Gran Canaria Walking Festival 2025 – ruszyły zapisy!
Odkryj różnorodne krajobrazy Gran Canarii podczas 14. edycji międzynarodowego festiwalu pieszych wędrówek.
Po raz kolejny Gran Canaria Walking Festival powita miłośników turystyki pieszej z całego świata, oferując cztery zupełnie nowe trasy prowadzące przez zapierające dech w piersiach szlaki wyspy. Wydarzenie, organizowane przez Gran Canaria Natural & Active i oficjalnie sponsorowane przez rząd wyspy (Cabildo de Gran Canaria) za pośrednictwem Gran Canaria Tourist Board, odbędzie się w dniach 23–26 października 2025 r. W duchu nieustannego odkrywania różnych zakątków wyspy, tegoroczna edycja prezentuje zaktualizowany program, obejmujący trasy przez gminy Artenara, Teror, Santa María de Guía oraz San Bartolomé de Tirajana. Każdy dzień to okazja, by poznać ukryte piękno wnętrza Gran Canarii i doświadczyć niezwykłych kontrastów jej przyrody. Trasa 1: Artenara – przez historyczne lasy sosnowe Jednym z głównych atutów festiwalu jest również nacisk na lokalną kuchnię i wyroby rzemieślnicze. Każdy etap wędrówki obejmuje przerwę na piknik oraz kończy się lekkim lunchem w wyjątkowych miejscach, takich jak Finca Canarias Aloe Vera w Fatadze. Oba posiłki są wliczone w opłatę rejestracyjną i pozwalają uczestnikom skosztować najlepszych lokalnych smaków Gran Canarii. Finca Canarias Aloe Vera w Fatadze Pełny program oraz formularz rejestracyjny dostępne są na stronie: www.grancanariawalkingfestival.com/en/. Uczestnicy mogą wybrać pojedyncze trasy lub pakiet obejmujący wszystkie cztery. Rejestracja obejmuje transport z dwóch wyznaczonych punktów na wyspie, ubezpieczenie, profesjonalnych przewodników mówiących w kilku językach oraz upominek powitalny. Nie zastanawiaj się długo — zrób krok ku naturze i przygodzie z Gran Canaria Walking Festival! Dołącz do wspólnej wędrówki! Gran Canaria Walking Festival 2025 Gran Canaria Natural & Active to stowarzyszenie promujące turystykę aktywną na wyspie oraz jej bogatą ofertę zakwaterowania w otoczeniu przyrody i na terenach wiejskich — prawdziwy raj dla miłośników aktywnego wypoczynku. Od wędrówek, canyoningu i tras kulturowych, po zwiedzanie muzeów i degustacje win, organizacja ma na celu umocnienie pozycji Gran Canarii jako wiodącego kierunku podróży aktywnych, promocję lokalnej kuchni oraz bogatego dziedzictwa archeologicznego i etnograficznego. Więcej informacji: www.grancanarianaturalandactive.com/en/ Materiał promocyjny Gran Canaria
Hit tego sezonu. Wyspa Gołębi to raj dla miłośników przyrody i nurkowania
Sri Lanka to kraj pełen tajemnic i naturalnych skarbów, a jednym z takich miejsc jest Wyspa Gołębi. Ta niewielka wysepka, położona u północno-wschodnich wybrzeży Sri Lanki, oferuje niezapomniane przeżycia dla każdego podróżnika.
Spis treści: Nurkowanie na Wyspie Gołębi – raj dla miłośników podwodnych widoków Historia Wyspy Gołębi – od schronienia piratów po park narodowy Nilaveli – spokojna przystań blisko natury Kultura i kuchnia Sri Lanki – doświadczenie warte przeżycia Podczas wyprawy na wschód Sri Lanki, jedno z najbardziej pamiętnych przeżyć to bliskie spotkanie z rekinem czarnopłetwym. Ten drapieżnik, choć na pierwszy rzut oka może budzić strach, nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Nurkowanie wokół Wyspy Gołębi daje możliwość obserwacji tych fascynujących stworzeń w ich naturalnym środowisku. Rekiny rafowe czarnopłetwe są znane ze swojej płochliwości i zazwyczaj unikają kontaktu z ludźmi. Ważne jest jednak, by zachować spokój i unikać gwałtownych ruchów, które mogłyby wzbudzić ich ciekawość. Nurkowanie na Wyspie Gołębi – raj dla miłośników podwodnych widoków Rafy koralowe wokół Pigeon Island należą do najpiękniejszych u brzegów Sri Lanki. Życie pod wodą tętni tu na każdym kroku. Od żółwi morskich spokojnie skubiących glony z koralowców po kolorowe ryby przemierzające madreporowe koralowce – każdy nurek znajdzie tu coś dla siebie. Niestety, część rafy po wschodniej stronie wyspy została zniszczona przez tsunami w 2004 roku. Mimo to, natura powoli odbudowuje swoje królestwo, a fragmenty rafy stają się częścią białego piasku plaż. Historia Wyspy Gołębi – od schronienia piratów po park narodowy Wyspa Gołębi ma bogatą historię, która sięga czasów, gdy wyspa służyła jako schronienie dla piratów grasujących po wodach Oceanu Indyjskiego. W czasach kolonialnych Brytyjczycy wykorzystali ją jako strzelnicę. Dziś wyspa jest parkiem narodowym, który chroni unikatowe ekosystemy morskie i lądowe. Spacer po wyspie prowadzi przez dzikie tereny, skaliste brzegi i małe zatoczki, skąd rozpościerają się imponujące widoki na otaczający ocean. Nilaveli – spokojna przystań blisko natury Nilaveli, niewielka wioska niedaleko portowego miasta Trincomalee, to idealne miejsce dla osób szukających ciszy i spokoju. Brak tu wielkich hoteli czy hałaśliwego życia nocnego. Wszystko toczy się w spokojnym rytmie kołyszących się palm i zapachów kuchni lokalnych restauracji serwujących curry i świeże ryby. W Nilaveli można poczuć prawdziwy klimat Sri Lanki, gdzie mieszanka smaków z południa Indii, Portugalii i Chin nadaje lokalnym potrawom niepowtarzalny charakter. Kultura i kuchnia Sri Lanki – doświadczenie warte przeżycia Podróż na Sri Lankę to nie tylko przyroda, ale także bogata kultura. Jednym z interesujących doświadczeń jest jedzenie rękoma, co jest powszechnym zwyczajem wśród lokalnej ludności. Niezapomnianym przeżyciem jest również degustacja krabów w pikantnym sosie curry – prawdziwa uczta dla zmysłów. Choć Sri Lanka jest jednym z największych producentów herbaty na świecie, kultura picia herbaty w lokalach jest zaskakująco rzadka. Na zakończenie dnia można unieść kufel lokalnego piwa z wizerunkiem wielkiego złotego lwa – symbolu Sri Lanki. Pigeon Island na Sri Lance to miejsce, które zadowoli zarówno miłośników przygód, jak i tych, którzy szukają spokoju i kontaktu z naturą. Od nurkowania wśród raf koralowych, przez fascynujące spotkania z rekinami, po spokojne dni spędzone w Nilaveli – każda chwila na tej wyspie to niezapomniane doświadczenie. Jeśli planujesz podróż na Sri Lankę, Wyspę Gołębi i okolice Trincomalee to miejsca, które warto wpisać na swoją listę. Źródło: National Geographic Traveler
Lazurowe Wybrzeże to nie tylko luksusowe jachty. Poznaj nieoczywistą stronę tego miejsca
To miejsce kojarzy się wyłącznie z luksusem i ogromnymi jachtami zacumowanymi w portach. Lazurowe Wybrzeże znane jest jeszcze z niezwykłego światła i kolorów. Mało kto kojarzy je z górskimi wędrówkami. A szkoda!
W tym artykule: Nicea Szlak Le Corbusiera Roquebrune-Cap-Martin Z Peille do Peillon Villefranche-sur-Mer Z kawałkiem cebulowej zapiekanki, w tych stronach zwanej pissaladière, ruszam na okoliczny placyk. Strategicznie wybieram ławeczkę ukrytą w cieniu drzew oliwnych, z dobrym widokiem, ale na tyle daleko, żeby nie dostać w głowę zabłąkaną srebrzystą kulką. Gorące popołudnia, kiedy całe ogrody Cimiez wypełniają się złotym światłem, to idealny czas na partyjkę buli. Grupki znajomych w każdym wieku wyginają się nad metalowymi kulkami, próbując kolejnych trików. Chodzi o to, żeby przez wyboje odpowiednio pokierować bulą do celu. Dopijam ostatnie kropelki soku, rozglądam się wokół i ruszam dalej. Przed rdzawoczerwonym pałacykiem drży w słońcu gigantyczny mobil (ruchoma rzeźba) Alexandra Caldera. W środku willi, w przyjemnym chłodzie, błądzę wśród arcydzieł Henriego Matisse’a, który wybrał tutejsze wybrzeże na coroczną ucieczkę od chłodu i deszczu Paryża. Z płócien eksplodują kolory francuskiej riwiery. Nicea Lazurowe Wybrzeże, nieoficjalny region na południu Francji, przed przyjazdem kojarzyło mi się głównie z rezydencjami bogaczy i portami pełnymi luksusowych jachtów. Spragniona słońca zaryzykowałam jednak przyjazd do Nicei i niemal od razu się okazało, że francuska riwiera to prawdziwa perełka. Riwiera Francuska: 3 miejsca, które warto odwiedzić Przygotowaliśmy krótki przewodnik po 3 miejscach, które warto odwiedzić na Lazurowym Wybrzeżu. Pierwsze, co trzeba zrobić w tym największym mieście tej części wybrzeża, to wybrać się na relaksujący spacer 4-kilometrową Promenadą Anglików. Ja jednak zostawiam to sobie na inną okazję. Bardziej interesuje mnie kamienista plaża, która rozciąga się tuż przy bulwarze, na całej długości Zatoki Aniołów. Kąpielisko w sercu miasta, które daje szansę na chwilę wytchnienia pomiędzy zwiedzaniem a kolacją, to prawdziwy luksus. Po plażowaniu ruszam na kolację do starej części Nicei. Z całego miasta ta część podoba mi się najbardziej, może dlatego, że czuć tu prawdziwie śródziemnomorski klimat. Vieille Nice (dosłownie: Stara Nicea) to labirynt brukowanych zaułków ciasno zabudowanych kamienicami w każdym odcieniu ochry, czerwieni i pomarańczy. Suszące się nad głowami pranie łopocze w wieczornej bryzie, co chwila ktoś stuka zielonymi okiennicami otwieranymi dopiero, kiedy zelżeje nieco upał dnia. Niezwykłe światło, słońce przez większą część roku i intensywność barw pejzażu tej części Francji przez lata przyciągała na Lazurowe Wybrzeże śmietankę artystycznej bohemy z całej Europy. Bywali tu Picasso, Coco Chanel czy Hemingway. Marc Chagall, który urodził się w białoruskim sztetlu, spędził w Saint-Paul de Vence, w okolicznych górach, niemal 20 lat. Biały budynek muzeum Chagalla w eleganckiej części Nicei otaczają oliwne ogrody. W środku mienią się wszystkimi kolorami ogromne płótna. Wielka mozaika błyszczy w słońcu, a w audytorium, gdzie okna zastąpione są kobaltowymi witrażami, panuje przyjemny półmrok. Szlak Le Corbusiera Pociąg na trasie Nicea-Ventimiglia w niecałą godzinę odwiedza trzy kraje. Kolejka wyrusza z francuskiej riwiery, przejeżdża tunelem pod Monako i kończy kurs we włoskim miasteczku Ventimiglia znanym ze świetnego targu. Chyba każdy przystanek to zapowiedź pierwszorzędnych widoków i miasteczek jak z pocztówki. Wysiadam w Cap-Martin-Roquebrune. Telefon po chwilowej panice o brak roamingu w Monako wita mnie z powrotem w UE, a ja ruszam nad morze. Na plaży du Buse kolejni plażowicze wbijają kijki parasoli między kamyki, a potem ruszają się schłodzić. Unoszę się na idealnie turkusowych falach i obserwuję, jak maleńkie rybki przemykają tuż przy dnie. Odwracam się w kierunku brzegu. Za plecami mam luksusowe żaglówki, przede mną rozpościera się panorama skalistych wzgórz pokrytych piniowymi zaroślami. Nad nimi bezchmurne, intensywnie błękitne niebo. Kamienne schody prosto z plaży prowadzą na szlak Le Corbusiera. Ścieżka wiedzie wzdłuż brzegu aż do samego koniuszka półwyspu Cap Martin, mijając wille, cyprysowe zagajniki i porośnięte kaktusami ogrody. Le Corbusier, sława modernistycznej architektury, spędzał tu wakacje w zbudowanej przez siebie chatce. Największe wrażenie robią jednak krajobrazy. Od głównego szlaku co chwila odchodzą w prawo ścieżynki, które zaraz znikają między skałami nabrzeża. Przeciskam się wśród głazów. Kiedy docieram wreszcie na malutki betonowy pomost przyklejony do skał, ześlizguję się do chłodnej przejrzystej wody. Za sobą zostawiłam zacumowane łódki i plażowiczów. Unoszę się na wodzie, cieszę się ciszą i promieniami słońca załamującymi się na falach. Roquebrune-Cap-Martin Powtarzam kąpiele jeszcze kilka razy i kiedy wreszcie czuję, że na dziś wystarczy mi słonej wody, decyduję się na trochę wspinaczki. Stara, zabytkowa część miasteczka Roquebrune-Cap-Martin rozciąga się bowiem wysoko na zboczu. Z plaży w kierunku wieżyczek Roquebrune prowadzą zygzaki schodów. Zasapana docieram wreszcie na szczyt, prosto na główny skwer i na ławeczkę pod wiekowym drzewem oliwnym. Najlepszy widok na okolicę rozciąga się ze średniowiecznego, świetnie zachowanego zamku. Z wieży wartowniczej przyglądam się patch­workowi czerwonych dachów miasteczka. W oddali majaczy szmaragdowy jęzor półwyspu San Martin, a dalej błyszczy morze. Zaułki Roquebrune-Cap-Martin to Francja jak z pocztówki: pastelowe fasady porośnięte bluszczem, średniowieczne łukowate sklepienia, wiekowe kapliczki na murach i ukryte w willach kawiarenki. Kiedy w niepozornym, ciemnawym lokalu zamawiam filiżankę café crème, właściciel zaprasza mnie na taras ukryty na tyłach lokalu. Rozciąga się stamtąd widok aż po wieżowce Monako. Z Peille do Peillon Podobno potrzeba przynajmniej trzech miesięcy, żeby przejść całość trasy Via Alpina, pieszego szlaku z włoskiego Triestu do Monako, który prowadzi przez Alpy. Ostatnie, mniej wymagające etapy to ścieżki przez górzyste okolice Nicei. Nie mam ani tyle czasu, ani wystarczającej kondycji, żeby spróbować sił na całej trasie, ale wędrówka ze świetnie zachowanego miasteczka Peille do wioski Peillon to dobry początek. Siadam na murku fontanny na placu Mont Agel i przyglądam się, jak miasteczko budzi się do życia. Miejscowy artysta otwiera swoje atelier, właściciel naleśnikarni podlewa rośliny stojące w glinianych donicach przy wejściu. Czas ruszać w drogę. Szlak wiedzie przez piniowe gaje porastające zbocza. Rozgrzany las pachnie obłędnie. Coraz bardziej zmęczona wspinam się na kolejne wzgórza, manewruję między wiekowymi konarami drzew i wypatruję oznaczeń wymalowanych na pniach, żeby mieć pewność, że się nie zgubiłam. Wreszcie za zakrętem rozrzedzają się zarośla. Ukazują mi się panorama doliny i zbocze oblepione kamiennymi domami. Cynamonowe mury na tle wzgórz i szmaragdowych lasów to widok jak z baśni. Peillon to jedna z ponad stu średniowiecznych villages perchés: wiosek, które przycupnęły na zboczach gór na północ od Nicei. Ścieżka prowadzi mnie w dół przez oliwny gaj, a potem kamiennymi schodami pod fontannę przy symbolicznym wejściu do wioski. Na stałe mieszka w Peillon kilkaset osób. Zza żaluzji słychać brzęczenie radia, para emerytów wygrzewa się na metalowych krzesłach schowanych w zieleni mikroskopijnego tarasu. Z westchnieniem ulgi zdejmuję plecak i siadam w cieniu wielkiego drzewa. Nad nami kościelny zegar wybija czternastą. Woda z zabytkowej pompy jest przyjemnie chłodna. Jedyna restauracja w wiosce jest zamknięta na sjestę, więc po spacerze uroczymi uliczkami pora wracać do Nicei. Z górnego Peillon na stację Peillon-Sainte-Thècle u podnóży skał ścieżka prowadzi przez zagajniki i oliwne sady. Poza mną na szlaku nie ma nikogo, upał zamienia się w przyjemnie ciepłe popołudnie. Ścieżka łagodnie schodzi coraz niżej. Kiedy czekam na pociąg, z peronu przyglądam się zabytkowej wiosce gdzieś hen, wysoko na szczycie, skąpanej w ciepłym świetle. Villefranche-sur-Mer Ostatnią morską kąpiel w czasie tej podróży zaplanowałam na plaży w miasteczku odległym o przystanek pociągiem z Nicei. Nazywa się Villefranche-sur-Mer i czuję się tu jak we włoskim kurorcie. Na wiekowych murach jedynie intensywne kolory, kawiarniane stoliki rozstawione wprost na bruku, a przed lodziarnią cierpliwy ogonek spacerowiczów. Zanim ruszę nad wodę, czas na wizytę w kaplicy Chapelle Saint-Pierre. Z fasady łypią na mnie wielkie oczy. Jean Cocteau, francuski awangardowy artysta, potraktował kaplicę jak płótno gotowe na wszystko. Calutkie wnętrze pokryte jest malunkami Cocteau, który ekspresyjną kreską uwiecznił nie tylko biblijne historie, ale też sceny z życia lokalnych rybaków. Tutejsze wybrzeże ma jedyną plażę w okolicy, gdzie zamiast kamieni jest drobny żwirek, dlatego nie muszę już stąpać ostrożnie, pojękując z bólu na ostrych kamieniach. Rozkładam się w cieniu drzew na odległym krańcu plaży i raz po raz wchodzę do wody, żeby lepiej objąć wzrokiem wzgórza otaczające zatoczkę. Na stację wracam przez Rue Obscure. Z rozgrzanej, słonecznej uliczki wchodzę do średniowiecznego tunelu i natychmiast ogarnia mnie mrok. Rue Obscure setki lat temu służyła patrolującym żołnierzom, ale w późniejszych latach zabudowano ją od góry kamienicami, tak że stała się w końcu podziemiem. Kamienne łukowate sklepienie oświetla kilka zwisających z sufitu lamp. Mimowolnie oddycham z ulgą, kiedy wychodzę na zalany śródziemnomorskim słońcem plac i podnoszę głowę w kierunku nieba w idealnym odcieniu lazuru.
Tutaj kolory oszałamiają, a zapachy i smaki uzależniają. Wyspa Phi Phi jest turystycznym hitem
Miałam się włóczyć z plecakiem po Tajlandii. Ale niemal całe wakacje spędziłam na wyspie Phi Phi Don. Już po chwili pobytu na niej wiedziałam, że to miejsce to prawdziwy turystyczny hit.
