Prawie połowa wilków we Włoszech to krzyżówki z psami. To zagrożenie dla gatunku w całej Europie
Czy prawdziwych wilków już nie ma? Najnowsze badania genetyczne rysują przyszłość drapieżników w słonecznej Italii w czarnych barwach. Okazuje się, że aż 47 proc. badanych wilków we Włoszech to hybrydy z psami. Zjawisko to, napędzane przez urbanizację i rozpad struktur stadnych, grozi tzw. genetycznym potopem, który może nieodwracalnie wymazać wilka apenińskiego z ekosystemu Europy.
Historia zatoczyła przewrotne koło. Tysiące lat po tym, jak pierwotne wilki zaczęły u boku naszych przodków ewoluować w psy, współczesna nauka dokumentuje proces odwrotny – genetyczną inwazję czworonogów domowych na ich dzikich kuzynów. Choć Włochy szczycą się jedną z największych populacji wilka szarego (Canis lupus) na kontynencie, ich czystość gatunkowa stoi pod ogromnym znakiem zapytania. Czy wilki apenińskie (to włoski podgatunek wilka szarego) to jeszcze wilki? Szokujące wyniki testów DNA Biolożka Rita Lorenzini, dyrektorka Instytutu Zooprofilaktycznego Lacjum i Toskanii, przeprowadziła wraz z zespołem szeroko zakrojone badania, których wyniki opublikowano w czasopiśmie „Biological Conservation”. Naukowcy przeanalizowali materiał genetyczny pobrany od 748 wilków znalezionych martwych w latach 2020–2024 oraz archiwalne próbki z lat 90. Wyniki są jednoznaczne: 47% osobników posiadało geny psów domowych. Co gorsza, badania wykazały, że hybrydyzacja nie jest tylko echem przeszłości – proces ten wciąż aktywnie zachodzi, zwłaszcza w środkowych i południowych regionach kraju. Ile wilków żyje we Włoszech? Warto wspomnieć, że na półwyspie Apenińskim żyje około 3300 wilków szarych, co stanowi znaczną część europejskiej populacji – ta do 2022 roku wynosiła co najmniej 21 500 osobników. W Polsce – dla porównania – żyje jeszcze więcej drapieżników – już nawet 5000 wilków, a od 2000 r. populacja wzrosła ponad 4,5-krotnie. W naszym kraju wilki nadal są pod ścisłą ochroną. Leśny mezalians między psem a wilkiem W zdrowym, stabilnym stadzie wilki postrzegają psy jako konkurencję do pokarmu lub po prostu jako zdobycz. Dlaczego więc dochodzi do krzyżowania? Gdy struktura stada zostaje zniszczona (np. przez kłusownictwo), samotna samica wilka, nie mogąc znaleźć partnera własnego gatunku, może zaakceptować bliskość wolno żyjącego psa. Dodatkowo dzika przyroda we Włoszech coraz częściej sąsiaduje z osiedlami ludzkimi, co zmusza drapieżniki do kontaktu z psami domowymi i zdziczałymi. W środkowych Włoszech populacja wolno biegających psów jest niezwykle wysoka, co zwiększa szanse na przypadkowe spotkania. Nadciąga genetyczny potop Prof. Paolo Ciucci, biolog z Uniwersytetu Sapienza w Rzymie, ostrzega przed zjawiskiem określanym jako genetyczny potop (ang. genetic swamping). To moment, w którym oryginalna pula genowa gatunku zostaje tak bardzo rozcieńczona genami hybryd, że czysty wilk przestaje istnieć. – Tracimy autentyczność gatunku wraz z całą jego wartością kulturową, ekologiczną i ewolucyjną – ostrzega Ciucci. To ciche zagrożenie. W przeciwieństwie do bajkowych opowieści, hybrydy są wizualnie niemal niemożliwe do odróżnienia od wilka. Choć niektórzy sugerują, że ciemniejsze futro może świadczyć o domieszce psiej krwi, naukowcy twierdzą, że jedynie zaawansowana analiza DNA daje pewność. Genetycznie są drastycznie różne. Czy hybryda może być lepsza niż oryginał? W Ameryce Północnej czarne wilki, będące dalekimi potomkami krzyżówek z psami, mają pewną przewagę – są bardziej odporne na niektóre choroby, takie jak nosacizna. Jednak Astrid Vik Stronen z Uniwersytetu w Lublanie uważa, że we Włoszech skala i tempo zmian są zbyt duże, by mówić o korzyściach. Hybrydyzacja może zmienić wszystko: od fizjologii po zachowanie. Nie wiemy jeszcze, jak „zpsiałe” wilki będą bronić terytorium, jak zmieni się ich instynkt łowiecki i w jaki sposób wpłynie to na równowagę w lasach, gdzie wilk pełni rolę kluczowego regulatora populacji roślinożerców. Walka o wilczą autentyczność Prof. Luigi Boitani, legenda włoskiej ekologii, który odkrył pierwszą hybrydę już w latach 70., od dekad bije na alarm. Dla niego wilk to coś więcej niż zestaw genów – to symbol dzikości, który na naszych oczach staje się częścią domowego inwentarza. W północnych Włoszech problem jest obecnie mniejszy, ale ze względu na ogromne dystanse, jakie pokonują te zwierzęta, to tylko kwestia czasu, aż genetyczna fala dotrze do Alp, a stamtąd do reszty Europy. Źródło: Biological Conservation, bioGraphic Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
5000 lat temu mózgi psów drastycznie zmalały. To my za to odpowiadamy
Nowe badania dowodzą, że mniej więcej 5000 lat temu mózgi psów zmniejszyły się o połowę. Naukowcy łączą ten proces z przejściem ludzi na osiadły, rolniczy tryb życia i selekcją najlepszych psów stróżujących.
Badania opublikowane w czasopiśmie „Royal Society Open Science”, przeprowadzone pod kierownictwem zooarcheologa Thomasa Cucchiego z francuskiego Narodowego Muzeum Historii Naturalnej, rzucają nowe światło na proces ewolucji psów i jego ścisłe związki z udomowieniem przez człowieka. Choć naukowcy od dawna wiedzieli, że udomowione czworonogi mają znacznie mniejsze mózgi niż ich wilczy przodkowie, najnowsze badanie odpowiedziało od kiedy. Drastyczna redukcja objętości mózgu psów była już faktem około 5000 lat temu. A to zbiega się w czasie z przełomowym momentem w historii ludzkości: przejściem do osiadłego, rolniczego trybu życia. Dzięki zastosowaniu tomografii badacze udowodnili, że zmiana ta była wynikiem długofalowej adaptacji do specyficznych potrzeb człowieka. Od protopsa do osadnika: jakie psy preferowali łowcy, a jakie rolnicy? Naukowcy poddali szczegółowej analizie szczątki 22 prehistorycznych psów i wilków, głównie z terenów dzisiejszej Belgii i Francji, oraz zestawili je z danymi pochodzącymi od 163 współczesnych osobników. Wyjątkowo istotnym elementem badania było uwzględnienie tzw. protopsów – jednego pochodzącego z Belgii sprzed około 35 000 lat, a drugiego z Francji sprzed 15 000 lat. Analiza wykazała, że ich względna wielkość mózgu, mierzona jako stosunek objętości jamy czaszki do długości czaszki, pozostawała na poziomie charakterystycznym dla plejstoceńskich i neolitycznych wilków. Oznacza to, że we wczesnej fazie udomowienia psów, trwającej dziesiątki tysięcy lat przed upowszechnieniem się rolnictwa, ich mózgi nie uległy istotnemu zmniejszeniu. Psy te, choć genetycznie oddzielone od wilków, wciąż pełniły funkcje wymagające wysokiej sprawności poznawczej, prawdopodobnie towarzysząc koczowniczym grupom łowców-zbieraczy w ich codziennych wyzwaniach. Jak rewolucja neolityczna zmieniła psy? Sytuacja uległa wyraźnej zmianie około 5000 lat temu, w okresie późnego neolitu. Badania dowiodły, że psy z tego czasu posiadały mózgi o niemal połowę mniejsze niż wilki żyjące w tej samej epoce. Ta spektakularna różnica sugeruje, że przejście człowieka na osiadły tryb życia wymusiło na psach zupełnie nowe przystosowania. Co ciekawe, względna wielkość mózgu neolitycznych psów była już wtedy uderzająco podobna do tej, którą obserwujemy u współczesnych psów ozdobnych i małych ras, takich jak mopsy, chihuahua czy pekińczyki. Autorzy badania sugerują, że mogło to być efektem selekcji behawioralnej prowadzonej przez pierwszych rolników. Ludzie zaczęli promować cechy ułatwiające współżycie w gęsto zaludnionych osadach, co w efekcie doprowadziło do przebudowania tkanki mózgowej. Zmienione mózgi udomowionych psów Choć tkanka mózgowa nie zachowuje się w materiale kopalnym, naukowcy spekulują na temat zmian w strukturze mózgu neolitycznych psów. Proponują teorię o alokacji tkanek: mniejszy mózg prawdopodobnie posiadał proporcjonalnie mniej kory mózgowej, odpowiedzialnej za myślenie i uwagę, na rzecz tkanek podkorowych, sterujących podstawowymi funkcjami, takimi jak emocje czy ruch. Taka reorientacja mogła być ściśle powiązana z temperamentem psów, czyniąc je bardziej lękliwymi i czujnymi. W nowo powstających osadach rolniczych cecha ta była niezwykle pożądana, gdyż psy były stróżami, ostrzegającymi przed drapieżnikami lub intruzami. Mimo że mniejszy mózg nie musi oznaczać niższej inteligencji, odkrycia te pokazują, jak głęboko ludzka kultura przekształciła biologię naszych najbliższych towarzyszy. Źródło: Royal Society Open Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Właściciele psów nie zauważają ich bólu. Nieoczywiste objawy, które warto znać
Każdy opiekun związany ze swoim psem może mieć wrażenie, że rozumie go bez słów – z wzajemnością. I tak w wielu przypadkach jest. Jednak nowe badania sugerują, że ludzie mają problem z rozpoznaniem fizycznego cierpienia u psów. Warto znać subtelne sygnały bólu u naszych pupili.
Zwierzęta zwykle starają się zatuszować swoje cierpienie. Na przykład nie wokalizują, chyba że doznały nagłego silnego urazu. Większość przypadków bólu psy (i inne ssaki) skrzętnie ukrywają. Takie zachowanie ma głębokie korzenie ewolucyjne – jest formą ochrony przed drapieżnikami. Jednak opiekunom może utrudnić rozpoznanie, że z ich zwierzakiem dzieje się coś niedobrego. Nowe badanie dowodzi, że ludzie mają problemy z rozpoznaniem bólu u swoich psów. Ludzie nie potrafią odczytać sygnałów bólu u psów Badanie przeprowadzili naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie. 530 właścicieli psów oraz 117 osób nieposiadających psa wypełniło kwestionariusz z listą 17 rodzajów psich zachowań. Zostali poproszeni o ocenę prawdopodobieństwa, że dane zachowanie wskazuje na ból. W rzeczywistości wszystkie 17 wymienionych zachowań było sygnałami, że pies cierpi. Wśród nich były zachowania oczywiste, takie jak wahanie przy podnoszeniu łap, brak chęci do zabawy oraz zmiany nastroju. Tu uczestnicy badania nie mieli problemów z oceną. Nie zdawali sobie jednak sprawy z bardziej subtelnych wskaźników bólu, takich jak: ziewanie, oblizywanie warg i nosa, unikanie wzroku i większa częstotliwość mrugania. Tymczasem to wszystko są sygnały dyskomfortu, a potencjalnie cierpienia. Nie brakowało i większych zaskoczeń: uczestnicy nieposiadający psów lepiej rozpoznawali, że zastygnięcie w bezruchu i odwracanie głowy lub ciała są sygnałami bólu. Sugeruje to, że właściciele czworonogów mogą z czasem tracić wrażliwość na subtelne sygnały. Nieoczywisty związek między bólem a zachowaniem Uczestników poproszono też o ocenę trzech konkretnych przypadków zachowań. Dwa z opisanych psów cierpiały na bolesne schorzenia. Trzeci przypadek nie był związany z bólem. Właściciele psów dobrze rozpoznali, że skakanie i unoszenie łap to sygnały bólu. Jednak zachowania bardziej subtelne – niepokój w nocy i „śledzenie” członków rodziny krok w krok – okazały się trudniejsze. Tu nie było różnic między opiekunami psów, a osobami bez psa – rozpoznawały sytuację jednakowo źle. Nie dziwi fakt, że ci którzy mieli doświadczenie z cierpiącymi psami, lepiej rozpoznawali oznaki bólu. Interesującym wnioskiem z tego badania jest to, że samo posiadanie psa nie zmieniało zbyt dużo w umiejętnościach zauważenia psiego cierpienia. Jak zwierzęta okazują ból? Poprzednie badania wykazały, że różne gatunki zwierząt okazują ból na różne sposoby. Na przykład króliki często zastygają w bezruchu, co może być mylnie wzięte za strach. Coraz częściej stosuje się również skale grymasów twarzy (facial grimace scales) do oceny bólu u wielu gatunków, w tym u kotów i koni. Narzędzia te śledzą różne ruchy mięśni, takie jak zamykanie oczu. U psów subtelne i nieoczywiste oznaki bólu to między innymi: zmieniona częstotliwość mrugania, chwilowe pauzy lub zastyganie w bezruchu, zwiększona reaktywność na hałas, zaburzone wzorce snu, nadmierna potrzeba bliskości, nietypowe lizanie lub gryzienie własnego ciała, niechęć do dotyku, dyszenie, ziewanie, oblizywanie się, unikanie wzroku, leżenie w nietypowych miejscach, szukanie ustronnych miejsc, brak energii, bezruch. Nawet zmiany w ułożeniu uszu psa, jakości sierści i jej ułożeniu, mogą wskazywać na ukryty dyskomfort. Zatem, jeśli uważasz, że twój pies potrzebuje szkolenia z powodu stopniowej lub nagłej zmiany w zachowaniu, zastanów się, czy jego zachowanie nie jest po prostu oznaką bólu. Źródła: PLOS One, The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Twój pies skubie trawę? Naukowcy obalają popularny mit: to nie ma nic wspólnego z jego żołądkiem
Wiele psów na spacerach chętnie sięga po trawę. Choć często budzi to niepokój opiekunów, jest to zupełnie normalne zachowanie. Badania pokazują, że jego przyczyna jest prostsza niż mogłoby się wydawać.
W tym artykule: To nie jest zachowanie nowe ewolucyjnie u psów Trawa tylko dla zdrowych Czemu psy jedzą trawę Nie każda trawa jest zdrowa Zaopiekowanie się psem wiąże się z wieloma niespodziankami. Jedna z nich może pojawić się podczas spacerów ze zwierzęciem. Często zauważamy wówczas, że nasz pies chętnie je trawę. Wchodzi w gąszcz i wybiera długie zielone pędy, który następnie zaczyna gryźć i chrupać. Zupełnie jakby należał do przeżuwaczy. Pierwsze pytanie, jakie się wówczas nasuwa, brzmi: czy to normalne? Czy z moim psem wszystko jest w porządku? Na szczęście odpowiedź jest twierdząca. Absolutna większość psów je trawę. Jak piszą na portalu The Coversation naukowcy z Australii – Suzan Hasen i Joshua Zoanetti z University of Adelaide – nawet 80 proc. opiekunów psów zauważyło, że ich czworonogi regularnie jedzą trawę. Jaka jest tego przyczyna? To nie jest zachowanie nowe ewolucyjnie u psów Czy tylko psy jedzą trawę? A co ze zwierzętami, od których pochodzą – czyli z wilkami? Badania przeprowadzone w Narodowym Parku Yellowstone wykazały, że aż w 74 procentach odchodów wilków znaleziono roślinny materiał, najczęściej właśnie trawę. Najprawdopodobniej więc skłonność do podgryzania zielonych pędów psy odziedziczyły po wilkach. Jak pies okazuje miłość? Sekrety głębokiej relacji człowieka z psem Czy wiesz, jak twój pies okazuje miłość? Dlaczego, kiedy go tulisz i drapiesz za uchem, sam czujesz się szczęśliwy? Właściciele psów są najczęściej przekonani, że pies skubie trawę, ponieważ pomaga mu ona na trawienie. Niektórzy sądzą, że w ten sposób zwierzę chce sprowokować wymioty. Nie jest to jednak prawda. Hansen i Zoanetti powołują się na nieduże badanie, w którym wzięło udział 12 psów codziennie skubiących trawę. Wykazało ono, że zwierzęta te wymiotowały rzadko. Jeśli to się już zdarzało, to po normalnym posiłku. Trawa tylko dla zdrowych Nie jest też prawdą, że jedzenie trawy łagodzi problemy gastryczne zwierząt. Wręcz przeciwnie – kiedy pies ma kłopoty żołądkowe, będzie trawy unikał, twierdzą badacze. Nie ma też dowodów naukowych, że psy sięgają po trawę wtedy, gdy brakuje im błonnika albo ponieważ poszukują środka przeczyszczającego. We wspomnianym wyżej badaniu wszystkie 12 psów było zdrowych i odrobaczonych. Wszystkie jednak na spacerach rozglądały się za trawą. I wszystkie chętnie ją jadły. Czemu psy jedzą trawę Czemu więc zwierzęta to robią? Zdaniem Suzany Hasen i Joshuy Zoanettiego przyczyna jest bardzo prosta. Psy jedzą trawę, ponieważ po prostu ją lubią. Być może odpowiada im jej tekstura, a jej gryzienie i żucie sprawiają przyjemność. Badacze zauważają, przez zwierzęta szczególnie upodobały sobie świeżą wiosenną trawę. To ona stanowi ich przysmak. Najdroższe psy świata top10. Jakie ceny mogą osiągać szczeniaki i dlaczego ludzie chcą tyle za nie płacić? Niemal dwa miliony dolarów – tyle w 2014 roku pewien chiński biznesmen zapłacił za złotowłosego szczeniaka rasy mastif tybetański. Pobił tym samym innego Chińczyka, który kilka lat wcze... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdrozsze-psy-swiata-top10-jakie-ceny-moga-osiagac-szczeniaki-i-dlaczego-ludzie-chca-tyle-za-nie-placic-fot-vadim-kot-sopa-images-lightrocket-via-getty-images-cfbffe9.jpg" width="938" height="638" alt="Najdroższe psy świata top10. Jakie ceny mogą osiągać szczeniaki i dlaczego ludzie chcą tyle za nie płacić? (fot. Vadim Kot/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" title="Najdroższe psy świata top10. Jakie ceny mogą osiągać szczeniaki i dlaczego ludzie chcą tyle za nie płacić? (fot. Vadim Kot/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" /> Nie jest też wykluczone, że jedzenie trawy to sposób psów na nudę, twierdzą naukowcy. Po prostu pies ma ochotę sięgnąć po coś, co różni się od jego codziennego posiłku. Jednak badacze zauważają też, że psy częściej gryzą trawę, gdy nie dostały jeszcze swojej codziennej porcji. A więc głód również może skłonić czworonoga do żucia pędów z trawnika. Nie każda trawa jest zdrowa Co należy zrobić, gdy widzimy, że nasz pies na każdym spacerze ochoczo skubie trawę? Czy trzeba mu tego zakazać, czy też raczej nie ma powodu do reagowania? Naukowcy podkreślają, że – mimo iż w samym jedzeniu trawy nie ma nic złego – powinniśmy zachować czujność. Wszystko zależy od tego, gdzie spacerujemy z psem. Jeśli podejrzewamy, że trawa, na którą ma ochotę pies, była spryskiwana herbicydami, czyli środkami do zwalczania chwastów, nie powinniśmy mu pozwolić jej jeść. Różnego typu substancje odchwaszczające stosowane na trawnikach mogą się utrzymywać na nich przez wiele godzin, a nawet dni. Wiadomo przy tym, że związki te szkodzą psom. Istnieją badania wskazujące, że herbicydy mogą przyczyniać się u psów do nowotworów pęcherza. Suzan Hasen i Joshua Zoanetti podkreślają, że musimy być ostrożni także wtedy, gdy sami chcemy spryskać własny trawnik. Wszystkie zabawki psa czy też naczynia, z których je i pije, powinny zostać wówczas usunięte. Należy też sprawdzić, jak długo na trawniku utrzymuje się substancja czynna. I upewnić się, że przez ten czas pies nie będzie znajdował się w jego pobliżu. Źródło: The Conversation Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Świat oczami psa wygląda inaczej, niż myślisz. To nie tylko kwestia kolorów
Jeszcze niedawno uważano, że psy widzą wyłącznie odcienie szarości. Dziś wiadomo, że rozróżniają kolory, ale tylko dwa. To jednak dopiero początek różnic, które całkowicie zmieniają ich obraz świata.
