Te rasy psów są najmądrzejsze. Psychologowie opracowali zaskakujący ranking
Wielu właścicieli intuicyjnie wyczuwa mądrość swoich pupili, ale nauka dostarcza na to dowodów. Kanadyjski psycholog przeanalizował zdolność uczenia się oraz posłuszeństwo dziesiątek popularnych ras. Wyniki badań pozwoliły wyłonić listę najmądrzejszych ras psów na świecie.
W tym artykule: Czy psy są inteligentne? Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Jaka jest najmądrzejsza rasa psa? 79 najmądrzejszych ras psów Prof. Stanley Coren to kanadyjski psycholog i autor badań z zakresu inteligencji psów. Jest autorem wielu publikacji na ten temat, m.in. popularnych również w Polsce książek „Tajemnice psiego umysłu" i „Jak rozmawiać z psem". Analizuje w nich zdolności poznawcze różnych ras psów. Badania prof. Corena dotyczą tematów takich jak zachowanie psów, komunikacja i więź między człowiekiem a zwierzęciem. Jako jeden z pierwszych badaczy przyjrzał się inteligencji i emocjom „najlepszego przyjaciela człowieka". Czy psy są inteligentne? Właściciele psów nie mają wątpliwości, że ich pupile są mądre, a nauka tylko potwierdza te obserwacje. Badania wykazały, że psy wykazują się niezwykłą zdolnością do nauki i rozwiązywania problemów. Nierzadko ich potencjał umysłowy porównywany jest do poziomu intelektualnego małych dzieci. Zdaniem prof. Stanleya Corena dorosły pies jest równie inteligentny co 2,5-letnie dziecko. Naukowiec potwierdził to w kilkunastu prowadzonych przez siebie testach. To, co szczególnie wyróżnia intelekt psów, to ich inteligencja społeczna i emocjonalna. Psy wykazują się wrażliwością na uczucia i zamiary ludzi. Pozwala im to na budowanie głębokich relacji z właścicielami. Badania wykazały, że psy potrafią interpretować ludzkie gesty i mimikę. To z kolei wskazuje na ich zaawansowany poziom umiejętności komunikacyjnych. Ponadto eksperymenty potwierdziły, że psy posiadają imponujące zdolności pamięciowe. Potrafią przypominać sobie wydarzenia z przeszłości i uczyć się na podstawie własnych doświadczeń. Co ciekawe, niektóre rasy psów wykazują pewne umiejętności, które nie rozwinęły się w przypadku innych ras. Dobrym przykładem są rasy myśliwskie, takie jak beagle, jamniki czy gończy polski, które mocniej niż inne psy rozwinęły zdolność wykrywania zapachów. Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Kanadyjski psycholog podzielił inteligencję psów na na kilka rodzajów. Jako kluczowe wymienia: inteligencję adaptatywną, która odpowiada za kreatywność psów, inteligencję pracy, czyli rozumienie i wykonywanie poleceń, inteligencję instynktowną, która pomaga wyodrębniać tzw. wrodzone talenty wśród zwierząt. Do tych 3 typów inteligencji dodał również inteligencję kinetyczną (ruchową), inteligencję przestrzenną oraz inteligencję interpersonalną. Prof. Stanley Coren badał inteligencję psów za pomocą różnych metod, w tym obserwacji, eksperymentów oraz ankiet. Jednym z najczęściej wykonywanych zadań było ocenianie inteligencji psów poprzez tzw. testy posłuszeństwa, ale także polecenia wymagające rozwiązywania problemów oraz obserwacje interakcji społecznych. Psycholog wykorzystywał również ankiety, aby zbierać dane od właścicieli psów dotyczące zachowań ich zwierząt oraz obserwacji podczas domowych treningów. Dodatkowo, badacz analizował zdolności poznawcze psów, badając ich umiejętności komunikacyjne, zdolność zapamiętywania oraz uczenia się nowych poleceń. Psy rozumieją średnio 89 słów. Które rasy są najmądrzejsze? Te psy reagują na więcej słów i wyrażeń niż inne. Dlaczego? Jaka jest najmądrzejsza rasa psa? W wyniku prowadzonych przez siebie badań prof. Stanley Coren wybrał jedną rasę, którą uznał za szczególnie inteligentną. Zdaniem naukowca najmądrzejsza rasa psa to border collie. Kanadyjski psycholog doszedł do takich wniosków, badając m.in. posłuszeństwo, umiejętność rozwiązywania problemów i społeczną percepcję tych psów. Wrodzony instynkt pasterski i zdolność szybkiego uczenia się sprawiają, że jest to rasa, która wyjątkowo prędko przechodzi proces tresury. Border collie wywodzi się z pogranicza Anglii i Szkocji, gdzie w XIX wieku został wyodrębniony jako oddzielna rasa i początkowo nazywany po prostu „owczarkiem do pracy" („working sheepdog"). Miłośniczką border collie była m.in. brytyjska królowa Wiktoria. 79 najmądrzejszych ras psów Oto lista najmądrzejszych ras psów. Zestawienie powstało na podstawie eksperymentu, podczas którego psy uczono nowej komendy. Najwyższy poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom poniżej 5 prób i są posłuszne w 95% przypadków 1. Border collie 2. Pudel 3. Owczarek niemiecki 4. Golden retriever 5. Doberman pinczer 6. Owczarek szetlandzki 7. Labrador retriever 8. Papillon 9. Rottweiler 10. Australian cattle dog Drugi poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 5–15 prób i są posłuszne w 85% przypadków 11. Welsh corgi Pembroke 12. Sznaucer miniatura 13. Springer spaniel angielski 14. Tervuren, owczarek długowłosy 15. Schipperke, owczarek belgijski 16. Szpic wilczy 17. Wyżeł niemiecki krótkowłosy 18. Flat-coated retriever, Angielski cocker spaniel, Sznaucer 19. Épagneul breton 20. Retriever z Nowej Szkocji 21. Wyżeł weimarski krótkowłosy 22. Malinois, Berneński pies pasterski 23. Szpic miniaturowy 24. Irlandzki spaniel dowodny 25. Wyżeł węgierski krótkowłosy 26. Welsh Corgi Cardigan Trzecie poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 15–25 prób i są posłuszne w 70% przypadków 27. Chesapeake Bay retriever, Puli, Yorkshire terrier 28. Sznaucer olbrzymi, Portugalski pies dowodny 29. Airedale terrier, Bouvier des Flandres 30. Border terrier, Owczarek francuski briard 31. Springer spaniel walijski 32. Manchester terrier 33. Samojed 34. Field spaniel, Nowofunland, Terier australijski, Amerykański staffordshire terier, Seter szkocki, Bearded collie 35. American Eskimo dog, Cairn terrier, Kerry blue terrier, Seter irlandzki 36. Elkhund szary 37. Pinczer małpi, Australijski silky terier, Pinczer miniatura, Seter angielski, Pies faraona, Clumber spaniel 38. Norwich terrier 39. Dalmatyńczyk Czwarty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 25–40 prób i są posłuszne w 50% przypadków 40. Soft-coated wheaten terrier, Bedlington terrier, Foksterier krótkowłosy 41. Curly-coated retriever, Wilczarz irlandzki 42. Kuvasz, Owczarek australijski (typ amerykański) 43. Chart perski, Szpic fiński, Pointer 44. Cavalier King Charles spaniel, Wyżeł niemiecki szorstkowłosy, Black-and-tan coonhound, Amerykański spaniel dowodny 45. Husky syberyjski, Bichon Frise, King charles spaniel 46. Spaniel tybetański, Foxhound angielski, Otterhound, Foxhound amerykański, Greyhound, Harrier, Parson Russel terrier, Gryfon Korthalsa 47. West Highland white terrier, Hawańczyk, Chart szkocki 48. Bokser, Dog niemiecki 49. Jamnik, Staffordshire bulterier, Shiba Inu 50. Malamut 51. Whippet, Shar pei, Foksterier szorstkowłosy 52. Rhodesian ridgeback 53. Podenco z Ibizy, Terier walijski, Terier irlandzki 54. Boston terrier, Akita Piąty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 40–80 prób i są posłuszne w 40% przypadków 55. Skye terrier 56. Norfolk terrier, Sealyham terrier 57. Mops 58. Buldog francuski 59. Gryfonik brukselski, Maltańczyk 60. Charcik włoski 61. Grzywacz chiński 62. Dandie Dinmont terrier, Petit Basset Griffon Vendéen, Terier tybetański, Chin japoński, Lakeland terrier 63. Owczarek staroangielski 64. Pirenejski pies górski 65. Terier szkocki, Bernardyn 66. Bulterier 67. Chihuahua 68. Lhasa apso 69. Bulmastif Szósty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom powyżej 100 prób i są posłuszne w 30% przypadków 70. Shih Tzu 71. Basset 72. Mastif, Beagle 73. Pekińczyk 74. Bloodhound 75. Borzoj 76. Chow chow 77. Buldog 78. Basenji 79. Chart afgański Na listę nie należy patrzeć dogmatycznie. Już sam jej autor – prof. Stanley Coren – zaznacza, że w innym badaniu treserom udało się szybko nauczyć posłuszeństwa psa rasy staffordshire bulterier, choć na powyższej liście ten pies znalazł się dopiero na 49. pozycji. Nierzadko mniejsza lub większa inteligencja może bowiem być cechą osobniczą zwierzęcia. – Wyjątek stanowią charty afgańskie. Te psy są jak koty – pisał prof Coren. – Charty nie są posłuszne nikomu. ŹRÓDŁA: American Psychological Association, StanleyCore.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Wspólny pochówek z ukochanym pupilem. W Mediolanie zwierzę i właściciel mogą spocząć w jednym grobie
Włoska metropolia pozwala na umieszczenie urny z prochami pupila w rodzinnych kolumbariach lub kaplicach obok zmarłego właściciela. Możliwość ta dotyczy wielu gatunków domowych. Czy w ślad za Mediolanem pójdą kolejne europejskie miasta?
Spis treści: Gdzie pochować psa? Mediolan zezwala na grzebanie ludzi i prochów zwierząt Historyczne pochówki zwierząt Zwierzęta domowe coraz częściej są nazywane „przyjaciółmi człowieka”. Dotyczy to nie tylko psów. Warto jednak zauważyć, że to właśnie przodkowie współczesnych Reksów i Azorów tysiące lat temu utorowali drogę innym pupilom. W końcu pies jest uważany za pierwsze udomowione zwierzę. Proces ten przebiegał między 15 000 a 30 000 lat temu. Niektóre badania sugerują jednak, że mogło to nastąpić nawet 40 000 lat temu. Po psie ludzi zaczęli udomawiać kolejne zwierzęta: owce, kozy, świnie, bydło, konie czy wreszcie koty. Najintensywniejszy okres udomowienia zwierząt przypadł na neolit. W tym czasie ludzie przechodzili z trybu życia łowiecko-zbierackiego na osiadły, rolniczy. To sprzyjało domestykacji gatunków żyjących dotychczas na wolności. Proces ten przebiegał w różnym tempie w różnych regionach świata – w zależności od lokalnych warunków i potrzeb społeczności. Gdzie pochować psa? Współcześnie zwierzęta są nie tylko udomowione. Coraz częściej traktuje się je jak członków rodziny. Relację z pupilem można budować na wiele sposobów. Od karmienia, przez wspólne zabawy, po okazywanie troski i opieki. A co, gdy zwierzę umiera? Dla wielu opiekunów jest to dramat wymagający przejścia żałoby tak jak w przypadku śmierci innego człowieka, czy np. rozpadu wieloletniego małżeństwa. Częściowym ukojeniem bólu po stracie ukochanego zwierzęcia może być zadbanie o jego godny pochówek. Grzebanie zwierząt domowych już od jakiegoś czasu praktykuje się w wielu krajach na świecie. Również w Polsce funkcjonuje kilkanaście cmentarzy dla zwierząt. Pierwsze takie miejsce – „Psi Los” – utworzono w 1991 roku w miejscowości Konik Nowy pod Warszawą. W późniejszych latach dołączyły do nich m.in.: „Tęczowy Most” w Szymanowie koło Wrocławia czy cmentarz dla zwierząt „Zawsze Razem” w Gdańsku. Władze Mediolanu poszły o krok dalej i zezwoliły na wspólne pochówki ludzi z ich zwierzętami. Mediolan zezwala na grzebanie ludzi i prochów zwierząt Stolica Lombardii umożliwia pochówek prochów zwierząt domowych w grobach ich właścicieli. Temat po raz pierwszy poruszono w 2022 roku. Po dwóch latach dyskusji w regionalnym prawie wprowadzono nowe przepisy. Pupile mogą być grzebani na cmentarzach miejskich Mediolanu w tym samym grobie, co ich właściciele – zgodnie z wolą zmarłego lub jego spadkobierców. Pozwolenie na wspólny pochówek obejmuje: psy, koty, gryzonie, ptaki, ryby, żółwie, króliki, chomiki, fretki oraz inne zwierzęta trzymane dla towarzystwa, które nie pełniły funkcji produkcyjnych, roboczych czy spożywczych. Jako że pomysł jest przełomowy i dość kontrowersyjny, obowiązują konkretne zasady grzebania zwierząt. Na nagrobku lub w rodzinnej kaplicy nie można umieszczać żadnych inskrypcji odnoszących się do zwierzęcia ani jego wizerunku. Dopuszcza się jednak fotografię przedstawiającą zmarłego wraz ze swoim zwierzęciem. Pochówek może odbywać się w: kolumbariach (maksymalnie trzy urny z prochami, z czego jedna może należeć do zwierzęcia), czaszach na urny (maksymalnie dwie urny, w tym jedna dla zwierzęcia) i grobach rodzinnych – w nich prochy zwierzęcia mogą być pochowane w miejscu przeznaczonym dla jednej urny. W przypadku przeniesienia szczątków zmarłego właściciela w inne miejsce również prochy zwierzęcia muszą być przeniesione. Jeśli nowa lokalizacja nie może pomieścić obu urn, prochy zwierzęcia zostaną przekazane rodzinie zmarłego lub osobie, która wystąpiła o przeniesienie. Rozsypywanie prochów zwierząt na cmentarzach oraz umieszczanie ich we wspólnych kolumbariach lub ossuariach jest zakazane. Historyczne pochówki zwierząt Miłośnicy zwierząt są zgodni, że decyzja władz Mediolanu to krok w stronę uznania głębokiej więzi łączącej ludzi i ich czworonożnych przyjaciół. Praktyka pochówku zwierząt domowych nie jest jednak czymś zupełnie nowym. Świadczą o tym liczne odkrycia archeologiczne. Przykładowo, wykopaliska prowadzone przez Polaków udowadniają, że już ponad 2000 lat temu starożytni Egipcjanie tworzyli ze zwierzętami niezwykłą więź. Chcieli też zadbać o właściwe pożegnanie swoich pupili. W 2021 r. grupa polskich badaczy odkryła terenie dawnego miasta portowego Berenike szczątki prawie 600 zwierząt – głównie kotów i psów. Zwierzęta były pochowane w oddzielnych komorach. Przy części z nich znaleziono cenne przedmioty. Podobne praktyki historycznie miały miejsce również w Europie. W 2024 r. archeolodzy odkryli we Włoszech szczątki psów, koni, świń, krowy, a nawet kurczaków w grobach ludzi. Badane cmentarzysko pochodzi sprzed ponad 2 tysięcy lat. Wówczas należało do jednego z zagadkowych ludów zamieszkujących północ Italii. Historia zatoczyła już koło w wielu kwestiach. Czy tak samo będzie z grzebaniem zwierząt i ludzi? Na razie jest jeszcze za wcześnie, aby mówić o powszechności tego zjawiska. Mimo rosnącego zainteresowania, mało gdzie możliwe jest chowanie pupili razem z właścicielami. Źródło: Comune di Milano Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Co decyduje o długości uszu psów? Tajemnica kundelków rozwiązana
Wreszcie wiemy, dlaczego niektóre psy mają uszy spiczaste, czujne, a inne słodkie i opuszczone. Naukowcy wskazali jeden konkretny gen, dzięki któremu da się to przewidzieć.