W tym artykule: Wszystko, wszędzie, naraz Duchy dobre i złe Nie ma to jak w raju Mniej znaczy więcej Oswajanie dżungli Lewituję, woda unosi mnie i buja. Otula ciepłem, czuję jej słoność, siłę fali, która co jakiś czas wyrzuca mnie na brzeg, przez co włosy mam pełne piachu. Bawię się tak od kilku godzin. Na tej miękkiej złotej plaży i w turkusowej wodzie jestem praktycznie sama. W końcówce maja i na początku czerwca na wyspie Phi Phi Don nie ma zbyt wielu turystów. Tutaj sezon zaczyna się dopiero w listopadzie i trwa do kwietnia. W ośrodku, w którym się zatrzymałam, Phi Phi Relax Beach, goście pojawiają się na krótko, zazwyczaj na weekend, i znikają. Początkowo miałam tu zostać tylko parę dni, by zregenerować siły po długiej, prawie 20-godzinnej nocnej podróży i intensywnym czasie spędzonym w Bangkoku. Mieście oszałamiającym kolorami, zapachami i smakami, wibrującym kakofonią dźwięków, oferującym mnóstwo wrażeń i atrakcji, ale niepozwalającym odpocząć. A potem chciałam ruszyć dalej, ku przygodzie. Jednak za każdym razem, kiedy zbliżała się kolejna data rozstania z tym miejscem, robiło mi się dziwnie smutno. I tak przedłużyłam pobyt tutaj do prawie dwóch tygodni. Jak to się stało, że zrezygnowałam z ambitnych planów poznania innych części Tajlandii, by spędzić całe wakacje na jednej malutkiej wyspie? 2023 rok? Nie, tutaj jest 2566. Odkryj zaskakujące ciekawostki o Tajlandii Ciekawostki o Tajlandii – kraju w południowo-wschodniej Azji, który jeszcze kilka dekad temu nazywał się zupełnie inaczej. Dzisiaj jest jednym z najchętniej odwiedzanych państw w tej czę.. Wszystko, wszędzie, naraz Prom, którym wypłynęłam z przystani Rassada na Phuket, po dwóch godzinach przybija do mola Tonsai na wyspie Phi Phi Don. To największa i jedyna zamieszkana na stałe wyspa archipelagu Phi Phi. Zejście na ląd poprzedza uiszczenie 20 bahtów opłaty klimatycznej. Rozglądam się za tabliczką z nazwą mojego hotelu, ktoś miał tu czekać, żeby przetransferować mnie do niego łodzią. To jedyny środek transportu na archipelagu. Wodne taksówki, czyli długie drewniane łodzie z charakterystycznymi kolorowymi wstążkami i girlandami kwiatów ozdabiającymi ich dzioby, to symbol tego miejsca. Dziesiątkami kołyszą się jedna obok drugiej przy plaży w oczekiwaniu na pasażerów. Odnajduję swoją i z obsługującym ją chłopakiem na migi ustalam, kiedy odpływamy. Mam ponad godzinę wolnego czasu, dlatego postanawiam zwiedzić wioskę Tonsai. Wyspa Phi Phi Don ma kształt klepsydry, a Tonsai, stolica archipelagu, jego rozrywkowe centrum, leży w jej najwęższym i najbardziej płaskim miejscu. Otoczona dwoma zatokami ma szerokie i długie plaże, przy których toczy się życie. Mieszka tu 3 tys. osób, zaś w sezonie przybywa kilkaset razy więcej turystów. Wypoczywają oni w eleganckich hotelach, na plażach lub podczas wycieczek na pozostałe pięć wysp archipelagu. Sama miejscowość ciągnie się na długości ponad kilometra i przypomina targowisko. Gwarne, kolorowe, tłoczne i załadowane po sufit wszelkimi dobrami. Wciągające w labirynt uliczek, kuszące zapachami, obietnicami upiększenia ciała, relaksu i rozrywki. Obwieszone reklamami wszystkiego, co można sprzedać, budki, domki i stragany oferują owoce, warzywa, ubrania, biżuterię, okulary przeciwsłoneczne, stroje kąpielowe, ręczniki. Można tu też kupić skręta z marihuany, która w Tajlandii jest legalna i powszechnie dostępna w najprzeróżniejszych opcjach. Duchy dobre i złe Do wyboru mamy dziesiątki barów i restauracji serwujących najpyszniejsze tajskie dania. Nie mogę się powstrzymać i oczywiście zamawiam pad thaia na wynos, a do tego litrową mrożoną kawę. Uzależniłam się od niej już w Bangkoku. Jest robiona z kawy rozpuszczalnej z melasą, mlekiem skondensowanym i dużą ilością lodu. Piję ją na zmianę z jeszcze chyba pyszniejszym sokiem z mango, na które właśnie trwa sezon. Mijam otoczone straganami gigantyczne baniany. Te niesamowite długowieczne drzewa rzucają cień nawet do 100 m wokół siebie, co skutecznie chroni zarówno przed tutejszym słońcem, jak i deszczem. Udekorowane kolorowymi wstążkami, różnymi figurkami są miejscem kultu. Podobnie jak domki dla duchów, czyli sala phra pum. Te z kolei, niczym kamień węgielny, znajdują się przy każdej budowli bez względu na jej rozmiary i przeznaczenie. Przypominają nasze kapliczki, udekorowane są kwiatami, figurkami zwierząt, lampkami. Codziennie mieszkającym w nim złym i dobrym duchom, żeby zapewnić sobie ich przychylność, składane są dary w postaci ryżu, kawałków kurczaka, napojów, owoców czy innych produktów. Przechodzę obok salonów masażu z powystawianymi na zewnątrz leżakami czekającymi na klientów. To obok street foodu najbardziej rzucające się w oczy dziedzictwo Tajlandii, a zabiegi kosztują trzy razy mniej niż u nas. Można tu też zrobić tatuaż, pomalować dłonie i stopy henną, wydłużyć rzęsy i paznokcie. Ale też nauczyć się nurkować w jednej z licznych szkół, wymienić pieniądze i zorganizować wycieczkę. Mając tyle opcji do wyboru i krążąc między uliczkami, nawet nie wiem, w którym momencie przeszłam na drugą stronę wyspy. Na tutejszej plaży Dalum panuje leniwa atmo­sfera popołudniowej sjesty, a ja uświadamiam sobie, że właśnie skończył mi się czas. Biegiem wracam do łodzi, gdzie czekają już na mnie inni goście. Odpływamy. Nie ma to jak w raju Podzielona na dwie części wąskim przesmykiem Phi Phi Don wynurza się z Morza Andamańskiego na wysokość ponad 150 m. Jej krajobraz urozmaicają liczne wzgórza obrośnięte tropikalną dżunglą. W najwęższym i najbardziej płaskim miejscu, czyli tam, gdzie leży wioska Tonsai, wyspa ma zaledwie 300 m szerokości. Płynąc od strony morza, widać, jak bardzo urozmaicona jest jej linia brzegowa. Mijamy kolejne, coraz ładniejsze zatoczki z jeszcze urokliwszymi kameralnymi plażami, nad którymi kołyszą się palmy, a na leżakach odpoczywają pojedyncze osoby. Zbocza spadające stromymi klifami do wody, wreszcie amfiteatralnie ułożone ośrodki. Ich bungalowy mają tarasy skierowane w stronę morza. I to właśnie z powodu takiego balkonu wybrałam swój resort, do którego docieram po blisko 20 minutach rejsu. Przytulony do niewielkiej plaży Pak Nam we wschodniej części wyspy składa się z drewnianych domków krytych strzechą. Zbudowane są one na zakotwionych w zboczu drewnianych platformach i otoczone tropikalnym ogrodem. Ośrodek jest całkowicie odizolowany od innych. Od frontu, jego plaża kończy się z obu stron skalnymi ścianami, a z tyłu odcina go zielony mur dżungli. Z całą pewnością nie będzie łatwo wydostać się z tego raju. Mniej znaczy więcej Dzień zaczynam bardzo wcześnie. Budzą mnie wschód słońca i odgłosy milionów stworzeń, które żyją sobie wokół. Schodząc do restauracji, niemal potykam się o żaby. Te urocze płazy wyłażą na chodnik, jakby chciały się ze mną przywitać. Mój bungalow znajduje się prawie na samym końcu ośrodka, co wymaga pokonywania dziesiątków schodów. Jednak warto się męczyć dla spektakularnego widoku z mojego tarasu. Zupa ryżowa z krewetkami to moje ulubione śniadanie. Na obiad, mimo dużego wyboru, niemal zawsze zamawiam panang curry, zaś kolacja to obowiązkowo pad thai lub smażony ryż z dodatkami. A do tego kawa. Lubię zabrać ją na plażę, położyć się na leżaku lub piasku i tak spędzić kolejne godziny. Chyba że najdzie mnie ochota na masaż w uroczym domku zatopionym w zieleni. Po trzech dniach spędzonych tutaj miałam płynąć dalej, na wyspę Lanta, jednak zadałam sobie pytanie, ale po co? I natychmiast pojawiła się odpowiedź. Czy znajdę piękniejszą, bardziej piaszczystą i miękką plażę, czystszą i bardziej turkusową wodę, milszą obsługę albo pyszniejsze jedzenie? Być może, jednak ja już to miałam tutaj. Nie chciałam też tracić czasu na poszukiwanie kolejnych hoteli, ogarnianie transportu, wyszukiwanie nowych atrakcji. Kiedy brakuje mi wrażeń, płynę do wioski Tonsai, żeby uciec stamtąd już następną łodzią. Właśnie z nadmiaru wrażeń, które nagle nie są mi do niczego potrzebne, a wręcz drażnią. Od głośnej muzyki, tłumów ludzi i miliona opcji, jak zabić czas. Raz wykupuję półdniową wycieczkę na Ko Phi Phi Lee, drugą pod względem wielkości wyspę archipelagu. To ona rozsławiła to miejsce, ściągając tu tysiące turystów. A wszystko przez kultowy film „Niebiańska plaża” z Leonardo DiCaprio, który nakręcono właśnie w jej plenerach. W 2022 r. rajska Maya Beach została otwarta po czterech latach całkowitego zamknięcia. Ten okres był niezbędny do zregenerowania się i odrodzenia tamtejszego ekosystemu po dosłownym zadeptaniu przez turystów. Obecnie wprowadzono na niej dzienny limit osób, które mogą tam przebywać, i zabroniono kąpieli. Otoczona klifami Maya Beach owszem, jest piękna, jednak atrakcyjnych plaż jest tu bez liku. Na przykład moja. Wystarczy, że morze w trakcie odpływu cofnie się o kilkanaście metrów, by w nieprawdopodobny sposób ją poszerzyć. Przy okazji odsłaniając fragmenty raf koralowych. Uwielbiam w blasku księżyca podglądać żyjące na niej stworzenia, które wychodzą z różnych zakamarków. Oswajanie dżungli Od czasu do czasu odwiedzam też swoją dżunglę i powoli ją oswajam. Wąska ścieżka biegnie przez zarośla, które tną, drapią i kłują, kiedy wspinam się nią pod górę. Tropikalna roślinność jest zjawiskowa, jednak ma swoją mroczną stronę. Uzbrojona w kolce, haki, o liściach niczym papier ścierny nie uprzyjemnia wycieczki. Dodatkowo otaczają mnie chmary owadów, które atakują, jakby chciały wypić ze mnie całą krew. Raz opędzając się przed nimi, zboczyłam ze ścieżki i spotkałam bandę makaków. Na mój widok małpy wcale nie zamierzały uciec. Szły w moją stronę, zapewne licząc na poczęstunek. Żyje ich na wyspie kilkaset i są tutejszą atrakcją. Mają nawet swoje plaże: Monkey Beach w południowo-zachodniej części zatoki Tonsai i Monkey Bay niedaleko wejścia do zatoki Loh Dalum. Zwykle spacer kończę w hipisowskim Bob Barze na szczycie wzgórza, popijając lemoniadę i zachwycając się widokiem na drugą część Ko Phi Phi Don. Żałuję, że nie mogę zostać tu na podobno niezapomniany zachód słońca. Muszę wrócić do siebie przed zmrokiem. Na szczęście z mojego tarasu można podziwiać równie wspaniały spektakl, a potem miliony gwiazd. Nasz ekspert Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Pustynia Błędowska wzbudza zachwyt w całej Europie. Kiedyś to miejsce wyglądało zupełnie inaczej
Mówią, że usypał ją sam diabeł. Tak naprawdę Pustynia Błędowska powstała, kiedy wycięto w tym miejscu lasy. To unikatowe miejsce w skali naszego kraju.
W tym artykule: Pustynia Błędowska ma wiele wspomnień Plener filmowy Piasek, który przesypuje między palcami jest drobny, delikatny i suchy. Dawno nie padało. Kiedy przyjeżdżam tu tuż przed wschodem słońca, jest jeszcze zimny z nocy i ma ciemniejszy odcień. W sierpniu, kiedy leżąc na nim, oglądam spadające Perseidy, czuję się tak, jakbym była na końcu świata, a nie godzinę drogi od Krakowa, z którego tu przyjeżdżam. A przyjeżdżam często, bo ponoć na pustyni widać więcej siebie. Kiedy wyłącza się wiele bodźców miejskich, przeszkadzaczy i pozornych zadowalaczy, można, jak ojcowie pustyni, pobyć ze sobą i pomedytować. Dlatego wpisując w nawigację „Róża Wiatrów”, wybieram i dni i godziny nieoczywiste. Pustynia Błędowska ma wiele wspomnień Wchodząc na platformę widokową, której nazwa – Róża Wiatrów – symbolizuje życiową podróż, a także poszukiwanie, długo patrzę przed sobie. W nieznośnie powtarzających się krajobrazach, jak ten złożony z milionów ziaren piasków. Odnajduję większe poczucie bezpieczeństwa i ciągłość, jakiś wymiar nieśmiertelności. Zwłaszcza kiedy uświadamiam sobie, że to, co widzę, miało swój początek w epoce lodowcowej. Wracam wyobraźnią do następujących po sobie zlodowaceń doliny, do której wiatr i woda stopniowo przenosiły piasek i żwir. A potem do czasów, kiedy miejsce porósł żyzny i gęsty las, z czasem wycięty przez człowieka. Wytrzebienie lasów sprawiło, że odsłonił się piasek sprzed trzech milionów lat, co dało początek historii Pustyni Błędowskiej. Więc jeśli uznać, że pustynia pamięta wiele, to pamięta też czasy, kiedy nie była turystyczną atrakcją regionu, nawiedzały ją burze piaskowe. A ci, którzy na niej długo przebywali, jak żołnierze walczący w powstaniu styczniowym, mieli okazje doświadczyć na niej zjawiska fatamorgany. Czym charakteryzują się pustynie i półpustynie? Na naszej planecie nie pozostało już wiele miejsc niezamieszkanych przez człowieka. Jednymi z ostatnich prawdziwie dzikich obszarów są pustynie i półpustynie, choć należy podkreślić, że... Plener filmowy Pustynia Błędowska pamięta też sceny z filmów „Faraon” i „W pustyni i w puszczy”, które właśnie tutaj były kręcone. Zapamiętała, jak na tutejszych piaskach ćwiczyli Niemcy w ramach słynnego oddziału Afrika Korps. Gdyby spojrzeć na Pustynię Błędowską z góry, to zobaczymy rzekę, która ją przecina i dzieli na dość nierówne części. Biała Przemsza, której spokojne wody dotykają piaskowych brzegów, zapewnia pustynnym roślinom wilgoć. Z góry widać też trzy punkty widokowe (Róża Wiatrów, Czubatka, wzgórze Dąbrówka), pustynną roślinność, artyleryjskie działa i resztki schronu wojskowego z okresu II wojny światowej. Polska Sahara rozłożyła się na pograniczu Wyżyny Śląskiej i Wyżyny Olkuskiej. Choć ma niecałe 10 kilometrów długości i 4 szerokości, jest miejscem unikatowym w skali kraju. Warstwa piasku ma ok. 40 m, miejscami nawet 70. Więc jest to dość spora i głęboka piaskownica. Idealna do zwiedzania, spacerowania, obserwowania nieba, ale także do piknikowania. Wyprawa na Pustynię Błędowską to także okazja do obserwacji natury, lasów sosnowych, które ją otaczają, żubrów, saren i łosi, które spotkać można w dolinie Białej Przemszy. Wiosną i latem kwitną tu pięciorniki i kwiaty macierzanki piaskowej. Kto będzie miał szczęście, zobaczy na pustyni mrówkolwa, który zaczaja się na swoje ofiary. A także owada, który przypomina skorpiona. Samiec obcężnicy nadbrzeżnej, bo o nim myślę, gdy jest zdenerwowany, unosi odwłok zakończony szczypcami. Wówczas można go pomylić z pajęczakiem, który wszak nie żyje w Polsce.
„Życie ma dla mnie olbrzymią wartość". Wywiad z Anną Czerwińską
„O śmierć wcale się nie proszę. Życie ma dla mnie olbrzymią wartość. Jak trzeba, to walczę o nie jak zwierzę". Opowiadała w 2010 roku wybitna polska himalaistka w wywiadzie z „National Geographic Polska".
