National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-25T07:52:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: W jakim wieku osiągamy szczyt inteligencji? Badanie psychologów z Polski i Australii obala wszystkie przekonania
items: W odwróconym świecie. Dlaczego warto oglądać „Stranger Things”? Psycholożka wyjaśnia
items: Wspinaczka to najlepszy trening nie tylko dla ciała. Ćwiczy także umysł
items: Pluszowy robot wielkości kota. Ta niewinna maskotka „zarażała” strachem
items: Jak ćwiczyć pamięć? To proste – oto skuteczne mnemotechniki
items: Wierzysz w cuda? Naukowcy zbadali, mózgi ludzi wierzących w zjawiska nadprzyrodzone
items: Usłyszałeś piosenkę, która potem utknęła w twojej głowie? Naukowcy mają na to zaskakującą nazwę
items: Trwa Konkurs Chopinowski. Psycholożka zdradza, jak muzycy radzą sobie z tremą i czego możemy się od nich nauczyć
items: Wielozadaniowość nie jest supermocą. Tak wykorzystują ją cyberprzestępcy
items: Ig Noble 2025 przyznane. Wśród laureatów Polak – prof. Marcin Zajenkowski
items: Zmyśliłam córkę i dałam zdjęcie dziadka jasnowidzowi. Oto, co usłyszałam za 350 zł
items: Kobiety bardziej agresywne niż mężczyźni? Tylko wobec... rodzeństwa
items: Co naprawdę mówią twoje sny? Wyjaśnia antropolożka
items: „Psychoza AI” – nowe zagrożenie ze strony sztucznej inteligencji
items: Nieszkodliwa zabawka czy potężne narzędzie? Tabliczka ouija już od dwóch wieków daje głos duchom
items: Psychologia kolorów to sztuka manipulacji? W barwach kryje się wielka moc
items: Idealna godzina na egzamin na studiach? Naukowcy wskazali porę
items: Starożytny lud Peru utrzymywał porządek w nietypowy sposób. Używał środków halucynogennych
items: Miała 79 lat, gdy przeprowadziła się na drugi koniec świata. Uważa, że to najlepsza decyzja w jej życiu
items: To uczucie, jakbyś unosił się nad sobą. Naukowcy wyjaśniają, co naprawdę się dzieje
items: Dlaczego lubimy się zakładać? Nawet najbardziej znani naukowcy obstawiają zakłady
items: Zapomnij o stresie i bezsenności. Nauka potwierdza wpływ plaży na zdrowie
items: Plotkowanie przynosi wiele korzyści. Co zawdzięczamy plotkom?
items: Czym jest ASMR? Naukowcy wciąż nie umieją wyjaśnić tego fenomenu
items: Pora roku wpływa na to, jak głosujesz. Tak twierdzą naukowcy

W jakim wieku osiągamy szczyt inteligencji? Badanie psychologów z Polski i Australii obala wszystkie przekonania
type: item
date: 2025-11-25T07:51:46.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: inteligencja
subject: mózg
subject: psychologia
description: Badania psychologów wykazały, że szczyt możliwości intelektualnych człowiek osiąga w zupełnie innym wieku, niż sądziliśmy. Analizie poddano m.in. zdolności poznawcze, cechy osobowości, inteligencję emocjonalną i empatię.
encoded: Kiedy nasze umysły działają najsprawniej? Wydawałoby się, że podobnie jak nasze ciała – w młodości. A jednak nowe badanie międzynarodowego zespołu psychologów skutecznie obala stereotypy. Jego wyniki opublikowano właśnie w czasopiśmie „Intelligence”. Autorami publikacji są prof. Gilles Gignac z Uniwersytetu Zachodniej Australii oraz prof. Marcin Zajenkowski z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Inteligencja starzeje się inaczej, niż myślimy Tym razem badacze przyjrzeli się zmianom poziomu różnych rodzajów inteligencji i cech psychologicznych w ciągu życia. Wskazują, że choć tzw. inteligencja płynna osiąga szczyt ok. 20. roku życia, to wiele innych zdolności – takich jak inteligencja emocjonalna – poprawia się wraz z wiekiem. Może to tłumaczyć, dlaczego największe osiągnięcia zawodowe często przypadają na okres między 55. a 60. rokiem życia. Co badano? Lista kompetencji W badaniu przeanalizowano dziewięć obszarów uznawanych za kluczowe dla życiowego sukcesu. A są to: zdolności poznawcze, cechy osobowości, inteligencja emocjonalna, wiedza finansowa, rozumowanie moralne, odporność na błędy poznawcze, elastyczność poznawcza, empatia, potrzeba poznania. Wszystkie te zmienne zestawiono na wspólnej skali, aby umożliwić bezpośrednie porównania. Jak wyjaśnia prof. Zajenkowski, poszczególne kompetencje intelektualne „starzeją się” w różnym tempie. Niektóre z wiekiem słabną (np. giętkość poznawcza), inne zaś rosną – jak na przykład zdolność do unikania tzw. błędu poznawczego utopionych kosztów, czyli inwestowania zasobów, kiedy wiadomo, że nie ma to już sensu. Kiedy osiągamy szczyt możliwości umysłowych? Analizy wykazały, że ogólny szczyt funkcjonowania pojawia się w późnej dorosłości, między 55. a 60. rokiem życia. – To okres, który pokrywa się z przeciętnym szczytem osiągnięć zawodowych, jak obejmowanie kluczowych stanowisk – podkreśla prof. Zajenkowski. Życiowa mądrość przychodzi z wiekiem Wyniki badań podważają popularne przekonanie, że największe możliwości p…

szczyt-inteligencji-wiek-dc6f846.jpeg
width: 6148
height: 4336

W odwróconym świecie. Dlaczego warto oglądać „Stranger Things”? Psycholożka wyjaśnia
type: item
date: 2025-11-24T08:56:21.000Z
creator: Natalia de Barbaro
subject: Lifestyle
subject: psychologia
subject: serial
subject: telewizja
description: Jest wiele powodów, dla których warto zobaczyć „Stranger Things”. Przede wszystkim ten serial mówi nam, że nie musimy być piękni i idealnie odprasowani – pisze Natalia de Barbaro, psycholożka i trenerka.
encoded: Stworzony przez braci Duffer dla Netfliksa serial „Stranger Things”, którego akcja rozgrywa się w latach 80., łączy w sobie poetykę science fiction i horroru. Wszystko zaczyna się w dniu, w którym w małym amerykańskim miasteczku znika pewien nastolatek. Oto trzy (z wielu) psychologicznych powodów, dla których warto zobaczyć „Stranger Things”. Dziwacy są OK W serialu wspaniale nakreślone są postacie dziwaków i outsiderów: brat chłopca, którego zaginięcie stanowi główną kanwę opowieści w pierwszym sezonie, Christopher, który zamiast chodzić na imprezy, słucha The Clash i mówi, że „bycie dziwakiem jest super”; Barb, przyjaciółka jego ukochanej, która – chociaż jest kilkunastoletnią uczennicą – wygląda jak nauczycielka w swoich ogromnych okularach i jeśli idzie na imprezę, to tylko jako przyzwoitka; oszalała z niepokoju mama zaginionego Willa grana przez Winonę Ryder; szczerbaty i sepleniący przyjaciel zaginionego chłopca Dustin. Te wszystkie postacie mówią nam, że nie musimy być piękni i idealnie odprasowani. No i ta najwspanialsza dziwaczka Nastka, dziewczynka, która pojawia się w świecie zwykłych ludzi, w małomiasteczkowej knajpie, w brudnej koszuli nocnej, cała umorusana, z ogromnymi oczami, prawie ogoloną głową. Mimo że przez cały sezon wypowiada zaledwie kilkanaście słów, wydaje się najbardziej wyrazistą postacią. Jest naraz z tego i z innego świata, a jej obecność jest silna i niepokojąca. Autentyczny świat nastolatków w „Stranger Things” Oglądałam „Stranger Things” ze swoim trzynastoletnim synem. I często miałam wrażenie, że ten serial jest co najmniej tak samo, jeśli nie bardziej, przeznaczony dla niego niż dla mnie. W „Stranger Things” nastoletni chłopcy grają pierwsze skrzypce. Grupa przyjaciół zaginionego Willa z pomocą niesamowitej Nastki, z nie mniejszą niż dorośli determinacją szuka rozwiązania zagadki. W przeciwieństwie do wielu innych seriali i filmów, w których dzieci zdają się mówić zdania wymyślone przez dorosłych, tu ich dialogi brzmią naturalnie. Z…