Czy po zobaczeniu basseta, beagla albo cocker spaniela miałeś nieodpartą ochotę, by „wytarmosić” go za te piękne uszy? Ich „uroczość” ma jednak jasno określone zastosowanie i jest uwarunkowana genetycznie – naukowcy z Uniwersytetu Georgii odkryli, dlaczego uszy niektórych psów są zwisające i długie. Jak gen MSRB3 wpływa na długość uszu Naukowcy z University of Georgia dokonali zaskakującego odkrycia: długość uszu u psów zależy od specyficznych wariantów w obrębie genu MSRB3. Badanie opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” ujawniło, że gen MSRB3 odpowiada nie tylko za typ ucha – stojące lub opadające – ale również za jego długość. Jak podkreśliła Leigh Anne Clark, autorka badania i prof. w UGA College of Veterinary Medicine, badacze skoncentrowali się wyłącznie na psach z opadającymi uszami. Mimo to w obrębie analizowanego regionu genomu wystąpiły niespodziewane różnice. – Zidentyfikowaliśmy kombinację alleli, która określa, czy pies ma uszy stojące, jak husky, czy opadające, jak cocker spaniel. Ale jest też dodatkowy allel, który decyduje o tym, czy ucho będzie krótkie, czy długie – wyjaśniła Clark. Badanie ponad 3000 psów, wilków i kojotów ujawniło genetyczną tajemnicę W badaniu przeanalizowano kod genetyczny tysięcy psów, wilków i kojotów. Dopiero taka szeroka skala umożliwiła dokładne określenie, które fragmenty DNA odpowiadają za cechy morfologiczne ucha. Odkrycie lokalizacji związanej z jego długością w obrębie genu MSRB3 zaskoczyło badaczy, ponieważ gen ten wcześniej był znany głównie z roli w różnicowaniu typu ucha oraz związków z utratą słuchu u ludzi. Inspiracją dla rozpoczęcia projektu była cocker spanielka należąca do studentki Anny Ramey. Pies posiadający wyjątkowo długie, opadające uszy skłonił badaczy do zgłębienia genetyki tej cechy. Opadające czy stojące: czemu psy mają różne uszy? Typy uszu u psów są zróżnicowane: od stojących (z ang. prick) po opadające (z ang. drop), typu guzika (z ang. button), róży (z ang. rose) czy nietoperza (z ang. bat). Każdy z nich ma swoje funkcjonalne znaczenie. Na przykład stojące uszy belgijskiego malinoisa pomagają wychwytywać dźwięki z dużych odległości, podczas gdy długie uszy beagle'a skupiają zapachy, jednocześnie izolując od hałasu z zewnątrz. Selektywna hodowla a zdrowie i wygląd psów Chociaż niektóre cechy anatomiczne psów ukształtowały się w procesie naturalnej ewolucji, wiele z nich zostało utrwalonych i uwypuklonych przez selektywną hodowlę. Ludzie, kierując się wyglądem i cechami użytkowymi, wybierali konkretne warianty genów. To właśnie wybory hodowlane doprowadziły do ogromnej różnorodności w wyglądzie psów: od kształtów uszu po wielkość ciała i długość sierści. Leigh Clark zaznacza, że choć jej laboratorium zwykle nie koncentruje się na cechach fenotypowych, nowe ustalenia mogą mieć wpływ na dalsze badania nad chorobami dziedzicznymi u psów, a przez to także dobrostan psiaków. Zrozumienie tego, które fragmenty DNA są selekcjonowane przez hodowców, pozwala lepiej analizować inne geny związane z potencjalnymi chorobami. Dzięki temu możliwe będzie opracowanie testów genetycznych, które pozwolą eliminować niekorzystne allele z psiej puli genowej. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nie powinniśmy sterylizować kundli, a rozmnażanie psów rasowych to niebezpieczny trend – tłumaczy ewolucjonistka
Każdy, kto zaopiekował się psem ze schroniska wie, że powinien swojego pupila wykastrować lub wysterylizować. To powszechne zalecenie wynika z przekonania, że w ten sposób zmniejszy się liczba bezdomnych psów. Jednak genetyczka z Uniwersytetu Gdańskiego, dr Małgorzata Pilot, alarmuje, że masowa sterylizacja mieszańców to poważny problem.
Dr Małgorzata Pilot zajmuje się genetyką ewolucyjną ssaków, m.in. wilków i psów. W rozmowie z portalem Nauka w Polsce wskazała na niepokojący trend w ewolucji psów domowych: dążenie do maksymalnego ograniczenia populacji mieszańców (tzw. kundli) poprzez ich masową sterylizację. Zjawisko to dotyczy zarówno psów bezdomnych, jak i tych posiadających właścicieli, co zdaniem badaczki może doprowadzić do nieodwracalnej utraty puli genowej mieszańców i ich całkowitego zniknięcia. Sterylizacja mieszańców – co traci biologia gatunku? Według dr Małgorzaty Pilot jest to sytuacja groźna dla gatunku, bo mieszańce nie są jedynie przypadkowym zbiorem cech różnych ras, lecz stanowią odrębną populację o ogromnej różnorodności genetycznej. To właśnie mieszańce w przeszłości stanowiły bazę dla tworzenia typów funkcjonalnych, takich jak psy pasterskie, a w konsekwencji – dzisiejszych ras. Rozmnażanie psów rasowych: zagrożenia chowu wsobnego Równolegle narasta inna szkodliwa tendencja – faworyzowanie psów rasowych. Osobniki odbiegające od wzorców rasy są zazwyczaj eliminowane z rozrodu, co drastycznie zawęża pule genowe poszczególnych ras. Prowadzi to do chowu wsobnego, czyli krzyżowania osobników zbyt blisko ze sobą spokrewnionych. W efekcie populacje psów rasowych w obrębie danego kraju charakteryzują się tak małą zmiennością, że niemal każdy osobnik jest spokrewniony z pozostałymi, co skutkuje chorobami genetycznymi. Obecnie niemal każda uznana rasa psów zmaga się z co najmniej jedną, a często wieloma typowymi dla siebie chorobami. Na co chorują psy rasowe? Badaczka wylicza szereg konkretnych przykładów. Np. buldogi angielskie są obarczone wysokim ryzykiem chorób serca, otyłości oraz problemów z oddychaniem i termoregulacją. Owczarki niemieckie mają skłonność do dysplazji stawów. Golden retrievery i bloodhoundy cierpią na choroby wzroku, a pudle zmagają się z wysokim ciśnieniem krwi. Zjawisko to dr Pilot określa jako szkodliwe dla wszystkich stron poza hodowcami. Opiekunowie muszą liczyć się z kosztami leczenia, a zwierzęta są narażone na zbędne cierpienie. Choć posiadanie drogiego psa rasowego stało się w niektórych kręgach symbolem statusu, badaczka podkreśla, że wysoka cena zakupu w żaden sposób nie gwarantuje zdrowia zwierzęcia. Zdrowy jak kundel Jednocześnie zdrowe i genetycznie silne kundle, które mogłyby być doskonałymi towarzyszami, są systematycznie eliminowane. – Nie widzę powodów, dla których zdrowym nierasowym psom, które mają właścicieli, odbiera się możliwość rozmnażania. Nie ma żadnych dowodów na to, że nierasowe psy są gorszymi towarzyszami człowieka niż psy rasowe. (…). Na pewno warto promować jako psy domowe kundelki, które często cieszą się lepszym zdrowiem – mówi Małgorzata Pilot. Pies, istota społeczna Biolożka porusza jeszcze jeden, coraz bardziej rozpowszechniony problem psów domowych: brak możliwości kontaktu z innymi psami. Podkreśla, że jest to kluczowe dla ich dobrostanu. – Psy są zwierzętami społecznymi, naturalnie żyjącymi w grupach. Natomiast obecnie większość psów domowych jest w dużej mierze pozbawiona możliwości naturalnych interakcji z przedstawicielami własnego gatunku. Ważne jest, żeby w miarę możliwości właściciele psów zapewnili swoim psom możliwość takich kontaktów społecznych – podsumowuje badaczka. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Psy uczą się słów przez podsłuchiwanie? Naukowcy zaskoczeni wynikami badań
Nowe badanie ujawnia, że niektóre psy potrafią uczyć się nazw przedmiotów wyłącznie przez podsłuchiwanie rozmów swoich właścicieli. Wyniki są porównywalne z umiejętnościami 1,5-rocznych dzieci.
Najnowsze badanie przeprowadzone przez zespół z Eötvös Loránd University (ELTE) oraz Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej (VetMedUni) rzuca nowe światło na możliwości poznawcze psów. Grupa badawcza skupiła się na wyjątkowych czworonogach, określanych jako „Gifted Word Learner” (GWL), czyli utalentowanych językowo psach potrafiących zapamiętywać nazwy setek zabawek. Do tej elitarnej grupy należą między innymi Bryn, 11-letni border collie z Wielkiej Brytanii, znający około 100 nazw zabawek, oraz Miso – 6-letni border collie z Kanady, który potrafi rozpoznać aż 200 różnych przedmiotów. Psy te zdumiewają nie tylko liczbą zapamiętanych słów, ale i sposobem, w jaki zdobywają tę wiedzę. Jak przeprowadzono eksperyment? Zespół badawczy z udziałem dr Shany Dror i dr Claudii Fugazzy przeprowadził dwa eksperymenty. W pierwszym z nich dziesięć psów z grupy GWL było uczone nazw dwóch nowych zabawek w dwóch różnych sytuacjach: Bezpośrednio: właściciele przedstawiali psom nowe zabawki i nazywali je, wchodząc z nimi w interakcję. Przez podsłuchiwanie: właściciele rozmawiali z inną osobą o zabawkach, nie zwracając się do psa. W obu przypadkach psy słyszały nazwę każdej zabawki przez łącznie osiem minut, rozłożone na kilka krótkich sesji. Następnie proszono je o przyniesienie konkretnej zabawki po usłyszeniu jej nazwy. Wyniki zaskoczyły wszystkich. Siedem z dziesięciu psów poprawnie zapamiętało nazwy nowych zabawek w obu warunkach. Skuteczność wyniosła 80% w sytuacji bezpośredniego kontaktu i aż 100% w warunku podsłuchiwania. Psy uczą się nazw przedmiotów jak 1,5-roczne maluchy Porównując zdolności psów do uczenia się przez podsłuchiwanie z umiejętnościami dzieci, naukowcy zauważyli niezwykłe podobieństwo. Dzieci w wieku około 1,5 roku potrafią zapamiętywać nowe słowa poprzez obserwację i słuchanie rozmów dorosłych – bez konieczności bezpośredniej interakcji. Psy z grupy GWL wykazały bardzo podobną zdolność. Dr Shany Dror z ELTE komentuje: „Nasze odkrycia pokazują, że procesy społeczno-poznawcze umożliwiające naukę słów poprzez podsłuchiwanie nie są wyłącznie ludzkie. W odpowiednich warunkach niektóre psy wykazują zachowania uderzająco podobne do tych obserwowanych u małych dzieci”. Psy rozumieją więcej niż myślisz: druga faza badania W drugim etapie eksperymentu naukowcy postanowili utrudnić zadanie. Tym razem właściciele pokazywali psom zabawki, następnie chowali je do pojemnika i dopiero potem wypowiadali ich nazwy – czyli wtedy, gdy psy już nie widziały obiektów. Celem było sprawdzenie, czy psy poradzą sobie z czasową separacją między widokiem obiektu a jego nazwą. View oEmbed on the source website Okazało się, że większość badanych psów mimo trudniejszych warunków nadal poprawnie kojarzyła nazwy z odpowiednimi przedmiotami. Dr Claudia Fugazza zaznacza: „Wyniki sugerują, że psy z grupy GWL potrafią elastycznie wykorzystywać różne mechanizmy do nauki nazw obiektów”. Czy twój pies też jest wyjątkowy? Naukowcy zapraszają do kontaktu Mimo że wyniki badań są imponujące, badacze podkreślają, że psy z grupy Gifted Word Learner są niezwykle rzadkie. Ich zdolności to najprawdopodobniej wynik indywidualnych predyspozycji oraz unikatowych doświadczeń życiowych. Projekt badawczy jest częścią programu Genius Dog Challenge, który ma na celu lepsze zrozumienie fenomenu GWL. Jeśli uważasz, że twój pies zna wiele nazw zabawek i wykazuje podobne zdolności, możesz skontaktować się z zespołem badawczym poprzez e-mail (geniusdogchallenge.offcial@gmail.com), Facebooka lub Instagrama. Badanie otwiera nowe kierunki w analizie zdolności poznawczych zwierząt i sugeruje, że nie tylko ludzie są w stanie uczyć się przez obserwację i słuchanie. To dowód na to, że psy – a przynajmniej niektóre z nich – mogą być znacznie bardziej inteligentne, niż do tej pory sądzono. Źródła: Science, EurekAlert
Dieta psa może mieć większy wpływ na klimat niż dieta jego opiekuna. Nowe badania nie pozostawiają wątpliwości
Badanie statystyczne naukowców z Edynburga i Exeter dowodzi, że dieta psów domowych ma znaczący wpływ na globalne ocieplenie. Analiza blisko tysiąca produktów dostępnych w Wielkiej Brytanii wykazała, że ślad węglowy karm dla psów może się różnić nawet kilkadziesiąt razy.
Artykuł, opublikowany w „Journal of Cleaner Production” dowodzi, że dieta czworonogów, zwłaszcza ta oparta na produktach typu „premium” i bogata w mięso mięśniowe, może generować większy ślad węglowy niż dieta ich właścicieli. Wpływ na środowisko szacowano na podstawie list składników i danych żywieniowych z etykiet. Przeanalizowano 996 produktów od jednego dużego detalisty. Jakie karmy dla psów są najgorsze dla środowiska? Badacze podzielili karmy na 7 kategorii: sucha; sucha roślinna; sucha bezzbożowa; mokra, mokra roślinna; mokra bezzbożowa; surowa. Wyniki pokazują ogromne zróżnicowanie: intensywność emisji gazów cieplarnianych różni się nawet 65-krotnie między produktami. Kluczowym czynnikiem jest udział mięsa najwyższej jakości, podczas gdy wykorzystanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego zwykle wiąże się z niższymi emisjami. Karmy mokre, surowe i bezzbożowe mają przeciętnie wyższe oddziaływania niż najpopularniejsze karmy suche, natomiast karmy roślinne – najniższe. Według brytyjskich badaczy produkcja składników do karm w Wielkiej Brytanii odpowiada za około 1% całkowitej emisji gazów cieplarnianych w tym kraju. Oszacowali też, że gdyby psy na całym świecie były żywione według standardów brytyjskich, generowane emisje mogłyby stanowić ponad połowę tych, które powstają rocznie w wyniku spalania paliwa przez komercyjne linie lotnicze. Mięso wysokiej jakości: dobre dla psów, ale generuje największe emisje Fakt, że przemysł mięsny, szczególnie produkcja wołowiny, odpowiada za solidną część globalnych emisji gazów cieplarnianych napędzających zmiany klimatyczne, jest już powszechnie znany. Trudno więc się dziwić wynikom badania Brytyjczyków. Zgodnie z oczekiwaniami wykazali, że to właśnie najwyższej jakości mięso mięśniowe, które mogłoby trafić na stoły ludzi przyczynia się do większego śladu węglowego karm dla psów. Szczególnie w przypadku karm mokrych i surowych. Dobro psa czy dobro planety? Dylematy opiekunów i błędy producentów John Harvey, główny autor badania, zauważa, że wielu właścicieli psów zmaga się z dylematem: z jednej strony rozumieją, że psy są mięsożercami, z drugiej zaś chcą chronić planetę. Ta troska wcale nie jest łatwa, bo oznaczanie produktów dla zwierząt (także w Polsce) podlega mniej restrykcyjnym przepisom. Na etykietach często widzimy niewiele mówiące składniki, np. „produkty pochodzenia zwierzęcego”. Naukowcy apelują do producentów o większą transparentność i lepsze etykietowanie, aby konsumenci mogli bardziej świadomie wybierać produkty. Właściciele psów chcący ograniczyć swój wpływ na środowisko powinni szukać karm wykorzystujących mięso niższej klasy oraz np. organy, wnętrzności, wymiona czy inne części tuszy nie wykorzystywane w produkcji dla ludzi. Źródło: Journal of Cleaner Production Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Celebryci klonują dziś swoje zwierzęta. Eksperci ostrzegają przed ukrytymi zagrożeniami
Nasze relacje z domowymi zwierzętami są bardzo silne. Standardem staje się traktowanie domowych czworonogów jak członków rodziny. Jednak psy i koty żyją znacznie krócej niż ludzie, a utrata zwierzęcia jest traumatycznym doświadczeniem. Nic dziwnego, że są ludzie, którzy potrafią zapłacić 50 tysięcy dolarów i więcej, by otrzymać kopię swojego czworonoga. Tylko czy sklonowane zwierzę jest tym samym osobnikiem, czy jednak kimś innym?