W tym artykule: Co pani robiła, żeby nie zasnąć? Jak pani to zrobiła, że do tej pory żyje, choć oni wszyscy już nie? Często powtarza pani, że normalne życie jej nie odpowiada. Kim była Anna Czerwińska? Anna Czerwińska to pierwsza Polka, która zdobyła Koronę Ziemi. W historii polskiej wspinaczki wysokogórskiej zapisała się również uporem i bezkompromisowością. Odeszła dziś w nocy. Poniżej przypominamy wywiad, który w 2010 roku Anna udzieliła magazynowi „National Geographic Polska". MAGDALENA STOPA: Weszła pani jako pierwsza Polka na Makalu. To już 8. ośmiotysięcznik w pani kolekcji. Dwa miesiące później podczas próby zdobycia Gasherbrum I miała pani wypadek. Jak zatem ocenia pani ten sezon? ANNA CZERWIŃSKA: Makalu było piękną przygodą, ale rodziła się ona w wielkich mękach. To było już moje trzecie podejście. Makalu leży na tzw. końcu świata, dojście do bazy jest bardzo długie, karawana ciężka, są problemy z tragarzami, pogodą, śniegu jest po pas. Postanowiliśmy więc z moim kolegą Jurkiem Natkańskim aklimatyzować się w rejonie Everestu, a potem przelecieć helikopterem od razu do bazy pod Makalu. W bazie znajdowali się już Włosi. To był liczny zespół i oni głównie zakładali poręczówki. My we dwójkę z jednym Szerpą nie poradzilibyśmy sobie albo zajęłoby nam to dwa miesiące. Tym razem bardzo mi zależało, żeby wszystko dobrze rozegrać. I, oczywiście, jak zwykle nic z tego nie wyszło. Z ostatniego obozu wyruszyliśmy z Jurkiem za późno. Powinna być trzecia w nocy, a była piąta. Ponadto obóz znajdował się zbyt nisko, na wysokości 7600, a Makalu ma 8468 m. Taki dystans pokonuje się wiele godzin. Nie zdążyliśmy dojść do szczytu przed wieczorem. Jurek, który nie miał wystarczającej aklimatyzacji, zrezygnował. Zawrócił i doszedł nocą do obozu. A ja się uparłam, więc jak zrobiło się ciemno, zdecydowałam zostać sama pod szczytem. Wykopałam w lodowym zboczu rodzaj grajdołka, włożyłam tam plecak i przesiedziałam na nim 10 godzin. Bez żadnej osłony, bez namiotu, płachty, karimaty, maszynki. No, po prostu na żywca. Na szczęście noc była bardzo spokojna, bez wiatru. Co pani robiła, żeby nie zasnąć? Nic, po prostu siedziałam na tym plecaku w zaparte. Zabroniłam sobie jakiegokolwiek myślenia, bo jak mózg pracuje, to zużywa tlen. Ale również patrzenia na zegarek, żeby się nie załamywać. O piątej zaczęło robić się jasno, a o piątej trzydzieści ruszyłam do góry. Zdobyłam Makalu sama, ale dzięki Włochom, którzy wchodzili poprzedniego dnia, było mi łatwiej. Szłam po ich śladach, korzystałam też z założonych przez nich poręczówek. Ze szczytu próbowałam wywołać Jurka przez radio, ale odezwał się tylko nasz Szerpa. Umówiłam się, że jak nie dotrę do wieczora, to po mnie wyjdzie. „Już myślałem, że to koniec” – rozmowa z Peterem „Peru” Chrzanowskim o paralotni, narciarstwie i filmach Jako jeden z pierwszych zjeżdżał na nartach z lodowców, latał paralotnią w Ameryce Południowej i stworzył serię filmów o ekstremalnych wyczynach. Peter „Peru” Chrzanowski opowiada, ki... I tak się stało. Schodząc, miałam halucynacje. Ciągle zdawało mi się, że jestem w Dolince za Mnichem. Nie miałam już czucia w dłoniach. Myślałam, że to odmrożenia i już sobie wyobrażałam, że będę teraz mieć takie łapki bez palców. Na szczęście okazało się, że to było z odwodnienia. Przez cały czas ataku nie tylko nie zjadłam nic, oprócz kilku cukierków, ale też nic nie piłam. W obozie nie było mnie przez 42 godziny. Pobiłam więc wszelkie rekordy, zwłaszcza rekord głupoty. Takich rzeczy zwyczajnie nie wolno robić. To biwakowanie było zupełnie nieodpowiedzialne. Gdyby pogoda się zepsuła, gdyby coś mi się stało, nikt nie byłby w stanie mi pomóc. Najprawdopodobniej właśnie tak zakończyła życie Wanda Rutkiewicz. Makalu jest blisko Kangczendzongi, na której zginęła. Może jej duch do mnie wtedy przyszedł? W każdym razie, siedząc tak sama nocą, wymyśliłam, że w przyszłym roku zrobię wyprawę śladami Wandy. Najpierw w kwietniu wejdę na Kangczendzongę. Potem na Broad Peak. Już na nim wprawdzie byłam, ale Wanda miała tam dwie nieudane próby. Jedna okupiona była śmiercią przyjaciółki, druga – narzeczonego. Chciałabym więc dokończyć to wejście za Wandę. A potem chcę pójść na K2 i przypomnieć Wandy największy sukces. Czyli spróbuje pani wejść na K2 już po raz piąty? Tak. Jak by nie liczyć, tak wychodzi. Ale dwie pierwsze próby były zupełnie niedojrzałe. W 1986 r. działałam na zbyt trudnej drodze i dopiero próba z 2005 r. była zaawansowana. Wtedy niewiele mi zabrakło. Na K2 weszło dotąd 6 kobiet, z których pięć już zginęło. Szósta doznała poważnych odmrożeń. No tak, to prawda. Wiem. A ilu pani przyjaciół zginęło? Z mojego pokolenia większość. Większość tych, na których się wzorowałam. I to pani nie zniechęca? Ja to akceptuję, ryzyko jest wpisane w ten biznes. Często nie jest to wynik naszych błędów. My po prostu działamy w bardzo groźnej przyrodzie. Góry mogą wszystko. Jak pani to zrobiła, że do tej pory żyje, choć oni wszyscy już nie? No właśnie, nie wiem. Uważam, że trzeba uparcie walczyć o szczyt, ale jednak nie za bardzo. Póki żyła moja mama, miałam z nią taką umowę, że nie będę ryzykować ponad miarę, że nie będzie dnia, w którym ktoś do niej przyjdzie i powie: no wie pani, niestety... I dlatego miałam stosunkowo dużo wypraw nieudanych. Ale miała też pani wiele wypadków – trzy wstrząsy mózgu, dwie poważne kontuzje kolana, nawet złamany kręgosłup. W tym roku uszkodziła pani rękę... Rzeczywiście, trochę tego było. Ale zawsze ciężko pracowałam przy rehabilitacji, więc nie mam po tych wydarzeniach jakichś poważniejszych ograniczeń. Wypadek z kręgosłupem wydarzył się, gdy byłam jeszcze bardzo młoda i wcale nie w Himalajach, a przy treningu na bunkrach pod Warszawą. Tegoroczny wypadek na Gasherbrumie był w dużym stopniu wynikiem złej pogody. Kończył się już sezon, lodowiec był w fatalnym stanie, rozmiękły, popękany, kruchy. Poślizgnęłam się, przeleciałam przez lodowy próg, wybiłam rękę z barku. Ból okropny. Ale musiałam z tego lodowca zejść sama. Potem w bazie helikopter i lot do szpitala. To było ostrzeżenie, moment zastanowienia. O śmierć wcale się nie proszę. Życie ma dla mnie olbrzymią wartość, jak trzeba, to walczę o nie jak zwierzę. Ale w łóżku go pani nie odda? Nie, w łóżku nie. Raczej jak kowboj, raczej w butach. Polka pierwszą kobietą na świecie, która przeszła góry Europy podczas jednej wyprawy Anna Liszewska pokonała w sumie 6300 km. Od marca do grudnia 2022 roku przeszła przez 16 krajów. Wyczerpująca trasa prowadziła między innymi przez Alpy i Pireneje. Które wyprawy były dla pani kluczowe, stanowiły zwrot? Pierwszym zwrotnym punktem był w 1975 roku udział w wyprawie w Karako-rum na Gasherbrumy. To było moje pierwsze wejście w wysokie góry. Okazało się zresztą klęską, szczytu nie zdobyłam, rozwaliłam sobie kolano. Ale trzeba pamiętać, że mój wcześniejszy rekord wysokości to zaledwie 3200 m. A tutaj baza była na 5 tysiącach, a ja weszłam na 7400. Zobaczyłam wówczas, że mam power. Najbardziej dumna jestem z kobiecego wejścia na Nanga Parbat, no i oczywiście z Everestu. Dopiero po Evereście zdałam sobie sprawę, jak daleko mogę przesunąć poprzeczkę. Rodzice też się wspinali? Nie, skąd. To była porządna rodzina prawdziwych mieszczuchów. Tatę straciłam wcześnie. Miałam 19 lat i właśnie kończyłam kurs taternicki, gdy zmarł na serce. Nie dbał o siebie, palił papierosy, miał nadwagę. Dla mamy Everestem było wejście do Doliny Pięciu Stawów. Ale akceptowała moją pasję, wspierała mnie w zdobyciu Korony Ziemi, pomagała pisać książki, była moją przyjaciółką. Często powtarza pani, że normalne życie jej nie odpowiada. No nie, normalne życie – nie. Nudzi mnie. Nie jestem typem rodzinnym. Zawsze byłam bardzo wyczulona na wszelką dominację, więc jak tylko w związku wyczuwałam coś takiego, to natychmiast wiałam. A z kolei facet gapa też mnie nie interesuje. Na kozetkę do psychologa nie chodzę, więc nie wiem, dlaczego nie umiałam stworzyć trwałego związku. Rodziny nie założyłam, trochę nad tym boleję, ale też dzięki temu nie mam dziś obowiązków wobec męża, dzieci, teściowej. A codzienne chodzenie do pracy? Nie wyobrażam sobie. Ja bym tego po prostu nie zniosła. Jestem bardzo niepokorna, nie zniosłabym szefa, który by się mnie czepiał. To co ja mam robić na nizinach? Więc wracam z wyprawy i zaczynam szukać sponsorów i zarabiać, żeby znowu wyjechać. Większość wypraw sfinansowałam sama. Korona Ziemi kosztowała mnie około 120 tysięcy dolarów. A zrobiłam ją bardzo oszczędnie. Nie chce pani chodzić do pracy, szefa mieć nie chce, to jak pani zarabia takie wielkie kwoty? W latach 90. założyłam firmę, sprowadzałam komputery z Singapuru i ciuchy z Indii. W szczytowym momencie miałam cztery sklepy i hurtownię. To było bardzo dochodowe. Poza tym dziś mam sponsorów. Czyli jednak sport dla bogatych? No, trochę tak. Ale gdybym chciała kupić jacht, żeby np. opłynąć świat, to kosztowałoby to przecież bez porównania więcej. Kiedy pani skończy zaplanowane 10 ośmiotysięczników? Nie wymawiając, ma pani już za sobą 57. urodziny... Ojej, jest pani zdania, że to tak dużo? Na 10. ośmiotysięcznik planuję wejść w następnym sezonie. Ale może potem będzie ich jeszcze więcej? Może 14? Nie wiem. A może będę robić coś jeszcze innego. Ostatnio kolega kajakarz zaproponował mi, żebyśmy przepłynęli Bałtyk. Zobaczę. Gdy mnie pytają o Koronę Himalajów, odpowiadam, że zrobiłam Koronę Ziemi i to wystarczy. Bardzo się z niej zresztą cieszę. Byłam w Australii, na Nowej Gwi-nei, na Antarktydzie. Gdyby nie ten plan, pewnie ciągle dreptałabym tylko po tych Himalajach i Karakorum. A to w końcu też robi się nudne. Nie żyje Anna Czerwińska. Wybitna polska himalaistka miała 74 lata Anna Czerwińska zapisała się w historii polskiego himalaizmu ogromną determinacją. Swoim życiem udowodniła, że wspinająca się kobieta ma na swojej drodze do pokonania nie tylko szczyty na... Kim była Anna Czerwińska? Anna Czerwińska (1949–2023). Z wykształcenia farmaceutka, w 1976 r. uzyskała tytuł doktora. Swój zawód porzuciła jednak dla gór. Od 30 lat wspina się w Tatrach, Alpach, Karakorum i Himalajach. Brała udział w wielu wspinaczkach w zespołach kobiecych (m.in. północna ściana Matterhornu latem i zimą, pierwsze kobiece wejście na Rakaposhi, 7788 m n.p.m., i Nanga Parbat - 8126 m n.p.m.). Jest pierwszą Polką, która zdobyła Koronę Ziemi, czyli najwyższe szczyty wszystkich siedmiu kontynentów, i drugą, która weszła na Mont Everest (2000 r.). Zdobyła osiem spośród 14 ośmiotysięczników. Opublikowała sześć książek o tematyce górskiej i była współautorką dwóch książek z cyklu „Za horyzontem" wydanych przez „National Geographic Polska”.
Cenię miasta za ich nieustanną ewolucję. Weźmy choćby taką Kopenhagę, która jeszcze kilka dekad temu była miastem niemal upadłym, bez perspektyw, z dużą przestępczością. Dziś jest jedną z błyszczących i dumnych stolic światowego designu. Wyznacza kierunki w rewitalizowaniu starych pofabrycznych budynków, czy innych zaniedbanych miejskich przestrzeni, które mają służyć wspólnej integracji mieszkańców. To miasto stawiające na zieloną energię i drugie po Amsterdamie tak przyjazne dla rowerzystów – wiem, bo sama sprawdziłam. Stolica Danii to też jedno z kulinarnych centrów, gdzie narodziły się nowe trendy i działają dwie najlepsze restauracje świata: Geranium i Noma. Ale nie tylko w nich zjemy świetnie. Kopenhaga jest pełna miejsc, które rozpieszczą nasze podniebienie i nacieszą oczy. A to zaledwie jedno z miast, o których przeczytacie w tym wydaniu specjalnym Travelera. Stolica Islandii Rejkiavik jest z kolei kameralna, nigdzie się nie śpieszy, żyje w swoim północnym tempie i jest przepustką do tamtejszej oszałamiającej natury, której najpiękniejsze fragmenty zaczynają się już kilka kilometrów za jej rogatkami. Wciąż pamiętam smak gęstej i pożywnej zupy z homara, serwowanej mi w portowej knajpce i ten kolor nieba – światło tam wyjątkowo sprzyja fotografom. A taka włoska Matera, jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkałych miast na naszym kontynencie, rozsławiona dzięki nowemu Bondowi. Jeszcze kilka lat temu praktycznie wyludniona, dziś budzi się do życia dzięki nowym restauracjom, hotelom i biznesom. To piękne, położone malowniczo na wzgórzu, kamienne miasto stało się nową gorącą atrakcją Włoch i miejscem absolutnie wartym odwiedzenia. AGNIESZKA FRANUS REDAKTOR NACZELNA
Najbardziej inspirujące książki o podróżach. Każdy podróżnik musi je przeczytać
Książki o podróżowaniu zabierają nas do innego, czasem nieznanego nam świata. Z reportaży o tematyce podróżniczej można dowiedzieć się znacznie więcej, niż z krótkich artykułów w prasie lub internecie. Dlatego przed wyruszeniem w drogę należy zebrać… biblioteczkę.
W tym artykule: „Broad Peak. Darowane życie”, Monika Witkowska „Nazywam się Czogori”, Max Cegielski „27 śmierci Toby’ego Obeda”, Joanna Gierak-Onoszko „Ludzie z placu słońca”, Aleksandra Lipczak „Swoją drogą” „Wyspa Skarbów” Czytanie ma bardzo długą listę zalet. Książki pobudzają wyobraźnię, wpływają na efektywność mózgu, sprawiają, że stajemy się bardziej wrażliwi i tolerancyjni. A także wzbogacają słownictwo, uczą myślenia i zwiększają naszą wiedzę. Jak mawia klasyk „kto czyta żyje podwójnie”, a czytając książki o podróżach, można przeżyć niezliczoną liczbę żyć. Reportaże mogą zwiększyć świadomość problemów, z jakimi zmagają się konkretne kraje, przybliżyć historię lub kulturę. Albo opowiedzieć o ludziach, którzy zamieszkują różne państwa na świecie. Są również takie książki, które stanowią bezpośrednią inspirację, a po lekturze od razu ma się ochotę spakować plecak i ruszyć przed siebie. Przedstawiamy wam propozycje National Geographic najlepszych książek o podróżowaniu i tematyce podróżniczej. „Broad Peak. Darowane życie”, Monika Witkowska Książka spod pióra Moniki Witkowskiej to lektura obowiązkowa nie tylko dla osób, które zajmują się wspinaczką górską. To reportaż dla każdego, kto ceni dobrą literaturę. Autorka w znakomity sposób opisuje, jak wyglądają przygotowania do zdobycia K2 oraz dlaczego zdecydowała się zdobyć ostatecznie Broad Peak. Witkowska skłania do refleksji, jakie wyzwania czekają na osoby, które planują zdobywać szczyty. Wydawać się może, że o himalaizmie napisano już wszystko. Jednak książka polskiej pisarki łączy w sobie zarówno historię samej wspinaczki wysokogórskiej z opowieściami zwykłych ludzi i masą interesujących ciekawostek. „Nazywam się Czogori”, Max Cegielski Pozostając wysoko nad poziomem morza, warto zwrócić uwagę na najnowszą książkę Maxa Cegielskiego. „Nazywam się Czogori” to niezwykła powieść, która przedstawia oblicze himalaizmu, o którym nie piszą inne książki. Pisarz zabiera czytelników w lata 90. XX wieku. Młody fotograf Olo wyrusza do północnego Pakistanu, aby zmierzyć się z bardzo trudnym do zdobycia K2. Po drodze przekonuje się, że demony góry to najmniejszy problem, któremu przyjdzie mu stawić czoło. Afryka: 10 porywających książek, dzięki którym zanurzysz się w afrykańskiej kulturze i klimacie Książki o Afryce cieszą się coraz większą popularnością, o czym świadczą uginające się pod ciężarem olbrzymiej ilości tytułów półki w księgarniach. Oto 10 z nich, które przynos... Nie jest to typowa książka o himalaizmie, ponieważ w niektórych miejscach mamy do czynienia ze swego rodzaju mistycyzmem. Autor przedstawia górę jako żywą istotę, która toczy „walkę” ze wspinaczami. Poza tym pisarz zwraca uwagę na bardzo ważne i niekiedy pomijane aspekty wspinaczki wysokogórskiej, m.in. ekologię oraz zaśmiecanie przyrody. „27 śmierci Toby’ego Obeda”, Joanna Gierak-Onoszko Książka Joanny Gierak-Onoszko została w 2020 roku wyróżniona nagrodą Nike, Nagrodą Literacką im. Witolda Gombrowicza, Nagrodą im. Ryszarda Kapuścińskiego oraz nagrodą Conrada. Szereg nagród jest tylko potwierdzeniem, jak znakomite dzieło stworzyła autorka. W swoim reportażu porusza bardzo trudną, bolesną i niekiedy zapomnianą historię Kanady. Wraca wspomnieniami do czasów, gdy dzieci rdzennych mieszkańców kraju były zamykane w szkołach z internatami, które prowadzili głównie duchowni. Gierak-Onoszko opowiada w swojej książce o zbrodniach, za które nigdy nie wymierzono kary. To historia brutalnym traktowaniu młodych ludzi, maltretowaniu i wykorzystywaniu ich przez długie lata. „Ocalony” w reportażu pisarki nabiera innego znaczenia. To już nie tylko człowiek, który przetrwał Holocaust, ale również kanadyjską szkołę z internatem. Autorka „27 śmierci Toby’ego Obeda” mówi głosem tych, którzy nigdy nie zdołali wykrzyczeć „pomocy!”. „Ludzie z placu słońca”, Aleksandra Lipczak Książka Aleksandry Lipczak opowiada o Hiszpanii, o której nie mówią stereotypy. To kraj pełny różnorodności, trudnej historii, rewolucji kulturowej i wielu problemów. To zbiór niezwykłych historii o ludziach, którzy na własnej skórze doświadczyli transformacji ustrojowej kraju, zaraz po śmierci generała Franscico Franco. Książki dla dzieci o podróżowaniu i nie tylko. Najlepsze tytuły dla wszystkich pociech, zarówno tych młodszych, jak i starszych Dzieci nieustannie odkrywają piękno otaczającego je świata. Bardzo pomocne mogą okazać się czytanki czy nawet kolorowanki, które uczą, a przy okazji bawią i umilą czas. Warto, aby te tyt... Reportaż „Ludzie z placu słońca” to obowiązkowa dla wszystkich, którzy wybierają się do Hiszpanii i chcą dowiedzieć się rzeczy, o których nie piszą przewodniki. Nie znajdziesz tam kurortów ani rajskich plaż, lecz ulice hiszpańskich miast i miasteczek, po których codziennie spacerują zwykli ludzie. To właśnie tam znajdziesz prawdziwą Hiszpanię. „Swoją drogą” Tomek Michniewicz to polski podróżnik, dziennikarz i pisarz, którego książki wielokrotnie były wyróżniane w najważniejszych polskich nagrodach. Książka „Swoją drogą” to opowieść trzech różnych życiach. O trzydziestolatku z korporacji, który, chcąc uciec od codziennej rutyny, wyrusza do afrykańskiej dżungli. O młodej kobiecie, która wyrusza na spotkanie z ortodoksyjnym islamem. Oraz o dojrzałym mężczyźnie, który po wielu latach postanawia spełnić swoje podróżnicze marzenia. Cała trójka w książce usłyszy taką samą propozycję: „Zabiorę cię w dowolne miejsce na świecie. Pod jednym warunkiem – decyzję, dokąd chcesz lecieć i po co, musisz podjąć już, w tej chwili. Więc gdzie chciałbyś teraz być?”. Tomek Michniewicz w wybitnym stylu kreśli wizerunek każdego z nas, zabiera w podróż do wnętrza swojej duszy i opowiada o dylematach i problemach, z którymi na co dzień się zmagamy. „Wyspa Skarbów” Na koniec wybór nieoczywisty. To klasyczna powieść przygodowa Roberta Louisa Stevensona, która została wydana w 1882 roku. Główny bohater książki, pracujący w tawernie chłopiec Jim Hawkins, postanawia dołączyć do grupy śmiałków, którzy chcą odnaleźć ukryty skarb słynnego kapitana Flinta. Podczas podróży okazuje się, że wśród załogi znajdują się byli towarzysze pirata, którzy są bezwzględnymi i nieprzewidywalnymi przestępcami. To opowieść o marzeniach, odwadze i potrzebie przygody, która drzemie w każdym z nas. Idealny wybór zarówno dla młodzieży, jak i dorosłych, którzy chcą nadrobić zaległości. W końcu to właśnie „Wyspa Skarbów” jest jedną z pierwszych przygodowych książek w historii. Książka zainspirowała wielu późniejszych pisarzy i reżyserów, którzy tworzyli dzieła o piratach. Nie zapominajmy, że sławna piosenka o „Umrzyka Skrzyni” pojawiła się właśnie w powieści Stevensona, a refren zna prawie każdy: Piętnastu chłopa na „Umrzyka Skrzyni” Jo ho ho! I butelka rumu. Piją na umór! Resztę czart uczyni! Jo ho ho! I butelka rumu. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dzieciobójstwo wśród zwierząt. 7 gatunków, które zabija własne potomstwo
Badacze przyrody coraz lepiej rozumieją, co powoduje dzieciobójstwo wśród zwierząt. Wciąż jednak szukają odpowiedzi, dlaczego małe są zabijane przez ojczymów i sąsiadów.