stranger-things-e6455f0.jpg
width: 6000
height: 3000

Wspinaczka to najlepszy trening nie tylko dla ciała. Ćwiczy także umysł
type: item
date: 2025-11-23T09:47:36.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Adventure
subject: Traveler
subject: ciało
subject: psychologia
subject: Sport
subject: trening
subject: wspinaczka
description: Wspinaczka skalna to nie tylko sport – to medytacja w ruchu, która wpływa zarówno na ciało, jak i na umysł. Zobacz, dlaczego tak wiele osób uznaje ją za najlepszy trening wszechstronny.
encoded: Spis treści: Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Ten sport nie przynosi wyłącznie korzyści fizycznych. To także gra tocząca się w głowie. Wspinacze potrafią zahipnotyzować, gdy z równą dozą siły, precyzji i spokoju przesuwają się w górę ściany. Ich ciała zdają się ignorować prawa grawitacji. To, co dzieje się w ich wnętrzu, jest jednak jeszcze bardziej niezwykłe. – Wspinaczka skalna pobudza każdy układ ciała i umysłu – mówi Pete Rohleder, kinezjolog z Kansas State University. – Angażuje niemal każdy mięsień, wystawia na próbę układ krążenia, a jednocześnie wymaga maksymalnie skupionego rozwiązywania problemów. Gdy dodamy do tego dreszcz emocji i satysfakcję z pokonywania trudności, powstaje potężna mieszanka korzyści fizycznych, przemiany psychicznej i pozytywnych emocji. Ulyana Nadia Horodyskyj, eksploratorka National Geographic i zapalona wspinaczka od prawie dwóch dekad, zgadza się z tym. – Dla mnie wspinanie to medytacja w ruchu, bo wymaga pełnej obecności w chwili tu i teraz – mówi. Takie korzyści pomagają wyjaśnić, dlaczego wspinaczka przestała być niszową pasją alpinistów, a stała się wielomiliardowym, globalnym sportem. – Dzięki setkom hal wspinaczkowych działających w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie, wspinanie stało się łatwo dostępną formą treningu, z której może korzystać niemal każdy – mówi Horodyskyj, szefowa komunikacji naukowej w North Central Climate Adaptation Science Center na University of Colorado Boulder. Oto w jaki sposób ten sport zapewnia tak wyjątkowe połączenie korzyści dla ciała i umysłu. Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Choć może wyglądać jak popis głównie mięśni rąk i barków, wspinanie to trening całego ciała. Jednocześnie pracują serce, płuca, mózg oraz cały układ mięśniowo-szkieletowy. Każde wejście na ścianę to przeplatanie gwałtownych ruchów z chwilami bezruchu. Rami Hashish, fi…

2025-11-20-102606-Why-rock-climbing-is-the-ultimate-workout-for-your-bodyand-your-mind--National-aa3ed59.png
width: 1262
height: 842

Pluszowy robot wielkości kota. Ta niewinna maskotka „zarażała” strachem
type: item
date: 2025-11-18T11:39:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: psychologia
subject: roboty
subject: strach
subject: zabawki
description: Dotyk, który zamiast uspokajać – wywołuje lęk. Takie zjawisko zarejestrowali naukowcy, badając reakcje ludzi przytulających pluszowego robota z „oddechem paniki”. Z pozoru niewinna zabawka okazała się źródłem stresu. Co to oznacza dla przyszłości interakcji człowieka z technologią?
encoded: Kiedy ludzie się boją, często chwytają bliską osobę za rękę, przytulają się do niej lub do zwierzęcia. Dotyk zazwyczaj działa kojąco. Ale nie zawsze. Naukowcy postanowili przetestować następującą hipotezę: dotyk może wcale nie obniżać negatywnych doświadczeń emocjonalnych, zwłaszcza gdy dotykana osoba (lub istota) sama jest pobudzona fizjologicznie. W tym celu przygotowano pluszowego robota symulującego przyspieszone oddychanie. Jaki uzyskano efekt? „Oddychające” roboty ujawniają, jak strach rozprzestrzenia się poprzez dotyk Oddychanie jest ściśle powiązane z emocjami: spokojny oddech sugeruje relaks, podczas gdy szybki oddech może sygnalizować strach lub panikę. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy ludzie mogą wyczuć te zmiany w oddychaniu poprzez kontakt fizyczny – i czy wpływa to na reakcję ich ciała na strach. Nowe badania przeprowadzone przez zespół psychologów z Uniwersytetu Amsterdamskiego i Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej opublikowane na łamach „Emotion” rzucają nowe światło na to, jak emocje rozprzestrzeniają się poprzez dotyk. W badaniu wzięło udział ponad stu studentów i studentek (73% stanowiły kobiety). Wykorzystano pluszowego, futrzanego robota, który był mniej więcej wielkości małego kota domowego. Robot posiadał ukrytą, zmotoryzowaną, plastikową klatkę piersiową, która mogła kurczyć się i rozszerzać, imitując ludzki oddech. Uczestnicy oglądali serię klipów wideo (w tym scenę wywołującą strach z filmu „Lśnienie – The Shining”), trzymając robota w ramionach i przytulając go do klatki piersiowej. Pluszak oddychał coraz szybciej w momentach oglądania fragmentu filmu wywołującego strach. Strach jest zaraźliwy. Dosłownie Szybko oddychający pluszak trzymany przez studentów miał bezpośredni i znaczący wpływ na uczestników badania. Czym się to objawiało? Wzrostem tętna – uczestnicy trzymający robota, który zaczął przyspieszać oddychanie (symulując hiperwentylację) w trakcie klipu, doświadczyli wyraźnego wzrostu własnego tętna w porównaniu do tych, którzy trzymal…

pluszak-88d481e.jpg
width: 4172
height: 2781

Jak ćwiczyć pamięć? To proste – oto skuteczne mnemotechniki
type: item
date: 2025-11-09T13:30:53.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: mózg
subject: pamięć
subject: psychologia
description: Pamięć nie jest stałym darem, a dynamiczną umiejętnością, którą którą można świadomie kształtować i rozwijać przez całe życie. Fundamentem tej zdolności jest neuroplastyczność, czyli niezwykła zdolność mózgu do fizycznej adaptacji w odpowiedzi na doświadczenie. Jak ćwiczyć pamięć? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Mózg ma potencjał do ciągłego rozwoju Jak mózg koduje, przechowuje i odtwarza informacje? Holistyczny trening mózgu, czyli metody stymulacji oparte na stylu życia Mnemotechniki, czyli profesjonalne narzędzia do efektywnego zapamiętywania Pytanie, czy mózg można ćwiczyć, przez wieki stanowiło przedmiot debat filozoficznych i naukowych. Dziś, dzięki postępom w dziedzinie neuronauki, odpowiedź jest jednoznaczna i bezsprzeczna: tak. Jej fundamentem jest zjawisko neuroplastyczności, czyli wrodzonej zdolności mózgu do fizycznej i funkcjonalnej reorganizacji w odpowiedzi na nowe doświadczenia, naukę i informacje. Jedna ciekawostek o mózgu mówi, że nie jest statycznym, niezmiennym organem, którego potencjał jest z góry zdeterminowany, a dynamiczną, plastyczną strukturą, która nieustannie przekształca się pod wpływem naszych działań i otoczenia. Mózg ma potencjał do ciągłego rozwoju Koncepcja neuroplastyczności zrewolucjonizowała postrzeganie mózgu. Mowa tu o zdolności układu nerwowego do modyfikowania swojej struktury, połączeń i funkcji, w odpowiedzi na bodźce wewnętrzne i zewnętrzne. W tym miejscu należy wskazać na czynniki takie jak nauka, doświadczenie czy nawet uszkodzenia neurologiczne. Oznacza to, że każda nowa, nabyta umiejętność, informacja i każde wspomnienie pozostawiają mózgu fizyczny ślad w postaci rekonfiguracji sieci neuronalnej. Na poziomie komórkowym, mechanizm ten polega na tworzeniu nowych połączeń synaptycznych między neuronami i na wzmacnianiu lub osłabianiu już istniejących. Wszystko, czego doświadczamy, aktywuje określone ścieżki neuronalne. Częste powtarzanie danej informacji lub czynności prowadzi do biochemicznego i strukturalnego wzmocnienia zaangażowanych synaps. To sprawia, że przekazywanie sygnałów wzdłuż ścieżki staje się szybsze i efektywniejsze. Z drugiej strony, połączenia, które nie są regularnie używane, ulegają osłabieniu i mogą ostatecznie zaniknąć, co jest procesem znanym jako przycinanie synaptyczne. Ta nieustanna rekonfi…

cwiczenie-pamieci-d92b714.jpg
width: 2247
height: 1500

Wierzysz w cuda? Naukowcy zbadali, mózgi ludzi wierzących w zjawiska nadprzyrodzone
type: item
date: 2025-10-26T08:15:28.000Z
creator: Shayla Love
subject: Nauka
subject: mózg
subject: nauka
subject: psychologia
subject: religie
subject: wiara
description: Dlaczego ludzie są religijni i wierzą w rzeczy nadprzyrodzone? Neuropsycholodzy z Northwestern University zbadali, jak takie doświadczenia wpływają na mózg. Wyniki zaskakują – wiara może mieć podłoże neurologiczne.
encoded: Cuda z definicji wymykają się nauce. Nowy projekt badawczy próbuje pojąć, co robią z ludzkim mózgiem doświadczenia, które powszechnie uznaje się za cudowne. Jak nauka bada cuda? Neuropsychologia, rezonans i przypadek z Rhode Island O tej sprawie rozpisywały się media na całym świecie. W 2007 roku w Memorial Hospital na Rhode Island przez cesarskie cięcie urodził się wcześniak, który w łonie matki był poważnie niedotleniony. Kilka godzin później jego tętno zwolniło do niemal niewyczuwalnego. Lekarz prowadzący pomodlił się nad dzieckiem, kierując prośbę do Salvadora Valery Parry, kapłana zmarłego w Hiszpanii w 1889 roku. Chwilę później serce chłopca znów zaczęło bić. Mimo niedotlenienia urósł na zdrowego młodego człowieka. Osiemnaście lat później, w lipcu tego roku, papież Leon XIV ogłosił, że to uzdrowienie było oficjalnie cudem. W Watykanie działa urząd badający cuda – Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych, powołana w XVI wieku. Rolą oficjum jest ustalenie, czy dana osoba może zostać ogłoszona świętą. W tym procesie kandydat musi „odpowiadać” za co najmniej dwa cuda, których nie da się wyjaśnić naukowo. Skoro więc według samego Watykanu cud jest z natury nienaukowy – przeczy prawom natury, nie jest powtarzalnym, testowalnym zdarzeniem o dającej się wskazać przyczynie – ocena cudów trafiała dotąd do instytucji religijnych. Prof. Jordan Grafman, neuropsycholog z Northwestern University w stanie Illinois rozpoczął własne badania nad cudami. Używa narzędzi takich jak funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI) i mapowanie uszkodzeń mózgu. Jak badacze definiują cud? Prof. Grafman definiuje cud podobnie jak Kościół: to zdarzenie lub rezultat, co do którego człowiek wierzy, że był pod wpływem sił nadprzyrodzonych. Cud to nie coś rzadkiego czy przypadkowego. Jako rodowity chicagowianin prof. Grafman kibicuje drużynie bejsbolowej Cubsów. Gdy drużyna zdobyła World Series w 2016 roku, mógł żartem powiedzieć na Wrigley Field, że to cud. W rzeczywistości – mówi – był to tylko rzadki suk…