W tym artykule: Jak widzi pies Pole widzenia psa Jak pies widzi człowieka Czy pies dobrze widzi w nocy? Czy pies widzi kolory? Psy mają ogromny zakres pola widzenia, choć ostrość tego widzenia jest stosunkowo słaba. A chociaż są bardzo czułe na ruch i potrafią śledzić obiekty przemieszczające się bardzo szybko, to wyraz twarzy nawet najbardziej ukochanego człowieka nie budzi ich zainteresowania. Warto dowiedzieć się, jak widzi pies, by lepiej go zrozumieć. Tym bardziej, że psy widzą trochę inaczej niż np. koty. Jesteśmy tak bardzo zżyci z naszymi czworonożnymi pupilami, że czasami postrzegamy psy jako nasze przedłużenie. Taką nieco inną wersję człowieka. Jest to o tyle zrozumiałe, że psy towarzyszą ludziom od nawet 40 tysięcy lat. Sama relacja z nimi jest najlepszym dowodem na możliwość porozumienia międzygatunkowego. Gdy przyglądamy się wyrazowi pyska czworonoga, sądzimy, iż on również odczytuje emocje z naszej twarzy. Gdy towarzyszy nam podczas relaksu przy ulubionym filmie, wydaje nam się, że pies ogląda z nami. Gdy wreszcie przybiega do nas w półmroku, w mgnieniu oka odróżniając swojego człowieka od innych, uznajemy, że po prostu nas zobaczył. Ale sprawa nie jest aż tak prosta. Jak widzi pies Po pierwsze, psy widzą świat z zupełnie innej niż my perspektywy. My, ludzie, dzięki postawie wyprostowanej, dostrzegamy znacznie więcej obiektów na dalszym i bliższym planie. Ale nawet największe rasy psów nie dorównują wzrostem ludziom i mają głowę na wysokości maksymalnie 80–100 cm. Większość jest jednak znacznie niższa i ogląda otoczenie z dość przyziemnego poziomu. Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie Psy jako jedyne zwierzęta – poza ludźmi – potrafią płakać z emocji. Naukowcy z Japonii twierdzą, że udało się im się to wykazać w serii prostych eksperymentów. Jednak ich badanie zo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/psy-placza-z-emocji-gdy-widza-swojego-opiekuna-po-dluzszej-przerwie-kontrowersyjne-badanie-fot-getty-images-a29f85b.jpeg" width="938" height="623" alt="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" title="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" /> Jeśli chcesz sprawdzić, co otacza twojego psa, usiądź obok niego tak, by mieć oczy na podobnej wysokości, co pies. Dostrzeżesz wszystkie psie zabawki ukryte pod kanapą. Za to nawet najpiękniejszy żyrandol nie zrobi na tobie żadnego wrażenia. Pole widzenia psa Jednak nawet, jeśli zejdziemy do poziomu widzenia psa, to nasze widzenie będzie mocno ograniczone. Pole widzenia człowieka wynosi 180 stopni. Ale ze względu na rozmieszczenie oczu psów, ich pole widzenia obejmuje nawet 240 stopni! To jeden z powodów, dla których nasi stróżujący pupile wcale nie muszą rozglądać się dokoła, by obserwować bardzo szeroki wycinek przestrzeni. Ci, którzy mają szczęście posiadać więcej niż jednego czworonoga, mogli zauważyć, że stróżując, psy kładą się w charakterystycznych konfiguracjach, odwrócone do siebie tyłem. Dzięki temu są w stanie nieustannie obserwować całe otoczenie nie ruszając się z miejsca. Właśnie szerokie pole psiego widzenia jest jednym z powodów, dla których nasi pupile często nie odwracają głowy, gdy do nich mówimy. One i bez tego nas widzą. Jak pies widzi człowieka Ale jak pies widzi człowieka? Zawsze bardziej widzi ruch niż nieruchomą postać. Psy są wyjątkowo wyczulone na ruch. Psy myśliwskie są w stanie bezbłędnie śledzić tor ruchu ustrzelonego zwierza – dlatego tak szybko odnajdują zdobycz. Dlatego chcąc rozpocząć interakcję z psem, musimy się poruszyć. Dla odmiany, jeśli nie chcemy konfrontacji z psem, lepiej jest stać bez ruchu. My rozpoznajemy ludzi przede wszystkich po twarzach. Po oczach, grymasie, wygięciu ust rozpoznajemy stany emocjonalne naszych pobratymców. Za to pies widzi to wszystko, odczytując ruchy naszego ciała. W końcu psy pochodzą od wilków. Te zaś wytworzyły cały skomplikowany układ ruchów, wręcz taniec, mający informować pozostałych członków stada o emocjach. Charakterystyczne „chodzenie bokiem” to wyraz niepokoju, niepewności związanej z dynamiką sytuacji. Kulenie ogona to strach. Z kolei położenie się na plecach i pokazanie brzucha – całkowite zaufanie. Psy rozumieją mowę jak człowiek. Te trzy nowe badania radykalnie zmieniają naszą wiedzę o czworonogach Najnowsze odkrycia dotyczące psów powoduje, że nieco inaczej możemy spojrzeć na naszych czworonogich przyjaciół i może trochę lepiej ich zrozumieć. Skoro psy tak pokazują emocje, to również w ten sposób je odczytują. Owszem, może się nam wydawać, że pocieszają nas, gdyż widzą łzy. Jednak robią to raczej dlatego, że płacząc przyjmujemy często pozycję skuloną, przelęknioną. A pies to świetnie odczytuje. Warując przy nas, mówi: nie bój się, obronię cię. Rzecz jasna do tego wszystkiego należy dodać znakomity węch psów. To on jest w stanie perfekcyjnie rozróżnić wysyłane przez zwierzęta sygnały chemiczne. A co z twarzą? Badania przeprowadzone w 2020 roku przez zespół węgierskich badaczy wykazały, że psy kompletnie nie są zainteresowane naszymi twarzami. Bardziej interesują je pyski innych psów niż twarze ludzi. W ogóle całe mnóstwo rzeczy interesuje je bardziej, niż ludzkie twarze. Od tej zasady jest jeden wyjątek. Uśmiech. Dla ludzi pokazanie zębów w uśmiechu jest oznaką przyjaźni. Dla psa, szczególnie takiego, który nas nie zna i jest w sytuacji stresogennej, jest to wyraz agresji. Czy pies dobrze widzi w nocy? Pewnie nie raz zastanawiałeś się, jak to jest, że pies bez wahania biega po zmroku po terenie usianym licznymi przeszkodami? To, co dla nas skończyłoby się przynajmniej skręceniem kostki, psom przychodzi lekko i naturalnie. Jest to związane z budową psiego oka. Psy mają sporej wielkości soczewkę oraz znaczną powierzchnię rogówki. Pozwala to psiemu oku skupiać dużo światła. Poza tym w oczach psa znajduje się dużo fotoreceptorów, które odpowiadają za widzenie przy słabym oświetleniu. Za siatkówką oczu naszych merdających pupili znajduje się tzw. błona odblaskowa. Dzięki niej psy wyłapują znacznie więcej fotonów niż człowiek. Psy widzą w nocy o wiele lepiej niż my. Jednak raczej dostrzegają kształty i kontury niż szczegóły. Bo choć są świetnymi obserwatorami, to ich ostrość widzenia pozostawia wiele do życzenia. Czy pies widzi kolory? Czy w takim razie psy widzą kolory, czy może nie jest im to do niczego potrzebne? Przez wiele lat uznawano, że psy widzą świat jak w starym kinie, czarno-biały. I faktycznie współczesne badania wykazały, że psie oczy mają stosunkowo niewiele receptorów odpowiedzialnych za widzenie barw. Jednak odróżniają kolory żółty i niebieski. Za to jaskrawy w naszym odczuciu czerwony, jawi im się jako czerń. Jeśli więc chcesz sprawić swojemu psu zabawkę, wybierz taką w niebieskim lub żółtym odcieniu. Naukowcy dowodzą, że psy rozumieją ludzi. Mają zdolności poznawcze podobne do niemowląt Psy bardzo często są nazywane najlepszymi przyjaciółmi człowieka. Właściciele twierdzą nawet, że ich pupile potrafią zrozumieć to, co się do nich mówi. Najnowsze badania dowodzą, że ... A czy psy oglądają filmy? Pewnie nie raz widzieliście jak psy przekręcały głowy, mruczały lub warczały patrząc na ekran. Niestety, nie reagowały w ten sposób na sam film, ponieważ po prostu go nie widzą. Dostrzegają raczej samo migotanie i właśnie ono, w połączeniu z dźwiękami dochodzącymi z odbiornika, może wywołać taką reakcję psa. Dlatego kolejnym razem, gdy pies położy się przy twoich nogach radośnie przeżywając wieczór z filmami, pomyśl, że robi to, bo bardzo cię kocha. A nie dlatego, że nie może doczekać się kolejnego odcinka ulubionego serialu. Jak wychować szczęśliwego, zdrowego i grzecznego pupila? Tego dowiesz się z przewodnika dla miłośników kotów i psów, który jest już dostępny w sprzedaży. Specjalny numer magazynu „National Geographic Polska” możesz nabyć bez wychodzenia z domu za pośrednictwem strony kultowy.pl:
Udałem się na nietypowe grzybobranie pod Zagrzebiem. Tak wygląda „polowanie” na trufle
Zapomnij o wiklinowym koszyku i spokoju polskiego lasu. W chorwackim Turopolju grzybobranie wygląda inaczej. Zamiast wypatrywać kapeluszy, biegłem co sił w nogach za psem, ufając jego nosowi. Brałem udział w „polowaniu” na trufle w regionie, w którym odkryto je całkiem niedawno. Obecność tych grzybów wokół Zagrzebia długo była traktowana tylko jako miejska legenda.
Ta historia jest prawie tak nieprawdopodobna, jak odkrycie bogatych zasobów ropy i gazu w Norwegii. W latach 50. XX wieku nikt nie przypuszczał, jakie bogactwa naturalne skrywają się pod Morzem Północnym. Dziś eksport węglowodorów jest jednym z głównych źródeł dobrobytu Norwegów. A ta opowieść dotyczy innego „czarnego złota” – trufli w miejscu, w którym ich wcale nie miało być. Mowa o śródlądowej Chorwacji. Dopiero w pierwszej dekadzie XXI wieku udało się potwierdzić, że jest ich całkiem sporo w regionie Turopolje na południe od Zagrzebia. Wczesnowiosenne grzybobranie Jest przyjemny, wczesnowiosenny dzień. Ze mną jest Peter, szczupły trzydziestoparolatek w kaloszach. Obok niego karnie na smyczy idzie pies. Wchodzimy do lasu, dość przerzedzonego po zimie. Drzewa w lesie w okolicy miejscowości Krušak nie mają jeszcze swojego zielonego płaszcza. Przyroda powoli budzi się do życia. Ściółkę pokrywają suche liście i dzięki temu wiem, że rosną tu dęby szypułkowe i leszczyny. A takie towarzystwo lubią trufle. Czy dziś je znajdziemy? Taki jest cel. Polski internet obiegają w ostatnich dniach informacje o grzybobraniu nad Wisłą – że szczęśliwcom udało się napotkać na jadalne grzyby. Skoro są u nas, na południu Europy powinno być to o tej porze roku jeszcze bardziej prawdopodobne. Czym są trufle? Trufle to bez wątpienia jedne z najbardziej pożądanych darów natury, od wieków uznawane za szczyt kulinarnych luksusów. Te jadalne grzyby podziemne, należące do gromady workowców, występują naturalnie przede wszystkim w regionach o klimacie umiarkowanym. Ich fizyczna postać bywa niezwykle zróżnicowana – natura formuje je w bryły, których wielkość rozciąga się od skromnych rozmiarów ziarnka grochu aż po imponujące okazy dorównujące dojrzałej pomarańczy. Z perspektywy botanicznej trufla jest kulistym owocnikiem, rozwijającym się tuż pod powierzchnią gleby lub bezpośrednio na niej. To, co dla szefów kuchni jest oszałamiającym aromatem, dla samej trufli stanowi precyzyjnie dopracowaną strategię ewolucyjną. Wiele grup tych grzybów wytwarza silne, lotne związki aromatyczne, które przenikają przez warstwy ziemi. Ale uwaga, ich zadaniem nie jest wcale uwodzenie ludzi, lecz wabienie dzikich zwierząt. Przyciągnięte intensywną wonią stworzenia wykopują i zjadają owocniki, stając się tym samym kluczowymi pośrednikami w rozprzestrzenianiu zarodników, co zapewnia przetrwanie i ekspansję gatunku w leśnym ekosystemie. Niuszka na tropie trufli Wróćmy do chorwackiego lasu. Peterowi towarzyszy niezwykły pies o imieniu Niuszka rasy Lagotto romagnolo, która powstała kilkaset lat temu na terenie Włoch. Są to typowe zwierzęta myśliwskie, aportujące. Okazuje się, że doskonale sprawdzają się też w mniej typowych polowaniach – na grzyby. Ta rasa najlepiej radzi sobie z wyszukiwaniem trufli. Psy nie są ani za duże, ani za małe. Idealne do truflowego grzybobrania, bo łatwo je odciągnąć od znalezionego grzybka, w przeciwieństwie na przykład do świń. Niuszka jest pełna energii. Peter ostrzega mnie, że w momencie, gdy spuści ją ze smyczy i zacznie wyszukiwać trufle, należy być bardzo szybkim. I tak jest w rzeczywistości. Pies biegnie w las, za nim podąża Peter. Pozostaję w tyle. W poszukiwaniach Niuszki trudno dopatrzyć się logiki. Biegnie prosto, po czym gwałtownie skręca a to w lewo, a to w prawo. Pysk ma pochylony nisko. Gdy zapach przykuwa jej uwagę, zaczyna kopać przednimi łapkami. W tym momencie tuż obok pojawia się Peter. Delikatnie odciąga sunię, bierze do ręki metalowy pręt, którym delikatnie rozgrzebuje to miejsce, bierze grudkę ziemi na dłoń i przykłada ją sobie do nosa. Tak – gdzieś w niej jest trufla. Rozbija grudkę i po chwili pojawia się obły czarny grzybek kilkucentymetrowej średnicy. Niuszka dostaje nagrodę – smaczka. I już pędzi dalej w las szukając kolejnej trufli. Peter szybko zakopuje dziurę wykopaną przez psa i już próbuje za nim nadążyć. Trufle widma Trufle z Turopolja odkrywane są od dwóch dekad. Kiedyś uznawane za miejską legendę, dziś trafiły na stałe na talerze w lokalnych, ekskluzywnych restauracjach. Eksperci uważają, że jakością dorównują tym z chorwackiej Istrii. Do dziś udało się zbieraczom zidentyfikować 16 odmian turopoljskich trufli, wśród nich: Tuber uncinatum, Tuber macrosporum, Tuber mesentericum, Tuber brumale. Są to głównie czarne odmiany tych grzybów. Co ciekawe niektóre z nich występują tutaj endemicznie – np. Tuber kolić, które otrzymały nazwę od wymarłych już gatunków bydła z Turopolja. Kilkukrotnie pod rząd Niuszka wskazuje swoim noskiem miejsca, gdzie nie ma trufli. Dlaczego? To nie jest sezon. Gdy latem udaje się z Peterem w las, jest niemal bezbłędna i w ponad 90% tam gdzie zacznie kopać, znajdują się grzyby. Polowanie na trufle jest możliwe tylko, gdy posiada się odpowiednią państwową licencję. Jej zdobycie nie jest trudne i wiąże się głównie z opłatą, ale to ma się zmienić – niebawem trzeba będzie przejść dłuższe szkolenie. Każdy chętny może wziąć udział w polowaniu na trufle z uprawnioną osobą. To koszt 110–130 euro. Dużo? Nie, wziąwszy pod uwagę to, że wszystkie znalezione trufle można ze sobą wziąć i dodać do przygotowanych w domu potraw. A kilogram tych grzybów kosztuje 500–1000 euro! Inną opcją jest kupienie trufli lub przetworów z nimi np. w sieci supermarketów Konzum, gdzie ceny są dość rozsądne. Koszt takich produktów zaczyna się od około 15 euro. Nie wszyscy lubią trufle. Ich smak i zapach jest bardzo intensywny. Początkującym zalecam spożywanie ich w naprawdę niewielkich dawkach jako dodatek do słodkości lub dań obiadowych. Płatkami z trufli można posypać desery lodowe – takiej opcji próbuję w restauracji Mon Ami w Velikej Goricy. Te grzyby stanowią też dodatek do bardziej wyszukanych dań takich jak tatar z krewetek – który serwuje np. Chop Old House. Ale trufle wchodzą przebojem do coraz większej liczby restauracji w rejonie Zagrzebia. W czasie polowania Peter zdradza mi, że udało mu się nawet znaleźć trufle w jednym z parków stolicy Chorwacji. Którym? To już słodka tajemnica. Na grzyby do Turopolja? Jeśli zależy nam na czasie i świętym spokoju, najrozsądniejszym wyborem jest lot bezpośredni do Zagrzebia, który trwa zaledwie około 1,5 godziny. Obecnie taką ofertę zapewniają wyłącznie Polskie Linie Lotnicze LOT i trzeba przyznać, że to zdecydowanie najwygodniejsza opcja. Wybierając jeden z dwóch codziennych rejsów z Warszawy, unikasz wielogodzinnego siedzenia w jednej pozycji i lądujesz w Zagrzebiu wypoczęty, mając jeszcze mnóstwo energii na zwiedzanie miasta lub grzybobranie (tu przyda się już samochód wypożyczony w Zagrzebiu), zamiast odsypiać trudną podróż. Dla osób, które wolą trzymać się ziemi, alternatywą pozostaje kilkunastogodzinna przeprawa autokarem (np. FlixBusem z Krakowa) lub własnym autem. To jednak propozycja dla osób o dużej cierpliwości – trasa jest na tyle długa, że w przypadku samochodu warto rozważyć nocleg po drodze, aby podróż nie stała się drogą przez mękę. Na horyzoncie majaczy też opcja kolejowa, ponieważ latem PKP IC planuje wznowienie połączenia do Rijeki. Choć pociąg może być ciekawą przygodą, to dopóki nie znamy dokładnej trasy i godzin, pozostaje on raczej sezonową ciekawostką niż realną konkurencją dla błyskawicznego przelotu LOT-em. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Przełomowe badanie genetyczne: wiemy, kiedy pies stał się najlepszym przyjacielem człowieka
Koniec największego badania genetyki psów w Europie. Międzynarodowy zespół naukowców odkrył, że psy zostały udomowione ponad 14 000 lat temu. Co więcej, czworonogi żyjące w przedrolniczej Europie miały ogromny wpływ na pulę genetyczną zwierząt żyjących później – zarówno w neolicie, jak i w czasach współczesnych. To największa analiza genetyczna szczątków psowatych, jaką kiedykolwiek przeprowadzono.
