka w Polsce, Wikipedia, Gov.pl, stowarzyszenie Natura i Człowiek
Nowoczesne pestycydy uszkadzają układ nerwowy pszczół tak bardzo, że owady zataczają się jak pijane
W pomysłowym badaniu naukowcy pokazali, jaki wpływ wywierają na pszczoły nowoczesne pestycydy. Uszkadzają one układ nerwowy owadów do tego stopnia, że pszczoły nie potrafią iść prosto i prawidłowo reagować na bodźce wzrokowe.
W tym artykule: Jakie pestycydy wzięto pod uwagę? Jak przeprowadzono badania? Jak pestycydy wpływają na pszczoły? Potrzebne są dalsze badania nad pestycydami Chodzenie po prostej linii pozwala sprawdzić, czy jesteśmy – i w jakim stopniu – pod wpływem alkoholu. Ten test wykorzystują również neurolodzy. Ustalenie, czy dany człowiek jest w stanie, idąc, trzymać się prostej linii, pomaga rozpoznać ataksję. Czyli zaburzenie neurologiczne, którego przyczyną jest nieprawidłowa praca części mózgu odpowiedzialnych za koordynację ruchową. Umiejętność chodzenia wprost przed siebie sprawdza się w badaniu nie tylko ludzi, ale również innych zwierząt. Ostatnio naukowcy opracowali pomysłowy eksperyment. Miał pokazać, w jaki sposób ekspozycja na nowoczesne pestycydy wpływa na koordynację ruchową i przyswajanie bodźców wizualnych u owadów. Badaczy interesował wpływ pestycydów na pszczoły – jedne z najpożyteczniejszych owadów, jakie istnieją. Od kilkunastu lat liczba pszczół na świecie gwałtownie spada. Coraz więcej badań dowodzi, że jedną z podstawowych przyczyn tego stanu rzeczy mogą być środki owadobójcze (pestycydy, a dokładniej insektycydy), stosowane w rolnictwie. Jakie pestycydy wzięto pod uwagę? – Wykazaliśmy, że popularne środki owadobójcze, takie jak sulfoksaflor i imidaklopryd, mogą głęboko zaburzyć zachowanie się pszczół w reakcji na bodźce wzrokowe – mówi dr Rachel H. Parkinson z Oksfordu, główna autorka pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Frontiers in Insect Science”. Naukowcy odkryli, że gdy pszczoły przelatują nad lustrem, dzieje się coś bardzo dziwnego Francuscy biolodzy powtórzyli słynny eksperyment z pszczołami sprzed prawie 60 lat. Celem było zbadanie, w jaki sposób owady utrzymują wysokość podczas lotu. – Wyniki naszych badań dostarczają powodów do obaw – dodaje naukowczyni. – Umiejętność poprawnego reagowania na informacje wizualne jest dla pszczół kluczowa. Od niej zależy ich lot i zdolności nawigacyjne. A więc umiejętności niezbędne do przetrwania. Dwa badane insektycydy mają za zadanie oddziaływać na układ nerwowy owadów. Ekspozycja na sulfoksaflor powoduje pojawienie się niekontrolowanych impulsów nerwowych, które prowadzą do paraliżu i śmierci owada. Z kolei imidaklopryd zakłóca przekazywanie bodźców nerwowych, co również powoduje paraliż, a następnie śmierć. Jak przeprowadzono badania? Oba wyżej opisane związki nie są szkodliwe dla ssaków. Jednak coraz więcej badań wykazuje, że mają morderczy wpływ na wszystkie owady, również te pożyteczne. Zespół dr Parkinson zbadał, w jaki sposób uszkadzają układ nerwowy pszczół. Badacze złapali kilkadziesiąt dzikich pszczół. Następnie podzielili je na dwie grupy. Kontrolna dostała do picia czysty roztwór sacharozy. Druga – roztwór z dodatkiem pestycydów. Pszczoły umieszczano następnie przed dwoma ekranami. Przesuwały się na nich – od prawej do lewej lub w drugą stronę – grube pionowe paski. Taki obraz to dla pszczół sygnał, że coś znosi je z kursu. Zauważywszy go wiedzą, że powinny skorygować kierunek, w jakim się poruszają, żeby utrzymać się na prostej drodze do celu. Jak pestycydy wpływają na pszczoły? Te owady, które napojono sacharozą, nie miały z tym problemu. Inaczej pszczoły, które miały kontakt ze środkami owadobójczymi. Ich reakcje były nieprawidłowe – zwracały się szybko tylko w jedną stronę, odwracały się w złym kierunku albo w ogóle nie reagowały. Naukowcy stwierdzili potem, że w ich płatach wzrokowych było więcej martwych komórek nerwowych niż u pszczół, których nie wystawiono na działanie pestycydów. Środki owadobójcze doprowadziły też do uszkodzenia genów pozwalających oczyszczać układ nerwowy owada z gromadzących się w nim toksyn. Badacze zwrócili jednak uwagę, że zmiany te nie były wielkie i różniły się w zależności od badanego osobnika. Potrzebne są dalsze badania nad pestycydami – By w pełni ocenić ryzyko, jakie wiąże się ze stosowaniem środków owadobójczych, musimy teraz sprawdzić, czy efekt, jaki obserwowaliśmy u pszczół chodzących, pojawi się również u owadów, które będą swobodnie latać – mówi dr Parkinson. – Jeśli pszczoły miałyby problem z lataniem, wpłynęłoby to bardzo negatywnie na ich zdolność zapylania – dodaje naukowczyni. Kto wynalazł pszczelarstwo? Jak produkowano miód i hodowano pszczoły w starożytności Miód podbieramy pszczołom od kilku tysięcy lat. Jednak bardzo długo ludzie nie mieli pojęcia, jak to robić, nie niszcząc przy tym pszczelich