wiara-w-cuda-GettyImages-599771058-75a53cd.jpg
width: 5000
height: 3333

Usłyszałeś piosenkę, która potem utknęła w twojej głowie? Naukowcy mają na to zaskakującą nazwę
type: item
date: 2025-10-19T07:15:38.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Nauka
subject: mózg
subject: muzyka
subject: psychologia
description: „Robaki uszne” to potoczna nazwa zjawiska polegającego na tym, że jedna melodia – niezależnie od tego, czy ją lubimy, czy nie – odtwarzana jest w kółko w naszej głowie. Nowe badania wyjaśniają, co odpowiada za te procesy mózgowe.
encoded: Siedzisz w grupie znajomych i nagle pada to słynnie zdanie: „słyszeliście najnowszy kawałek tego artysty?”. Meloman pokazuje wszystkim piosenkę, której wysłuchujecie do końca. Jest rytmiczna, ma prosty tekst i wpada w ucho. Do tego stopnia, że gdy muzyka przestaje grać, ty wciąż słyszysz ten utwór. Często jeszcze przez kilka godzin, a nawet dni, nawet niekiedy przy ludziach lub potajemnie nucisz tę melodię, niezależnie od tego, jak zła ona jest. Czym są robaki uszne? Zjawisko to nazywa się „robakami usznymi” (ang. earworms). To potoczne określenie melodii lub fragmentu utworu muzycznego, który mimowolnie „utkwi” nam w głowie, a potem nasz mózg zapętla ten utwór w myślach, często przez długi czas, nawet jeśli wcale nie słuchamy na co dzień takiej muzyki. I to właśnie wtedy zaczyna się problem, np. gdy fan ostrego brzmienia, nagle zaczyna nucić disco polo. Od dawna wiadomo, że robaki uszne mają podstawy psychologiczne i neurologiczne. Zjawisko to najczęściej wydarza się, gdy nasz mózg ma wolne zasoby poznawcze, np. podczas sprzątania, jazdy autobusem, podczas wykładów na studiach czy zasypiania. Badania naukowców z Uniwersytetu w Durham wykazały, że te muzyczne robaki najczęściej wywołują piosenki popowe z prostą strukturą i szybkim tempem (choć tutaj wyjątkiem może być chociażby „Last Christmas”). Tylko jedno w głowie mam… Prof. Emery Schubert, badacz muzyki z Uniwersytetu w Sydney, który zajmuje się empirycznym wpływem muzyki na nasze życie, na łamach czasopisma „The Conversation” opisał, co badania naukowe mówią na temat zjawiska robaków usznych. Według badacza doświadcza tego aż 90% populacji, ale w końcu naukowcy zaczynają rozumieć, jak dokładnie te „robaki” powstają i jak się ich pozbyć. – Najbardziej wpadającą w ucho melodią jest „ciągłe” powtórzenie. To fragment utworu, który powtarza się natychmiast i bez opóźnień, a więc w idealnej sekwencji, niczym powtarzający się refren w piosence pop – wyjaśnia prof. Schubert. – „Baby Shark”, „Can't Get You Out Of My Hea…

earworm-GettyImages-95844168-20e217d.jpg
width: 5119
height: 3400

Trwa Konkurs Chopinowski. Psycholożka zdradza, jak muzycy radzą sobie z tremą i czego możemy się od nich nauczyć
type: item
date: 2025-10-03T10:59:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: artyści
subject: fortepian
subject: fryderyk chopin
subject: muzyka
subject: psychologia
subject: stres
description: Rozpoczął się Konkurs Chopinowski, czyli jedno z najważniejszych – jeśli nie najważniejsze – wydarzenie fortepianowe na całym świecie. 84 pianistów mierzy się w swoich interpretacjach Fryderyka Chopina i walczy o wygraną, która na zawsze może nadać bieg ich karierze. Jak artyści radzą sobie z ogarniającą tremą? Psycholożka muzyki zdradza ich sztuczki, które można wykorzystać także poza sceną.
encoded: Między 2 a 23 października 2025 roku trwa XIX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, czyli tak zwany Konkurs Chopinowski. Do Warszawy zjeżdża 84 finalistów z 20 różnych krajów. To doświadczeni muzycy, ale nadal muszą mierzyć się z tremą – psycholożka muzyki dr Julia Kaleńska-Rodzaj opowiada, jak sobie z nią radzą. Jak działa trema? Przed i bezpośrednio po wejściu na scenę puls i ciśnienie tętnicze krwi rośnie. To naturalna reakcja organizmu na stres – ten chce jak najlepiej przygotować nas na czekającą nas „walkę”. Występ wywołuje wiele emocji: obawę, niepewność, dumę, radość czy wstyd. Emocje te mogą wywoływać blokadę psychofizyczną: napięcie mięśni, suchość w ustach czy pocenie się. Wielu muzyków mówi, że mimo lat doświadczenia nie do końca poradziło sobie z tremą. Udaje im się za to ją zamaskować lub… przekuć w ekscytację wynikającą z grania utworów Fryderyka Chopina. Nawet jeśli zamiast przerażenia występujących dopada na scenie radość, to czas przed publicznością wydaje się płynąć szybciej, a przez głowę przechodzą setki myśli na minutę. To moment, od którego może zależeć kariera. Jak sobie z tym poradzić? Tylko spokój nas uratuje, czyli jak poradzić sobie z tremą Natłok myśli sprawia, że muzyk może grać szybciej, niż planował. Wbrew pozorom nie znaczy to tylko, że utwór szybciej się skończy: artyści to nie maszyny, a późniejsza część koncertu może być bardziej wymagająca niż jego początek. Przykłady? Trzecia, ostatnia część koncertu fortepianowego e-moll op. 11, Rondo: Vivace, która potrafi sprawić wykonawczy problem. – Dlatego tak ważne jest, aby dać sobie chwilę na adaptację i skupić się na najważniejszym celu: muzyce i zanurzeniu w dźwiękach – tłumaczy dr Kaleńska-Rodzaj. Skoncentrowanie się na jednym konkretnym celu to rada, którą z powodzeniem można wykorzystać np. podczas występów publicznych, a bardzo pomagają w tym techniki wyciszania, np. oddechowe. Przejmowanie się tylko tym, nad czym ma się kontrolę Artyści występujący w trakcie …

GettyImages-514878090-366e013.jpg
width: 4528
height: 3019

Wielozadaniowość nie jest supermocą. Tak wykorzystują ją cyberprzestępcy
type: item
date: 2025-09-29T10:51:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: mózg
subject: oszustwa
subject: psychologia
description: Wielozadaniowość to jedna z najczęściej wymienianych „kompetencji przyszłości”, ale może mieć ciemną stronę. Naukowcy dowiedli, że osoby działające w trybie multitaskingu są bardziej podatne na ataki phishingowe. Ich uwaga jest rozproszona, a ocena sytuacji – znacznie słabsza. Dowiedz się, dlaczego warto zwolnić.
encoded: Panuje dość powszechne przekonanie, że normą na wielu stanowiskach pracy jest dziś wielozadaniowość. Pracodawcy oczekują coraz bardziej wydajnej pracy, oczekują też wykonywania coraz większej liczby obowiązków. W konsekwencji wymusza to często tzw. multitasking, czyli wykonywanie kilku zadań na raz. Naukowcy wskazywali we wcześniejszych badaniach, że w takiej sytuacji jakość pracy spada. Okazuje się też, że pracownicy funkcjonujący w takim trybie stają się łatwiejszych celem dla cyberprzestępców. Piszą o tym badacze na łamach czasopisma „European Journal of Information Systems”. Phishing nasz powszechny Naukowcy pod kierunkiem dr. Xueconga Lu z amerykańskiego Uniwersytetu w Albany przyjrzeli się phishingowi. W ten sposób określa się cyberatak polegający na podszywaniu się przez oszustów pod zaufane instytucje, w celu uzyskania poufnych danych. Są to na przykład hasła czy numery kart kredytowych, które umożliwiają kradzież pieniędzy. Według „Forbesa” codziennie ma miejsca aż 3,4 miliarda prób ataków phishingowych. Skala problemu jest więc bardzo duża. A pomocna w takich atakach bywa też sztuczna inteligencja. – Wiele z istniejących badań zakłada, że ​​ludzie siedzą cicho i są skupieni, gdy otrzymują wiadomość phishingową. W rzeczywistości stale wykonujemy wiele zadań jednocześnie – przeskakując między wiadomościami, spotkaniami i dokumentami. Ta podzielna uwaga czyni nas bardziej podatnymi na ataki – mówi dr Lu. Obciążony umysł to doskonały cel ataku W badaniu przeprowadzonym przez zespół dr. Lu wzięło udział 1000 osób. Porównywano, w jaki sposób obciążenie naszego mózgu wpływa na wykrywanie phishingu. Oto wnioski badaczy. Wielozadaniowość i obciążenie poznawcze pogarszają wykrywanie prób cyberataków. Podzielona uwaga może „oślepić” użytkowników na ukryte zagrożenia i osłabić osąd. Uczestnicy eksperymentu, którzy wykonywali parę zadań, mieli trudności z odróżnieniem prawdziwych wiadomości od oszustw. Warto przypominać o czającym się niebezpieczeństwie w postaci phish…

