Właściciele psów nie zauważają ich bólu. Nieoczywiste objawy, które warto znać
Każdy opiekun związany ze swoim psem może mieć wrażenie, że rozumie go bez słów – z wzajemnością. I tak w wielu przypadkach jest. Jednak nowe badania sugerują, że ludzie mają problem z rozpoznaniem fizycznego cierpienia u psów. Warto znać subtelne sygnały bólu u naszych pupili.
Zwierzęta zwykle starają się zatuszować swoje cierpienie. Na przykład nie wokalizują, chyba że doznały nagłego silnego urazu. Większość przypadków bólu psy (i inne ssaki) skrzętnie ukrywają. Takie zachowanie ma głębokie korzenie ewolucyjne – jest formą ochrony przed drapieżnikami. Jednak opiekunom może utrudnić rozpoznanie, że z ich zwierzakiem dzieje się coś niedobrego. Nowe badanie dowodzi, że ludzie mają problemy z rozpoznaniem bólu u swoich psów. Ludzie nie potrafią odczytać sygnałów bólu u psów Badanie przeprowadzili naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie. 530 właścicieli psów oraz 117 osób nieposiadających psa wypełniło kwestionariusz z listą 17 rodzajów psich zachowań. Zostali poproszeni o ocenę prawdopodobieństwa, że dane zachowanie wskazuje na ból. W rzeczywistości wszystkie 17 wymienionych zachowań było sygnałami, że pies cierpi. Wśród nich były zachowania oczywiste, takie jak wahanie przy podnoszeniu łap, brak chęci do zabawy oraz zmiany nastroju. Tu uczestnicy badania nie mieli problemów z oceną. Nie zdawali sobie jednak sprawy z bardziej subtelnych wskaźników bólu, takich jak: ziewanie, oblizywanie warg i nosa, unikanie wzroku i większa częstotliwość mrugania. Tymczasem to wszystko są sygnały dyskomfortu, a potencjalnie cierpienia. Nie brakowało i większych zaskoczeń: uczestnicy nieposiadający psów lepiej rozpoznawali, że zastygnięcie w bezruchu i odwracanie głowy lub ciała są sygnałami bólu. Sugeruje to, że właściciele czworonogów mogą z czasem tracić wrażliwość na subtelne sygnały. Nieoczywisty związek między bólem a zachowaniem Uczestników poproszono też o ocenę trzech konkretnych przypadków zachowań. Dwa z opisanych psów cierpiały na bolesne schorzenia. Trzeci przypadek nie był związany z bólem. Właściciele psów dobrze rozpoznali, że skakanie i unoszenie łap to sygnały bólu. Jednak zachowania bardziej subtelne – niepokój w nocy i „śledzenie” członków rodziny krok w krok – okazały się trudniejsze. Tu nie było różnic między opiekunami psów, a osobami bez psa – rozpoznawały sytuację jednakowo źle. Nie dziwi fakt, że ci którzy mieli doświadczenie z cierpiącymi psami, lepiej rozpoznawali oznaki bólu. Interesującym wnioskiem z tego badania jest to, że samo posiadanie psa nie zmieniało zbyt dużo w umiejętnościach zauważenia psiego cierpienia. Jak zwierzęta okazują ból? Poprzednie badania wykazały, że różne gatunki zwierząt okazują ból na różne sposoby. Na przykład króliki często zastygają w bezruchu, co może być mylnie wzięte za strach. Coraz częściej stosuje się również skale grymasów twarzy (facial grimace scales) do oceny bólu u wielu gatunków, w tym u kotów i koni. Narzędzia te śledzą różne ruchy mięśni, takie jak zamykanie oczu. U psów subtelne i nieoczywiste oznaki bólu to między innymi: zmieniona częstotliwość mrugania, chwilowe pauzy lub zastyganie w bezruchu, zwiększona reaktywność na hałas, zaburzone wzorce snu, nadmierna potrzeba bliskości, nietypowe lizanie lub gryzienie własnego ciała, niechęć do dotyku, dyszenie, ziewanie, oblizywanie się, unikanie wzroku, leżenie w nietypowych miejscach, szukanie ustronnych miejsc, brak energii, bezruch. Nawet zmiany w ułożeniu uszu psa, jakości sierści i jej ułożeniu, mogą wskazywać na ukryty dyskomfort. Zatem, jeśli uważasz, że twój pies potrzebuje szkolenia z powodu stopniowej lub nagłej zmiany w zachowaniu, zastanów się, czy jego zachowanie nie jest po prostu oznaką bólu. Źródła: PLOS One, The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Wojna domowa wśród szympansów. Dlaczego dawni przyjaciele zaczęli się zabijać?
Szympansy z Ngogo w Parku Narodowym Kibale w Ugandzie – największa znana nauce dzika społeczność tego gatunku – trwale podzieliły się na dwie grupy. Badacze opisują, że po rozłamie zakończonym w 2018 r. doszło do serii śmiertelnych ataków między dawnymi członkami wspólnoty.
Przez pierwsze dwie dekady badań afrykańskie Ngogo uchodziło za model społecznej „plastyczności” typowej dla szympansów. Zwierzęta tworzyły zmienne podgrupy i swobodnie przemieszczały się między nimi, utrzymując relacje w skali całej wspólnoty. Ten układ – znany jako dynamika fission–fusion – pozwala łączyć współpracę z elastycznością. Jednego dnia osobniki rozchodzą się do „zajęć w podgrupach”, następnego znów spotykają. Społeczność z Ngogo została przedstawiona m.in. w serialu dokumentalnym Netfliksa „Chimp Empire” (Imperium szympansów) . Około 2015 r. obserwatorzy zaczęli jednak dostrzegać coś, co w tak dużej, dzikiej społeczności jest sygnałem alarmowym: rosnącą polaryzację. Dwa zgrupowania szympansów, określane później jako „zachodnie” i „centralne”, coraz częściej się mijały i unikały kontaktu. Zmiana zbiegała się z przetasowaniami w hierarchii dominacji. Pojawiła się rok po śmierci kilku dorosłych samców, którzy mogli pełnić rolę „łączników” spajających rozległą strukturę społeczną. Rozłam prowadzi do wojny domowej Do 2018 r. podział był już pełny i trwały: szympansy funkcjonowały jako dwie odrębne grupy, zajmujące osobne terytoria. W tym momencie historia przestaje dotyczyć wyłącznie reorganizacji życia społecznego, a zaczyna opowiadać o cenie, jaką płacą zwierzęta, gdy dawni partnerzy stają się rywalami. W latach 2018–2024 badacze odnotowali lub – na podstawie mocnych przesłanek terenowych – wnioskowali z wysoką pewnością o serii skoordynowanych ataków. W bilansie znalazło się siedem napaści na dorosłych samców oraz 17 ataków na niemowlęta. Dawni przyjaciele, którzy w czasie wcześniejszych obserwacji trzymali się za ręce, teraz rzucili się sobie do gardeł. Jeden z ataków można zobaczyć na filmie nagranym przez badaczy. – Szczególnie uderzające jest to, że szympansy zabijały byłych członków własnej grupy – mówi Aaron Sandel, profesor antropologii na Uniwersytecie Teksańskim w Austin i główny autor badania. – Nowe tożsamości grupowe okazały się silniejsze niż relacje oparte na współpracy, które istniały od lat. Od 2021 r. dzieciobójstwo miało pojawiać się częściej; w opisie badań mowa o kilku zgonach rocznie. Zespół podkreśla, że rzeczywista skala przemocy mogła być większa, bo część osobników znikała bez jednoznacznego wyjaśnienia. Cała sytuacja może zostać porównana do wojny domowej między ludźmi, choć badacze dystansują się wobec takiego określenia. Co to odkrycie mówi o naturze konfliktu? Trwałe rozłamy wśród szympansów są wyjątkowo rzadkie. Szacunki oparte na danych genetycznych sugerują, że takie zdarzenia mogą zachodzić mniej więcej raz na 500 lat. W tym kontekście Ngogo staje się czymś więcej niż głośną obserwacją: to rzadkie wgląd w proces, który zwykle umyka badaczom. Wcześniej opisywano przypadek wojny szympansów z lat 70. w Gombe w Tanzanii. Jednak do dziś towarzyszą mu spory, m.in. z powodu dokarmiania tamtejszych szympansów przez ludzi. W Ngogo zwierzęta nie były dokarmiane, a obraz zmian powstał dzięki długiemu, niemal trzydziestoletniemu ciągowi obserwacji i danych zbieranych przez duży zespół terenowy. Autorzy pracy, opublikowanej w prestiżowym czasopiśmie „Science”, zwracają uwagę na jeszcze jeden wymiar. Przemoc była wymierzona nie w „obcych”, lecz w byłych członków tej samej społeczności. To dlatego wynik odbił się szerokim echem w dyskusjach o źródłach konfliktów. Badacze widzą w nim wyzwanie dla poglądu, że zbiorowa przemoc u ludzi musi być napędzana przede wszystkim przez kulturowe „znaczniki” tożsamości, takie jak etniczność czy religia. W przypadku szympansów do polaryzacji i śmiertelnych starć wystarczyły zmienione relacje i lokalna rywalizacja. Sytuacja z Ngogo przypomina, jak krucha bywa równowaga w złożonych społecznościach – i jak wiele mówi o niej cierpliwa, wieloletnia praca w terenie. Im dokładniej rozumiemy mechanizmy dzielące grupy, tym lepiej potrafimy rozpoznawać moment, w którym współistnienie zaczyna się niepostrzeżenie rozpadać. – Możemy mieć sposób na zmniejszenie konfliktów społecznych w naszym życiu osobistym. Jak podsumowuje nasza praca, to właśnie w drobnych, codziennych aktach pojednania i ponownego spotkania między jednostkami możemy znaleźć szansę na pokój – podkreśla prof. Sandel. Źródło: Science
Ptaki też potrzebują czułości. Delikatny dotyk sprawia, że kurczęta są szczęśliwsze
O kurczakach myślimy zwykle – niestety – jako o zwierzętach hodowlanych. Traktujemy je w kategoriach rosołowych, a zapominamy o bogatym świecie emocjonalnym ptaków. Brzmi to egzotycznie? Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu w Bristolu rzucają nowe światło na potrzeby najmłodszych mieszkańców kurników i okazuje się, że kurczaki – tak jak psy i koty – czerpią realne korzyści z delikatnego ludzkiego dotyku. Bardzo go potrzebują.
Naukowcy z Bristol Veterinary School opublikowali w czasopiśmie „Animal Welfare” wyniki eksperymentu, który może zmienić sposób traktowania przez nas drobiu. Badanie wykazało, że czułe interakcje z człowiekiem nie tylko redukują u piskląt lęk, ale przede wszystkim wywołują u nich nowe, pozytywne emocje. To kluczowe odkrycie dla poprawy dobrostanu zwierząt gospodarskich już na najwcześniejszym etapie ich życia. Jak zmierzyć radość kurczaka? Aby sprawdzić, czy ptaki faktycznie lubią kontakt z ludźmi, badacze wykorzystali test „uwarunkowanej preferencji miejsca” (CPP). Metoda ta opiera się na prostym założeniu: zwierzęta instynktownie wracają tam, gdzie czuły się dobrze. W badaniu wzięło udział 20 kurcząt niosek, które testowano w specjalnie przygotowanych pokojach. W pokoju A (interaktywnym) kurczęta doświadczały delikatnego głaskania, powolnych ruchów dłoni i cichego, łagodnego przemawiania ze strony człowieka. W pokoju B (neutralnym) człowiek był obecny, ale pozostawał całkowicie nieruchomy i milczący. Po serii sesji treningowych pisklęta mogły swobodnie wybierać, w którym miejscu chcą przebywać. Wynik był jednoznaczny: kurczęta konsekwentnie wybierały komorę, w której wcześniej doświadczyły czułości. Nie tylko brak strachu, ale realna przyjemność Najważniejszym wnioskiem z badania jest fakt, że pisklęta nie wykazywały unikania wobec neutralnego opiekuna. Oznacza to, że ich zachowanie nie było podyktowane ucieczką przed stresem, lecz aktywnym poszukiwaniem pozytywnego bodźca. – Odkryliśmy, ze delikatny kontakt może wyzwalać u młodych kurcząt pozytywne stany afektywne – tłumaczy dr Ben Lecorps, główny autor badania. – Spokojna interakcja ma potencjał przekształcenia relacji człowiek-zwierzę z opartej na lęku w pozytywną. Dlaczego powinno nam zależeć na dobrostanie kurczaków? Pierwszym argumentem jest oczywiście kontekst humanitarny. Zwierzęta hodowlane także zasługują na godne życie. Są jednak także aspekty bardziej pragmatyczne. Wczesne doświadczenia kurcząt mają kolosalny wpływ na ich późniejsze zachowanie, odporność na stres czy ogólne zdrowie. Wyniki z Bristolu sugerują, że wczesny kontakt fizyczny może trwale obniżyć poziom hormonów stresu w stadzie, a zmiana rutyny chowu może przynieść wymierne korzyści w systemach dobrostanu zwierząt – kurczaki po prostu będą zdrowsze. Ludzie mogą odgrywać aktywną rolę w kształtowaniu pozytywnych doświadczeń emocjonalnych zwierząt hodowlanych, co dotychczas było często pomijane przy przemysłowej produkcji żywności. A przecież jesteśmy całym światem, który znają. Nowy etos hodowli Praca naukowców jest krokiem milowym w rozumieniu psychologii ptaków. Udowodnili, że to istoty zdolne do odczuwania złożonych emocji, a ich potrzeba bliskości i bezpieczeństwa jest silnie zakodowana biologicznie. Czemu tak w zasadzie nas to dziwi? Choć wdrożenie „sesji głaskania” na masową skalę w dużych fermach może być ogromnym wyzwaniem logistycznym, wiedza ta otwiera drzwi do projektowania bardziej humanitarnych systemów opieki nad zwierzętami. Źródło: Animal Welfare Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W niewoli ludzkich oczekiwań. Jak współczesny styl życia krzywdzi nasze psy
Pies ma być cichy, grzeczny, wytrzymać samotność i zawsze cieszyć się na nasz widok. Brzmi znajomo? Według amerykańskiej badaczki to lista nierealnych oczekiwań, które odbijają się na zdrowiu i psychice zwierząt. Ten problem widać też w Polsce.
Spis treści: Kryzys zaufania i ucieczka w psią miłość Pies jako lekarstwo na samotność i stres „Psieci” wcale nie są szcześliwe W Polsce widać te same problemy Margret Grebowicz, profesorka nauk humanistycznych i filozofii na Missouri University of Science and Technology, jest autorką książki „Rescue Me” („Uratuj mnie”). To wnikliwa analiza współczesnej relacji ludzi i psów w USA. Według autorki jest ona symptomem głębokiego kryzysu społecznego. Niemal połowa amerykańskich gospodarstw domowych posiada psa, a większość właścicieli traktuje zwierzęta jak pełnoprawnych członków rodziny. Autorka argumentuje, że zjawisko to jest wyrazem rosnącego rozczarowania społeczeństwem i innymi ludźmi. W jej ujęciu psy stały się narzędziem do łagodzenia skutków erozji życia społecznego, oferując relacje, które dla wielu są łatwiejsze i bardziej satysfakcjonujące niż te z drugim człowiekiem. Ale ma to swoją cenę – także dla psów. Kryzys zaufania i ucieczka w psią miłość Współczesne USA borykają się z rozpadem więzi społecznych, co przejawia się w drastycznym spadku zaufania do innych ludzi – z 46% w 1972 roku do 34% w 2018 roku. Zjawisko to sprawia, że ludzie coraz rzadziej rozmawiają z nieznajomymi i spędzają więcej czasu w domu. Dla pokolenia milenialsów psy stały się alternatywą dla tradycyjnych wyznaczników stabilizacji, takich jak posiadanie dzieci czy własnego domu. Podczas pandemii COVID-19 wszystkie te trendy jeszcze się nasiliły. Badania z 2025 roku potwierdzają, że opiekunowie wyżej oceniają wsparcie otrzymywane od psów niż od partnerów czy dzieci, ceniąc ich „bezwarunkową miłość”. Pies jako lekarstwo na samotność i stres Prof. Grebowicz twierdzi, że ludzie emocjonalnie wykorzystują psy, czerpiąc korzyści, których nie potrafią uzyskać w sferze ludzkiej. To podejście jest w jej ocenie instrumentalne i szkodliwe – i to dla obu stron. Wobec psów mamy nierealne oczekiwania: mają one leczyć traumy, zastępować dzieci, redukować stres związany z pracą i poprawiać zdrowie psychiczne. Choć interakcje ze psami faktycznie przynoszą korzyści, traktowanie ich jako zasobu emocjonalnego spycha na dalszy plan ich potrzeby gatunkowe. Autorka ostrzega, że tak wysokie wymagania wobec zwierząt są wyrazem bezradności ludzi wobec problemów, których nie potrafią już rozwiązywać między sobą. Warto jednak pamiętać, że diagnoza prof. Margret Grebowicz nie jest jedyna. Inni badacze widzą współczesną relację ludzi i psów w trochę innym świetle: jako ułatwiającą kontakty międzyludzkie, a nie zastępującą je. „Psieci” wcale nie są szcześliwe Kultura tzw. „psieci” (fur babies) prowadzi według prof. Grebowicz do pogorszenia dobrostanu zwierząt. Od współczesnych psów oczekuje się, że będą: ciche i spokojne w mieszkaniach. przyjazne wobec każdego obcego człowieka i psa, którego spotkają na spacerze. zdolne do zostawania w samotności przez 8–10 godzin, a po powrocie właściciela – natychmiast gotowe do bycia radosnym towarzyszem. odporne na bodźce miejskie (hałas, tłumy, samochody). Czyż nie są to skrajnie wysokie wymagania? A to nie koniec. Właściciele często nie zaspokajają przy tym podstawowych psich potrzeb: kontaktu z innymi psami czy odpowiednio długich, swobodnych i powolnych spacerów. Zwierzęta, pozostawione same w domach na długie godziny, cierpią z powodu chronicznego stresu i nudy. Pozbawione kontaktu z psami, nie potrafią się zachować w ich towarzystwie – i tak rozpoczyna się „spirala” treningu, który przeważnie nadal przebiega w izolacji od innych psów. Współczesny styl życia i nierealne oczekiwania niemalże taśmowo „produkują” psy reaktywne, zalęknione i przebodźcowane. Prof. Margret Grebowicz przypomina skrajne postulaty niektórych etyków (m.in. Anny E. Charlton i Gary’ego Francione), aby wprowadzić wręcz zakaz posiadania zwierząt domowych. Z drugiej strony argumentuje, że pies to pierwsze zwierzę udomowione przez człowieka, więc takie „rozstanie” byłoby trudne do przeprowadzenia. Zdaniem badaczki świat bardziej skupiony na dobrostanie ludzi naturalnie stałby się lepszym miejscem również dla psów. W Polsce widać te same problemy Choć tekst prof. Grebowicz dotyczy USA, te same problemy w relacji ludzi z psami widać i w Polsce. Dotyczą one szczególnie psów miejskich, żyjących nieraz w nadmiernym uzależnieniu od człowieka. Mimo pozorów troskliwej opieki, często ich podstawowe potrzeby gatunkowe nie są zapewnione. Wiele z nich nie żyje bez kontaktu z innymi psami, a ich spacery są krótkie i pozbawione swobodnej eksploracji i jakiegokolwiek urozmaicenia. Nic więc dziwnego, że tak często słyszy się o „psach problemowych”. Niestety, także rozwiązywanie tych problemów często stoi w sprzeczności z potrzebami psa. Zdecydowana większość behawiorystów poleca opiekunom metody, które tylko te problemy pogłębiają, np. izolację od innych psów, skupianie uwagi na człowieku, warunkowanie smaczkami, a nawet karmienie tylko w nagrodę, i to na zewnątrz. Jednak większość to na szczęście nie wszyscy. Coraz większą popularność zyskuje tzw. nurt relacyjny w opiece nad psami, polegający na uwzględnianiu ich potrzeb gatunkowych. Nurt ten propaguje m.in. książka Ewy Pikulskiej i Agnieszki Ornatowskiej „Przyjaźń na dwie ręce i cztery łapy”. Źródła: The Conversation, E. Pikulska, A. Ornatowska „Przyjaźń na dwie ręce i cztery łapy” Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Psy uczą się słów przez podsłuchiwanie? Naukowcy zaskoczeni wynikami badań
Nowe badanie ujawnia, że niektóre psy potrafią uczyć się nazw przedmiotów wyłącznie przez podsłuchiwanie rozmów swoich właścicieli. Wyniki są porównywalne z umiejętnościami 1,5-rocznych dzieci.