Badania wykazują, że im silniejsza jest więź łącząca człowieka ze zwierzęciem, tym dłuższa i bardziej bolesna jest żałoba po jego stracie. Poczucie straty wzrasta, gdy zwierzę odchodzi gwałtownie, w tragicznych okolicznościach lub gdy właściciel za późno zdecydował się poddać cierpiącego pupila eutanazji. Część analiz pokazuje, że żałoba po czworonogu jest niemal tak nasilona, jak ta po bliskim człowieku. Dlatego wielu ludzi stara się temu zaradzić. W sukurs przychodzi im zaawansowana biologia w służbie komercyjnych usług klonowania. Owieczka Dolly Wbrew powszechnej opinii, procedury klonowania nie rozpoczęły się narodzin owcy Dolly, co miało miejsce w 1997 roku. Wykorzystanie transferu jądrowego w celu sklonowania organizmu jako pierwszy zaproponował w 1938 roku Hans Spemann. Jednak pierwszy prawdziwy sukces w tej dziedzinie należy przypisać brytyjskiemu biologowi i laureatowi Nagrody Nobla Johnowi B. Gurdonowi, który w latach 1958–1962 skutecznie sklonował żabę szponiastą. Do dziś udało się sklonować wiele gatunków, w tym myszy, fretki, owce, konie, psy, bydło i koty. Tylko czym tak naprawdę jest klonowanie? W sensie potocznym jest to stworzenie kopii z oryginału. Natomiast klonowanie organizmów oznacza procedurę otrzymywania organizmów o takiej samej informacji genetycznej, z reguły poprzez procedurę transferu jądra z komórki somatycznej do komórki jajowej pozbawionej uprzednio jądra. Takie jajo musi zostać przeniesione do macicy surogatki, która donosi ciążę i urodzi w pełni rozwinięty organizm. Chociaż biolodzy eksperymentują z klonowaniem zwierząt od niemal wieku, postępy są powolne. Nawet dziś skuteczność klonowania wynosi około 16%. Wieczne życie pupila Coraz więcej zamożnych osób decyduje się na procedurę sklonowania swojego zmarłego pupila. Plotka głosi, że zdecydowała się na to m.in. Barbara Streisand, jednak lista musi być znacznie dłuższa. Na świecie działa przynajmniej kilkadziesiąt firm parających się klonowaniem zwierząt domowych. Jedną z największych jest amerykański ViaGen, który reklamuje się sloganem: „Bo niektóre więzi są zbyt silne, by pozostawić je przypadkowi. A niektóre życia zasługują na to, by przeżyć je jeszcze raz”. Według strony internetowej firmy, ma ona doświadczenie w klonowaniu 15 gatunków zwierząt i chwali się skutecznością sięgającą 80%. Na stronie można znaleźć też poradnik wyjaśniający jak przygotować się do procesu. Koszty? Od 50 tysięcy dolarów, czyli ponad 182 tys. złotych w górę. Tylko czy za te pieniądze naprawdę powróci w nowym, zdrowym ciele nasz ukochany zwierzak? Niestety, nie. Kopia, nie oryginał Istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że sklonowany pupil będzie zupełnie inny od oryginału – pod względem osobowości, zachowania, a nawet wyglądu. Bo choć klony są genetycznie identyczne, to zachowania zwierzęcia nie da się skopiować. Osobowość zależy nie tylko od genów, ale także od doświadczeń życiowych i środowiska, które wpływają na to, jak geny są aktywowane. A tych nie jesteśmy w stanie odtworzyć. Również wygląd klonów może różnić się od oryginału, ponieważ wszystko zależy tu od ekspresji genów. Na przykład dawca genetyczny pierwszego sklonowanego kota, „CC”, był trójkolorowy, ale klon miał brązową sierść. Proces klonowania wymaga też pozyskania komórek jajowych od samic, co wymaga stymulacji hormonalnej oraz zabiegów chirurgicznych. Również ciąża i poród mogą być dla surogatek problematyczne – częste są poronienia, wady rozwojowe czy śmierć młodych. Sklonowane zwierzęta mogą też mieć problemy zdrowotne. Jedno z badań wykazało, że 48% sklonowanych prosiąt zmarło w ciągu pierwszego miesiąca życia. W przypadku klonowanych krów obserwowano problemy układu mięśniowo-szkieletowego. Może więc zamiast klonować zwierzęcego przyjaciela po prostu cieszyć się każdym wspólnym dniem? A osieroconą miłość przelać na kolejne zwierzę? Tak wiele z nich potrzebuje przecież bezpiecznego domu i kochających ludzi. Źródło: ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dlaczego psy zakopują jedzenie i przedmioty? To naturalne zachowanie – ale coś innego niż na przykład u wiewiórek
Twój pies upycha ulubioną zabawkę pod poduszką lub zakopuje gryzak w ogrodzie? To zachowanie starsze niż sam gatunek – sięga instynktów dzikich psich przodków. I wcale nie oznacza robienia zapasów „na czarną godzinę”.
Psy często i w różny sposób „zakopują” swoje zasoby – mogą to być zabawki, gryzaki, czy jedzenie. Takie zachowanie nie występuje u wszystkich psów, objawia się też z różną intensywnością. To tzw. caching, czyli ukrywanie zasobów na później. Według biologów nie wynika z lęku przed brakiem jedzenia, lecz z głęboko zakorzenionych, instynktownych zachowań. Jak chowają wiewiórki, a jak wilki? U ssaków, a także ptaków, caching występuje całkiem często. Temu zachowaniu przyjrzała się biolożka i specjalistka od dobrostanu zwierząt, Mia Cobb, z Uniwersytetu w Melbourne. Opisuje dwa typy tego zachowania: tzw. larder hoarding, polegający na gromadzeniu dużych zapasów w jednym lub dwóch miejscach (np. u wiewiórek), oraz scatter hoarding, czyli rozpraszanie małych ilości w wielu lokalizacjach. To właśnie ten drugi sposób występuje u psowatych, m.in. u lisów i wilków. Czemu ma służyć? Zabezpieczeniu nadmiaru jedzenia. Duża ofiara, której zwierzęta nie były w stanie zjeść naraz, w ten sposób się nie zmarnuje i zostanie – przy odrobinie szczęścia – ukryta przed konkurentami. Dlaczego psy wciąż zakopują zasoby? Współczesne, udomowione psy wciąż to robią, mimo że już nie muszą walczyć o przetrwanie. Węch i pamięć przestrzenna pozostały ich mocnymi stronami. Jeśli pies coś „zakopuje” nie oznacza to, że „martwi się” o przyszłość – to głęboko zakorzeniony instynkt. Chowanie częściej obserwuje się u psów, które doświadczyły głodu lub silnego stresu, a także u ras o predyspozycjach łowieckich, jak teriery czy gończe. Nie ma więc powodu, by traktować to zachowanie jako problem. Wiele psich zachowań, które uznajemy za kłopotliwe (także np. kopanie) jest dla nich całkowicie naturalne. Gdy pies starannie chowa kość lub zabawkę, po prostu kieruje się naturalnym, instynktownym mechanizmem, który przypomina o jego dzikich korzeniach. Spełnienie naturalnej potrzeby W niektórych sytuacjach jednak skłonność do chowania może stać się niewygodna, jeśli pies przy okazji np. brudzi w domu. Warto wtedy zastanowić się nad przyczyną. Naszą rolą jest zapewnienie psu możliwości realizowania potrzeb: ruchu, kontaktów społecznych i stymulacji umysłowej. W zaspokojeniu naturalnej potrzeby węszenia i skanowania środowiska pomagają np. maty węchowe i interaktywne zabawki, które angażują psa w poszukiwanie i „rozwiązywanie problemów”, zmniejszając nudę i napięcie. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Przebadano genom psa, który ocalił chore dzieci na Alasce. Balto nie był zwykłym husky
Sto lat temu miasteczku Nome na Alasce groziła epidemia błonicy. Jedyną szansą na ocalenie było lekarstwo dostarczone przez zaprzęgi psów. Bohaterem tej niezwykłej sztafety został syberyjski husky Balto. Teraz naukowcy zbadali jego genom, by sprawdzić, czym różnił się od współczesnych przedstawicieli rasy.
W tym artykule: Gonitwa przez śnieg i mróz, by uratować dzieci Bohaterski pies Balto Geny psa-zwycięzcy Jeden z eksponatów w Muzeum Historii Naturalnej w Clevelend to średniej wielkości włochaty pies. Choć jest opisany jako husky syberyjski, na pierwszy rzut oka mocno różni się od współczesnych psów tej rasy. Jest masywnie zbudowany. Ma dość krótkie nogi i bardzo gęste, długie futro. Tak właśnie wyglądały alaskańskie husky sto lat temu. Wypchane zwierzę w muzeum w Clevelend to Balto – słynny pies, który doczekał się książek i filmów na swój temat. Balto był jednym z bohaterów tzw. Wielkiego Wyścigu Miłosierdzia (ang. Great Race of Mercy) z 1925 roku. Tak naprawdę nie był to wyścig, ale sztafeta psich zaprzęgów. Jej celem było jak najszybsze dowiezienie do miejscowości Nome lekarstwa dla umierających na błonicę dzieci. Gonitwa przez śnieg i mróz, by uratować dzieci Nome leży na zachodnim krańcu Alaski. Dziś ma ok. 4 tys. mieszkańców. Sto lat temu, w czasie gorączki złota, miejscowość była pięć razy większa. Zamieszkiwali ją głównie górnicy z rodzinami i rdzenni mieszkańcy Alaski. W grudniu 1924 roku i styczniu 1925 roku do miejscowego szpitala zaczęli zgłaszać się rodzice z chorymi dziećmi. Okazało się, że najmłodszych mieszkańców Nome zaatakowała błonica – śmiertelnie niebezpieczna, bakteryjna choroba zakaźna. Szpital musiał sprowadzić serum. Jednak najbliższym miejscem, gdzie znajdowała się antytoksyna przeciwko błonicy było Anchorage, odległe o 1600 km. Zima tamtego roku była tak mroźna, że lot samolotem okazał się niemożliwy. Paczkę z lekarstwem wysłano pociągiem do miasteczka Nenana. Pozostałe prawie 1100 km trzeba było pokonać psimi zaprzęgami. W sztafecie wzięło udział 20 maszerów – czyli przewodników psich zaprzęgów – i 150 psów. Niektórzy z maszerów musieli radzić sobie z zawieją i temperaturami sięgającymi kilkudziesięciu stopni poniżej zera. Mimo to całą trasę udało się pokonać zaledwie w pięć i pół dnia. Bohaterski pies Balto Ostatni odcinek – z Bluff do Nome – liczył 85 km. Pokonał go maszer Gunnar Kaasen. Na lidera psiego zaprzęgu wybrał psa o imieniu Balto, należącego do organizatora sztafety Leonharda Seppali. Była to zaskakująca i dyskutowana później decyzja, ponieważ Balto nigdy wcześniej nie przewodził psiemu zaprzęgowi. Poradził sobie jednak. To właśnie jego zaprzęg 2 lutego o godz. 5.30 rano dotarł szczęśliwie do Nome. Dzięki przywiezionemu lekarstwu udało się zapobiec wybuchowi epidemii. Balto został po tym gwiazdą. W tym samym roku, w grudniu, odsłonięto jego pomnik w nowojorskim Central Parku. Pies był przy tym obecny. Niestety, nie można było go rozmnożyć, ponieważ był wykastrowany. Ostatnie lata życia spędził w zoo w Clevelend. Zmarł w wieku 14 lat, a jego wypreparowane zwłoki trafiły do muzeum. Geny psa-zwycięzcy Okazało się to bardzo przydatne naukowo. Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego z Santa Cruz (UCSC) wykorzystali eksponat z muzeum, by uzyskać próbkę DNA Balto. Dzięki temu mogli przeprowadzić badania genomu. Na tej podstawie określili, jak bardzo psy pociągowe sprzed stulecia różnią się od ich odpowiedników żyjących współcześnie. Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej Psy wcale nie postrzegają świata wyłącznie w odcieniach szarości, jak do niedawna sądzono. Widzą również kolory, choć tylko dwa. Jak widzi pies? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-widzi-pies-i-co-dostrzega-nasze-czworonogi-ogladaja-swiat-z-perspektywy-zupelnie-roznej-od-ludzkiej-fot-getty-images-d84f932.jpg" width="938" height="570" alt="Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej (fot. Getty Images)" title="Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej (fot. Getty Images)" /> Badania z zakresu genomiki porównawczej wykazały, że dawne psy zaprzęgowe, których przedstawicielem był Balto, były bardziej zróżnicowane genetycznie niż współczesne rasy. Balto różnił się zarówno od dzisiejszych husky syberyjskich (z którymi ma najwięcej wspólnych genów), jak i od współczesnych psów zaprzęgowych hodowanych na Alasce. W jaki sposób? Był zdrowszy i lepiej przystosowany do życia w trudnych warunkach. Naukowcy wykryli, że miał inne niż współczesne psy warianty genów związanych z wagą, koordynacją, rozwojem ścięgien czy grubością skóry. Czyli z cechami ważnymi dla zwierzęcia hodowanego po to, by było jak najsprawniejszym psem zaprzęgowym. Naukowcy odkryli też, że Balto miał geny pozwalające mu lepiej trawić skrobię niż inne psy z tamtej epoki. – To bardzo interesujące śledzić ewolucję psów takich jak Balto – mówi Katherine Moon, pierwsza autorka pracy o genach Balto opublikowanej w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science”. – Nawet jeśli badania sięgają zaledwie sto lat wstecz – dodaje. Źródła: phys.org, Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Sekrety psiego umysłu i ciała, czyli ciekawostki o psach. Znasz je wszystkie?
Dla wielu ludzi pies jest kimś więcej niż tylko zwierzęciem. To wierny towarzysz, a wręcz członek rodziny. Rozmerdany ogon i ufne spojrzenie tego zwierzęcia stały się uniwersalnym symbolem bezwarunkowej lojalności i miłości. Ale czy naprawdę dobrze znamy stworzenie, z którym dzielimy nasze domy? Poniżej wymieniamy najbardziej intrygujące ciekawostki o psach.