Spis treści: Rewolucyjne badanie historii psów Jak odróżniono psy od wilków? Europejskie psy są starsze niż sądziliśmy Czy rolnictwo zmieniło psy? Psy wywodzą się od wilka szarego, a proces ich udomowienia zachodził pod koniec ostatniej epoki lodowcowej. Są tym samym pierwszymi zwierzętami, które zamieszkały z ludźmi – jeszcze przed narodzinami rolnictwa. Do tej pory najstarsze potwierdzone dowody genetyczne datowano na około 10 900 lat temu. Analiza DNA starszych szczątków była niezwykle trudna, a badanie samej morfologii kości często nie pozwalało odróżnić psa od wilka. Dzięki nowym technologiom to się zmieniło. Rewolucyjne badanie historii psów W publikacji na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, zespół badaczy z Instytutu Francisa Cricka, Uniwersytetu Wschodniej Anglii oraz Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka, przedstawił wyniki analizy ogromnego zbioru szczątków. Wykorzystano zaawansowaną technikę hybridisation capture, która pozwala „wyłowić” DNA psowatych nawet z próbek silnie zanieczyszczonych bakteriami. Przeanalizowano DNA z 216 kości, w tym 181 próbek pochodzących sprzed neolitu (przed ok. 10 000 lat temu). Próbki te pochodziły ze stanowisk w całej Europie i jej bliskich okolicach. M.in.: ze Szwajcarii, Niemiec, Francji, Belgii, Holandii, Turcji, Szwecji, Danii i Szkocji. Dzięki temu odkryto psa sprzed 14 200 lat. To jeden z najstarszych potwierdzonych genetycznie osobników. Dołącza on do psa sprzed 15 800 lat z Turcji, zidentyfikowanego w powiązanym badaniu, również opublikowanym właśnie „Nature”. Jak odróżniono psy od wilków? Naukowcy sprawdzili, na ile każda próbka jest podobna do współczesnego psa domowego. Identyfikacja powiodła się w przypadku aż 141 z 216 okazów. Nie zabrakło niespodzianek: szczątki z Belgii sprzed 13 700 lat, wcześniej uznawane za psie ze względu na niewielki rozmiar, okazały się genetycznie wilkiem. Potwierdza to, że tylko analiza DNA daje dziś pewność co do gatunku. Zespół potwierdził również, że tzw. pies z Kesslerloch (jaskinia w Szwajcarii) był rzeczywiście genetycznie psem. Jego szczątki datuje się na 14 200 lat. To najstarszy pies w tym badaniu i jeden z najstarszych, jakie kiedykolwiek znaleziono. Europejskie psy starsze niż sądziliśmy Wcześniejsze analizy sugerowały, że psy pochodzą od dwóch odrębnych populacji wilków, ze wschodniej i zachodniej Eurazji. Nowe modelowanie statystyczne wykazało jednak, że wszystkie wczesne psy europejskie mają wschodnie korzenie, z jedynie niewielką domieszką genów zachodnich. Oznacza to, że europejskie wilki nie odegrały znaczącej roli w ewolucji psa, a udomowienie w Europie nie przebiegało niezależnie od Azji. Oba regiony dzielą ten sam profil pochodzenia. Skoro pies z Kesslerloch już 14 tysięcy lat temu był genetycznie bliższy psom europejskim niż azjatyckim, proces udomowienia musiał zacząć się znacznie wcześniej, by obie populacje zdążyły się od siebie oddalić. Czy rolnictwo zmieniło psy? Rozprzestrzenianie się rolnictwa w Europie wiązało się z wielkimi migracjami ludzi z Azji Południowo-Zachodniej. Badacze wykazali, że ewolucja psów podążała za historią ludzi. Psy lokalnych łowców-zbieraczy żyjących już w Europie, wniosły znaczący wkład w genetykę tych przybyłych z neolitycznymi rolnikami. Analizy genetyczne współczesnych psów pokazują, że są one podobne zarówno do swoich neolitycznych, jak i paleolitycznych przodków. Pontus Skoglund, główny autor badania, stwierdził: „Psy były jedynymi zwierzętami, które towarzyszyły nam przed erą rolnictwa, więc ich ewolucja może pomóc nam zrozumieć, jak ta wielka zmiana ukształtowała nas samych. Fascynujące jest to, że psy paleolityczne w takim stopniu przyczyniły się do genetyki psów neolitu i współczesnych. Fakt, że pierwsi rolnicy przyjmowali psy łowców-zbieraczy do swoich grup świadczy o tym, jak ogromną wartość miały one dla naszych przodków”. Anders Bergström, jeden z autorów badania, powiedział: „Bez użycia tych zaawansowanych narzędzi genetycznych nie bylibyśmy w stanie odróżnić psów od wilków. Nie moglibyśmy również stworzyć tak kompleksowego obrazu ich ewolucji (…). Jednak wiele pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi. Nadal badamy, jak psy rozprzestrzeniały się w Europie po prawdopodobnym udomowieniu gdzieś w Azji”. Źródło: Nature Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Posiadanie psa lub kota daje tyle samo szczęścia, co relacja z ukochaną osobą. Udowadniają to badania
Najnowsze badania przeprowadzone przez brytyjskich ekonomistów dowodzą, że posiadanie psa lub kota zapewnia nam taką samą satysfakcję z życia, co trwałe małżeństwo. Okazuje się, że bezwarunkowa więź z czworonogiem buduje nasze poczucie szczęścia równie skutecznie, jak bliskie relacje z ludźmi czy sukcesy zawodowe.
Spis treści Jak dotychczas badano efekty posiadania zwierząt? To nieprawda że szczęścia nie da się zmierzyć Psy i koty zmieniają ludzi Każdy opiekun psa czy kota może opowiadać bez końca, ile satysfakcji daje mu życie ze zwierzakiem. Jednak opowieści to nie dowody. Czy można naukowo dowieść, że posiadanie zwierzęcia zwiększa poziom życiowego szczęścia? A jeszcze lepiej – czy można poziom satysfakcji dokładnie wyliczyć i wycenić? Ekonomiści z Uniwersytetu w Kent w Wielkiej Brytanii postanowili to sprawdzić. Wyniki zaskoczyły ich samych. Jak dotychczas badano pozytywne efekty posiadania zwierząt? Zwierzęta domowe są wszechobecne. Aż 49% polskich gospodarstw domowych ma przynajmniej jednego psa, a 41% – kota. W Polsce żyje 8,1 mln psów oraz 7,2 mln kotów. Na całym świecie podobno żyje aż miliard psów. Najwyraźniej ludzie odnoszą z opieki nad zwierzakami ogromne korzyści. Badania naukowe na ten temat koncentrują się jednak głównie na korzyściach zdrowotnych. Zbadano też, że zwierzęta domowe działają jak „katalizatory społeczne” i pomagają w stworzeniu sieci relacji. Jednak co z innymi efektami, w tym trudno mierzalną satysfakcją z życia z psem czy kotem? Tu literatura naukowa nie dostarcza konkretnych szacunków, jak bardzo zwierzęta domowe nas uszczęśliwiają. Ekonomiści z Uniwersytetu w Kent postanowili to zbadać. I, jak to ekonomiści, wszystko przeliczyli na pieniądze. To nieprawda że szczęścia nie da się zmierzyć Aby wyeliminować możliwość fałszywych wyników, skupili się tylko na łatwo mierzalnych zmiennych. Wzięli na warsztat dane z długoterminowego badania 2500 brytyjskich gospodarstw domowych (UK Household Longitudinal Survey). Przeanalizowali, ile z nich polegało na pomocy sąsiadów opiekujących się ich zwierzętami podczas wyjazdów. Zastosowali metodę tzw. zmiennych instrumentalnych. To rodzaj analizy statystycznej, która pozwala na przeciwdziałanie błędom obliczeniowym. Wyniki zaskoczyły ich samych. Odkryli, że towarzystwo zwierząt domowych zwiększa zadowolenie z życia o 3 do 4 punktów w skali od 1 do 7. Ponadto oszacowali, że wartość emocjonalna towarzystwa zwierzęcia domowego odpowiada korzyściom finansowym rzędu 70 tys. funtów rocznie (ok. 345 tys. złotych). Podobne wartości uzyskiwano w badaniach ekonomicznych, przeliczając na pieniądze posiadanie regularnych relacji z małżonkami, przyjaciółmi i krewnymi. „Gdy zobaczyłam te wyniki, byłam zaskoczona. Pomyślałam, że to mnóstwo pieniędzy, nawet dla mnie, choć kocham i mam zwierzęta” — powiedziała Adelina Gschwandtner, profesorka ekonomii, jedna z autorek artykułu. „Ale skoro deklarujemy że zwierzęta są dla nas jak członkowie rodziny, to w sumie nie ma się czemu dziwić” – dodaje. Psy i koty zmieniają ludzi Badanie opublikowano w czasopiśmie „Social Indicators Research”. Ujawniło ono również, że właściciele psów są bardziej ekstrawertyczni, ugodowi i mniej neurotyczni od przeciętnej. Z kolei właściciele kotów cechują się większą otwartością na nowe doświadczenia. Ogólnie opiekunowie zwierząt wykazują wyższy poziom sumienności, otwartości i uważności na innych w porównaniu do osób nieposiadających zwierząt. Posiadają też statystycznie większą siatkę relacji międzyludzkich, na przykład większe rodziny. Dr Gschwandtner podkreśla, że wyniki te mogą mieć istotne znaczenie dla polityki zdrowotnej i społecznej. Sugeruje nawet, że zalecanie posiadania zwierząt domowych może przyczynić się do poprawy jakości życia. Podkreśla też, że badanie ma pewne braki, bo przyjęta metodologia skupia się tylko na psach i kotach. „Nie chcemy umniejszać znaczenia innych zwierząt domowych dla dobrego samopoczucia, takich jak ryby, chomiki, króliki, gady czy konie” – mówi Gschwandtner. Ekonomiści z pewnością znajdą sposób by obliczyć poziom szczęścia także dla nich. Źródło: Social Indicators Research Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Duże psy w końcu będą podróżować w kabinie samolotu. Właściciele czworonogów czekali na to latami
Psy coraz częściej traktowane są dziś jak pełnoprawni członkowie rodziny. Towarzyszą swoim właścicielom nie tylko podczas spacerów, lecz także w restauracjach, hotelach czy w podróży. Dla wielu opiekunów szczególnie ważne jest to, by czworonogi mogły być blisko nich również w trakcie lotu samolotem. Teraz może stać się to znacznie łatwiejsze – jedna z linii lotniczych zdecydowała się dopuścić do podróży w kabinie pasażerskiej psy ważące nawet do 30 kilogramów.
Podróżowanie z psem od lat stanowi wyzwanie dla właścicieli czworonogów. W większości linii lotniczych zwierzęta większe niż kilka kilogramów muszą być przewożone w luku bagażowym, co dla wielu opiekunów jest rozwiązaniem stresującym i budzącym obawy o komfort pupila. Coraz częściej pojawiają się jednak inicjatywy, które mają to zmienić. Jedna z linii zdecydowała się pójść o krok dalej i umożliwić lot w kabinie także większym psom – pod warunkiem, że będą podróżowały obok swojego właściciela na specjalnie przygotowanym miejscu. Podróż z psem samolotem. Nowe zasady ułatwią loty z czworonogami Podróżowanie samolotem z psem wciąż wiąże się z licznymi ograniczeniami. W większości linii lotniczych do kabiny pasażerskiej mogą trafić jedynie niewielkie zwierzęta – zazwyczaj takie, których waga wraz z transporterem nie przekracza około 8 kilogramów. Muszą one przez cały lot pozostawać w specjalnej torbie lub transporterze umieszczonym pod fotelem właściciela. Większe psy przewożone są w luku bagażowym jako tzw. bagaż specjalny, w odpowiednio przygotowanych klatkach transportowych. Z tego powodu wielu właścicieli – szczególnie podczas dłuższych podróży – stara się wybierać przewoźników, którzy umożliwiają lot z pupilem w kabinie. Taką opcję oferują m.in. linie Lufthansa, Air France, KLM, Turkish Airlines czy LOT, choć również tam obowiązują restrykcyjne limity dotyczące wielkości i wagi zwierząt. W praktyce oznacza to, że możliwość wspólnego lotu dotyczy głównie bardzo małych psów. Jednocześnie doświadczenia przewoźników pokazują, że obecność niewielkich czworonogów na pokładzie (pod warunkiem, że pozostają w transporterach) jest zazwyczaj dobrze akceptowana przez pozostałych pasażerów. Właśnie dlatego każda inicjatywa rozszerzająca możliwość podróży z większymi zwierzętami budzi duże zainteresowanie wśród właścicieli psów. Ostatnio nowy krok w tym kierunku ogłosił włoski przewoźnik ITA Airways, należący do grupy Lufthansa. Po uzyskaniu zgody regulacyjnej od włoskiego Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ENAC), linia potwierdziła uruchomienie usługi określanej jako „Large Pet Friendly”. Zgodnie z zapowiedziami, od sezonu letniego 2026 narodowy przewoźnik Włoch tym samym pozwoli na przewóz w kabinie pasażerskiej psów o wadze nawet do 30 kilogramów na regularnych lotach krajowych. Psy do 30 kg w kabinie samolotu. Jak będą wyglądały nowe zasady lotów? Wprowadzenie usługi „Large Pet Friendly” poprzedził specjalny lot demonstracyjny przeprowadzony we wrześniu ubiegłego roku między lotniskami Mediolan Linate i Rzym Fiumicino. Na pokładzie znalazły się dwa większe psy – mieszaniec o imieniu Honey oraz labrador Moka. Test miał sprawdzić, czy przewóz większych zwierząt obok właścicieli jest możliwy pod względem operacyjnym i bezpieczeństwa. W locie uczestniczył również włoski wicepremier i minister transportu Matteo Salvini, który nazwał inicjatywę „przełomowym momentem dla milionów pasażerów podróżujących ze swoimi zwierzętami”. Po sukcesie testu ITA Airways zdecydowało się przekształcić projekt w regularną usługę. Zgodnie z nowymi zasadami psy ważące nawet do 30 kilogramów będą mogły podróżować w kabinie, zajmując specjalnie zarezerwowane miejsce obok swojego opiekuna. Przewidziano jednak ograniczenie – podczas jednego lotu w kabinie będzie mogło znajdować się maksymalnie sześć dużych zwierząt, aby zachować komfort wszystkich pasażerów. Początkowo usługa będzie dostępna wyłącznie na lotach krajowych we Włoszech, choć w przyszłości możliwe jest jej rozszerzenie na połączenia międzynarodowe. Jak podkreślił dyrektor generalny ITA Airways Joerg Eberhart, decyzja o wprowadzeniu nowej oferty wynikała z oczekiwań pasażerów. – Zwierzęta są częścią rodziny, dlatego chcemy, aby każda podróż zaczynała się i kończyła razem, bez konieczności rozdzielania właścicieli i ich pupili – zaznaczył. Źródła: ITA Airways, Wanted in Rome Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Te psy walczą o każdy oddech. Naukowcy rozszerzają listę zagrożonych ras
Debata na temat syndromu oddechowego psów krótkoczaszkowych (BOAS) skupiała się na trzech rasach: mopsach, buldogach francuskich i buldogach angielskich. Najnowsze badanie, przeprowadzone przez naukowców z Cambridge Veterinary School, rzuca zupełnie nowe światło na ten problem. Okazuje się, że ras zagrożonych problemami z oddychaniem jest więcej, niż sądzono.