Najnowsze badanie przeprowadzone przez zespół z Eötvös Loránd University (ELTE) oraz Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej (VetMedUni) rzuca nowe światło na możliwości poznawcze psów. Grupa badawcza skupiła się na wyjątkowych czworonogach, określanych jako „Gifted Word Learner” (GWL), czyli utalentowanych językowo psach potrafiących zapamiętywać nazwy setek zabawek. Do tej elitarnej grupy należą między innymi Bryn, 11-letni border collie z Wielkiej Brytanii, znający około 100 nazw zabawek, oraz Miso – 6-letni border collie z Kanady, który potrafi rozpoznać aż 200 różnych przedmiotów. Psy te zdumiewają nie tylko liczbą zapamiętanych słów, ale i sposobem, w jaki zdobywają tę wiedzę. Jak przeprowadzono eksperyment? Zespół badawczy z udziałem dr Shany Dror i dr Claudii Fugazzy przeprowadził dwa eksperymenty. W pierwszym z nich dziesięć psów z grupy GWL było uczone nazw dwóch nowych zabawek w dwóch różnych sytuacjach: Bezpośrednio: właściciele przedstawiali psom nowe zabawki i nazywali je, wchodząc z nimi w interakcję. Przez podsłuchiwanie: właściciele rozmawiali z inną osobą o zabawkach, nie zwracając się do psa. W obu przypadkach psy słyszały nazwę każdej zabawki przez łącznie osiem minut, rozłożone na kilka krótkich sesji. Następnie proszono je o przyniesienie konkretnej zabawki po usłyszeniu jej nazwy. Wyniki zaskoczyły wszystkich. Siedem z dziesięciu psów poprawnie zapamiętało nazwy nowych zabawek w obu warunkach. Skuteczność wyniosła 80% w sytuacji bezpośredniego kontaktu i aż 100% w warunku podsłuchiwania. Psy uczą się nazw przedmiotów jak 1,5-roczne maluchy Porównując zdolności psów do uczenia się przez podsłuchiwanie z umiejętnościami dzieci, naukowcy zauważyli niezwykłe podobieństwo. Dzieci w wieku około 1,5 roku potrafią zapamiętywać nowe słowa poprzez obserwację i słuchanie rozmów dorosłych – bez konieczności bezpośredniej interakcji. Psy z grupy GWL wykazały bardzo podobną zdolność. Dr Shany Dror z ELTE komentuje: „Nasze odkrycia pokazują, że procesy społeczno-poznawcze umożliwiające naukę słów poprzez podsłuchiwanie nie są wyłącznie ludzkie. W odpowiednich warunkach niektóre psy wykazują zachowania uderzająco podobne do tych obserwowanych u małych dzieci”. Psy rozumieją więcej niż myślisz: druga faza badania W drugim etapie eksperymentu naukowcy postanowili utrudnić zadanie. Tym razem właściciele pokazywali psom zabawki, następnie chowali je do pojemnika i dopiero potem wypowiadali ich nazwy – czyli wtedy, gdy psy już nie widziały obiektów. Celem było sprawdzenie, czy psy poradzą sobie z czasową separacją między widokiem obiektu a jego nazwą. View oEmbed on the source website Okazało się, że większość badanych psów mimo trudniejszych warunków nadal poprawnie kojarzyła nazwy z odpowiednimi przedmiotami. Dr Claudia Fugazza zaznacza: „Wyniki sugerują, że psy z grupy GWL potrafią elastycznie wykorzystywać różne mechanizmy do nauki nazw obiektów”. Czy twój pies też jest wyjątkowy? Naukowcy zapraszają do kontaktu Mimo że wyniki badań są imponujące, badacze podkreślają, że psy z grupy Gifted Word Learner są niezwykle rzadkie. Ich zdolności to najprawdopodobniej wynik indywidualnych predyspozycji oraz unikatowych doświadczeń życiowych. Projekt badawczy jest częścią programu Genius Dog Challenge, który ma na celu lepsze zrozumienie fenomenu GWL. Jeśli uważasz, że twój pies zna wiele nazw zabawek i wykazuje podobne zdolności, możesz skontaktować się z zespołem badawczym poprzez e-mail (geniusdogchallenge.offcial@gmail.com), Facebooka lub Instagrama. Badanie otwiera nowe kierunki w analizie zdolności poznawczych zwierząt i sugeruje, że nie tylko ludzie są w stanie uczyć się przez obserwację i słuchanie. To dowód na to, że psy – a przynajmniej niektóre z nich – mogą być znacznie bardziej inteligentne, niż do tej pory sądzono. Źródła: Science, EurekAlert
Dzięki autyzmowi zrozumiała zwierzęta. Temple Grandin – zoolożka, która odmieniła los milionów krów
Temple Grandin jest osobą, której udało się połączyć wrażliwość wynikającą ze spektrum autyzmu z głębokim zrozumieniem zwierząt. Mimo trudności społecznych rozwinęła karierę naukową i stała się uznaną zoolożką oraz działaczką na rzecz osób w spektrum autyzmu. W filmie biograficznym opowiadającym o jej drodze w postać Temple brawurowo wcieliła się Claire Danes.
Spis treści: Dziecięce trudy spektrum autyzmu Na ranczo u ciotki: początek fascynacji zwierzętami Kontrowersje wokół współpracy Temple Grandin Dobre życie i „dobra smierć”? Działalność społeczna i książki Nigdy nie przestawaj się uczyć Film biograficzny i osiągnięcia naukowe Temple Grandin urodziła się 29 sierpnia 1947 roku w Bostonie w stanie Massachusetts, jako córka Richarda Grandina i Eustacii Cutler. W wieku dwóch lat zdiagnozowano u niej autyzm, który w tamtym czasie był często postrzegany jako forma uszkodzenia mózgu. Lekarze początkowo obwiniali matkę za stan dziecka oraz zasugerowali, że dziewczynka powinna zostać objęta opieką instytucjonalną. Wówczas oznaczało to praktycznie zamknięcie w domu dla osób upośledzonych i spędzenie w nim całego życia. Dziecięce trudy spektrum autyzmu Jednak rodzice nie zgodzili się na to i postanowili zatrzymać córkę w domu, nie szczędząc ani czasu, ani pieniędzy na jej edukację. Stworzona przez intensywna terapia logopedyczna pomogła Temple rozwinąć zdolności komunikacyjne. Grandin zaczęła mówić w wieku czterech lat. Mimo że rodzice zapewniali jej dobre warunki edukacyjne, to konieczność uczęszczania do szkoły ze zdrowymi i nie rozumiejącymi jej przypadłości dziećmi, wymagała odwagi. Temple była często wyśmiewana przez rówieśników. Dziewczyna nie tylko nie mówiła wyraźnie i płynnie, ale miała też różnorodne tiki, których nie mogła kontrolować. Pomimo tych trudności osiągała sukcesy w szkole i zapisała się na studia. W 1970 roku uzyskała licencjat z psychologii w Franklin Pierce College, następnie tytuł magistra nauk o zwierzętach na Arizona State University oraz doktorat z tej samej dziedziny na University of Illinois w Urbana-Champaign. Na ranczo u ciotki: początek fascynacji zwierzętami Zwierzętami zaczęła interesować się już w szkole średniej. Jednak to wyjazd do Arizony, gdzie jej ciotka prowadziła ranczo, sprawił, że zdecydowała się na karierę w dziedzinie nauk o zwierzętach. Dzięki wyjątkowej zdolności myślenia obrazowego oraz doskonałej pamięci szczegółów zaczęła projektować humanitarne systemy obsługi zwierząt hodowlanych, co z czasem doprowadziło do przełomowych zmian w całej branży. „Zauważyłam, że kiedy kładę ręce na zwierzęciu czekającym w kolejce w Beeflandzie, mogę wyczuć jego zdenerwowanie. Czasami dotyk uspokaja zwierzę. Niektórzy ludzie uważają, że skoro te krowy i byki i tak niedługo zostaną zabite, nie warto ich dobrze traktować. Oto moja odpowiedź: A gdyby tak twoja umierająca babcia była w szpitalu? Jak by ci się podobało, gdyby lekarz powiedział: Och, ta pacjentka jest już na wykończeniu. Możemy ją wyrzucić na korytarz” - napisała Temple Grandin w książce „Byłam dzieckiem autystycznym”. Kontrowersje wokół współpracy Temple Grandin Obecnie ponad połowa bydła w USA jest obsługiwana w systemach zaprojektowanych przez nią. Do jej innych działań zawodowych należało m.in. opracowanie standardów dobrostanu zwierząt dla przemysłu mięsnego oraz doradztwo dla dużych firm z branży gastronomicznej i spożywczej. Ta współpraca wywołała wiele kontrowersji i była negowana przez część ruchów prozwierzęcych. Grandin podkreśla jednak, że kluczowe znaczenie ma minimalizowanie stresu i lęku zwierząt, a nie wyłącznie maksymalne wydłużanie ich życia. Zwraca uwagę, że zwierzęta domowe cierpią często z powodu długotrwałej izolacji i braku kontaktu, co również stanowi zaniedbanie ich dobrostanu. Dobre życie i „dobra smierć”? „Wiele osób dziwi się, że choć tak bardzo kocham zwierzęta, to współpracuję z przemysłem mięsnym. Dużo o tym myślałam. Ze wszystkich zwierząt najbardziej lubię krowy, a projektowałam urządzenia dla rzeźni. Patrząc na krowy, zdałam sobie sprawę z tego, że nie byłoby ich, gdyby nie ludzie. A skoro to my doprowadziliśmy do tego, że te zwierzęta są z nami, jesteśmy za nie odpowiedzialni. Powinny przy nas dobrze żyć i mieć dobrą śmierć. Powinniśmy sprawić, by uniknęły stresów. Takie jest moje zadanie” – napisała w książce zatytułowanej „Zrozumieć zwierzęta. Wykorzystywanie tajemnic autyzmu do rozszyfrowania zachowań zwierząt”. Działalność społeczna i książki Temple Grandin zyskała rozpoznawalność po pojawieniu się w książce Olivera Sacksa „Antropolog na Marsie”, wydanej w 1995. Tytuł książki nawiązuje do sposobu postrzegania doświadczeń społecznych przez Grandin. Jeszcze przed publikacją Temple była aktywna w środowiskach zajmujących się autyzmem — po raz pierwszy przemawiała publicznie w latach 80., na prośbę jednego z założycieli Autism Society of America. Jako osoba wysoko funkcjonująca w spektrum autyzmu, Grandin potrafi w wyjątkowo precyzyjny sposób opisać swoje doświadczenia. Mówi o nadwrażliwości na dźwięki i bodźce sensoryczne, które czynią kontakty społeczne bolesnymi. Myśli głównie obrazami, a język traktuje jako umiejętność drugorzędną. Jej wrażliwość na szczegóły i zmiany w otoczeniu pomogła jej lepiej zrozumieć zachowania bydła i innych zwierząt hodowlanych. Grandin zajmuje jednoznaczne stanowisko w sprawach edukacji dzieci autystycznych. Opowiada się za wczesną interwencją i odpowiednim przygotowaniem nauczycieli do pracy z indywidualnymi zainteresowaniami uczniów. Jest zwolenniczką koncepcji neuroróżnorodności i sprzeciwia się idei „całkowitego wyleczenia” autyzmu, argumentując, że jej własne osiągnięcia nie byłyby możliwe bez cech wynikających z autyzmu. Nigdy nie przestawaj się uczyć „Mam siedem zasad udanej dorosłości: podążaj za swoją pasją i naucz się o niej wszystkiego, co możliwe. Żyj. Bądź sobą, ale pamiętaj, żeby się trochę dostosować. Rozwijaj swoje talenty. Doskonałość nie jest możliwa. Ciężko pracuj. Nigdy nie przestawaj się uczyć.” – napisała w książce „Autyzm. Przewodnik. 9 postaw wspierających rozwój dzieci w spektrum”. Film biograficzny i osiągnięcia naukowe W 2010 roku HBO wyprodukowało film zatytułowany po prostu „Temple Grandin” z Claire Danes w roli głównej. Produkcja otrzymała 15 nominacji do nagrody Emmy i zdobyła pięć statuetek, w tym za najlepszy film telewizyjny oraz najlepszą aktorkę dramatyczną. Claire Danes otrzymała również Złoty Glob za swoją rolę. Temple Grandin została uhonorowana wieloma nagrodami, w tym doktoratami honoris causa Uniwersytetu McGill, Uniwersytetu Illinois oraz Duke University. Jest członkinią American Society of Agricultural and Biological Engineers oraz była członkinią zarządu Autism Society of America. Obecnie jest profesorką nauk o zwierzętach na Colorado State University. Ma na swoim koncie kilkanaście książek, z czego wiele stało się bestsellerami. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dlaczego psy zakopują jedzenie i przedmioty? To naturalne zachowanie – ale coś innego niż na przykład u wiewiórek
Twój pies upycha ulubioną zabawkę pod poduszką lub zakopuje gryzak w ogrodzie? To zachowanie starsze niż sam gatunek – sięga instynktów dzikich psich przodków. I wcale nie oznacza robienia zapasów „na czarną godzinę”.
Psy często i w różny sposób „zakopują” swoje zasoby – mogą to być zabawki, gryzaki, czy jedzenie. Takie zachowanie nie występuje u wszystkich psów, objawia się też z różną intensywnością. To tzw. caching, czyli ukrywanie zasobów na później. Według biologów nie wynika z lęku przed brakiem jedzenia, lecz z głęboko zakorzenionych, instynktownych zachowań. Jak chowają wiewiórki, a jak wilki? U ssaków, a także ptaków, caching występuje całkiem często. Temu zachowaniu przyjrzała się biolożka i specjalistka od dobrostanu zwierząt, Mia Cobb, z Uniwersytetu w Melbourne. Opisuje dwa typy tego zachowania: tzw. larder hoarding, polegający na gromadzeniu dużych zapasów w jednym lub dwóch miejscach (np. u wiewiórek), oraz scatter hoarding, czyli rozpraszanie małych ilości w wielu lokalizacjach. To właśnie ten drugi sposób występuje u psowatych, m.in. u lisów i wilków. Czemu ma służyć? Zabezpieczeniu nadmiaru jedzenia. Duża ofiara, której zwierzęta nie były w stanie zjeść naraz, w ten sposób się nie zmarnuje i zostanie – przy odrobinie szczęścia – ukryta przed konkurentami. Dlaczego psy wciąż zakopują zasoby? Współczesne, udomowione psy wciąż to robią, mimo że już nie muszą walczyć o przetrwanie. Węch i pamięć przestrzenna pozostały ich mocnymi stronami. Jeśli pies coś „zakopuje” nie oznacza to, że „martwi się” o przyszłość – to głęboko zakorzeniony instynkt. Chowanie częściej obserwuje się u psów, które doświadczyły głodu lub silnego stresu, a także u ras o predyspozycjach łowieckich, jak teriery czy gończe. Nie ma więc powodu, by traktować to zachowanie jako problem. Wiele psich zachowań, które uznajemy za kłopotliwe (także np. kopanie) jest dla nich całkowicie naturalne. Gdy pies starannie chowa kość lub zabawkę, po prostu kieruje się naturalnym, instynktownym mechanizmem, który przypomina o jego dzikich korzeniach. Spełnienie naturalnej potrzeby W niektórych sytuacjach jednak skłonność do chowania może stać się niewygodna, jeśli pies przy okazji np. brudzi w domu. Warto wtedy zastanowić się nad przyczyną. Naszą rolą jest zapewnienie psu możliwości realizowania potrzeb: ruchu, kontaktów społecznych i stymulacji umysłowej. W zaspokojeniu naturalnej potrzeby węszenia i skanowania środowiska pomagają np. maty węchowe i interaktywne zabawki, które angażują psa w poszukiwanie i „rozwiązywanie problemów”, zmniejszając nudę i napięcie. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jak zdobyć przyjaciół i zjednać sobie ludzi? Papużki już to rozgryzły i powinniśmy się od nich uczyć
Mnicha nizinna ostrożnie bada teren, szanuje przestrzeń osobistą i powoli przekonuje do siebie inne ptaki, zanim przystąpi do odważniejszych interakcji – robi więc więcej niż niektórzy ludzie. Naukowcy dowiedli, że i my mamy się czego uczyć od dobrze wychowanych ptaków, bo potrafią one w błyskawiczny i skuteczny sposób wykształcać przyjaźnie.