W tym artykule: Dzieciobójstwo u zwierząt: zjeść dziecko Wyjść za dzieciobójcę Dzieciobójstwo u zwierząt: wygrać rywalizację Dlaczego zwierzęta zabijają swoje potomstwo? Pisklęta rozdziawiają szeroko dzioby i piszczą ze wszystkich sił. Pochyla się nad nimi dorosła sroka. Uważnie się im przygląda, po czym z całej siły uderza w głowę jednego z maluchów. Potem już wali dziobem raz po raz. Przerażone pisklęta odsuwają się, rozbiegają na boki, krzyczą, ale nikt nie przychodzi im z pomocą. Małe głowy zalewa krew. Nowe badania wykazały, że migrujące żółwie morskie nie do końca wiedzą, dokąd płyną Naukowcy odkryli, że żółwie szylkretowe często błądzą przez tysiące kilometrów, aby odnaleźć pobliską wyspę. Na kolejnym filmie dorosła sroka łapie jedno z piskląt i wyciąga je z gniazda. Młody ptak, jeszcze nie w pełni opierzony, chwyta się pazurkami patyków tworzących jego dom. Napastnik ciągnie go więc jeszcze mocniej. Pisklę nie wytrzymuje – rozluźnia chwyt i znika z pola widzenia kamery. Tak wygląda zapis zdarzeń, które wiele lat temu zarejestrowały kamery umieszczone w aż 58 gniazdach południowokoreańskich srok przez uczonych z Narodowego Uniwersytetu w Seulu oraz w istniejącym do 2013 r. Centrum Badań Ekologicznych PAN. To, co się nagrało, całkowicie zaskoczyło naukowców. Dzieciobójstwo u zwierząt: zjeść dziecko „Dzieciobójstwa się nie spodziewaliśmy – przyznaje nam troje z sześciu autorów badań: dr Sang-im Lee, Wonyoung Lee oraz prof. Piotr Jabłoński. – Oczekiwaliśmy, że ojciec i matka będą faworyzować niektóre pisklęta”. „U ptaków liczba złożonych jaj zwykle przewyższa liczbę potomstwa, którą para jest w stanie wykarmić” – wyjaśnia prof. Piotr Zieliński, ornitolog z Uniwersytetu Łódzkiego. – Strategia ta jest zabezpieczeniem na wypadek złożenia niezapłodnionych jaj lub zaziębienia ich części podczas wysiadywania”. Gdy wyklują się wszystkie pisklęta, rodzice karmią głównie te, które najgłośniej żebrzą o jedzenie. Jeśli pokarmu brakuje, najsłabsze, czyli zazwyczaj najmłodsze, giną z głodu. „U ptaków szponiastych wygląda to jeszcze bardziej drastycznie, bo w przypadku niedoboru pokarmu starsze i silniejsze rodzeństwo zjada najmłodsze” – opowiada prof. Zieliński. Czasem jednak żadna z tych metod eliminacji najsłabszych nie działa. Tak jest choćby u bocianów – zarówno białych, jak i czarnych – które badał łódzki ornitolog. Pokarm przynoszony przez rodziców składa się głównie z drobnych cząstek: owadów, dżdżownic, myszy, traszek, żab czy małych ryb. Dorosłe bociany zwracają go na środek gniazda, a młode szybko wybierają sobie smaczne kąski i połykają. Każde pisklę znajdzie tu coś dla siebie. Nawet najsłabsze coś tam złapią. Jeśli pokarmu jest niedużo i tak żadne pisklę nie zginie. „W rezultacie wszystkie opuszczą gniazdo niedożywione i słabo przygotowane do dalekiej wędrówki na zimowiska – twierdzi prof. Zieliński. – Skoro eliminacja najsłabszych piskląt nie dokonuje się »sama«, rodzice muszą to zrobić osobiście. Wyrzucają najsłabsze pisklę poza gniazdo, a jeśli nie jest jeszcze zbyt duże, zjadają je”. Podobnie czynią niektóre gatunki sów, łysek czy czapli. Pod koniec 2011 r. australijscy naukowcy pod kierunkiem prof. Roberta Heinsohna, ogłosili, że dzieciobójstwo wśród zwierząt nagminnie popełniają samice papug z gatunku Eclectus roratus. Są przy tym dość wybredne i zabijają tylko… synów. Zadziwiające odkrycie naukowców: niektóre nietoperze udają pszczoły i szerszenie, aby bronić się przed drapieżnikami Badacze odkryli, że pewien europejski gatunek nietoperza w sytuacji zagrożenia wydaje dźwięki szerszeni lub pszczół. To pierwszy taki zarejestrowany przypadek w historii. Ptaki te rozmnażają się w dziuplach. Jeśli samica złoży dwa jaja, to niemal zawsze jedno będzie córką, a drugie synem. Płeć piskląt można łatwo odróżnić po odcieniu szarości ich upierzenia. Córki dorastają przy tym zwykle o tydzień wcześniej niż synowie. Jeśli więc nadchodzi pora deszczowa, a dziupli grozi zalanie, matka wyrzuca syna poza gniazdo. Dzięki temu może skupić się na wychowaniu córki, która i tak ma większe szanse na przeżycie z racji szybszego dorastania. Wyjść za dzieciobójcę Jeszcze częściej niż przez własnych rodziców młode bywają zabijane przez nowych partnerów matki (a czasem też i przez ojca). Tak jest chociażby u lwów. Jeśli samiec zdobędzie władzę w stadzie, to zwykle są w nim samice, które mają młode niebędące jego potomstwem. Nowy pan i władca swoje urzędowanie zaczyna od zabicia małych lewków. Samice, pozbawione potomstwa, szybko wchodzą w ruję, dzięki czemu mogą zostać zapłodnione przez dominującego samca. Potomstwo, które się narodzi, będzie więc już jego własnym. Podobny mechanizm José Vega z Museo Nacional de Ciencias Naturales w Madrycie zaobserwował u wróbli. Jeśli samica straciła partnera życiowego, to na jego miejsce szybko znajdował się nowy. Swoje rządy często zaczynał od zabicia dzieci poprzednika. Samice, których pozbawiono pierwszego potomstwa szybciej składały nowe jaja, bardziej też przykładały się do opieki i w efekcie wychowywały więcej piskląt w drugiej turze. Dzięki temu dzieciobójca przekazywał geny skuteczniej niż samiec, który nie zabijał potomstwa swego poprzednika. Podobne zachowanie prof. Zieliński wraz z prof. Jerzym Bańburą opisali u pospolitej w Polsce i powszechnie lubianej jaskółki dymówki. Samotny samiec, którego obserwowali ornitolodzy, zabił wszystkie dzieci samicy trzy dni po śmierci ich ojca. Matka nie próbowała nawet bronić potomstwa. Wkrótce związała się z dzieciobójcą i razem z nim odchowała nowy przychówek. Prawdopodobnie tak samo działają gibony. Co prawda tylko raz przyłapano je na gorącym uczynku. Widziano bowiem, jak w dniu narodzin nowego dziecka dorosły samiec zabrał krzyczącego noworodka, ugryzł go i zrzucił z drzewa na ziemię. Małpka zmarła z powodu odniesionych ran. W innych przypadkach dzieciobójstwo, choć nie obserwowane bezpośrednio, wydawało się najbardziej prawdopodobną przyczyną śmierci niemowląt. Roczne giboniątko zginęło wkrótce po tym, jak władzę w grupie przejął nowy samiec. Generalnie, gdy tylko przy samicy pojawiał się nowy partner, szanse przeżycia małych gibonów spadały. Wszystkie te przypadki zdaniem prof. Zielińskiego łatwo wyjaśnić: „Z biologicznego punktu widzenia samiec ten nie ma żadnego powiązania genetycznego z potomstwem innego samca. Zabijając obce młode, nie ponosi zatem żadnych kosztów genetycznych. Może natomiast odnieść wyraźną korzyść genetyczną, gdyż zwiększa swoje szanse na zdobycie partnera do rozrodu i propagację własnych genów”. Dzieciobójstwo u zwierząt: wygrać rywalizację Biologom najtrudniej zrozumieć, dlaczego niemowlę jest zabijane przez zupełnie obcego przedstawiciela własnego gatunku. Coś takiego zaobserwowała Jane Goodall, pionierska badaczka szympansów. „Przez lata wierzyłam, że szympansy, pomimo wykazywania zadziwiającego podobieństwa do nas, są jednak »sympatyczniejsze« od ludzi. Nagle przekonałam się, że w pewnych okolicznościach mogą być równie brutalne jak my i że ich natura ma też ciemne strony. To było bolesne”. Jednym ze zdarzeń, o których wspomina dr Goodall, była brutalna wojna między dwoma grupami szympansów w Gombe w Tanzanii. Drugim – właśnie dzieciobójstwo, którym regularnie parała się szympansica Passion wraz z córką Pom i synem Profesorem. Goodall opisuje na przykład, jak potraktowały niemowlę swej koleżanki z tego samego stada – Gilki. „Gilka, jak nam powiedziano, spokojnie siedziała, wygrzewając się w popołudniowym słońcu i przytulając swoje niemowlę, kiedy nagle pojawiła się Passion – relacjonuje Goodall. – Przez chwilę stała, przyglądając się matce i dziecku, a potem rzuciła się ku nim z najeżonym futrem. Przerażona Gilka uciekała z krzykiem, ale jej ucieczkę utrudniała konieczność podtrzymywania dziecka i niedowład nadgarstka. Passion skoczyła na nią i pochwyciła małą Ottę. Gilka rozpaczliwie starała się uratować dziecko, ale nie miała szans, i po krótkiej walce Passion udało się zabrać niemowlę. Najbardziej makabryczne było to, że Passion przycisnęła je do piersi, a ono rozpaczliwie wczepiło się w nią (…). Pewna zwycięstwa Passion siadła na ziemi, oderwała przerażone niemowlę od piersi i ugryzła w czoło, powodując natychmiastową śmierć”. Ten obraz prześladował potem Jane Goodall. Jak pisze, budziła się w nocy, mając przed oczami przerażający obraz: „Passion pożerająca dziecko Gilki, jej usta wysmarowane krwią, niczym u groteskowego wampira”. W ten sposób Passion wraz ze swymi dziećmi zabiła jeszcze kilka niemowląt z własnego stada. Po co? Koreańscy uczeni, którzy badali dzieciobójstwo u srok, twierdzą, że przyczyny takich zdarzeń mogą być dwie. Dlaczego zwierzęta zabijają swoje potomstwo? Po pierwsze zabójcom zależy po prostu na najedzeniu się. Są głodni, a kanibalizm ułatwia szybkie zdobycie materiałów odżywczych. Po drugie zabijając dzieci, usuwają konkurentów i zwiększają dostęp do miejsc gniazdowania oraz jedzenia w okolicy. Biolodzy, którzy obserwowali małpy w Gombe, doszli do wniosku, że dzieciobójstwo było rezultatem rywalizacji o zasoby, a nie patologicznych zachowań Passion. Potwierdziły to ogłoszone w 2007 roku wyniki badań szympansów w Ugandzie, gdzie w lesie Budongo zaobserwowano, jak grupa samic zabija niemowlę. Ofiarą gangu prawdopodobnie padły jeszcze dwa inne szympansiątka. Zanim jednak zaczęła się fala dzieciobójstw, do grupy dołączyło 13 nowych samic. Te, które były tu wcześniej, zaczęły atakować nowo przybyłe szympansice i ich potomstwo. Badacze twierdzą więc, że mordy na dzieciach da się łatwo wytłumaczyć. Miejscowe samice walczyły w ten sposób o samców i dostęp do kurczących się zasobów pokarmu. Podobne wytłumaczenie uczeni znaleźli dla dzieciobójstwa u srok. Doszli do wniosku, że ptaki rywalizowały o terytorium. Ofiary dzieciobójstwa i ich prześladowcy byli sąsiadami. Już wcześniej dochodziło do konfliktów między dorosłymi ptakami z obu rodzin. A wkrótce po tragicznych wypadkach dzieciobójcy powiększyli swoje terytorium o obszar sąsiadów. Najcenniejszym dla nich nabytkiem stał się mały sztuczny zbiornik wody, niewidoczny wśród roślinności. Teraz mogli korzystać z niego do woli. Gdy tylko ich pisklęta opuściły gniazdo, zbudowali nowe na świeżo zajętym miejscu. Dzieciobójstwo, jak widać, bardzo im się opłaciło. Źródła: Uniwersytet Łódzki, Narodowy Uniwersytet w Seulu Czytaj więcej fascynujących artykułów: W Chinach odkryto zapadlisko z lasem na dnie. Na głębokości kilkuset metrów mogą żyć nieznane nauce zwierzęta Zapadlisko nie musi być „piekielne”. Lej krasowy na południu Chin zamiast przerażenia, wzbudza zachwyty. Oto megajezioro Paratetyda – największe jezioro w historii Ziemi. Dlaczego i kiedy wyschło? Megajezioro Paratetyda, zwane też Morzem Sarmackim, to największe jezioro, jakie kiedykolwiek istniało na Ziemi. Naukowcy szacują, że było w nim 10 razy więcej wody niż we wszystkich obecni... Trzmiel a bąk – wskazujemy różnice między owadami Niektórzy uważają, że trzmiel to bąk i może ugryźć. To nieprawda! Wyjaśniamy, czym różnią się trzmiele i bąki, a także jak pomagać pożytecznym trzmielom.
Polak najbardziej utytułowanym eksploratorem na świecie. Jak wygląda życie Fianna Paula?
Pochodzi z Polski, choć nad Wisłą wiemy o nim niewiele. A szkoda, bo Fiann Paul to jeden z najbardziej doświadczonych wioślarzy oceanicznych na świecie. Swoimi osiągnięciami udowadnia, że sport, sztuka i dyscypliny intelektualne nie tylko się łączą, ale też gwarantują satysfakcję oraz pełnię samorozwoju.
Mateusz Łysiak: Współczesny człowiek renesansu – tak jesteś często przedstawiany. Odpowiedzmy zatem na pytanie: kim jest dziś człowiek renesansu? Fiann Paul: Wiedzę i umiejętności twórców renesansu charakteryzowały 3 cechy: szeroki zakres, głębia i integracja, dlatego też nazywano ich polimatami. W moim przypadku to integracja dokonań w obszarach sportu, sztuki i dyscyplin intelektualnych, które dzisiaj rzadko są łączone na poważnym poziomie. Widziałem, że na serwisie National Geographic Polska jakiś czas temu pojawił się ciekawy artykuł o tym, że w antyku na igrzyskach olimpijskich przyznawano medale również za osiągnięcia w dziedzinach sztuki. Miło mi, ze ktoś wciąż przypomina o wielowymiarowości mistrzostwa według antycznych standardów. Renesans był inspirowany antycznymi standardami, gdzie pojęcie Arete zakładało, ze człowiek rozwija się w pełni jedynie, gdy rozwija się jednocześnie sportowo, intelektualnie i duchowo. Duchowość głównie oznaczała sztukę, a dużą częścią jakości intelektualnej stanowiła retoryka. W Polsce, o dziwo, jesteś osobą anonimową, ale o Twoich wyczynach i rekordach mówiono już chyba we wszystkich największych mediach na świecie. W 2020 r. byłeś też na liście mówców A&K Cruises razem z Lechem Wałęsą. Tak, Lech Wałęsa i ja byliśmy zatrudnieni jako mówcy na tym samym statku A&K Cruises, ale niestety ostatecznie pandemia zablokowała event. Przypadkowo kolejny raz znaleźliśmy się w grupie razem, kiedy zostałem Honorowym Kapitanem Żeglugi Wielkiej z decyzji Stowarzyszenia Kapitanów Żeglugi Wielkiej w Gdyni. To garstka osób i wyjątkowy zaszczyt. Jako że pochodzę z Polski, czasem przytaczam odnośnie do sławy czy bycia rozpoznawanym, że według amerykańskich standardów robi się coś przez 2 minuty, a później opowiada się o tym przez dwa lata. Ja wychowałem się w rzeczywistości, gdzie robi się coś przez 2 lata, a opowiada się o tym przez dwie minuty. Kilka lat temu rozmawiałem z potencjalnymi sponsorami z Polski, ale niestety do współpracy nie doszło. Wyczyny, jakie masz na koncie to próba nie tylko sił fizycznych, ale też (a może przede wszystkim?) psychicznych. Przekraczanie własnych barier nie jest Ci obce. Tak jak inicjacje... Mógłbyś opowiedzieć więcej o swoim doświadczeniu sprzed przeprawy przez Cieśninę Drake’a? Pewnym tematem przewodnim tej wyprawy były dla mnie plemiona Yamana i Selk’nam, czyli ostatnie nieskolonizowane plemiona Ziemi Ognistej. Poznałem ich historię w 2013 r., kiedy spędziłem w tym miejscu kilka miesięcy. Grupy te zasłynęły tym, że były odporne na manipulacje i miały nietypowe podejście do hierarchii – jej ułomności wykorzystywali kolonizatorzy. Członkowie tych plemion okrążali przylądek Horn już jako nastolatki przy pomocy prymitywnych, małych łodzi własnego autorstwa. Co ciekawe, po 10 tysiącach lat kultywowania tej tradycji, za odkrywcę Horn nadal uważa się Francisa Drake’a. To na jego cześć nazwano sąsiednią cieśninę. Wracając do pytania... Plemienne inicjacje były egzaminem z kreatywności i odwagi. Dla mnie jako dla lidera całej załogi to było szczególnie ważne doświadczenie. Najtrudniejsze elementy wypraw pozostają nieznane dla większości widzów czy odbiorców. Często trzeba zainwestować dużo więcej wysiłku niż w samo wiosłowanie. Piękno Antarktydy to owoc trudów inicjacji, jaką jest też przeprawa przez Cieśninę Drake’a. Po przebyciu piekła wyłania się niebiański, polarny pejzaż tętniący unikalnym życiem. To nagroda za ciężką pracę. W naszych oczach pojawiły się łzy. Jak wyglądała rekrutacja zespołu na wyprawę? Jakie cechy powinni mieć idealni towarzysze? Idealni prawie nie istnieją. Według mnie obecnie jest ok. 10 osób na świecie, które spełniają wymogi wyprawy i nie zawsze udaje mi się te osoby znaleźć. Szukam ludzi, którzy mają: odwagę, sprawność fizyczną, umiejętności, doświadczenie, czas, pieniądze i są wystarczająco szaleni. Czasem nie jestem w stanie znaleźć idealnych towarzyszy i muszę pójść na kompromis. Kapitan natomiast oprócz powyższych musi też być dobrym marynarzem, wizjonerem i menedżerem. Wyprawy często kosztują miliony dolarów czy euro. Można je porównać do startupów, które muszą odnieść sukces. W swoich wyprawach dowodziłeś światowej sławy sportowcami. Przypuszczam, że w ich trakcie załoga borykała się z różnymi problemami. Czy jako kapitan wykorzystywałeś swoje doświadczenie i wykształcenie psychologiczne? Filozof Kirkegaard powiedział „Życie żyje się naprzód a rozumie wstecz”. Więc mimo że oprócz doświadczenia i wykształcenia psychoanalitycznego robię również doktorat z przywództwa, muszę się przyznać, że często byłem w stanie wykorzystać swoją wiedzę jedynie retrospekcyjne. Byłbym idealistą, gdybym twierdził, że w tak ekstremalnych warunkach łatwo jest zastosować książkowe wzorce przywództwa i rozwiązywania problemów. Wszystkim znanym liderom historycznych wypraw ekstremalnych puszczały czasem nerwy. To zrozumiałe, bo przecież w ferworze akcji, pod ogromną presją i w całkowitym wycieńczeniu mówimy o liderowaniu zupełnie innym niż w organizacjach czy instytucjach, gdzie mamy czas usiąść przy czystym stole i porozmawiać. Większość uczestników takich wypraw to silne osobowości typu alfa i ściera się tam wiele sil widzialnych i niewidzialnych. Pokonanie Cieśniny Drake’a przy użyciu siły mięśni to nie był pierwszy historyczny wyczyn w Twojej karierze, ale chyba najtrudniejszy, prawda? Porównano go nawet do wypraw w kosmos. Rzeczywiście tak go porównano, gdyż w uproszczeniu ok. 500 osób w historii świata odbyło podróż w przestrzeń kosmiczną, a nikt wcześniej nie przemierzył dzięki sile mięśni otwartych wód Oceanu Antarktycznego. Myślę, że wszystkie trzy wyprawy polarne były bardzo trudne, szczególnie że były to jedyne w historii świata udane pionierskie wyprawy napędzane siłą mięśni na otwartych wodach polarnych. Tylko jedna z tych tras została powtórzona. Przypuszczam, że eksplorowanie naszej planety, a przy tym bicie kolejnych rekordów, wymaga ogromu przygotowań i wiedzy na konkretny temat. W tym celu stworzyłeś specjalną bazę danych osiągnięć. Na czym polega ten projekt i do kogo jest skierowany? Guinness World Records nazwało ten projekt pierwszą „prawdziwą bazą danych przygód i eksploracji”. Jest to inteligentna baza, która filtruje, sortuje i wiąże różne dane ze sobą. W ciągu ostatnich 30 lat pięciokrotnie próbowano ją stworzyć, jednak wcześniej nikomu się to nie udało. Ja zrobiłem to w ramach wolontariatu, za co zostałem szczególnie doceniony. Skoro mowa o przygotowaniu i wiedzy, to warto podkreślić, że eksploratorzy są też w pewnym sensie inżynierami. Od początków tej tradycji, aby osiągnąć coś po raz pierwszy, musieli projektować sprzęty i gadżety, które dotychczas nie istniały oraz które spełniałyby wymagania tych pionierskich wyzwań w nowych i nieznanych dotąd warunkach. Jednym z takich przykładów jest niedostępny na rynku skafander. To autorski produkt łączący safety i performance suit, a to nie jest oczywiste. Został zaprojektowany tak, aby kształtem i wymiarami współpracował z mechaniką ruchu wioślarskiego. Jest szyty na miarę na każdego z uczestników. Ścigasz się nie tylko ze sobą, ale również z innymi odkrywcami i podróżnikami. W tym roku oficjalnie pokonałeś Reinholda Messnera pod względem liczby World’s Firsts, czyli historycznych, pionierskich dokonań. Przypadkiem czy taki był cel? To był mój drobny ukłon w stronę Ice Warriors, elity światowego himalaizmu polskiego pochodzenia, na której czele stał Jerzy Kukuczka. On pierwszy przez całe życie „ścigał się” z Messnerem. Kukuczka „przegrał” minimalnie. Ja miałem pewną szansę pokonać Messnera, gdyż jako jedyny na świecie otrzymałem tych tytułów więcej niż on. Jako że ta informacja znajduje się w artykule o nim na Wikipedii, zakładam, że