Spis treści: Związek trwający od kilkudziesięciu tysięcy lat Pies postrzega świat inaczej niż człowiek Psi umysł, czyli inteligencja, emocje i sny czworonogów Sekrety psiego ciała Zanim pies stał się nieodłącznym elementem ludzkiego życia, jego przodkowie przemierzali surowe krajobrazy epoki lodowcowej. Proces udomowienia, który dał początek tej niezwykłej międzygatunkowej przyjaźni, nie był jednorazowym aktem, lecz czymś w rodzaju długiej podróży ewolucyjnej. Związek trwający od kilkudziesięciu tysięcy lat Naukowcy szacują, że proces ten rozpoczął się 20000–40000 lat temu, choć dokładne miejsce i czas wciąż pozostają przedmiotem ożywionej debaty naukowej. Dominująca teoria wskazuje, że nie był to podbój, a pakt zawarty z korzyścią dla obu stron. Odważniejsze i mniej płochliwe wilki zaczęły zbliżać się do ludzkich obozowisk, przyciągane resztkami pożywienia. Ludzie z kolei szybko dostrzegli korzyści płynące z obecności tych czujnych zwierząt. Stanowiły one żywy system wczesnego ostrzegania przed drapieżnikami i nieocenioną pomoc w polowaniach. Ten sojusz, oparty na wzajemnym zaufaniu i korzyściach, ukształtował nie tylko ewolucję psa, ale również wpłynął na rozwój ludzkich społeczeństw. To właśnie ta pierwotna relacja partnerska, nie dominacja, wyjaśnia, dlaczego dzisiejsza więź z psem jest tak głęboka i instynktowna. Ślady tego wyjątkowego statusu odnajdujemy w starożytnych cywilizacjach. W Egipcie psy były czczone jako święte zwierzęta i strażnicy, a ich śmierć stanowiła ogromną stratę. Jak wskazują historyczne źródła, po odejściu psa właściciele golili brwi, smarowali włosy błotem i przez wiele dni głośno go opłakiwali. Wskazuje to, że już tysiące lat temu między ludźmi a psami występowała silna więź. Pies postrzega świat inaczej niż człowiek Mimo że zajmujemy tę samą przestrzeń, to świat widziany przez psa jest skrajnie odmienny od tego, który my widzimy. To, co dla nas pozostaje niewidoczne, niesłyszalne i niewyczuwalne, dla psa stanowi bogaty zestaw informacji, tworzący zupełnie inny obraz rzeczywistości. Potęga psiego węchu O ile dla nas, ludzi, głównym narzędziem poznawania świata są oczy, dla psa tę rolę spełnia nos. Zdolności węchowe tych zwierząt są tak zaawansowane, że pozwalają im „widzieć” otoczenie za pomocą zapachów. Ta unikatowa zdolność jest rezultatem niezwykłej anatomii psiego nosa. Dowiedziono, że organ ten jest wyposażony w około 300 milionów receptorów węchowych. Dla porównania, ludzki nos ma ich zaledwie 5–6 milionów. Co więcej, część mózgu psa, która odpowiada za analizę zapachów, jest około 40-krotnie większa (proporcjonalnie do rozmiaru mózgu) niż u człowieka. Nos zdrowego psa jest stale wilgotny, dzięki wydzielinie z gruczołów śluzowych. To pozwala skutecznie wyłapywać i „przyklejać” cząsteczki zapachowe. Powietrze wpadające do nozdrzy rozdziela się na dwa strumienie. Jeden trafia do płuc w celu oddychania, a drugi jest kierowany do specjalnej komory przeznaczonej wyłącznie do analizy zapachów. Dodatkowo, psy posiadają narząd lemieszowo-nosowy (organ Jacobsona), umieszczony w podniebieniu, który pozwala im wykrywać feromony i inne sygnały chemiczne, całkowicie niedostępne dla ludzkiej percepcji. To wszystko sprawia, że psy potrafią skutecznie wykrywać materiały wybuchowe, narkotyki, a nawet subtelne zmiany chemiczne w ludzkim ciele, sygnalizujące choroby. Ich pamięć węchowa jest równie imponująca. Zwierzęta te potrafią zapamiętywać i rozróżniać około 600 tys. zapachów. Symfonia niesłyszalnych dźwięków Psi słuch jest równie wyspecjalizowany, co węch. Sympatyczne czworonogi słyszą w znacznie szerszym zakresie częstotliwości, sięgającym od 40 do 60000 Hz, co pozwala im odbierać ultradźwięki. To właśnie ta wrażliwość sprawia, że niektóre hałasy, jak choćby te, które powstają podczas burzy, mogą być dla nich fizycznie bolesne. Równie imponująca jest ich zdolność do lokalizacji źródła dźwięku. Psy reagują niemal natychmiastowo. Zajmuje im to zaledwie 0,06 sekundy. Mało tego, potrafią usłyszeć odgłosy z czterokrotnie większej odległości niż człowiek. To zasługa niezwykłej anatomii. Każdym uchem steruje aż 18 precyzyjnych mięśni, co pozwala im poruszać małżowinami niezależnie od siebie i używać ich jak precyzyjnych „radarów”. Dla porównania, ludzkim uchem steruje zaledwie 6 mięśni. Otoczenie widziane psimi oczami Wzrok nie stanowi dominującego zmysłu psa, jednak należy podkreślić, że również jest doskonale przystosowany do jego potrzeb. Wbrew obiegowej opinii, psy nie widzą świata w czerni i bieli. Ich wzrok jest dichromatyczny. Oznacza to, że postrzegają barwy w ograniczonym spektrum, głównie w odcieniach koloru żółtego i niebieskiego. Mają natomiast trudności z odróżnieniem czerwieni od zieleni, bo w ich oczach nie ma czopków reagujących na fale długie. Warto jednak wspomnieć, że psie oczy mają inne zalety. Dzięki umieszczonej za siatkówką błonie odblaskowej, czworonogi widzą znacznie lepiej w warunkach słabego oświetlenia. Ich wzrok jest także niezwykle wyczulony na ruch, co jest ewolucyjną spuścizną po drapieżnych przodkach. Człowiek stojący nieruchomo w oddali pozostaje dla psa niemal niewidoczny. Wystarczy jednak najmniejszy ruch, jak choćby machnięcie ręką, żeby wywołać natychmiastową reakcję. Psi umysł, czyli inteligencja, emocje i sny czworonogów Wewnętrzny świat psa jest równie fascynujący co jego zmysły. Badania naukowe coraz śmielej zaglądają w głąb psiego umysłu, odkrywając złożone życie emocjonalne, zaskakujące zdolności poznawcze i tajemnice, które kryją się w ich snach. Psy odczuwają empatię Z całą pewnością żaden opiekun psa nie ma najmniejszych wątpliwości, że jego ulubieniec jest prawdziwym mistrzem w odczytywaniu ludzkich emocji. Psiaki niezwykle uważnie obserwują mowę ludzkiego ciała, mimikę i ton głosu. Badania przeprowadzone z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego wykazały, że obszary w korze skroniowej psów reagują na nacechowane emocjonalnie ludzkie dźwięki, takie jak śmiech czy płacz, w sposób podobny do ludzkiego mózgu. Kiedy opiekun jest smutny lub płacze, w psim organizmie zachodzą mierzalne zmiany fizjologiczne – wzrasta stężenie kortyzolu, a akcja serca przyspiesza. Mało tego, badania dowodzą, że psy nie tylko biernie reagują na nasz smutek, ale aktywnie starają się nas pocieszyć. W tym celu są w stanie pokonać nawet fizyczne przeszkody, byle tylko dotrzeć do cierpiącego opiekuna. Choć wciąż trwa debata, czy jest to prawdziwa empatia, czy raczej „zarażanie emocjonalne” (czyli instynktowne przejmowanie nastroju), nie ulega wątpliwości, że więź ta ma głębokie podłoże biologiczne. Nasz stan emocjonalny dosłownie zmienia chemię ciała naszego psa. W krainie psich snów Chyba każdy psi opiekun zauważył, że jego pupil od czasu do czasu przebiera łapami, porusza wargami lub cicho popiskuje podczas snu. To oznaka, że w psiej głowie właśnie odbywa się senna projekcja. Podobnie jak ludzie, psy przechodzą przez fazę snu REM, podczas której mózg jest aktywny i najczęściej pojawiają się marzenia senne. Naukowcy sugerują, że treść tych snów jest odzwierciedleniem ich codziennych doświadczeń. Śnią więc o tym, co znają, kochają i czego się boją. Co ciekawe, istnieje przypuszczenie, że rasy psów mogą mieć wpływ na tematykę sennych marzeń. Pies myśliwski może częściej śnić o tropieniu zwierzyny, podczas gdy pies pasterski o zagadnieniu owiec. Psy mogą również doświadczać koszmarów sennych, zwłaszcza jeżeli w ich życiu pojawiły się stresujące lub traumatyczne wydarzenia. Zdolności poznawcze psów Naukowcy są zdania, że przeciętny pies reprezentuje poziom intelektualny porównywalny do dwuletniego dziecka. Czworonogi są w stanie zrozumieć od 150 do 250 słów, poleceń i gestów. Fakt ten potwierdza ich zdolność do nauki. Co więcej, psy dysponują podstawowymi umiejętnościami matematycznymi. Potrafią liczyć (najczęściej do czterech) i są w stanie wychwytywać proste błędy. Dla przykładu, gdy w misce znajduje się mniej smakołyków niż się spodziewały, dostrzegą to. Abstrakcyjna koncepcja czasu pozostaje dla nich niezrozumiała, jednak ich życie reguluje precyzyjny wewnętrzny zegar biologiczny. Potrafią przewidzieć pory karmienia, spacerów czy powrotu właściciela z pracy. Najprawdopodobniej jest to zasługą obserwacji codziennych rutyn. Sekrety psiego ciała Ludzkie ciało ma wiele unikatowych cech, jak choćby niepowtarzalny odcisk palca lub wzór siatkówki. Warto wspomnieć, że także psiaki mają swój „biometryczny dowód osobisty”. Mowa o odcisku nosa, gdzie układ bruzd i zmarszczek jest tak samo unikatowy, jak ludzkie linie papilarne. W niektórych krajach, jak choćby w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Korei Południowej, odciski nosa są oficjalnie używane do identyfikacji czworonogów. W powszechnej opinii funkcjonuje przekonanie, według którego psy nie pocą się. To prawda, ale tylko częściowo. U psów głównym mechanizmem termoregulacji jest dyszenie. Jednak na opuszkach łap mają gruczoły potowe podobne do ludzkich. Należy jednak podkreślić, że chronią one jedynie przegrzaniem lokalnym i nie służą do chłodzenia całego organizmu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czy psy mogą mieć autyzm? Neuroróżnorodność to domena nie tylko ludzi
Jesteśmy coraz bardziej świadomi tego, jak bardzo możemy się od siebie różnić – jako ludzie. Zwracamy uwagę na diagnozy ADHD czy autyzmu i uczymy się, jak budować zróżnicowaną społeczność. Naukowcy zwracają jednak uwagę, że neuroróżnorodność może nie być przywilejem wyłącznie ludzi, a zwierzęta także mogą odmiennie doświadczać świata.
Wiemy, że zwierzęta potrafią mieć od siebie skrajnie odmienne charaktery – nawet w obrębie jednego miotu. Naukowcy pochylający się nad sprawą funkcjonowania ich mózgów wysnuwają hipotezę, że może wynikać to m.in. z neuroróżnorodności. Czy psy mogą być autystyczne? Czym jest neuroróżnorodność? Neuroróżnorodność to zróżnicowanie w zachowaniu ludzi i funkcjonowaniu ich mózgów. Jest wynikiem chemicznych różnic w naszych „komputerach pokładowych”, które sprawiają, że inaczej przetwarzamy otaczający nas świat i reagujemy na bodźce. Najbardziej znanymi przykładami neuroróżnorodności jest np. ADHD czy autyzm. Nawet u ludzi występuje jednak problem z jej diagnozowaniem, a co dopiero u zwierząt. Te nie potrafią nam powiedzieć, jak postrzegają świat ani odpowiedzieć na typowe pytania diagnostyczne. Możemy opisać zachowanie zwierząt jedynie przez pryzmat własnego rozumienia: np. określając je jako impulsywne czy ze skłonnościami do izolacji. Jednak w przypadku niektórych ras może być to typowe zachowanie. Jak więc określić, co jest neuroróżnorodne? Czy zwierzęta mogą być autystyczne? Naukowcy opracowali zwierzęce modele autyzmu, by pomóc sobie zrozumieć czynnik związane ze zwiększonym ryzykiem neuroróżnorodności, a dzięki temu opracować potencjalne wsparcie terapeutyczne. Modele te powstały na podstawie selektywnie dobranych zwierząt i mogą nie w pełni odzwierciedlać typową różnorodność populacji, ale pomagają zrozumieć biologiczne podstawy m.in. autyzmu. Co się okazało? Niektóre psy rasy beagle mają w genach mutację Shank3, która u ludzi jest powiązana z autyzmem i często charakteryzuje się trudnościami w interakcjach społecznych. Beagle z tą mutacją również wykazują słabą chęć do kontaktu z ludźmi. Wykazują również mniejsze sprzężenie neuronalne, czyli efekt, który u ludzi tworzy się podczas rozmowy z drugim człowiekiem czy opowiadania historii. Badania z 2024 roku dowiodły, że psy doświadczają podobnego efektu, gdy patrzą ludziom w oczy. Należy jednak pamiętać, że w rozwój mózgu i zachowania zaangażowanych jest wiele różnych czynników, a niektóre beagle są tylko przykładem tego, jakie mechanizmy mogą zachodzić w mózgach zwierząt. Co zwierzęca neuroróżnorodność mówi o nas samych? Badania nad genem Shank3 u psów dostarczyły również wskazówek na temat potencjalnych interwencji medycznych wspomagających leczenie autyzmu u ludzi. Psom z mutacją Shank3 podano pojedynczą dawkę psychodelicznego narkotyku LSD . Zaowocowało to zwiększoną uwagą i wzmocnionym sprzężeniem neuronalnym z ludźmi w ciągu pięciu dni. Modele zwierzęce mogą więc pomóc nam zrozumieć ukryte różnice w funkcjonowaniu mózgów osób neuroróżnorodnych. Dowody sugerują, że podobnie jak my, zwierzęta mogą inaczej doświadczać świata i na niego reagować. Częściowo wynika to z naturalnych różnic osobowości, ale jest również prawdopodobne, że niektóre z naszych zwierząt domowych mają odmienne struktury i chemię mózgu. Pamiętajmy o tym podczas ich szkolenia czy codziennej opieki. Źródła: The Conversation, Journal of Veterinary Behavior Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przełomowe odkrycie dotyczące psów. Znacząco się różniły od siebie na długo przed współczesną hodowlą
Przełomowe badania obalają popularny mit. Przez lata sądzono, że spektakularna różnorodność psów – od malutkich chihuahua po ogromne dogi niemieckie – jest wynikiem intensywnych hodowli rozpoczętych zaledwie 200 lat temu. Tymczasem różnorodność czworonogów odnotowano już wiele tysięcy lat temu.
Psy to nie tylko ukochane zwierzęta domowe, ale również wielka zagadka dla badaczy przeszłości. Archeolodzy od lat próbują ustalić, kiedy doszło do udomowienia wilka i od kiedy czworonogi na stałe związały się z ludźmi. Szacunki są różne: od 30 do kilkunastu tysięcy lat. Inne zagadnienie dotyczy tego, kiedy psy stały się różnorodne, czyli jak bardzo różniły się budową. Do tej pory uważano, że wyjątkowy zakres zróżnicowania fizycznego, jaki wykazują psy domowe (np. różnice w kształcie czaszki i rozmiarze ciała), jest głównie wynikiem intensywnej selekcji i hodowli, która rozpoczęła się w ciągu ostatnich 200–300 lat. Nowe międzynarodowe badanie ukazało to zagadnienie w nowym świetle. Opublikowano je na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science”. Przełomowa inwentaryzacja 3D Badacze z Uniwersytetu Exeter i francuskiego CNRS przeprowadzili najbardziej wszechstronną analizę czaszek psowatych w historii – pod lupę wzięto ich blisko 650. Zbadano okazy z okresu od plejstocenu aż po czasy współczesne, włączając w to wilki, wczesne okazy archeologiczne, współczesne rasy oraz psy uliczne. Kluczem do sukcesu okazała się technologia. Zespół międzynarodowych ekspertów stworzył cyfrowe modele 3D każdej czaszki. Używając precyzyjnej metody zwanej morfometrią geometryczną, uczeni byli w stanie zmierzyć nawet subtelne różnice w rozmiarze i kształcie czaszek. Kiedy psy zaczęły się zmieniać? Ustalenia były jednoznaczne: zróżnicowanie psów jest znacznie starsze, niż się wydawało. Najwcześniejszy okaz sklasyfikowany jako pies domowy w tej analizie pochodzi z mezolitycznego stanowiska Veretye w Rosji, datowanego na około 11 000 lat. Niedługo później, około 8200 lat temu, zmienność kształtu czaszki zaczęła gwałtownie rosnąć. – Te wyniki podkreślają głęboką historię naszej relacji z psami. Różnorodność wśród psów to nie tylko zasługa hodowców z epoki wiktoriańskiej, ale dziedzictwo tysięcy lat koewolucji z ludzkimi społecznościami – powiedziała współautorka artykułu, dr Carly Ameen z Wydziału Archeologii i Historii Uniwersytetu Exeter. Współczesne psy wykazują bardziej ekstremalne różnice w morfologii – wystarczy spojrzeć na buldogi krótkopyskie i borzoje – których nie ma we wczesnych okazach archeologicznych. Jak dodaje dr Allowen Evin z Instytutut Nauk Ewolucyjnych CNRS we Francji, różnorodność wśród psów była duża już w neolicie – dwukrotnie większa niż w przypadku okazów plejstoceńskich. Stanowiła już połowę zakresu obserwowanego u współczesnych psów. Przyczyny wczesnego różnicowania psów Wczesna różnorodność morfologiczna czworonogów odzwierciedlała ich różnorodne role w pierwszych społeczeństwach ludzkich. Psy były pomocne w czasie polowania, wypasu zwierząt, jako towarzysze, a także w specyficznych ekologicznych i kulturowych kontekstach. W ocenie badaczy, te zadania i różnice w diecie wywołały szybką selekcję. Warto jednak zaznaczyć, że początki udomowienia wciąż pozostają tajemnicą. Żaden z przebadanych okazów z późnego plejstocenu, które wcześniej uważano za „protopsy”, nie wykazywał cech czaszki udomowionych psów. – Najwcześniejsze fazy udomowienia psów są wciąż niejasne, a pierwsze psy nadal pozostają poza naszym zasięgiem. Jednak obecnie możemy z całą pewnością stwierdzić, że po pojawieniu się psów szybko uległy one dywersyfikacji. Ich wczesna różnorodność odzwierciedla zarówno naturalne presje ekologiczne, jak i głęboki wpływ życia u boku ludzi – konkluduje prof. Greger Larson z Uniwersytetu Oksfordzkiego, który również uczestniczył w najnowszych badaniach. Źródło: Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zwierzęta w służbie niepodległości. Jak psy, konie i gołębie pomagały Polakom w walce?
Walka o niepodległość Polski to nie tylko bohaterstwo żołnierzy i konspiratorów. W cieniu wielkich bitew, na liniach frontu i w obozach wojskowych, służyły również zwierzęta – psy, konie i gołębie, które niosły pomoc, ratowały życie i przekazywały wiadomości. Ich lojalność i odwaga sprawiły, że stały się cichymi bohaterami polskiej wolności.