multitasking-5bdebc5.jpg
width: 5888
height: 3930

Ig Noble 2025 przyznane. Wśród laureatów Polak – prof. Marcin Zajenkowski
type: item
date: 2025-09-19T11:03:47.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: nagroda nobla
subject: polska
subject: psychologia
description: Ig Noble to lekko humorystyczne odpowiedniki prawdziwych Noblów, które przyznawane są za badania „najpierw wywołujące uśmiech, a potem zmuszające do myślenia”. Dzisiaj w nocy poznaliśmy tegorocznych laureatów i jest wśród nich Polak!
encoded: Niektórzy traktują Ig Noble prześmiewczo – to wielki błąd, bo to nagroda przyznawana za wartościowe badania, które zmuszają do myślenia. To prawda, niektóre z nich są osobliwe, ale wszystkie mają na celu popularyzację nauki. Pomysłodawcą nagrody jest Marc Abrahams z Harvardu, redaktor naczelny pisma „Annals of Improbable Research”. Wielu „prawdziwych noblistów” było najpierw laureatami Ig Nobla właśnie, a jedną z 10 przyznawanych w tym roku prestiżowych w świecie nauki statuetek otrzymał Polak – prof. Marcin Zajenkowski. Jego badanie dotyczyło ludzkiej inteligencji. Polsko-australijskie badanie nad narcyzmem Laureatem Ig Nobla w dziedzinie psychologii w 2025 roku został prof. dr hab. Marcin Zajenkowski z Wydziału Psychologii UW. Dzieli go ze współpracownikiem, prof. Gillesem Gignakiem z Uniwersytetu Australii Zachodniej. Ich praca pozwala ono inaczej spojrzeć na ludzki narcyzm. – Badanie dotyczy tego, że jeśli się powie ludziom, że są inteligentni, to wzrasta ich chwilowe poczucie narcyzmu. Czują się wyjątkowo, wręcz wielkościowo. Mówienie o inteligencji czy o narcyzmie pojawia się w opinii publicznej, często przebija się do mediów. Przeprowadzając badanie myślałem o tym, że chciałbym, żeby ludzie o nim usłyszeli. Wydawało mi się ważne społecznie – mówi prof. Zajenkowski. Eksperyment przeprowadzono na grupie 361 osób, którym po wykonaniu testu IQ przekazywano kompletnie niezwiązaną z ich wynikiem informację o tym, czy ich wynik był powyżej czy poniżej średniej. Badanie zostało następnie opublikowane w czasopiśmie „Intelligence”. Czy wszyscy jesteśmy narcyzami? Badanie świetnie pokazuje to, co jest ważne dla ludzkiego samopoczucia. U osób, które otrzymywały informację zwrotną o swojej wysokiej inteligencji – niezależnie od wyniku testu – obserwowano intensywny wzrost poziomu narcyzmu. Ci, którym powiedziano, że wypadają słabiej, tracili pewność siebie. Nie czuli się tak inteligentni i wyjątkowi, nawet jeśli test poszedł im bardzo dobrze. – Ważne konsekwencje badania …

Zrzut-ekranu-2025-09-19-114137-7f935f9.png
width: 1806
height: 950

Zmyśliłam córkę i dałam zdjęcie dziadka jasnowidzowi. Oto, co usłyszałam za 350 zł
type: item
date: 2025-09-10T11:49:45.000Z
creator: Katarzyna Świerczyńska
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: psychologia
subject: wróżby
description: Statystyczny Polak na usługi ezoteryczne wydaje 350 zł rocznie, a bycie jasnowidzem czy wróżką to intratny interes. Jak przekonują naukowcy, do wykonywania tego zawodu nie są potrzebne żadne nadprzyrodzone zdolności.
encoded: Spis treści: Test jasnowidzenia z nagrodą miliona dolarów Kim są współcześni wróżbici? Jak działa „zimny odczyt”? Eksperymenty i triki Przepowiednia śmierci dziadka i wizja przyszłości dziecka Co na to wróżbita online? Milion euro za udowodnienie daru jasnowidzenia Szybki kurs jasnowidzenia: jak zostać wróżbitą? Wyciągam stare zdjęcie mojego nieżyjącego dziadka. Czarno-białe, zwykłe zdjęcie do dokumentu. Do tego wymyślam sobie dziecko – niech będzie córeczka urodzona 26 maja 2020 r. Zdjęcia, rzecz jasna, nie mam. Następnie wpisuję w wyszukiwarkę internetową hasło „jasnowidz Warszawa”. Wybieram dwóch: doświadczonego, mającego dużo pozytywnych opinii i takiego, który porad udziela za pośrednictwem e-maila. Zapytam, co czeka dziadka i jakie życie będzie miała córeczka. Cena za pokazanie przyszłości – 350 zł za konsultację osobistą i 50 zł za poradę e-mailową. Do efektów eksperymentu wrócę później. Test jasnowidzenia z nagrodą miliona dolarów Rok 1996. W Ameryce słynny iluzjonista James Randi oferuje milion dolarów każdemu, kto udowodni swoje nadprzyrodzone zdolności. Otrzymuje tysiące zgłoszeń. Także od jasnowidzów. W 2011 roku lat temu naukowemu testowi postanowiła poddać się Brytyjka Patricia Putt. Twierdziła, że kontaktuje się z duchami zmarłych, by zdobywać informacje o ludziach. Przygotowano eksperyment: 10 osób wchodziło kolejno do pokoju, ubranych w czarne worki, zasiadając tyłem do Putt. Widziała jedynie numery. Opisy sporządzone przez nią trafiły do uczestników, którzy mieli wybrać ten, który ich dotyczy. Żadna osoba nie wskazała poprawnie. Jasnowidzka była zaskoczona. Kim są współcześni wróżbici? Dr Tomasz Witkowski z Klubu Sceptyków Polskich opowiada, że zapytał Randiego, ilu uczestników eksperymentów przyznało, że nie ma daru. Randi odpowiedział: 4 osoby. – Większość obwinia organizatorów, np. o wysyłanie złej energii – tłumaczy Witkowski. Co ciekawe, wiele osób praktykujących jasnowidzenie naprawdę wierzy w swoje umiejętności. – Odziedziczyłem dar po babci…

wrozkaGettyImages-150491002-417ef2c.jpg
width: 2118
height: 1416

Kobiety bardziej agresywne niż mężczyźni? Tylko wobec... rodzeństwa
type: item
date: 2025-08-28T07:57:07.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: przemoc
subject: psychologia
subject: rodzina
description: Wiemy, że mężczyźni wykazują się zwykle większą agresją niż kobiety. Badanie przeprowadzone w 24 krajach wskazuje jednak jeden wyjątek od tej reguły: relacje między rodzeństwem. Okazuje się, że siostry mają większą skłonność do przemocy niż bracia. Co udowodniono i jak wyglądało to niezwykłe badanie?
encoded: Badanie opublikowane w czasopiśmie „PNAS Nexus” analizowało tendencję do agresji w relacjach między rodzeństwem biorąc pod uwagę płeć. Chciano sprawdzić, czy bardziej skłonni do przemocy są mężczyźni – jak wiemy z innych badań – czy kobiety. Przemoc nie tylko fizyczna Eksperyment przeprowadzono na szeroką skalę. Wzięło w nim udział 4136 osób z 24 krajów o różnej strukturze społecznej: bardziej zamożnych, biedniejszych, związanych z kulturą zachodnią lub zupełnie od niej oderwanych. Douglas T. Kenrick i Michael EW Warnum oraz towarzyszący im zespół 49 innych badaczy pytali uczestników, jak często zachowywali się agresywnie wobec siostry, brata, koleżanki, znajomego, znajomej czy przyjaciół. Zbierano dane zarówno z dorosłego życia, jak i z dzieciństwa. Ważnym elementem badania było to, że jako agresję nie traktowano jedynie przemocy fizycznej, przez którą rozumiano bicie, ciągnięcie za włosy czy policzkowanie, ale także przemoc psychiczną – na przykład obrażanie, wyzywanie czy rozsiewanie szkodliwych plotek w szkole. Brano pod uwagę także skarżenie rodzicom czy nauczycielom na niewłaściwe zachowanie. Siostrzane zaczepki Biorąc pod uwagę agresję czysto fizyczną, to przodowali w niej chłopcy… ale tylko w stosunku do obcych. Wewnątrz rodzeństwa to dziewczynki miały większą skłonność do agresji. Inklinacje do przemocy psychicznej były za to jednakie zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. Ponadto nie miał na nie wpływu okres życia. Badanie jest o tyle istotne, że analizowało różnice w poziomie agresji w kontrastujących ze sobą środowiskach. Wzięły w nim udział społeczności reprezentujące różne kultury – niekoniecznie związane ze światem zachodnim – a także grupy bardziej i mniej zamożne. Płciowe tendencje dotyczące wzorów agresji wśród rodzeństwa utrzymywały się jednak we wszystkich badanych grupach. To sugeruje, że wpływ relacji między rodzeństwem na agresję kobiet może mieć charakter uniwersalny. Warto pamiętać, że chociaż siostrzane zaczepki faktycznie są bardziej powszech…