uszanował moje dokonania. Te tytuły mają szczególną wartość, ponieważ są najdoskonalszą formą rekordów. Ich posiadanie nigdy nie wygasa, trwa nawet po śmierci eksploratora, podczas gdy rekordy na przykład prędkości będą pobite prędzej czy później. O kajakowych przeprawach przez oceany w Polsce zrobiło się głośno dzięki Aleksandrze Dobie. Jak będziesz wspominał tę wyjątkową postać? Zacznijmy od tego, że doceniam ludzi, którzy własnym wysiłkiem dokonali czegoś nietuzinkowego. Aleksander doba życzył mi powodzenia na łamach „Gazety Wyborczej” przed moją wyprawą przez Cieśninę Drake’a. Ja wstawiłem się za nim u Guinness World Records, gdyż dopiero po stworzeniu bazy danych, o której wspomnieliśmy wcześniej, specjaliści z GWR byli w stanie porównać osiągnięcia Olka do innych transoceanicznych kajakarzy. Zebranie i usystematyzowanie historycznych informacji podczas tworzenia tej bazy danych to były długie godziny pracy. W rezultacie GWR przyznało Olkowi 10 rekordów. Należysz do niewielkiej grupy osób, które mogą pochwalić się sukcesami zarówno sportowymi, jak i artystycznymi. Czym jest dla Ciebie sztuka? Sztuka dla mnie jest najpełniejszym sposobem wyrażenia siebie. Szczególnie szanuję, kiedy jest to dodatkowo podbite ciężką pracą i umiejętnościami, a nie manieryzmem. Uważam, że prawdziwi artyści nie podążają za obowiązującymi trendami. Często wspominam ostatnie słowa Van Gogh’a „smutek nigdy się nie kończy”. Aby dopełnić definicje sztuki, dodałbym słowa Platona o tym, że „zadaniem pięknych obiektów jest inspirowanie, kształtowanie i rozwijanie ludzkiej duszy”. Zdarza się, że ludzie bardziej kojarzą Cię z artystycznych osiągnięć niż eksploratorskich? Kiedy wpisuję swoje imię w Google, widzę, że jestem przedstawiany jako artysta. Gdy zobaczyłem to pierwszy raz, pomyślałem, że chciałbym to zmienić, bo przecież przede wszystkim jestem eksploratorem. Później stwierdziłem, że nie, że chciałbym tak to pozostawić, ponieważ u rdzenia nawet jako eksplorator wyrażam się najprawdziwiej poprzez wyprawy, które pozostawiam na mapach świata. To wyrażenie siebie przez czyny, tutaj konkretnie pionierskie wyprawy, jest jak artystyczny akt, czy też sztuka. To autentyczność tego aktu definiuje ostatecznie czy stanie się on sztuka, czy nie. U rdzenia wszystkich moich aktywności jest potrzeba wyrażenia się i ostatnimi laty to była główna siła napędzająca moje działania w życiu. Zaczynam powoli myśleć o tym, że celem życia człowieka albo całego życia we wszechświecie jest właśnie wyrażanie się, oczywiście głównie przez działania. Jako psychoanalityk zauważam coraz bardziej, jak ważne jest to dla wszystkich ludzi, i jak brak możliwości wyrażenia się od werbalnego do wyrażenia poprzez czyny i aktywności powoduje uczucie pustki lub niepokoju. Niestety taka potrzeba jest często stłumiona potrzeba zapewnienia podstawowych potrzeb, które narzucają wiele kompromisów w życiu człowieka. Obecnie panuje groteska wyrazu siebie, której dowodzą tak zwani influencerzy. Myślę, że powinni nazywać się influencee (z ang. osoba, która poddaje się wpływom), ponieważ ich wizerunek jest rezultatem podstawowych preferencji tłumów i są zaprzeczeniem poszukiwania własnego sposobu wyrazu, czy inspiracji innych do rozwoju. Jesteś Dyplomowanym Geografem Królewskiego Towarzystwa Geograficznego (RGS) w Londynie. Mógłbyś opowiedzieć o tym więcej? Z RGS związani byli wszyscy najwięksi eksploratorzy w historii ostatnich 200 lat. Jest tylko kilkuset Dyplomowanych Geografów na świecie. Z mojej strony to przede wszystkim chęć identyfikowania się z tą dziedziną nauki oraz aktywnościami i bycia postrzeganym przez ten pryzmat. To wyróżnienie pozwala na używanie post-nominal letters CGeog. W krajach Wspólnoty Narodów można dodać niektóre post-nominal letters do paszportu, więc jest to standard ratyfikowany międzynarodowo. Dla mnie ten dyplom to też pewna kompensacja studiów, które długo rozważałem. W liceum byłem laureatem olimpiady z geografii i poważnie myślałem nad studiowaniem meteorologii lub geomorfologii. Ostatecznie studiowałem architekturę, ale życie potrafi jednak zaskoczyć. 20 lat później staję się geografem. To kolejna część mnie, która potrzebowała się wyrazić. Zaprzeczasz stereotypom, jakoby sportowcy szybko kończyli edukację. Możesz pochwalić się kilkoma dyplomami oraz niesamowitym doświadczeniem mieszkania w sumie na każdym kontynencie. Co dało Ci to doświadczenie? Mimo że uważam, że nie mam misji zmieniania świata, jeśli mógłbym zaproponować jakąś zmianę, to byłoby to opuszczenie paradygmatu zakładającego, że osoba musi być albo inteligentna, albo wysportowana, a poruszanie się pomiędzy tymi biegunami jest postrzegane często przez nas jak niepisane łamanie zasad. Myślę, że dobrze byłoby z tym skończyć i zrozumieć, że łącząc oba bieguny, dodajemy, a nie odejmujemy. Życie na każdym kontynencie natomiast nazywam swoja nieformalna edukacja, spędziłem przynajmniej rok na każdym z nich i zawsze pozostawałem w nieturystycznych okolicznościach, nawiązując relacje zawodowe i osobiste tylko z lokalnymi ludźmi. Ta nieformalna edukacja w dużej mierze mnie ukształtowała. Pandemia ograniczyła wiele aktywności. Na szczęście powoli wracamy do normalności, ale ciekaw jestem, jak wyglądał lockdown w Twoim wykonaniu? Jak wykorzystałeś ten czas w zamknięciu? Udało mi się skończyć dwa semestry studiów Psychologii Głębi w Zurychu, zamiast jednego, a co za tym idzie, napisałem pracę dyplomową, zakończyłem cale studia i zdałem wszystkie egzaminy. Wśród frustrujących doświadczeń natomiast jest przełożona wyprawa, o której opowiem więcej, kiedy dotrze do linii startu oraz trudności w życiu romantycznym, o których nie chce opowiedzieć więcej (śmiech). W jednym z wywiadów wspomniałeś, że frustracja potrafi być ogromną motywacją. Jak przekuć poczucie beznadziei w mobilizację? Najpierw szczerze przyznam, że nie zawsze się da. To zależy od naszego indywidualnego progu tak zwanej optymalnej frustracji i naszego subiektywnego odbioru frustrującego doświadczenia. Jeśli te dwa poziomy znajdą się blisko siebie, wysoce prawdopodobne, że frustracja przemieni się w siłę rozwojową. Jeśli frustrujące doświadczenie przekroczy znacząco ten poziom, może nas uszkodzić. Powiedzenie co cię nie zabije to cię wzmocni, jest więc trochę mylne. To, co my możemy zrobić, to podjąć świadomy wysiłek doładowania naszych mentalnych baterii. Najsilniejsze narzędzia, jakie mamy do wyboru to: zdrowe i regularne posiłki, zdrowy i regularny sen, aktywność fizyczna, kontakt z przyrodą i przyjaźń. Jako psychoanalityk na co dzień pracuję z klientami i muszę powiedzieć, że używając tych tarcz energetycznych, jesteśmy niemal niezniszczalni. Jak wspomniałem na początku naszej rozmowy, na arenie międzynarodowej jesteś bardzo znany i możesz pochwalić się licznymi nagrodami. Jakie one mają dla ciebie znaczenie? Nagrody według Arystotelesa nie świadczą niczego o osobie, jedynie o tym, jak społeczeństwo tę osobę postrzega. Kiedy na przykład zmienia się system, czasem wstydzimy się nagród otrzymanych od poprzedniego systemu, bo teraz podważają panujące wartości. Tak naprawdę dostałem dużo trofeów, czyli nagród, które są bezpośrednim wynikiem osiągnięć, takich jak Wielki Szlem Odkrywców Oceanów. Natomiast nagród, które są wynikiem czyjejś decyzji, czyjegoś uznania moich działań nie dostałem wiele, prawie w ogóle. Może wyjątkiem jest obywatelstwo islandzkie. Przyznano mi je w trybie nadzwyczajnym za moje dokonania. Myślę, że największą nagrodą w życiu jest uzyskanie samego siebie, po zdekonstruowaniu tego, co nie jest nasze w nas oraz zbudowanie siebie w taki sposób, w jaki chcielibyśmy żyć w pełni. Bez pożyczania gotowych szablonów na przykład z popkultury.
Ewolucja to zasługa psychodelików? Poznajcie hipotezę małpy „pod wpływem"
W ostatnich latach badania nad psychodelicznymi substancjami przeżywają swój renesans. Chociaż współczesna nauka przygląda się im głównie pod kątem leczenia zaburzeń psychicznych i uzależnień, już prawie 30 lat temu etnobotanik Terence McKenna postawił hipotezę, która zakłada, że spożywanie psychodelicznych grzybów mogło odegrać kluczową rolę w rozwoju ludzkiej świadomości.
W tym artykule: Teoria naćpanej małpy Twórcza eksplozja sprzed 40 000 lat Narkotyki w plejstocenie? Teoria naćpanej małpy – możemy nie poznać prawdy O hipotezie naćpanej małpy zrobiło się głośno w 1992 roku, kiedy McKenna (1946-2000) napisał książkę „Pokarm Bogów”. Zakłada w niej, że spożywanie psylocybiny z grzybów mogło być przyczyną ewolucji naszych starożytnych przodków. Czy nasz język, kultura i samoświadomość są wynikiem regularnej narkotyzacji? Teoria naćpanej małpy Chociaż autor hipotezy nigdy nie użył zwrotu „teoria naćpanej małpy” (ang. The Stoned Ape Theory), a zwolennicy McKenny sądzą, że upraszcza ona koncept i źle oddaje całą ideę naukowca, ta chwytliwa nazwa przylgnęła do niej niemal natychmiast po premierze książki. W „Pokarmie Bogów" naukowiec przedstawił swoje argumenty opierając się na znanych cechach doświadczeń psychodelicznych (np. zwiększonej empatii i wyostrzonej percepcji zmysłowej), starożytnych szamanistycznych tradycjach, a także udowodnionym oraz hipotetycznym obrazie występowania psychodelicznych roślin i grzybów tysiące, a nawet miliony lat temu. W gruncie rzeczy hipoteza uczonego sugeruje, że pojawienie się języka i kultury możemy zawdzięczać długotrwałej konsumpcji grzybów psylocybinowych przez naszych przodków. Według McKenny ten proces mógł mieć swój początek już 2 miliony lat temu. Twórcza eksplozja sprzed 40 000 lat Według dr. Thomasa Falka, profesora filozofii i edukacji na Uniwersytecie w Dayton, hipoteza McKenny może być wyjaśnieniem tak zwanej „twórczej eksplozji" sprzed 40 000 lat – przed migracją homo sapiens z Afryki do Europy. To właśnie wtedy zauważono widoczny skok w zdolnościach poznawczych człowieka. Był to czas, kiedy nasi przodkowie po raz pierwszy żyli w jednocześnie w dwóch stworzonych przez siebie światach – materialnym i symbolicznym. Ich rozwój był płynny: odtwarzali na zewnątrz sytuacje, które miały miejsce w ich umysłach, podczas gdy inne gatunki homo pozostały biernymi podmiotami Matki Natury. Na tej podstawie profesor Falk uważa, że kluczem, który na zawsze oddzielił homo sapiens sapiens i wszystkie inne hominidy, mógł być język. Jednak to, w jaki sposób ten język powstał i co spowodowało nagły przeskok w stronę samoświadomości u naszych przodków, nadal pozostaje zagadką. Według Falka to właśnie hipoteza naćpanej małpy może być brakującym ogniwem do spojenia istniejących już dowodów i teorii naukowych. Narkotyki w plejstocenie? Między 2,6 mln a 11 700 lat temu nasza planeta borykała się z poważnymi zmianami klimatycznymi, w wyniku których nasi przodkowie musieli przemieszczać się przez nieznane środowiska. Profesor Falk uważa, że była to idealna okazja do eksperymentowania z pożywieniem. Nowe pokarmy wprawdzie nie zmieniłyby genomu hominidów, ale teoretycznie mogły wpłynąć na ekspresję obecnych już genów, co mogło z kolei odbić się na naszych przodkach zarówno fizjologicznie, jak neurochemicznie i kulturowo. Hipoteza McKenny zakłada, że starożytni ludzie podążali za stadami krów i innych roślinożerców, ponieważ to dzięki nim mieli pożywienie i odzież, ale nie tylko. Etnobotanik uważał, że z odchodów zwierząt wyrastały psychodeliczne grzyby, które były łatwym pożywieniem i magicznym paliwem dla umysłu, kiedy ludzie pierwotni zdobywali nowe terytoria. Uczony wierzył, że to właśnie te grzyby mogły pozwolić naszym przodkom na tworzenie skojarzeń między dźwiękami, symbolami i znaczeniami, czyli wszystkim, co jest istotą ludzkiego języka. Według McKenny nasi przodkowie spożywali psylocybinę w małych dawkach, co mogło wpłynąć na polepszenie u nich ostrości widzenia, zwiększenie popędu płciowego, zacieśnienie więzi społecznych i rozwinięcie cech przywódczych – czyli wszystkiego, co ważne dla udanej adaptacji w nowym miejscu. Teoria naćpanej małpy – możemy nie poznać prawdy Chociaż hipoteza McKenny spotkała się z ogromnym entuzjazmem wśród badaczy i miłośników psychodelików, świat innych nauk podchodzi do niej z dystansem. Jedni uznają ją za dzieło naukowe, drudzy traktują z przymrużeniem oka, a jeszcze inni zdecydowanie negują jej wartość. Prawda jest taka, że dogłębne zbadanie świadomości człowieka sprzed tysięcy lat jest rzeczą praktycznie niemożliwą – w zasadzie wszystkie teorie są tu hipotezami.
Pieszo przez Gruzję. Tuszetia i Chewsuretia - krainy wymarzone na górski trekking
Co jakiś czas wodospady i zapadliska wyłaniające się zza mgły. Widok jest imponujący. Oto jedne z najpiękniejszych szlaków Kaukazu.
Wszystko zaczęło się w swanetyjskiej Mestii, na drugim krańcu Gruzji. Nasz stary gruziński przyjaciel Robinson, jedyny człowiek w kraju o takim imieniu, razem z żoną urządzili nam „przedwesele”. Lało się domowe wino, potem czacza, były tańce i łzy. Bo ten Robinson tęskni za spokojem. A tu góry wokół popularnej nie tylko wśród Polaków Mestii rozdeptali turyści, czaczę zmieniono na whisky, rankiem budzi huk helikopterów z nowego lotniska. – Gdybym był młodszy pojechałbym jeszcze raz do Omalo – rzucił Robinson, a potem opowiadał historie o Tuszetii. Szczegółów nie pamiętaliśmy następnego dnia. Ale trzy dni później siedzieliśmy już w dżipie 700 km dalej, na nieznanym nam dokładnie wschodzie kraju. Giorgi Tsikaradze, przed trzydziestką, miłośnik czaczy i filmów z policyjnymi pościgami, jedzie brawurowo i tylko zerka w lusterko w oczekiwaniu na nasze reakcje. Poskręcana jak jelita, ciągnąca się gliniastym urwiskiem aż do Omalo droga to całe jego życie. Daje pracę, jedzenie, emocje. Co jakiś czas wodospady pozwalają na umycie ubłoconych szyb, wtedy zapadliska wyłaniają się zza mgły. Widok jest imponujący. – W takich chwilach w oczach pasażera można zobaczyć, jakim jest człowiekiem – uśmiecha się filozoficznie Giorgi. Gdy w 2012 r. dziennikarze kanału BBC okrzyknęli tę trasę jedną z najniebezpieczniejszych na świecie, zaczęli rozjeżdżać ją motomaniacy i miłośnicy adrenaliny. Giorgi wabi ich wskazówkami w obcych językach i czaczą, ale w głębi duszy za nimi nie przepada. Tacy bowiem uznają Omalo, malutką wioskę, za koniec świata. Może dlatego, że stałych mieszkańców jest tu zaledwie siedmiu. Cała reszta na zimę schodzi w dół. Wtedy drogi są nieprzejezdne, a najstarsi wyjadacze, którzy zostali, poruszają się wśród zasp śniegu. Nie hodują kur, nie stosują pieniędzy (wymieniają się dobrami jak za dawnych lat), a żywność trzymają w drewnianych beczkach. Cieszą się z każdego gościa. Co obrotniejsi zakładają hostele, których w sezonie otwiera się tu kilka; jeden należy do Polaków. Początek świata Jest też drugi rodzaj turystów. Gotowi na niewygody długiej drogi i bąble na stopach. Ich Giorgi rozpoznaje już w trakcie samochodowego podjazdu do Omalo. Przekonujemy się, że z nimi podzieli się czaczą podczas rozbijania namiotów, a rano włoży do plecaka chinkali, nadziewane mięsem pierożki, klasyk narodowej kuchni, który narodził się w sąsiedniej Chewsuretii. Dla wędrowców Omalo, szumnie zwane „stolicą regionu”, to nie koniec świata, a jego początek. Pierwszego dnia idziemy powoli, w głowie jeszcze szumi czacza. Ale trasa szutrową drogą wiedzie przez 12 km do zjawiskowego Dartlo. Następnego dnia rozbijamy się na lancz nieopodal samotnej baszty w Kwawlo. Dalej mijamy osady Chescho i Parsma. Ich wieże przypominają warowne zamki. Wioska Girevi to ostatnia zamieszkała osada w dolinie, tutaj można zahaczyć o posterunek pograniczników oznaczony flagą. Zagadują bardziej towarzysko niż oficjalnie (ale przepustka, którą wydają, jest niezbędna do spacerów w tym rejonie). Dalej trasa wiedzie wzdłuż strumienia Kvakhidisitskali, a potem przez ruiny Chontio. Łąki Kvahidi są idealne na kemping, w okolicy nie brakuje strumieni, wokół nie ma już nikogo. Widok na góry, przełęcze i kwitnące na fioletowo łąki robi wrażenie, tak jakbyśmy byli tu całkiem sami, a świat dopiero powstał. Samotność, którą tak reklamował nam Giorgi, tutaj nabiera innego wymiaru. Idziemy każdy swoim tempem, pogrążeni w cichej kontemplacji. Aż do następnego dnia nie spotkamy żadnych turystów. Błogość. Wtedy pojawiają się psy pasterskie. W przewodnikach radzono, by w takiej sytuacji zatrzymać się i zawołać na pasterza. Tego jednak nie widać. Gdy wreszcie wyłania się zza wzgórza, oddychamy z ulgą. Żywo gestykuluje i pokazuje na kamienie. Potakujemy zdziwieni. Potem czytamy, że na górskim szlaku wciąż można spotkać miejsca pogańskiego kultu chati – kopczyki z kamieni uformowane w wieżyczki i zakończone porożami baranów lub koziorożców. Według wierzeń nie powinny się do nich zbliżać kobiety. Na szczęście nie mieliśmy takiego pomysłu. Obyło się bez profanacji. Zapomniane przez Boga Piątego dnia docieramy do przełęczy Atsunta (3431 m n.p.m.). To naturalna granica między Tuszetią i Chewsuretią. Mówią o nich: krainy zapomniane przez Boga. Nie bez powodu. Wciśnięte w północy wschód Gruzji, graniczące z rosyjskimi republikami Czeczenią i Dagestanem, odizolowane od reszty kraju, wciąż nie są zadeptane. Zachowują swój pierwotny charakter i rytm życia. Chewsurowie uważają, że mieszkają na tych terenach od początku świata (choć niektórzy twierdzą, że są potomkami uciekających z Ziemi Świętej krzyżowców). Ich sąsiedzi z drugiej strony przełęczy, Tuszeci, to ostatnia w Gruzji grupa etniczna, która przyjęła chrześcijaństwo. Tradycyjnie, choć nie wiadomo dlaczego, na tuszeckim stole nie znajdziecie zakazanej w regionie wieprzowiny. Za to na żadnej uczcie nie zabraknie baraniny – z końcem maja gruzińscy górale wyruszają na wysokie hale, by przez letnie miesiące wypasać owce. Szczęściarze mogą się załapać na tradycyjną gruzińską suprę, czyli biesiadę wokół zastawionego stołu, którą nieodmiennie dowodzi tamada, wodzirej i mówca. O baraninie możemy tylko pomarzyć. Na drodze pojawiają się strumienie, tracimy nieco czasu, by je przekroczyć. Zastanawiamy się nawet, czy nie dać się poskromić żywiołowi, oddać naturze i błogiemu oczekiwaniu na kogoś z końmi. Zwalniamy. Przestajemy się ścigać. Ogarnia nas bezczas. Niebawem skończy się samotność, zaczną pierwsze osady. Gdy na trasie mijamy spektakularną twierdzę Mutso, wartą wspinaczki na wzgórze, nagle czujemy się bezradni wobec monumentalnej historii. To święte miejsce Chewsurów. Zbudował ją mityczny Torgwa Dzagani; jego kamienny tron znajduje się w jednym z najwyższych punktów fortecy. Na końcu trekku czeka Szatili, XII-wieczna osada 60 wież. Zaułki, przejścia z kamienia nadają jej starej części magiczną aurę. W jednej z baszt można nawet przenocować (choć to najdroższy nocleg we wsi!). Tutaj szlak się rozdziela. Część wędrowców kupuje zapasy i rusza dalej, w kierunku Kazbegi, przez przełęcz Sadzele. Na końcu tej drogi kontemplują w prawosławnym klasztorze Tsminda Sameba. My tym razem odpuszczamy. Śmiejemy się, że to wpływ Robinsona z Mestii. Znaleźliśmy już naszą bezludną wyspę, do której jeszcze nie raz będziemy wracać. Trekking Omalo - Szatili Trasa: 77,5 km Czas: 5 dni Kiedy? Lato
Ale kino! 20 zapierających dech w piersiach widoków z namiotu
Nie musisz być milionerem, aby cieszyć się domem z pięknym widokiem. Wystarczy namiot i kawałek ziemi w ciekawym miejscu.