rodzin. Dlatego miód był bardzo cenny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kto-wynalazl-pszczelarstwo-jak-produkowano-miod-i-hodowano-pszczoly-w-starozytnosci-fot-dea-g-lovera-de-agostini-via-getty-images-68918c4.jpeg" width="938" height="616" alt="Kto wynalazł pszczelarstwo? Jak produkowano miód i hodowano pszczoły w starożytności (fot. DEA / G. LOVERA/De Agostini via Getty Images)" title="Kto wynalazł pszczelarstwo? Jak produkowano miód i hodowano pszczoły w starożytności (fot. DEA / G. LOVERA/De Agostini via Getty Images)" /> Sulfoksaflor został dopuszczony do stosowania bez ograniczeń we wszystkich krajach UE w 2015 r. Już po kilku latach Komisja Europejska zaczęła się jednak z tego wycofywać. W kwietniu tego roku zdecydowano, że środek będzie można stosować jedynie w zamkniętych szklarniach. Zdaniem ekologów to krok w dobrą stronę, jednak o wiele za mały. Wbrew bowiem temu, co zakłada komisja, szklarnie nigdy nie są w pełni szczelne. Stosowane w nich środki przedostają się do środowiska naturalnego. Imidalkopryd jest najczęściej stosowanym środkiem owadobójczym na świecie. Źródło: Frontiers in Insect Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie
Miód był kiedyś bardzo cenny. Jeśli sprawcy kradzieży miodu darowano życie i dopuścił się recydywy, należało mu wyciąć pępek, owinąć wyciągnięte wnętrzności cztery razy wokół drzewa – i dopiero wtedy delikwenta powiesić.
W tym artykule: Słowiańscy bartnicy wiedzieli, jak produkować miód bez szkody dla pszczół Zbieranie miodu było niebezpiecznym zajęciem Miód pozwalał zarobić pieniądze i dawał wolność Złodziei miodu karano bardzo surowo. Zabijanie pszczół było zbrodnią Jak pszczoły przeprowadziły się do uli i pasiek Afrykańskie pszczoły zabiły setki ludzi. Dziś nie są już tak groźne W Europie po upadku Rzymu miód nadal chętnie konsumowano. Jednak wypracowane przez Rzymian zasady agrotechniki popadły w zapomnienie. Wrócono do gospodarki rabunkowej, w której najważniejszy był efekt doraźny. Ule wczesnego średniowiecza miały postać stawianych do góry dnem słomianych koszy. Opróżniano je do czysta, skazując rój na zagładę. W rezultacie miód stawał się produktem coraz bardziej deficytowym i drogim. Słowiańscy bartnicy wiedzieli, jak produkować miód bez szkody dla pszczół Na szczęście nie wszędzie tak się działo. Mieszkańcy rozległych puszcz porastających ziemie położone na wschód od Łaby – Słowianie, Bałtowie i niektóre plemiona germańskie – znaleźli sposób pozyskiwania miodu bez niszczenia gniazd pszczelich. Nie budowali uli, lecz w pniach żywych drzew drążyli duże prostokątne dziuple nazywane barciami. Z czasem wyposażyli je w „urządzenia” chroniące przed intruzami. Dla zabezpieczenia przed ptakami, zwłaszcza dzięciołami, przed wlotem do barci wieszali na hakach dębową deskę z dwoma otworami, przez które mogły wlatywać i wylatywać owady. Ten wyjątkowy gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Czy wyprze inne leki? Jeżeli przy każdej poważnej zmianie pogody twoja skóra gotuje ci taki nieprzyjemny prezent, to może być dla ciebie dobra wiadomość. Zimą wkładano pod nią słomę lub jedlinę, co chroniło rój przed wymarznięciem. Dużo trudniejsze było zablokowanie dostępu do barci niedźwiedziom. Ale i na to znaleziono sposób. Obok wejścia wieszano na sznurach drewnianą kłodę. Niedźwiedź ją odchylał, wkładał łapę do dziupli i w tym momencie ciężka belka zwana samobitnią wracała, waląc go w głowę. Po kilku próbach ogłuszony miś rezygnował, pozostawiając miód pszczołom i ludziom. Zbieranie miodu było niebezpiecznym zajęciem Praca bartnika wymagała wiedzy, doświadczenia i odwagi. Barcie drążono bowiem wysoko. Jak podaje Aleksander Brückner w „Encyklopedii staropolskiej”, co najmniej od dwóch do czterech sążni, czyli 3,5–7 m nad ziemią. A bywało, że nawet na wysokości 13–15 m. Chodziło o to, by pszczoły gnieździły się w możliwie najbardziej naturalnym dla nich środowisku, co dawało pewność, że nie uciekną. Wdrapanie się do barci było jednak najmniejszym problemem. Pszczelarz korzystał z dwóch długich sznurów, które oplatał wokół pnia i zarzucał na konary. Po jednym, zwanym leziwem, się wspinał. Na drugim mocował niewielką ławeczkę, na której opierając się nogami o drzewo mógł przysiąść. Ten miód to narkotyk. Żeby go zdobyć zbieracze ryzykują życiem Gniazda o szerokości do 2 m trzymają się klifów w dżunglach wschodniego Nepalu. Do i z tych struktur latają olbrzymie pszczoły himalajskie wytwarzające halucynogenny miód, środek psychotr... Gdy się usadowił, przystępował do najbardziej niebezpiecznej części zadania. Musiał wyciągnąć plastry z miodem, a pszczoły broniły gniazda. Zanim więc odsłonił wejście do barci, odurzał owady dymem ze specjalnej fajki bartniczej lub naczynia z lejkiem, w ostateczności z podpalonych szmat. Wciąż był narażony na pożądlenie, ale