GettyImages-130895429-531e87e.jpg
width: 5616
height: 3744

Co naprawdę mówią twoje sny? Wyjaśnia antropolożka
type: item
date: 2025-08-21T09:45:17.000Z
creator: Sarah Wells
subject: Nauka
subject: psychologia
subject: sen
description: Co twoje sny mówią o tobie? To zależy od kultury, w której żyjesz – od indywidualnej komunikacji ze światem duchowym w Azji po uniwersalne archetypy Junga. Sprawdź, jak interpretacje snów różnią się na świecie.
encoded: Spis treści: Sny jako kulturowa praktyka duchowa Przesłania bogów, dusz i przodków Freud, Jung i nowoczesna psychologia snów Wąż, smok, słońce: znaczenie symboli w snach Czy każdy sen coś znaczy? Od wyroczni z czasów starożytnego Rzymu po Zygmunta Freuda i Carla Junga – ludzie od dawna analizowali sny, aby rozszyfrować tajemnice umysłu. Twoja kraina snów to przestrzeń, w której wszystko jest możliwe. W jednej chwili spacerujesz po pięknej łące, a w następnej spadasz w przepaść i giniesz. Zęby mogą ci wypadać bez wyraźnego powodu – albo kątem oka możesz zobaczyć pełzającego węża. Przeciętny dorosły człowiek około jednej trzeciej życia spędza we śnie. Oznacza to, że istnieje wiele okazji, aby nasz umysł doświadczał tych spersonalizowanych sennych pejzaży. Ale czy sny naprawdę coś znaczą? – To zależy, kogo zapytasz. – Antropolodzy mówią, że jeśli zrozumiesz, w co dana grupa myśli na temat snów, zrozumiesz całą jej kulturę – mówi Robin Sheriff, profesor antropologii na Uniwersytecie New Hampshire. Zachodni psychologowie, tacy jak Zygmunt Freud i Carl Jung, spopularyzowali jedne z najbardziej znanych idei dotyczących interpretacji snów. – Ale niekoniecznie pokrywają się one z tym, jak sny rozumieją eksperci z dziedziny antropologii czy badacze folkloru. Sny jako kulturowa praktyka duchowa Interpretacja snów sięga czasów starożytnego Egiptu. – Jednak Sheriff twierdzi, że praktyka ta prawdopodobnie ma swoje korzenie w kulturach prehistorycznych, które nie pozostawiły po sobie zapisów. Zanim rozwinęła się nauka o snach, znana jako onejrologia, interpretacja snów była praktyką kulturową, która mogła łączyć ludzi z przodkami lub duchami. – Sny miały głębokie znaczenie w tradycyjnej kulturze chińskiej, zwłaszcza w nadprzyrodzonym światopoglądzie, według którego duchy i dusze przodków aktywnie uczestniczą w sprawach ludzi – powiedział Ze Hong, profesor biologii ewolucyjnej na Uniwersytecie Makau. Sny były często traktowane jako znaczące kanały komunikacji ze światem duchowym. –…

GettyImages-2174375876-213f7a7.jpg
width: 6409
height: 4273

„Psychoza AI” – nowe zagrożenie ze strony sztucznej inteligencji
type: item
date: 2025-08-18T13:20:45.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: psychiatria
subject: psychologia
subject: sztuczna inteligencja
description: Chatbot jako powiernik i „przyjaciel”? Skutki takiego wykorzystania nie zawsze są pozytywne. Notuje się coraz więcej przypadków, w których interakcje z AI wzmacniają urojenia i zaburzenia psychiczne.
encoded: Spis treści Tragiczne przypadki psychozy AI Dlaczego AI pogłębia zaburzenia psychiczne? Potentaci AI zatrudniają psychiatrów Okazuje się że chatboty nie tylko potwierdzają złudne przekonania, ale też je wzmacniają, a nawet współtworzą. I dzieje się tak coraz częściej. „AI psychosis” (psychoza AI) nie jest oficjalną diagnozą, lecz terminem używanym do opisania takich przypadków. Tragiczne przypadki psychozy AI Już w 2023 roku duński psychiatra Søren Dinesen Østergaard w artykule na łamach „Schizophrenia Bulletin” ostrzegał, że rozmowy z AI mogą nasilać dysonans poznawczy i tworzyć podatny grunt do zaburzeń paranoidalnych. Coraz więcej badań opisuje przypadki, w których AI wzmocniło urojenia wielkościowe, religijne, czy prześladowcze. Choć nie ma jeszcze dowodów klinicznych, że korzystanie z chatbotów samoistnie wywołuje stany psychotyczne, coraz więcej przypadków wskazuje na poważne zagrożenie. Jak opisuje brytyjski Guardian, w 2023 r. pewien Belg odebrał sobie życie po tym, jak przez sześć tygodni „rozmawiał” z chatbotem AI na temat zagrożeń dla przyszłości Ziemi. Jego żona powiedziała belgijskiemu dziennikowi „La Libre”, że „bez tych rozmów wciąż by żył”. W kwietniu tego roku w USA 35-letni mieszkaniec Florydy został zastrzelony przez policję w innym incydencie związanym z chatbotem. Jego ojciec przekazał mediom, że mężczyzna uwierzył w istotę o imieniu Juliet, więzioną przez ChatGPT i „uśmierconą” przez OpenAI. Kiedy do mężczyzny, który miał zdiagnozowane zaburzenia afektywne dwubiegunowe i schizofrenię, przyszli funkcjonariusze, rzucił się na nich z nożem. Mężczyzna z Kanady po zadaniu ChatGPT prostego pytania o liczbę pi, popadł w trzytygodniową spiralę urojeniową. Chatbot przekonał go, że złamał tajemnice kryptograficzne i rozwiązał odwieczne problemy matematyczne. Następnie stwierdził, że te odkrycia czynią go zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego, i nakazał skontaktować się z agencjami bezpieczeństwa w USA i Kanadzie. Dlaczego AI pogłębia zaburzenia psych…

AdobeStock232841852-d523223.jpeg
width: 6385
height: 4257

Nieszkodliwa zabawka czy potężne narzędzie? Tabliczka ouija już od dwóch wieków daje głos duchom
type: item
date: 2025-08-16T07:14:26.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: duchy
subject: psychologia
description: Tabliczka ouija to dla wielu zwykła zabawka – gra towarzyska, która świetnie sprawdza się podczas halloweenowej imprezy. Nie brakuje też ludzi, którzy w tej niepozornej planszy widzą coś więcej. Dla nich jest narzędziem do kontaktów z zaświatami. Narzędziem, które może przynieść wiele korzyści lub niewyobrażalnych szkód. Skąd wzięła się plansza do wywoływania duchów? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Osobiste tragedie wodą na młyn spirytyzmu Amerykańska zabawka z chińskimi korzeniami Jakimi zasadami rządzi się tabliczka ouija? Chęć nawiązania kontaktu ze zmarłymi jest tak stara, jak same religie. Ouija to plansza z nadrukowanymi literami alfabetu, cyframi od 0 do 9, kilkoma symbolami i słowami: „tak”, „nie” i „do widzenia”. Obsługiwana ruchomym wskaźnikiem, wygląda jak niepozorna zabawka i tym jest w istocie. Mimo to, wielu ludzi, nawet tych, którzy nie deklarują przynależności religijnej, uważa, że za jej pośrednictwem można porozmawiać ze zmarłymi. Niektórzy nawet lękają się jej bardziej niż ognia. Osobiste tragedie wodą na młyn spirytyzmu Tabliczka ouija często bywa kojarzona z tajemniczym, starożytnym artefaktem, jednak to stosunkowo nowy „wynalazek”. Plansza do przywoływania duchów powstała w XIX wieku w Stanach Zjednoczonych. Po wojnie secesyjnej w USA zapanował prawdziwy boom na spirytyzm, zwłaszcza wśród kobiet. W bratobójczych walkach, toczonych między Unią a Konfederacją zginęło około 620 tys. żołnierzy. W całym kraju nie brakowało szukających pocieszenia wdów i matek w żałobie, które chciały jeszcze raz porozmawiać z najbliższymi im mężczyznami. Skoro istniał popyt, rynek musiał zareagować podażą. Początkowo łącznikiem z zaświatami byli media – ludzie o rzekomej wyjątkowej wrażliwości, która umożliwiała im nawiązanie kontaktu z duszami zmarłych. Seanse spirytystyczne stały się wówczas czymś powszechnym w całym kraju. Odbywały się nawet w Białym Domu, gdzie Mary Todd, żona Abrahama Lincolna, próbowała porozmawiać ze zmarłym 11-letnim synem. Zaczęły wówczas powstawać różne narzędzia ułatwiające rzekomą komunikację z zaświatami, w tym także tzw. „tablice mówiące”. Media wykonywali je samodzielnie, często w mało profesjonalny sposób. Aż w końcu pewien przedsiębiorca dostrzegł w zainteresowaniu spirytyzmem szansę dla siebie. „Stałe łącze” z zaświatami W 1890 roku Charles Kennard, biznesmen z Baltimore, dostrzegł potencjał komercyjny w standary…