Niektóre papugi ostrożnie testują nowe znajomości, zanim pójdą „na całość”. To zachowanie pozwala im wykształcić trwałe przyjaźnie, uniknąć agresji i innych nieprzyjemności. Naukowcy badający mnichy nizinne udowadniają nam, że ptaki inteligentnie rozwijają więzi społeczne: niekiedy lepiej od ludzi. Jak papugi nawiązują przyjaźnie? Papugi, tak jak ludzie, wykazują silną potrzebę życia w grupie. Ich przyjaźnie nie powstają jednak przypadkowo, lecz są efektem wieloetapowego procesu społecznego, który minimalizuje ryzyko konfliktów. Badania przeprowadzone przez zespół naukowców z University of Cincinnati wykazały, ze mnichy nizinne – gatunek pięknych, zielonkawych papug z Ameryki Południowej – stopniowo zbliżają się do nowych osobników, szanując swoją przestrzeń osobistą, obserwując je z dystansu, a dopiero po jakimś czasie, w przemyślany sposób podejmują ostrożne próby nawiązania kontaktu. Wyniki opublikowali 12 listopada 2025 roku w czasopiśmie „Biology Letters”. Podryw „na papugę” Wygląda na to, że wiele osób szukających nowych znajomości naprawdę mogłoby uczyć się od ptaków. Te w pierwszych etapach relacji kategorycznie unikają bezpośredniego kontaktu fizycznego. Z czasem jednak, gdy pojawia się wzajemne zaufanie, ptaki zaczynają siedzieć bliżej siebie, dotykać się dziobami, a nawet pielęgnować swoje pióra. Brzmi znajomo? To właśnie te drobne, przyjazne gesty budują fundamenty silnych więzi społecznych, których efektem może być wspólne, przyjazne dzielenie przestrzeni, jedzenia a niekiedy nawet tworzenie par lęgowych. Czy zwierzęta mogą się przyjaźnić? Badacze obserwowali zachowania mnichów nizinnych w grupach, dokumentując ponad 179 relacji między nieznanymi sobie osobnikami. Nieznajomi początkowo zachowywali dystans, ale po jakimś czasie dochodziło między nimi nawet do dzielenia się pożywieniem, co w świecie ptaków stanowi wyraz głębokiego zaufania. Analogiczne mechanizmy społeczne zaobserwowano także u nietoperzy. To dowodzi, że – także w świecie zwierząt – kropla drąży skałę i szczególnie w relacjach społecznych warto wykazywać się cierpliwością i zrozumieniem. Papugi troszczą się o siebie nawzajem Mamy dowody na to, że przyjaźnie u papug powstają powoli i wymagają czasu, cierpliwości oraz wzajemnego szacunku. Zjawisko to ma wiele wspólnego z relacjami międzyludzkimi – również my powinniśmy uczyć się budować zaufanie i dbać o więzi społeczne stopniowo, unikając pochopnych ocen i ryzykownych zachowań. Warto pamiętać, jak bardzo społecznymi – i podobnymi do nas – zwierzętami są papugi. Opiekunowie papug trzymanych w domu powinni wziąć pod uwagę, że dla ich podopiecznych kluczowa jest obecność przedstawicieli innego gatunku lub kontakt z opiekunem. Izolacja może prowadzić u nich do problemów behawioralnych lub nawet… depresji. Zapewnienie papudze towarzystwa (co zaskakujące nawet w postaci „wideorozmów” z innymi ptakami czy obserwacji nagrań ptaków) może znacząco poprawić ich komfort psychiczny. Czy my chcielibyśmy być uwięzieni w miejscu, w którym nie mamy do kogo otworzyć „dzioba”? Źródła: Biology Letters, Northeastern University Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Udomowione drapieżniki, czyli ciekawostki o kotach. Jaka więź łączy je z opiekunami?
Kot domowy bez wątpienia jest jednym z najzwyklejszych zwierząt. Trudno jest wskazać innego drapieżnika, który rozwijając zaawansowaną zdolność do międzygatunkowego przywiązania, zachował pełny biologiczny i poznawczy zestaw narzędzi samotnego łowcy. Koty towarzyszą ludziom od tysięcy lat, jednak czy tyle wystarczy, żeby w pełni zrozumieć zwierzę, z którymi dzielimy dom? Poniżej wymieniamy najbardziej intrygujące ciekawostki o kotach.
Spis treści: To nie człowiek wybrał kota. To kot wybrał człowieka Ścieżka udomowienia stanowi klucz do zrozumienia kocich zachowań Drapieżnik doskonały Kocia rzeczywistość Wewnętrzny świat kota Tak jak psy, koty zmieniły się z dzikich łowców w obecnych na całym świecie towarzyszy. Należy jednak podkreślić, że podróż, którą na przestrzeni lat odbyło to zwierzę, znacząco różni się od procesu udomowienia innych pupili. To nie człowiek wybrał kota. To kot wybrał człowieka Historia udomowienia kota jest w istocie historią samoudomowienia. Proces ten miał charakter symbiotyczny, zainicjowany nie przez ludzi, a przez same koty. Kluczowy moment nastąpił w okresie między 10 000 a 12 000 lat temu w Żyznym Półksiężycu, regionie na Bliskim Wschodzie, gdzie ludzkość po raz pierwszy przeszła od koczowniczego trybu życia łowców-zbieraczy do osiadłego, rolniczego stylu życia. To właśnie rewolucja rolnicza stworzyła zupełnie nową niszę ekologiczną. Gromadzone zapasy zboża zaczęły przyciągać hordy gryzoni. W to nowe środowisko wkroczył przodek wszystkich współczesnych kotów domowych – kot nubijski, czyli Felis silvestris lybica. Pokusa obfitego i łatwo dostępnego źródła przez pożywienia przyciągała dzikie koty do ludzkich osad. Dostrzegając ogromną wartość tych łowców, rolnicy zaczęli tolerować koty, a nawet zachęcali je do pozostania w zagrodzie. To zapoczątkowało wzajemnie korzystną relację: koty otrzymywały stały dopływ zdobyczy, a ludzie ochronę swoich kluczowych zapasów żywności. Ścieżka udomowienia stanowi klucz do zrozumienia kocich zachowań W przeciwieństwie do psów, które przez dziesiątki tysięcy lat były aktywnie selekcjonowane przez ludzi pod kątem cech takich jak posłuszeństwo i współpraca, koty w dużej mierze „wybrały” związek z ludźmi. Główną presją selekcyjną nie była zdolność do wykonywania poleceń, a tolerancja na bliskość człowieka i wybitne zdolności łowieckie w środowisku zmienionym przez ludzi. W konsekwencji podstawowy schemat behawioralny samotnego, niezależnego łowcy pozostał niemal nienaruszony u kota domowego. Ich „oziębłość” nie jest odrzuceniem ludzkiego towarzystwa, lecz bezpośrednim i logicznym dziedzictwem ich ewolucyjnej historii jako samowystarczalnych drapieżników. Drapieżnik doskonały Stwierdzenie, że zwykły domowy mruczek jest cudem inżynierii ewolucyjnej, w żadnym wypadku nie jest nadużyciem. Jako drapieżnik, kot dysponuje niesamowitą zwinnością, umiejętnością skradania się i skutecznością łowiecką. Wydaje się wręcz, że natura stworzyła je tylko w jednym celu: do lokalizowania, chwytania i konsumowania ofiary. Odruch prostujący Chyba każdy wie, że kot (prawie) zawsze spada na cztery łapy. Ta niezwykła zdolność jest zasługą złożonej, błyskawicznej sekwencji nerwowo-mięśniowej, znanej jako odruch prostujący. Mówimy tu o zdolności wrodzonej, nie wyuczonej. Proces jest inicjowany przez aparat przedsionkowy – zaawansowany system wypełnionych płynem kanalików w uchu wewnętrznym kota, który funkcjonuje jak biologiczny żyroskop. System ten natychmiast wykrywa orientację ciała względem grawitacji i wysyła sygnały do mózgu, aby rozpocząć sekwencję korekcyjną. Ten niezwykły odruch jest możliwy dzięki unikatowemu połączeniu cech anatomicznych. Po pierwsze, kot ma niezwykle elastyczny kręgosłup, który zawiera więcej kręgów niż ludzki. Te są połączone wysoce elastycznymi mięśniami, a nie sztywniejszymi więzadłami. Pozwala to zwierzęciu na jednoczesne skręcanie przedniej i tylnej połowy ciała w różnych kierunkach. Po drugie, kot ma szczątkowy obojczyk. Brak sztywnego połączenia kostnego między łopatkami a mostkiem sprawia, że przednie kończyny są przymocowane do ciała głównie za pomocą mięśni. Zapewnia to im niesamowity zakres ruchu i pozwala kotu przeciskać się przez każdy otwór, przez który zmieści się jego głowa. Podczas upadku kot najpierw obraca głowę, aby ustawić ją równolegle do ziemi, co jest wykrywane przez system przedsionkowy. Następnie elastyczny kręgosłup pozwala reszcie ciała podążyć za tym ruchem, skręcając przednie, a potem tylne kończyny do pozycji lądowania. Kot wygina grzbiet, aby zamortyzować wstrząs, który jest dodatkowo tłumiony przez miękkie opuszki łap. Jednak ten odruch nie jest niezawodny. Upadki z bardzo małych wysokości mogą nie dać kotu wystarczająco dużo czasu na wykonanie obrotu, podczas gdy upadki z ekstremalnych wysokości mogą nadal powodować poważne obrażenia, mimo idealnej postawy lądowania. Ciche łapy z wysuwanymi pazurami Miękkie, mięsiste opuszki na spodniej stronie kocich łap pełnią podwójną funkcję. Działają jak amortyzatory podczas skoków i lądowań oraz tłumią dźwięk kocich kroków, umożliwiając niemal bezszelestne podkradanie się do ofiary. W przeciwieństwie do psów, których pazury są zawsze odsłonięte, pazury kota są wysuwalne. Zazwyczaj są schowane w miękkiej tkance łapy. To chroni je przed zużyciem i zapewnia im pożądaną ostrość. W razie potrzeby (do wspinaczki, samoobrony lub chwytania ofiary), mięśnie kurczą się, aby natychmiast wysunąć pazury. Ta adaptacja jest cechą charakterystyczną drapieżnika polującego z zasadzki, który polega na ostatecznym, decydującym uderzeniu. Kocia rzeczywistość Koty żyją w świecie, który w dużej mierze pozostaje niewidoczny i niesłyszalny dla ludzi. Te udomowione drapieżniki dysponują wysoce wyspecjalizowanymi zmysłami – wzroku, słuchu i dotyku – które tworzą rzeczywistość percepcyjną, zdominowaną przez ruch, dźwięk o wysokiej częstotliwości i subtelne wibracje. Kocie oczy Zdolność kota do nawigacji w niemal całkowitej ciemności jest wręcz niesamowita. Kluczem do tej „supermocy” jest struktura zwana tapetum lucidum. Pod tym pojęciem kryje się wyspecjalizowana warstwa tkanki znajdująca się za siatkówką, która działa jak lustro. Kiedy światło wpada do oka, przechodzi przez siatkówkę. Wszelkie fotony, które nie zostaną zaabsorbowane, są następnie odbijane przez tapetum lucidum z powrotem przez siatkówkę, dając komórkom fotoreceptorowym drugą szansę na ich wykrycie. To właśnie to zjawisko powoduje charakterystyczny blask, który pojawia się, gdy w ciemności światło pada na kocie oczy. Kocie uszy Zakres słuchu kota jest niezwykły. Sięgając od około 48 Hz do 85 kHz, wkracza daleko w spektrum ultradźwięków. Nie jest to przypadek. Ten zakres jest doskonale dostrojony do wykrywania pisków i szelestów o wysokiej częstotliwości, wydawanych przez małe gryzonie, ich główną zdobycz. Należy też wspomnieć, że kocie uszy działają jak zaawansowany system lokalizacji dźwięku. Każde ucho jest kontrolowane przez ponad 30 indywidualnych mięśni. To sprawia, że może obracać się o 180 stopni, niezależnie od drugiego. Kocie wibrysy Wąsy kota są wysoce wrażliwymi narządami dotykowymi, zakorzenionymi trzy razy głębiej w skórze niż zwykła sierść i połączonymi z gęstą siecią nerwów i mięśni. To czyni je kluczową częścią sensorycznego arsenału tego drapieżnika. Wibrysy są czymś w rodzaju radaru bliskiego zasięgu. Wykrywają nawet najsubtelniejsze zmiany w prądach powietrza. Gdy kot porusza się, owe prądy odbijają się od stałych obiektów. W ten sposób powstaje szczegółowa „mapa” bezpośredniego otoczenia zwierzęcia. Pozwala to kotu „czuć” przestrzeń i nawigować w całkowitej ciemności, bez fizycznego kontaktu z przeszkodami. Wewnętrzny świat kota Naukowcy wiedzą coraz więcej na temat kociej psychiki. Dowody z badań nad procesami poznawczymi, snem i więzami społecznymi podważają długo utrzymywane stereotypy na temat tych zwierząt. Inteligencja kotów Kociej inteligencji nie można oceniać w tych samych kategoriach, co inteligencji psa, która często jest utożsamiana z posłuszeństwem i podatnością na szkolenie. Należy bowiem podkreślić, że ścieżka ewolucyjna kotów faworyzowała przede wszystkim niezależność i samowystarczalność. Intelekt tych zwierząt należy zatem rozpatrywać w kategoriach zdolności do rozwiązywania problemów dla własnej korzyści. Koty wykazują szereg zaawansowanych zdolności poznawczych. Mają silne poczucie stałości obiektu. Oznacza to, że rozumieją, że obiekt nadal istnieje, nawet gdy jest poza zasięgiem wzroku. Potrafią pojmować przyczynę i skutek, a to pozwala im manipulować swoim otoczeniem poprzez obserwację i metodę prób i błędów. Przykładowo, niektóre koty opanowują złożoną sekwencję ruchów wymaganą do otwarcia drzwi za pomocą klamki. Mają dobrą pamięć długotrwałą, szczególnie w odniesieniu do wydarzeń związanych z silnymi emocjami. Są również zdolne do uczenia się przez obserwację, nabywając nowe umiejętności, obserwując inne koty, a nawet swoich ludzkich opiekunów. Więź z człowiekiem Przełomowe badania, prowadzone przez dr Kristyn Vitale na Oregon State University, dostarczyły pierwszych naukowych dowodów na to, że koty tworzą głębokie, bezpieczne więzi ze swoimi ludzkimi opiekunami. Tym samym badaczka ostatecznie obaliła mit o „zdystansowanym” i „obojętnym” kocie. Metodologia badania zaadaptowała „test bezpiecznej bazy”, klasyczny projekt eksperymentalny z psychologii rozwojowej człowieka, używany do oceny stylów przywiązania między niemowlętami a ich rodzicami. W teście kot i jego opiekun zostali umieszczani w nieznanym pokoju na dwie minuty. Następnie opiekun wyszedł na dwie minuty, zostawiając kota samego, po czym wracał na ostatnią dwuminutową fazę. Zachowanie kota podczas ponownego spotkania stanowiło kluczowy wskaźnik jego przywiązania. Około 65% poddanych badaniu kotów i kociąt wykazywało styl „bezpiecznego przywiązania”. Te zwierzęta, choć potencjalnie zestresowane nieobecnością opiekuna, witały go po powrocie, a następnie z ufnością kontynuowały eksplorację pokoju. Wniosek z tych badań jest jednoznaczny. Większość kotów domowych postrzega swoich opiekunów nie tylko jako źródło pożywienia, ale jako kluczowe źródło bezpieczeństwa i ochrony. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sekrety psiego umysłu i ciała, czyli ciekawostki o psach. Znasz je wszystkie?
Dla wielu ludzi pies jest kimś więcej niż tylko zwierzęciem. To wierny towarzysz, a wręcz członek rodziny. Rozmerdany ogon i ufne spojrzenie tego zwierzęcia stały się uniwersalnym symbolem bezwarunkowej lojalności i miłości. Ale czy naprawdę dobrze znamy stworzenie, z którym dzielimy nasze domy? Poniżej wymieniamy najbardziej intrygujące ciekawostki o psach.