jeśli zachowywał się umiejętnie, mógł tego uniknąć. Na ziemiach polskich barć przegradzano w połowie jej wysokości drewnianym krzyżakiem, co sprawiało, że pszczoły pracowały na dwóch poziomach. W danym roku opróżniano tylko jeden, więc gniazda nigdy nie niszczono, a leśna pasieka zapewniała ciągłe i regularne dostawy miodu. Słowianie szybko stali się jego głównymi dostawcami na europejskie dwory. Raczyli się nim również Piastowie. Podróżnik Ibrahim ibn Jakub, który w latach 965–966 dotarł do zachodniej Słowiańszczyzny, zapisał, że kraj Mieszka obfituje w ryby, zwierzynę i miody, które pija się jak wino. Miód pozwalał zarobić pieniądze i dawał wolność W feudalnym świecie lasy były własnością króla i szlachty, więc część tego, co w nich zebrano, musiano oddawać panom. A ci bezwzględnie egzekwowali to prawo. W 1086 r. cesarz Henryk IV pisał do arcybiskupa Kolonii: „Jeśli w wyznaczonym czasie Słowianie nie dostarczą miodu, należy ich trzymać w łańcuchach, dopóki swej powinności nie spełnią”. Bartnicy, świadomi swych unikalnych kwalifikacji, potrafili jednak zadbać o swoje interesy. Zrzeszali się w bractwa, broniące ich praw. Nigdy nie zostali sprowadzeni do statusu chłopów pańszczyźnianych, pozostali ludźmi wolnymi. Na czele bractwa stał starosta bartny, którym początkowo mógł zostać każdy, ale od XVII w. już tylko szlachcic. Stanowisko to było prestiżowe i intratne. Starosta odpowiadał za zebranie daniny, ale sam jej nie składał. Miał też prawo do przejęcia części opłat członkowskich i kar pieniężnych orzekanych przez sąd bartniczy, któremu przewodniczył. W grę wchodziły niemałe sumy, gdyż pszczelarze należeli do ludzi zamożnych. Lubisz miód? Bycie pszczelarzem nie jest trudne! We Włoszech to już trend Hodowla pszczół w miastach, nawet na balkonie czy w ogrodzie na dachu, staje się coraz popularniejsza we Włoszech. Wystarczy zainwestować około 400 euro, by rocznie uzyskać nawet 10 kilogram... W XVI i XVII w. garniec miodu (ok. cztery litry) kosztował tyle co krowa – około 20 groszy. Dziś, gdy proporcje te wynoszą co najmniej 30:1 na korzyść zwierzęcia, wydaje się to nieprawdopodobne. Ale w tamtych czasach miód był jedynym tak słodkim produktem dostępnym w Europie. Cukru z buraków jeszcze nie wytwarzano. Znany od czasu wypraw krzyżowych cukier trzcinowy importowano ze Wschodu w symbolicznych ilościach i pojawiał się jedynie okazjonalnie na stołach magnatów. Widziano w nim zresztą bardziej lekarstwo niż produkt spożywczy. Bartnictwo, jak każdy intratny biznes, przyciągało amatorów szybkiego zarobku. Bractwa jednak umiały temu przeciwdziałać. Wszyscy członkowie wprowadzali do urzędowej księgi osobiste symbole, którymi znakowali swoje barcie. Z reguły były to kombinacje wycinanych na korze kresek, krzyżyków, kółek i cyfr. Podrabianie znaków czy wycinanie swoich na należących do kogoś innego było przestępstwem. Wyrok, z reguły wysoką grzywnę, wydawał sąd bartny. Znacznie surowiej karano za kradzież miodu i ścięcie drzewa z barcią, a zniszczenie roju traktowano jak zbrodnię. Złodziei miodu karano bardzo surowo. Zabijanie pszczół było zbrodnią O szczęściu mogli mówić przestępcy, którym wymierzono jedynie drakońską karę pieniężną. Zgodnie z prawem bartnym obowiązującym np. w starostwie łomżyńskim wynosiła ona 10 grzywien, czyli 200 groszy za każdą zniszczoną barć. Była to równowartość rocznej płacy urzędnika i dwukrotność rocznych zarobków nauczyciela. Jeśli złodziej nie posiadał majątku, groził mu stryczek. Wyrok wydawał sąd bartny, a przed egzekucją każdy członek bractwa dotykał sznura, wyrażając w ten sposób aprobatę dla orzeczonej kary. Jeśli w okolicy nie było kata, wybierano dwóch bartników, którzy go wyręczali. Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę Wystarczyło zaledwie 10 sekund, by filmik, na którym dwie pszczoły odkręcają butelkę, stał się viralem. Nie brakuje jednak komentarzy, że nagranie zostało sfabrykowane. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ostateczny-dowod-na-inteligencje-owadow-dwie-pszczoly-same-odkrecily-butelke-fot-getty-images-14a22be.jpeg" width="938" height="625" alt="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" title="Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę (fot. Getty Images)" /> Recydywistom wymierzano bardziej wyrafinowane kary. W 1664 r. za zniszczenie kilkunastu barci i rojów w okolicy Nowego Sącza przed sądem bartnym stanął niejaki Krzysztof Papuga. Ponieważ już wcześniej przyłapano go na kradzieży miodu, wyrok mógł być tylko jeden. Sprowadzono wykwalifikowanego kata, który wyciął mu pępek, przybił jelita do drzewa i wypatroszył, oprowadzając cztery razy wokół pnia. Potem już martwego powiesił. Kilka lat później w Bieczu odarto żywcem ze skóry i ścięto Kazimierza Cygonika, który splądrował barcie w pobliskiej wiosce Lipniki. W XVIII w. za