Historia odzyskania przez Polskę niepodległości zapisała się nazwiskami wielkich dowódców i żołnierzy. Jednak w cieniu tych postaci pozostali ci, którzy nie nosili mundurów, lecz równie wiernie służyli ojczyźnie. Zwierzęta – od wiernych psów, po konie artyleryjskie i gołębie pocztowe – odegrały w tym procesie rolę znacznie większą, niż mogłoby się wydawać. W czasie wojen i powstań pomagały w łączności, transporcie, ratownictwie, a często także w podtrzymywaniu ducha walczących. Dziś, wspominając drogi do niepodległości, warto przypomnieć również te istoty, które z oddaniem towarzyszyły polskim żołnierzom w najtrudniejszych chwilach. Gołębie pocztowe w służbie Polski Podczas trwającego od września 1914 do marca 1915 oblężenia Twierdzy Przemyśl, gdy radiowe szyfry armii austro-węgierskiej zostały złamane, a łączność z dowództwem w Wiedniu praktycznie przestała istnieć, obrońcy musieli sięgnąć po alternatywne sposoby przekazywania informacji. W tej dramatycznej sytuacji nieocenioną rolę odegrały gołębie pocztowe – wysyłane z murów twierdzy i okolicznych punktów kontaktowych, przenosiły meldunki o położeniu wojsk i sytuacji na froncie. Jak podkreślają historycy, to właśnie dzięki nim udało się utrzymać łączność, mimo głodu, wysadzanych fortów i narastającego chaosu oblężenia. Chociaż twierdza ostatecznie upadła, wiadomości, które dotarły do sztabu, pozwalały lepiej koordynować działania i podtrzymywały morale obrońców. Choć w latach 1914–1915 formalnie Polska nie istniała, Galicja (w tym Przemyśl) była jednym z tych miejsc, gdzie Polacy z różnych formacji wojskowych zdobywali doświadczenia i organizacyjne umiejętności, które później okazały się niezbędne w procesie odbudowy niepodległego państwa. Nawet tak skromne działania, jak utrzymanie łączności w warunkach oblężenia, tworzyły fundament pod przyszłe struktury wojskowe i komunikacyjne odrodzonej Polski. Po odzyskaniu niepodległości te doświadczenia zostały zinstytucjonalizowane. 2 kwietnia 1925 roku Sejm II Rzeczypospolitej przyjął ustawę o gołębiach pocztowych, regulującą hodowlę, obrączkowanie, zezwolenia i ochronę ptaków. To był dowód, że młode państwo traktowało je jako ważny element systemu łączności „na wypadek wojny”. Gołębie szkolono w specjalnych gołębnikach wojskowych, uczono powrotów na długich dystansach, a meldunki umieszczano w małych, hermetycznych kapsułach przymocowanych do ich nóg. Przemierzając dziesiątki, a czasem setki kilometrów, stawały się żywym ogniwem w systemie komunikacji obronnej. Jak psy meldunkowe wspierały polskich żołnierzy? W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości Wojsko Polskie zaczęło też konsekwentnie rozwijać wykorzystanie psów jako środka łączności. Był to bezpośredni rezultat doświadczeń wojennych, kiedy zniszczone linie i zawodna radiokomunikacja wymuszały poszukiwanie alternatywnych sposobów przekazu meldunków. Już w „Instrukcji Łączności dla Podchorążych” z 1924 roku wskazano, że „pies meldunkowy wymaga specjalnej tresury i surowej dyscypliny”, a jego skuteczność zależy od przywiązania do opiekuna i zdolności orientacji w terenie. W sytuacjach, gdy przewody telefoniczne były przerwane, to właśnie te zwierzęta przenosiły meldunki w tulejach przymocowanych do obroży, pokonując kilometry w trudnych warunkach frontowych. Doświadczenia te skłoniły dowództwo do opracowania regulaminów i procedur, które w połowie lat 20. stały się podstawą systemu szkolenia psów meldunkowych. W końcu dekady zostały one wpisane w etaty jednostek łączności i Korpusu Ochrony Pogranicza, co potwierdzało, że młode państwo potrafiło przekuć doświadczenia wojenne w trwałe rozwiązania organizacyjne. Dzięki temu psy meldunkowe zyskały status pełnoprawnych uczestników służby wojskowej – łączących instynkt, lojalność i dyscyplinę z precyzją działań, od których niejednokrotnie zależało powodzenie całych operacji. Konie w Wojsku Polskim Oczywiście jednym z filarów polskiej drogi do niepodległości były także konie. Od pierwszych szeregów Legionów, po młode Wojsko Polskie to właśnie one zapewniały mobilność armii – przewoziły ludzi, broń, amunicję i rannych. W surowych warunkach frontu wschodniego, gdzie błoto i brak dróg paraliżowały ruch, koń stał się symbolem wytrwałości i lojalności. Kawaleria dawała dowódcom szybkość manewru, a tabor konny pozwalał utrzymać łączność i zaopatrzenie. To czyniło z tych zwierząt nie tylko środek transportu, lecz pełnoprawnych towarzyszy walki. Szarża pod Rokitną z 13 czerwca 1915 roku stała się jednym z najbardziej wymownych dowodów na to, jak istotną rolę konie odegrały w walce o niepodległość. Wtedy 2. szwadron II Brygady Legionów, dowodzony przez rotmistrza Zbigniewa Dunin-Wąsowicza, ruszył na umocnione pozycje rosyjskie, torując piechocie drogę przez ostrzał. Choć wielu ułanów poległo, ich odwaga przeszła do legendy i do dziś pozostaje jednym z najważniejszych symboli poświęcenia polskiej kawalerii. Po odzyskaniu niepodległości konie nadal odgrywały kluczową rolę w armii. W czasie wojen o granice w latach 1919–1921 Wojsko Polskie dysponowało dziesiątkami pułków kawalerii i około setką kolumn taborowych, które odpowiadały za transport zaopatrzenia, ewakuację rannych i utrzymanie ciągłości marszów. Opieka weterynaryjna, planowanie przepraw i codzienne utrzymanie zwierząt stały się elementem wojskowej logistyki, bez której nie mogłaby funkcjonować żadna kampania. W ten sposób koń nie był jedynie symbolem romantycznej kawalerii, lecz realnym wsparciem armii, bez którego młode państwo nie mogłoby się rozwijać i bronić swojej niezależności. Źródła: Twierdza Przemyśl, Historia: Poszukaj, Światowy Związek Polskich Żołnierzy Łączności Zegrze, Polskie Radio Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ogar polski – pies myśliwski polskiej szlachty i magnaterii. Po wojnie prawie wyginął
Ogar polski należy do najstarszych i najciekawszych rodzimych ras psów myśliwskich. Miłość polskiej szlachty do ogarów unieśmiertelnił Adam Mickiewicz w księdze IV „Pana Tadeusza”. Te zrównoważone i wyjątkowo lojalne psy prawdopodobnie wywodzą się od psów gończych przybyłych do Europy wraz z orszakami rycerskimi powracającymi z wypraw krzyżowych. Ewentualnie od psów św. Huberta, które w 1066 roku sprowadził do Anglii Wilhelm Zdobywca.
Spis treści: Ogary poszły w las Odnowienie rasy ogara polskiego Psy rodzinne Historia ogarów polskich jest bardzo długa, złożona i bezpośrednio związana z wielkimi historycznymi wydarzeniami. Pierwsze opisy ogara polskiego znajdziemy już w średniowiecznej kronice Galla Anonima. Ogar polski trafił również na karty „Żywota człowieka poczciwego” Mikołaja Reja. Jednak to cytat z Adama Mickiewicza „ogary poszły w las” jest najczęściej przywoływany, gdy mówi się o tych niezwykłych, przyjacielskich i łagodnych dla swoich bliskich psach. Ogary poszły w las Budowa ogara polskiego świadczy o dużej odporności i wytrzymałości – w końcu jest to pies stworzony do polowań. Ogar polski jest dobrze zbudowanym i mocno umięśnionym psem. Jego duży nos ułatwia mu podążanie za świeżym śladem tropionej zwierzyny. Oczy ogara polskiego są lekko skośne, zazwyczaj mają ciemnobrązowy kolor. Uszy psów tej rasy są dość nisko osadzone, zwisają ściśle, przylegając do policzków. Ogon również jest nisko osadzony, delikatnie wygina się ku końcowi, sięga mniej więcej do połowy stawu skokowego. Kończyny tego psa myśliwskiego są silne, mają mocną budowę. Rasę tę zalicza się do psów średniej wielkości. Samce mierzą od 56 do 65 cm w kłębie, natomiast samice od 55 do 60 cm. Wzorzec nie określa dokładnego przedziału wagowego dla psów tej rasy. Niektóre źródła podają, że optymalny przedział wagowy dla samców wynosi od 25 do 32 kg, analogicznie suki są lżejsze – ważą od 20 do 26 kg. Sierść ogara polskiego składa się z gęstego podszerstka i włosa okrywowego. Na głowie, uszach i nogach sierść jest gładka i krótka, natomiast na reszcie ciała nieco dłuższa i twarda. Ogary polskie najczęściej mają umaszczenie czarne podpalane (ciemny grzbiet, jaśniejsze boki, rude znaczenia na kufie, nogach i piersi). Odnowienie rasy ogara polskiego Obecna forma rasy została odtworzona w XX wieku dzięki pracy pułkownika Piotra Kartawika, który od lat 50. XX wieku selekcjonował psy gończe o odpowiednich cechach użytkowych i wyglądzie. Było to konieczne, ponieważ po II wojnie światowej rasa praktycznie zanikła – była na absolutnym skraju wyginięcia. Wynikało to między innymi z odejścia od tradycyjnych polowań z ogarami, choć główne szkody wyrządziły obie wojny światowe i okupacja. Hodowle zostały zniszczone, a brak kontroli nad rozrodem sprawił, że cechy rasy zaczęły się zacierać. W dodatku w powojennym okresie rodzącego się komunizmu ogary wydawały się pozostałością po dawnej szlachcie i tradycji łowieckiej, a na to nie było miejsca w społeczeństwie robotniczo-chłopskim. Powojenna hodowla „Z Kresów” Piotr Kartawik był jednym z pierwszych, którzy podjęli działania na rzecz odbudowy populacji. To właśnie on w roku 1959 sprowadził z Litwy, z okolic Smorgonia, trzy psy rasy ogar polski: suki Zorkę i Czita (czasem zapisywana jako Chita) oraz psa Burzana. To były zwierzęta o cechach kresowych, które przetrwały wojnę i były wyrazem historycznego dziedzictwa rasy. Na bazie tych zwierząt założył pierwszą powojenną hodowlę ogara polskiego „Z Kresów”. Dzięki psom z tej hodowli w 1964 roku sędzia kynologiczny Jerzy Dylewski opracował wzorzec rasy. Rok później, 15 listopada 1966, wzorzec został zatwierdzony przez FCI (Międzynarodową Federację Kynologiczną) jako oficjalna rasa nr 52 – „Ogar Polski”. Dodajmy, że Kartawik hodował psy większe i cięższe – kontrastujące z lżejszym typem użytkowanym przez innego polskiego hodowcę, płk. Józefa Pawłusiewicza. To psy Kartawika zostały uznane jako wzorcowe ogary polskie. Kartawik nie ograniczał się do hodowli. Regularnie testował psy w polowaniach — jeździł z nimi tramwajem do lasów pod Wrocławiem, oceniał ich trop, wytrzymałość, głos. Często towarzyszył im muzyką z rogu czy dubeltówki, by przywołać je z terenu. Psy rodzinne W tej chwili ogary polskie to przede wszystkim zwierzęta rodzinne. Są spokojne, opanowane i wyjątkowo oddane swojemu opiekunowi. W pracy wykazują determinację, skupienie, wyróżnia je doskonały węch. Poza łowiskiem zachowują równowagę i umiarkowaną energię. Psy tej rasy nie są natrętne, choć bardzo cenią kontakt z człowiekiem. Ogary polskie dobrze odnajduje się w domu z ogrodem, gdzie mogą swobodnie się poruszać. Lubią długie spacery i węszenie. To psy inteligentne, ale nieco uparte – wymagają spokojnego i konsekwentnego wychowania. Najlepiej czują się u boku osoby doświadczonej, która doceni ich mądrość i lojalność. Dzięki stabilnemu temperamentowi ogary polskie świetnie sprawdzą się w rodzinie z dziećmi, o ile zapewni się im odpowiednią ilość ruchu i różnorodne zajęcia. Należy jednak unikać zostawiania psa z najmłodszymi bez nadzoru, ale to dotyczy każdej rasy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W co drugim polskim domu mieszka pies. Oto które rasy psów wybieramy najczęściej
Na popularność rasy wpływa wiele czynników – od wyglądu, przez temperament, po obecność w mediach społecznościowych czy filmach. Psy gwiazd lub pupile znanych influencerów często zyskują fanów na całym świecie.
Nawet 49% gospodarstw domowych w Polsce posiada co najmniej jednego psa. Łącznie szacuje się, że w Polsce żyje około 8 mln psów. W kontekście popularności rasowych psów w domach – choć dane precyzyjne są mniej dostępne – warto podkreślić, że obok psów rasowych ogromną wartość mają również psy nierasowe (mieszańce, psy ze schronisk) – często okazują się równie lojalnymi, zdrowymi i pełnymi osobowości towarzyszami życia. I tych w naszym kraju jest najwięcej. Poniższy ranking przedstawia 10 najpopularniejszych psów rasowych, które trafiają do domów w naszym kraju. 1. Beagle Beagle – wesoły, ciekawski i przyjazny wobec dzieci. Rasa myśliwska (wyspecjalizowany w polowaniach na zające) – ma bardzo rozwinięty węch i instynkt podążania za zapachem. W związku z tym spacer z luźną smyczą może być wyzwaniem. Wymaga dużej dawki ruchu i zabawy zapachowej. Może mieć skłonności do nadwagi i chorób uszu (ze względu na budowę). Idealny dla rodziny aktywnej, ale należy świadomie pracować nad posłuszeństwem 2. Border collie Border collie – bardzo inteligentny i energiczny, potrzebuje dużo ruchu. Jedna z najbardziej inteligentnych ras psów – świetny w sportach psich i ratownictwie. Niedawno pisaliśmy o suczce collie, która dostała pracę na lotnisku. Jednak jeśli trafi do domu „kanapowego”, bez właściwej dawki ruchu i stymulacji, może u collie'go pojawić się frustracja, niszczenie przedmiotów czy nadmierne szczekanie. Wymaga aktywnego właściciela – najlepiej kogoś, kto ma czas, przestrzeń i pomysły na codzienną pracę z psem. Dla domu z ogrodem lub aktywnych ludzi. 3. Buldog francuski Buldog francuski – mały, ale o dużej osobowości. W jednym z amerykańskich miasteczek został nawet burmistrzem. Świetny do mieszkań i dla osób prowadzących miejskie życie. Charakteryzuje się krępą budową, krótką kufą – co oznacza, że może mieć skłonności do problemów oddechowych, nadmiernego nagrzewania się, może być wybredny w ruchu. Zaleca się uważne wybieranie hodowcy i świadomość tych aspektów zdrowotnych. Dobrze, jeśli mieszkanie ma przy jakiejś przestrzeni do krótkich spacerów. 4. Cavalier King Charles Spaniel Cavalier King Charles Spaniel – delikatny, kochający i idealny do życia rodzinnego. Rasa brytyjska arystokratycznego pochodzenia – świetna jako pies do towarzystwa. Ma jednak pewne charakterystyczne zdrowotne predyspozycje, choćby problemy z sercem (wrodzona wada zastawki mitralnej), przepukliny, skrócona czaszka w niektórych odmianach. Właściciel powinien być świadomy tych kwestii i być gotowy na regularne kontrole. Temperament łagodny, uwielbia być blisko człowieka – dobry wybór dla rodzin z dziećmi lub seniorów. 5. Chihuahua Chihuahua – najmniejszy z psów, ale z ogromnym charakterem. Niewielkich rozmiarów, co czyni rasę odpowiednią do mieszkań. Jednakże może mieć silny „terierowy” temperament – bywa dominujący, nie boi się większych psów – więc właściciel musi wiedzieć, jak prowadzić małego „silnego” psa. Wraz z rozmiarem pojawiają się też specyficzne problemy – np. związane z uzębieniem, układem kostnym, utrzymaniem prawidłowej wagi. Wymaga czułości, ale także stanowczości. Dobry wybór dla osoby samotnej lub pary, która chce towarzysza w lekkiej formie, ale powinna być świadoma wagi odpowiedzialności. 6. Golden retriever Golden retriever to rasa łagodna, inteligentna i skłonna do zabawy. Świetnie nadaje się do pracy jako pies terapeutyczny, ratowniczy, lub szkoleniowy – ma wysoką gotowość do współpracy i chęć zadowalania opiekuna. Jest też znany z długowieczności. Kilka late temu pisaliśmy o 20-letnim psie tej rasy. Wymaga regularnej pielęgnacji – dłuższa sierść, skłonność do linienia. Wymaga aktywności fizycznej i umysłowej – jeśli jej brak, mogą pojawić się zachowania destrukcyjne. Idealna dla rodzin i osób aktywnych. 7. Husky syberyjski Husky syberyjski – piękny i niezależny, wymaga doświadczonego opiekuna. Jedna z najmądrzejszych ras psów. Rasa wywodząca się z rejonu arktycznego – silna, wytrzymała, z dużą potrzebą ruchu i celowością w działaniu. Świetny pies zaprzęgowy w dawnych czasach. W warunkach miejskich właściciel musi zapewnić mu dużo aktywności, najlepiej w formie dłuższych biegów lub intensywnych spacerów. Brak takiej aktywności może prowadzić do ucieczek, destrukcji lub nadmiernego szczekania. Temperament niezależny – nie zawsze chętnie wykonuje każdy rozkaz bez motywacji. 8. Jamnik Jamnik – uroczy „wąż na czterech łapach” o dużym sercu. Rasa niemiecka przecież hodowana do polowania na borsuki – charakterystyczna dłuższa sylwetka, krótkie nogi. To oznacza specyficzne potrzeby: powinien unikać nadmiernych skoków i schodów, by zmniejszyć ryzyko problemów z kręgosłupem (np. dyskopatia). Temperament często odważny, niezależny i uparty – wymaga konsekwencji w szkoleniu. Dobrze sprawdzi się jako pies w mieszkaniu, ale potrzebuje regularnych spacerów i stymulacji. Upartość jamników sprawia, że mają ogromną wolę przetrwania. Niedawno nasze serca skradła historia jamnika, który samotnie przeżył 16 miesięcy na jednej z australijskich wysp. 9. Labrador retriever Labrador retriever to rasa o bardzo przyjaznym, cierpliwym i inteligentnym usposobieniu. Jest idealna dla rodzin z dziećmi. Potrzebuje dużo ruchu (np. aportowanie, pływanie), dobrze reaguje na szkolenie i sprawdza się jako pies przewodnik czy terapeutyczny. Ma skłonność do nadwagi – właściciele powinni pilnować diety i aktywności. Historycznie pochodzi z Nowej Fundlandii i była wykorzystywana do aportowania w wodzie. 10. Maltańczyk Maltańczyk – mały piesek z wielką osobowością, idealny do tulenia. Rasa typowo do towarzystwa; długość życia często wyższa niż u dużych ras. Wymaga jednak regularnej pielęgnacji – długą sierść lub jej krótszą wersję „pet cut”. Temperament przyjazny, czuły, ale może być nieco „księżniczką” – należy zwracać uwagę, by nie rozpuszczać psa nadmiernie, bo mogą powstać trudności w zachowaniu. Dla osób chcących małego, uroczego towarzysza w mieszkaniu. Źródło: Petto Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Błękitne psy w Czarnobylu. Niepokojące odkrycie zaniepokoiło badaczy
Na terenie Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia zauważono psy z intensywnie niebieską sierścią. Organizacja „Dogs of Chernobyl” prowadzi śledztwo w tej sprawie i stara się ustalić przyczynę niecodziennego zjawiska.