Spis treści: Związek trwający od kilkudziesięciu tysięcy lat Pies postrzega świat inaczej niż człowiek Psi umysł, czyli inteligencja, emocje i sny czworonogów Sekrety psiego ciała Zanim pies stał się nieodłącznym elementem ludzkiego życia, jego przodkowie przemierzali surowe krajobrazy epoki lodowcowej. Proces udomowienia, który dał początek tej niezwykłej międzygatunkowej przyjaźni, nie był jednorazowym aktem, lecz czymś w rodzaju długiej podróży ewolucyjnej. Związek trwający od kilkudziesięciu tysięcy lat Naukowcy szacują, że proces ten rozpoczął się 20000–40000 lat temu, choć dokładne miejsce i czas wciąż pozostają przedmiotem ożywionej debaty naukowej. Dominująca teoria wskazuje, że nie był to podbój, a pakt zawarty z korzyścią dla obu stron. Odważniejsze i mniej płochliwe wilki zaczęły zbliżać się do ludzkich obozowisk, przyciągane resztkami pożywienia. Ludzie z kolei szybko dostrzegli korzyści płynące z obecności tych czujnych zwierząt. Stanowiły one żywy system wczesnego ostrzegania przed drapieżnikami i nieocenioną pomoc w polowaniach. Ten sojusz, oparty na wzajemnym zaufaniu i korzyściach, ukształtował nie tylko ewolucję psa, ale również wpłynął na rozwój ludzkich społeczeństw. To właśnie ta pierwotna relacja partnerska, nie dominacja, wyjaśnia, dlaczego dzisiejsza więź z psem jest tak głęboka i instynktowna. Ślady tego wyjątkowego statusu odnajdujemy w starożytnych cywilizacjach. W Egipcie psy były czczone jako święte zwierzęta i strażnicy, a ich śmierć stanowiła ogromną stratę. Jak wskazują historyczne źródła, po odejściu psa właściciele golili brwi, smarowali włosy błotem i przez wiele dni głośno go opłakiwali. Wskazuje to, że już tysiące lat temu między ludźmi a psami występowała silna więź. Pies postrzega świat inaczej niż człowiek Mimo że zajmujemy tę samą przestrzeń, to świat widziany przez psa jest skrajnie odmienny od tego, który my widzimy. To, co dla nas pozostaje niewidoczne, niesłyszalne i niewyczuwalne, dla psa stanowi bogaty zestaw informacji, tworzący zupełnie inny obraz rzeczywistości. Potęga psiego węchu O ile dla nas, ludzi, głównym narzędziem poznawania świata są oczy, dla psa tę rolę spełnia nos. Zdolności węchowe tych zwierząt są tak zaawansowane, że pozwalają im „widzieć” otoczenie za pomocą zapachów. Ta unikatowa zdolność jest rezultatem niezwykłej anatomii psiego nosa. Dowiedziono, że organ ten jest wyposażony w około 300 milionów receptorów węchowych. Dla porównania, ludzki nos ma ich zaledwie 5–6 milionów. Co więcej, część mózgu psa, która odpowiada za analizę zapachów, jest około 40-krotnie większa (proporcjonalnie do rozmiaru mózgu) niż u człowieka. Nos zdrowego psa jest stale wilgotny, dzięki wydzielinie z gruczołów śluzowych. To pozwala skutecznie wyłapywać i „przyklejać” cząsteczki zapachowe. Powietrze wpadające do nozdrzy rozdziela się na dwa strumienie. Jeden trafia do płuc w celu oddychania, a drugi jest kierowany do specjalnej komory przeznaczonej wyłącznie do analizy zapachów. Dodatkowo, psy posiadają narząd lemieszowo-nosowy (organ Jacobsona), umieszczony w podniebieniu, który pozwala im wykrywać feromony i inne sygnały chemiczne, całkowicie niedostępne dla ludzkiej percepcji. To wszystko sprawia, że psy potrafią skutecznie wykrywać materiały wybuchowe, narkotyki, a nawet subtelne zmiany chemiczne w ludzkim ciele, sygnalizujące choroby. Ich pamięć węchowa jest równie imponująca. Zwierzęta te potrafią zapamiętywać i rozróżniać około 600 tys. zapachów. Symfonia niesłyszalnych dźwięków Psi słuch jest równie wyspecjalizowany, co węch. Sympatyczne czworonogi słyszą w znacznie szerszym zakresie częstotliwości, sięgającym od 40 do 60000 Hz, co pozwala im odbierać ultradźwięki. To właśnie ta wrażliwość sprawia, że niektóre hałasy, jak choćby te, które powstają podczas burzy, mogą być dla nich fizycznie bolesne. Równie imponująca jest ich zdolność do lokalizacji źródła dźwięku. Psy reagują niemal natychmiastowo. Zajmuje im to zaledwie 0,06 sekundy. Mało tego, potrafią usłyszeć odgłosy z czterokrotnie większej odległości niż człowiek. To zasługa niezwykłej anatomii. Każdym uchem steruje aż 18 precyzyjnych mięśni, co pozwala im poruszać małżowinami niezależnie od siebie i używać ich jak precyzyjnych „radarów”. Dla porównania, ludzkim uchem steruje zaledwie 6 mięśni. Otoczenie widziane psimi oczami Wzrok nie stanowi dominującego zmysłu psa, jednak należy podkreślić, że również jest doskonale przystosowany do jego potrzeb. Wbrew obiegowej opinii, psy nie widzą świata w czerni i bieli. Ich wzrok jest dichromatyczny. Oznacza to, że postrzegają barwy w ograniczonym spektrum, głównie w odcieniach koloru żółtego i niebieskiego. Mają natomiast trudności z odróżnieniem czerwieni od zieleni, bo w ich oczach nie ma czopków reagujących na fale długie. Warto jednak wspomnieć, że psie oczy mają inne zalety. Dzięki umieszczonej za siatkówką błonie odblaskowej, czworonogi widzą znacznie lepiej w warunkach słabego oświetlenia. Ich wzrok jest także niezwykle wyczulony na ruch, co jest ewolucyjną spuścizną po drapieżnych przodkach. Człowiek stojący nieruchomo w oddali pozostaje dla psa niemal niewidoczny. Wystarczy jednak najmniejszy ruch, jak choćby machnięcie ręką, żeby wywołać natychmiastową reakcję. Psi umysł, czyli inteligencja, emocje i sny czworonogów Wewnętrzny świat psa jest równie fascynujący co jego zmysły. Badania naukowe coraz śmielej zaglądają w głąb psiego umysłu, odkrywając złożone życie emocjonalne, zaskakujące zdolności poznawcze i tajemnice, które kryją się w ich snach. Psy odczuwają empatię Z całą pewnością żaden opiekun psa nie ma najmniejszych wątpliwości, że jego ulubieniec jest prawdziwym mistrzem w odczytywaniu ludzkich emocji. Psiaki niezwykle uważnie obserwują mowę ludzkiego ciała, mimikę i ton głosu. Badania przeprowadzone z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego wykazały, że obszary w korze skroniowej psów reagują na nacechowane emocjonalnie ludzkie dźwięki, takie jak śmiech czy płacz, w sposób podobny do ludzkiego mózgu. Kiedy opiekun jest smutny lub płacze, w psim organizmie zachodzą mierzalne zmiany fizjologiczne – wzrasta stężenie kortyzolu, a akcja serca przyspiesza. Mało tego, badania dowodzą, że psy nie tylko biernie reagują na nasz smutek, ale aktywnie starają się nas pocieszyć. W tym celu są w stanie pokonać nawet fizyczne przeszkody, byle tylko dotrzeć do cierpiącego opiekuna. Choć wciąż trwa debata, czy jest to prawdziwa empatia, czy raczej „zarażanie emocjonalne” (czyli instynktowne przejmowanie nastroju), nie ulega wątpliwości, że więź ta ma głębokie podłoże biologiczne. Nasz stan emocjonalny dosłownie zmienia chemię ciała naszego psa. W krainie psich snów Chyba każdy psi opiekun zauważył, że jego pupil od czasu do czasu przebiera łapami, porusza wargami lub cicho popiskuje podczas snu. To oznaka, że w psiej głowie właśnie odbywa się senna projekcja. Podobnie jak ludzie, psy przechodzą przez fazę snu REM, podczas której mózg jest aktywny i najczęściej pojawiają się marzenia senne. Naukowcy sugerują, że treść tych snów jest odzwierciedleniem ich codziennych doświadczeń. Śnią więc o tym, co znają, kochają i czego się boją. Co ciekawe, istnieje przypuszczenie, że rasy psów mogą mieć wpływ na tematykę sennych marzeń. Pies myśliwski może częściej śnić o tropieniu zwierzyny, podczas gdy pies pasterski o zagadnieniu owiec. Psy mogą również doświadczać koszmarów sennych, zwłaszcza jeżeli w ich życiu pojawiły się stresujące lub traumatyczne wydarzenia. Zdolności poznawcze psów Naukowcy są zdania, że przeciętny pies reprezentuje poziom intelektualny porównywalny do dwuletniego dziecka. Czworonogi są w stanie zrozumieć od 150 do 250 słów, poleceń i gestów. Fakt ten potwierdza ich zdolność do nauki. Co więcej, psy dysponują podstawowymi umiejętnościami matematycznymi. Potrafią liczyć (najczęściej do czterech) i są w stanie wychwytywać proste błędy. Dla przykładu, gdy w misce znajduje się mniej smakołyków niż się spodziewały, dostrzegą to. Abstrakcyjna koncepcja czasu pozostaje dla nich niezrozumiała, jednak ich życie reguluje precyzyjny wewnętrzny zegar biologiczny. Potrafią przewidzieć pory karmienia, spacerów czy powrotu właściciela z pracy. Najprawdopodobniej jest to zasługą obserwacji codziennych rutyn. Sekrety psiego ciała Ludzkie ciało ma wiele unikatowych cech, jak choćby niepowtarzalny odcisk palca lub wzór siatkówki. Warto wspomnieć, że także psiaki mają swój „biometryczny dowód osobisty”. Mowa o odcisku nosa, gdzie układ bruzd i zmarszczek jest tak samo unikatowy, jak ludzkie linie papilarne. W niektórych krajach, jak choćby w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Korei Południowej, odciski nosa są oficjalnie używane do identyfikacji czworonogów. W powszechnej opinii funkcjonuje przekonanie, według którego psy nie pocą się. To prawda, ale tylko częściowo. U psów głównym mechanizmem termoregulacji jest dyszenie. Jednak na opuszkach łap mają gruczoły potowe podobne do ludzkich. Należy jednak podkreślić, że chronią one jedynie przegrzaniem lokalnym i nie służą do chłodzenia całego organizmu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Traktujesz psa jak dziecko? Weterynarze ostrzegają: możesz mu poważnie zaszkodzić
„Uczłowieczanie” psów i traktowanie ich jak dzieci to coraz częstszy problem, który zamiast chronić – szkodzi. Weterynarze z USA opisują problemy etyczne i medyczne takiego podejścia w nowej prowokacyjnej książce.
Coraz więcej weterynarzy ostrzega przed nadmiernym uczłowieczaniem psów. Zjawisko to doczekało się swojej angielskiej nazwy: „fur baby culture” (kultura futrzanych dzieci). W Polsce rozpowszechnia się określenie „psieci”. Zdaniem specjalistów nadopiekuńczość prowadzi do poważnych problemów etycznych, a także – co zaskakujące – medycznych. Swoje obawy lekarze opisali w książce „Veterinary Controversies and Ethical Dilemmas” (Weterynaryjne kontrowersje i dylematy etyczne), która odbiła się szerokim echem także w środowisku naukowym. Weterynarze obalają mity W książce weterynarze opisują m.in. niepotrzebne zabiegi medyczne i rozpoznawanie nieistniejących chorób oraz wpływ wielkich korporacji na praktykę lekarską. Poza tym poruszają tematy nadmiernej suplementacji, rehabilitacji i fizjoterapii psów, specjalistycznych karm, medycyny alternatywnej. Publikacja jest skierowana głównie do specjalistów, ale może też zainteresować właścicieli zwierząt. Rzuca nowe światło na skutki traktowania psów jak małe dzieci. Redaktorami tomu są: Tanya Stephens – lekarka weterynarii i badaczka dzikiej przyrody, anestezjolodzy Eddie Clutton i Polly Taylor oraz neurobiolożka Kathy Murphy. Kiedy troska nie służy psu Autorzy podkreślają, że choć traktujemy psy jak dzieci z troski, konsekwencją bywa cierpienie. Kosztowne i inwazyjne zabiegi nie zawsze służą ich dobru. Clutton zauważa, że część lekarzy i producentów (np. specjalistycznych karm), postrzega „fur baby culture” jako sposób na zwiększenie zysków. Według Stephens idea szczególnej więzi człowieka ze psem jest dziś zbyt często i zbyt mocno wykorzystywana marketingowo. Nie zawsze przekłada się to na lepszy dobrostan. Przeciwnie, psy żyjące swobodnie w grupach na wsi, mogą mieć lepsze życie niż samotne, wychuchane pieski kanapowe siedzące całymi dniami same w mieszkaniach, pozbawiane kontaktów z innymi psami i swobodnego ruchu. Leczenie za wszelką cenę – głos weterynarzy Książka podważa też przekonanie, że najlepszym wyborem jest zawsze najdroższe lub najbardziej zaawansowane leczenie. Autorzy postulują odejście od „złotych standardów” w terapiach, na rzecz indywidualnego podejścia, które uwzględnia jakość życia zwierzęcia i możliwości opiekuna. Wydłużanie życia za wszelką cenę nie musi oznaczać większego szczęścia. Starzejące się i chore zwierzęta często bardzo cierpią, a właściciele, kierowani emocjami, nie potrafią pogodzić się z decyzją o eutanazji. Dezinformacja i korporacje szkodzą psom Autorzy podkreślają, że większość właścicieli działa w dobrej wierze, lecz dezinformacja w internecie utrudnia im podejmowanie dobrych decyzji. Media społecznościowe pełne są niepopartych badaniami porad, a opiekunowie coraz częściej diagnozują zwierzęta samodzielnie. Zjawisko „fur baby” jest napędzane także przez wielkie firmy, co według autorów książki prowadzi do kryzysu w zawodzie weterynarza. Przytaczają oni dane o wypaleniu zawodowym, niskim zadowoleniu z pracy i przemocy wobec weterynarzy. Jak troszczyć się o psa? Autorzy nie atakują opiekunów ani lekarzy – chcą raczej rozpocząć dyskusję nad granicami opieki i empatii. Wskazują, że prawdziwa troska o zwierzę polega na zrozumieniu jego potrzeb gatunkowych, nie na naśladowaniu relacji rodzic-dziecko. Publikacja ma być zarówno ostrzeżeniem, jak i przewodnikiem po współczesnych dylematach etycznych. Chociaż autorzy książki opierają się na danych dotyczących USA, Wielkiej Brytanii i Australii – problemy które opisują doskonale widać także w Polsce. Warto pamiętać, że nadopiekuńczość wobec zwierzęcia to nie to samo co spełnienie jego potrzeb. A do najważniejszych należą: kontakt z innymi psami, możliwość swobodnej eksploracji otoczenia, codzienny ruch, odpowiednia dieta i możliwość spokojnego jedzenia, miejsce i czas do odpoczynku, relacja z człowiekiem oparta na zaufaniu, a nie nagrodach i karach. Źródło: Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy zwierząta też mają złudzenia optyczne? Te ptaki okazały się całkiem odporne
Czy to możliwe, że niektóre zwierzęta mogą padać ofiarą złudzeń optycznych podobnie jak ludzie? Naukowcy przeprowadzili nietypowy eksperyment z udziałem ryb i ptaków. Zastosowano prosty wizualny trik, znany z psychologii człowieka. Rezultat badań określono jako „uderzający”.
Czy kiedykolwiek patrzyłeś na dwa koła o dokładnie tej samej wielkości i przysiągłeś, że jedno jest większe? Gdy umieścimy koło wśród innych mniejszych kół – wydaje się większe, a gdy wśród większych – skurczy się na naszych oczach. To tzw. iluzja Ebbinghausa, klasyczny przykład tego, jak kontekst może kształtować to, co widzimy. Dr Maria Santacà z Wydziału Biologii Behawioralnej i Kognitywnej na Uniwersytecie Wiedeńskim poddała tej próbie… ptaki i ryby. Ekspertka bada powiązanie złudzeń wzrokowych z ewolucyjnymi korzeniami percepcji. Zastanawia ją to, czy podobieństwa i różnice między gatunkami odzwierciedlają wspólne pochodzenie i złożoność neuronalną, czy też unikatowe adaptacje do środowisk ekologicznych i społecznych. Ryby kontra ptaki: dwa światy widzenia W eksperymencie wzięły udział dwa bardzo różne gatunki: ryba gupik (Poecilia reticulata) i gołąb (Streptopelia risoria). Gupiki zamieszkują płytkie tropikalne strumienie pełne migoczącego światła, gęstej roślinności i nieprzewidywalnych drapieżników. Ich przetrwanie zależy od szybkich decyzji: wyboru partnera, dołączenia do ławic i ucieczki przed zagrożeniami. W tak urozmaiconym świecie możliwość oceny względnej wielkości może być kluczowa. Z kolei w przypadku gołębi (Streptopelia risoria) mamy do czynienia z lądowymi ptakami spożywającymi ziarno. Spędzają większość czasu na dziobaniu małych nasion rozrzuconych na ziemi. Precyzja i dbałość o szczegóły mogą być ważniejsze niż analiza otoczenia. Co więcej, ich widzenie obuoczne pozwala im na trafną ocenę odległości i rozmiaru w zupełnie innym kontekście. Kręgi złudzenia W eksperymentach naukowcy układali karmę w formie kręgów. Wyniki były uderzające: gupiki konsekwentnie ulegały iluzji. Gdy pokarm był otoczony mniejszymi kręgami, gupiki wybierały go częściej, jakby rzeczywiście był większy i było go więcej. Ich percepcja była bardzo podobna do percepcji ludzi. U ptaków sytuacja wyglądała jednak inaczej. Na poziomie grupy nie wykazywały one wyraźnej podatności na iluzję, chociaż niektóre osobniki dawały się „oszukać” podobnie jak ludzie. To sugeruje, że ten gatunek gołębia może być mniej podatny na wpływ otaczającego kontekstu i jest bardziej skupiony na szczegółach. Koła dające wgląd w ewolucję Ustalenia te dają wgląd w biologię ewolucyjną. Przebadane ryby ulegają iluzji, podobnie jak ludzie. To sugeruje, że polegają na przetwarzaniu globalnym – widzą cały kontekst, co pomaga im szybko oceniać rozmiary w wizualnie złożonym środowisku podwodnym. Z kolei gołębie w dużej mierze ignorują złudzenie. Ich sposób widzenia jest bardziej lokalny i zorientowany na detale, co jest kluczowe dla ich stylu życia, czyli precyzyjnego wydziobywania małych nasion z ziemi. Wniosek? Percepcja to ewolucyjny kompromis, nie dążenie do doskonałej dokładności. Mózg wybiera te „skróty”, które najlepiej służą przetrwaniu gatunku w jego specyficznej niszy ekologicznej. Badanie iluzji u różnych gatunków pomaga nam zrozumieć nie tylko, jak zwierzęta widzą, ale także jak percepcja ewoluuje, by sprostać wyzwaniom życia na Ziemi. Źródło: Frontiers in Psychology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Psychika psa a szczenięctwo. Jak wczesne traumy kształtują dorosłe psy?
Dlaczego psy bywają agresywne lub lękliwe? Nowe badanie ujawnia, że kluczowy wpływ ma ich szczenięctwo. Zaniedbanie, oddanie do schroniska czy brak stabilizacji w pierwszych miesiącach życia może odbić się na psychice czworonoga. Niektóre z nich radzą sobie lepiej z traumą niż inne.
Marzeniem każdego właściciela i właścicielki psa jest dobrze ułożony czworonóg. Nie zawsze jest to takie proste. Z nowego badania przeprowadzonego przez zespół amerykańskich badaczy wynika, że nie zawsze mamy wpływ na to, jaki jest nasz pies. Liczy się to, jak przebiegały pierwsze miesiące jego życia. Tysiące psów pod lupą badaczy W badaniu, z którego wnioski opublikowano na łamach czasopisma „Scientific Reports”, wzięto pod uwagę 4500 psów. Celem było przeanalizowanie związku między wczesnymi niekorzystnymi doświadczeniami a agresją i lękiem u dorosłych psów. Uczestnikami byli anglojęzyczni opiekunowie dorosłych psów, a ich rekrutacja odbywała się za pośrednictwem mediów społecznościowych, ulotek oraz podczas wydarzeń sportowych i lokalnych. Zadaniem było wypełnienie ankiety, w której wypytywano o historii życia i zdrowia psa, cechy demograficzne i indywidualne psa. Poproszono też o ocenę aktualnego profilu behawioralnego psa. Następnie naukowcy wykonali analizę statystyczną, która umożliwiła zbadanie związku między wczesnymi przeciwnościami losu u psów a agresją i strachem w ich dorosłym życiu. Traumy okresu szczenięctwa Wnioski z analiz okazały się dość jednoznaczne. Psy, które doświadczają zaniedbania w okresie szczenięcym, częściej wykazują lękliwość i agresję w wieku dorosłym. A niektóre rasy wykazują silniejsze tendencje do tych zachowań. Zaniedbanie rozumiane jest dość szeroko – znęcanie się lub oddanie psa opiekunom. Spośród wszystkich przebadanych psów, jedna trzecia doświadczyła przeciwności losu w ciągu pierwszych sześciu miesięcy życia. Psy te uzyskały znacznie wyższe wyniki w zakresie agresji i lęku w wieku dorosłym niż te, które nie miały negatywnych doświadczeń. Czworonogi, które doświadczyły większej liczby niekorzystnych zdarzeń, były postrzegane przez swoich właścicieli jako bardziej agresywne i bardziej lękliwe. Nie każdy pies jest delikatny Analizy dla danej specyficznej rasy wykazały, że niektóre psy, w tym amerykański pies eskimoski, były bardziej wrażliwe na przeciwności losu we wczesnym okresie życia. Jednak inne rasy, takie jak labrador retrievery i golden retrievery, wydawały się stosunkowo odporne na traumy i wykazywały podobny poziom lęku i zachowań agresywnych, niezależnie od doświadczeń. W ocenie badaczy ich analizy sugerują, że negatywne doświadczenia z wczesnego dzieciństwa mogą mieć na psy wpływ psychologiczny przez całe ich życie, podobnie jak u ludzi. Jak w takim razie radzić sobie z psią traumą z okresu szczenięctwa? Ważna jest ich wczesna identyfikacja jako czynników ryzyka dla agresji i lęków. Wtedy można opracowań specjalnie ukierunkowane interwencje behawioralne, których celem jest poprawa dobrostanu psów Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nowe badanie wywraca wiedzę o psach. Uczą się języka identycznie jak małe dzieci
Badanie etologów z Uniwersytetu Loránda Eötvösa w Budapeszcie rzuca nowe światło na zdolności językowe psów. Okazuje się, że potrafią one spontanicznie rozumieć sens słów i porządkować je w kategorie. Tę zdolność uważano za wyłącznie ludzką.