kradzież miodu nie skazywano już na śmierć. Nadal jednak orzekano tak wysokie grzywny, by wystarczyły na pokrycie z nawiązką szkód wyrządzonych bartnikowi, opłatę dla starosty bartnego i właściciela lasu. Po rozbiorach Rzeczypospolitej bartnicy utracili uprzywilejowaną pozycję. Nie tylko z powodu opresyjnej polityki zaborców. Wraz z rewolucją przemysłową gwałtownie rósł bowiem popyt na drewno i większe zyski niż oddanie lasu w użytkowanie pszczelarzom zaczęła przynosić wycinka drzew. Zwłaszcza, że cena miodu spadała. Jak pszczoły przeprowadziły się do uli i pasiek W 1747 r. niemiecki chemik Andreas Marggraf odkrył, że z buraków cukrowych można wyodrębnić cukier. W 1786 r. Franz Achard opracował metodę jego produkcji na skalę przemysłową. W efekcie władze przestały wydawać pozwolenia na tworzenie nowych barci. Stare stopniowo likwidowano, a ścięte pnie drzew przenoszono bliżej domostw. Tak powstawały pierwsze pasieki. Wygląd pasiek zmienił się radykalnie w połowie XIX w. Ksiądz Jan Dzierżon skonstruował wtedy nowy typ ula, który zrewolucjonizował polskie i światowe pszczelarstwo. Ul miał kształt otwieranej od tyłu szafki, z której jak szuflady można było wysuwać ruchome belki nazywane snozami. Owady budowały na nich plastry, które pszczelarz wyjmował, nie zakłócając życia roju. Po wybraniu miodu przyczepiał do nowych snoz fragmenty plastra, który po wsunięciu do ula pszczoły odbudowywały. Wynalazek Polaka udoskonalił Amerykanin Lorenzo Langstroth, zastępując belki prostokątnymi ramkami. Na tej konstrukcji wzorują się wszystkie współczesne ule. Sekretne życie pszczół. Zdjęcia z drzewa ukazują ich wewnętrzny świat Przeprowadzony przez fotografa eksperyment z gniazdem dzikich pszczół pozwolił uzyskać niespotykane zdjęcia ukazujące , jak te owady bronią się, grzeją, chłodzą i utrzymują kontakty sp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1-rurkowatymi-jezyczkami-pszczoly-miodne-z-langen-w-niemczech-siorbia-wode-by-zaniesc-ja-do-gniazda-gdzie-zostanie-uzyta-do-klimatyzacji-f1756d9.jpeg" width="938" height="687" alt="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." title="1. Rurkowatymi języczkami pszczoły miodne z Langen w Niemczech siorbią wodę, by zanieść ją do gniazda, gdzie zostanie użyta do klimatyzacji." /> Obaj pszczelarze utrzymywali ze sobą kontakt korespondencyjny, wymieniali się doświadczeniami i wynikami badań. Ponieważ pszczoły miodne przewieźli do Ameryki europejscy osadnicy, trudno było stwierdzić, jaki gatunek najlepiej się sprawdza w nowym środowisku. Langstroth eksperymentował z krzyżowaniem różnych pszczół europejskich, a Dzierżon wysyłał mu matki ze swojej pasieki. Efekty tych poszukiwań były jednak skromne, gdyż o rozmnażaniu pszczół wciąż wiedziano niewiele. Gdy w 1856 r. Dzierżon odkrył, że trutnie rozwijają się z niezapłodnionych jaj, świat naukowy uznał to za niemożliwe, a Kościół – za herezję. Oznaczało to bowiem, że samce pszczół mają matkę, lecz nie mają ojca. Mimo potępienia przez zwierzchników, ksiądz nie odwołał swoich poglądów. Potwierdziły je późniejsze badania i na międzynarodowej konferencji przyrodniczej w 1906 r. teorię partenogenezy (dzieworództwa) trutni uznano oficjalnie za udowodnioną. Dzięki odkryciom szwajcarskiego pszczelarza Françoisa Hubera wiedziano już, że do zapłodnienia młodej królowej matki dochodzi podczas jej lotu godowego. Mimo to podejmowane od początku XX w. próby sztucznej inseminacji nasieniem pobranym od wyselekcjonowanych trutni, by wyhodować pszczoły mniej agresywne i bardziej miododajne, nie przynosiły oczekiwanych rezultatów. Przyczyny niepowodzeń też okazały się zaskakujące. W latach 50. zespół naukowców odkrył, że pszczelej matki nie zapładnia jeden, lecz kilkanaście trutni. Jej potomstwo ma więc wielu ojców! Afrykańskie pszczoły zabiły setki ludzi. Dziś nie są już tak groźne Poznanie tajników procesu zapładniania otworzyło drogę do „udoskonalania” gatunku poprzez inseminację. Dziś pszczoły są łagodniejsze niż w czasach bartników, a praca w pasiece bezpieczniejsza niż w barci. Jednak nie wszystkie eksperymenty zakończyły się powodzeniem. W 1956 r. brazylijski genetyk i entomolog Warwick Kerr postanowił skrzyżować bardzo miododajną pszczołę afrykańską z gatunkami sprowadzonymi do Ameryki Południowej z Europy. Zapowiadał, że wytworzona w ten sposób hybryda zapewni Brazylii pozycję światowego lidera w produkcji miodu. Historia potoczyła się jednak inaczej. Wystarczył moment nieuwagi, by rok później 26 matek i kilkanaście rojów uciekło z obiektu, w którym Kerr prowadził badania. Na wolności owady zaczęły się już bez jakiejkolwiek kontroli rozmnażać i krzyżować z innymi gatunkami. Pszczoły afrykańskie są bardzo agresywne i ekspansywne. Do ataku może je sprowokować hałas, nieznany zapach czy cień padający na gniazdo. Gdy poczują się zagrożone, nie poprzestają na przepędzeniu intruza, lecz ścigają go nawet przez kilometr. W ciągu 20 lat rozprzestrzeniły się w całej Ameryce Południowej, po 30 latach były już w Ameryce Północnej. Według szacunkowych danych pożądliły śmiertelnie ponad tysiąc osób. Zabiły również kilkanaście koni i krów, które jedynie przechodziły obok ich siedlisk. Pogoń za superpszczołą. Czy zdołamy uratować najważniejszego owada zapylającego na świecie? W ramach doświadczalnych badań wpływu środków chemicznych na pszczoły, prowadzonych wspólnie przez Uniwersytet Stanowy Luizjany i Ministerstwo Rolnictwa USA, na ciele pszczoły umieszcza si.