Na terenie Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia zaobserwowano niecodzienne zjawisko – kilka psów o intensywnie niebieskiej sierści. Widok zwierząt z tak nietypowym umaszczeniem zaniepokoił wolontariuszy i opiekunów działających w tym rejonie. Niebieskie psy pojawiły się w okolicach zrujnowanej elektrowni jądrowej w Czarnobylu, gdzie od lat funkcjonuje Strefa Wykluczenia – obszar o promieniu około 30 km, ewakuowany po katastrofie z 1986 roku. Czarnobylskie psy, choć wydają się zdrowe i aktywne, wyraźnie różnią się od reszty populacji, a ich niezwykła sierść może wskazywać na kontakt z substancjami chemicznymi. „Dogs of Chernobyl” prowadzi śledztwo w sprawie tajemniczej substancji Organizacja „Dogs of Chernobyl” zareagowała na doniesienia o niebieskiej sierści psów. Grupa ta od lat działa w Czarnobylu, opiekując się setkami zwierząt, które pozostały na skażonym terenie. Obecnie priorytetem organizacji jest schwytanie psów z niebieską sierścią i przeprowadzenie szczegółowych badań. Chodzi o ustalenie, czy niepokojący kolor wynika z zewnętrznego skażenia chemicznego, czy może jest efektem wewnętrznych zmian organizmu spowodowanych promieniowaniem lub innym czynnikiem środowiskowym. Do tej pory nie ustalono jednoznacznej przyczyny niebieskiego koloru sierści. Jednak członkowie „Dogs of Chernobyl” nie wykluczają, że psy mogły wejść w kontakt z silnymi barwnikami przemysłowymi lub substancjami chemicznymi znajdującymi się na terenie Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia. Opieka nad psami w Strefie Wykluczenia trwa od 2017 roku „Dogs of Chernobyl” rozpoczęło swoją działalność w Czarnobylu w 2017 roku. Od tego czasu organizacja regularnie dokarmia zwierzęta żyjące na opuszczonym terenie, zapewnia im opiekę weterynaryjną, przeprowadza szczepienia, sterylizację oraz oznaczanie. Wolontariusze grupy podkreślają, że populacja psów w Czarnobylu stale się rozwija. Choć część z nich żyje w trudnych warunkach, zwierzęta często są w dobrej kondycji, a ich przystosowanie do życia w skażonym środowisku zadziwia ekspertów. Pojawienie się psów z niebieską sierścią to jednak nowość i stawia pod znakiem zapytania bezpieczeństwo ich środowiska. Organizacja kontynuuje obserwację oraz badania, by ustalić źródło potencjalnego zagrożenia. Możliwe skażenie chemiczne, ale zwierzęta są aktywne i zdrowe Mimo niepokojącego wyglądu psy z niebieską sierścią zachowują się jak wszystkie inne – są aktywne, poruszają się bez problemów i nie wykazują żadnych oznak choroby. Stanowi to kolejną zagadkę dla badaczy, którzy zastanawiają się, jak substancja zmieniająca kolor futra może wpływać na zdrowie zwierząt. Nie można wykluczyć, że niebieska sierść to efekt przypadkowego kontaktu ze składnikami chemicznymi występującymi w ruinach przemysłowych. Czarnobylska Strefa Wykluczenia pełna jest porzuconych budynków i urządzeń, które mogą zawierać niebezpieczne pozostałości substancji przemysłowych z czasów Związku Radzieckiego. Badacze podkreślają, że niezbędne jest przeprowadzenie dalszych testów i analiz laboratoryjnych, by poznać dokładne źródło niebieskiego zabarwienia sierści. Źródła: BBC Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Traktujesz psa jak dziecko? Weterynarze ostrzegają: możesz mu poważnie zaszkodzić
„Uczłowieczanie” psów i traktowanie ich jak dzieci to coraz częstszy problem, który zamiast chronić – szkodzi. Weterynarze z USA opisują problemy etyczne i medyczne takiego podejścia w nowej prowokacyjnej książce.
Coraz więcej weterynarzy ostrzega przed nadmiernym uczłowieczaniem psów. Zjawisko to doczekało się swojej angielskiej nazwy: „fur baby culture” (kultura futrzanych dzieci). W Polsce rozpowszechnia się określenie „psieci”. Zdaniem specjalistów nadopiekuńczość prowadzi do poważnych problemów etycznych, a także – co zaskakujące – medycznych. Swoje obawy lekarze opisali w książce „Veterinary Controversies and Ethical Dilemmas” (Weterynaryjne kontrowersje i dylematy etyczne), która odbiła się szerokim echem także w środowisku naukowym. Weterynarze obalają mity W książce weterynarze opisują m.in. niepotrzebne zabiegi medyczne i rozpoznawanie nieistniejących chorób oraz wpływ wielkich korporacji na praktykę lekarską. Poza tym poruszają tematy nadmiernej suplementacji, rehabilitacji i fizjoterapii psów, specjalistycznych karm, medycyny alternatywnej. Publikacja jest skierowana głównie do specjalistów, ale może też zainteresować właścicieli zwierząt. Rzuca nowe światło na skutki traktowania psów jak małe dzieci. Redaktorami tomu są: Tanya Stephens – lekarka weterynarii i badaczka dzikiej przyrody, anestezjolodzy Eddie Clutton i Polly Taylor oraz neurobiolożka Kathy Murphy. Kiedy troska nie służy psu Autorzy podkreślają, że choć traktujemy psy jak dzieci z troski, konsekwencją bywa cierpienie. Kosztowne i inwazyjne zabiegi nie zawsze służą ich dobru. Clutton zauważa, że część lekarzy i producentów (np. specjalistycznych karm), postrzega „fur baby culture” jako sposób na zwiększenie zysków. Według Stephens idea szczególnej więzi człowieka ze psem jest dziś zbyt często i zbyt mocno wykorzystywana marketingowo. Nie zawsze przekłada się to na lepszy dobrostan. Przeciwnie, psy żyjące swobodnie w grupach na wsi, mogą mieć lepsze życie niż samotne, wychuchane pieski kanapowe siedzące całymi dniami same w mieszkaniach, pozbawiane kontaktów z innymi psami i swobodnego ruchu. Leczenie za wszelką cenę – głos weterynarzy Książka podważa też przekonanie, że najlepszym wyborem jest zawsze najdroższe lub najbardziej zaawansowane leczenie. Autorzy postulują odejście od „złotych standardów” w terapiach, na rzecz indywidualnego podejścia, które uwzględnia jakość życia zwierzęcia i możliwości opiekuna. Wydłużanie życia za wszelką cenę nie musi oznaczać większego szczęścia. Starzejące się i chore zwierzęta często bardzo cierpią, a właściciele, kierowani emocjami, nie potrafią pogodzić się z decyzją o eutanazji. Dezinformacja i korporacje szkodzą psom Autorzy podkreślają, że większość właścicieli działa w dobrej wierze, lecz dezinformacja w internecie utrudnia im podejmowanie dobrych decyzji. Media społecznościowe pełne są niepopartych badaniami porad, a opiekunowie coraz częściej diagnozują zwierzęta samodzielnie. Zjawisko „fur baby” jest napędzane także przez wielkie firmy, co według autorów książki prowadzi do kryzysu w zawodzie weterynarza. Przytaczają oni dane o wypaleniu zawodowym, niskim zadowoleniu z pracy i przemocy wobec weterynarzy. Jak troszczyć się o psa? Autorzy nie atakują opiekunów ani lekarzy – chcą raczej rozpocząć dyskusję nad granicami opieki i empatii. Wskazują, że prawdziwa troska o zwierzę polega na zrozumieniu jego potrzeb gatunkowych, nie na naśladowaniu relacji rodzic-dziecko. Publikacja ma być zarówno ostrzeżeniem, jak i przewodnikiem po współczesnych dylematach etycznych. Chociaż autorzy książki opierają się na danych dotyczących USA, Wielkiej Brytanii i Australii – problemy które opisują doskonale widać także w Polsce. Warto pamiętać, że nadopiekuńczość wobec zwierzęcia to nie to samo co spełnienie jego potrzeb. A do najważniejszych należą: kontakt z innymi psami, możliwość swobodnej eksploracji otoczenia, codzienny ruch, odpowiednia dieta i możliwość spokojnego jedzenia, miejsce i czas do odpoczynku, relacja z człowiekiem oparta na zaufaniu, a nie nagrodach i karach. Źródło: Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy pies wie, że jesteś w ciąży? Właśnie poznaliśmy odpowiedź
Przyszli rodzice często zauważają, że ich psy zachowują się inaczej w trakcie ciąży: stają się bardziej czujne, otaczają przyszłe mamy ochroną i często się przytulają. Czy to możliwe, że naprawdę rozumieją, co się dzieje? Psia mądrość zdaje się nie mieć granic.
Najnowsze badania udowadniają, że zachowanie psów naprawdę zmienia się w trakcie ciąży ich właścicielek. Naukowcy sprawdzili, czy większy wpływ na ten mechanizm ma temperament psa, jego rasa czy stopień więzi między człowiekiem na zwierzęciem. Psy naprawdę rozumieją człowieka Psy towarzyszą ludzkości już od około 40 000 lat, chociaż najnowsze badania międzynarodowego zespołu archeologów twierdzą, że udomowienie nastąpiło 23 000 lat temu na terenie dzisiejszej Syberii. Przez ten czas pomogły człowiekowi zasiedlić każdy rejon globu i zdążyły się do nas przyzwyczaić: sprawnie wychwytują nasze emocje, analizują zachowania, rozumieją komunikację czy reagują na zmiany w zdrowiu. Nic dziwnego więc, że czworonogi niezwykle szybko dostrzegają zmiany fizyczne i emocjonalne, które niesie za sobą ludzka ciąża. Niektóre właścicielki psów twierdzą nawet, że psy zauważyły ich błogosławiony stan szybciej niż one same, stając się przyczynkiem do wykonania testu. Nowe badanie psiej wrażliwości Jakie zmiany w zachowaniu psów faktycznie zauważają właściciele i jak powszechne jest to zjawisko? Nowe badanie postanowiło to sprawdzić, by raz na zawsze potwierdzić lub obalić powszechne przekonanie. Naukowcy chcieli zrozumieć, jak bardzo psy zestrojone są z ludźmi, z którymi żyją. Przeprowadzili ankietę wśród 130 kobiet, które posiadały psy przed i w trakcie ciąży i dzieliły się informacjami, jak wyglądała relacja z nimi w tym wyjątkowym czasie i przed nim. Przeanalizowano 5 kategorii: poszukiwanie uwagi (np. przytulanie), pilnowanie w obecności osób znanych (np. przemieszczanie się między właścicielem a znaną osobą), pilnowanie w obecności osób nieznanych, strach przed właścicielem i strach przed innymi psami. Następnie zapytano uczestniczki, czy dostrzegają zmiany w zachowaniu swoich pupili przed i po zajściu w ciążę. Czy psy wyczuwają ciążę? 64,5% uczestniczek stwierdziło, że dostrzegło zmianę w zachowaniu swoich psów. Kolejne 26,9% dodało nawet, że czworonogi zmieniły zachowanie zanim opiekunki nawet zdały sobie sprawę ze swojej ciąży. Badacze zauważyli, że zachowania z cztery z pięciu kategorii wzrosły w trakcie ciąży, a największą zmianę odnotowano w przypadku poszukiwania uwagi – 67,1% uczestniczek stwierdziło, że psy chętniej się przytulały czy wąchały niż przed ciążą. Ustalili oni także, że bardziej zmieniały się psy naturalnie opiekuńcze niż lękliwe. Dzięki badaniu wiemy więcej o relacji człowieka z psem Pojawienie się pierwszego systematycznego badania potwierdza to, co uważa wielu właścicieli psów – czworonogi wyczuwają zmiany związane z ciążą, rozumieją je i wiedzą, czego potrzeba w tym czasie przyszłym mamom. To skłania do kolejnych badań, które pomogą jeszcze lepiej poznać nasze wyjątkowe relacje z czworonogami. Zrozumienie zmian, które także psy przechodzą w trakcie ciąży swoich właścicielek mogą pomóc wzmacniać więź, która połączyła nas z tymi niezwykłymi zwierzętami przed tysiącami lat. Psy zdają się wiedzieć o ludzkiej naturze więcej, niż wiemy my sami. Źródło: Anthrozoös, Genes, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Twój pies nie może żyć bez piłki? To coś więcej, niż zabawa
Niejeden opiekun psa twierdzi, że jego pupil jest „uzależniony” od ulubionej zabawki lub aktywności. Najnowsze badania naukowców z Austrii dowodzą, że psy faktycznie mogą wpadać w nałogi. Niektóre z nich wykazują zachowania charakterystyczne dla uzależnień behawioralnych.
Badanie opublikowane właśnie w czasopiśmie „Scientific Reports” sugeruje, że niektóre psy wykazują zachowania łudząco podobne do uzależnień behawioralnych. Tego typu przypadłości uważano dotąd za wyłącznie ludzkie. Okazuje się, że czworonogi reagują na piłki czy pluszaki podobnie, jak ludzie uzależnieni od hazardu czy gier internetowych. Jak wyglądały eksperymenty z udziałem psów? Eksperyment przeprowadzili naukowcy z Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu. Zespół, pod kierunkiem dr Stefanie Riemer, przeanalizował zachowania 105 psów (56 samców i 49 samic) w wieku od jednego do dziesięciu lat. Właściciele wykonywali z psami różne zadania, w kontrolowanych warunkach. Na przykład rzucali ulubioną zabawkę, zostawiali psa samego z nią, ukrywali ją na półce lub w pudełku z jedzeniem. Zadania zmuszały psy do wyboru między zabawką, a innymi nagrodami, np. jedzeniem lub zabawą z opiekunem. Nie wszystkie psy reagują tak samo Eksperymenty nagrano i oceniano pod kątem intensywności psich zachowań: skakania, szczekania, piszczenia, prób odzyskania niedostępnej zabawki czy rezygnacji z jedzenia na jej rzecz. Psy z silną „fiksacją” na punkcie zabawki ignorowały dostępne nagrody i uporczywie próbowały odzyskać ukochany przedmiot. Niektóre były mocno sfrustrowane i zestresowane, np. próbowały niszczyć pudełka z ukrytymi zabawkami. W innym teście badacze obserwowali reakcję psów po zabraniu wszystkich zabawek i smakołyków. Te najbardziej zafiksowane długo chodziły po pokoju, koncentrując się na miejscach, gdzie wcześniej były zabawki. Wysoką frustrację wskazującą na uzależnienie zaobserwowano u 33 psów. Najczęściej u ras pasterskich, takich jak owczarki niemieckie i belgijskie. Psy te zostały wyhodowane do zadań wymagających dużej koncentracji i wytrwałości, co może tłumaczyć ich większą podatność. Czy to już uzależnienie czy jeszcze zabawa? Analiza wykazała że psy te spełniały kilka kryteriów uzależnień znanych z badań nad ludźmi: silne pragnienie, brak samokontroli i postrzeganie zabawki jako wyjątkowo ważnej. Wyniki te pokrywały się w wcześniejszymi obserwacjami samych właścicieli. Stefianie Riemer zastrzega jednak, że badanie nie mówi o faktycznym uzależnieniu, lecz o „zachowaniach przypominających uzależnienie”. – O uzależnieniu mówimy wtedy, gdy zachowanie przynosi jednostce szkody – dodaje badaczka. Kluczowym elementem jest kontynuowanie zachowania mimo jego negatywnych skutków. Opinie innych ekspertów Inni eksperci nie są jednak zbyt skorzy, do mówienia o uzależnieniu. Dr Serge Ahmed z Uniwersytetu w Bordeaux zaznacza, że w badaniu brak dowodów na to, by nadmierna motywacja do zabawy miała dla psów negatywne skutki. Z kolei dr Julia Espinosa z Uniwersytetu York w Kanadzie uważa, że porównywanie psich zachowań do ludzkich uzależnień nie jest do końca uprawnione. Ludzie rozumieją ryzyko swoich działań, psy natomiast nie, dlatego trudno mówić o pełnym odpowiedniku uzależnienia. Holly Molinaro z Animal Wellbeing Solutions podkreśla, że badanie objęło głównie psy o wysokiej motywacji do zabawy, więc trudno ocenić jak powszechne są te zachowania w całej populacji. To dopiero początek badań. Na razie jest jeszcze zbyt wcześnie, by właściciele psów wyciągali praktyczne wnioski czy diagnozowali swoich pupili. Źródło: Scientific Reports, National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
6 naukowo udowodnionych sposobów na wydłużenie życia twojego psa. Ostatni zaskakuje
Czy pies może żyć dłużej dzięki prostym zmianom? Naukowcy z Dog Aging Project twierdzą, że tak – i wskazują, co naprawdę robi różnicę.