ouija-21d20eb.jpg
width: 1000
height: 563

Psychologia kolorów to sztuka manipulacji? W barwach kryje się wielka moc
type: item
date: 2025-08-02T08:01:53.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: kolory
subject: psychologia
description: Psychologia kolorów jest potężnym narzędziem wpływu na ludzkie reakcje i zachowania. Zrozumienie działania poszczególnych barw na ludzki mózg pozwala kontrolować nastrój i wywoływać cały szereg zachowań pożądanych w określonych okolicznościach i sytuacjach. Jak kolory wpływają na psychikę? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Ewolucja postrzegania barw Czym jest psychologia kolorów? Jak reagujemy na barwy? Psychologia kolorów w praktyce Dzięki specyficznej budowie oka, przeciętny człowiek jest w stanie rozróżnić nawet milion kolorów, a każdy z nich inaczej wpływa na jego reakcje, odbiór zjawisk i przedmiotów. Należy podkreślić, że barwy od zarania są głęboko zakorzenione w różnych kulturach na całym świecie. Zieleń symbolizuje spokój, czerwień – agresję, energię i zagrożenie, natomiast czerń kojarzy się z żałobą. O ile każda symbolika jest rezultatem utrwalanego przez wieki nawyku, to najczęściej jej wybór nie ma nic wspólnego z przypadkiem. Właśnie nad tym zagadnieniem pochyla się psychologia kolorów. Ewolucja postrzegania barw Nad barwami i ich postrzeganiem pochylali się już starożytni myśliciele. Empedokles i Platon propagowali teorie, według których widzenie następuje dzięki emitowanym przez oko promieniom. Arystoteles uznał, że biel i czerń są barwami podstawowymi, z których wywodzą się pozostałe. Dopiero XVII wiek przyniósł przełom i zapoczątkował naukowe podejście do tego tematu. Za ojca eksperymentów z barwami należy uznać Izaaka Newtona. Dzięki zastosowaniu pryzmatów, angielski uczony odkrył spektrum widzialnych kolorów i opisał ich rozkład w fali świetlnej, w ten sposób przedstawiając przyczyny powstawania barw. Rozwój medycyny w XIX wieku pozwolił na wprowadzenie podziału w nauce o barwach na zagadnienia z zakresu fizyki, fizjologii i psychologii. Badania nad percepcją kolorów wciąż trwają. Aktualny stan wiedzy dostarcza dowodów na to, że barwy aktywują układ limbiczny w mózgu, który odpowiada za emocje i zachowania. Ta obserwacja zapoczątkowała nową dziedzinę – psychologię kolorów. Czym jest psychologia kolorów? Psychologia kolorów nie jest nauką w ścisłym znaczeniu. Wpływ fizjologiczny barw jest dobrze udokumentowany, jednak dyscyplina ta wciąż jeszcze jest niedojrzała w kontekście naukowym. Mówiąc o psychologii kolorów, na myśli trzeba mieć interdyscyplinarną …

psychologia-kolorow-d1b9e42.jpg
width: 1000
height: 666

Idealna godzina na egzamin na studiach? Naukowcy wskazali porę
type: item
date: 2025-07-28T11:28:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: psychologia
subject: studenci
subject: włochy
description: Wśród studentów krążą mity, kiedy najlepiej podejść do egzaminu. Teraz naukowcy przeanalizowali ponad 100 tys. egzaminów ustnych i uzyskali jasną odpowiedź – szanse studentów na pomyślny przebieg sprawdzianu ich wiedzy zdecydowanie zależały od pory dnia.
encoded: Spis treści: Wymagający test wiedzy na uczelni Najlepiej – koło południa Jakie jest wyjaśnienie fenomenu? Egzaminy na studiach owiane są legendami, a sesje w czasie których się odbywają – to moment największego stresu w życiu żaków. Nagromadzenie egzaminów na uniwersytecie może przyprawić zawrót głowy, a poza tym bywa męczące. Teraz naukowcy przebadali dużą grupę żaków z Włoch. Postanowili sprawdzić, kiedy najlepiej podchodzić do ustnych egzaminów. Wymagający test wiedzy na uczelni Naukowcy przeanalizowali próbę ponad 100 000 egzaminów ustnych przeprowadzonych przez 680 egzaminatorów dla 1243 kursów. Odkryli, że na szanse studentów na zdanie egzaminu miała wpływ pora dnia, w której egzamin się rozpoczynał. Egzaminy ustne w Italii są standardowym testem wiedzy po semestrze lub roku nauki. Mogą one obejmować dowolny materiał z programu studiów i są natychmiast oceniane przez egzaminatora. Najlepiej – koło południa Wyniki pokazały, że studenci mieli mniejsze szanse na zdanie egzaminów zaplanowanych przed godziną 9:00 lub po godzinie 15:00 w porównaniu ze studentami przystępującymi do egzaminów około południa. – Wykazaliśmy, że wyniki oceny akademickiej zmieniają się systematycznie w ciągu dnia, a najwyższy odsetek zdawalności występuje około południa – powiedział prof. Carmelo Mario Vicario, dyrektor Laboratorium Neurobiologii Społeczno-Poznawczej na Uniwersytecie w Mesynie i główny autor artykułu opublikowanego w czasopiśmie „Frontiers in Psychology”. Oznacza to, że pora egzaminu może być kluczowym czynnikiem wpływającym na sukces lub porażkę żaków. I nawet po wykluczeniu innych czynników szanse na zdanie egzaminu były najwyższe w porze lunchu, a najniższe na początku lub na końcu dnia. Jakie jest wyjaśnienie fenomenu? Naukowcy twierdzą, że ich ustalenia można wyjaśnić rytmem fizjologicznym wpływającym na zmęczenie i czujność. Gorsze wyniki we wczesnych godzinach dnia mogą wynikać z konkurujących ze sobą chronotypów, czyli indywidualnych wzorców snu i czuwania. Osoby …

studenci-91ba223.jpg
width: 5960
height: 3973

Starożytny lud Peru utrzymywał porządek w nietypowy sposób. Używał środków halucynogennych
type: item
date: 2025-07-21T06:48:14.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: halucynogeny
subject: narkotyki
subject: odkrycia archeologiczne
subject: peru
subject: psychologia
description: Nowe badania wykazały, że ludzie w Andach, na terenie dzisiejszego Peru, stosowali rośliny psychoaktywne, aby zachować porządek społeczny. Wykazała to analiza chemiczna rurek do zażywania tabaki.
encoded: Spis treści: Substancje halucynogenne w starożytnych społecznościach Halucynogeny umacniały władzę lokalnych elit Przerażające rytuały miały wzmocnić autorytet władców Społeczności przed wiekami na całym świecie korzystały z roślin psychoaktywnych i zawartych w nich substancji. Większość kultur robiła to w celach rytualnych i ceremonialnych, ale także leczniczych. Wiadomo, że Majowie i Aztekowie używali grzybów psylocybinowych, peyotlu (Lophophora williamsii) oraz napojów z roślin, jak np. ayahuasca, w ceremoniach szamańskich. Z kolei plemiona amazońskie stosowały ayahuaskę do osiągania wizji spirytystycznych i uzdrawiania innych. Substancje halucynogenne w starożytnych społecznościach Ale roślinne środki psychoaktywne odgrywały także bardzo ważną rolę społeczną. Od dawna wiadomo, że zażywanie takich substancji miało m.in. integrować społeczności starożytne. Niektóre dowody wskazują, że były bardzo powszechne wśród elit rządzących, które w ten sposób podejmowały decyzje polityczne. – Powszechnie uważa się, że działalność rytualna odegrała ważną rolę w rozwoju złożonych formacji społeczno-politycznych na całym świecie. W Andach Środkowych różnorodne dowody wskazują, że działalność rytualna często obejmowała wywoływanie zmienionych stanów psychicznych – napisali naukowcy na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences”. W swoim artykule badacze przedstawili wyniki analiz mikrobotanicznych i chemicznych rurek do zażywania tabaki, które wykazały wykorzystanie roślin psychoaktywnych w ramach rytuału. Miał on obejmować niemal całe społeczeństwo ludu andyjskiego, żyjącego na terytorium dzisiejszego Peru w Chavín de Huántar w pierwszym tysiącleciu p.n.e. Halucynogeny umacniały władzę lokalnych elit To stanowisko archeologiczne kultury Chavín, które położone jest na północy górskich obszarów. W okresie powstawania i istnienia miasta zaczęto uprawiać kukurydzę, a także inne nowe rośliny. Ludność zaczęła budować miejskie ośrodki, co przyczyniło się późnie…