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-odkryli-ze-nawet-minimalne-dawki-pestycydow-moga-wywolywac-u-pszczol-szkodliwe-skutki-fot-claudio-cavalensi-getty-images-49953cc.jpeg" width="938" height="527" alt="Naukowcy odkryli, że nawet minimalne dawki pestycydów mogą wywoływać u pszczół szkodliwe skutki (fot. Claudio Cavalensi/Getty Images)" title="Naukowcy odkryli, że nawet minimalne dawki pestycydów mogą wywoływać u pszczół szkodliwe skutki (fot. Claudio Cavalensi/Getty Images)" /> Z czasem udało się zmniejszyć ich populację i dziś nie stanowią już tak dużego zagrożenia. Podobnie jak ich hodowlane krzyżówki, które obecnie dominują w południowoamerykańskich pasiekach. Poznanie pszczelego genomu pozwoliło bowiem na wyselekcjonowanie do inseminacji osobników najmniej agresywnych. To ważne, że pozwolono im żyć, gdyż nawet dzikie i niebezpieczne pszczoły żyjące w rojach lub samotnie odgrywają niezwykle istotną rolę. Co najmniej 75 proc. wszystkich roślin lądowych jest zapylanych przez owady z rodziny pszczołowatych. W Polsce głównymi zapylaczami są pszczoły miodne, które – według szacunków Greenpeace – zapylają 65 proc. jabłoni, grusz i czereśni oraz jedną czwartą upraw rzepaku. Gdyby ich zabrakło, zbiory owoców zmniejszyłyby się co najmniej o jedną trzecią i ktoś musiałby zastąpić owady. Tak jak już dzieje się w Chinach, gdzie w wielu sadach robotnicy specjalnymi miotełkami muskają kwiaty, starając się je zapylić. To jednak tylko półśrodek, bo chociaż drzewa wydadzą owoce, to nawet najbardziej pracowity Chińczyk z pyłku i nektaru nie wyprodukuje miodu.
Kto wynalazł pszczelarstwo? Jak produkowano miód i hodowano pszczoły w starożytności
Miód podbieramy pszczołom od kilku tysięcy lat. Jednak bardzo długo ludzie nie mieli pojęcia, jak to robić, nie niszcząc przy tym pszczelich rodzin. Dlatego miód był bardzo cenny.
W tym artykule: Pierwsze pasieki powstały w starożytnym Egipcie Starożytni Grecy wiedzieli, jak zwabić pszczoły do nowego ula W starożytnym Rzymie miód był źródłem bogactwa W czasach starożytnych pszczoły były otoczone nimbem tajemnicy Nie wiadomo, kto i kiedy odkrył, że w gniazdach dzikich pszczół kryje się słodki przysmak. Pewne jest to, że pszczoły pojawiły się na Ziemi dużo wcześniej niż ludzie. W 2006 r. w dolinie Hukawng na północy Birmy znaleziono zatopionego w bursztynie owada, którego wiek oszacowano na sto milionów lat. Najstarszy dowód podbierania miodu jest z tej perspektywy bardzo świeży. Odkryto go w 1922 r. w jaskini Araña pod hiszpańską Walencją. To datowane na VII–VI tysiąclecie p.n.e malowidło naskalne przedstawiające postać, która wspina się na skałę lub drzewo, by wybrać z gniazda miód. Wokół niej krąży rój pszczół. To dowodzi, że mimo podwójnego zagrożenia – upadku z wysokości i pożądlenia przez owady – człowiek dla zdobycia miodu był gotów zaryzykować życie. Pierwsze pasieki powstały w starożytnym Egipcie Kilka tysiącleci później miodem raczyły się już elity wszystkich starożytnych cywilizacji. Relief w świątyni faraona Niuserra (zmarłego w XXV w. p.n.e.) przedstawia pieczętowanie dzbana z miodem. Z tekstów na papirusach wynika, że w Egipcie pojawili się pierwsi pszczelarze, którzy budowali pierwsze ule z wikliny lub trzciny obłożonej mułem. Nie przypominały dzisiejszych. Wyglądały jak zalepione od tyłu grube rury. Z jednej strony wlatywały do nich owady, z drugiej – po rozbiciu tylnej ścianki wybierano miodowe plastry. Pozyskany produkt wykorzystywano nie tylko jako luksusowe dobro konsumpcyjne, lecz również jako lek i kosmetyk. Naukowcy odkryli, że gdy pszczoły przelatują nad lustrem, dzieje się coś bardzo dziwnego Francuscy biolodzy powtórzyli słynny eksperyment z pszczołami sprzed prawie 60 lat. Celem było zbadanie, w jaki sposób owady utrzymują wysokość podczas lotu. Miód był składnikiem ponad połowy z 900 egipskich medykamentów, których receptury zachowały się do dziś. Wosku ze stopionych plastrów używano do balsamowania. W czasach Ramzesa II (XIII w. p.n.e.) część wynagrodzenia wypłacano urzędnikom w miodzie. Ceniono go tak bardzo, że na godło Górnego Egiptu wybrano pszczołę! Ponieważ popyt przerastał podaż, faraonowie żądali od podbitych ludów miodowej daniny. By zapewnić