Uniwersytet Loránda Eötvösa w Budapeszcie to placówka, która przoduje w badaniach nad psami. Węgierscy naukowcy regularnie odkrywają coś nowego w zachowaniach i zdolnościach najlepszego przyjaciela człowieka. I znów nie zawiedli – ich nowe badanie dowodzi, że psy mają zdolności językowe, które uznawano za unikatowe dla ludzi. Kategoryzacja: kluczowa zdolność małych dzieci Chodzi o kategoryzację – mechanizm kluczowy w rozwoju mowy u dzieci. To łączenie przedmiotów i słów w kategorie na podstawie ich funkcji. Na przykład łyżka wazowa jest dla dzieci „dużą łyżką”, bo obie służą do nabierania. Kubek i szklanka lub długopis i ołówek też należą do wspólnych kategorii przedmiotów. Czy zwierzęta mogą rozumieć kategorie słów? W świecie zwierząt takie umiejętności są niezwykle rzadkie. Opisywano je głównie u zwierząt po wcześniejszym intensywnym treningu, w kontrolowanych warunkach. Psy okazały się jednak wyjątkiem – rozwijają podobne zdolności naturalnie, poprzez zwykłą zabawę z opiekunami. To prawdopodobnie efekt tysięcy lat wspólnej ewolucji i bliskiego kontaktu z człowiekiem. Najczęściej kategoryzacja występuje u zdolnych psów, obdarzonych wyjątkową łatwością przyswajania słów (tzw. gifted word learners). Najbardziej znanym przykładem był border collie o imieniu Chaser, który znał ponad 1000 słów. W nowym eksperymencie naukowców z Węgier przebadano 7 psów z szerokim zasobem słów, w tym 6 border collie i jednego australijskiego psa pasterskiego. Eksperyment z zabawkami: „ciągnij” lub „aportuj” Badania prowadzono w domach właścicieli, bez żadnej specjalnej aparatury. Psy nauczyły się rozróżniać dwie kategorie zabawek: „pull” (ciągnij – zabawki do przeciągania) oraz „fetch” (aportuj – zabawki do rzucania i przynoszenia). Początkowo kojarzyły je z określonym zestawem dobrze znanych, własnych zabawek. Z czasem badacze wprowadzili nowe, wyglądające zupełnie inaczej, ale pełniące te same funkcje. W trakcie zabawy właściciele nie używali żadnych etykiet słownych. W decydującej próbie psy miały wybrać z nowych zabawek te, które odpowiadały kategoriom „pull” lub „fetch”. Psiaki wybierały prawidłowo znacznie częściej, niż wynikałoby to z przypadku. To znaczy, że zrozumiały istotę słów – przeniosły ich znaczenie na nowe obiekty, mimo różnic w wyglądzie i braku dodatkowych wskazówek. View oEmbed on the source website Nowe perspektywy w badaniach nad psami To pierwsze dowody na to, że psy są zdolne do spontanicznej kategoryzacji, podobnie jak dzieci w procesie rozwoju mowy. Badacze podkreślają, że otwiera to nowe perspektywy dla zrozumienia ewolucji i funkcjonowania zdolności językowych u zwierząt. Jak zaznacza Adam Miklósi, współautor pracy, obserwacje te wskazują, że wysokie kompetencje językowe mogą rozwijać się nie tylko u ludzi. Zdolnych uczestników i przebieg niektórych eksperymentów z zabawkami można obejrzeć na facebookowym profilu badania: Genius Dog Challenge. Źródło: Current Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Dziś Międzynarodowy Dzień Psa. Naukowcy ujawniają, co naprawdę uszczęśliwia naszych pupili
26 sierpnia to ważna data dla każdego właściciela psa – Międzynarodowy Dzień Psa. Jak sprawić, by twój ukochany pupil był szczęśliwy? Co zrobić, by zapewnić mu jak najlepsze życie? Na te pytania odpowiadają naukowcy.
Po pierwsze: pozwól psu węszyć Po drugie: daj psu swobodę wyboru Po trzecie: pamiętaj, że każdy pies jest indywidualnością Po czwarte: pozwól psu rezygnować Po piąte: jeśli masz warunki, zapewnij psu możliwość biegania bez smyczy Behawioryści i biolodzy coraz wnikliwiej przyglądają się, jak wygląda świat z perspektywy czterech łap. Prowadzi to nieraz do zaskakujących odkryć. Ostatnio okazało się na przykład, że psy, podobnie jak ludzie, mogą cierpieć na demencję. Objawia się ona, tak jak u nas, m.in. spadającą prędkością chodu. Do znajdowania podobieństw między ludźmi i psami należy jednak podchodzić ostrożnie. To, co my lubimy robić, niekoniecznie musi sprawiać przyjemność naszemu psu. I na odwrót. Jak rozpoznać to, za czym przepada nasz pies? Naukowczynią, która poświęciła się szukaniu odpowiedzi na to pytanie, jest dr Mia Cobb z University of Melbourne. Na łamach portalu The Conversation badaczka przedstawia 5 porad, dzięki którym życie każdego psa może być szczęśliwsze. Jakie to porady? Po pierwsze: pozwól psu węszyć Psy węszą aż przez 1/3 czasu, kiedy są w ruchu. Nie ma się czemu dziwić. Nasi ulubieńcy żyją w zupełnie innym świecie niż my. Nasz świat jest wizualny – najważniejszym dla ludzi zmysłem jest wzrok. Psy natomiast funkcjonują w rzeczywistości, która w istotnej mierze składa się z zapachów. Oczywiście pies, który bez przerwy węszy na spacerze, może niekiedy niecierpliwić. Jednak trzeba pozwolić mu jak najdłużej cieszyć się tą czynnością. Cobb każe nam wyobrazić sobie, że stoimy na szczycie góry i z zachwytem podziwiamy skąpany w czerwieniach zachód słońca. Według niej korzystanie z nosa daje psu dokładnie tyle samo radości. Po drugie: daj psu swobodę wyboru – Swoboda wyboru jest obecnie gorącym tematem w nauce o dobrostanie zwierząt – pisze badaczka. – Osoby, które przeżyły frustrację z powodu surowych lockdownów w czasie epidemii koronawirusa doskonale wiedzą, jak brak możliwości chodzenia, gdzie się chce, lub widzenia, kogo się chce, wpłynął na ich zdrowie psychiczne. To samo dotyczy psów. Zostawianie im możliwości wyboru i oddawanie kontroli nad życiem – a przynajmniej nad jego częścią – jest bardzo ważne dla ich dobrego samopoczucia. Jak to zrobić? Jeśli mieszkamy w domu, np. możemy zainstalować psią bramkę, aby nasz pupil mógł swobodnie wychodzić na zewnątrz. Na spacerze możemy przez jakiś czas pozwolić mu wybrać ścieżkę do obwąchania. Możemy też zmieniać mu co jakiś czas zabawki, by sam mógł zdecydować, których chce akurat użyć. Po trzecie: pamiętaj, że każdy pies jest indywidualnością A zatem również twój pies. Oczywiście, może mieć pewne cechy swojej rasy, jednak ona nie określa go w stu procentach. – Podobnie jak my, psy mają swoje własne osobowości i preferencje – zauważa Cobb. – Nie wszystkie psy będą lubiły to samo. Nowy pies, z którym żyjemy, może być zupełnie inny niż poprzedni. Co to oznacza? Proste rzeczy. Jeden pies może uwielbiać gonienie po wybiegu dla psów z innymi czworonogami. Drugi woli leżeć przy tobie i obserwować okolicę. Warto rozpoznać, co lubi twój pies, by umieć dobrać mu takie aktywności, jakie mu odpowiadają. Wymaga to znajomości sygnałów, jakie dają nam psy. Zarówno wtedy, gdy są zadowolone, jak i wtedy, gdy w danej sytuacji nie czują się komfortowo. Po czwarte: pozwól psu rezygnować A jeśli już znasz te sygnały, uszanuj wybór psa. Jeśli czegoś nie chce robić, nie zmuszaj go do tego. Pamiętaj też, że twój pupil nie musi zawsze robić tego, co ty. Ani przebywać bez przerwy w twoim pobliżu. Niektóre psy np. nie lubią dźwięków telewizora (mój pies należy do tej grupy). Ważne, że mogły zawsze wyjść z pomieszczenia z grającym telewizorem i odpocząć w innym pokoju. Dla innych psów stresujące są wizyty gości. Również wtedy trzeba pozwolić im wycofać się w bezpieczne i spokojne miejsce. Psy wiele dla nas zniosą, jednak nie wolno wymuszać na nich interakcji z obcymi ludźmi. Ani tym bardziej traktować je jak zabawki i przebierać np. po to, by zrobić im atrakcyjną fotografię. Po piąte: jeśli masz warunki, zapewnij psu możliwość biegania bez smyczy Psy to uwielbiają, bo wtedy dostają swobodę wyboru. Korzystają też wówczas z przestrzeni w inny sposób. – Mają tendencję do szerszego eksplorowania i biegania szybciej niż wtedy, gdy chodzą z nami na smyczy – pisze Cobb. – To ważna i zabawna aktywność fizyczna, która pomaga im zachować formę i zdrowie. Różnice między spacerem bez smyczy a spacerem na smyczy doskonale pokazuje poniższy film nagrany w Melbourne. Jak widać, psy bez smyczy pokonują znacznie większe odległości. Ważne jednak, by pozwalać psu nacieszyć się swobodą tylko wtedy, gdy mamy gwarancje, że będzie to dla niego – i dla otoczenia – bezpieczne. A by tak było, pies powinien m.in. wracać do nas na odwołanie. View oEmbed on the source website Źródło: The Conversation. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Idealne papugi do domu? Przedstawiamy kilka propozycji
Papugi do domu to doskonały wybór dla miłośników zwierząt, którzy chcą zaopiekować się egzotycznym pupilem. Warto jednak wiedzieć, że nie każdy gatunek może żyć w niewoli, a wybór odpowiedniego ptaka jest przecież kluczem do zadowolenia, zarówno opiekuna, jak i jego pierzastego przyjaciela. Jaka papuga do domu okaże się najlepszym wyborem? Spróbujmy odpowiedzieć na to pytanie.
Spis treści: Nierozłączki to wspaniałe papugi do domu, o ile zaakceptuje się ich cechy Papuga falista to towarzyski ptak Nimfa jako papuga do domu? To świetny wybór Papuga rudosterka to niezwykle charakterny ptak Żako to odpowiedni pupil dla opiekuna, który ma dużo czasu Aleksandretta jako papuga do domu? Tak, ale dla doświadczonego opiekuna Kakadu zmieni dom w lotnisko Ara to inteligentny kolos „Oswojona” nie znaczy „udomowiona” To trzeba wiedzieć Na świecie żyje ponad 400 gatunków papug. Każdy przedstawiciel rzędu Psittaciformes imponuje wspaniałym upierzeniem i inteligencją, a niektóre – także niesamowitą umiejętnością naśladowania ludzkiej mowy. Początki hodowli tych wspaniałych ptaków sięgają starożytności. W Grecji i Rzymie były symbolem bogactwa i statusu. Dziś miłośnicy zwierząt widzą w nich przede wszystkim towarzysza. Przyjrzyjmy się kilku gatunkom, które najlepiej sprawdzą się w tej roli. Nierozłączki to wspaniałe papugi do domu, o ile zaakceptuje się ich cechy Papużki nierozłączki należą do najmniejszych gatunków, nadających się do domowej hodowli. Osiągają od 13 do 18 cm długości i masę ciała od 25 do 66 g. Swoją charakterystyczną nazwę zawdzięczają niezwykle silnie rozwiniętemu instynktowi stadnemu. Między partnerami wywiązuje się niezwykle silna więź, więc ich przydomek należy odbierać dosłownie. Nierozłączki są niezwykle inteligentne. Chłoną wiedzę niczym gąbka wodą i dość łatwo je oswoić. Gdy nawiążą więź z opiekunem, stają się niezwykle lojalnymi przyjaciółmi. W dodatku zachwycają barwnym upierzeniem i mnogością odmian kolorystycznych. Gatunek idealny dla początkujących hodowców? Tak, o ile zaakceptuje się ich usposobienie. Te drobne ptaki są niezwykle ruchliwe i skore do zabawy. Wszędzie ich pełno, a w dodatku są głośne. Nierozłączki wydają piskliwe dźwięki, niezwykle donośne. Przyszły opiekun musi brać to pod uwagę. Papuga falista to towarzyski ptak Papuga falista jest niewiele większa od nierozłączek. Osiągają długość od 18 do 20 cm, ale od swoich nierozłącznych krewniaków są wyraźnie bardziej filigranowe. Osiągają masę ciała w przedziale od 25 do 30 g. Występują w wielu odmianach kolorystycznych, ale wszystkie łączy charakterystyczny wzór falistych prążków na głowie, karku i grzbiecie. Papugi faliste są ptakami aktywnymi, które nieustannie domagają się towarzystwa opiekuna. Towarzyszą człowiekowi przy każdej czynności. Nawet podczas sprzątania i gotowania ochoczo przysiadają na ramieniu i z zaciekawieniem śledzą wszystkie domowe wydarzenia. Wydają z siebie bogatą gamę dźwięków, ale są dość ciche (jak na papugę). W tym miejscu warto wspomnieć, że niektórzy przedstawiciele tego gatunku uczą się naśladować ludzką mowę. Nie zawsze są to pojedyncze słowa. Zdarza się, że papugi faliste powtarzają całe zdania. Nimfa jako papuga do domu? To świetny wybór Nierozłączki i papugi faliste są niezwykle żywiołowe, co nie każdemu może odpowiadać. Przyszli opiekunowie, którzy szukają spokojniejszego pupila, powinni zainteresować się nimfą. To średniej wielkości przedstawiciel rodziny kakaduowatych. Osiąga długość od 30 do 35 cm i masę od 80 do 120 g. Cechą charakterystyczną nimfy jest pierzasty czubek na głowie, który ptak stawia na sztorc w momencie, gdy odczuwa strach lub ekscytację. Ptaki te występują w wielu odmianach kolorystycznych. Są pojętne i szybko się uczą. Z niebywałym wdziękiem naśladują melodie i gwizdy, a przy tym są jednymi z najspokojniejszych przedstawicieli swojego rzędu. Papuga rudosterka to niezwykle charakterny ptak Papuga rudosterka osiąga od 22 do 30 cm długości i osiągają masę ciała od 60 do 100 g. Swoją nazwę zawdzięcza czerwonemu, bordowemu lub kasztanowemu ubarwieniu piór w okolicach ogona lub brzucha. Pod względem wielkości, papuga rudosterka przypomina nimfę, ale charakterem i usposobieniem zbliża się do przedstawicieli dużych gatunków. Bywa zadziorna i terytorialna. Z zawziętością potrafi bronić klatki lub ulubionej zabawki. Często prezentuje upór, zwłaszcza jeżeli czegoś chce. Jest aktywna i energiczna. Potrzebuje dużej przestrzeni do latania. Inaczej nie utrzyma dobrej kondycji, zarówno fizycznej, jak i psychicznej. „Charakterek” rudosterki da się okiełznać, ale wymaga to odpowiedniej socjalizacji i opieki. Jeżeli opiekun poświęci swojemu ulubieńcowi odpowiednio dużo czasu, zyska wspaniałego przyjaciela – towarzyskiego i czułego. Te piękne ptaki uwielbiają spędzać czas na ramieniu lub kolanach. Żako to odpowiedni pupil dla opiekuna, który ma dużo czasu Żako to średniej wielkości papuga. Osiąga od 30 do 40 cm długości i masę ciała od 400 do 500 g. Ich charakterystyczną cechą jest szarawe upierzenie z jaskrawoczerwonymi sterówkami. Przedstawiciele tego gatunku należą do najinteligentniejszych ptaków. Prezentują wręcz niesamowitą zdolność do naśladowania ludzkiej mowy. Bo o ile prostych zdań może nauczyć się nawet papuga falista, to żako nie tylko powtórzy zdania złożone, ale też dopasuje je do sytuacji. Trzeba jednak pamiętać, że niebywała inteligencja tego ptaka ma przełożenie na jego potrzeby. Żako wymaga stałej stymulacji umysłowej. Opiekun musi zapewnić swojemu pupilowi zabawki edukacyjne, a to jeszcze nie wszystko. Papudze trzeba poświęcać dużo czasu i uwagi i ciągle uczyć jej nowych sztuczek. Nie można też zapomnieć, że żako jest ptakiem niezwykle wrażliwym i emocjonalnym. Tej papugi nie można zostawiać samej na długie godziny. Aleksandretta jako papuga do domu? Tak, ale dla doświadczonego opiekuna Aleksandretta należy do najczęściej wybieranych większych papug. Niektóre gatunki, jak choćby aleksandretta obrożna, osiągają do 43 cm długości i masę ciała do 160 g. Są też takie, które przekraczają 60 cm i 250 g. Do tej grupy należy choćby aleksandretta większa. Aleksandretty to niezwykle wdzięczne ptaki. Świetnie naśladują melodie i dźwięki. Dość łatwo uczą się słów. Wprawiają w zachwyt barwnym upierzeniem, żywiołowym usposobieniem i inteligencją. Należy jednak podkreślić, że są dość wymagającymi pupilami. Upór jest silnie zakorzeniony w charakterze aleksandretty. Papuga potrafi postawić na swoim, choćby miała użyć dzioba, żeby wymusić uległość na opiekunie. Przy odpowiedniej opiece, będzie towarzyska i łagodna, ale początkujący hodowca raczej nie zdoła odpowiednio poprowadzić swojego ulubieńca. Należy też brać pod uwagę, że mówimy tu o naprawdę głośnej papudze, co nie czyni jej najlepszym wyborem do mieszkania w bloku. Kakadu zmieni dom w lotnisko Rodzina kakaduowatych obejmuje 21 gatunków, podzielonych na 6 rodzajów. Za najbardziej typowy uznaje się rodzaj Cacatua, obejmujący 11 gatunków. Wśród nich są ptaki średniej wielkości i kilka nieco większych. Kakadu osiągają od 30 do 55 cm długości i masę od 300 do 980 g. To niezwykle towarzyskie ptaki. Praktycznie „nie odklejają się” od swojego opiekuna. Ochoczo spędzają czas na ramieniu i nie stronią od kontaktu