chavin-narkotyki-rurki-9228b0e.jpg
width: 4160
height: 2072

Miała 79 lat, gdy przeprowadziła się na drugi koniec świata. Uważa, że to najlepsza decyzja w jej życiu
type: item
date: 2025-07-13T13:15:29.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: emerytura
subject: nowy jork
subject: paryż
subject: psychologia
description: Przeprowadzka na emeryturze dla wielu wydaje się nieosiągalna lub wręcz niewyobrażalna. A jednak nie brakuje osób, które właśnie wtedy decydują się na radykalne zmiany. Co sprawia, że po 70. roku życia niektórzy wybierają zupełnie nowy początek?
encoded: Spis treści: Od Sorbony po Nowy Jork. Jak dojrzewało marzenie o Paryżu? Nowe życie po 80-tce. Przeprowadzka na inny kontynent Dlaczego ludzie po 70-tce podejmują takie decyzje? Coraz częściej w mediach pojawiają się historie osób, które dopiero na emeryturze decydują się na radykalne życiowe zmiany. Dla jednych to życie na pokładzie statku i rejs dookoła świata, jak w przypadku 77-letniej Sharon. Dla innych, jak Mary Jane z Nowego Jorku, to przeprowadzka na inny kontynent. Mając 79 lat porzuciła doskonale znane sobie życie i zamieszkała w Paryżu. Choć początki były trudne, dziś nie ma wątpliwości, że to jedna z najlepszych decyzji, jakie kiedykolwiek podjęła. Od Sorbony po Nowy Jork. Jak dojrzewało marzenie o Paryżu? Mary Jane Walkie dorastała w Teksasie w USA, ale od najmłodszych lat wiedziała, że chce zobaczyć różne zakątki świata. Mając 21 lat wyjechała do Francji, gdzie przez rok studiowała na Sorbonie. Później dostała pracę w Ameryce Południowej i przez kolejne lata mieszkała m.in. w Boliwii oraz Paragwaju, przy okazji perfekcyjnie opanowując język hiszpański. Następnie osiadła w Nowym Jorku. Tam zaczęła śpiewać w chórze, z którym koncertowała w różnych częściach świata. 10 lat temu ze swoimi przyjaciółmi wróciła do Paryża i na nowo się w nim zakochała. – Nowy Jork jest wspaniały, ale na różnych etapach życia pragnie się innych rzeczy. (...) Stwierdziłam, że chciałabym przeprowadzić się do Francji – wspominała w wywiadzie dla CNN. Od tamtej pory starała się być w Paryżu przynajmniej dwa razy do roku, poznając kulisy miejscowego życia. Finalnie w grudniu 2021 roku sprzedała swoje nowojorskie mieszkanie i na stałe przeniosła się do stolicy Francji. – Udało mi się uzyskać za nie bardzo dobrą cenę. Wystarczyło na życie, choć nie na zakup nowego lokum w stolicy Francji. Ale tutaj jestem – dodała. Nowe życie po 80-tce. Przeprowadzka na inny kontynent Dziś Mary Jane ma 83 lata i mieszka w spokojnej dzielnicy na południowo-zachodnich obrzeżach Paryża. Cały czas pracuje…

mary-jane-wilkie-42a498e.jpg
width: 2048
height: 1366

To uczucie, jakbyś unosił się nad sobą. Naukowcy wyjaśniają, co naprawdę się dzieje
type: item
date: 2025-07-01T13:30:55.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: psychologia
description: Niektórzy robią to celowo – przez medytację. Inni doświadczają tego w szpitalach, w czasie operacji. OBE, czyli wyjścia z ciała, fascynują i przerażają. Teraz wiemy o nich więcej.
encoded: Spis treści: Kiedy doświadczamy OBE? Kto ma szansę na doświadczenia poza ciałem? Choć to brzmi jak wątek z literatury fantasy, OBE są zjawiskiem realnie zgłaszanym przez ludzi na całym świecie. Chodzi o tzw. doświadczenia poza ciałem, znane jako out-of-body experiences – stąd ich angielski skrót OBE. To subiektywne przeżycia, podczas których człowiek ma wrażenie, że jego świadomość oddziela się od ciała fizycznego i widzi rzeczywistość z innej perspektywy. W relacjach osób doświadczających OBE powtarza się motyw obserwowania własnego ciała z góry, jakby unosząc się w powietrzu. Kiedy doświadczamy OBE? OBE mogą być spontaniczne lub wywoływane świadomie, np. poprzez medytację, praktyki duchowe, użycie substancji psychoaktywnych czy w stanach granicznych (podczas silnego stresu lub w sytuacjach zagrożenia życia). Zdarzają się również w kontekście zaburzeń neurologicznych, snu (np. paraliż przysenny), a także jako reakcja na użycie narkozy podczas operacji. Współczesna neurologia wiąże OBE z nieprawidłowym funkcjonowaniem prawej półkuli mózgu. Znajduje się tam obszar odpowiedzialny m.in. za integrację bodźców zmysłowych i świadomość własnego ciała w przestrzeni. Kto ma szansę na doświadczenia poza ciałem? Najnowsze badanie, przeprowadzone przez dr Marinę Weiler z University of Virginia, pozwala lepiej zrozumieć, jakie cechy psychologiczne i doświadczenia życiowe mogą predysponować ludzi do tego typu przeżyć. Zespół naukowców zbadał grupę 545 dorosłych osób, z których część doświadczyła OBE. Okazało się, że osoby te częściej niż inni cierpiały na objawy depresji i lęku. Uzyskiwały też wyższe wyniki w testach oceniających zjawiska dysocjacyjne. Są to m.in. oderwanie od rzeczywistości czy poczucie oddzielenia od własnych myśli i emocji. Co istotne, badani, którzy doświadczyli OBE, znacznie częściej zgłaszali traumy z dzieciństwa. 40% z nich uzyskało wyniki wskazujące na umiarkowany poziom doświadczeń dysocjacyjnych, w porównaniu do 14% osób, które nigdy nie doświadczyły pr…

Doswiadczenie-poza-cialem-71780b3.jpg
width: 7241
height: 4827

Dlaczego lubimy się zakładać? Nawet najbardziej znani naukowcy obstawiają zakłady
type: item
date: 2025-06-07T09:31:11.000Z
creator: Kazimierz Pytko
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: naukowcy
subject: psychologia
description: Uwielbiamy się ekscytować, mieć rację i wpływać na rzeczywistość. Zakładając się, spełniamy wszystkie te potrzeby, nie ryzykując przy tym zbyt wiele.
encoded: Spis treści: Potrzeba ekscytacji Zakłady motorem postępu Myślenie magiczne Zakłady Hawkinga W herbaciarni słynnego ośrodka badawczego Bell Laboratories popołudniami spotykali się naukowcy, by w swobodnej atmosferze porozmawiać o intrygujących problemach. Dyskusje często zamieniały się w trudne do rozstrzygnięcia spory i za najlepszy sposób ich zakończenia uznawano zakład. Jego zawarcie potwierdzano wpisem do specjalnej księgi, którą wypełniano przez kilkadziesiąt lat. Do 1990 r., kiedy to „Księga zakładów” zniknęła. Ukradł ją ktoś, kto nie potrafił przegrywać. Dziś taki „numer” niewiele by dał. Naukowe zakłady przeniosły się bowiem do internetu, a tam nic nie ginie. W serwisie Long Bets zawarto już setki formalnych naukowych zakładów. Np. o to, czy do 2030 r. powstaną sterowane całkowicie automatycznie samoloty pasażerskie albo czy w 2060 r. liczba ludności świata będzie mniejsza niż obecnie. Najdłużej na rozstrzygnięcie poczeka zakład o to, czy w 2150 r. będzie żyła przynajmniej jedna osoba urodzona w roku 2000. Potrzeba ekscytacji Nie tylko naukowcy uwielbiają się zakładać. Zakładamy się wszyscy i o wszystko. Każda sytuacja zawierająca element niepewności może być pretekstem do zakładu, a jedyną granicę stanowi wyobraźnia. Pewien Kanadyjczyk założył się o 15 tys. dolarów, że wytrzyma miesiąc mieszkania w męskiej łazience (wygrał). Gwiazdor NBA Shaquille O’Neil założył się z własnym menedżerem, że wejdzie bez zapowiedzi do Białego Domu (powstrzymali go agenci Secret Service). Przed piłkarskim mundialem w 2014 londyńscy bukmacherzy przyjmowali zakłady, czy urugwajski piłkarz Luis Suarez ugryzie w czasie meczu któregoś z rywali. Opłacało się zaryzykować – Suarez chapnął zębami Włocha Giorgio Chielliniego, za co miłośnicy zakładów inkasowali 175 funtów (za jednego postawionego). Jak mówi prof. Tomasz Zaleśkiewicz, kierownik Katedry Psychologii Ekonomicznej SWPS i Centrum Badań nad Zachowaniami Ekonomicznymi zakładając się, kieruje nami potrzeba ekscytacji. – Większość…

thorne-hawking-zaklad-8403536.jpg
width: 1024
height: 721

Zapomnij o stresie i bezsenności. Nauka potwierdza wpływ plaży na zdrowie
type: item
date: 2025-05-26T06:57:55.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: morze
subject: plaże
subject: psychologia
subject: Zdrowie
description: Czy plaża może uzdrowić ciało i duszę? Naukowcy, surferzy i psycholodzy są zgodni co do tego, że przebywanie nad wodą koi nerwy, zmniejsza ból i buduje więzi. Oto co mówią najnowsze badania.
encoded: Spis treści: Więcej wody, mniej stresu Niebieska siłownia Ból a plaża Plaża buduje więzi Wybrzeże od dawna uważane jest za miejsce sprzyjające zdrowiu. W XVIII-wiecznej Europie lekarze zalecali pobyt nad morzem w leczeniu gruźlicy, trądu i innych chorób. Pacjenci kąpali się (a czasem też pili) w wodzie morskiej bogatej w minerały. Wieczorami zasypiali przy dźwiękach fal i morskiego wiatru. Choć niektóre z tych metod zostały obalone, współczesna nauka nadal potwierdza, że natura dobrze wpływa na zdrowie. Już w 1984 roku badania wykazały, że pacjenci po operacjach szybciej wracali do zdrowia, jeśli mieli widok na przyrodę zamiast na ścianę. Od tego czasu psychologia środowiskowa bada, dlaczego przebywanie na łonie natury działa na nas tak dobrze. Początkowo skupiano się głównie na zieleni – parkach czy lasach. Obecnie coraz więcej naukowców przygląda się „niebieskim przestrzeniom” – takim jak morza, jeziora czy rzeki. Jednym z pionierów tej dziedziny jest Mat White – psycholog środowiskowy, a prywatnie surfer i pływak. W 2010 roku wraz z zespołem udowodnił, że zdjęcia natury z elementami wody oceniane są jako bardziej atrakcyjne i relaksujące. To badanie, cytowane już ponad tysiąc razy, zapoczątkowało współczesny nurt badań nad niebieskimi przestrzeniami. Co tak naprawdę dzieje się z ciałem i umysłem, gdy spędzamy czas nad wodą? Więcej wody, mniej stresu Już pierwsze kroki po plaży często prowadzą do tzw. przywrócenia uwagi. To stan, w którym umysł wycisza się i łagodnie skupia na otoczeniu. White przeanalizował dane od ponad 4 000 mieszkańców Anglii. Pytał, które krajobrazy dają im najwięcej spokoju. Wybrzeże wypadło nieco lepiej niż lasy i góry. Dlaczego plaża tak nas uspokaja? Catherine Kelly, autorka książki „Blue Spaces: How and Why Water Can Make You Feel Better”, uważa, że chodzi o skalę krajobrazu. Dźwięki fal i rozległe horyzonty dają poczucie przestrzeni i perspektywy. Patrzenie w dal budzi poczucie zachwytu. Ten stan pozwala oderwać się od codziennych zmart…