Naukowcy z Cambridge, pod kierownictwem dr Jane Ladlow i dr Fran Tomlinson, przebadali blisko 900 psów, analizując 14 ras, które wcześniej pozostawały w cieniu debaty o BOAS. Wyniki są alarmujące: aż 12 z 14 badanych ras wykazuje mniejszy lub większy stopień nieprawidłowości oddechowych. Czym jest BOAS? Zespół oddechowy ras brachycefalicznych dotyka zwierzęta o skróconej kufie. Nie są to tylko psy, także np. koty perskie. Schorzenie wynika z wad anatomicznych, m.in. zwężonych nozdrzy i zbyt długiego podniebienia miękkiego. Prowadzi do problemów z oddychaniem, z groźnym niedotlenieniem włącznie. BOAS wywołuje objawy takie jak: chrapanie, świszczący i charczący oddech, wymioty czy szybkie męczenie się, często wymagającące interwencji weterynaryjnej. Bagatelizowanie tych symptomów może skutkować poważnymi powikłaniami, w tym problemami z sercem, układem pokarmowym oraz termoregulacją. Pojawia się coraz więcej głosów apelujących o zakaz hodowli ras brachycefalicznych, bo problemy zdrowotne są trwale wpisane w życie takich psów. Nowa lista zagrożonych ras Do nowej grupy ryzyka naukowcy zaliczyli kolejnych 12 ras psów. Są to: pekińczyk, chin japoński, shih tzu, king charles spaniel, boston terier, gryfonik brukselski, dogue de Bordeaux, staffordshire bull terier (staffik), chihuahua, bokser, cavalier king charles spaniel, pinczer małpi. Ryzyko BOAS nie rozkłada się wśród nich równomiernie. Najwięcej problemów stwierdzono u pekińczyków i chinów japońskich – niemal tyle samo co u mopsów. Wśród 14 przebadanych ras tylko maltańczyki i pomeraniany okazały się całkowicie wolne od klinicznych objawów BOAS. Anatomia problemu BOAS to choroba o złożonym podłożu anatomicznym. Postrzeganie psa brachycefalicznego jako zwierzęcia tylko z „płaskim pyskiem” to uproszczenie. Naukowcy wskazali na kilka nieoczywistych czynników. Pierwszym jest stenoza nozdrzy: zwężone otwory nosowe to główny winowajca problemów u pekińczyków i chinów japońskich. Tylko 6% pekińczyków biorących udział w badaniu miało w pełni otwarte nozdrza. Kolejny to wymiary twarzoczaszki: im szersza głowa w stosunku do jej długości, tym większe ryzyko. Dotyczy to szczególnie staffików, u których mimo relatywnie długiego pyska, specyficzna budowa czaszki może prowadzić do zwężeń w górnych drogach oddechowych. Ale są i czynniki dość zaskakujące, np. grubość szyi i długość ogona. U staffików i boston terierów odkryto zaskakującą korelację – psy o grubszych szyjach i krótszych ogonach częściej cierpiały na BOAS. W przypadku staffików, każdy dodatkowy centymetr ogona zmniejszał ryzyko choroby o około 30%. Nie można zapomnieć o otyłości: u cavalierów i shih tzu nadprogramowe kilogramy były bezpośrednim czynnikiem wyzwalającym objawy oddechowe. Co to oznacza dla właścicieli, hodowców i sędziów? BOAS nie jest „uroczą przypadłością” polegającą na chrapaniu i charczeniu. To przewlekłe schorzenie, które drastycznie obniża jakość życia psa. Utrudnia mu sen, aktywność i termoregulację. Dr Jane Ladlow podkreśla, że świadomość tego ryzyka powinna być kluczowa dla przyszłości hodowli. Każdy potencjalny opiekun psa też powinien zdawać sobie z tego sprawę. Psy krótkoczaszkowe po prostu cierpią. Zamiast polegać wyłącznie na wyglądzie, badacze sugerują stosowanie testów wysiłkowych (np. trzyminutowy marsz), które pozwalają obiektywnie ocenić wydolność psa. Wiedza ta powinna trafić do sędziów i organizacji kynologicznych, aby przestano nagradzać na wystawach ekstremalne cechy. Źródło: PLOS One Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
W niewoli ludzkich oczekiwań. Jak współczesny styl życia krzywdzi nasze psy
Pies ma być cichy, grzeczny, wytrzymać samotność i zawsze cieszyć się na nasz widok. Brzmi znajomo? Według amerykańskiej badaczki to lista nierealnych oczekiwań, które odbijają się na zdrowiu i psychice zwierząt. Ten problem widać też w Polsce.
Spis treści: Kryzys zaufania i ucieczka w psią miłość Pies jako lekarstwo na samotność i stres „Psieci” wcale nie są szcześliwe W Polsce widać te same problemy Margret Grebowicz, profesorka nauk humanistycznych i filozofii na Missouri University of Science and Technology, jest autorką książki „Rescue Me” („Uratuj mnie”). To wnikliwa analiza współczesnej relacji ludzi i psów w USA. Według autorki jest ona symptomem głębokiego kryzysu społecznego. Niemal połowa amerykańskich gospodarstw domowych posiada psa, a większość właścicieli traktuje zwierzęta jak pełnoprawnych członków rodziny. Autorka argumentuje, że zjawisko to jest wyrazem rosnącego rozczarowania społeczeństwem i innymi ludźmi. W jej ujęciu psy stały się narzędziem do łagodzenia skutków erozji życia społecznego, oferując relacje, które dla wielu są łatwiejsze i bardziej satysfakcjonujące niż te z drugim człowiekiem. Ale ma to swoją cenę – także dla psów. Kryzys zaufania i ucieczka w psią miłość Współczesne USA borykają się z rozpadem więzi społecznych, co przejawia się w drastycznym spadku zaufania do innych ludzi – z 46% w 1972 roku do 34% w 2018 roku. Zjawisko to sprawia, że ludzie coraz rzadziej rozmawiają z nieznajomymi i spędzają więcej czasu w domu. Dla pokolenia milenialsów psy stały się alternatywą dla tradycyjnych wyznaczników stabilizacji, takich jak posiadanie dzieci czy własnego domu. Podczas pandemii COVID-19 wszystkie te trendy jeszcze się nasiliły. Badania z 2025 roku potwierdzają, że opiekunowie wyżej oceniają wsparcie otrzymywane od psów niż od partnerów czy dzieci, ceniąc ich „bezwarunkową miłość”. Pies jako lekarstwo na samotność i stres Prof. Grebowicz twierdzi, że ludzie emocjonalnie wykorzystują psy, czerpiąc korzyści, których nie potrafią uzyskać w sferze ludzkiej. To podejście jest w jej ocenie instrumentalne i szkodliwe – i to dla obu stron. Wobec psów mamy nierealne oczekiwania: mają one leczyć traumy, zastępować dzieci, redukować stres związany z pracą i poprawiać zdrowie psychiczne. Choć interakcje ze psami faktycznie przynoszą korzyści, traktowanie ich jako zasobu emocjonalnego spycha na dalszy plan ich potrzeby gatunkowe. Autorka ostrzega, że tak wysokie wymagania wobec zwierząt są wyrazem bezradności ludzi wobec problemów, których nie potrafią już rozwiązywać między sobą. Warto jednak pamiętać, że diagnoza prof. Margret Grebowicz nie jest jedyna. Inni badacze widzą współczesną relację ludzi i psów w trochę innym świetle: jako ułatwiającą kontakty międzyludzkie, a nie zastępującą je. „Psieci” wcale nie są szcześliwe Kultura tzw. „psieci” (fur babies) prowadzi według prof. Grebowicz do pogorszenia dobrostanu zwierząt. Od współczesnych psów oczekuje się, że będą: ciche i spokojne w mieszkaniach. przyjazne wobec każdego obcego człowieka i psa, którego spotkają na spacerze. zdolne do zostawania w samotności przez 8–10 godzin, a po powrocie właściciela – natychmiast gotowe do bycia radosnym towarzyszem. odporne na bodźce miejskie (hałas, tłumy, samochody). Czyż nie są to skrajnie wysokie wymagania? A to nie koniec. Właściciele często nie zaspokajają przy tym podstawowych psich potrzeb: kontaktu z innymi psami czy odpowiednio długich, swobodnych i powolnych spacerów. Zwierzęta, pozostawione same w domach na długie godziny, cierpią z powodu chronicznego stresu i nudy. Pozbawione kontaktu z psami, nie potrafią się zachować w ich towarzystwie – i tak rozpoczyna się „spirala” treningu, który przeważnie nadal przebiega w izolacji od innych psów. Współczesny styl życia i nierealne oczekiwania niemalże taśmowo „produkują” psy reaktywne, zalęknione i przebodźcowane. Prof. Margret Grebowicz przypomina skrajne postulaty niektórych etyków (m.in. Anny E. Charlton i Gary’ego Francione), aby wprowadzić wręcz zakaz posiadania zwierząt domowych. Z drugiej strony argumentuje, że pies to pierwsze zwierzę udomowione przez człowieka, więc takie „rozstanie” byłoby trudne do przeprowadzenia. Zdaniem badaczki świat bardziej skupiony na dobrostanie ludzi naturalnie stałby się lepszym miejscem również dla psów. W Polsce widać te same problemy Choć tekst prof. Grebowicz dotyczy USA, te same problemy w relacji ludzi z psami widać i w Polsce. Dotyczą one szczególnie psów miejskich, żyjących nieraz w nadmiernym uzależnieniu od człowieka. Mimo pozorów troskliwej opieki, często ich podstawowe potrzeby gatunkowe nie są zapewnione. Wiele z nich nie żyje bez kontaktu z innymi psami, a ich spacery są krótkie i pozbawione swobodnej eksploracji i jakiegokolwiek urozmaicenia. Nic więc dziwnego, że tak często słyszy się o „psach problemowych”. Niestety, także rozwiązywanie tych problemów często stoi w sprzeczności z potrzebami psa. Zdecydowana większość behawiorystów poleca opiekunom metody, które tylko te problemy pogłębiają, np. izolację od innych psów, skupianie uwagi na człowieku, warunkowanie smaczkami, a nawet karmienie tylko w nagrodę, i to na zewnątrz. Jednak większość to na szczęście nie wszyscy. Coraz większą popularność zyskuje tzw. nurt relacyjny w opiece nad psami, polegający na uwzględnianiu ich potrzeb gatunkowych. Nurt ten propaguje m.in. książka Ewy Pikulskiej i Agnieszki Ornatowskiej „Przyjaźń na dwie ręce i cztery łapy”. Źródła: The Conversation, E. Pikulska, A. Ornatowska „Przyjaźń na dwie ręce i cztery łapy” Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Te rasy psów są najmądrzejsze. Psychologowie opracowali zaskakujący ranking
Wielu właścicieli intuicyjnie wyczuwa mądrość swoich pupili, ale nauka dostarcza na to dowodów. Kanadyjski psycholog przeanalizował zdolność uczenia się oraz posłuszeństwo dziesiątek popularnych ras. Wyniki badań pozwoliły wyłonić listę najmądrzejszych ras psów na świecie.
W tym artykule: Czy psy są inteligentne? Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Jaka jest najmądrzejsza rasa psa? 79 najmądrzejszych ras psów Prof. Stanley Coren to kanadyjski psycholog i autor badań z zakresu inteligencji psów. Jest autorem wielu publikacji na ten temat, m.in. popularnych również w Polsce książek „Tajemnice psiego umysłu" i „Jak rozmawiać z psem". Analizuje w nich zdolności poznawcze różnych ras psów. Badania prof. Corena dotyczą tematów takich jak zachowanie psów, komunikacja i więź między człowiekiem a zwierzęciem. Jako jeden z pierwszych badaczy przyjrzał się inteligencji i emocjom „najlepszego przyjaciela człowieka". Czy psy są inteligentne? Właściciele psów nie mają wątpliwości, że ich pupile są mądre, a nauka tylko potwierdza te obserwacje. Badania wykazały, że psy wykazują się niezwykłą zdolnością do nauki i rozwiązywania problemów. Nierzadko ich potencjał umysłowy porównywany jest do poziomu intelektualnego małych dzieci. Zdaniem prof. Stanleya Corena dorosły pies jest równie inteligentny co 2,5-letnie dziecko. Naukowiec potwierdził to w kilkunastu prowadzonych przez siebie testach. To, co szczególnie wyróżnia intelekt psów, to ich inteligencja społeczna i emocjonalna. Psy wykazują się wrażliwością na uczucia i zamiary ludzi. Pozwala im to na budowanie głębokich relacji z właścicielami. Badania wykazały, że psy potrafią interpretować ludzkie gesty i mimikę. To z kolei wskazuje na ich zaawansowany poziom umiejętności komunikacyjnych. Ponadto eksperymenty potwierdziły, że psy posiadają imponujące zdolności pamięciowe. Potrafią przypominać sobie wydarzenia z przeszłości i uczyć się na podstawie własnych doświadczeń. Co ciekawe, niektóre rasy psów wykazują pewne umiejętności, które nie rozwinęły się w przypadku innych ras. Dobrym przykładem są rasy myśliwskie, takie jak beagle, jamniki czy gończy polski, które mocniej niż inne psy rozwinęły zdolność wykrywania zapachów. Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Kanadyjski psycholog podzielił inteligencję psów na na kilka rodzajów. Jako kluczowe wymienia: inteligencję adaptatywną, która odpowiada za kreatywność psów, inteligencję pracy, czyli rozumienie i wykonywanie poleceń, inteligencję instynktowną, która pomaga wyodrębniać tzw. wrodzone talenty wśród zwierząt. Do tych 3 typów inteligencji dodał również inteligencję kinetyczną (ruchową), inteligencję przestrzenną oraz inteligencję interpersonalną. Prof. Stanley Coren badał inteligencję psów za pomocą różnych metod, w tym obserwacji, eksperymentów oraz ankiet. Jednym z najczęściej wykonywanych zadań było ocenianie inteligencji psów poprzez tzw. testy posłuszeństwa, ale także polecenia wymagające rozwiązywania problemów oraz obserwacje interakcji społecznych. Psycholog wykorzystywał również ankiety, aby zbierać dane od właścicieli psów dotyczące zachowań ich zwierząt oraz obserwacji podczas domowych treningów. Dodatkowo, badacz analizował zdolności poznawcze psów, badając ich umiejętności komunikacyjne, zdolność zapamiętywania oraz uczenia się nowych poleceń. Psy rozumieją średnio 89 słów. Które rasy są najmądrzejsze? Te psy reagują na więcej słów i wyrażeń niż inne. Dlaczego? Jaka jest najmądrzejsza rasa psa? W wyniku prowadzonych przez siebie badań prof. Stanley Coren wybrał jedną rasę, którą uznał za szczególnie inteligentną. Zdaniem naukowca najmądrzejsza rasa psa to border collie. Kanadyjski psycholog doszedł do takich wniosków, badając m.in. posłuszeństwo, umiejętność rozwiązywania problemów i społeczną percepcję tych psów. Wrodzony instynkt pasterski i zdolność szybkiego uczenia się sprawiają, że jest to rasa, która wyjątkowo prędko przechodzi proces tresury. Border collie wywodzi się z pogranicza Anglii i Szkocji, gdzie w XIX wieku został wyodrębniony jako oddzielna rasa i początkowo nazywany po prostu „owczarkiem do pracy" („working sheepdog"). Miłośniczką border collie była m.in. brytyjska królowa Wiktoria. 79 najmądrzejszych ras psów Oto lista najmądrzejszych ras psów. Zestawienie powstało na podstawie eksperymentu, podczas którego psy uczono nowej komendy. Najwyższy poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom poniżej 5 prób i są posłuszne w 95% przypadków 1. Border collie 2. Pudel 3. Owczarek niemiecki 4. Golden retriever 5. Doberman pinczer 6. Owczarek szetlandzki 7. Labrador retriever 8. Papillon 9. Rottweiler 10. Australian cattle dog Drugi poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 5–15 prób i są posłuszne w 85% przypadków 11. Welsh corgi Pembroke 12. Sznaucer miniatura 13. Springer spaniel angielski 14. Tervuren, owczarek długowłosy 15. Schipperke, owczarek belgijski 16. Szpic wilczy 17. Wyżeł niemiecki krótkowłosy 18. Flat-coated retriever, Angielski cocker spaniel, Sznaucer 19. Épagneul breton 20. Retriever z Nowej Szkocji 21. Wyżeł weimarski krótkowłosy 22. Malinois, Berneński pies pasterski 23. Szpic miniaturowy 24. Irlandzki spaniel dowodny 25. Wyżeł węgierski krótkowłosy 26. Welsh Corgi Cardigan Trzecie poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 15–25 prób i są posłuszne w 70% przypadków 27. Chesapeake Bay retriever, Puli, Yorkshire terrier 28. Sznaucer olbrzymi, Portugalski pies dowodny 29. Airedale terrier, Bouvier des Flandres 30. Border terrier, Owczarek francuski briard 31. Springer spaniel walijski 32. Manchester terrier 33. Samojed 34. Field spaniel, Nowofunland, Terier australijski, Amerykański staffordshire terier, Seter szkocki, Bearded collie 35. American Eskimo dog, Cairn terrier, Kerry blue terrier, Seter irlandzki 36. Elkhund szary 37. Pinczer małpi, Australijski silky terier, Pinczer miniatura, Seter angielski, Pies faraona, Clumber spaniel 38. Norwich terrier 39. Dalmatyńczyk Czwarty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 25–40 prób i są posłuszne w 50% przypadków 40. Soft-coated wheaten terrier, Bedlington terrier, Foksterier krótkowłosy 41. Curly-coated retriever, Wilczarz irlandzki 42. Kuvasz, Owczarek australijski (typ amerykański) 43. Chart perski, Szpic fiński, Pointer 44. Cavalier King Charles spaniel, Wyżeł niemiecki szorstkowłosy, Black-and-tan coonhound, Amerykański spaniel dowodny 45. Husky syberyjski, Bichon Frise, King charles spaniel 46. Spaniel tybetański, Foxhound angielski, Otterhound, Foxhound amerykański, Greyhound, Harrier, Parson Russel terrier, Gryfon Korthalsa 47. West Highland white terrier, Hawańczyk, Chart szkocki 48. Bokser, Dog niemiecki 49. Jamnik, Staffordshire bulterier, Shiba Inu 50. Malamut 51. Whippet, Shar pei, Foksterier szorstkowłosy 52. Rhodesian ridgeback 53. Podenco z Ibizy, Terier walijski, Terier irlandzki 54. Boston terrier, Akita Piąty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 40–80 prób i są posłuszne w 40% przypadków 55. Skye terrier 56. Norfolk terrier, Sealyham terrier 57. Mops 58. Buldog francuski 59. Gryfonik brukselski, Maltańczyk 60. Charcik włoski 61. Grzywacz chiński 62. Dandie Dinmont terrier, Petit Basset Griffon Vendéen, Terier tybetański, Chin japoński, Lakeland terrier 63. Owczarek staroangielski 64. Pirenejski pies górski 65. Terier szkocki, Bernardyn 66. Bulterier 67. Chihuahua 68. Lhasa apso 69. Bulmastif Szósty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom powyżej 100 prób i są posłuszne w 30% przypadków 70. Shih Tzu 71. Basset 72. Mastif, Beagle 73. Pekińczyk 74. Bloodhound 75. Borzoj 76. Chow chow 77. Buldog 78. Basenji 79. Chart afgański Na listę nie należy patrzeć dogmatycznie. Już sam jej autor – prof. Stanley Coren – zaznacza, że w innym badaniu treserom udało się szybko nauczyć posłuszeństwa psa rasy staffordshire bulterier, choć na powyższej liście ten pies znalazł się dopiero na 49. pozycji. Nierzadko mniejsza lub większa inteligencja może bowiem być cechą osobniczą zwierzęcia. – Wyjątek stanowią charty afgańskie. Te psy są jak koty – pisał prof Coren. – Charty nie są posłuszne nikomu. ŹRÓDŁA: American Psychological Association, StanleyCore.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Wspólny pochówek z ukochanym pupilem. W Mediolanie zwierzę i właściciel mogą spocząć w jednym grobie
Włoska metropolia pozwala na umieszczenie urny z prochami pupila w rodzinnych kolumbariach lub kaplicach obok zmarłego właściciela. Możliwość ta dotyczy wielu gatunków domowych. Czy w ślad za Mediolanem pójdą kolejne europejskie miasta?