ZOBACZ ŚWIAT W RAMCE Z TROPIKU >>> „Najlepsze miejsce na namiot jest zawsze trochę dalej” mawiała Zofia Czerwińska. I chociaż na myśli miała raczej ludzkie nienasycenie, w dosłownym znaczeniu też kryje się sporo prawdy. Tym razem postanowiliśmy przyjrzeć się tym namiotom, które stanęły w idealnych miejscach. Ani za blisko, ani za daleko, dokładnie tu gdzie trzeba - z widokiem na najpiękniejsze kino! Każdy podróżnik, harcerz czy miłośnik letnich festiwali, który zmagał się ze znalezieniem odpowiedniego kawałka ziemi na rozłożenie namiotu, może potwierdzić, że niewygoda to jednak niewielka cena za to, jak dużo wolności daje namiot. Ten kawałek materiału, który bez trudu (może z lekkim trudem...) możemy nosić na plecach, sprawia, że dom możemy mieć w prawie każdym miejscu na ziemi. Dom z najpiękniejszym widokiem na świecie! Jeśli nie wierzysz, zajrzyj do naszej galerii >>> Przy okazji zachęcamy naszych czytelników do publikowania własnych zdjęć z miejsc, które dzięki namiotom, na chwilę stały się waszym domem.
Potrzebujesz adrenaliny? Oto lista najbardziej niebezpiecznych sportów ekstremalnych
Sporty ekstremalne od niepamiętnych czasów rozpalają wyobraźnię i przyciągają wielbicieli adrenaliny. Związane z nimi ryzyko pozwala się sprawdzić i stanowi trudne wyzwanie. Lista sportów uznawanych za ekstremalne stale rośnie – pojawiają się nowe dyscypliny, ich entuzjaści, organizuje się zawody przyciągające liczną, spragnioną wrażeń widownię. Co to są sporty ekstremalne i z czym wiąże się ich uprawianie? W jaki sposób można je zdefiniować i podzielić na grupy?
Sporty ekstremalne: rodzaje Sporty ekstremalne to taka grupa sportów, których uprawianie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem kontuzji i wypadków. Nie istnieje konkretna, jedna definicja sportów ekstremalnych 0150 Słownik Języka Polskiego definiuje je jako sporty uprawiane w wyjątkowo trudnych warunkach. Swoje definicje mają także towarzystwa ubezpieczeniowe, które nieco inaczej traktują klientów ubezpieczających się, gdy ci uprawiają sporty o wysokim ryzyku. Wybierając ubezpieczenie, warto sprawdzić co ubezpieczyciel uznaje za sport podwyższonego ryzyka, co za sport ekstremalny i czy polisa uwzględnia wypadki w wyniku uprawiania tych sportów. Nie istnieje także oficjalna lista sportów ekstremalnych. W roku 1997 ukazała się "Encyklopedia ekstremalnych sportów" Joe Tomlinson. Obejmuje ona kilkadziesiąt różnych dyscyplin sportowych, najczęściej uprawianych w trudnych warunkach przyrodniczych i wymagających wyjątkowej sprawności. ekstremalne sporty dzieli się najczęściej na grupy w oparciu o miejsce ich uprawiania. Jakie są sporty ekstremalne? Oto rodzaje sportów ekstremalnych. Lądowe sporty ekstremalne To głównie sporty motorowe i motocrossowe, ale też uprawiane w górach - wspinaczka, kolarstwo górskie, a także liczne niebezpieczne sporty zimowe (snowboarding, niektóre formy narciarstwa). Do tej grupy zalicza się wszystkie sporty, które nie wymagają odrywania się od ziemi lub zakładają jedynie odrywanie się od niej na chwilę i na niewielką wysokość. Oprócz popularnych i znanych sportów, w tej grupie znajduje się między innymi także speleologia (eksplorowanie jaskiń). Ekstremalne sporty powietrzne Do tej grupy zalicza się wspinaczkę wysokogórską, skałkową, skok na bungee, skoki ze spadochronem, paralotniarstwo i inne. Sporty te wymagają odrywania się od powierzchni ziemi na znaczne wysokości. Sporty ekstremalne powietrzne nie zawsze wymagają uprawień, choć aby uprawiać niektóre z nich, trzeba skończyć długi i wymagający kurs. Ekstremalne sporty wodne Dużą grupą, do której należy wiele popularnych sportów ekstremalnych są też sporty wodne - w wodzie lub na wodzie. Zalicza się tutaj między innymi windsurfing, nurkowanie, kajakarstwo górskie. To także liczne odmiany sportów zakładających wykonywanie akrobacji i figur ponad powierzchnią wody lub na falach. Na czym dokładnie polegają sporty ekstremalne? Przykłady mówią za siebie. Poniżej 5 ciekawych i bardzo niebezpiecznych przykładów, przedstawiających najbardziej ekstremalne sporty. Sporty ekstremalne: motocross Sporty ekstremalne uprawiane bez wzlatywania w przestworza to w wielu przypadkach sporty motorowe. Wśród nich dużą popularnością cieszy się widowiskowy motocross. To specyficzna forma wyścigów motocyklowych, które rozgrywają się na specjalnie przygotowanych do tego torach, usypanych z piasku, gliny, ziemi. Istnieją specjalne, przystosowane do jazdy w podobnych warunkach motocykle, o pojemności silników od 50 cm³ do 525 cm³. Nie są one dopuszczone do ruchu ulicznego ze względu na brak oświetlenia i innych niezbędnych elementów. W wyścigu motocrossowym udział bierze zwykle 40 zawodników. Wiąże się on z silnymi emocjami i sporym ryzykiem. Wymaga od zawodników sprawności, biegłości w prowadzeniu maszyny, siły. Aby ukończyć wyścig, muszą oni pokonać tor przeszkód o różnej trudności. Zwody motocrossowe przyciągają bardzo wielu widzów ze względu na swoją widowiskowość. Sporty ekstremalne: skoki na bungee Sporty ekstremalne wychodzą niekiedy poza wąskie grono ich entuzjastów i stają się popularną rozrywką. Dotyczy to na przykład skoków na bungee. To skoki wykonywane z dużej wysokości, na długiej linie z gęsto splecionych, gumowych włókien. Guma jest przymocowana do nóg skaczącego. Początki tego sportu wywodzą się z wyspy Pentecost - jej rdzenni mieszkańcy wykonywali skoki z bambusowych wież, z asekuracją przywiązanych do kostek lin, aby zapewnić plemieniu szczęście i urodzaj, a także udowodnić swoją siłę i męskość. Pierwszy skok poza wyspą wykonali Brytyjczycy w roku 1979. Od tamtej pory popularność skoków na bungee wzrastała. Dziś niewiele osób uprawia ten sport regularnie, choć pojedyncze skoki są atrakcją wielu imprez i miejsc. Często skoku dokonuje się w bardzo malowniczych okolicznościach, co zapewnia dodatkowe emocje i doznania. Sporty ekstremalne: alpinizm Sporty ekstremalne to także te, które wymagają radzenia sobie w szczególnie trudnych warunkach. Należy do nich alpinizm - wspinaczka górska uprawiana w górach klasyfikowanych jako wysokie (charakteryzujących się rzeźbą alpejską). Szczególnymi odmianami alpinizmu są wspinaczka skalna, wspinaczka lodowa, a także alpinizm jaskiniowy i narciarstwo wysokogórskie. Każda jego odmiana wiąże się z wysokim ryzykiem i wymaga doświadczenia, sprzętu, specjalistycznej wiedzy. Alpinizm w polskim nazewnictwie to także wspinanie się w wysokich partiach Tatr. Alpiniści nierzadko zdobywają naprawdę wysokie szczyty. Aby tego dokonać, miesiącami lub latami pracują nad swoją kondycją i formą. Potrzebują też wsparcia specjalistycznego sprzętu. W górach mierzą się nie tylko z własnymi słabościami i ograniczeniami, ale przede wszystkim z surowymi, bardzo trudnymi warunkami i z samą przyrodą. Sporty ekstremalne: canyoning Sporty ekstremalne to także sporty uprawiane na wodzie. Canyoning to sport, który wielu osobom nie przyszedłby nawet do głowy. Polega na pokonywaniu przeszkód w wodzie, skokach ze szczytu wodospadów, pokonywaniu rwących rzek wpław i przemieszczeniu się przez górskie wąwozy. Wszelkie przeszkody pokonuje się siłą własnych mięśni, będąc wyposażonym w kask, liny, uprząż i inne zabezpieczenia. Canyoning wymaga ogromnej sprawności fizycznej. Osoba decydująca się na uprawianie tego sportu musi dobrze pływać, być wytrzymała, świetnie się wspinać i wykazywać dużą siłą fizyczną. Na całym świecie na adeptów tego sportu czekają malownicze, niezapomniane trasy - ich pokonywanie trwa od 6 do 10 godzin. Aby po raz pierwszy spróbować swoich sił w canyoningu, trzeba się długo przygotowywać. To zdecydowanie nie sport dla amatorów w przeciętnej formie. Niezbędna jest siła zarówno fizyczna, jak i psychiczna. Sporty ekstremalne: extreme ironinig Sporty ekstremalne bywają naprawdę dziwaczne i zaskakujące. Jednym z tych, które zawsze wywołują uśmiech na twarzy, jest extreme ironing, czyli... ekstremalne prasowanie. Dyscyplinę stworzył Brytyjczyk Phill "Steam" Show, który w roku 1997 postanowił połączyć nudny obowiązek prasowania ze wspinaczką. Prasowanie ubrań na szczycie skały tak mu się spodobało, że postanowił rozpropagować nowy sport na całym świecie. Dziś extreme ironing to nie tylko prasowanie w trakcie wspinaczki. Zawodnicy prześcigają się w pomysłach - pracują na kajaku, podczas skoku ze spadochronem, a nawet... pod wodą! Pierwsze zawody ogólnoświatowe odbyły się w Niemczech w roku 2002. Wśród dyscyplin znalazły się prasowanie w zepsutym samochodzie, na czubku drzewa, w rwącej rzece, na ściance wspinaczkowej. Wypadki przy sportach ekstremalnych Sporty ekstremalny wiążą się z dużym ryzykiem wypadku lub kontuzji. Historia sportów ekstremalnych zna wiele poważnych wypadków, w tym takich, w wyniku których zgięli profesjonaliści. Tragicznemu wypadkowi uległ między innymi Dean Potter, znany jako mistrz sportów ekstremalnych, przekraczający granice rzeczywistości. Zgiął on uprawiając windsuiting - sport polegający na skokach z ogromnej wysokości w specjalnym kombinezonie umożliwiającym szybowanie. Także windsuiting był przyczyną śmiertelnych wypadków dwóch słynnych spadochroniarzy - Ulego Emanuela'a i Alexandra Polliego. Wiele osób straciło życie w pogoni za adrenaliną, a jednak sporty związane z wielkim ryzykiem wciąż kuszą i przyciągają. Być może to specyfika natury ludzkiej?
Wyprawa na Mont Blanc. W drodze na najwyższy szczyt Europy
Każdego roku na Mont Blanc wchodzi 2–3 tys. osób. To nie znaczy, że jest łatwo!
Decyduję się na wyjazd miesiąc przed godziną „zero”. Decyduję, choć nie chodzę po żadnych Tatrach, nie lubię się męczyć, nigdy się nie wspinałam i nie mam w ogóle pojęcia, o co w tym wszystkim gra. – A pani w ogóle wie, gdzie się wybiera!? – sprzedawca w sportowym sklepie nawet nie potrafi ukryć złości, kiedy pytam, jakie by mi polecił buty na Blanca. Idiotka – na pewno tak o mnie myśli; Dupek – tak myślę o nim ja i zapisuję się na crossfit, by trochę poćwiczyć. Chamonix Jedziemy z Polski busikiem. Tak taniej i weselej. Po drodze zahaczamy o Bytom, gdzie czeka na mnie puchówka (swojej nie miałam, a wyjazd miał być po taniości, więc pożyczałam, co się od kogo dało) i życzenia „powodzenia, Mała”. Jeszcze nie wiem, jak bardzo się przydadzą. W plecaku mam to, co najcieplejsze. Narciarskie rękawice, spodnie i kurtkę, parę bawełnianych podkoszulków, skarpety, polar, w którym przypominam zakopiańską owieczkę, bezrękawnik z sieciówki. I buty. Kupione cudem za 1500 zł (o nazwie nomen omen Mont Blanc). Co rusz całuję je ukradkiem, bo tak drogich butów nie miałam nigdy w życiu. Nie mam profesjonalnych, oddychających ciuchów, bielizny i T-shirtów z merynosa, które są genialne, bo po tygodniu używania nie śmierdzą. Oprócz mnie są jeszcze dwie Kaśki, jedna psycholog, druga lekarz, więc grupa wsparcia idealna. Są też Jurek, przewodnik Mysza i Krzysiek, który gdyby trzeba było, to na Blanca wbiegałby codziennie przed śniadaniem. Dla pobudzenia apetytu. W Chamonix ludzi jak psów. Obserwowacze, starzy wyjadacze, pozerzy. Chodzą, sprawdzają pogodę, wyciągają lornetki, obserwują, paradują nie wiedzieć czemu w uprzężach. W hipermarkecie robimy zakupy na ostatnią ziemską kolację i zapasy do plecaków. Gulasze, zupy, kisiele (sprawdzają się znakomicie!), batony energetyczne, woda zostaną rozdzielone na każdego z nas i wyniesione na Blanca na naszych osobistych plecach. Wybieramy drogę „francuską” przez osławiony kuluar Rolling Stones. W hoteliku robimy przyspieszony kurs via ferrata (jak się przepinać bezpiecznie do żelaznych poręczy), dzielimy kaski, czekany, liny, raki. Robi się poważnie, zwłaszcza kiedy otwieram szeroko oczy na pytanie Krzyśka, gdzie mam stuptuty i folię NRC. Przegląd mojego plecaka też nie kończy się poklepywaniem po plecach. Kufaja narciarska jest duża, ciężka i właściwie niepotrzebna, nie mam kurtki z membraną ani innych oddychających badziewi. – Kukuczka też nie miał, i co! – mówię hardo, ale przestaje się robić wesoło. Plecak waży ok. 20 kg, co na moje własne 50 kg wydaje się okrutną niesprawiedliwością matematyczną. Tête Rousse, 3167 m Tramwaj Mont Blanc jest szczelnie wypełniony i wiezie nas na wysokość 2362 m. Jest ciepło, pogoda idealna, my też w miarę idealni. Wysiadamy, łapiemy w płuca górskie ostre powietrze i robimy zdjęcia. Szczyty gór toną groźnie we mgle. Wokół nas małe i wielkie kamienie, przyjazne koziorożce alpejskie, oswojone kozice alpejskie i ludzie. Setki ludzi. Zarzucam plecak, przegina mnie w tył, ale daję dyla do przodu. Mam taki system: szybko, szybko, przed innymi, by potem w samotności łapać oddech. Do schroniska Tête Rousse mamy z 800 m. Niby niedużo, ale wiem, że z każdą godziną plecak będzie coraz cięższy i coraz trudniej będzie łapać oddech. Droga wiedzie po ruchomych kamieniach, mijam stary schron i krzyż upamiętniający kogoś, kto oderwał się od skalnej półki. By dodać sobie otuchy, śpiewam pod nosem, mówię zaklęcia lub patrzę na otaczające mnie szczyty. Na ostrzejszych wirażach przymocowane są zardzewiałe poręczówki. Czasami trzeba poczekać, wyminąć się z grupą schodzącą w dół. Po kilku godzinach ramiona plecaka wżynają się coraz bezlitośniej, ale kiedy dostrzegam schronisko, wokół którego w słońcu skrzy się śnieg, wszystko przestaje boleć. Piszczę radośnie i głośno, by Jurek, który idzie kilka minut za mną, wiedział, że to koniec. Koniec pierwszego dnia. Mamy szczęście, bo choć nie rezerwowaliśmy noclegu, udaje nam się dostać prycze. Kolacja jest boska. Francuskie sery, zupa, makaron z sosem, crème brûlée i wino. Widoki bezcenne, będę je nosić pod powiekami do końca życia. Wody nie ma, w pokoju jest zimno jak w psiarni, zmęczeni współtowarzysze chrapią mi bezlitośnie prosto w uszy. Rano budzę się z gorączką i trzema opryszczkami na ustach. Przed nami Żleb Śmierci. Goûter, 3835 m Podobno w sezonie giną tu średnio dwie osoby tygodniowo. Nie wiem, czy na ten tydzień limit już wyczerpany. Stoimy przed kuluarem w pobożnej ciszy. Po każdym przelocie helikoptera kamienie lecą ze zdwojoną siłą. Niektóre są wielkości lodówek. Ludzie krzyczą, my też krzyczymy: rocks, czy jakoś tak, spontanicznie, co się da. Kuluar jest oblodzony, zakładamy więc raki. Wpinamy się do zabezpieczeń i idziemy. Przed nami wspinaczka przypominająca Orlą Perć, tak mówi Krzysztof. Tłumy jak na Krupówkach, i to w dniach promocji. Przechodzą ci po rękach, biją kijkami w kaski, przepinają ci zabezpieczenia na poręczówce. Co bardziej bezczelnym przewodnikom robimy zdjęcia, by wiedzieli, że zamierzamy walczyć z chamstwem. Plecak przelatuje mi to w lewo, to w prawo, nogi się plączą, nie zdążam się przepinać, czasami wiszę nad przepaścią bez zabezpieczeń. Ostre kamienie ranią ręce, niby mogłabym założyć rękawiczki, ale ściągnięcie plecaka oznacza dla mnie koniec. Baterie działają, dopóki jestem w ruchu. Rozmawiamy z Polakami, Włochami, Anglikami, którzy wracają. Jedni z tarczą, drudzy na tarczy. Plan jest prosty. Zjeść w Goûter coś ciepłego i o drugiej w nocy ruszyć na szczyt. Już w schronisku jestem bliska zawału serca. Źle mi się oddycha, głowa puchnie, w co drugiej toalecie ktoś wymiotuje, wody brak. Wychodzę przed schron, rozglądam się i pierwszy raz czuję, że jakkolwiek banalnie to brzmi, jestem bliżej nieba. Że nic, co jest na dole, nie ma znaczenia. Że liczy się droga, każdy jej kawałek, byle do przodu. Że problemy, które zostały na wysokości Krakowa, nagle wydają się z innego świata. Nie robię żadnych zdjęć, ale wiem, że każdą z tych „klatek” zapamiętam do końca życia. Zachód słońca przynosi informacje o zmianie pogody. Mysza decyduje: wyruszamy o 22, dochodzimy do schronu Vallot i czekamy na lepszą pogodę. Każdy z nas ma swój kawałek liny i niekończącą się przestrzeń oswajaną światłem czołówki. Nocą na wysokości 4000 m n.p.m. wydaje ci się, że możesz zbierać gwiazdy jak czereśnie z drzew. Cisza, która cię otacza, jest mistyczna, a ja czuję się, jakbym właśnie dotarła do podszewki wszechświata. Kiedy zaczynają spadać Perseidy, wiem, że szczyt wcale nie jest dla mnie ważny. Brutalny wiatr, opady śniegu, wyczerpanie zmuszają nas do powrotu. Jest druga w nocy, kiedy kładziemy się w ciszy w składziku, między czekanami i mokrymi rakami. Rano dzwonię do Krzyśka Wielickiego i słyszę: – Jeśli góra ci się postawi, nic nie zrobisz. Też kiedyś musiałem zawrócić. Nie martw się, wrócisz. Epilog Po Blancu zapisałam się na wspinaczkę i kurs turystyki zimowej. Wkrótce wyruszam na Mont Blanc. Katarzyna Kachel
Jak zorganizować podróż na Kamczatkę? 10 praktycznych informacji
Zobacz niezwykłe miejsce, które za czasów radzieckich było niedostępną, zamkniętą strefą. Przyrodniczo to jedno z piękniejszych miejsc na ziemi!