fizycznego. Są ciekawskie i niezwykle inteligentne. Świetnie naśladują mowę, ale gdy tego nie robią, wydają z siebie głośne krzyki. Jak głośne? Już kakadu żółtoczuba potrafi wygenerować hałas o natężeniu dochodzącym do 130 dB. Jeszcze głośniejsza jest kakadu molucka. Jej okrzyki osiągają do 135 dB. Dla porównania, personel naziemny pracujący na płycie lotniska poddawany jest ekspozycji na hałas o natężeniu ok. 140 dB. Przyszły opiekun musie mieć świadomość, że decyduje się na jedną z najgłośniejszych papug. Ara to inteligentny kolos Ostatni ptak na naszej liście to prawdziwy kolos. Ara to jedna z największych i najbardziej imponujących papug. Niektóre gatunki osiągają nawet 100 cm długości i masę dochodzącą do 2 kg. Ary różnią się wielkością i upierzeniem, ale wszystkie łączy niebywała inteligencja. Ary uczą się błyskawicznie, ale uwaga – równie ochoczo jak dobre, przyswajają też złe nawyki. Opiekun musi więc poświęcić swojemu pupilowi dużo czasu, tym bardziej, że mówimy tu o niezwykle towarzyskim ptaku. Od domowników, których traktują jak członków stada, domagają się uwagi i interakcji. Gdy nawiążą więź emocjonalną, stają się oddane i lojalne. Tak jak kakadu, są niezwykle głośne. Ich okrzyki niosą się na dużą odległość, więc opiekun musi pozostać na to niewrażliwy. Trzeba też pamiętać, że ara wymaga ogromnej przestrzeni. Najlepsza dla tego ptaka będzie woliera w ogrodzie. „Oswojona” nie znaczy „udomowiona” Jeżeli człowiek zapewni swojemu pierzastemu przyjacielowi odpowiednią opiekę, ten doskonale odnajdzie się w warunkach domowych. Nie można jednak zapomnieć, że decyzja o przygarnięciu papugi powinna być przemyślana i podjęta świadomie. To nie są zwierzęta odpowiednie dla wszystkich. Wymagają ogromnych pokładów cierpliwości i wyrozumiałości. Trzeba bowiem wiedzieć, że mimo iż historia hodowli tych ptaków sięga starożytności, wciąż mówimy tu o zwierzętach egzotycznych. W przeciwieństwie do choćby psów, papugi nie są udomowione na poziomie genetycznym. Można je oswoić, ale wymaga to ogromu pracy i zapewnienia zwierzęciu odpowiednich warunków. To trzeba wiedzieć Kluczem do szczęśliwego życia z papugą jest zaakceptowanie jej naturalnych cech i dogłębne zrozumienie potrzeb. Instynkt stadny Po pierwsze, każda papuga jest stworzeniem stadnym. Instynkt ten jest u nich szczególnie silnie rozwinięty. Papugi łączą się w pary na całe życie i właściwie nie odstępują swojego partnera. Gdy nie mają towarzystwa, pojawia się u nich lęk separacyjny, a to skutkuje wieloma niepożądanymi zachowaniami. Osamotniona papuga jest głośna (nawołuje partnera), a może być też agresywna. Decydując się na papugę do domu, warto wziąć pod opiekę minimum dwa osobniki (liczba ptaków w każdym przypadku musi być parzysta). Jeżeli jest to jednak niemożliwe, trzeba zastanowić się, ile czasu domownicy mogą poświęcić pierzastemu pupilowi. Papuga żyjąca w pojedynkę wymaga wiele uwagi (trzeba jej poświęcić minimum kilka godzin dziennie) i naturalnie zaczyna uczestniczyć w życiu rodzinnym. Towarzyszy domownikom podczas dosłownie każdej czynności i nie należy jej tego zabraniać. Papuga w domu to gwarancja bałaganu Nawet niewielka papuga potrafi zamienić dom w istne pobojowisko. Okruchy rozsiane w każdym zakamarku, odchody na meblach, owoce rozgniecione na podłodze – każdy przyszły opiekun tego sympatycznego ptaka musi liczyć się, że po przygarnięciu „pierzaka” będzie musiał poświęcić znacznie więcej czasu na sprzątanie. Im większa papuga, tym większy bałagan. Należy o tym pamiętać. Ptak musi latać Kolejna rzecz to przestrzeń, jaką należy zapewnić papudze. Klatka jest dla ptaka tylko schronieniem, nie przestrzenią życiową. Żeby papuga mogła utrzymać mięśnie w należytej kondycji, musi mieć zapewnioną przestrzeń do lotu. O ile małym gatunkom wystarczy pokój, to większe wymagają większej przestrzeni. Ptaki średniej wielkości muszą mieć dostęp do przynajmniej dwóch pomieszczeń, a największe – do całego mieszkania lub domu. W ich przypadku, dobrym pomysłem jest budowa woliery w ogrodzie. Papugi w domu potrzebują wyzwań Papugi są jednymi z najinteligentniejszych ptaków i jako takie, wymagają odpowiedniej stymulacji umysłowej. Ptakom trzeba zapewnić stały dostęp do logicznych i interaktywnych zabawek. Gdy po czasie zaczną być dla nich nudne (a to nieuniknione), nie obejdzie się bez zakupu nowych. Trzeba bowiem pamiętać, że sfrustrowana papuga sama zacznie szukać sobie rozrywek, a na rym z całą pewnością ucierpią meble, firanki, zasłony i inne elementy wyposażenia domu. Papugi są zwierzętami długowiecznymi O czym jeszcze trzeba pamiętać? O długowieczności tych ptaków. Nawet przedstawiciele niewielkich gatunków żyją kilkanaście lat, więc każda papuga jest „długoterminowym zobowiązaniem”. W tym miejscu należy wspomnieć, że większe ptaki są bardziej długowieczne. Przy zapewnieniu im odpowiedniej opieki, duże papugi żyją nawet 50–60 lat. Oznacza to, że w niektórych przypadkach, przeżyją swoich opiekunów. Każda papuga ma inną „osobowość” Na zakończenie należy dodać, że papugi są niezwykle charakternymi zwierzętami. Niektóre łatwo się oswajają i akceptują całą rodzinę. Są jednak takie, które wybierają tylko jednego opiekuna. Niestety, charakteru papugi nie da się przewidzieć. Między innymi właśnie dlatego decyzja o zakupie pierzastego pupila powinna być gruntownie przemyślana przez i zaakceptowana przez wszystkich domowników. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Valerie zniknęła na 529 dni. Eksperci nie mają wątpliwości, co to mówi o psach
Miniaturowa jamnikczka Valerie przetrwał 529 dni na wolności w australijskim buszu. Jej historia stawia ważne pytanie – czy psy naprawdę potrzebują ludzi, by przeżyć?
Spis treści: Niesamowita przemiana w dziczy Jakie psy mają szansę przetrwać? Życie bez człowieka – czy możliwe? Czy psom brakowałoby ludzi? Jamnik przetrwał na wolności przez 529 dni. Czy Twój pies dałby radę? Eksperci mówią, że to zależy od kilku cech. Pod koniec kwietnia miniaturowa jamniczka o imieniu Valerie została odnaleziona cała i zdrowa na Wyspie Kangura, tuż przy wybrzeżu Adelajdy w Australii. Zaskakujące jest to, że Valerie, która oddzieliła się od swojej rodziny podczas wakacji na wyspie w listopadzie 2023 roku, przybrała na wadze około dwóch kilogramów. – Wyszła jako chudziutki jamnik, a wróciła jako muskularna maszyna – mówi Jared Karran, dyrektor organizacji non-profit Kangala Wildlife Rescue, która udostępniła nagranie z akcji ratunkowej. – Najzdrowszy pies, jakiego można sobie wyobrazić – idealne zęby, sierść i skóra. Niesamowita przemiana w dziczy W czasie swojej dzikiej przygody Valerie stała się lokalną celebrytką, a fani byli zachwyceni, gdy w maju ponownie spotkała się ze swoją rodziną. Ale jak jej się to udało? Miała szczęście, czy może domowe psy – zwierzęta, które przez tysiące lat ewoluowały u boku człowieka – naprawdę potrafią przetrwać bez nas? To zależy, kogo zapytamy. – Nie uważam, że ta historia jest jakoś szczególnie zaskakująca lub niewiarygodna – mówi bioetyczka Jessica Pierce, autorka książki „A Dog’s World” („Psie życie”) poświęconej temu, co mogłoby się stać z psami, gdyby ludzie nagle zniknęli z planety. – To imponujące, że jej się udało, biorąc pod uwagę, że wcześniej żyła jako rozpieszczony piesek, który nie miał okazji nauczyć się potrzebnych do przetrwania umiejętności – dodaje. – Ale instynkty przetrwania w niej pozostały. Vanessa Woods, dyrektorka Duke Puppy Kindergarten w Duke Canine Cognition Lab i autorka książki „Genius of Dogs” („Pies – geniusz”), nie jest jednak tak pewna. – Mam psa, który nie przeżyłby minuty na wolności – mówi. Uważa, że niektóre psy by się zaadaptowały, inne po prostu czekałyby, aż właściciel je uratuje. – Myślę, że niektóre poradziłyby sobie świetnie, a inne – zginęłyby. Jakie psy mają szansę przetrwać? Pierce i Woods zgadzają się, że pewne cechy sprawiają, że pies ma większe szanse na samodzielne przeżycie. Po pierwsze, Valerie musiała być bardzo inteligentna, by chronić się przed drapieżnikami, znaleźć jedzenie i wodę oraz schronienie – mówi Pierce.– Nawet dla wielu ludzi ogarnięcie tego w nowym środowisku byłoby trudne – dodaje. Na szczęście na Wyspie Kangura nie ma dużych drapieżników – zauważa Woods. – Jednak Valerie musiała unikać jadowitych węży, takich jak tajpan czy pygmejka miedziana. – Miała pewien naturalny talent – mówi Woods. – Ale miała też dużo szczęścia, bo są części australijskiego buszu, w których przetrwałaby może dwa dni. Psy z silnym instynktem łowieckim mają generalnie większe szanse – mówi Woods. Na przykład Jack Russell terrier, wyhodowany i wyszkolony do polowania, miałby lepsze wyniki niż pies pokazowy rasy husky, który nie potrafi złapać zdobyczy. – Nie chcemy, by psy zabijały wszystko, co się rusza, włącznie z kotem sąsiada – mówi. – W wielu przypadkach cechy przetrwania zostały po prostu przez hodowlę wyciszone. Ale Pierce podkreśla, że instynkty nie zniknęły całkowicie.– Nawet pies, który całe życie dostaje miskę karmy dwa razy dziennie, wciąż wie, jak polować – mówi. Te instynkty są nadal obecne. Psy z ekstremalnymi cechami – np. bardzo krótkimi nogami lub dużym ciałem – mogą mieć trudności. Na przykład jamniki nie są stworzone do długiego biegania, a niektóre cechy sprzyjają problemom zdrowotnym, jak dysplazja stawu biodrowego . Z kolei mniejsze psy mogą mieć przewagę – są mniej widoczne dla drapieżników i potrzebują mniej kalorii. Valerie mogła przeżyć nawet na owadach, np. świerszczach. – Psy generalnie mają wiele cech przydatnych do przetrwania – zjedzą wszystko, co znajdą, i łatwo przystosowują się do nowych sytuacji – mówi Pierce. Ale o sukcesie Valerie mogła też zdecydować osobowość.– Trudno to dokładnie określić, ale ona najwyraźniej miała wiarę w siebie – mówi Karran. – Nic jej nie ruszało. Życie bez człowieka – czy możliwe? Na świecie żyje około 200 milionów bezpańskich psów – podaje WHO – które radzą sobie bez większej zależności od ludzi. – Tylko niewielka część psów na świecie żyje jako pupile – zauważa Pierce. Większość z nich polega na instynkcie. Ale Woods twierdzi, że życie bez opiekuna nie jest łatwe. Młode bezdomne psy często nie przeżywają – badanie z Indii wykazało, że tylko 19% dożywa wieku rozrodczego (czyli ok. 6 miesiąca). Mimo to Pierce uważa, że gdyby ludzie zniknęli, psy by sobie poradziły. – Psy mają dużą zdolność adaptacji – mówi. – Poradziłyby sobie tak dobrze, jak inne zwierzęta. Woods ma wątpliwości – pyta, jak długo przetrwałyby bez dostępu do naszych śmieci. W końcu tak przetrwali ich przodkowie i tak radzą sobie dziś zdziczałe psy.– Od 14 do 40 tysięcy lat psy żywią się odpadkami człowieka – zauważa. Czy psom brakowałoby ludzi? Ale nawet jeśli mogłyby przetrwać, czy nie brakowałoby im naszej obecności? – Brak interakcji społecznych mógłby być odczuwany jako pustka – mówi Pierce. – Nie wiem, czy to byłaby samotność, ale czegoś by brakowało. Psy mogą jednak tworzyć więzi również z innymi psami i zwierzętami, nie tylko z ludźmi. – Pies, który leży obok ciebie na kanapie, na pewno by za tobą tęsknił– dodaje. – Ale jako gatunek… psy dałyby sobie radę. Ten paradoks najlepiej oddaje zachowanie Valerie – psa, który świetnie radził sobie w buszu przez prawie półtora roku, ale natychmiast rozpoznał rodzinę po powrocie. – Wystarczyła chwila, by rozpoznała każdego z osobna – mówi Karran. – Była taka szczęśliwa – skakała na nich, lizała, tuliła się, biegała dookoła. To była naprawdę piękna chwila. źródło: National Geographic
Rzuciła się pod motocykl, by uratować dzieci. Jej bohaterski czyn poruszył cały świat
Kabang to suczka z Filipin, która zyskała międzynarodową sławę, ratując dwie dziewczynki przed nadjeżdżającym motocyklem. W wyniku tego heroicznego czynu straciła część pyska. Jednak dzięki wsparciu tysięcy ludzi z całego świata mogła dalej cieszyć się życiem.
Spis treści: Bohaterski czyn Kabang Powrót do zdrowia i życie po operacji Kabang (imię zaczerpnięte z języka Cebuano, oznacza „wielokolorowa”) przyszła na świat 29 lutego 2008 r. w Zamboanga City na Filipinach. Jako bezdomny szczeniak błąkała się po ulicach, aż natknął się na nią Rudy Bunggal, który postanowił dać jej dom. Od tego momentu stała się częścią jego rodziny. Szybko zżyła się z domownikami, a szczególną więź nawiązała z dziećmi, z którymi spędzała większość czasu. Bohaterski czyn Kabang Kabang należała do rasy aspin, lokalnego określenia psów nierasowych, które często żyją na ulicach filipińskich miast i wsi. Mimo swojego pochodzenia i braku rodowodu, od początku była traktowana jak pełnoprawny członek rodziny. Jej obecność w domu Bunggala wniosła wiele radości i ciepła. W grudniu 2011 r. dziewięcioletnia Dina Bunggal i jej trzyletnia kuzynka Princess Diansing próbowały przejść przez ruchliwą ulicę w Zamboanga City. W tym momencie nadjeżdżał motocykl, którego dziewczynki nie zauważyły. Kabang, widząc zagrożenie, rzuciła się pod pojazd, aby ochronić dzieci. Uderzenie było tak silne, że suczka straciła górną część pyska. Rodzina Bunggalów była głęboko poruszona poświęceniem Kabang. Mimo poważnych obrażeń, zdecydowali się nie poddawać jej eutanazji. Społeczność lokalna również okazała wsparcie, a bohaterski wyczyn psa szybko rozprzestrzenił się w mediach na całym świecie, wzbudzając podziw i wzruszenie. Wkrótce potem Karen Kenngott, pielęgniarka z Nowego Jorku, zainicjowała kampanię „Care for Kabang”, mającą na celu zebranie funduszy na leczenie czworonoga. Dzięki wsparciu darczyńców z 47 krajów udało się zgromadzić 27 tys. dolarów, co pozwoliło na przewiezienie Kabang do Stanów Zjednoczonych na specjalistyczne leczenie. Powrót do zdrowia i życie po operacji W październiku 2012 r. Kabang została przyjęta do Szpitala Weterynaryjnego Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis. Podczas badań wykryto u niej dirofilariozę (chorobę wywoływaną przez pasożyty serca) oraz nowotwór przenoszony drogą płciową. Po przejściu chemioterapii i leczeniu pasożytów, w marcu 2013 r. przeprowadzono skomplikowaną operację rekonstrukcji pyska. Zespół chirurgów wykorzystał płaty skórne, aby zamknąć otwartą ranę, co znacznie poprawiło jakość życia suczki. Trzy miesiące później Kabang wróciła na Filipiny, gdzie została powitana jako bohaterka. Po śmierci Rudy’ego Bunggala w 2015 r. opiekę nad Kabang przejął dr Anton Lim – weterynarz, który wcześniej uczestniczył w jej leczeniu i był z nią związany emocjonalnie od pierwszego spotkania. Pod jego opieką Kabang spędziła ostatnie lata życia w spokoju, otoczona troską i miłością. Odeszła we śnie 17 maja 2021 r., w wieku 13 lat. – Zawsze byłaś bohaterką, bezgranicznie oddaną. Rzuciłaś się na rozpędzony motocykl, by uratować dzieci i straciłaś pysk, ale nigdy nie straciłaś radości życia. Niektórzy chcieli zakończyć Twoje cierpienie, lecz Ty pokazałaś, jak bardzo chcesz żyć. Dziękuję Ci za osiem lat lekcji o miłości i oddaniu. Będzie nam Ciebie bardzo brakować – napisał w poruszającym pożegnaniu dr Lim. Kilka tygodni później, w Zamboanga City odsłonięto pomnik suczki autorstwa filipińskiego artysty Kublai Millana Źródła: National Geographic Polska; ditosapilipinas.com, ​​thesmartlocal.ph
Psy wolą kobiecy głos? Naukowcy odkryli zaskakujące podobieństwo do niemowląt
Mózgi psów a mowa kobiet – naukowcy odkryli, że psy reagują na ton głosu kobiety w sposób zbliżony do ludzkich niemowląt. To zaskakujące badanie rzuca nowe światło na relację człowiek–pies i sugeruje, że nasze pupile są bardziej wyczulone na emocje, niż sądziliśmy.