Spis treści: Gdzie pochować psa? Mediolan zezwala na grzebanie ludzi i prochów zwierząt Historyczne pochówki zwierząt Zwierzęta domowe coraz częściej są nazywane „przyjaciółmi człowieka”. Dotyczy to nie tylko psów. Warto jednak zauważyć, że to właśnie przodkowie współczesnych Reksów i Azorów tysiące lat temu utorowali drogę innym pupilom. W końcu pies jest uważany za pierwsze udomowione zwierzę. Proces ten przebiegał między 15 000 a 30 000 lat temu. Niektóre badania sugerują jednak, że mogło to nastąpić nawet 40 000 lat temu. Po psie ludzi zaczęli udomawiać kolejne zwierzęta: owce, kozy, świnie, bydło, konie czy wreszcie koty. Najintensywniejszy okres udomowienia zwierząt przypadł na neolit. W tym czasie ludzie przechodzili z trybu życia łowiecko-zbierackiego na osiadły, rolniczy. To sprzyjało domestykacji gatunków żyjących dotychczas na wolności. Proces ten przebiegał w różnym tempie w różnych regionach świata – w zależności od lokalnych warunków i potrzeb społeczności. Gdzie pochować psa? Współcześnie zwierzęta są nie tylko udomowione. Coraz częściej traktuje się je jak członków rodziny. Relację z pupilem można budować na wiele sposobów. Od karmienia, przez wspólne zabawy, po okazywanie troski i opieki. A co, gdy zwierzę umiera? Dla wielu opiekunów jest to dramat wymagający przejścia żałoby tak jak w przypadku śmierci innego człowieka, czy np. rozpadu wieloletniego małżeństwa. Częściowym ukojeniem bólu po stracie ukochanego zwierzęcia może być zadbanie o jego godny pochówek. Grzebanie zwierząt domowych już od jakiegoś czasu praktykuje się w wielu krajach na świecie. Również w Polsce funkcjonuje kilkanaście cmentarzy dla zwierząt. Pierwsze takie miejsce – „Psi Los” – utworzono w 1991 roku w miejscowości Konik Nowy pod Warszawą. W późniejszych latach dołączyły do nich m.in.: „Tęczowy Most” w Szymanowie koło Wrocławia czy cmentarz dla zwierząt „Zawsze Razem” w Gdańsku. Władze Mediolanu poszły o krok dalej i zezwoliły na wspólne pochówki ludzi z ich zwierzętami. Mediolan zezwala na grzebanie ludzi i prochów zwierząt Stolica Lombardii umożliwia pochówek prochów zwierząt domowych w grobach ich właścicieli. Temat po raz pierwszy poruszono w 2022 roku. Po dwóch latach dyskusji w regionalnym prawie wprowadzono nowe przepisy. Pupile mogą być grzebani na cmentarzach miejskich Mediolanu w tym samym grobie, co ich właściciele – zgodnie z wolą zmarłego lub jego spadkobierców. Pozwolenie na wspólny pochówek obejmuje: psy, koty, gryzonie, ptaki, ryby, żółwie, króliki, chomiki, fretki oraz inne zwierzęta trzymane dla towarzystwa, które nie pełniły funkcji produkcyjnych, roboczych czy spożywczych. Jako że pomysł jest przełomowy i dość kontrowersyjny, obowiązują konkretne zasady grzebania zwierząt. Na nagrobku lub w rodzinnej kaplicy nie można umieszczać żadnych inskrypcji odnoszących się do zwierzęcia ani jego wizerunku. Dopuszcza się jednak fotografię przedstawiającą zmarłego wraz ze swoim zwierzęciem. Pochówek może odbywać się w: kolumbariach (maksymalnie trzy urny z prochami, z czego jedna może należeć do zwierzęcia), czaszach na urny (maksymalnie dwie urny, w tym jedna dla zwierzęcia) i grobach rodzinnych – w nich prochy zwierzęcia mogą być pochowane w miejscu przeznaczonym dla jednej urny. W przypadku przeniesienia szczątków zmarłego właściciela w inne miejsce również prochy zwierzęcia muszą być przeniesione. Jeśli nowa lokalizacja nie może pomieścić obu urn, prochy zwierzęcia zostaną przekazane rodzinie zmarłego lub osobie, która wystąpiła o przeniesienie. Rozsypywanie prochów zwierząt na cmentarzach oraz umieszczanie ich we wspólnych kolumbariach lub ossuariach jest zakazane. Historyczne pochówki zwierząt Miłośnicy zwierząt są zgodni, że decyzja władz Mediolanu to krok w stronę uznania głębokiej więzi łączącej ludzi i ich czworonożnych przyjaciół. Praktyka pochówku zwierząt domowych nie jest jednak czymś zupełnie nowym. Świadczą o tym liczne odkrycia archeologiczne. Przykładowo, wykopaliska prowadzone przez Polaków udowadniają, że już ponad 2000 lat temu starożytni Egipcjanie tworzyli ze zwierzętami niezwykłą więź. Chcieli też zadbać o właściwe pożegnanie swoich pupili. W 2021 r. grupa polskich badaczy odkryła terenie dawnego miasta portowego Berenike szczątki prawie 600 zwierząt – głównie kotów i psów. Zwierzęta były pochowane w oddzielnych komorach. Przy części z nich znaleziono cenne przedmioty. Podobne praktyki historycznie miały miejsce również w Europie. W 2024 r. archeolodzy odkryli we Włoszech szczątki psów, koni, świń, krowy, a nawet kurczaków w grobach ludzi. Badane cmentarzysko pochodzi sprzed ponad 2 tysięcy lat. Wówczas należało do jednego z zagadkowych ludów zamieszkujących północ Italii. Historia zatoczyła już koło w wielu kwestiach. Czy tak samo będzie z grzebaniem zwierząt i ludzi? Na razie jest jeszcze za wcześnie, aby mówić o powszechności tego zjawiska. Mimo rosnącego zainteresowania, mało gdzie możliwe jest chowanie pupili razem z właścicielami. Źródło: Comune di Milano Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Co decyduje o długości uszu psów? Tajemnica kundelków rozwiązana
Wreszcie wiemy, dlaczego niektóre psy mają uszy spiczaste, czujne, a inne słodkie i opuszczone. Naukowcy wskazali jeden konkretny gen, dzięki któremu da się to przewidzieć.
Czy po zobaczeniu basseta, beagla albo cocker spaniela miałeś nieodpartą ochotę, by „wytarmosić” go za te piękne uszy? Ich „uroczość” ma jednak jasno określone zastosowanie i jest uwarunkowana genetycznie – naukowcy z Uniwersytetu Georgii odkryli, dlaczego uszy niektórych psów są zwisające i długie. Jak gen MSRB3 wpływa na długość uszu Naukowcy z University of Georgia dokonali zaskakującego odkrycia: długość uszu u psów zależy od specyficznych wariantów w obrębie genu MSRB3. Badanie opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” ujawniło, że gen MSRB3 odpowiada nie tylko za typ ucha – stojące lub opadające – ale również za jego długość. Jak podkreśliła Leigh Anne Clark, autorka badania i prof. w UGA College of Veterinary Medicine, badacze skoncentrowali się wyłącznie na psach z opadającymi uszami. Mimo to w obrębie analizowanego regionu genomu wystąpiły niespodziewane różnice. – Zidentyfikowaliśmy kombinację alleli, która określa, czy pies ma uszy stojące, jak husky, czy opadające, jak cocker spaniel. Ale jest też dodatkowy allel, który decyduje o tym, czy ucho będzie krótkie, czy długie – wyjaśniła Clark. Badanie ponad 3000 psów, wilków i kojotów ujawniło genetyczną tajemnicę W badaniu przeanalizowano kod genetyczny tysięcy psów, wilków i kojotów. Dopiero taka szeroka skala umożliwiła dokładne określenie, które fragmenty DNA odpowiadają za cechy morfologiczne ucha. Odkrycie lokalizacji związanej z jego długością w obrębie genu MSRB3 zaskoczyło badaczy, ponieważ gen ten wcześniej był znany głównie z roli w różnicowaniu typu ucha oraz związków z utratą słuchu u ludzi. Inspiracją dla rozpoczęcia projektu była cocker spanielka należąca do studentki Anny Ramey. Pies posiadający wyjątkowo długie, opadające uszy skłonił badaczy do zgłębienia genetyki tej cechy. Opadające czy stojące: czemu psy mają różne uszy? Typy uszu u psów są zróżnicowane: od stojących (z ang. prick) po opadające (z ang. drop), typu guzika (z ang. button), róży (z ang. rose) czy nietoperza (z ang. bat). Każdy z nich ma swoje funkcjonalne znaczenie. Na przykład stojące uszy belgijskiego malinoisa pomagają wychwytywać dźwięki z dużych odległości, podczas gdy długie uszy beagle'a skupiają zapachy, jednocześnie izolując od hałasu z zewnątrz. Selektywna hodowla a zdrowie i wygląd psów Chociaż niektóre cechy anatomiczne psów ukształtowały się w procesie naturalnej ewolucji, wiele z nich zostało utrwalonych i uwypuklonych przez selektywną hodowlę. Ludzie, kierując się wyglądem i cechami użytkowymi, wybierali konkretne warianty genów. To właśnie wybory hodowlane doprowadziły do ogromnej różnorodności w wyglądzie psów: od kształtów uszu po wielkość ciała i długość sierści. Leigh Clark zaznacza, że choć jej laboratorium zwykle nie koncentruje się na cechach fenotypowych, nowe ustalenia mogą mieć wpływ na dalsze badania nad chorobami dziedzicznymi u psów, a przez to także dobrostan psiaków. Zrozumienie tego, które fragmenty DNA są selekcjonowane przez hodowców, pozwala lepiej analizować inne geny związane z potencjalnymi chorobami. Dzięki temu możliwe będzie opracowanie testów genetycznych, które pozwolą eliminować niekorzystne allele z psiej puli genowej. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nie powinniśmy sterylizować kundli, a rozmnażanie psów rasowych to niebezpieczny trend – tłumaczy ewolucjonistka
Każdy, kto zaopiekował się psem ze schroniska wie, że powinien swojego pupila wykastrować lub wysterylizować. To powszechne zalecenie wynika z przekonania, że w ten sposób zmniejszy się liczba bezdomnych psów. Jednak genetyczka z Uniwersytetu Gdańskiego, dr Małgorzata Pilot, alarmuje, że masowa sterylizacja mieszańców to poważny problem.
Dr Małgorzata Pilot zajmuje się genetyką ewolucyjną ssaków, m.in. wilków i psów. W rozmowie z portalem Nauka w Polsce wskazała na niepokojący trend w ewolucji psów domowych: dążenie do maksymalnego ograniczenia populacji mieszańców (tzw. kundli) poprzez ich masową sterylizację. Zjawisko to dotyczy zarówno psów bezdomnych, jak i tych posiadających właścicieli, co zdaniem badaczki może doprowadzić do nieodwracalnej utraty puli genowej mieszańców i ich całkowitego zniknięcia. Sterylizacja mieszańców – co traci biologia gatunku? Według dr Małgorzaty Pilot jest to sytuacja groźna dla gatunku, bo mieszańce nie są jedynie przypadkowym zbiorem cech różnych ras, lecz stanowią odrębną populację o ogromnej różnorodności genetycznej. To właśnie mieszańce w przeszłości stanowiły bazę dla tworzenia typów funkcjonalnych, takich jak psy pasterskie, a w konsekwencji – dzisiejszych ras. Rozmnażanie psów rasowych: zagrożenia chowu wsobnego Równolegle narasta inna szkodliwa tendencja – faworyzowanie psów rasowych. Osobniki odbiegające od wzorców rasy są zazwyczaj eliminowane z rozrodu, co drastycznie zawęża pule genowe poszczególnych ras. Prowadzi to do chowu wsobnego, czyli krzyżowania osobników zbyt blisko ze sobą spokrewnionych. W efekcie populacje psów rasowych w obrębie danego kraju charakteryzują się tak małą zmiennością, że niemal każdy osobnik jest spokrewniony z pozostałymi, co skutkuje chorobami genetycznymi. Obecnie niemal każda uznana rasa psów zmaga się z co najmniej jedną, a często wieloma typowymi dla siebie chorobami. Na co chorują psy rasowe? Badaczka wylicza szereg konkretnych przykładów. Np. buldogi angielskie są obarczone wysokim ryzykiem chorób serca, otyłości oraz problemów z oddychaniem i termoregulacją. Owczarki niemieckie mają skłonność do dysplazji stawów. Golden retrievery i bloodhoundy cierpią na choroby wzroku, a pudle zmagają się z wysokim ciśnieniem krwi. Zjawisko to dr Pilot określa jako szkodliwe dla wszystkich stron poza hodowcami. Opiekunowie muszą liczyć się z kosztami leczenia, a zwierzęta są narażone na zbędne cierpienie. Choć posiadanie drogiego psa rasowego stało się w niektórych kręgach symbolem statusu, badaczka podkreśla, że wysoka cena zakupu w żaden sposób nie gwarantuje zdrowia zwierzęcia. Zdrowy jak kundel Jednocześnie zdrowe i genetycznie silne kundle, które mogłyby być doskonałymi towarzyszami, są systematycznie eliminowane. – Nie widzę powodów, dla których zdrowym nierasowym psom, które mają właścicieli, odbiera się możliwość rozmnażania. Nie ma żadnych dowodów na to, że nierasowe psy są gorszymi towarzyszami człowieka niż psy rasowe. (…). Na pewno warto promować jako psy domowe kundelki, które często cieszą się lepszym zdrowiem – mówi Małgorzata Pilot. Pies, istota społeczna Biolożka porusza jeszcze jeden, coraz bardziej rozpowszechniony problem psów domowych: brak możliwości kontaktu z innymi psami. Podkreśla, że jest to kluczowe dla ich dobrostanu. – Psy są zwierzętami społecznymi, naturalnie żyjącymi w grupach. Natomiast obecnie większość psów domowych jest w dużej mierze pozbawiona możliwości naturalnych interakcji z przedstawicielami własnego gatunku. Ważne jest, żeby w miarę możliwości właściciele psów zapewnili swoim psom możliwość takich kontaktów społecznych – podsumowuje badaczka. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Psy uczą się słów przez podsłuchiwanie? Naukowcy zaskoczeni wynikami badań
Nowe badanie ujawnia, że niektóre psy potrafią uczyć się nazw przedmiotów wyłącznie przez podsłuchiwanie rozmów swoich właścicieli. Wyniki są porównywalne z umiejętnościami 1,5-rocznych dzieci.