Przeczytaj, jak zorganizować podróż na Kamczatkę >>>
Paralotniarstwo: "Żaden inny sport tak nie zbliża do odwiecznego marzenia o lataniu"
Kto może latać na paralotni? Gdzie i kiedy latać? Zebraliśmy najważniejsze informacje dla wszystkich, którzy marzą o rozpoczęciu przygody z paralotniarstwem.
Leżąc na trawie w ciepły dzień, zapewne nie raz zdarzyło ci się obserwować krążące wysoko ptaki. Jeśli choć przez chwilę przyszło ci na myśl, żeby się z nimi zamienić, masz szansę poszybować tak jak one. Nie wierzysz? Zejdźmy zatem na ziemię. W Polsce nie brakuje dobrych miejsc do rozpoczęcia przygody z paralotniarstwem. Zanim kupisz swoje pierwsze skrzydło, lepiej skorzystaj z tego, które dostaniesz na kursie – bez jego ukończenia ani rusz w przestworzach. Przenigdy nie wolno latać na własną rękę, jeśli nie chce się skończyć jak Ikar. Jak wybrać zatem kurs? – Osobom mieszkającym w górach lub niedalekim sąsiedztwie polecam zgłoszenie się do jednej ze szkół paralotniowych w okolicy. Od Bieszczadów po Karkonosze jest ich bardzo wiele, większość bardzo dobrych i prowadzonych przez doświadczonych fachowców – mówi Mariusz Wiśniowski, paralotniowy mistrz Polski 2013. Na szczęście osoby mieszkające na nizinach nie muszą się czuć poszkodowane. Szkolenia odbywają się również z użyciem wyciągarek, więc warto zapytać w lokalnych aeroklubach. – Czas potrzebny na zrobienie pierwszego etapu kursu, przy dobrej pogodzie, to zwykle kilka dni, ale według mnie idealnym rozwiązaniem jest połączenie tygodniowego urlopu z kursem – tłumaczy Mariusz Wiśniowski. Ręce do góry Pierwszy etap szkolenia obejmuje teorię i praktykę, czyli 20 samodzielnych zlotów z góry o małym przewyższeniu. W tym celu wykorzystuje się prądy powietrza łagodnie omiatające zbocze. – Dla mnie najtrudniejsze były samodzielne starty i związany z nimi stres. Przestawienie się na samodzielne latanie, bez czujnego oka instruktora, znacznie zwiększa ryzyko podjęcia złej decyzji. Dlatego nigdy nie latałam sama, zawsze pytałam lokalnych pilotów, czy uważają, że warunki są dla mnie odpowiednie, prosiłam o pomoc przy starcie – mówi Jolanta Bryzek, która ma za sobą dwa sezony w powietrzu. Większość niebezpiecznych sytuacji i błędów powstaje podczas zbyt gwałtownych manewrów i reakcji, w sytuacjach kiedy paralotniarz nie stosuje się do wskazówek z kursu. Na stoku często słyszy się głośne pokrzykiwania instruktorów: „Ręce do góry!”. Zwykle ta prosta czynność ratuje tyłek, ponieważ poluzowanie linek skrzydła momentalnie równomiernie wypełnia je powietrzem i dodaje prędkości. Kroki w chmurach Drugi etap szkolenia obejmuje 10 lotów wysokich i dalszą część teorii. Kolejnym etapem jest egzamin państwowy składający się z dwóch części: teoretycznej i praktycznej. Miejsce i termin takiego egzaminu są ogłaszane na dyskusyjnej grupie paralotniowej oraz na stronie Stowarzyszenia Instruktorów Lotniowych i Paralotniowych. Z reguły odbywa się w okolicy znanych ośrodków paralotniowych, a bywa, że jest również łączony z kursem. Po jego skończeniu otrzymujesz Świadectwo Kwalifikacji, czyli lotnicze prawo jazdy. Od tej chwili nie musisz latać pod sokolim okiem instruktora. Koszt etapu to ok. 900 zł. Do lotów za granicą wymagana jest karta IPPI (rodzaj potwierdzenia umiejętności). – Dodatkowo zachęcam też do odbycia trzeciego etapu szkolenia w wysokich górach lub za granicą, np. w Alpach. Wprowadza on w loty termiczne, które są esencją latania na paralotni – radzi Mariusz Wiśniowski. W słoneczny dzień powietrze ogrzewa się szybciej na przykład nad lasami czy skałami i unosi się, tworząc słup ciepła. W takim powietrznym kominie można zataczać kręgi niczym ptak nawet przez kilkadziesiąt minut. Ale to już wyższa szkoła jazdy. Co czyha w powietrzu Paralotniarstwo oczywiście wiąże się z ryzykiem, ale uprawiane z głową i z zachowaniem zasad bezpieczeństwa stwarza mniejsze zagrożenie dla życia niż, powiedzmy, jazda samochodem do pracy. Duża część wypadków to efekt brawury. Śmiertelne zagrożenie stanowią druty wysokiego napięcia i splątanie linek. Zdarzają się złożenia skrzydła zwane klapą, spowodowane turbulencjami, które często występują na krawędzi kominów termicznych. Glajciarz ma do dyspozycji tzw. zapas, czyli spadochron ratunkowy, którego może użyć w sytuacji awaryjnej, kiedy nie da rady opanować skrzydła np. po jego złożeniu. Zapas trzeba mieć, ale lepiej nigdy nie być zmuszonym do jego użycia. – Nie ma co się wstydzić zejść z góry, odpuścić start, w sytuacji gdy warunki ci nie odpowiadają. Lepiej siedzieć na ziemi i marzyć o lataniu, niż lecieć i marzyć o tym, aby być na ziemi – przekonuje Mariusz Wiśniowski. Lotne przygody Glajciarze, po zrobieniu kursu, chętnie podróżują w poszukiwaniu nowych miejsc i doznań – zwykle po Polsce. Miejsca do latania, które warto polecić, to góry Żar i Skrzyczne. Można latać z klifów nad Bałtykiem, choć to już zabawa dla oblatanych pilotów ze względu na krótki start i kapryśne wiatry. Najlepsze miejsca do latania na paralotni: Europa: Dolina Sočy – Tolmin, Kobarid (Słowenia) – obecnie jedno z popularniejszych wśród Polaków miejsc na paralotniowej mapie Europy. Idealne na pierwsze przeloty, gwarantuje niesamowite widoki. Wiele alternatywnych zajęć, np. rafting, kanioning. Lendak (Słowacja) – startowisko o deniwelacji kilkudziesięciu metrów, bardzo dobre miejsce na pierwsze loty żaglowe i termiczne. Duże komfortowe lądowisko. Bassano del Grappa (Włochy) – uznawane za paralotniową mekkę. Idealne na szkolenie i pierwsze loty w termice. Znane z dobrych i stabilnych warunków pogodowych oraz zaplecza dla paralotniarzy. Lijak (Słowenia) – słoweńska alternatywa dla Bassano. Miejsce często organizowanych wyjazdów i kursów paralotniowych. Polska: Góra Żar – góra pozwala na wykonywanie lotów przy szerokim zakresie kierunków wiatru. Dla początkujących najlepszą opcją są starty na północ oraz na południe z tzw. półki. Panuje tu bardzo przyjemna glajciarsko-lotnicza atmosfera. Plus bardzo dobra infrastruktura. Skrzyczne – najwyższa góra, na której można legalnie uprawiać paralotniarstwo w Beskidach. Pozwala na starty przy wietrze z kierunku wschodniego i północnego. Świetna infrastruktura i kolejka na szczyt, choć podejście do lądowania jest troszkę bardziej wymagające niż na Żarze. Beskid Wyspowy – ciekawy geograficznie region, wiele startowisk (nie wszystkie nadają się dla początkujących) i sprawnie działające lokalne stowarzyszenie, które z pewnością zajmie się nowymi adeptami. Nasz ekspert: Mariusz Wiśniowski – mistrz Polski 2013. Latać na paralotni zaczął w czasie studiów na Politechnice Krakowskiej. W zawodach startuje od 2008 r. www.paralotniarz.com.pl
Wyprawa na szczyt Kilimandżaro. "Wpierw ból i mdłości. Potem - ulga i radość"
"Pole, pole", czyli "Spokojnie, spokojnie" – rzuca mój przewodnik Ambrose, kiedy za bardzo przyspieszam. - Już było tu paru takich, którzy chcieli za szybko skończyć. No i skończyli. Ale nie na szczycie, tylko w szpitalu.
Dlaczego to spokojne tempo jest takie ważne? To najlepsza metoda na aklimatyzację. Organizm musi przyzwyczaić się do wysokości, z którą na co dzień nie ma do czynienia. A to najłatwiej uzyskać przebywając na dużych wysokościach, a także wchodząc metodą „dwa kroki w przód, jeden w tył”. Trochę pod górę, trochę na dół. Dzięki temu hartowaniu jest szansa na skuteczną walkę z chorobą wysokościową. Chorobą, która jest w stanie rozłożyć najlepiej przygotowanego fizycznie i mentalnie, acz nonszalanckiego himalaistę. Na razie w wielkim skrócie i uproszczeniu: na Uhuru Peak, a więc na najwyższym ze szczytów pasma Kilimandżaro nasze płuca będą musiały zmierzyć się z powietrzem, w którym jest o 60 procent mniej tlenu niż na poziomie morza. Wstajemy kwadrans po 23. Jeszcze nie ruszyliśmy, a już czuję się wycieńczony, zły, zdenerwowany. Czuję, że najmniejszy drobiazg może wyprowadzić mnie z równowagi. To chyba najtrudniejszy moment całej wyprawy. Prawie nie odzywamy się do siebie. Piję okropnie słodką herbatę, połykam herbatniki - na zapas, bo kompletnie nie czuję głodu, i próbuję się skupić na tym, co najważniejsze. Ale przychodzi mi to z trudem. Tak jak i ubieranie się. Wkładam na siebie pięć warstw ubrań: podkoszulek, termiczna koszula, wełniany sweter, polar, wreszcie - zimowa kurtka z kapturem. Do tego termiczna bielizna i rajstopy pod narciarskimi spodniami, po dwie pary rękawic i skarpet i czapa z polaru pod kaptur! Kiedy zakładam latarkę - czołówkę okazuje się, że dokładnie w tej chwili żarówka postanawia skończyć swój ziemski żywot. Jestem wściekły, najchętniej rzuciłbym to wszystko w kąt. No, ładnie, ruszamy w środku nocy, a ja zostaję bez latarki. Jeszcze pół kilometra niżej pewnie jakoś bym to sobie wytłumaczył, może nawet bym z tego żartował. Ale w środku nocy na 4700 nie ma się już ochoty na żarty. Czuję irytację. Kilka minut po północy Ambrose rzuca ciche: „ready?”, wskazuje ręką szczyt i ruszamy. Pierwsze kilkadziesiąt minut marszu studzi moje emocje. Zamykam się w sobie, łapię rytm. Skupiam się na własnym organizmie, na tym, by równo ustawić nogę przed sobą, by wprowadzić do płuc odpowiednią dawkę tlenu, a potem pozbyć się CO2. Pomaga w tym potężna, wszechogarniająca cisza. Nocna cisza na Kili jest nieporównywalna z niczym. Jesteśmy daleko od jakiejkolwiek cywilizacji, nie ma już zwierząt, owadów. Nie słychać też ludzkich głosów. Jedynie od czasu do czasu słychać szmer spadającego kamienia. No i ten fantastyczny widok potężnego stożka oświetlonego przez Księżyc. Trasa początkowo wiedzie po gołych skałach, potem przechodzi w piarg. Robi się bardzo stromo, coraz trudniej postawić nogę przed sobą. Plecak z każdym krokiem podwaja swój ciężar, coraz bardziej rzuca mną na boki. Mam spore kłopoty, by utrzymać się w pionie. Poza tym wydaje mi się, że coraz bardziej zwalniam. Pojawia się panika. Mam głębokie przekonanie, że jeśli teraz stanę, nie będę w stanie zrobić ani jednego kroku dalej. Jeśli teraz się zatrzymam, to położę się i zasnę. A przecież nie doszliśmy nawet do granicy krateru! Piarg stopniowo przechodzi w głęboki śnieg. Ostatnie godziny marszu to już prawdziwa udręka. Jeszcze przed chwilą wydawało mi się, że cel jest na wyciągnięcie ręki, że to ledwie 100 metrów w górę. Ale jakie 100 metrów! Po raz drugi w czasie całego marszu przechodzi mi przez myśl, że wszystko się jeszcze może zdarzyć. Że organizm może tego nie wytrzymać. Że pęknę psychicznie. Każda kolejna większa skała na horyzoncie budzi nadzieję, że to już ten moment, że to już koniec. Ale takich skał jest kilkanaście. I nic. Wytężam wzrok, ale przed nami nie widać choćby zarysu drewnianego słupa z Uhuru. Minuty ciągną się w nieskończoność, czas płynie wolno, wolno, wolniej, najwolniej. Prawie tracę nadzieję. Po minięciu kolejnej skały, kolejnym rozczarowaniu nie chcę mi się już myśleć o tym, czy to już, czy jeszcze pięć czy dziesięć godzin marszu przed nami. Jest mi wszystko jedno. Jestem wykończony, zniszczony. W końcu docieramy do jakiejś śnieżnej „polany”. Ciemno, lekko mgła. Robię jeszcze dwa, może trzy kroki. Nie wierzę. Jest! Słup! Podchodzę bliżej. Jak święty Tomasz, muszę dotknąć, wsadzić palec. Congratulations. You Are Now At Uhuru Peak. Tanzania. 5895 AMSL. Africa’s Highest Point. World Highest Free Standing Mountain. One Of The Largest Volcanoes. Welcome” - czytam na czterech deskach przybitych do dwóch drewnianych słupów. Jest 5.34. Słońce wzejdzie dopiero za godzinę.
Freediving, czyli nurkowanie na bezdechu. Kto może uprawiać ten sport?
Freediving po raz pierwszy w dzisiejszej formie pojawił się w Europie południowej. W latach dwudziestych ubiegłego wieku, z racji wynalezienia okularów do pływania pojawiła się moda na podwodne myślistwo. Pobocznym efektem tej mody jest właśnie freediving.
Freediving: na czym polega? Freediving to nurkowanie bez użycia dodatkowego sprzętu. Innymi słowy, freediving to nurkowanie na bezdechu czy nurkowanie swobodne. Główną zasadą freedivingu jest zawsze nurkowanie z partnerem. Freediving rekreacyjny to rozrywka i aktywny sport, który pozwala nam rozwijać się fizycznie, psychicznie i emocjonalnie. Freediving rekreacyjny służy wyłącznie do czerpania przyjemności z nurkowania. Nurkowanie w basenie to dobry restart dla mózgu zmęczonego życiem w dużym mieście. Po nim czujesz się wypoczęty i świeży. Ale nurkowanie w morzu to zupełnie inny proces, który pozwala znaleźć harmonię z naturą, poczuć wewnętrzny spokój i całkowitą swobodę poruszania się w przestrzeni. Freediving pomaga poprawić zdrowie i kondycję. Udowodniono, że lekkie ćwiczenia hipoksyczne wpływają pozytywnie na wszystkie układy organizmu. Co ciekawe, freediving może również ustabilizować zdrowie psychiczne: ćwiczy zdolność radzenia sobie w stresujących warunkach i promuje lepszą koncentrację. Kto może uprawiać freediving? Nurkowanie bezdechowe jest dostępne prawie dla wszystkich. Freediving to aktywność, pełna przyjemnych wrażeń, euforii i inspirujących doświadczeń. Freediving przyciąga teraz coraz więcej ludzi, rozwijając się nie tylko jako sport, ale także jako zdrowe hobby. Aktywność ta jest wskazana dla wszystkich tych, którzy ukończyli 18 lat. Jeśli nie istnieją oczywiście przeciwwskazania w postaci przewlekłych chorób związanych głównie z niewydolnością oddechową. Freediving: od czego zacząć przygodę? Podstawy freedivingu można opanować zarówno w basenach miejskich, jak i na wodach otwartych. Istnieje kilka systemów szkoleniowych. Różnią się one podejściem do treningu, ale szkolenie podstawowe z reguły opiera się na tym samym schemacie. Najpierw musisz poznać teorię freedivingu, a następnie rozpoczynają się zajęcia w wodzie. Pierwsze kroki to opanowanie techniki prawidłowego oddychania, podstawy bezpieczeństwa w wodzie oraz technika pływania i nurkowania w płetwach i bez nich. Na świecie jest kilka szkół nauczania freedivingu: AIDA - Association Internationale Pour Le Developpement De L'apnee CMAS - Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques SSI - Scuba Schools International PADI - profesjonalne stowarzyszenie instruktorów nurkowania Różnice w treningu są całkowicie nieznaczne. Dlatego na początkowym etapie lepiej wybrać nie system, ale trenera, z którym będziesz się czuł komfortowo. Podstawowe umiejętności można opanować w basenie, a następnie można je szlifować na otwartych akwenach. Najlepsze warunki do trenowania są na Sri Lance, gdzie temperatura wody wynosi około 28 ° C, widoczność to 30-50 metrów i brak jest fal morskich. Dostępna głębokość pozwala ćwiczyć zarówno początkującym, jak i profesjonalistom. Freediving: sprzęt Jaki sprzęt jest niezbędny do uprawiania tego sportu? Jakie płetwy do freedivingu będą najlepsze? Pokrótce omówimy podstawowe wyposażenia każdego nurka. Głównym wyposażeniem są maska, płetwy, fajka i kombinezon. Wystarczy na trening, jak i nurkowanie amatorskie. Czasami potrzebne są ciężarki, a jeśli zanurzysz się w zimnej wodzie, neoprenowe skarpetki i rękawiczki. Maska jest potrzebna, aby zapewnić przestrzeń powietrza między oczami a wodą. Nie tylko chroni oczy przed podrażnieniami, ale także znacznie poprawia widoczność. Ponadto, dzięki specjalnemu „nosowi”, maska wyrównuje nacisk w okolicy oczu w stosunku do nacisku na głębokości zanurzenia. Fajka - w przeciwieństwie do tradycyjnego nurkowania, we freedivingu nie stosuje się jej stale, tylko w celu przygotowania do nurkowania. Jej zadaniem jest umożliwienie oddychania między zanurzeniami i ochrona dróg oddechowych przed wodą. Dzięki fajce freediver może leżeć na powierzchni wody i oddychać spokojnie, nie podnosząc głowy. Płetwy pomagają wykonywać mocniejsze ruchy nóg oraz sprawiają, że pływanie jest szybsze i bardziej energooszczędne. Musisz wybrać je pod kątem wielkości i sztywności. Płetwy nie powinny przeszkadzać ani odskakiwać. Aby poruszać się pod powierzchnią wody, zaleca się wybór bardziej miękkich modeli - są wygodniejsze. Jeśli zamierzasz zejść na większe głębokości i profesjonalnie zaangażować się w freediving - powinieneś kupić twarde płetwy. Kombinezon – w wodzie temperatura ciała spada szybciej niż na lądzie. Dlatego do wygodnego nurkowania potrzebny nam będzie kombinezon. Może być „suchy” (nie przepuszczający wody) i „mokry” (taki kombinezon przepuszcza trochę wody). Ta ostatnia opcja jest bardziej popularna, ponieważ jest tańsza i znacznie wygodniejsza w użyciu. Pod „mokrym” kombinezonem nie trzeba nosić dodatkowych ubrań (oprócz kostiumu kąpielowego). Kombinezony „suche” stosuje się przy najniższych temperaturach wody - poniżej +15 ° C. Pod nie zakłada się ciepłe ubrania. Pomiędzy ciałem a wodoodpornym materiałem kombinezonu tworzy się warstwa powietrza, która zapobiega utracie ciepła. Z powodu tej warstwy nurkowanie w modelu „suchym” jest trudniejsze. Ołowiany ładunek umieszcza się na pasku i jest potrzebny do zrekompensowania pływalności skafandra - aby zapobiec wypłynięciu osoby na powierzchnię. Zazwyczaj taki sprzęt jest dostępny we wszystkich bazach szkoleniowych oraz w firmach, które organizują bezpłatne nurkowanie na wodach otwartych. Freediving: bezpieczeństwo Nurkowanie pod wodą relaksuje i oczyszcza myśli, dzięki czemu można je porównać do medytacji. Aby praktykować freediving bezpiecznie, należy stosować się do ściśle określonych zasad. Instruktorzy freedivingu opracowali zestaw zasad, które pomagają zapewnić bezpieczeństwo podczas nurkowania. Nie nurkuj sam. Nurkować można tylko pod nadzorem partnera. Nie nurkuj w tym samym czasie z partnerem. Podczas nurkowania partner musi monitorować stan kabla. Freediver musi poruszać się wzdłuż kabla na wszystkich etapach nurkowania. Partner musi być w stanie ewakuować freediver z głębokości co najmniej 15 m i musi mieć dobrze się znać na zasadach pierwszej pomocy, sztucznego oddychania i obchodzenia się z tlenem. Podczas nurkowania na głębokość większą niż 30 metrów zespół ubezpieczeniowy musi mieć sprzęt do nurkowania i sprzęt do awaryjnej ewakuacji z wody lub należy użyć smyczy i systemu powrotnego freediver na powierzchnię. Po nurkowaniu z akwalungiem musi upłynąć co najmniej 12 godzin przed nurkowaniem ze wstrzymaniem oddechu. Nie poddawaj się pragnieniu osiągnięcia zamierzonej głębokości za wszelką cenę. Prawidłowo wybierz obciążenie. Przed nurkowaniem przygotuj z partnerem kompletny plan i oceń warunki nurkowania w morzu. Każdy nurek powinien wiedzieć, kogo i kiedy ubezpieczyć. Każdy nurek powinien wiedzieć, co robić w nagłym wypadku. Należy wziąć pod uwagę wszystkie warunki wpływające na proces nurkowania i bezpieczeństwo: prąd, widoczność pod wodą, temperaturę wody, fale morskie i intensywność żeglugi. Jeśli widoczność jest słaba, na przykład podczas nurkowania w jeziorze, należy podjąć dodatkowe środki bezpieczeństwa. Temperatura wody wpływa na wybór kombinezonu i wagi. Pomiędzy nurkowaniami na duże głębokości należy zachować przerwę wynoszącą co najmniej 5 minut, którą można wydłużyć do 8 minut w zależności od temperatury wody. Jest to konieczne, aby znormalizować bilans gazowy w organizmie i doprowadzić zawartość tlenu, dwutlenku węgla i kwasu mlekowego do normy. Nie obracaj się zbyt szybko na dnie. Nie patrz w dół podczas nurkowania i w górę podczas wspinaczki. Nie nurkuj, jeśli jesteś zmęczony lub przeziębiony. Przestrzegaj zasad nawodnienia i diety. Słuchaj swojego ciała. Rekord freediving Rekordy w freedivingu odnotowuje się w zależności od dyscypliny. Główną organizacją zaangażowaną w rejestrację i prowadzenie zawodów jest AIDA (Apnea Development Association). Według AIDA istnieje 8 dyscyplin nurkowania swobodnego i rekordów: 3 dyscypliny w basenie i 5 dyscyplin głębinowych. Wymieńmy najpopularniejsze z nich. Jeśli chodzi o dyscypliny w zamkniętych akwenach, to zawody odbywają się w basenie o długości 25/50 metrów, minimalna głębokość wynosi 90 cm. Freediver wstrzymuje oddech na maksymalny czas, leżąc twarzą w wodzie. Rekord świata: mężczyźni 11 min 35 sekund - Stéphan Mifsud; kobiety 9 min 02 s - Natalya Molchanova. Dynamics Without Fins (Dynamic Without Fins, DNF) - freediver pływa długo pod wodą, wstrzymując oddech, wykorzystując jedynie siłę własnych mięśni. Jak sama nazwa wskazuje, pływanie odbywa się za pomocą aparatów ortodontycznych, płetw lub innych urządzeń zapewniających dodatkowe przyspieszenie. Rekord świata: mężczyźni 218 m - David Mullins; kobiety 182 m - Natalya Molchanova. Dynamika z płetwami (Dynamic With Fins, DYN) - freediver pływa w monofinie lub płetwach pod wodą, wstrzymując oddech. Rekord świata: mężczyźni 281 m - Goran Colak; kobiety 234 m - Natalya Molchanova. Dyscypliny na wodach otwartych odbywają się na pełnym morzu. Freediver przygotowuje się do nurkowania, trzymając się boi, do której przywiązany jest kabel. Zgodnie z regulaminem zawodów zawodnik musi przynieść na powierzchnię metkę z symbolem głębokości i przekazać ją sędziemu. Zawieszka znajduje się na deklarowanej głębokości, na specjalnej platformie na końcu kabla i jest do niej przymocowana, dzięki czemu można ją łatwo oderwać bez zbędnego wysiłku. Stała waga bez płetw (CNF) - freediver schodzi pionowo w dół i unosi się, aby wstrzymać oddech, wykorzystując jedynie siłę własnych mięśni. Nie stosuje się żadnych dodatkowych środków promocji pod wodą, zabronione jest poruszanie się po kablu przy użyciu rąk. Ta dyscyplina jest jednym z najtrudniejszych, swobodnych nurkowań w czystej postaci, bez użycia dodatkowego sprzętu. Rekord świata: mężczyźni 101 m - William Trubridge; kobiety 69 m - Natalya Mochanova. Constant Weight (CWT) - freediver schodzi pionowo w dół i unosi się, aby wstrzymać oddech, używając monofina lub zwykłych płetw. Zabrania się ciągnięcia za kabel lub zmiany ciężaru ładunku podczas nurkowania. Dotykanie kabla jest dozwolone tylko w dolnym punkcie, aby zakończyć zejście i rozpocząć wynurzanie. Najpopularniejsza dyscyplina i najczęściej wiąże się z freedivingiem. Rekord świata: mężczyźni 128 m - Aleksiej Molczanow; kobiety 101 m - Natalya Molchanova. Unlimited (No Limit, NLT) - freediver schodzi na tor i wyskakuje z balonem wypełnionym powietrzem, kombinezonem do nurkowania, pasem z nadmuchiwanymi elementami lub innym wybranym sprzętem. To najniebezpieczniejsza dyscyplina. Rekord świata: mężczyźni 214 m - Herbert Nitsch; kobiety 160 m - Tanya Streeter.