W tym artykule: Jak zbadano reakcje psów na mowę Mózgi psów są wyczulone na mowę kobiet Jak psy rozumieją mowę Aby przyciągnąć i utrzymać uwagę osób o ograniczonych kompetencjach językowych, automatycznie zaczynamy używać specyficznego języka. Taki sposób mówienia charakteryzuje się wzmocnioną intonacją i silniejszym naciskiem na akcenty. Innymi słowy, tak zwaną przesadną prozodią. Taki sposób komunikowania się z małymi dziećmi wspiera ich rozwój poznawczy, społeczny i kompetencje językowe. Mózgi niemowląt są dostrojone do takiego właśnie przesadnego stylu wypowiedzi. Węgierscy naukowcy z Wydziału Etologii Uniwersytetu im. Loránda Eötvösa, Centrum Badawczego Nauk Przyrodniczych i Sieci Badawczej Loránda Eötvösa postanowili sprawdzić, czy również mózgi psów działają w podobny sposób. Niedawno pisaliśmy na temat badań wskazujących, że mózgi psów stają się coraz większe. Badania z Węgier ujawniły ogromne podobieństwo między mózgami niemowląt i psów w kontekście przetwarzania mowy z przesadną prozodią. Jak zbadano reakcje psów na mowę Aby przeanalizować tę kwestię, węgierscy naukowcy zmierzyli aktywność mózgów grupy wyszkolonych psów za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI). W trakcie badania, żyjące na co dzień wśród ludzi psy słuchały szeregu różnych dźwięków. Wśród nich: typowej mowy używanej wobec psów, mowy, którą kierujemy do niemowląt, rozmów, jakie dorośli prowadzą między sobą. Nagrane głosy należały do 12 kobiet i 12 mężczyzn. – Badanie sposobu, w jaki mózgi psów przetwarzają kierowaną do nich mowę, jest ekscytujące. Pomaga nam zrozumieć, w jaki sposób przesadna prozodia przyczynia się do wydajnego przetwarzania mowy u gatunków innych niż ludzie. Ale takich, które ewidentnie rozumieją kierowane do nich sygnały słowne – wyjaśnia dr Anna Gergely, współautorka badania. Mózgi psów są wyczulone na mowę kobiet Badanie pokazało, że odpowiedzialne za słuch regiony w psich mózgach mocniej reagowały na typ mowy skierowanej do psa i niemowlęcia niż mowy, której dorośli ludzie używają do zwykłej rozmowy. To pierwszy dowód neuronalny, że mózgi psów są dostrojone do mowy skierowanej specjalnie do nich. Co ciekawe, wrażliwość na mowę zarówno skierowaną do psów, jak i niemowląt, była wyraźnie większa, gdy mówczyniami były kobiety. Ma to związek zarówno z wysokością, jak i zmiennością kobiecych głosów. Wyniki badania sugerują, że sposób, w jaki mówimy do naszych psów, ma znaczenie. Mózgi tych zwierząt są szczególnie wrażliwe na przesadną prozodię typową dla kobiecego głosu. Jak psy rozumieją mowę – Tym, co czyni badanie szczególnie interesującym, jest fakt, że u psów – w przeciwieństwie do niemowląt – trudno wyjaśnić pochodzenie takiej wrażliwości. Nie wynika to bowiem z powodów atawistycznych – w biologii atawizm to ponowne pojawienie się cechy u organizmu, która nie była widoczna przez kilka ostatnich pokoleń. Nie wynika też z długotrwałej ekspozycji na głos matki podczas życia płodowego. Nasze wyniki mogą zatem służyć jako dowód na preferencje neuronowe, które rozwinęły się w czasie udomowienia psów – mówi dr Anna Gergely. Badaczka dodaje, że ta zwiększona wrażliwość może też wynikać z faktu, że rozmawiając ze swoimi pupilami kobiety częściej używają przesadnej prozodii. Mówią właśnie w taki sposób, w jaki rozmawiałyby z maleńkimi dziećmi. Wcześniejsze badania wykazały, że psy dobrze rozumieją ludzką mowę. Rozpoznają średnio 89 komunikatów. Najzdolniejsze potrafią odróżnić od siebie nawet 200 wyrazów. Ich mózgi przetwarzają dźwięki mowy tak jak nasze. Źródła: National Geographic Polska, Phys.org, Communications Biology Nasza ekspertka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wieloryby ratują siebie nawzajem – mamy dowód
Gdy młody wieloryb zaplątał się w sprzęt rybacki, towarzyszący mu osobnik nie odpłynął. Nowe badania naukowców wskazują, że humbaki mogą wykazywać empatię i świadomie pomagać innym w potrzebie.
Spis treści: Niezwykłe reakcje humbaków Empatia humbaków Dlaczego wieloryby chronią inne wieloryby? Jak uratować wieloryby przed sieciami? Czy wieloryby są altruistyczne? Nowy artykuł naukowy oraz nagranie wideo przedstawiają przekonujące dowody na to, że odpowiedź brzmi „tak”. Kilka lat temu, gdy Rachel Cartwright i jej zespół badawczy zbliżyli się do dwóch wielorybów, zauważyli coś dziwnego. Młodszy wieloryb był zaplątany w linkę rybacką. Dorosły osobnik z tej pary zaczął gwałtownie uderzać płetwą ogonową o wodę. W końcu młodszy wieloryb zareagował i również zaczął uderzać ogonem. Wyglądało to tak, jakby dorosły pokazywał młodemu, co ma robić. Stopniowo linka rybacka, w którą się zaplątał, zaczęła się odczepiać. „Asystenci badawczy nazwali ją Taylor, bo próbowała ‘shake it off’ – otrząsnąć się,” mówi Cartwright, główna badaczka w The Keiki Kohola Project. W nowym badaniu Cartwright i zespół specjalistów zajmujących się przypadkami wyrzuceń na brzeg udokumentowali, w jaki sposób „towarzyszący wieloryb” próbuje pomóc, gdy inny humbak zaplącze się w sprzęt rybacki. Niezwykłe reakcje humbaków W osobnym przypadku Cartwright prowadziła badania nad rozmnażaniem humbaków, gdy jej zespół natknął się na uwięzioną dwuletnią samicę. Dorosły wieloryb płynął powoli obok niej. Delikatnie kładł płetwę piersiową na jej płetwie albo leżał z nią pyskiem w pysk na powierzchni wody. W pewnym momencie wydawało się, że próbuje ją chronić przed rekinami tygrysimi. „Płynął za nią i odganiał je ogonem” – mówi. Drugi wieloryb płynął pod nią i unosił młodą samicę na powierzchnię. „Było całkiem jasne, że nie próbował się z nią kopulować” – mówi Cartwright. Samce podczas kopulacji ustawiają się bowiem na górze. „Dla mnie naprawdę interesujące w tej sytuacji jest to, że były to niespokrewnione wieloryby” – dodaje. Dzięk sugestii Eda Lymana, eksperta NOAA ds. zaplątań oraz współautora badania, zespół skontaktował się z organizacjami ratunkowymi na Hawajach i Alasce. Chcieli dowiedzieć się, jak często takie sytuacje mają miejsce. Gdy przeanalizowali dane, „zdaliśmy sobie sprawę, że to zachowanie jest bardziej powszechne, niż sądziliśmy” – mówi Cartwright. Spośród 414 przypadków zaplątania z lat 2001–2023 — 154 na Hawajach i 260 na Alasce — „towarzyszące” wieloryby reagowały w sposób pomocny 62 razy. Empatia humbaków Olaf Meynecke, pracownik naukowy z Griffith University w Australii, który nie brał udziału w badaniu, również zaobserwował takie zachowania na południowym Pacyfiku. Jego zespół próbował uwolnić młodego wieloryba z boi owiniętej wokół jego płetw. Dwa inne wieloryby pozostały w pobliżu. Jeden znajdował się obok uwięzionego wieloryba, a drugi pod nim. Meynecke miał wrażenie, że ich obecność wyrażała: „jeśli nie będziesz w stanie utrzymać wyporności i zaczniesz tonąć, spróbuję cię podnieść.” Meynecke widział dorosłe osobniki próbujące pomóc zaplątanym cielętom, nawet jeśli ich matka była obecna. „To może być cztery, pięć, sześć dorosłych wielorybów, które wyraźnie tam są, bo chcą wesprzeć zestresowane zwierzę” – mówi. Jednak w badaniu ponad połowa z 62 przypadków dotyczyła dorosłych osobników, więc nie chodzi wyłącznie o opiekę nad młodymi. Dlaczego wieloryby chronią inne wieloryby? Przeglądając zapisy historyczne, badacze zdali sobie sprawę, że to zachowanie było obserwowane już wcześniej. Szczególnie w czasach połowów wielorybów, które zostały zakazane w większości krajów w 1986 roku. Gdy jedna ofiara została złapana, „inne wieloryby podpływały i zostawały tuż obok niej, pozostając przy niej” – mówi Cartwright. To narażało reagujące wieloryby na ryzyko, więc to zachowanie prawdopodobnie stało się rzadsze. „To zachowanie może być formą empatii afektywnej” – mówi Anna Moscrop, dyrektor ds. polityki naukowej w organizacji Whale and Dolphin Conservation. „Jednostka rozpoznaje stan emocjonalny, taki jak stres, nie doświadczając samodzielnie tych samych bodźców.” Cartwright uważa, że może to być również przykład plastyczności behawioralnej. Wieloryby dostosowują się do zmieniającego się świata, w którym zaplątania są teraz częstym zjawiskiem. Meynecke zastanawia się, czy widzimy to zachowanie częściej nie tylko dlatego, że „w oceanach jest więcej zestresowanych wielorybów.” Uważa również, że technologia, taka jak drony, ułatwia dostrzeganie i dokumentowanie tych zachowań. Zaplątania — w liny cumownicze, sieci, pułapki na kraby i inne porzucone narzędzia rybackie — są coraz większym zagrożeniem. „Ponad 80% wielorybów zostanie w pewnym momencie życia zaplątanych, a do 25% może zaplątać się każdego roku, ale samodzielnie się uwalnia” – mówi Cartwright. Jak uratować wieloryby przed sieciami? Widok wielorybów desperacko próbujących sobie nawzajem pomagać jest „absolutnie straszny”– mówi Meynecke. „Te biedne zwierzęta dokładnie wiedzą, co się dzieje, i po prostu nie mogą nic zrobić. To wykracza poza jednego osobnika. To wysoce stresująca sytuacja dla wielu wielorybów w okolicy, które się komunikują i próbują pomóc”. Co więcej, zaplątania — główna przyczyna śmiertelności wielorybów — są możliwe do uniknięcia. „Najlepszym sposobem ochrony ssaków morskich przed zaplątaniem w sprzęt rybacki jest ograniczenie ryzyka kontaktu między nimi a tym sprzętem” – dodaje Moscrop. Jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu jest stosowanie narzędzi połowowych, które minimalizują liczbę lin pozostających w wodzie. To „drastycznie zmniejsza ryzyko zaplątania i ratuje wieloryby.” To coś, do czego każdy z nas może się przyczynić. „Podejmujemy decyzje jako konsumenci” – mówi Cartwright. „Istnieje wiele opcji zakupu ryb poławianych w sposób zrównoważony.” Źródło: National Geographic
Sójki są mądrzejsze od dzieci. Zaskakujące wyniki eksperymentu
Sójki potrafią zaskakiwać – nawet naukowców. W eksperymencie przypominającym słynny test z pianką marshmallow ptaki wykazały się zadziwiającą cierpliwością i zdolnością planowania. Czy ich zachowanie to dowód na wyższą inteligencję, niż do tej pory sądzono?
W tym artykule: Na czym polega test pianki marshmallow? Test pianki wśród zwierząt Co lubi zjeść sójka Rekordowe opanowanie Test pianki marshmallow to jeden z najsłynniejszych eksperymentów psychologicznych ubiegłego wieku. Wymyślił go Walter Mischel, młody naukowiec z Uniwersytetu Stanforda. Eksperyment miał kilka wersji. W najbardziej znanej badacze sprawdzali, jak długo małe dzieci są w stanie oprzeć się pokusie natychmiastowego zjedzenia podarowanych im słodyczy, jeśli obieca im się, że po pewnym czasie dostaną ich więcej. Na czym polega test pianki marshmallow? Eksperyment wyglądał następująco. Dzieci dostawały podsunięte pod nos słodycze – piankę marshmallow albo ciasteczka Oreo. Dorosły informował dzieci, że mogą zjeść słodkości od razu lub zaczekać. Dodawał też, że jeśli zaczekają, to po pewnym czasie nagroda zostanie powiększona. Następnie dziecko pozostawało samo z pokusą, a naukowcy obserwowali, czy chce i czy potrafi odroczyć sięgnięcie po smakołyk. Test pianki marshmallow badał poziom samokontroli. A także, jaki jest związek tej zdolności wykazywanej w młodym wieku, z tym, jak uczestnicy eksperymentu będą radzić sobie jako dorośli. Badacze śledzili uczestników eksperymentu wiele lat po przeprowadzeniu testu. Okazało się, że badani, którzy potrafili jako dzieci odsunąć przyjemność w czasie, później: rzadziej się rozwodzili, mieli wyższą samooocenę, lepiej radzili sobie z emocjami. Test pianki wśród zwierząt Podobne eksperymenty przeprowadzano również wśród zwierząt. I to bardzo różnych. Wyniki były podobne. Wykazano choćby, że i u szympansów, i u mątw, istnieje związek między silniejszą samokontrolą a wyższym poziomem inteligencji. Psycholodzy z Uniwersytetu Cambridge postanowili sprawdzić, jak z testem pianki marshmallow poradzą sobie krukowate. Ptaki należące do tej rodziny określa się niekiedy „nieopierzonymi małpami”, ponieważ jeśli chodzi o zdolności poznawcze, dorównują małpom naczelnym (innym niż ludzie). Tym razem naukowcy wybrali do badań sójki zwyczajne (Garrulus glandarius). View Ediplayer on the source website Co lubi zjeść sójka Test pianki marshmallow został odpowiednio zmieniony tak, by pasował do zwyczajów żywieniowych ptaków. Sójki nie dostawały więc żadnych słodyczy. Zamiast tego naukowcy oferowali im trzy rodzaje ptasich przysmaków. Najbardziej pożądanych przez wszystkie sójki były robaki. Umieszczano je za ekranem, tak by ptaki je widziały. Natomiast w ich zasięgu kładziono mniej pożądany pokarm – chleb lub ser. Ptaki nauczono, że jeśli odpowiednio długo powstrzymają się od zjedzenia tego, co mają „pod ręką”, ekran się uniesie i dostaną najlepszy smakołyk. Rekordowe opanowanie W teście wzięło udział 10 sójek. Najmniej opanowane wytrzymywały zaledwie 20 sekund. Jednak najlepiej kontrolująca się sójka o imieniu JayLo potrafiła czekać nawet pięć i pół minuty, by ekran się podniósł. – To naprawdę zdumiewające, że niektóre ptaki potrafiły czekać tak długo, by dostać ulubioną przekąskę – mówi dr Alex Schnell, główny autor pracy opublikowanej w „Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences”. O inteligencji sójek przeczytasz również tutaj. – Siedziałem, obserwując, jak JayLo ignoruje kawałek sera przez ponad pięć minut. Umierałem z nudów, a ona po prostu cierpliwie czekała na robaka – opowiada naukowiec. Co ciekawe, ptaki stosowały podobne strategie radzenia sobie z pokusą jak dzieci i szympansy. Aby wytrzymać jak najdłużej, odwracały od niej wzrok. Po teście naukowcy dali ptakom 5 zadań mierzących ich zdolności poznawcze. Jak się okazało, lepiej wypadły w nich te sójki, które dłużej umiały czekać na nagrodę. Tym samym wykazano, że zdolność samokontroli u ptaków jest związana z inteligencją. Co więcej, ponieważ ta korelacja występuje u bardzo różnych gatunków, naukowcy przypuszczają, że musiała wyewoluować w królestwie zwierząt kilkukrotnie niezależnie od siebie. ŹRÓDŁO: National Geographic Polska, phys.org, Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus”. Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak pies mówi „kocham”? Sekrety psiej miłości, o których nie miałeś pojęcia
Pies potrafi kochać głęboko i na wiele sposobów. Od merdającego ogona po wtulanie się w kolana – każdy gest może być wyznaniem psiej miłości. Oto jak człowiek może odczytać te sygnały, by lepiej zrozumieć emocjonalny świat swojego pupila.