regularne dostawy z krajów Bliskiego Wschodu, Egipcjanie udostępnili ich mieszkańcom technologię produkcji miodu. W 2007 r. na stanowisku archeologicznym Tell Rehov w północnym Izraelu odkryto ponad 30 uli zbudowanych tak, jak opisywały to papirusy. To najstarsza zachowana „pasieka” datowana na X w. p.n.e., czyli domniemane czasy króla Salomona. Miód stał się w starożytności synonimem luksusu i dobrobytu. W Biblii aż szesnaście razy Ziemię Obiecaną określa się jako „krainę mlekiem i miodem płynącą”. Starożytni Grecy wiedzieli, jak zwabić pszczoły do nowego ula Z równą atencją traktowali pszczoły dawni Grecy i Rzymianie. Wierzyli, że miód wchodzi w skład ambrozji – pokarmu bogów zapewniającego nieśmiertelność. Ojciec medycyny Hipokrates przekonywał, że najlepsze efekty osiąga się, gdy „pożywienie leczy, a lekarstwo żywi”. Te wymogi najlepiej spełniał miód. Nic więc dziwnego, że stał się składnikiem około 300 receptur opracowanych przez Hipokratesa i jego uczniów. Leczył nie tylko ciało, lecz również umysł, wzmacniając pamięć i intelekt. O wybitnych filozofach i poetach Sofoklesie, Homerze, Demokrycie mawiano, że w dzieciństwie smarowano im usta miodem, dzięki czemu uzyskali nadzwyczajne zdolności oratorskie. Ten wyjątkowy gatunek miodu pomaga na opryszczkę. Czy wyprze inne leki? Jeżeli przy każdej poważnej zmianie pogody twoja skóra gotuje ci taki nieprzyjemny prezent, to może być dla ciebie dobra wiadomość. Grecy – podobnie jak Egipcjanie – budowali ule z wikliny i trzciny obłożonej gliną. Rzymianie preferowali słomę. Zabierali z nich cały zgromadzony miód, co prowadziło do zagłady pszczelej rodziny pozbawionej zapasu pożywienia. Antyczni pszczelarze zdawali sobie z tego sprawę i próbowali prowadzić bardziej racjonalną hodowlę. Nie wiedzieli, jak rozmnażają się pszczoły. Ale zauważyli, że co pewien czas część roju wylatuje z ula i zakłada nowe gniazdo. Dopiero dwa tysiące lat później odkryto, że po zapłodnieniu nowej królowej matki, stara z częścią robotnic przenosi się w inne miejsce. Grecy dość precyzyjnie określili moment, w którym dochodzi do tej tzw. rójki. Nie wybierali miodu, dopóki pszczela rodzina się nie podzieliła. Znaleźli też sposób na to, by nowy rój nie odleciał zbyt daleko. W pobliżu ula, który zamierzali opróżnić, ustawiali nowy. Wejście do niego smarowali miodem, co miało zachęcić wylatujące pszczoły do osiedlenia się właśnie tam. Było to już bardziej zaawansowane pszczelarstwo. W starożytnym Rzymie miód był źródłem bogactwa Metody Greków przejęli i rozwinęli Rzymianie. Ze względu na ogromne zapotrzebowanie na miód pszczelarstwo stało się jedną z najbardziej intratnych gałęzi rolnictwa. Zbiła na nim majątek rodzina Maronów, z której wywodził się słynny poeta Wergiliusz. Autor „Eneidy” poświęcił jedną z ksiąg poematu „Georgiki” urokom pszczelarstwa. Sporo o nim wiedział, ale była to raczej wiedza artysty niż eksperta. To Wergiliusz spopularyzował pogląd, że pszczoły mogą się rodzić w ulu albo powstawać z mięsa martwych zwierząt. „O cud przedziwny, z byków trzew wilgotnych, pszczoły brzęcząc wzlatują rozdzierając boki” – pisał. Okazał się tak przekonujący, że teorię samorództwa owadów traktowano poważnie jeszcze w XVII w. Ten miód to narkotyk. Żeby go zdobyć zbieracze ryzykują życiem Gniazda o szerokości do 2 m trzymają się klifów w dżunglach wschodniego Nepalu. Do i z tych struktur latają olbrzymie pszczoły himalajskie wytwarzające halucynogenny miód, środek psychotr... Bardziej rzeczowy był Lucius Columella (I w. n.e.), autor 12-tomowego dzieła „O rolnictwie”. Nie fantazjował, lecz udzielał konkretnych rad dotyczących hodowli pszczół, rodzajów miodu, rozmieszczania uli, a nawet ochrony owadów przed chorobami. Pszczelarzom to wystarczało – wiedzieli, co należy robić i czego unikać. W czasach starożytnych pszczoły były otoczone nimbem tajemnicy Ale życie pszczół pozostawało dla nich tajemnicą. Najtęższe umysły starożytności okazywały się równie bezradne. Pliniusz Starszy, autor monumentalnej „Historii naturalnej”, przekonywał, że pszczoły nie mają krwi i nie oddychają. Nie wytwarzają też miodu, lecz zbierają go z liści i kwiatów, na które spada z nieba jak deszcz. Żadna dawna cywilizacja nie zdołała przeniknąć pszczelich tajemnic. Większość poprzestała na stwierdzeniu, że zarówno owady, jak i wytwarzane przez nie produkty to dary niebios. Tak twierdzi święta księga hinduizmu Rygweda. Jednego z głównych indyjskich bogów – Wisznu – przedstawiano niekiedy w postaci błękitnej pszczoły siedzącej na kwiecie lotosu. Lubisz miód? Bycie pszczelarzem nie jest trudne! We Włoszech to już trend Hodowla pszczół w miastach, nawet na balkonie czy w ogrodzie na dachu, staje się coraz popularniejsza we Włoszech. Wystarczy zainwestować około 400 euro, by rocznie uzyskać nawet 10 kilogram... Szesnasta sura Koranu nosi tytuł „Pszczoła” (Al-Nahl) i głosi: „Bóg natchnął pszczołę, by sobie zbudowała dom na górach, w drzewach, lub mieszkała w domu, który dla niej człowiek zbudował.(...) ze swego łona wydaje ona płynną istotę rozmaitego koloru, a zawiera ona lekarstwo dla ludzi; widoczny to znak dla tych, którzy rozważają”. Nie wiadomo, kiedy na Półwyspie Arabskim zaczęto budować ule, ale z tych słów wynika, że w czasach Mahometa (VII w. n.e.) była to już umiejętność powszechna.