Dzien-na-plazy-dziala-jak-terapia-cbca431.jpg
width: 5464
height: 3640

Plotkowanie przynosi wiele korzyści. Co zawdzięczamy plotkom?
type: item
date: 2025-05-24T12:27:23.000Z
creator: Agnieszka Fiedorowicz
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: psychologia
subject: Społeczeństwo
description: Słyszeliście? Plotkowanie może pełnić wiele pożytecznych funkcji. Buduje więzi, poprawia nastrój, skąpców zachęca do hojności, a pracowników – do współpracy.
encoded: Spis treści: Zła sława plotki Plotkowanie wzmacnia więzi Plotkowanie jako umiejętność społeczna Plotka scala grupę Rola plotek w pracy Kiedy pojawia się mobbing Doktor Natascia Brondino nie tylko lubiła plotkować, ale zauważyła, że po „sesji” plotek z koleżanką czuje z nią większą bliskość. „Czy istnieje biochemiczna przyczyna tej bliskości?”– zastanowiła się badaczka. By znaleźć odpowiedź na to pytanie, wraz z zespołem z włoskiego Uniwersytetu w Pavii przebadała dwie grupy studentek. W pierwszej tak pokierowano dyskusją, że uczestniczki zaczęły plotkować o nieplanowanej ciąży jednej z koleżanek, w drugiej współpracowniczka Brondino opowiedziała o swojej kontuzji sportowej. Następnie obie grupy dyskutowały na temat neutralny. Badanym po każdej sesji mierzono poziom oksytocyny i kortyzolu w ślinie. O ile poziom hormonu stresu zmalał we wszystkich przypadkach, o tyle poziom oksytocyny wzrósł aż o 50% w grupie „plotkującej” o ciąży, o 2% w grupie rozmawiającej o kontuzji, natomiast przy temacie neutralnym spadł. Oksytocyna uwalniana jest w organizmie, gdy dotykamy się i przytulamy. Jej wzrost w czasie plotkowania zdaniem Brondino dowodzi, że plotka pomaga tworzyć więzi między ludźmi. Zła sława plotki Nie, nie przesłyszeliście się! Mowa o tej samej plotce, przed którą ostrzega już Biblia („Nie noście próżnych pogłosek”). Tej, która w ludowym przysłowiu „obiegnie całe miasto, zanim prawda zdąży wdziać buty” i która jest zajęciem ludzi „o małych umysłach” (podczas gdy te wielkie dyskutują o ideach). W staroangielskim istniało słowo godsibb oznaczające pierwotnie przyjaciela rodziny. W XVI w. zaczęto go używać jako określenia „osoby oddającej się czczej gadaninie”. W tym samym czasie upowszechnił się w Europie, a później także w Ameryce, tzw. Scold’s Bridle, przyrząd do karania plotkarzy, który był formą kagańca lub żelaznej maski uniemożliwiającej ukaranemu mówienie. – Mimo tak złej reputacji najnowsze badania pokazują, że plotkowanie spełnia szereg pożytecznych funkcji –…

plotkowanie-2296e9f.jpg
width: 1000
height: 672

Czym jest ASMR? Naukowcy wciąż nie umieją wyjaśnić tego fenomenu
type: item
date: 2025-05-24T07:59:18.000Z
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: mózg
subject: psychologia
subject: relaks
description: Internet oszalał na punkcie filmów ze specjalnie spreparowanymi dźwiękami i obrazami, które mają dawać zarazem euforię i błogość. Czy ASMR to tylko złudzenie, czy realne zjawisko, którego nie potrafimy jeszcze wyjaśnić?
encoded: Spis treści: Co to jest ASMR? Popularność ASMR ASMR w internecie Naukowcy o ASMR Co wywołuje ASMR? Czy pamiętasz z dzieciństwa zabawę „Idzie rak nieborak”? Mama albo babcia wędrowała palcami po twojej ręce, a na końcu lekko szczypała. Czy czułeś przyjemne mrowienie w karku i trudne do opisania uczucie, obejmujące ramiona i potylicę? Czy przeszywa cię przyjemny dreszcz, gdy strzyże cię fryzjer? A może działa na ciebie mruczenie do ucha? Prawdopodobnie doświadczasz fenomenu znanego jako ASMR – zjawiska, które znalazło już tysiące „wyznawców” na YouTubie, ale dzieli naukowców. Co to jest ASMR? Skrót ASMR pochodzi od terminu autonomous sensory meridian response (w wolnym tłumaczeniu: euforyczna odpowiedź układu autonomicznego). Pod tym pojęciem kryje się stan odprężenia, spokoju i błogości, opisywany – raz – jako miłe odczucie mrowienia, dwa – jako „łagodne lub intensywne dreszcze”, trzy – jako „orgazm” mózgu. Występuje on mimowolnie w odpowiedzi na pewne zewnętrzne bodźce: dźwięki, szepty, szmery, mruczenie, łaskotanie, subtelne muśnięcia karku, włosów. Nie muszą być to tylko bodźce, które odbieramy w wyniku bliskiego, intymnego kontaktu z drugą osobą. ASMR możemy doświadczać także podczas wizyty u fryzjera czy kosmetyczki, a nawet obserwując czyjąś systematyczną pracę (np. układanie kredek). Bo najbardziej liczy się delikatność i powtarzalność doznań. Popularność ASMR Choć wiele osób jest wrażliwych na to zjawisko, nikt nie próbował go opisywać ani nie zadawał sobie pytań o jego naturę. Pierwszy głos w tej sprawie pojawił się w 2008 r. Na stronach Yahoo! zawiązało się Stowarzyszenie Sensualistów, ogłaszając swój manifest, w którym można było przeczytać: „Mamy wiele pytań, na które szukamy odpowiedzi. I nie chodzi bynajmniej o sposoby leczenia tej „przypadłości”, ale o odkrycie tego, co ją wywołuje”. Na stronę stowarzyszenia trafiało coraz więcej zainteresowanych, którzy niezależnie od siebie wklepywali w wyszukiwarkę takie frazy jak „dziwne odczucia w głowie” czy „mro…

asmr-f5f011c.jpg
width: 1000
height: 527

Pora roku wpływa na to, jak głosujesz. Tak twierdzą naukowcy
type: item
date: 2025-05-12T09:36:31.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: nauka
subject: odkrycia
subject: psychologia
subject: Wolny czas
description: Jesienią myślisz jak konserwatysta, a latem bliżej ci do liberała? To nie przypadek. Badania pokazują, że nasze postawy moralne zmieniają się wraz z porami roku i mają wpływ na decyzje przy urnie wyborczej.
encoded: W tym artykule: Pięć najważniejszych wartości Latem liberałowie, jesienią konserwatyści Kiedy wybory? Termin ma znaczenie Związek pór roku z wartościami moralnymi badali naukowcy z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej. Wykorzystali internetowe ankiety, które przez ostatnią dekadę wypełniło prawie 230 tys. Amerykanów. Okazało się, że na poglądy badanych wpływał kalendarz. Poparcie dla pięciu podstawowych wartości moralnych zmieniało się wraz z porami roku. Jesienią i wiosną ankietowali bardziej popierali wartości konserwatywne. Podobne wyniki dała analiza mniejszej ilości danych z Kanady i Australii (choć już nie Wielkiej Brytanii). Wnioski z badania są ważne i ciekawe. Jeśli jesienią ludzie są z natury bardziej konserwatywni, może to oznaczać, że wybory przeprowadzane w tym terminie automatycznie dają przewagę partiom z prawej strony sceny politycznej. Z kolei sędziowie orzekający w środku lata mogą być bardziej liberalni – i w swoich poglądach, i wyrokach. Pięć najważniejszych wartości Naukowcy wykorzystali dane zebrane dzięki stronie YourMorals.org, działającej od 2009 roku. Bada ona nasz stosunek do następujących wartości: Lojalność. Poświęcenie dla swojej grupy i utrzymywanie z nią silnych więzi. Autorytet. Szacunek i podporządkowanie się władzom i istniejącym regułom. Czystość. Szacunek dla świętości i tradycji. Troska. Przyjazny stosunek do ludzi i zapobieganie krzywdzie dziejącej się innym. Równość. Równe traktowanie wszystkich ludzi. Trzy pierwsze wartości – lojalność, autorytet i czystość – psychologowie społeczni uznają wartości „łączące” (ang. binding). Promują one podporządkowanie się grupie i jej normom. W polityce charakteryzują konserwatystów. Z kolei troska i równość koncentrują się na prawach jednostki i jej dobrostanie. To wartości uznawane za liberalne. Latem liberałowie, jesienią konserwatyści Wyniki badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym „PNAS” pokazują wyraźny trend. Wiosną i jesienią respondenci wypełniający kwestionariusze wyżej cenili wart…

GettyImages-1726771527-47ce1f2.jpg
width: 1024
height: 683