Spis treści: Dużo ruchu — i konsekwencja Pomóż psu mieć przyjaciół Kastracja lub sterylizacja Karm według nauki, a nie trendów Co najmniej jedna wizyta u weterynarza rocznie Szczotkuj zęby Chcesz, żeby twój pies żył dłużej? Oto 6 wskazówek potwierdzonych naukowo. Zapytaliśmy naukowców o praktyczne sposoby na wydłużenie życia psa — od tego, czym go karmić, po to, jak często naprawdę potrzebuje spaceru. Co, jeśli codzienne spacery mogłyby przedłużyć psu życie? Co, jeśli zabawa, szczotkowanie zębów albo wyprawy do parku dodałyby mu kilka lat? Na takie pytania odpowiadają badacze z Dog Aging Project — dużego projektu naukowego poświęconego zdrowemu starzeniu się psów. W przyszłości chcieliby używać zaawansowanych leków przeciwstarzeniowych. Już teraz odkrywają jednak proste, praktyczne rzeczy, które możesz robić, by twój pies jak najdłużej pozostał w formie. Audrey Ruple, epidemiolożka weterynaryjna z Virginia Tech i członkini zespołu, nie dziwi się, że coraz więcej osób chce, by ich psy żyły jak najdłużej. Jeszcze niedawno trzymaliśmy psy na łańcuchu na podwórku. Dziś śpią z nami, jeżdżą w wózkach i dostają domowe posiłki. – Gdy ludzie zacieśniają więź ze swoimi psami, zaczynają myśleć o ich długości życia tak samo, jak o własnej – mówi Ruple. Niektóre czynniki, jak genetyka czy ekspozycja środowiskowa, są poza naszą kontrolą. Na kilka rzeczy mamy jednak realny wpływ. 1. Dużo ruchu — i konsekwencja Jednym z najskuteczniejszych sposobów na długie, zdrowe życie psa jest regularna aktywność. Kate Creevy, profesorka z Texas A&M College of Veterinary Medicine i badaczka w Dog Aging Project, podkreśla, że dowody są jednoznaczne. Ruch wiąże się z lepszą kondycją poznawczą i mniejszą liczbą rozpoznanych chorób. Dzieje się tak, bo aktywność obniża ryzyko otyłości. A otyłość zwiększa ryzyko m.in. cukrzycy, choroby zwyrodnieniowej stawów, nietrzymania moczu i problemów z oddychaniem, które mogą skracać życie psa. Ile ruchu potrzeba? Association for Pet Obesity Prevention zaleca co najmniej 30 minut ćwiczeń aerobowych dziennie. To jednak zależy od rasy i temperamentu. Psy myśliwskie i pasterskie, jak owczarki czy spaniele, potrzebują znacznie więcej niż np. buldog francuski czy maltańczyk. Klucz to konsekwencja. „Weekendowi wojownicy” — psy, które przez tydzień głównie siedzą, a w weekend nagle idą na długą, forsowną wyprawę — częściej mają problemy zdrowotne. – Tak jak u ludzi, przerywany, skrajny wysiłek sprzyja urazom – mówi Creevy. Najprościej jest chodzić na spacery. Możesz też biegać, chodzić po górach, pływać, zapisać psa na agility albo bawić się w aport, frisbee i przeciąganie. Gdy brakuje ci czasu, schowaj smaczki w domu i pozwól psu ich szukać albo wyjdź na szybki 10-minutowy trucht wokół bloku. – Najlepsze ćwiczenia to te, które faktycznie będziecie robić – dodaje Creevy. 2. Pomóż psu mieć przyjaciół Badacze z Dog Aging Project odkryli, że więzi społeczne silnie wpływają na dobrostan psa. Psy, które miały więcej psich i ludzkich znajomych (także kotów, ptaków, a nawet gryzoni), rzadziej miały problemy zdrowotne zgłaszane przez opiekunów, takie jak choroba zwyrodnieniowa stawów, alergie czy kłopoty żołądkowo-jelitowe. Takie relacje stymulują psy i angażują ich mózg. – Psy są gatunkiem społecznym, tak jak ludzie – mówi Creevy. Wyniki te uzupełniają wcześniejsze badania, według których psy żyjące w bogatym środowisku (zabawki, dużo zabawy) dłużej zachowują sprawność umysłową. Naukowcy sugerowali, że takie wzbogacenie sprzyja powstawaniu nowych połączeń nerwowych, co utrzymuje mózg psa w zdrowiu i gotowości do adaptacji. Wniosek? Baw się z psem, zabieraj go na wycieczki, pozwalaj mu przebywać z innymi zwierzętami, jeśli dobrze na to reaguje. – Jeśli robisz to przez całe życie psa, możesz opóźnić spadek funkcji poznawczych na starość – dodaje. 3. Kastracja lub sterylizacja Badania wielokrotnie pokazały, że psy po kastracji/sterylizacji żyją dłużej niż te niekastrowane. Dlaczego? U suczek zabieg radykalnie zmniejsza ryzyko nowotworów sutka i eliminuje ryzyko raka macicy oraz jajników. U samców kastracja zapobiega nowotworowi jąder i obniża ryzyko problemów z prostatą. Psy po zabiegu są też zwykle mniej agresywne i rzadziej uciekają w poszukiwaniu partnera. To ogranicza ryzyko potrącenia przez samochód czy walk z innymi zwierzętami. Wiele psów adoptowanych ze schronisk ma już wykonany zabieg. Ogólna rekomendacja brzmi: zrobić go, gdy pies osiągnie dojrzałość kostną. – Termin zależy od rasy, więc najlepiej poradzić się swojego weterynarza – mówi Creevy. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-08-221604-Want-your-dog-to-live-a-longer-life-Here-are-6-science-backed-tips--National-G-66b0786.png" width="1216" height="811" alt="Psy są najlepszymi przyjaciółmi człowieka, ale same również potrzebują przyjaciół. Naukowcy z projektu Dog Aging Project odkryli, że więzi społeczne mają ogromny wpływ na dobrostan i zdrowie psów. Fot. Mark Stone / National Geographic Image Collection" title="Psy są najlepszymi przyjaciółmi człowieka, ale same również potrzebują przyjaciół. Naukowcy z projektu Dog Aging Project odkryli, że więzi społeczne mają ogromny wpływ na dobrostan i zdrowie psów. Fot. Mark Stone / National Geographic Image Collection" /> 4. Karm według nauki, a nie trendów Opcji żywieniowych jest dziś mnóstwo: sucha karma, domowe gotowanie, dieta surowa, liofilizaty. Wiele z nich niesie ryzyko. Surowe jedzenie może zawierać drobnoustroje wywołujące zakażenia, np. salmonellę. Domowe posiłki często nie spełniają zapotrzebowania psa na białko, tłuszcz i mikroelementy. Łączą się z wyższą częstością chorób przewodu pokarmowego i nerek. Resztki ze stołu, zwłaszcza tłuste, mogą doprowadzić do groźnych problemów, jak krwotoczne zapalenie jelit czy zapalenie trzustki. Największy kłopot to przekarmianie. Opiekunowie często zaniżają to, ile naprawdę dają psu — zaznacza Olstad. Otyłość uruchamia lawinę szkód: przyspiesza choroby stawów, utrudnia powrót do sprawności po urazach, obciąża nerki i wątrobę. Dlatego otyłość wiąże się z krótszym życiem — nawet o ok. 2,5 roku. Z kolei prawidłowa masa ciała sprzyja długowieczności. – Widać to we wszystkich rasach, wagach i na każdym etapie życia – podkreśla Ruple. Potrzeby żywieniowe psa zależą od wieku, rasy, aktywności i temperamentu. Rada Olstada? Prostota. On i Creevy polecają karmy spełniające standardy AAFCO — organizacji oceniającej i ustalającej normy dla pasz dla zwierząt. 5. Co najmniej jedna wizyta u weterynarza rocznie Regularne badania profilaktyczne pozwalają wcześniej wykryć choroby, szybciej wdrożyć leczenie i poprawić rokowanie oraz długość życia psa. W pracy naukowej z 2023 r. wykazano, że psy regularnie badane u weterynarza miały o 30% mniejsze ryzyko rozwoju chorób przewlekłych. Zaszczepione psy miały o 40% mniej chorób zakaźnych. Dostęp do preparatów przeciw pchłom, kleszczom i robakom obniżał ryzyko pasożytów o około 35%. Jak często iść do lecznicy? Po zakończeniu serii wizyt szczenięcych — przynajmniej raz w roku. Gdy pies wchodzi w wiek senioralny — najlepiej dwa razy do roku. 6. Szczotkuj zęby Higiena jamy ustnej wiąże się z niższą śmiertelnością u psów. Choroby zębów i dziąseł wywołują stan zapalny w całym organizmie, mogą prowadzić do groźnych zakażeń i zaostrzać choroby współistniejące, np. serca — tłumaczy Olstad. – To jak dolewanie benzyny do ognia, który już się pali – mówi. Ideał to codzienne szczotkowanie. Nawet kilka krótkich „przeciągnięć” szczoteczką kilka razy w tygodniu daje korzyści. – To nie jest duży wysiłek w porównaniu z tym, jak my musimy dbać o własne zęby – dodaje Creevy. Cel nie polega na tym, by pies żył wiecznie. Chodzi o zdrowy czas życia — lata, w których pies jest aktywny i wolny od chorób. – Zwierzę może dożyć 20 lat, ale jeśli ostatnie trzy będą dla niego męką, to nie o to nam chodzi – mówi Olstad. – Najważniejsze, by żyło jak najdłużej i jak najzdrowiej. Źródło: National Geographic
Psychika psa a szczenięctwo. Jak wczesne traumy kształtują dorosłe psy?
Dlaczego psy bywają agresywne lub lękliwe? Nowe badanie ujawnia, że kluczowy wpływ ma ich szczenięctwo. Zaniedbanie, oddanie do schroniska czy brak stabilizacji w pierwszych miesiącach życia może odbić się na psychice czworonoga. Niektóre z nich radzą sobie lepiej z traumą niż inne.
Marzeniem każdego właściciela i właścicielki psa jest dobrze ułożony czworonóg. Nie zawsze jest to takie proste. Z nowego badania przeprowadzonego przez zespół amerykańskich badaczy wynika, że nie zawsze mamy wpływ na to, jaki jest nasz pies. Liczy się to, jak przebiegały pierwsze miesiące jego życia. Tysiące psów pod lupą badaczy W badaniu, z którego wnioski opublikowano na łamach czasopisma „Scientific Reports”, wzięto pod uwagę 4500 psów. Celem było przeanalizowanie związku między wczesnymi niekorzystnymi doświadczeniami a agresją i lękiem u dorosłych psów. Uczestnikami byli anglojęzyczni opiekunowie dorosłych psów, a ich rekrutacja odbywała się za pośrednictwem mediów społecznościowych, ulotek oraz podczas wydarzeń sportowych i lokalnych. Zadaniem było wypełnienie ankiety, w której wypytywano o historii życia i zdrowia psa, cechy demograficzne i indywidualne psa. Poproszono też o ocenę aktualnego profilu behawioralnego psa. Następnie naukowcy wykonali analizę statystyczną, która umożliwiła zbadanie związku między wczesnymi przeciwnościami losu u psów a agresją i strachem w ich dorosłym życiu. Traumy okresu szczenięctwa Wnioski z analiz okazały się dość jednoznaczne. Psy, które doświadczają zaniedbania w okresie szczenięcym, częściej wykazują lękliwość i agresję w wieku dorosłym. A niektóre rasy wykazują silniejsze tendencje do tych zachowań. Zaniedbanie rozumiane jest dość szeroko – znęcanie się lub oddanie psa opiekunom. Spośród wszystkich przebadanych psów, jedna trzecia doświadczyła przeciwności losu w ciągu pierwszych sześciu miesięcy życia. Psy te uzyskały znacznie wyższe wyniki w zakresie agresji i lęku w wieku dorosłym niż te, które nie miały negatywnych doświadczeń. Czworonogi, które doświadczyły większej liczby niekorzystnych zdarzeń, były postrzegane przez swoich właścicieli jako bardziej agresywne i bardziej lękliwe. Nie każdy pies jest delikatny Analizy dla danej specyficznej rasy wykazały, że niektóre psy, w tym amerykański pies eskimoski, były bardziej wrażliwe na przeciwności losu we wczesnym okresie życia. Jednak inne rasy, takie jak labrador retrievery i golden retrievery, wydawały się stosunkowo odporne na traumy i wykazywały podobny poziom lęku i zachowań agresywnych, niezależnie od doświadczeń. W ocenie badaczy ich analizy sugerują, że negatywne doświadczenia z wczesnego dzieciństwa mogą mieć na psy wpływ psychologiczny przez całe ich życie, podobnie jak u ludzi. Jak w takim razie radzić sobie z psią traumą z okresu szczenięctwa? Ważna jest ich wczesna identyfikacja jako czynników ryzyka dla agresji i lęków. Wtedy można opracowań specjalnie ukierunkowane interwencje behawioralne, których celem jest poprawa dobrostanu psów Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nowe badanie wywraca wiedzę o psach. Uczą się języka identycznie jak małe dzieci
Badanie etologów z Uniwersytetu Loránda Eötvösa w Budapeszcie rzuca nowe światło na zdolności językowe psów. Okazuje się, że potrafią one spontanicznie rozumieć sens słów i porządkować je w kategorie. Tę zdolność uważano za wyłącznie ludzką.
Uniwersytet Loránda Eötvösa w Budapeszcie to placówka, która przoduje w badaniach nad psami. Węgierscy naukowcy regularnie odkrywają coś nowego w zachowaniach i zdolnościach najlepszego przyjaciela człowieka. I znów nie zawiedli – ich nowe badanie dowodzi, że psy mają zdolności językowe, które uznawano za unikatowe dla ludzi. Kategoryzacja: kluczowa zdolność małych dzieci Chodzi o kategoryzację – mechanizm kluczowy w rozwoju mowy u dzieci. To łączenie przedmiotów i słów w kategorie na podstawie ich funkcji. Na przykład łyżka wazowa jest dla dzieci „dużą łyżką”, bo obie służą do nabierania. Kubek i szklanka lub długopis i ołówek też należą do wspólnych kategorii przedmiotów. Czy zwierzęta mogą rozumieć kategorie słów? W świecie zwierząt takie umiejętności są niezwykle rzadkie. Opisywano je głównie u zwierząt po wcześniejszym intensywnym treningu, w kontrolowanych warunkach. Psy okazały się jednak wyjątkiem – rozwijają podobne zdolności naturalnie, poprzez zwykłą zabawę z opiekunami. To prawdopodobnie efekt tysięcy lat wspólnej ewolucji i bliskiego kontaktu z człowiekiem. Najczęściej kategoryzacja występuje u zdolnych psów, obdarzonych wyjątkową łatwością przyswajania słów (tzw. gifted word learners). Najbardziej znanym przykładem był border collie o imieniu Chaser, który znał ponad 1000 słów. W nowym eksperymencie naukowców z Węgier przebadano 7 psów z szerokim zasobem słów, w tym 6 border collie i jednego australijskiego psa pasterskiego. Eksperyment z zabawkami: „ciągnij” lub „aportuj” Badania prowadzono w domach właścicieli, bez żadnej specjalnej aparatury. Psy nauczyły się rozróżniać dwie kategorie zabawek: „pull” (ciągnij – zabawki do przeciągania) oraz „fetch” (aportuj – zabawki do rzucania i przynoszenia). Początkowo kojarzyły je z określonym zestawem dobrze znanych, własnych zabawek. Z czasem badacze wprowadzili nowe, wyglądające zupełnie inaczej, ale pełniące te same funkcje. W trakcie zabawy właściciele nie używali żadnych etykiet słownych. W decydującej próbie psy miały wybrać z nowych zabawek te, które odpowiadały kategoriom „pull” lub „fetch”. Psiaki wybierały prawidłowo znacznie częściej, niż wynikałoby to z przypadku. To znaczy, że zrozumiały istotę słów – przeniosły ich znaczenie na nowe obiekty, mimo różnic w wyglądzie i braku dodatkowych wskazówek. View oEmbed on the source website Nowe perspektywy w badaniach nad psami To pierwsze dowody na to, że psy są zdolne do spontanicznej kategoryzacji, podobnie jak dzieci w procesie rozwoju mowy. Badacze podkreślają, że otwiera to nowe perspektywy dla zrozumienia ewolucji i funkcjonowania zdolności językowych u zwierząt. Jak zaznacza Adam Miklósi, współautor pracy, obserwacje te wskazują, że wysokie kompetencje językowe mogą rozwijać się nie tylko u ludzi. Zdolnych uczestników i przebieg niektórych eksperymentów z zabawkami można obejrzeć na facebookowym profilu badania: Genius Dog Challenge. Źródło: Current Biology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Czy pies ma kolana? Weterynarze rozwiewają popularny mit
Czy pies ma kolana – to pytanie, które zaskakująco często pojawia się wśród właścicieli czworonogów. Choć brzmi nietypowo, odpowiedź jest jednoznaczna i ma ciekawe uzasadnienie.