Ostateczny dowód na inteligencję owadów. Dwie pszczoły same odkręciły butelkę
Wystarczyło zaledwie 10 sekund, by filmik, na którym dwie pszczoły odkręcają butelkę, stał się viralem. Nie brakuje jednak komentarzy, że nagranie zostało sfabrykowane.
W tym artykule: Inteligencja pszczół niedoceniana Czy rzeczywiście odkręciły butelkę? Film przedstawiający dwie pszczoły współpracujące przy otwieraniu butelki napoju gazowanego przyciągnął uwagę internautów z całego świata. Spora część widzów uznała nagranie za fałszywe, ale administratorzy kanału „Viral Hog" na YouTubie, na którym pojawiło się wideo, twierdzą, że jest autentyczne. Pszczoły = życie. Oto 3 tipy, by pomóc je chronić Te dzielne owady zapylają 90 proc. wszystkich drzew i krzewów owocowych na świecie, a ich ścisła współpraca z kwiatami trwa nieprzerwanie od milionów lat. I pewnie dalej żyłyby sobie dale... Trwający zaledwie 10 sekund materiał został nakręcony 17 maja 2021 r. w São Paulo w Brazylii. „Nagrałam wideo podczas przerwy obiadowej w pracy. Od klienta dostałam napój gazowany, ale wkrótce pszczoły mi go ukradły” – pisze autorka nagrania. Na filmie widzimy, jak dwie pszczoły przesunęły i podniosły z grubsza już odkręconą zakrętkę, by dostać się do napoju. W nagraniu słychać, jak kobieta mówi po portugalsku: „Pszczoły połączyły siły, żeby ukraść mój napój”. View oEmbed on the source website Inteligencja pszczół niedoceniana Wszyscy wiemy, jak ważna jest praca pszczół dla środowiska, naszego rolnictwa i światowej gospodarki. Wciąż jednak nie doceniamy innych umiejętności tych pracowitych owadów. W mediach popularnonaukowych pojawiło się wiele artykułów na temat doskonałego węchu pszczół, który pozwala im np. m.in. wykrywać COVID-19. „Cóż za inteligencja istnieje w tak małym móżdżku?” – zapytał jeden z widzów pod nagraniem z São Paulo. W ostatnich latach nauka niejednokrotnie udowodniła, że rozmiar mózgu zwierzęcia to nie wszystko. Po pierwsze, małe zwierzęta mają znacznie mniejszą masę ciała, więc naturalnie ich mózgi także są mniejsze. Ponadto większe znaczenie dla zdolności poznawczych zwierzęcia ma złożoność połączeń między neuronami, a nie wielkość samego organu. Dlaczego pszczoły sępowe jedzą padlinę? Dieta większości pszczół na świecie składa się z pyłków kwiatowych i nektaru. Jest jednak gatunek, który ewoluował, żeby żywić się padliną. Mimo posiadania mózgu wielkości nasiona trawy – w przybliżeniu 0,0002 proc. wielkości ludzkiego mózgu – pszczoły okazały się zaskakująco inteligentne, co udowadniają liczne badania. Owady te mogą nie tylko uczyć się od siebie nawzajem i używać narzędzi, ale także potrafią liczyć i wykonywać podstawowe równania matematyczne. Czy rzeczywiście odkręciły butelkę? Naukowo potwierdzone umiejętności pszczół nadal nie dają jasnej odpowiedzi, czy byłyby w stanie celowo współpracować, żeby odkręcić butelkę ze słodkim płynem. Możliwe, że tym razem pszczołom po prostu się poszczęściło. Z drugiej strony natura może nas jeszcze zaskoczyć. W badaniach na trzmielach wytrenowano owady tak, by rzucały piłką do bramki, za co czekała je nagroda. W celu zdobyć gola owady musiały naśladować swoje ruchy i uczyć się na własnych błędach, co potrafiły zrobić z zadziwiającą łatwością. Możliwe więc, że pszczoły też nauczyły się, że za współpracę przy odkręcaniu butelki czeka je nagroda. „Kiedyś takie umiejętności przypisywano tylko ludziom, potem naczelnym, następnie ssakom morskim, a później ptakom. Teraz zdajemy sobie sprawę, że wiele gatunków zwierząt jest w stanie zrozumieć, w jaki sposób dany przedmiot może zostać użyty do osiągnięcia celu” – pisali naukowcy w magazynie „Science” w 2017 r. Zaś nagranie z Brazylii – o ile nie jest sfabrykowane – tylko to potwierdza. Źródło: ScienceAlert Jak zginął Michael Rockefeller? Zagadka śmierci amerykańskiego milionera rozwiązana Michael Rockefeller miał zostać zjedzony przez papuaskich kanibali. O tej historii mówił cały świat. Co tak naprawdę wydarzyło się w 1961 roku? Tajemnicza rakieta uderzyła w Księżyc. Astronomowie już wiedzą, do kogo należała Tajemnicza rakieta uderzyła w Księżyc z prędkością ok. 9650 km/godz. Do niedawna wszyscy sądziliśmy, że może to fragment rakiety nośnej Falcon 9 miliardera i założyciela SpaceX Elona ... Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono "ludzką" dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie.