Najnowsze badanie przeprowadzone przez zespół z Eötvös Loránd University (ELTE) oraz Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej (VetMedUni) rzuca nowe światło na możliwości poznawcze psów. Grupa badawcza skupiła się na wyjątkowych czworonogach, określanych jako „Gifted Word Learner” (GWL), czyli utalentowanych językowo psach potrafiących zapamiętywać nazwy setek zabawek. Do tej elitarnej grupy należą między innymi Bryn, 11-letni border collie z Wielkiej Brytanii, znający około 100 nazw zabawek, oraz Miso – 6-letni border collie z Kanady, który potrafi rozpoznać aż 200 różnych przedmiotów. Psy te zdumiewają nie tylko liczbą zapamiętanych słów, ale i sposobem, w jaki zdobywają tę wiedzę. Jak przeprowadzono eksperyment? Zespół badawczy z udziałem dr Shany Dror i dr Claudii Fugazzy przeprowadził dwa eksperymenty. W pierwszym z nich dziesięć psów z grupy GWL było uczone nazw dwóch nowych zabawek w dwóch różnych sytuacjach: Bezpośrednio: właściciele przedstawiali psom nowe zabawki i nazywali je, wchodząc z nimi w interakcję. Przez podsłuchiwanie: właściciele rozmawiali z inną osobą o zabawkach, nie zwracając się do psa. W obu przypadkach psy słyszały nazwę każdej zabawki przez łącznie osiem minut, rozłożone na kilka krótkich sesji. Następnie proszono je o przyniesienie konkretnej zabawki po usłyszeniu jej nazwy. Wyniki zaskoczyły wszystkich. Siedem z dziesięciu psów poprawnie zapamiętało nazwy nowych zabawek w obu warunkach. Skuteczność wyniosła 80% w sytuacji bezpośredniego kontaktu i aż 100% w warunku podsłuchiwania. Psy uczą się nazw przedmiotów jak 1,5-roczne maluchy Porównując zdolności psów do uczenia się przez podsłuchiwanie z umiejętnościami dzieci, naukowcy zauważyli niezwykłe podobieństwo. Dzieci w wieku około 1,5 roku potrafią zapamiętywać nowe słowa poprzez obserwację i słuchanie rozmów dorosłych – bez konieczności bezpośredniej interakcji. Psy z grupy GWL wykazały bardzo podobną zdolność. Dr Shany Dror z ELTE komentuje: „Nasze odkrycia pokazują, że procesy społeczno-poznawcze umożliwiające naukę słów poprzez podsłuchiwanie nie są wyłącznie ludzkie. W odpowiednich warunkach niektóre psy wykazują zachowania uderzająco podobne do tych obserwowanych u małych dzieci”. Psy rozumieją więcej niż myślisz: druga faza badania W drugim etapie eksperymentu naukowcy postanowili utrudnić zadanie. Tym razem właściciele pokazywali psom zabawki, następnie chowali je do pojemnika i dopiero potem wypowiadali ich nazwy – czyli wtedy, gdy psy już nie widziały obiektów. Celem było sprawdzenie, czy psy poradzą sobie z czasową separacją między widokiem obiektu a jego nazwą. View oEmbed on the source website Okazało się, że większość badanych psów mimo trudniejszych warunków nadal poprawnie kojarzyła nazwy z odpowiednimi przedmiotami. Dr Claudia Fugazza zaznacza: „Wyniki sugerują, że psy z grupy GWL potrafią elastycznie wykorzystywać różne mechanizmy do nauki nazw obiektów”. Czy twój pies też jest wyjątkowy? Naukowcy zapraszają do kontaktu Mimo że wyniki badań są imponujące, badacze podkreślają, że psy z grupy Gifted Word Learner są niezwykle rzadkie. Ich zdolności to najprawdopodobniej wynik indywidualnych predyspozycji oraz unikatowych doświadczeń życiowych. Projekt badawczy jest częścią programu Genius Dog Challenge, który ma na celu lepsze zrozumienie fenomenu GWL. Jeśli uważasz, że twój pies zna wiele nazw zabawek i wykazuje podobne zdolności, możesz skontaktować się z zespołem badawczym poprzez e-mail (geniusdogchallenge.offcial@gmail.com), Facebooka lub Instagrama. Badanie otwiera nowe kierunki w analizie zdolności poznawczych zwierząt i sugeruje, że nie tylko ludzie są w stanie uczyć się przez obserwację i słuchanie. To dowód na to, że psy – a przynajmniej niektóre z nich – mogą być znacznie bardziej inteligentne, niż do tej pory sądzono. Źródła: Science, EurekAlert
Dieta psa może mieć większy wpływ na klimat niż dieta jego opiekuna. Nowe badania nie pozostawiają wątpliwości
Badanie statystyczne naukowców z Edynburga i Exeter dowodzi, że dieta psów domowych ma znaczący wpływ na globalne ocieplenie. Analiza blisko tysiąca produktów dostępnych w Wielkiej Brytanii wykazała, że ślad węglowy karm dla psów może się różnić nawet kilkadziesiąt razy.
Artykuł, opublikowany w „Journal of Cleaner Production” dowodzi, że dieta czworonogów, zwłaszcza ta oparta na produktach typu „premium” i bogata w mięso mięśniowe, może generować większy ślad węglowy niż dieta ich właścicieli. Wpływ na środowisko szacowano na podstawie list składników i danych żywieniowych z etykiet. Przeanalizowano 996 produktów od jednego dużego detalisty. Jakie karmy dla psów są najgorsze dla środowiska? Badacze podzielili karmy na 7 kategorii: sucha; sucha roślinna; sucha bezzbożowa; mokra, mokra roślinna; mokra bezzbożowa; surowa. Wyniki pokazują ogromne zróżnicowanie: intensywność emisji gazów cieplarnianych różni się nawet 65-krotnie między produktami. Kluczowym czynnikiem jest udział mięsa najwyższej jakości, podczas gdy wykorzystanie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego zwykle wiąże się z niższymi emisjami. Karmy mokre, surowe i bezzbożowe mają przeciętnie wyższe oddziaływania niż najpopularniejsze karmy suche, natomiast karmy roślinne – najniższe. Według brytyjskich badaczy produkcja składników do karm w Wielkiej Brytanii odpowiada za około 1% całkowitej emisji gazów cieplarnianych w tym kraju. Oszacowali też, że gdyby psy na całym świecie były żywione według standardów brytyjskich, generowane emisje mogłyby stanowić ponad połowę tych, które powstają rocznie w wyniku spalania paliwa przez komercyjne linie lotnicze. Mięso wysokiej jakości: dobre dla psów, ale generuje największe emisje Fakt, że przemysł mięsny, szczególnie produkcja wołowiny, odpowiada za solidną część globalnych emisji gazów cieplarnianych napędzających zmiany klimatyczne, jest już powszechnie znany. Trudno więc się dziwić wynikom badania Brytyjczyków. Zgodnie z oczekiwaniami wykazali, że to właśnie najwyższej jakości mięso mięśniowe, które mogłoby trafić na stoły ludzi przyczynia się do większego śladu węglowego karm dla psów. Szczególnie w przypadku karm mokrych i surowych. Dobro psa czy dobro planety? Dylematy opiekunów i błędy producentów John Harvey, główny autor badania, zauważa, że wielu właścicieli psów zmaga się z dylematem: z jednej strony rozumieją, że psy są mięsożercami, z drugiej zaś chcą chronić planetę. Ta troska wcale nie jest łatwa, bo oznaczanie produktów dla zwierząt (także w Polsce) podlega mniej restrykcyjnym przepisom. Na etykietach często widzimy niewiele mówiące składniki, np. „produkty pochodzenia zwierzęcego”. Naukowcy apelują do producentów o większą transparentność i lepsze etykietowanie, aby konsumenci mogli bardziej świadomie wybierać produkty. Właściciele psów chcący ograniczyć swój wpływ na środowisko powinni szukać karm wykorzystujących mięso niższej klasy oraz np. organy, wnętrzności, wymiona czy inne części tuszy nie wykorzystywane w produkcji dla ludzi. Źródło: Journal of Cleaner Production Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Celebryci klonują dziś swoje zwierzęta. Eksperci ostrzegają przed ukrytymi zagrożeniami
Nasze relacje z domowymi zwierzętami są bardzo silne. Standardem staje się traktowanie domowych czworonogów jak członków rodziny. Jednak psy i koty żyją znacznie krócej niż ludzie, a utrata zwierzęcia jest traumatycznym doświadczeniem. Nic dziwnego, że są ludzie, którzy potrafią zapłacić 50 tysięcy dolarów i więcej, by otrzymać kopię swojego czworonoga. Tylko czy sklonowane zwierzę jest tym samym osobnikiem, czy jednak kimś innym?
Badania wykazują, że im silniejsza jest więź łącząca człowieka ze zwierzęciem, tym dłuższa i bardziej bolesna jest żałoba po jego stracie. Poczucie straty wzrasta, gdy zwierzę odchodzi gwałtownie, w tragicznych okolicznościach lub gdy właściciel za późno zdecydował się poddać cierpiącego pupila eutanazji. Część analiz pokazuje, że żałoba po czworonogu jest niemal tak nasilona, jak ta po bliskim człowieku. Dlatego wielu ludzi stara się temu zaradzić. W sukurs przychodzi im zaawansowana biologia w służbie komercyjnych usług klonowania. Owieczka Dolly Wbrew powszechnej opinii, procedury klonowania nie rozpoczęły się narodzin owcy Dolly, co miało miejsce w 1997 roku. Wykorzystanie transferu jądrowego w celu sklonowania organizmu jako pierwszy zaproponował w 1938 roku Hans Spemann. Jednak pierwszy prawdziwy sukces w tej dziedzinie należy przypisać brytyjskiemu biologowi i laureatowi Nagrody Nobla Johnowi B. Gurdonowi, który w latach 1958–1962 skutecznie sklonował żabę szponiastą. Do dziś udało się sklonować wiele gatunków, w tym myszy, fretki, owce, konie, psy, bydło i koty. Tylko czym tak naprawdę jest klonowanie? W sensie potocznym jest to stworzenie kopii z oryginału. Natomiast klonowanie organizmów oznacza procedurę otrzymywania organizmów o takiej samej informacji genetycznej, z reguły poprzez procedurę transferu jądra z komórki somatycznej do komórki jajowej pozbawionej uprzednio jądra. Takie jajo musi zostać przeniesione do macicy surogatki, która donosi ciążę i urodzi w pełni rozwinięty organizm. Chociaż biolodzy eksperymentują z klonowaniem zwierząt od niemal wieku, postępy są powolne. Nawet dziś skuteczność klonowania wynosi około 16%. Wieczne życie pupila Coraz więcej zamożnych osób decyduje się na procedurę sklonowania swojego zmarłego pupila. Plotka głosi, że zdecydowała się na to m.in. Barbara Streisand, jednak lista musi być znacznie dłuższa. Na świecie działa przynajmniej kilkadziesiąt firm parających się klonowaniem zwierząt domowych. Jedną z największych jest amerykański ViaGen, który reklamuje się sloganem: „Bo niektóre więzi są zbyt silne, by pozostawić je przypadkowi. A niektóre życia zasługują na to, by przeżyć je jeszcze raz”. Według strony internetowej firmy, ma ona doświadczenie w klonowaniu 15 gatunków zwierząt i chwali się skutecznością sięgającą 80%. Na stronie można znaleźć też poradnik wyjaśniający jak przygotować się do procesu. Koszty? Od 50 tysięcy dolarów, czyli ponad 182 tys. złotych w górę. Tylko czy za te pieniądze naprawdę powróci w nowym, zdrowym ciele nasz ukochany zwierzak? Niestety, nie. Kopia, nie oryginał Istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że sklonowany pupil będzie zupełnie inny od oryginału – pod względem osobowości, zachowania, a nawet wyglądu. Bo choć klony są genetycznie identyczne, to zachowania zwierzęcia nie da się skopiować. Osobowość zależy nie tylko od genów, ale także od doświadczeń życiowych i środowiska, które wpływają na to, jak geny są aktywowane. A tych nie jesteśmy w stanie odtworzyć. Również wygląd klonów może różnić się od oryginału, ponieważ wszystko zależy tu od ekspresji genów. Na przykład dawca genetyczny pierwszego sklonowanego kota, „CC”, był trójkolorowy, ale klon miał brązową sierść. Proces klonowania wymaga też pozyskania komórek jajowych od samic, co wymaga stymulacji hormonalnej oraz zabiegów chirurgicznych. Również ciąża i poród mogą być dla surogatek problematyczne – częste są poronienia, wady rozwojowe czy śmierć młodych. Sklonowane zwierzęta mogą też mieć problemy zdrowotne. Jedno z badań wykazało, że 48% sklonowanych prosiąt zmarło w ciągu pierwszego miesiąca życia. W przypadku klonowanych krów obserwowano problemy układu mięśniowo-szkieletowego. Może więc zamiast klonować zwierzęcego przyjaciela po prostu cieszyć się każdym wspólnym dniem? A osieroconą miłość przelać na kolejne zwierzę? Tak wiele z nich potrzebuje przecież bezpiecznego domu i kochających ludzi. Źródło: ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dlaczego psy zakopują jedzenie i przedmioty? To naturalne zachowanie – ale coś innego niż na przykład u wiewiórek
Twój pies upycha ulubioną zabawkę pod poduszką lub zakopuje gryzak w ogrodzie? To zachowanie starsze niż sam gatunek – sięga instynktów dzikich psich przodków. I wcale nie oznacza robienia zapasów „na czarną godzinę”.
Psy często i w różny sposób „zakopują” swoje zasoby – mogą to być zabawki, gryzaki, czy jedzenie. Takie zachowanie nie występuje u wszystkich psów, objawia się też z różną intensywnością. To tzw. caching, czyli ukrywanie zasobów na później. Według biologów nie wynika z lęku przed brakiem jedzenia, lecz z głęboko zakorzenionych, instynktownych zachowań. Jak chowają wiewiórki, a jak wilki? U ssaków, a także ptaków, caching występuje całkiem często. Temu zachowaniu przyjrzała się biolożka i specjalistka od dobrostanu zwierząt, Mia Cobb, z Uniwersytetu w Melbourne. Opisuje dwa typy tego zachowania: tzw. larder hoarding, polegający na gromadzeniu dużych zapasów w jednym lub dwóch miejscach (np. u wiewiórek), oraz scatter hoarding, czyli rozpraszanie małych ilości w wielu lokalizacjach. To właśnie ten drugi sposób występuje u psowatych, m.in. u lisów i wilków. Czemu ma służyć? Zabezpieczeniu nadmiaru jedzenia. Duża ofiara, której zwierzęta nie były w stanie zjeść naraz, w ten sposób się nie zmarnuje i zostanie – przy odrobinie szczęścia – ukryta przed konkurentami. Dlaczego psy wciąż zakopują zasoby? Współczesne, udomowione psy wciąż to robią, mimo że już nie muszą walczyć o przetrwanie. Węch i pamięć przestrzenna pozostały ich mocnymi stronami. Jeśli pies coś „zakopuje” nie oznacza to, że „martwi się” o przyszłość – to głęboko zakorzeniony instynkt. Chowanie częściej obserwuje się u psów, które doświadczyły głodu lub silnego stresu, a także u ras o predyspozycjach łowieckich, jak teriery czy gończe. Nie ma więc powodu, by traktować to zachowanie jako problem. Wiele psich zachowań, które uznajemy za kłopotliwe (także np. kopanie) jest dla nich całkowicie naturalne. Gdy pies starannie chowa kość lub zabawkę, po prostu kieruje się naturalnym, instynktownym mechanizmem, który przypomina o jego dzikich korzeniach. Spełnienie naturalnej potrzeby W niektórych sytuacjach jednak skłonność do chowania może stać się niewygodna, jeśli pies przy okazji np. brudzi w domu. Warto wtedy zastanowić się nad przyczyną. Naszą rolą jest zapewnienie psu możliwości realizowania potrzeb: ruchu, kontaktów społecznych i stymulacji umysłowej. W zaspokojeniu naturalnej potrzeby węszenia i skanowania środowiska pomagają np. maty węchowe i interaktywne zabawki, które angażują psa w poszukiwanie i „rozwiązywanie problemów”, zmniejszając nudę i napięcie. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Przebadano genom psa, który ocalił chore dzieci na Alasce. Balto nie był zwykłym husky
Sto lat temu miasteczku Nome na Alasce groziła epidemia błonicy. Jedyną szansą na ocalenie było lekarstwo dostarczone przez zaprzęgi psów. Bohaterem tej niezwykłej sztafety został syberyjski husky Balto. Teraz naukowcy zbadali jego genom, by sprawdzić, czym różnił się od współczesnych przedstawicieli rasy.