W tym artykule: Jak rozpoznać, że twój pies cię kocha? Co jest najmocniejszą oznaką psiej miłości? Czy psy rozumieją ludzkie emocje? Dlaczego psy tak chętnie pomagają ludziom? Dlaczego psy przywiązują się do ludzi? Który pies stał się symbolem „psiej wierności"? Jeśli miłość byłaby żywą istotą, miałaby cztery łapy i merdała ogonem. Głęboka relacja człowieka z jego psem jest czymś wymykającym się wszelkim encyklopedycznym definicjom. Można ją porównać tylko z emocjami, jakie wiążą rodziców i dzieci. Nic dziwnego, ponoć obie z nich zbudowane są na bazie wyrzutów oksytocyny, hormonu przywiązania. Oto jak pies okazuje miłość do człowieka. Jak rozpoznać, że twój pies cię kocha? Wystarczy spojrzeć na mowę ciała psa. Wita cię merdając ogonem nawet, gdy rozstanie było krótkie. Biega wokół ciebie, podskakuje, próbuje dać psiego buziaka i cały staje się szczęściem. Pies, jeśli jest kochany przez właściciela, jest żywą maszynką do pomnażania szczęścia. Raduje się razem z nami, razem z nami smuci, dba o nasze bezpieczeństwo i towarzyszy nam w każdej sytuacji. Nawet wówczas, gdy sytuacja, w której musi się dla nas odnaleźć, niezbyt odpowiada psim nawykom. A chociaż jest świadomy swojej siły, potężnych szczęk i ostrych pazurów, przy swoim człowieku jest łagodniejszy niż baranek. Co jest najmocniejszą oznaką psiej miłości? Fizyczna bliskość. Wciskanie głowy pod ludzką rękę, pod ramię, ocieranie się o nogi, kładzenie głowy na kolanach – wszystkie te gesty, które utrudniają człowiekowi przemieszczanie i skłaniają do jednego – głaskania psa. I dzielenia się zapachem. Zapach dla psów jest bardzo ważny. To ich sposób kodowania i przekazywania informacji oraz zbierania ich z otoczenia. Ocierający się o człowieka pies pozostawia na nim swój zapach. Zwykle razem z sierścią i śliną. Za to głaszczący psa człowiek zostawia swój zapach na psie. To bardzo bliska wymiana oznaczeń i informacji. Jak pies mówi „kocham"? Kochający pies potrafi też pilnie wpatrywać się w oczy swojego opiekuna. Patrzenie prosto w oczy nie jest dla psa czymś komfortowym. Psy patrzą sobie wzajemnie w oczy zwykle, by okazać dominację, zmusić innego psa do posłuszeństwa lub wymusić konfrontację. Zupełnie inaczej to wygląda, gdy wpatruje się w oczy opiekuna. Stają się wówczas spokojne, wręcz uległe, a psie spojrzenie potrafi rozczulić największego twardziela. Czy psy rozumieją ludzkie emocje? Psy rozumieją ludzkie stany emocjonalne i zawsze starają się nas wesprzeć. Jeśli pies widzi, że się cieszysz, podrygujesz, może tańczysz z radości – będzie cieszył się razem z tobą. Będzie skakał, merdał ogonem, radośnie poszczekiwał. Może się zdarzyć, że nawet nasika ze szczęścia. Za to, gdy cierpisz, będzie cierpiał z tobą. Wspólnie, łapa w rękę i nos w nos. Może leżeć obok człowieka w ciszy i niemal w bezruchu, może popatrywać smutno, a gdy uzna, że powinieneś w końcu wziąć się w garść, zacznie cię pocieszać na swój psi sposób, na przykład dzieląc się czymś, co w psim odczuciu jest wyjątkowo fajne. W ten sposób smutni właściciele psów są obdarowywani piłkami tenisowymi, pluszakami bez uszu i oczywiście kośćmi. Przecież otrzymując od ukochanego psa jego własną kość, nie można się smucić, prawda? Dlaczego psy tak chętnie pomagają ludziom? Tym, co wyróżnia psy spośród wszystkich udomowionych zwierząt, jest ich niezwykła umiejętność towarzyszenia człowiekowi w niemal każdej sytuacji. I to zarówno zawodowej, jak i prywatnej. Mamy psy – ratowników górskich i takie, które pomagają strażakom. Psy pracują na lotniskach, w policji i w wojsku. Są przewodnikami osób niewidomych i terapeutami chorych. Niektóre psy potrafią ratować tonących, inne, dzięki swojemu niesamowitemu węchowi są nawet w stanie wykryć obecność guza lub niskiego poziomu cukru. I nie robią tego wszystkiego, aby się popisać. Psy zawsze pracują ze swoim człowiekiem i dla niego. Dlatego poza samym specjalistycznym treningiem, tak ważna jest relacja psa pracującego z jego właścicielem. Bo co z tego, że pies wyczuje ukryte w bagażu narkotyki, jemu one w niczym nie przeszkadzają. Ale jeśli odnalezienie ich sprawi radość jego człowiekowi, to pies wskaże właściwą walizkę bez chwili wahania. Właśnie dlatego psy jeżdżą z nami samochodami, choć w sumie wolą chodzić, leżą grzecznie pod kawiarnianymi stolikami, gdy spotykamy się z przyjaciółmi, a nawet spędzają z nami czas w hotelach wśród tylu zapachów, że normalnie pies by oszalał. Po prostu zrobią wszystko, by być blisko nas. Nawet pozwolą małej dziewczynce założyć na psie uszy kolorowe spinki i ubrać dobermana w sukienkę. No tylko tak, by inne psy tego nie widziały. Pies jest zawsze członkiem stada. A najważniejszym imperatywem psiego działania jest opieka nad stadem. Przede wszystkim nad najsłabszymi częściami tegoż stada, na przykład nad dziećmi. Kochany i kochający pies może pilnować dzieci, dbać, by nic im nie zagroziło, a nawet, jeśli trzeba, służyć za żywy koc i poduszkę. Znane są przypadki psów, które nie tylko zaalarmowały domowników o pożarze, ale też wyniosły w zębach lub wyciągnęły z płomieni najmłodszych członków rodziny. Dlaczego psy przywiązują się do ludzi? Wszystko przez oksytocynę. Tak przynajmniej twierdzi Dr Deirdre Barrett, psycholożka kliniczna i ewolucyjna w Harvard Medical School, która bada neurologiczne podstawy więzi ludzi i ich czworonogów. Jej zdaniem psy przechwyciły od ludzi oparty na oksytocynie sposób budowania więzi. Oksytocyna, neuroprzekaźnik wiązany z porodem i z laktacją, ma również znaczną rolę w tworzeniu więzi między rodzicem a dzieckiem, a nawet między partnerami. Natura tak to wymyśliła, że pewne zachowania zapewniające niemowlęciu przetrwanie, powodują u dorosłych ludzi wyrzut oksytocyny. Odczuwasz niezwykłą przyjemność po nakarmieniu i utuleniu niemowlęcia do snu? To właśnie zasługa wyrzutu oksytocyny, jakim nagrodziła cię natura za wykonanie pewnej nużącej pracy na rzecz utrzymania w zdrowiu i dobrostanie kolejnego pokolenia. Tworzy się więź. Wiesz, że dziecko cię potrzebuje, dbasz o nie, a aby nie porzucać tego dbania, otrzymujesz nagrodę w postaci kolejnych oksytocynowych shotów. Zdaniem dr Barrett, podobny mechanizm działa w relacjach między człowiekiem a psem. Gdy głaszczemy lub tulimy naszych pupili, zarówno my, jak i czworonogi doświadczają podwyższenia poziomu oksytocyny we krwi. Daje on uspokojenie, radość, poczucie bliskości. Co ciekawe psy w interakcji z człowiekiem wydzielają znacznie więcej oksytocyny, niż robią to koty. Ale na tym nie koniec spostrzeżeń pani doktor. Twierdzi ona, że nasze psy potrafią o nas śnić. Psi sen jest podzielony na podobne fazy, jak ludzki i psy śnią w fazie REM. Właśnie wtedy psy potrafią biegać przez sen, mruczeć lub warczeć. Który pies stał się symbolem „psiej wierności"? A jeśli jeszcze masz wątpliwości, czy pies kocha, to pomyśl o Hachikō .W 1924 Hachikō , pies rady Akita, został przywieziony do Tokio przez swojego właściciela, profesora na wydziale rolnictwa Uniwersytetu Tokijskiego. Hachikō codziennie odprowadzał swojego pana, gdy ten udawał się na uczelnię. Odprowadzał go do pobliskiej stacji i czekał na właściciela codziennie o tej samej porze, by wraz z nim wrócić do domu. Ale któregoś dnia profesor nie wrócił. Zmarł nagle podczas zajęć na uczelni. Mimo to Hachikō nadal codziennie czekał na niego na stacji, pojawiając się tam przed przyjazdem wieczornego pociągu przez następne 10 lat. Dzięki oddaniu, jakie Hachikō okazywał swojemu zmarłemu panu, nadano mu przydomek „wiernego psa”. W Tokio znajduje się pomnik Hachikō. Ale podobne stoją na całym świecie, przypominając o psach, których wierność, miłość i oddanie były tak wielkie, że nawet śmierć nie mogła im sprostać. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Twój pies rozumie więcej, niż myślisz. Oto co ukrywa przed tobą
Twój pies rozumie słowa określające przedmioty, choć często tego nie pokazuje. Naukowcy udowodnili, że zna rzeczowniki, ale z jakiegoś powodu nie chce tego zdradzać.
W tym artykule: Co rozumie pies? Jak przeprowadzono badania z udziałem psów? Mądry jak pies Co rozumie pies? To jedno z najważniejszych pytań, jakie zadają sobie opiekunowie czworonogów. Nie ma na nie jednej uniwersalnej odpowiedzi. Są chwile, kiedy nasz pupil wykazuje się niemal ludzką bystrością. Kiedy indziej sprawia wrażenie, że w ogóle nie pojmuje, co do niego mówimy. Jeśli trochę z nim poćwiczymy, jedna rzecz robi się jasna. Pies dobrze wie, co ma zrobić, gdy słyszy „siad”, „aport” albo „leżeć”. Łączy te słowa z konkretnymi zachowaniami, których od niego oczekujemy (i ze smaczkami, jakie otrzyma za wykonanie polecenia). To jednak nie wszystko. Badania węgierskich naukowców, opublikowane dzisiaj w czasopiśmie „Current Biology” wskazują, że psy są znacznie mądrzejsze, niż dotychczas przypuszczano. Okazało się, że rozróżniają również rzeczowniki. A dokładniej – wiedzą, że dany rzeczownik odnosi się do pewnego konkretnego przedmiotu. Co rozumie pies? Co się dzieje w mózgu psa, gdy słyszy słowo oznaczające dobrze mu znany przedmiot? Takie jak np. piłka albo szarpak? – Wówczas aktywuje się mentalna reprezentacja tego obiektu – wyjaśnia Marianna Boros z Eötvös Loránd University w Budapeszcie, główna autorka pracy. Czyli mentalny odpowiednik danego przedmiotu, łączony z jego nazwą. Wykazanie tego nie było proste. Gdy np. przeprowadza się badania z dziećmi, które jeszcze nie mówią, prosi się je, by pokazały lub wzięły do rąk wskazywany obiekt. Kiedy maluchy to zrobią, jest to dowód, że rozumieją, o co się je prosi. Jednak psy nie radzą sobie dobrze z takimi zadaniami. Przynajmniej w warunkach laboratoryjnych. Czasami reagują na polecenie, czasami nie, a ich zachowania wyglądają na przypadkowe. Naukowcy wymyślili więc inny sposób, by sprawdzić, czy psy rozumieją rzeczowniki. Wymagał on mierzenia ich aktywności mózgowej z pomocą nieinwazyjnej metody EEG. Jak przeprowadzono badania z udziałem psów? Do laboratorium zaproszono 18 psów wraz z ich opiekunami. Każdy z właścicieli psów przyniósł ze sobą ulubione zabawki swojego pupila. Psom przyczepiono do głów elektrody. Następnie rozpoczęła się właściwa część doświadczenia. Właściciel psa mówił np. „Zara, popatrz, piłka!”. Jednocześnie pokazywał zwierzęciu przedmiot. Czasami była to znana zwierzęciu piłka, czasami zaś zupełnie coś innego. Naukowców nie interesowało przy tym, jak pies zareaguje. Tylko to, co dzieje się w jego mózgu, gdy wypowiedziane słowo zgadza się – albo nie - z pokazywanym przedmiotem. Mądry jak pies Kiedy słowo zgadzało się z zabawką, mózg psa aktywizował się w inny sposób niż wówczas, się nie zgadzało. Podobnie dzieje się w przypadku ludzi. Różna aktywność mózgu w takich przypadkach uznawana jest za dowód rozumienia znaczenia danego słowa. Co ciekawe, różnica w aktywności była większa w przypadku słów, które psy znały lepiej. Nie miało za to znaczenia, jak rozległy był ich „słownik”. – Nie jest istotne, ile słów rozumie pies – wyjaśnia Boros. – Znane słowa i tak aktywują reprezentacje mentalne, co sugeruje, że zdolność ta występuje ogólnie u psów, a nie tylko u niektórych wyjątkowych osobników, znających nazwy wielu obiektów. – Twój pies rozumie więcej, niż daje po sobie poznać – dodaje Lilla Magyari, współautorka badań. – Psy nie tylko uczą się określonego zachowania w odpowiedzi na określone słowa, ale mogą faktycznie rozumieć znaczenie niektórych pojedynczych słów. Tak samo jak ludzie – zauważa badaczka. Naukowcy są teraz ciekawi, czy ta zdolność rozumienia referencji jest specyficzna dla psów, czy może występować również u innych ssaków. Chcą także wyjaśnić największą tajemnicę. Dlaczego choć psy rozumieją rzeczowniki, większość z nich tego nie okazuje? Źródła: Current Biology, EurekAlert Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy twój kot jest psychopatą? Rozstrzygnie to ten kwestionariusz
To nie pseudonauka. Test psychopatii u kotów zastosowali psycholodzy z uniwersytetu w Liverpoolu. Odpowiadając na 46 pytań można sprawdzić, jak nasz mruczek wypada na tzw. skali CAT-Tri+. Przy okazji można sprawdzić też siebie – test pierwotnie stworzono dla ludzi.
Spis treści Czym jest triarchiczny model psychopatii? Test na kocią psychopatię Koty – chyba przez fakt, że są zwierzętami żyjącymi pojedynczo – wykazują niezwykłą różnorodność charakterów. Potwierdzi to każdy opiekun. Osoby, które kotów nie znają i nigdy się nimi nie opiekowały, często mają zupełnie niezgodne z rzeczywistością przekonania, że koty są wredne i fałszywe. Kociarze zawzięcie bronią swoich ulubieńców, ale nie wszystko da się wytłumaczyć instynktem i cechami gatunkowymi. Według psychologów z uniwersytetu w Liverpoolu charakter niektórych kotów można określić jako psychopatyczny. Czym jest triarchiczny model psychopatii? Brzmi skomplikowanie, ale opisuje tylko trzy cechy: śmiałość, bezduszność i rozhamowanie. Bywają określane po polsku także jako zuchwałość, bezduszność i brak zahamowań. Cechy te częściowo pokrywają się z tzw. „ciemną triadą” w psychologii, obejmującą narcyzm, makiawelizm i psychopatię. Pojęcia modelu triarchicznego są dość nieostre, dlatego w psychologii zdefiniowano je w ściślejszy sposób. Śmiałość to brak strachu, wysoka pewność siebie, odporność na stres oraz skłonność do podejmowania ryzyka i dominowania w relacjach społecznych. Bezduszność to brak empatii, chłód emocjonalny, wykorzystywanie innych, nieczułość na cierpienie oraz skłonność do manipulacji. A rozhamowanie to impulsywność, niska samokontrola, brak odpowiedzialności, tendencja do podejmowania nieprzemyślanych decyzji oraz ignorowania norm społecznych. Każdy spotkał w życiu kogoś z charakterem zdominowanym przez którąś z tych cech. Ale czy na pewno można opisać nimi także koty? Okazuje się że tak. Test na kocią psychopatię Naukowcy z Uniwersytetu w Liverpoolu w Wielkiej Brytanii opracowali kwestionariusz CAT-Tri+ specjalnie dla kotów. Badanie opiera się na triarchicznym modelu psychopatii, obejmującym trzy powyżej opisane cechy, ale także dwie dodatkowe, specyficzne dla kotów: nieprzyjazność wobec ludzi i innych zwierząt. Kwestionariusz składa się z 46 stwierdzeń, które właściciele oceniają w skali od „zupełnie nie opisuje mojego kota” do „doskonale opisuje mojego kota”. Przykładowe pytania dotyczą zachowań takich, jak polowanie i zabawa z ofiarą przed jej zabiciem, głośne miauczenie bez wyraźnego powodu, nagłe zmiany nastroju czy ignorowanie zasad domowych. Przy okazji tworzenia kwestionariusza zbadano też 2042 właścicieli kotów, co pozwoliło na analizę relacji między cechami psychopatycznymi a jakością więzi z opiekunem. Stwierdzono, że wyższy poziom rozhamowania i nieprzyjazności wobec innych zwierząt koreluje z lepszą relacją z właścicielem, podczas gdy większa śmiałość i okrucieństwo wiążą się z gorszą jakością tej relacji. Jeśli chcemy poznać charakter naszego kota i na niego wpłynąć, kwestionariusz ten może okazać się cennym narzędziem. Można go pobrać pod tym adresem: https://osf.io/ysb9z. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Goryle są świadome swojego istnienia. Naukowcy udowodnili to sprytnym badaniem
Goryle wzięły udział w nowym badaniu dotyczącym samoświadomości – innym niż dobrze znany test lustra. Eksperyment polegał na sprawdzeniu, czy zwierzę rozumie, jak działa jego własne ciało. Wyniki rzucają nowe światło na poznawcze zdolności zwierząt.
W tym artykule: Jak się przeprowadza test lustra? Wady testu lustra Nowy eksperyment w badaniach samoświadomości Sposób na zamknięte pudełko Wszystko zaczęło się od Karola Darwina i szympansicy o imieniu Jenny. Anegdota głosi, że gdy w 1838 roku Darwin odwiedził zoo w Londynie, zobaczył, jak jeden z pracowników ogrodu zoologicznego drażni się z małpą, udając, że chce jej dać jabłko. Jenny wpadła w szał, a Darwin zaczął się zastanawiać, jak sytuacja wyglądała z jej perspektywy. Obserwował dalej Jenny i spostrzegł, że małpa często przeglądała się w lustrze. Czyżby rozumiała, że widzi w nim siebie? Ponad stulecie później historyjka ta zainspirowała Gordona Gallupa Jr., amerykańskiego psychologa, do wymyślenia jednego z najbardziej znanych eksperymentów w psychologii zwierząt. To tzw. test lustra. Doświadczenie ma wykazać, czy dane zwierzę jest samoświadome – czyli, że rozumie, że istnieje jako jednostka. Jak się przeprowadza test lustra? Według protokołu opisanego przez Gallupa w latach 70. XX wieku zwierzę wpierw należy uśpić. Następnie w miejscu, którego nie może zobaczyć – np. na czole – należy mu namalować kolorowy znak. Farba musi być bezwonna. Po obudzeniu zwierzę dostaje do zabawy lustro. Kiedy po zobaczeniu swojego odbicia dostrzeże znak i zacznie dotykać miejsca na ciele, gdzie on się znajduje, jest to interpretowane jako dowód samoświadomości. Innymi słowy ma to oznaczać, że zwierzę rozumie, że „ten w lustrze” to ono samo. Z pomocą testu lustra przebadano dotychczas wiele gatunków zwierząt. Zdały go szympansy zwyczajne, bonobo, delfiny, słonie czy sroki. Nie udało się to m.in. psom czy pandom wielkim. W przypadku kilku gatunków wyniki były trudne do zinterpretowania. Dotyczy to np. goryli. Wady testu lustra Czy test lustra faktycznie jest wiarygodną metodą badania samoświadomości zwierząt? Zdania na ten temat są podzielone. Na pewno nie sprawdza się u gatunków, dla których wzrok nie jest najważniejszym zmysłem. Psy polegają w istotnym stopniu na węchu i słuchu, swoje obicie w lustrze zaś ignorują. Inne ssaki – jak goryle – na ogół unikają kontaktu wzrokowego. Przyglądanie się sobie w lustrze może więc być dla nich niekomfortowe. – Test lustra działa dobrze, ale nie jest odpowiedni dla wszystkich zwierząt – mówi Jorg Massen, biolog z Uniwersytetu w Utrechcie. – Niektóre zwierzęta nie polegają zbytnio na wzroku i mogą nie lubić patrzeć na twarze. Te gatunki mogą oblać test lustra, nawet jeśli są samoświadome – dodaje. Nowy eksperyment w badaniach samoświadomości Massen wraz z zespołem wymyślił więc nowy test na badanie samoświadomości zwierząt. Naukowcy przygotowali pudło z dużą pokrywą. W środku ukryli małpie smakołyki. By dostać się do środka, zwierzęta musiały podnieść pokrywę. Jednak w niektórych przypadkach pudło zostało umieszczone na wysokim drążku. Zwierzę wtedy siedziało na pokrywie. By ją unieść, musiało rozumieć, że to jego własne ciało ją blokuje. Innymi słowy, małpy musiały pojmować, że ich własne ciało było przeszkodą. – To podstawowa forma świadomości ciała. U ludzi rozwija się ona około półtora roku życia – mówi Massen. Sposób na zamknięte pudełko Jak się okazało, z otwieraniem pudła poradziły sobie zarówno szympansy (które zdawały test lustra), jak i goryle (które go oblewały). – Uderzające było to, że oba gatunki szybko zdały sobie sprawę, że muszą zejść z pudełka, aby je otworzyć – mówi Massen. – A więc fakt, że goryle zazwyczaj słabo wypadają w testach lustra, nie oznacza, że brakuje im samoświadomości. Zdaniem naukowca dzięki testowi świadomości ciała wiemy teraz więcej o wewnętrznym życiu goryli. – Może być bogatsze, niż wcześniej sądziliśmy lub przynajmniej mieliśmy na to naukowe dowody – zauważa biolog. Jego zdaniem środowisko naukowe, badając samoświadomość zwierząt, powinno wychodzić poza test lustra, i opracowywać eksperymenty dostosowane do poszczególnych gatunków. Źródła: American Journal of Primatology, phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.