Pszczoły miodne kontra terroryści? Wystarczą trzy dni szkolenia
W dniach dyskusji na temat walki z terroryzmem włoscy naukowcy przypomnieli, że pomocne mogą być pszczoły dzięki swemu niezawodnemu węchowi. Odpowiednio wyszkolone potrafią stwierdzić obecność materiałów wybuchowych, a zatem zapobiec zamachom.
- Włoscy eksperci są gotowi wyszkolić taką „pszczelą armię” we współpracy z siłami bezpieczeństwa - powiedział Marino Quaranta z Florencji. Przypomniał, że już przed kilkoma laty jego zespół pracował nad podobnym projektem wykorzystującym nadzwyczajne możliwości tych owadów, a sfinansowanym wówczas przez włoskie ministerstwo rolnictwa. Naukowcy rozwinęli badania, prowadzone w ostatnich latach z dużym sukcesem w USA i Wielkiej Brytanii. Ale już w latach 70. XX wieku wykorzystywano we Włoszech pszczoły do opracowania szczegółowych map skażenia gleby i środowiska. Posłużyły one w tym celu także w trakcie badań środowiska naturalnego po katastrofie w Czarnobylu. Jak wyjaśnił florencki badacz, najlepiej do wykrywania materiałów wybuchowych nadają się pszczoły miodne. Mogłyby one pełnić swą misję na lotniskach, w portach i w innych potencjalnych celach ataków terrorystów. Ich praca byłaby podobna do obowiązków psów. W przypadku pszczół jednak koszty ich wyszkolenia, by nauczyły się odróżniać zapach ładunków wybuchowych od innych materiałów, są znacznie niższe i trwa ono krócej - podkreślono. Rój liczący około 20 tysięcy owadów kosztuje 80 euro. Wystarczą zaś 2-3 dni na nauczenie ich wykrywania obecności groźnych substancji. - Metoda szkolenia jest prosta - zapewnił Marino Quaranta - Zasadniczą rolę odgrywają trąbki owadów i ich obserwacja. Można nauczyć je, by prostowały je tylko w reakcji na woń środków wybuchowych. Gdy prostują trąbki, uruchamia się alarm. Jedyną trudnością jest krótki cykl życia pszczół i konieczność zagwarantowania ich stałej wymiany. Źródło: PAP
W Los Angeles, celebryckiej stolicy Stanów Zjednoczonych, na razie królują gwiazdy filmowe, ale wkrótce zaroi się tam od małych, pasiastych i skrzydlatych obywateli.
Wszystko dzięki niedawnej decyzji władz miasta legalizującej hodowlę pszczół w dzielnicach mieszkalnych. Ale owady te żyją także w polskich miastach. W samej Warszawie można znaleźć 300 uli. W Łodzi powszechne są hodowle w ogródkach działkowych na obrzeżach miasta. Próby wprowadzania owadów do centrum podejmuje się też w Szczecinie. Zwolennicy miejskiego pszczelarstwa twierdzą, że ich pszczoły radzą sobie nie gorzej od tych hodowanych w gospodarstwach rolniczych. – Miasto ze swoją bioróżnorodnością jest lepszym miejscem do ich hodowli. Tu przez cały rok coś kwitnie. Z kolei na wsi często dochodzi do sytuacji, w której po przekwitnięciu na przykład rzepaku pszczoły zwyczajnie nie mają już co jeść i z czego budować zimowych zapasów – mówi Jędrzejewski z inicjatywy Miejskie Pszczoły. Miasto to hektary dachów niedostępnych dla przypadkowych ludzi. Mogą one stać się dla pszczół najbezpieczniejszym schronieniem, a dla mieszczuchów ciekawostką i sposobem na ratowanie zagrożonego gatunku, bez którego i my nie przetrwamy. Mimo to, jeszcze do niedawna pszczoły żyły w polskich miastach nielegalnie. Jak się to zmieniło? O tym w listopadowym wydaniu "National Geographic Polska" – już w kioskach. Zobacz, co jeszcze w numerze!