W tym artykule: Gonitwa przez śnieg i mróz, by uratować dzieci Bohaterski pies Balto Geny psa-zwycięzcy Jeden z eksponatów w Muzeum Historii Naturalnej w Clevelend to średniej wielkości włochaty pies. Choć jest opisany jako husky syberyjski, na pierwszy rzut oka mocno różni się od współczesnych psów tej rasy. Jest masywnie zbudowany. Ma dość krótkie nogi i bardzo gęste, długie futro. Tak właśnie wyglądały alaskańskie husky sto lat temu. Wypchane zwierzę w muzeum w Clevelend to Balto – słynny pies, który doczekał się książek i filmów na swój temat. Balto był jednym z bohaterów tzw. Wielkiego Wyścigu Miłosierdzia (ang. Great Race of Mercy) z 1925 roku. Tak naprawdę nie był to wyścig, ale sztafeta psich zaprzęgów. Jej celem było jak najszybsze dowiezienie do miejscowości Nome lekarstwa dla umierających na błonicę dzieci. Gonitwa przez śnieg i mróz, by uratować dzieci Nome leży na zachodnim krańcu Alaski. Dziś ma ok. 4 tys. mieszkańców. Sto lat temu, w czasie gorączki złota, miejscowość była pięć razy większa. Zamieszkiwali ją głównie górnicy z rodzinami i rdzenni mieszkańcy Alaski. W grudniu 1924 roku i styczniu 1925 roku do miejscowego szpitala zaczęli zgłaszać się rodzice z chorymi dziećmi. Okazało się, że najmłodszych mieszkańców Nome zaatakowała błonica – śmiertelnie niebezpieczna, bakteryjna choroba zakaźna. Szpital musiał sprowadzić serum. Jednak najbliższym miejscem, gdzie znajdowała się antytoksyna przeciwko błonicy było Anchorage, odległe o 1600 km. Zima tamtego roku była tak mroźna, że lot samolotem okazał się niemożliwy. Paczkę z lekarstwem wysłano pociągiem do miasteczka Nenana. Pozostałe prawie 1100 km trzeba było pokonać psimi zaprzęgami. W sztafecie wzięło udział 20 maszerów – czyli przewodników psich zaprzęgów – i 150 psów. Niektórzy z maszerów musieli radzić sobie z zawieją i temperaturami sięgającymi kilkudziesięciu stopni poniżej zera. Mimo to całą trasę udało się pokonać zaledwie w pięć i pół dnia. Bohaterski pies Balto Ostatni odcinek – z Bluff do Nome – liczył 85 km. Pokonał go maszer Gunnar Kaasen. Na lidera psiego zaprzęgu wybrał psa o imieniu Balto, należącego do organizatora sztafety Leonharda Seppali. Była to zaskakująca i dyskutowana później decyzja, ponieważ Balto nigdy wcześniej nie przewodził psiemu zaprzęgowi. Poradził sobie jednak. To właśnie jego zaprzęg 2 lutego o godz. 5.30 rano dotarł szczęśliwie do Nome. Dzięki przywiezionemu lekarstwu udało się zapobiec wybuchowi epidemii. Balto został po tym gwiazdą. W tym samym roku, w grudniu, odsłonięto jego pomnik w nowojorskim Central Parku. Pies był przy tym obecny. Niestety, nie można było go rozmnożyć, ponieważ był wykastrowany. Ostatnie lata życia spędził w zoo w Clevelend. Zmarł w wieku 14 lat, a jego wypreparowane zwłoki trafiły do muzeum. Geny psa-zwycięzcy Okazało się to bardzo przydatne naukowo. Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego z Santa Cruz (UCSC) wykorzystali eksponat z muzeum, by uzyskać próbkę DNA Balto. Dzięki temu mogli przeprowadzić badania genomu. Na tej podstawie określili, jak bardzo psy pociągowe sprzed stulecia różnią się od ich odpowiedników żyjących współcześnie. Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej Psy wcale nie postrzegają świata wyłącznie w odcieniach szarości, jak do niedawna sądzono. Widzą również kolory, choć tylko dwa. Jak widzi pies? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-widzi-pies-i-co-dostrzega-nasze-czworonogi-ogladaja-swiat-z-perspektywy-zupelnie-roznej-od-ludzkiej-fot-getty-images-d84f932.jpg" width="938" height="570" alt="Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej (fot. Getty Images)" title="Jak widzi pies i co dostrzega? Nasze czworonogi oglądają świat z perspektywy zupełnie różnej od ludzkiej (fot. Getty Images)" /> Badania z zakresu genomiki porównawczej wykazały, że dawne psy zaprzęgowe, których przedstawicielem był Balto, były bardziej zróżnicowane genetycznie niż współczesne rasy. Balto różnił się zarówno od dzisiejszych husky syberyjskich (z którymi ma najwięcej wspólnych genów), jak i od współczesnych psów zaprzęgowych hodowanych na Alasce. W jaki sposób? Był zdrowszy i lepiej przystosowany do życia w trudnych warunkach. Naukowcy wykryli, że miał inne niż współczesne psy warianty genów związanych z wagą, koordynacją, rozwojem ścięgien czy grubością skóry. Czyli z cechami ważnymi dla zwierzęcia hodowanego po to, by było jak najsprawniejszym psem zaprzęgowym. Naukowcy odkryli też, że Balto miał geny pozwalające mu lepiej trawić skrobię niż inne psy z tamtej epoki. – To bardzo interesujące śledzić ewolucję psów takich jak Balto – mówi Katherine Moon, pierwsza autorka pracy o genach Balto opublikowanej w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science”. – Nawet jeśli badania sięgają zaledwie sto lat wstecz – dodaje. Źródła: phys.org, Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Sekrety psiego umysłu i ciała, czyli ciekawostki o psach. Znasz je wszystkie?
Dla wielu ludzi pies jest kimś więcej niż tylko zwierzęciem. To wierny towarzysz, a wręcz członek rodziny. Rozmerdany ogon i ufne spojrzenie tego zwierzęcia stały się uniwersalnym symbolem bezwarunkowej lojalności i miłości. Ale czy naprawdę dobrze znamy stworzenie, z którym dzielimy nasze domy? Poniżej wymieniamy najbardziej intrygujące ciekawostki o psach.
Spis treści: Związek trwający od kilkudziesięciu tysięcy lat Pies postrzega świat inaczej niż człowiek Psi umysł, czyli inteligencja, emocje i sny czworonogów Sekrety psiego ciała Zanim pies stał się nieodłącznym elementem ludzkiego życia, jego przodkowie przemierzali surowe krajobrazy epoki lodowcowej. Proces udomowienia, który dał początek tej niezwykłej międzygatunkowej przyjaźni, nie był jednorazowym aktem, lecz czymś w rodzaju długiej podróży ewolucyjnej. Związek trwający od kilkudziesięciu tysięcy lat Naukowcy szacują, że proces ten rozpoczął się 20000–40000 lat temu, choć dokładne miejsce i czas wciąż pozostają przedmiotem ożywionej debaty naukowej. Dominująca teoria wskazuje, że nie był to podbój, a pakt zawarty z korzyścią dla obu stron. Odważniejsze i mniej płochliwe wilki zaczęły zbliżać się do ludzkich obozowisk, przyciągane resztkami pożywienia. Ludzie z kolei szybko dostrzegli korzyści płynące z obecności tych czujnych zwierząt. Stanowiły one żywy system wczesnego ostrzegania przed drapieżnikami i nieocenioną pomoc w polowaniach. Ten sojusz, oparty na wzajemnym zaufaniu i korzyściach, ukształtował nie tylko ewolucję psa, ale również wpłynął na rozwój ludzkich społeczeństw. To właśnie ta pierwotna relacja partnerska, nie dominacja, wyjaśnia, dlaczego dzisiejsza więź z psem jest tak głęboka i instynktowna. Ślady tego wyjątkowego statusu odnajdujemy w starożytnych cywilizacjach. W Egipcie psy były czczone jako święte zwierzęta i strażnicy, a ich śmierć stanowiła ogromną stratę. Jak wskazują historyczne źródła, po odejściu psa właściciele golili brwi, smarowali włosy błotem i przez wiele dni głośno go opłakiwali. Wskazuje to, że już tysiące lat temu między ludźmi a psami występowała silna więź. Pies postrzega świat inaczej niż człowiek Mimo że zajmujemy tę samą przestrzeń, to świat widziany przez psa jest skrajnie odmienny od tego, który my widzimy. To, co dla nas pozostaje niewidoczne, niesłyszalne i niewyczuwalne, dla psa stanowi bogaty zestaw informacji, tworzący zupełnie inny obraz rzeczywistości. Potęga psiego węchu O ile dla nas, ludzi, głównym narzędziem poznawania świata są oczy, dla psa tę rolę spełnia nos. Zdolności węchowe tych zwierząt są tak zaawansowane, że pozwalają im „widzieć” otoczenie za pomocą zapachów. Ta unikatowa zdolność jest rezultatem niezwykłej anatomii psiego nosa. Dowiedziono, że organ ten jest wyposażony w około 300 milionów receptorów węchowych. Dla porównania, ludzki nos ma ich zaledwie 5–6 milionów. Co więcej, część mózgu psa, która odpowiada za analizę zapachów, jest około 40-krotnie większa (proporcjonalnie do rozmiaru mózgu) niż u człowieka. Nos zdrowego psa jest stale wilgotny, dzięki wydzielinie z gruczołów śluzowych. To pozwala skutecznie wyłapywać i „przyklejać” cząsteczki zapachowe. Powietrze wpadające do nozdrzy rozdziela się na dwa strumienie. Jeden trafia do płuc w celu oddychania, a drugi jest kierowany do specjalnej komory przeznaczonej wyłącznie do analizy zapachów. Dodatkowo, psy posiadają narząd lemieszowo-nosowy (organ Jacobsona), umieszczony w podniebieniu, który pozwala im wykrywać feromony i inne sygnały chemiczne, całkowicie niedostępne dla ludzkiej percepcji. To wszystko sprawia, że psy potrafią skutecznie wykrywać materiały wybuchowe, narkotyki, a nawet subtelne zmiany chemiczne w ludzkim ciele, sygnalizujące choroby. Ich pamięć węchowa jest równie imponująca. Zwierzęta te potrafią zapamiętywać i rozróżniać około 600 tys. zapachów. Symfonia niesłyszalnych dźwięków Psi słuch jest równie wyspecjalizowany, co węch. Sympatyczne czworonogi słyszą w znacznie szerszym zakresie częstotliwości, sięgającym od 40 do 60000 Hz, co pozwala im odbierać ultradźwięki. To właśnie ta wrażliwość sprawia, że niektóre hałasy, jak choćby te, które powstają podczas burzy, mogą być dla nich fizycznie bolesne. Równie imponująca jest ich zdolność do lokalizacji źródła dźwięku. Psy reagują niemal natychmiastowo. Zajmuje im to zaledwie 0,06 sekundy. Mało tego, potrafią usłyszeć odgłosy z czterokrotnie większej odległości niż człowiek. To zasługa niezwykłej anatomii. Każdym uchem steruje aż 18 precyzyjnych mięśni, co pozwala im poruszać małżowinami niezależnie od siebie i używać ich jak precyzyjnych „radarów”. Dla porównania, ludzkim uchem steruje zaledwie 6 mięśni. Otoczenie widziane psimi oczami Wzrok nie stanowi dominującego zmysłu psa, jednak należy podkreślić, że również jest doskonale przystosowany do jego potrzeb. Wbrew obiegowej opinii, psy nie widzą świata w czerni i bieli. Ich wzrok jest dichromatyczny. Oznacza to, że postrzegają barwy w ograniczonym spektrum, głównie w odcieniach koloru żółtego i niebieskiego. Mają natomiast trudności z odróżnieniem czerwieni od zieleni, bo w ich oczach nie ma czopków reagujących na fale długie. Warto jednak wspomnieć, że psie oczy mają inne zalety. Dzięki umieszczonej za siatkówką błonie odblaskowej, czworonogi widzą znacznie lepiej w warunkach słabego oświetlenia. Ich wzrok jest także niezwykle wyczulony na ruch, co jest ewolucyjną spuścizną po drapieżnych przodkach. Człowiek stojący nieruchomo w oddali pozostaje dla psa niemal niewidoczny. Wystarczy jednak najmniejszy ruch, jak choćby machnięcie ręką, żeby wywołać natychmiastową reakcję. Psi umysł, czyli inteligencja, emocje i sny czworonogów Wewnętrzny świat psa jest równie fascynujący co jego zmysły. Badania naukowe coraz śmielej zaglądają w głąb psiego umysłu, odkrywając złożone życie emocjonalne, zaskakujące zdolności poznawcze i tajemnice, które kryją się w ich snach. Psy odczuwają empatię Z całą pewnością żaden opiekun psa nie ma najmniejszych wątpliwości, że jego ulubieniec jest prawdziwym mistrzem w odczytywaniu ludzkich emocji. Psiaki niezwykle uważnie obserwują mowę ludzkiego ciała, mimikę i ton głosu. Badania przeprowadzone z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego wykazały, że obszary w korze skroniowej psów reagują na nacechowane emocjonalnie ludzkie dźwięki, takie jak śmiech czy płacz, w sposób podobny do ludzkiego mózgu. Kiedy opiekun jest smutny lub płacze, w psim organizmie zachodzą mierzalne zmiany fizjologiczne – wzrasta stężenie kortyzolu, a akcja serca przyspiesza. Mało tego, badania dowodzą, że psy nie tylko biernie reagują na nasz smutek, ale aktywnie starają się nas pocieszyć. W tym celu są w stanie pokonać nawet fizyczne przeszkody, byle tylko dotrzeć do cierpiącego opiekuna. Choć wciąż trwa debata, czy jest to prawdziwa empatia, czy raczej „zarażanie emocjonalne” (czyli instynktowne przejmowanie nastroju), nie ulega wątpliwości, że więź ta ma głębokie podłoże biologiczne. Nasz stan emocjonalny dosłownie zmienia chemię ciała naszego psa. W krainie psich snów Chyba każdy psi opiekun zauważył, że jego pupil od czasu do czasu przebiera łapami, porusza wargami lub cicho popiskuje podczas snu. To oznaka, że w psiej głowie właśnie odbywa się senna projekcja. Podobnie jak ludzie, psy przechodzą przez fazę snu REM, podczas której mózg jest aktywny i najczęściej pojawiają się marzenia senne. Naukowcy sugerują, że treść tych snów jest odzwierciedleniem ich codziennych doświadczeń. Śnią więc o tym, co znają, kochają i czego się boją. Co ciekawe, istnieje przypuszczenie, że rasy psów mogą mieć wpływ na tematykę sennych marzeń. Pies myśliwski może częściej śnić o tropieniu zwierzyny, podczas gdy pies pasterski o zagadnieniu owiec. Psy mogą również doświadczać koszmarów sennych, zwłaszcza jeżeli w ich życiu pojawiły się stresujące lub traumatyczne wydarzenia. Zdolności poznawcze psów Naukowcy są zdania, że przeciętny pies reprezentuje poziom intelektualny porównywalny do dwuletniego dziecka. Czworonogi są w stanie zrozumieć od 150 do 250 słów, poleceń i gestów. Fakt ten potwierdza ich zdolność do nauki. Co więcej, psy dysponują podstawowymi umiejętnościami matematycznymi. Potrafią liczyć (najczęściej do czterech) i są w stanie wychwytywać proste błędy. Dla przykładu, gdy w misce znajduje się mniej smakołyków niż się spodziewały, dostrzegą to. Abstrakcyjna koncepcja czasu pozostaje dla nich niezrozumiała, jednak ich życie reguluje precyzyjny wewnętrzny zegar biologiczny. Potrafią przewidzieć pory karmienia, spacerów czy powrotu właściciela z pracy. Najprawdopodobniej jest to zasługą obserwacji codziennych rutyn. Sekrety psiego ciała Ludzkie ciało ma wiele unikatowych cech, jak choćby niepowtarzalny odcisk palca lub wzór siatkówki. Warto wspomnieć, że także psiaki mają swój „biometryczny dowód osobisty”. Mowa o odcisku nosa, gdzie układ bruzd i zmarszczek jest tak samo unikatowy, jak ludzkie linie papilarne. W niektórych krajach, jak choćby w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Korei Południowej, odciski nosa są oficjalnie używane do identyfikacji czworonogów. W powszechnej opinii funkcjonuje przekonanie, według którego psy nie pocą się. To prawda, ale tylko częściowo. U psów głównym mechanizmem termoregulacji jest dyszenie. Jednak na opuszkach łap mają gruczoły potowe podobne do ludzkich. Należy jednak podkreślić, że chronią one jedynie przegrzaniem lokalnym i nie służą do chłodzenia całego organizmu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czy psy mogą mieć autyzm? Neuroróżnorodność to domena nie tylko ludzi
Jesteśmy coraz bardziej świadomi tego, jak bardzo możemy się od siebie różnić – jako ludzie. Zwracamy uwagę na diagnozy ADHD czy autyzmu i uczymy się, jak budować zróżnicowaną społeczność. Naukowcy zwracają jednak uwagę, że neuroróżnorodność może nie być przywilejem wyłącznie ludzi, a zwierzęta także mogą odmiennie doświadczać świata.
Wiemy, że zwierzęta potrafią mieć od siebie skrajnie odmienne charaktery – nawet w obrębie jednego miotu. Naukowcy pochylający się nad sprawą funkcjonowania ich mózgów wysnuwają hipotezę, że może wynikać to m.in. z neuroróżnorodności. Czy psy mogą być autystyczne? Czym jest neuroróżnorodność? Neuroróżnorodność to zróżnicowanie w zachowaniu ludzi i funkcjonowaniu ich mózgów. Jest wynikiem chemicznych różnic w naszych „komputerach pokładowych”, które sprawiają, że inaczej przetwarzamy otaczający nas świat i reagujemy na bodźce. Najbardziej znanymi przykładami neuroróżnorodności jest np. ADHD czy autyzm. Nawet u ludzi występuje jednak problem z jej diagnozowaniem, a co dopiero u zwierząt. Te nie potrafią nam powiedzieć, jak postrzegają świat ani odpowiedzieć na typowe pytania diagnostyczne. Możemy opisać zachowanie zwierząt jedynie przez pryzmat własnego rozumienia: np. określając je jako impulsywne czy ze skłonnościami do izolacji. Jednak w przypadku niektórych ras może być to typowe zachowanie. Jak więc określić, co jest neuroróżnorodne? Czy zwierzęta mogą być autystyczne? Naukowcy opracowali zwierzęce modele autyzmu, by pomóc sobie zrozumieć czynnik związane ze zwiększonym ryzykiem neuroróżnorodności, a dzięki temu opracować potencjalne wsparcie terapeutyczne. Modele te powstały na podstawie selektywnie dobranych zwierząt i mogą nie w pełni odzwierciedlać typową różnorodność populacji, ale pomagają zrozumieć biologiczne podstawy m.in. autyzmu. Co się okazało? Niektóre psy rasy beagle mają w genach mutację Shank3, która u ludzi jest powiązana z autyzmem i często charakteryzuje się trudnościami w interakcjach społecznych. Beagle z tą mutacją również wykazują słabą chęć do kontaktu z ludźmi. Wykazują również mniejsze sprzężenie neuronalne, czyli efekt, który u ludzi tworzy się podczas rozmowy z drugim człowiekiem czy opowiadania historii. Badania z 2024 roku dowiodły, że psy doświadczają podobnego efektu, gdy patrzą ludziom w oczy. Należy jednak pamiętać, że w rozwój mózgu i zachowania zaangażowanych jest wiele różnych czynników, a niektóre beagle są tylko przykładem tego, jakie mechanizmy mogą zachodzić w mózgach zwierząt. Co zwierzęca neuroróżnorodność mówi o nas samych? Badania nad genem Shank3 u psów dostarczyły również wskazówek na temat potencjalnych interwencji medycznych wspomagających leczenie autyzmu u ludzi. Psom z mutacją Shank3 podano pojedynczą dawkę psychodelicznego narkotyku LSD . Zaowocowało to zwiększoną uwagą i wzmocnionym sprzężeniem neuronalnym z ludźmi w ciągu pięciu dni. Modele zwierzęce mogą więc pomóc nam zrozumieć ukryte różnice w funkcjonowaniu mózgów osób neuroróżnorodnych. Dowody sugerują, że podobnie jak my, zwierzęta mogą inaczej doświadczać świata i na niego reagować. Częściowo wynika to z naturalnych różnic osobowości, ale jest również prawdopodobne, że niektóre z naszych zwierząt domowych mają odmienne struktury i chemię mózgu. Pamiętajmy o tym podczas ich szkolenia czy codziennej opieki. Źródła: The Conversation, Journal of Veterinary Behavior Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przełomowe odkrycie dotyczące psów. Znacząco się różniły od siebie na długo przed współczesną hodowlą
Przełomowe badania obalają popularny mit. Przez lata sądzono, że spektakularna różnorodność psów – od malutkich chihuahua po ogromne dogi niemieckie – jest wynikiem intensywnych hodowli rozpoczętych zaledwie 200 lat temu. Tymczasem różnorodność czworonogów odnotowano już wiele tysięcy lat temu.