Spis treści: Czy pies ma kolana? Ile kolan ma pies? Chore kolano u psa Ciekawostki o psach Wbrew pozorom anatomia psa w wielu aspektach przypomina budowę ludzkiego układu kostnego. Psy, podobnie jak ludzie, mają kolana – zlokalizowane w tylnych łapach. Mało kto jednak wie, że również w przednich łapach znajduje się odpowiednik „kolana”, który pełni zupełnie inną funkcję. Zrozumienie tego układu może pomóc lepiej dbać o zdrowie pupila i rozpoznawać sygnały możliwych kontuzji. Czy pies ma kolana? Pies, podobnie jak człowiek i inne ssaki, ma kolana. Po jednym na każdej z dwóch tylnych łap. Odgrywają one kluczową rolę w poruszaniu się, a konkretnie w chodzeniu, skakaniu czy bieganiu. Psie kolano to niezwykle złożony staw, który składa się z różnych kości: kości udowej, kości piszczelowej, kości strzałkowej, rzepki, łąkotki, więzadeł krzyżowych. Kluczowym elementem stabilizującym kolano psa jest rzepka, która utrzymuje kości na właściwym miejscu i zapobiega ich przemieszczaniu. Powierzchnie stawowe kości pokrywa chrząstka, która pełni istotną funkcję – dzięki niej ruch nie sprawia psu bólu, nawet podczas intensywnej aktywności. Za możliwość poruszania stawem odpowiadają otaczające kolano mięśnie, które generują niezbędną siłę do jego zginania i prostowania. Wiele osób może błędnie interpretować położenie psiego kolana, ponieważ w przeciwieństwie do ludzi, u psa znajduje się ono stosunkowo wysoko – tuż pod kością udową, osłoniętą masą mięśniową. Zdarza się, że za kolano uznaje się niżej położony staw skokowy, co jest anatomiczną pomyłką. W praktyce psy poruszają się na palcach, co wpływa na ich wyjątkowy sposób chodzenia. Ile kolan ma pies? Fakty anatomiczne, które mogą Cię zaskoczyć Nieprzypadkowo fraza „ile kolan ma pies?” znalazła się w czołówce wyszukiwań Google. Zainteresowanie tym tematem wzrosło gwałtownie po emisji odcinka popularnego teleturnieju, w którym uczestnicy musieli odpowiedzieć na pozornie proste pytanie dotyczące anatomii psa. Do wyboru mieli dwie odpowiedzi: „2” lub „4”. Prawidłowa odpowiedź, czyli „2”, wywołała niemałe zaskoczenie – i tym samym uruchomiła lawinę wyszukiwań. W rzeczywistości pies, podobnie jak większość czworonożnych ssaków, posiada dwa kolana – znajdują się one tylko na tylnych kończynach. Są to stawy kolanowe, które odpowiadają ludzkim kolanom i odgrywają kluczową rolę w poruszaniu się psa, zapewniając amortyzację, stabilizację i zdolność do skakania. Przednie łapy psa nie mają kolan, lecz łokcie. Ich budowa anatomiczna przypomina ludzkie kończyny górne – z barkiem, ramieniem, łokciem oraz nadgarstkiem. To właśnie staw łokciowy łączy ramię z przedramieniem i umożliwia charakterystyczny sposób poruszania się psa. Tymczasem tylne kończyny, na których znajdują się kolana, zbudowane są bardziej jak ludzkie nogi – z biodrem, udem, kolanem i stawem skokowym. Błędne przekonanie, że pies ma cztery kolana, wynika najczęściej z uproszczonego myślenia o symetrii ciała zwierzęcia i z utożsamiania zginających się stawów na wszystkich kończynach z kolanami. Jednak w biologii i weterynarii rozróżnia się wyraźnie stawy kończyn przednich i tylnych, zarówno pod względem funkcji, jak i nazewnictwa. Zrozumienie prawidłowej budowy anatomicznej psa ma znaczenie nie tylko dla ciekawostek, ale również dla świadomej opieki nad pupilem – szczególnie w kontekście diagnozy kontuzji czy planowania aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości jego układu ruchu. Chore kolano u psa – objawy, przyczyny i rasy najbardziej narażone na urazy Niestety, problemy z kolanami u psów są dość częste i mogą znacząco obniżyć komfort życia zwierzęcia. Staw kolanowy psa, złożony z kości udowej, rzepki, kości piszczelowej oraz układu więzadłowego, jest kluczowym elementem układu ruchu – dlatego nawet drobne uszkodzenia mogą prowadzić do bólu, ograniczenia ruchomości i kulawizny. Do najczęstszych schorzeń kolana u psów należą: Zwichnięcie rzepki – to przemieszczenie rzepki poza prawidłowy tor ruchu, co skutkuje niestabilnością stawu. Objawia się często przerywaną kulawizną, podnoszeniem łapy w trakcie chodzenia lub chwilowym „przeskakiwaniem” kończyny. Schorzenie może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego – jedno z najpoważniejszych uszkodzeń, porównywalne z zerwaniem ACL u ludzi. Prowadzi do silnej kulawizny, obrzęku kolana i trudności z poruszaniem się. Wymaga często interwencji chirurgicznej. Zapalenie stawu kolanowego (artretyzm lub zapalenie zwyrodnieniowe) – może być efektem przewlekłych przeciążeń, wieku, otyłości lub wtórnym objawem innych chorób. Pies staje się mniej aktywny, unika ruchu i wykazuje wrażliwość na dotyk w okolicy kolana. Wczesna diagnoza ma kluczowe znaczenie, dlatego każdy właściciel powinien udać się do weterynarza, gdy zauważy, że jego pies: kuleje lub unika obciążania jednej z tylnych łap, ma trudności ze wstawaniem lub wskakiwaniem, często liże lub gryzie okolice kolana, wykazuje zmniejszoną aktywność fizyczną. Wczesna konsultacja weterynaryjna, odpowiednia diagnostyka (m.in. RTG, rezonans magnetyczny, badanie ortopedyczne) oraz indywidualnie dobrane leczenie – farmakologiczne, fizjoterapeutyczne lub chirurgiczne – mogą skutecznie zahamować postęp choroby i przywrócić psu sprawność ruchową. Źródła: Outdoordogfun.com, archiwum NG Nasz autor Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
O psie, co pracował na lotnisku. Falco z Łodzi przechodzi na emeryturę
Po 13 latach pracy teren łódzkiego lotniska opuścił Falco – niezwykły pies rasy border collie, bez którego trudno wyobrazić sobie popularny „Lublinek”. Żegnano go z honorami i nie obyło się bez prezentów. Teraz pierwszego w Polsce psa lotniskowego czeka zasłużona emerytura.
Border collie Falco był pierwszym w Polsce psem lotniskowym – do jego zadań należało między innymi płoszenie ptactwa. Teraz opuszcza Port Lotniczy w Łodzi im. Władysława Reymonta, budząc wiele wzruszeń i zjadając wiele smaczków. Pies pracujący żadnej pracy się nie boi Psy lotniskowe pełnią bardzo ważną rolę: wykorzystuje się je do płoszenia ptaków i małych ssaków z terenów drogi startowej. Falco i sokolnicy dbali o to bezpieczeństwo wszystkich pasażerów, którzy korzystali z łódzkiego lotniska. Futrzasty pracownik był uwielbiany za swój profesjonalizm – charakteryzował się ogromną inteligencją, był świetnie wyszkolony i codziennie upewniał się, że samoloty mogą startować i lądować bez zakłóceń. Dzięki jego niezauważalnej i bezbłędnej pracy więcej lotnisk i obiektów wojskowych w Polsce zdecydowało się na pomoc psów w celu ochrony swoich terenów przed ptactwem. O psie, co pracował na lotnisku O wyszkolenie psa, który pojawił się na łódzkim lotnisku w lutym 2012 roku, zadbał sokolnik Andrzej Fijałkowski. Border collie był pierwszym futrzakiem pracującym tak blisko pasa startowego w Polsce, więc bano się, że może na nie wtargnąć podczas startu czy lądowania samolotu. Przez 13 lat swojej pracy sympatyczny Falco nie zrobił tego ani razu. Pies już wcześniej zachwycił Polaków. Był bohaterem cyklu książek „Psy na medal” Barbary Gawryluk o futrzakach, które pracują dla dobra ludzi, ratując ich w górach, w wodzie czy służąc jako przewodnicy. Odejście z honorami Podczas uroczystego pożegnania Falco obecni byli wszyscy pracownicy lotniska. Oprócz smaczków i porządnej porcji głaskania pies otrzymał prezenty od swoich przełożonych: dyrektora generalnego Portu Artura Fraja i Jana Chmiela, kierownika Działu Służby Operacyjnej – to w nim służył Falco. Zmiana psiej warty Odejście Falco pozostawia w oczach łzy wzruszenia, ale nie porzucił on swoich współpracowników na pastwę losu. W ostatnich miesiącach towarzyszyła mu młoda suczka, również rasy border collie, która podpatrywała jego pracę. Urocza, brązowa Falcia – nazwana na cześć swojego poprzednika – nabyła już niezbędnych umiejętności i jest gotowa do pracy, by dalej dbać o bezpieczeństwo korzystających z łódzkiego lotniska pasażerów. Życzymy jej powodzenia! Źródło: Urząd Miasta Łodzi Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dziś Międzynarodowy Dzień Psa. Naukowcy ujawniają, co naprawdę uszczęśliwia naszych pupili
26 sierpnia to ważna data dla każdego właściciela psa – Międzynarodowy Dzień Psa. Jak sprawić, by twój ukochany pupil był szczęśliwy? Co zrobić, by zapewnić mu jak najlepsze życie? Na te pytania odpowiadają naukowcy.
Po pierwsze: pozwól psu węszyć Po drugie: daj psu swobodę wyboru Po trzecie: pamiętaj, że każdy pies jest indywidualnością Po czwarte: pozwól psu rezygnować Po piąte: jeśli masz warunki, zapewnij psu możliwość biegania bez smyczy Behawioryści i biolodzy coraz wnikliwiej przyglądają się, jak wygląda świat z perspektywy czterech łap. Prowadzi to nieraz do zaskakujących odkryć. Ostatnio okazało się na przykład, że psy, podobnie jak ludzie, mogą cierpieć na demencję. Objawia się ona, tak jak u nas, m.in. spadającą prędkością chodu. Do znajdowania podobieństw między ludźmi i psami należy jednak podchodzić ostrożnie. To, co my lubimy robić, niekoniecznie musi sprawiać przyjemność naszemu psu. I na odwrót. Jak rozpoznać to, za czym przepada nasz pies? Naukowczynią, która poświęciła się szukaniu odpowiedzi na to pytanie, jest dr Mia Cobb z University of Melbourne. Na łamach portalu The Conversation badaczka przedstawia 5 porad, dzięki którym życie każdego psa może być szczęśliwsze. Jakie to porady? Po pierwsze: pozwól psu węszyć Psy węszą aż przez 1/3 czasu, kiedy są w ruchu. Nie ma się czemu dziwić. Nasi ulubieńcy żyją w zupełnie innym świecie niż my. Nasz świat jest wizualny – najważniejszym dla ludzi zmysłem jest wzrok. Psy natomiast funkcjonują w rzeczywistości, która w istotnej mierze składa się z zapachów. Oczywiście pies, który bez przerwy węszy na spacerze, może niekiedy niecierpliwić. Jednak trzeba pozwolić mu jak najdłużej cieszyć się tą czynnością. Cobb każe nam wyobrazić sobie, że stoimy na szczycie góry i z zachwytem podziwiamy skąpany w czerwieniach zachód słońca. Według niej korzystanie z nosa daje psu dokładnie tyle samo radości. Po drugie: daj psu swobodę wyboru – Swoboda wyboru jest obecnie gorącym tematem w nauce o dobrostanie zwierząt – pisze badaczka. – Osoby, które przeżyły frustrację z powodu surowych lockdownów w czasie epidemii koronawirusa doskonale wiedzą, jak brak możliwości chodzenia, gdzie się chce, lub widzenia, kogo się chce, wpłynął na ich zdrowie psychiczne. To samo dotyczy psów. Zostawianie im możliwości wyboru i oddawanie kontroli nad życiem – a przynajmniej nad jego częścią – jest bardzo ważne dla ich dobrego samopoczucia. Jak to zrobić? Jeśli mieszkamy w domu, np. możemy zainstalować psią bramkę, aby nasz pupil mógł swobodnie wychodzić na zewnątrz. Na spacerze możemy przez jakiś czas pozwolić mu wybrać ścieżkę do obwąchania. Możemy też zmieniać mu co jakiś czas zabawki, by sam mógł zdecydować, których chce akurat użyć. Po trzecie: pamiętaj, że każdy pies jest indywidualnością A zatem również twój pies. Oczywiście, może mieć pewne cechy swojej rasy, jednak ona nie określa go w stu procentach. – Podobnie jak my, psy mają swoje własne osobowości i preferencje – zauważa Cobb. – Nie wszystkie psy będą lubiły to samo. Nowy pies, z którym żyjemy, może być zupełnie inny niż poprzedni. Co to oznacza? Proste rzeczy. Jeden pies może uwielbiać gonienie po wybiegu dla psów z innymi czworonogami. Drugi woli leżeć przy tobie i obserwować okolicę. Warto rozpoznać, co lubi twój pies, by umieć dobrać mu takie aktywności, jakie mu odpowiadają. Wymaga to znajomości sygnałów, jakie dają nam psy. Zarówno wtedy, gdy są zadowolone, jak i wtedy, gdy w danej sytuacji nie czują się komfortowo. Po czwarte: pozwól psu rezygnować A jeśli już znasz te sygnały, uszanuj wybór psa. Jeśli czegoś nie chce robić, nie zmuszaj go do tego. Pamiętaj też, że twój pupil nie musi zawsze robić tego, co ty. Ani przebywać bez przerwy w twoim pobliżu. Niektóre psy np. nie lubią dźwięków telewizora (mój pies należy do tej grupy). Ważne, że mogły zawsze wyjść z pomieszczenia z grającym telewizorem i odpocząć w innym pokoju. Dla innych psów stresujące są wizyty gości. Również wtedy trzeba pozwolić im wycofać się w bezpieczne i spokojne miejsce. Psy wiele dla nas zniosą, jednak nie wolno wymuszać na nich interakcji z obcymi ludźmi. Ani tym bardziej traktować je jak zabawki i przebierać np. po to, by zrobić im atrakcyjną fotografię. Po piąte: jeśli masz warunki, zapewnij psu możliwość biegania bez smyczy Psy to uwielbiają, bo wtedy dostają swobodę wyboru. Korzystają też wówczas z przestrzeni w inny sposób. – Mają tendencję do szerszego eksplorowania i biegania szybciej niż wtedy, gdy chodzą z nami na smyczy – pisze Cobb. – To ważna i zabawna aktywność fizyczna, która pomaga im zachować formę i zdrowie. Różnice między spacerem bez smyczy a spacerem na smyczy doskonale pokazuje poniższy film nagrany w Melbourne. Jak widać, psy bez smyczy pokonują znacznie większe odległości. Ważne jednak, by pozwalać psu nacieszyć się swobodą tylko wtedy, gdy mamy gwarancje, że będzie to dla niego – i dla otoczenia – bezpieczne. A by tak było, pies powinien m.in. wracać do nas na odwołanie. View oEmbed on the source website Źródło: The Conversation. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com