Psy to nie tylko ukochane zwierzęta domowe, ale również wielka zagadka dla badaczy przeszłości. Archeolodzy od lat próbują ustalić, kiedy doszło do udomowienia wilka i od kiedy czworonogi na stałe związały się z ludźmi. Szacunki są różne: od 30 do kilkunastu tysięcy lat. Inne zagadnienie dotyczy tego, kiedy psy stały się różnorodne, czyli jak bardzo różniły się budową. Do tej pory uważano, że wyjątkowy zakres zróżnicowania fizycznego, jaki wykazują psy domowe (np. różnice w kształcie czaszki i rozmiarze ciała), jest głównie wynikiem intensywnej selekcji i hodowli, która rozpoczęła się w ciągu ostatnich 200–300 lat. Nowe międzynarodowe badanie ukazało to zagadnienie w nowym świetle. Opublikowano je na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science”. Przełomowa inwentaryzacja 3D Badacze z Uniwersytetu Exeter i francuskiego CNRS przeprowadzili najbardziej wszechstronną analizę czaszek psowatych w historii – pod lupę wzięto ich blisko 650. Zbadano okazy z okresu od plejstocenu aż po czasy współczesne, włączając w to wilki, wczesne okazy archeologiczne, współczesne rasy oraz psy uliczne. Kluczem do sukcesu okazała się technologia. Zespół międzynarodowych ekspertów stworzył cyfrowe modele 3D każdej czaszki. Używając precyzyjnej metody zwanej morfometrią geometryczną, uczeni byli w stanie zmierzyć nawet subtelne różnice w rozmiarze i kształcie czaszek. Kiedy psy zaczęły się zmieniać? Ustalenia były jednoznaczne: zróżnicowanie psów jest znacznie starsze, niż się wydawało. Najwcześniejszy okaz sklasyfikowany jako pies domowy w tej analizie pochodzi z mezolitycznego stanowiska Veretye w Rosji, datowanego na około 11 000 lat. Niedługo później, około 8200 lat temu, zmienność kształtu czaszki zaczęła gwałtownie rosnąć. – Te wyniki podkreślają głęboką historię naszej relacji z psami. Różnorodność wśród psów to nie tylko zasługa hodowców z epoki wiktoriańskiej, ale dziedzictwo tysięcy lat koewolucji z ludzkimi społecznościami – powiedziała współautorka artykułu, dr Carly Ameen z Wydziału Archeologii i Historii Uniwersytetu Exeter. Współczesne psy wykazują bardziej ekstremalne różnice w morfologii – wystarczy spojrzeć na buldogi krótkopyskie i borzoje – których nie ma we wczesnych okazach archeologicznych. Jak dodaje dr Allowen Evin z Instytutut Nauk Ewolucyjnych CNRS we Francji, różnorodność wśród psów była duża już w neolicie – dwukrotnie większa niż w przypadku okazów plejstoceńskich. Stanowiła już połowę zakresu obserwowanego u współczesnych psów. Przyczyny wczesnego różnicowania psów Wczesna różnorodność morfologiczna czworonogów odzwierciedlała ich różnorodne role w pierwszych społeczeństwach ludzkich. Psy były pomocne w czasie polowania, wypasu zwierząt, jako towarzysze, a także w specyficznych ekologicznych i kulturowych kontekstach. W ocenie badaczy, te zadania i różnice w diecie wywołały szybką selekcję. Warto jednak zaznaczyć, że początki udomowienia wciąż pozostają tajemnicą. Żaden z przebadanych okazów z późnego plejstocenu, które wcześniej uważano za „protopsy”, nie wykazywał cech czaszki udomowionych psów. – Najwcześniejsze fazy udomowienia psów są wciąż niejasne, a pierwsze psy nadal pozostają poza naszym zasięgiem. Jednak obecnie możemy z całą pewnością stwierdzić, że po pojawieniu się psów szybko uległy one dywersyfikacji. Ich wczesna różnorodność odzwierciedla zarówno naturalne presje ekologiczne, jak i głęboki wpływ życia u boku ludzi – konkluduje prof. Greger Larson z Uniwersytetu Oksfordzkiego, który również uczestniczył w najnowszych badaniach. Źródło: Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zwierzęta w służbie niepodległości. Jak psy, konie i gołębie pomagały Polakom w walce?
Walka o niepodległość Polski to nie tylko bohaterstwo żołnierzy i konspiratorów. W cieniu wielkich bitew, na liniach frontu i w obozach wojskowych, służyły również zwierzęta – psy, konie i gołębie, które niosły pomoc, ratowały życie i przekazywały wiadomości. Ich lojalność i odwaga sprawiły, że stały się cichymi bohaterami polskiej wolności.
Historia odzyskania przez Polskę niepodległości zapisała się nazwiskami wielkich dowódców i żołnierzy. Jednak w cieniu tych postaci pozostali ci, którzy nie nosili mundurów, lecz równie wiernie służyli ojczyźnie. Zwierzęta – od wiernych psów, po konie artyleryjskie i gołębie pocztowe – odegrały w tym procesie rolę znacznie większą, niż mogłoby się wydawać. W czasie wojen i powstań pomagały w łączności, transporcie, ratownictwie, a często także w podtrzymywaniu ducha walczących. Dziś, wspominając drogi do niepodległości, warto przypomnieć również te istoty, które z oddaniem towarzyszyły polskim żołnierzom w najtrudniejszych chwilach. Gołębie pocztowe w służbie Polski Podczas trwającego od września 1914 do marca 1915 oblężenia Twierdzy Przemyśl, gdy radiowe szyfry armii austro-węgierskiej zostały złamane, a łączność z dowództwem w Wiedniu praktycznie przestała istnieć, obrońcy musieli sięgnąć po alternatywne sposoby przekazywania informacji. W tej dramatycznej sytuacji nieocenioną rolę odegrały gołębie pocztowe – wysyłane z murów twierdzy i okolicznych punktów kontaktowych, przenosiły meldunki o położeniu wojsk i sytuacji na froncie. Jak podkreślają historycy, to właśnie dzięki nim udało się utrzymać łączność, mimo głodu, wysadzanych fortów i narastającego chaosu oblężenia. Chociaż twierdza ostatecznie upadła, wiadomości, które dotarły do sztabu, pozwalały lepiej koordynować działania i podtrzymywały morale obrońców. Choć w latach 1914–1915 formalnie Polska nie istniała, Galicja (w tym Przemyśl) była jednym z tych miejsc, gdzie Polacy z różnych formacji wojskowych zdobywali doświadczenia i organizacyjne umiejętności, które później okazały się niezbędne w procesie odbudowy niepodległego państwa. Nawet tak skromne działania, jak utrzymanie łączności w warunkach oblężenia, tworzyły fundament pod przyszłe struktury wojskowe i komunikacyjne odrodzonej Polski. Po odzyskaniu niepodległości te doświadczenia zostały zinstytucjonalizowane. 2 kwietnia 1925 roku Sejm II Rzeczypospolitej przyjął ustawę o gołębiach pocztowych, regulującą hodowlę, obrączkowanie, zezwolenia i ochronę ptaków. To był dowód, że młode państwo traktowało je jako ważny element systemu łączności „na wypadek wojny”. Gołębie szkolono w specjalnych gołębnikach wojskowych, uczono powrotów na długich dystansach, a meldunki umieszczano w małych, hermetycznych kapsułach przymocowanych do ich nóg. Przemierzając dziesiątki, a czasem setki kilometrów, stawały się żywym ogniwem w systemie komunikacji obronnej. Jak psy meldunkowe wspierały polskich żołnierzy? W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości Wojsko Polskie zaczęło też konsekwentnie rozwijać wykorzystanie psów jako środka łączności. Był to bezpośredni rezultat doświadczeń wojennych, kiedy zniszczone linie i zawodna radiokomunikacja wymuszały poszukiwanie alternatywnych sposobów przekazu meldunków. Już w „Instrukcji Łączności dla Podchorążych” z 1924 roku wskazano, że „pies meldunkowy wymaga specjalnej tresury i surowej dyscypliny”, a jego skuteczność zależy od przywiązania do opiekuna i zdolności orientacji w terenie. W sytuacjach, gdy przewody telefoniczne były przerwane, to właśnie te zwierzęta przenosiły meldunki w tulejach przymocowanych do obroży, pokonując kilometry w trudnych warunkach frontowych. Doświadczenia te skłoniły dowództwo do opracowania regulaminów i procedur, które w połowie lat 20. stały się podstawą systemu szkolenia psów meldunkowych. W końcu dekady zostały one wpisane w etaty jednostek łączności i Korpusu Ochrony Pogranicza, co potwierdzało, że młode państwo potrafiło przekuć doświadczenia wojenne w trwałe rozwiązania organizacyjne. Dzięki temu psy meldunkowe zyskały status pełnoprawnych uczestników służby wojskowej – łączących instynkt, lojalność i dyscyplinę z precyzją działań, od których niejednokrotnie zależało powodzenie całych operacji. Konie w Wojsku Polskim Oczywiście jednym z filarów polskiej drogi do niepodległości były także konie. Od pierwszych szeregów Legionów, po młode Wojsko Polskie to właśnie one zapewniały mobilność armii – przewoziły ludzi, broń, amunicję i rannych. W surowych warunkach frontu wschodniego, gdzie błoto i brak dróg paraliżowały ruch, koń stał się symbolem wytrwałości i lojalności. Kawaleria dawała dowódcom szybkość manewru, a tabor konny pozwalał utrzymać łączność i zaopatrzenie. To czyniło z tych zwierząt nie tylko środek transportu, lecz pełnoprawnych towarzyszy walki. Szarża pod Rokitną z 13 czerwca 1915 roku stała się jednym z najbardziej wymownych dowodów na to, jak istotną rolę konie odegrały w walce o niepodległość. Wtedy 2. szwadron II Brygady Legionów, dowodzony przez rotmistrza Zbigniewa Dunin-Wąsowicza, ruszył na umocnione pozycje rosyjskie, torując piechocie drogę przez ostrzał. Choć wielu ułanów poległo, ich odwaga przeszła do legendy i do dziś pozostaje jednym z najważniejszych symboli poświęcenia polskiej kawalerii. Po odzyskaniu niepodległości konie nadal odgrywały kluczową rolę w armii. W czasie wojen o granice w latach 1919–1921 Wojsko Polskie dysponowało dziesiątkami pułków kawalerii i około setką kolumn taborowych, które odpowiadały za transport zaopatrzenia, ewakuację rannych i utrzymanie ciągłości marszów. Opieka weterynaryjna, planowanie przepraw i codzienne utrzymanie zwierząt stały się elementem wojskowej logistyki, bez której nie mogłaby funkcjonować żadna kampania. W ten sposób koń nie był jedynie symbolem romantycznej kawalerii, lecz realnym wsparciem armii, bez którego młode państwo nie mogłoby się rozwijać i bronić swojej niezależności. Źródła: Twierdza Przemyśl, Historia: Poszukaj, Światowy Związek Polskich Żołnierzy Łączności Zegrze, Polskie Radio Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ogar polski – pies myśliwski polskiej szlachty i magnaterii. Po wojnie prawie wyginął
Ogar polski należy do najstarszych i najciekawszych rodzimych ras psów myśliwskich. Miłość polskiej szlachty do ogarów unieśmiertelnił Adam Mickiewicz w księdze IV „Pana Tadeusza”. Te zrównoważone i wyjątkowo lojalne psy prawdopodobnie wywodzą się od psów gończych przybyłych do Europy wraz z orszakami rycerskimi powracającymi z wypraw krzyżowych. Ewentualnie od psów św. Huberta, które w 1066 roku sprowadził do Anglii Wilhelm Zdobywca.
Spis treści: Ogary poszły w las Odnowienie rasy ogara polskiego Psy rodzinne Historia ogarów polskich jest bardzo długa, złożona i bezpośrednio związana z wielkimi historycznymi wydarzeniami. Pierwsze opisy ogara polskiego znajdziemy już w średniowiecznej kronice Galla Anonima. Ogar polski trafił również na karty „Żywota człowieka poczciwego” Mikołaja Reja. Jednak to cytat z Adama Mickiewicza „ogary poszły w las” jest najczęściej przywoływany, gdy mówi się o tych niezwykłych, przyjacielskich i łagodnych dla swoich bliskich psach. Ogary poszły w las Budowa ogara polskiego świadczy o dużej odporności i wytrzymałości – w końcu jest to pies stworzony do polowań. Ogar polski jest dobrze zbudowanym i mocno umięśnionym psem. Jego duży nos ułatwia mu podążanie za świeżym śladem tropionej zwierzyny. Oczy ogara polskiego są lekko skośne, zazwyczaj mają ciemnobrązowy kolor. Uszy psów tej rasy są dość nisko osadzone, zwisają ściśle, przylegając do policzków. Ogon również jest nisko osadzony, delikatnie wygina się ku końcowi, sięga mniej więcej do połowy stawu skokowego. Kończyny tego psa myśliwskiego są silne, mają mocną budowę. Rasę tę zalicza się do psów średniej wielkości. Samce mierzą od 56 do 65 cm w kłębie, natomiast samice od 55 do 60 cm. Wzorzec nie określa dokładnego przedziału wagowego dla psów tej rasy. Niektóre źródła podają, że optymalny przedział wagowy dla samców wynosi od 25 do 32 kg, analogicznie suki są lżejsze – ważą od 20 do 26 kg. Sierść ogara polskiego składa się z gęstego podszerstka i włosa okrywowego. Na głowie, uszach i nogach sierść jest gładka i krótka, natomiast na reszcie ciała nieco dłuższa i twarda. Ogary polskie najczęściej mają umaszczenie czarne podpalane (ciemny grzbiet, jaśniejsze boki, rude znaczenia na kufie, nogach i piersi). Odnowienie rasy ogara polskiego Obecna forma rasy została odtworzona w XX wieku dzięki pracy pułkownika Piotra Kartawika, który od lat 50. XX wieku selekcjonował psy gończe o odpowiednich cechach użytkowych i wyglądzie. Było to konieczne, ponieważ po II wojnie światowej rasa praktycznie zanikła – była na absolutnym skraju wyginięcia. Wynikało to między innymi z odejścia od tradycyjnych polowań z ogarami, choć główne szkody wyrządziły obie wojny światowe i okupacja. Hodowle zostały zniszczone, a brak kontroli nad rozrodem sprawił, że cechy rasy zaczęły się zacierać. W dodatku w powojennym okresie rodzącego się komunizmu ogary wydawały się pozostałością po dawnej szlachcie i tradycji łowieckiej, a na to nie było miejsca w społeczeństwie robotniczo-chłopskim. Powojenna hodowla „Z Kresów” Piotr Kartawik był jednym z pierwszych, którzy podjęli działania na rzecz odbudowy populacji. To właśnie on w roku 1959 sprowadził z Litwy, z okolic Smorgonia, trzy psy rasy ogar polski: suki Zorkę i Czita (czasem zapisywana jako Chita) oraz psa Burzana. To były zwierzęta o cechach kresowych, które przetrwały wojnę i były wyrazem historycznego dziedzictwa rasy. Na bazie tych zwierząt założył pierwszą powojenną hodowlę ogara polskiego „Z Kresów”. Dzięki psom z tej hodowli w 1964 roku sędzia kynologiczny Jerzy Dylewski opracował wzorzec rasy. Rok później, 15 listopada 1966, wzorzec został zatwierdzony przez FCI (Międzynarodową Federację Kynologiczną) jako oficjalna rasa nr 52 – „Ogar Polski”. Dodajmy, że Kartawik hodował psy większe i cięższe – kontrastujące z lżejszym typem użytkowanym przez innego polskiego hodowcę, płk. Józefa Pawłusiewicza. To psy Kartawika zostały uznane jako wzorcowe ogary polskie. Kartawik nie ograniczał się do hodowli. Regularnie testował psy w polowaniach — jeździł z nimi tramwajem do lasów pod Wrocławiem, oceniał ich trop, wytrzymałość, głos. Często towarzyszył im muzyką z rogu czy dubeltówki, by przywołać je z terenu. Psy rodzinne W tej chwili ogary polskie to przede wszystkim zwierzęta rodzinne. Są spokojne, opanowane i wyjątkowo oddane swojemu opiekunowi. W pracy wykazują determinację, skupienie, wyróżnia je doskonały węch. Poza łowiskiem zachowują równowagę i umiarkowaną energię. Psy tej rasy nie są natrętne, choć bardzo cenią kontakt z człowiekiem. Ogary polskie dobrze odnajduje się w domu z ogrodem, gdzie mogą swobodnie się poruszać. Lubią długie spacery i węszenie. To psy inteligentne, ale nieco uparte – wymagają spokojnego i konsekwentnego wychowania. Najlepiej czują się u boku osoby doświadczonej, która doceni ich mądrość i lojalność. Dzięki stabilnemu temperamentowi ogary polskie świetnie sprawdzą się w rodzinie z dziećmi, o ile zapewni się im odpowiednią ilość ruchu i różnorodne zajęcia. Należy jednak unikać zostawiania psa z najmłodszymi bez nadzoru, ale to dotyczy każdej rasy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.