Rafting – gratka dla miłośników zmagań z żywiołem. Jak zacząć przygodę z raftingiem?
Miłośnicy sportów ekstremalnych co roku szukają coraz to nowszych wrażeń. Kolarstwo górskie, skoki na bungee, alpinizm czy parkour – to najczęściej wybierane dyscypliny. Jak widać – miłośnicy ekstremalnych przygód decydują się na zmierzenie się właśnie z ziemią czy powietrzem, zapominając o wodzie. Właśnie z myślą o ludziach pragnących zmierzenia się z silnym nurtem rzek powstał rafting – sport oparty na ekstremalnych spływach pontonem. Jak zacząć przygodę z raftingiem? Co zabrać na rafting? Wyjaśniamy!
Co to jest rafting? Rafting to spływ rzeką lub potokiem w ekstremalnych warunkach. Różni się od klasycznego flisu przede wszystkim ilością przeszkód i licznymi wywrotkami – nie bez znaczenia jest też sam nurt rzeki; najtrudniejsze odcinki tras przeznaczonych do raftingu są pełne fal i silnych prądów wodnych. Kolejną ważną różnicą jest ilość uczestników – o ile spływ kajakiem jest możliwy w pojedynkę, spływ o wiele większym pontonem dedykowanym do raftingu wymaga pracy zespołowej. Jak zacząć przygodę z raftingiem? Osoby początkujące, które chcą poczuć dreszczyk emocji w bezpiecznych warunkach powinny zapisać się na spływ z instruktorem-ratownikiem, który w razie niebezpieczeństwa opanuje sytuację. Na taki spływ można wybrać się całą rodziną – ważne jednak, by skorzystać z usług doświadczonych rafterów lub flisaków, a nie osób prywatnych. Większość lokalnych firm organizuje rafting dedykowany pojedynczym turystom, którzy z założenia nie mają całej grupy chętnej na spływ – osoby samotne mogą więc bez przeszkód dołączyć do nieznanych dotąd turystów, poszukujących podobnych wrażeń. Osoby pragnące wtajemniczyć się w rafting na poziomie zaawansowanym powinny przede wszystkim polepszyć umiejętność pływania i poprawić ogólną sprawność fizyczną. Co jednak ważne, poza samą umiejętnością pływania liczy się zachowanie zimnej krwi podczas wywrotki. Zdarza się, że nawet najlepsi pływacy po nagłym wpadnięciu do wody ,,tracą" zdolność do pływania – przed wybraniem się na trasę bez instruktora należy więc poćwiczyć pływanie w otwartych zbiornikach wodnych, by oswoić się z ,,dzikim" żywiołem. Rafting: poziomy trudności Rafting wydaje się być sportem wyłącznie dla zaawansowanych – nic bardziej mylnego. Wszystkie odcinki rzek, na których odbywają się spływy są sklasyfikowane w sposób, który pozwala na dobór odpowiedniej trasy nawet dla najbardziej początkujących amatorów sportów wodnych. Poziom trudności tras określa kilkustopniowa skala: ZWC - to poziom przeznaczony dla początkujących. Poradzą sobie z nim osoby, które nigdy wcześniej nie próbowały sportów wodnych. Spływ jest z reguły całkowicie pozbawiony przeszkód, a nurt rzeki jest dość spokojny. Na trasach oznaczonych symbolem ZWC spróbować swoich sił mogą nie tylko osoby dorosłe, ale też starsze dzieci – trasy o tym poziomie trudności można pokonać albo samemu, albo – w przypadku rodzin z dziećmi – z doświadczonym pracownikiem firmy organizującej spływy; WW I - to poziom przeznaczony dla osób, które próbowały już wcześniej trasy na poziomie ZWC i pragną lepszych wrażeń. Na trasach o tej trudności pojawiają się już pierwsze fale i pojedyncze przeszkody, cały odcinek jest jednak stosunkowo łatwy do pokonania; WW II - na tym poziomie nurt rzeki przyspiesza, a duża ilość fal staje się normalnością. Od tras oznaczonych WW II mogą zacząć osoby doświadczone w tradycyjnym kajakarstwie – jeśli spływ kajakiem po średnio rwącej rzece nie sprawia ci trudności, spróbuj swoich sił w raftingu na tym poziomie; WW III - na tym poziomie, oprócz opanowywania pontonu na silnie rwącej rzece, trzeba zwrócić uwagę na omijanie przeszkód, występujących w dużo większej ilości niż na łatwiejszych trasach. Jeśli jesteś miłośnikiem szybkich, rwących spływów, ale na tradycyjnych trasach kajakowych brakuje ci trudnych przeszkód i dreszczyku emocji – wypróbuj trasę na właśnie tym poziomie; WW IV - to poziom trudności dla osób, które nie tylko dobrze manewrują wiosłami, ale także mają wystarczającą siłę fizyczną, aby poradzić sobie z mocnym nurtem, krętym korytem rzeki i szybkim omijaniem przeszkód. Trasy oznaczone jako WW IV są niezwykle wyczerpujące i przeznaczone dla osób o świetnej kondycji; WW V - tym symbolem oznaczone są trasy dla profesjonalistów. Liczne progi skalne sprzyjają wywrotkom, a wywrotki – utracie pontonu, który w kilka chwil może odpłynąć z mocnym nurtem rzeki. To poziom, na którym najmniejszy błąd może stworzyć ryzyko; WW VI - to najbardziej ekstremalny poziom, przeznaczony jedynie dla prawdziwych zapaleńców raftingu, trenujących spływy od lat. Trasy na tym poziomie rozpoczynają się zazwyczaj w górach; Co zabrać na rafting? Najważniejszym elementem wyposażenia jest kamizelka dedykowana do raftingu, która w przeciwieństwie do tradycyjnych kamizelek ratunkowych nie ogranicza swobody ruchów, charakteryzując się przy tym podobną wypornością, niezbędną do zapewnienia bezpieczeństwa w razie wywrotki. Należy zaopatrzyć się również w kask, chroniący głowę przed ewentualnymi przeszkodami na trasie. Obydwa akcesoria można wypożyczyć u organizatora spływu lub kupić je samodzielnie. Początkujący nie muszą kupować specjalnego obuwia – wystarczy, że ubiorą buty ściśle przylegające do stopy; najlepiej wybrać przy tym model sięgający ponad kostkę. Osoby decydujące się na trudniejsze spływy, powinny zaopatrzyć się w obuwie i skarpetki wykonane z neoprenu – przed udaniem na spływ w chłodniejsze dni, najlepiej zaopatrzyć się też w kostium wykonany całościowo z tego materiału. Miejsca na rafting w Polsce Wyposażenie gotowe, kondycja w normie – czas na wybranie odpowiedniego spływu na pierwszy raz. Jeśli chodzi o rafting – Polska ma na tyle dużo spływów na różnym poziomie trudności, że nie trzeba wybierać się za granicę, aby spróbować swoich sił w tym sporcie. Gdzie na rafting w Polsce powinny wybrać się osoby początkujące? Oto dwa warianty na różnych poziomach zaawansowania: Rafting – Dunajec Jeśli szukasz idealnego miejsca na pierwszy rafting, Pieniny będą najlepszym miejscem wypadowym. Najlepiej zatrzymać się na nocleg w Szczawnicy, skąd odbywają się indywidualne transporty turystów tuż pod brzegi Dunajca. Większość spływów odbywa się pod opieką doświadczonych instruktorów, którzy w razie zagrożenia wywrotką natychmiastowo opanują sytuację. Właśnie z tego względu Dunajec stanowi najlepszy wybór dla osób, które chcą poczuć dreszczyk emocji, ale boją się nieprzewidywalnego żywiołu wody. To też dobre miejsce na pierwszy samodzielny wypad na ponton ze znajomymi, już bez towarzystwa instruktora. Rafting – Bystrzyca Dusznicka Trasa o trudności WW III, biegnąca korytem Bystrzycy Dusznickiej dostarczy emocji osobom bardziej doświadczonym, które chcą poczuć na własnej skórze klimat spływu prawdziwą rzeką górską. Liczne skały i progi skalne stawiają wyzwanie tym, którzy chcą spróbować spływu w bardziej ekstremalnych warunkach, a przy okazji – pozachwycać się pięknem otaczającej przyrody. Miejsca na rafting na świecie Wycieczki zagraniczne są świetną okazją do spróbowania sportów ekstremalnych w towarzystwie innych turystów – dreszczyk emocji i chęć wykazania się w nieznanej dotąd grupie ludzi zapewniają niezapomniane wspomnienia. Gdzie najlepiej wybrać się na zagraniczny rafting? Rafting – Turcja Jeśli wybierasz się na wakacje na Riwierę Turecką, możesz w każdej chwili przerwać błogą rutynę, zamieniając leżak na ponton. Wystarczy, że zapiszesz się na wycieczkę fakultatywną związaną z raftingiem – najpopularniejszy turecki spływ znajduje się w górskim kanionie Koprulu, otoczonym licznymi wzniesieniami i zielenią. Na wycieczkę mogą zdecydować się zarówno doświadczeni sportowcy jak i osoby początkujące – w większości spływów uczestniczy instruktor, wykwalifikowany także w ratownictwie. Sama trasa nie należy do najtrudniejszych, a widoki zaskakują osoby przyzwyczajone do typowo polskiej przyrody. Rafting – Czechy Czechy dostarczą wrażeń bardziej doświadczonym miłośnikom raftingu. Spływy rozpoczynające się w Dzikiej Orlicy, Morawie czy Jizerze są dużo bardziej ekstremalne od polskich spływów górskich, przyciągając co roku nowych miłośników niezapomnianych przygód. Czesi uczestniczą też we spływach stosunkowo częściej, niż Polacy, łatwo więc znaleźć wśród nich kompanów do spływu;
Zacznij przygodę z motocrossem. Podpowiadamy, jak wybrać sprzęt i gdzie jeździć?
Motocross to sport, który narodził się praktycznie wraz z wynalezieniem motocykla. Mimo że wywodzi się z Europy, to niekwestionowanymi liderami w tej ekstremalnej dyscyplinie są Amerykanie, którzy jeżdżą szybciej, skaczą wyżej i dalej niż ich konkurenci. Na czym polega motocross i jak zacząć swoją przygodę z tą dyscypliną?
Motocross w bardzo pierwotnej formie pojawił się już w 1885 roku, kiedy jedne z pierwszych motocykli ścigały się na zamkniętych torach o luźnej nawierzchni. Na początku XX wieku, na Wyspach Brytyjskich narodziła się dyscyplina zwana trialem, która obejmowała wyścigi rozgrywane w wyjątkowo trudnych warunkach. W latach 20. narodziła się dyscyplina nazywana scramble, w której najważniejszym kryterium była prędkość. Nowy sport szybko podbił Francję, gdzie przeszedł sporą ewolucję - długość toru została skrócona (w oryginalnej formule, zawodnicy rywalizowali na dystansie ok. 80 km), dodano przeszkody i zmieniono nazwę na moto-cross. Motocross: na czym polega? Motocross (MX, MotoX, cross) to terenowa odmiana wyścigów motocyklowych, rozgrywanych na zamkniętych torach. Trasa wyścigu najczęściej jest usypana z piasku, ziemi bądź gliny. Do wyścigu staje 40 zawodników, którzy ruszają z jednej linii. Dystans wyścigowy jest wyrażany w czasie i w okrążeniach - to zwykle 30 minut i 2 okrążenia, należy jednak podkreślić, że czas zmagań w ramach jednego wyścigu zależy przede wszystkim od rangi zawodów. Podobnie wygląda kwestia liczby tzw. "biegów". Łączny czas wszystkich "biegów" nie powinien być jednak dłuższy niż 100 minut. Wygrywa ten zawodnik, który w wyznaczonym czasie i na wyznaczonych "kółkach" dodatkowych pokona najwięcej okrążeń. Na trasie wyścigu, nie brakuje przeszkód - naturalnych i sztucznych. Są to wzniesienia, strome zjazdy i podjazdy, farby oraz rowy. Wszystko to sprawia, że motocross to jedna z najbardziej widowiskowych dyscyplin. Duża popularność motocrossu sprawiła, że główna dyscyplina dała początek wielu pobocznym formom rywalizacji. W tym miejscu należy wymienić: freestyle motocross - zawody polegają na wykonywaniu ewolucji, które są oceniane przez zespół sędziowski. Formuła zawodów przewiduje dwie konkurencje - Big Air i Freestyle. W pierwszym przypadku, zawodnik wykonuje skok (w maksymalnie trzech podejściach), który jest oceniany pod względem trudności i stylu wykonania. W drugiej konkurencji, wykonywane są kombinacje obejmujące triki i skoki, supercross - to jedna z najbardziej ekstremalnych odmian motocrossu. W tym przypadku, zawodnicy rywalizują na torze przygotowanym w zamkniętym obiekcie. Poza samą jazdą wyścigową, ważne są też wykonywane na trasie akrobacje, supermoto - to motocyklowy odpowiednik samochodowego rallycrossu. Zawodnicy rywalizują na obiektach, które łączą cechy toru terenowego (z luźną nawierzchnią) i pętli asfaltowej, ATV/quad motocross - w tym przypadku, zawodnicy ścigają się na maszynach trój-, cztero- lub sześciokołowych, sidecarcross - to specyficzna odmiana motocrossu, w której motocykl prowadzony jest nie tylko przez kierowcę, ale i przez pasażera, który siedzi w specjalnie przystosowanym wózku, pit bikes - ta dyscyplina zakłada rywalizację na małych motocyklach, przypominających nieco zwykłe maszyny dziecięce. Motocross: sprzęt Motocross zakłada rywalizację najbardziej ekstremalnych motocykli terenowych. Silniki w tego typu maszynach legitymują się pojemnością skokową od 50 do 450 ccm. Tego typu jednoślady przeznaczone są do jazdy sportowej, więc producenci pozbawiają je wszystkiego, co zbędne - świateł, kierunkowskazów, rozruszników czy tłumików z homologacją do jazdy drogowej. Kilku producentów ma w swojej ofercie motocykle crossowe, które można bez problemu zarejestrować, ale te stanowią zdecydowaną mniejszość. Mają jednak jedną niepodważalną zaletę - mogą dotrzeć na tor na własnych kołach. Silniki maszyn crossowych mają typowo wysokoobrotową charakterystykę. Oznacza to, że najefektywniej przenoszą moc na koło dopiero w górnym zakresie prędkości obrotowej. Taka agresywna charakterystyka doskonale sprawdza się na torze, jednak kompletnie dyskwalifikuje motocykl crossowy do użytku na leśnych drogach (do tego celu znacznie lepiej nadają się maszyny typu enduro). Motocross: jak zacząć? Motocross nie należy do najpopularniejszych dyscyplin w Polsce, jednak nie brakuje młodych ludzi, którzy chcą spróbować swoich sił w ekstremalnych, terenowych zmaganiach. Jak zacząć swoją wielką przygodę z motocrossem? Drogi są dwie. Pierwsza to nauka na własnych błędach (i z dużą dozą prawdopodobieństwa - na wielu bolesnych kontuzjach), a druga - kurs w profesjonalnej szkole, gdzie zajęcia prowadzone są pod okiem doświadczonych trenerów, którzy najczęściej są profesjonalnymi zawodnikami, aktywnymi lub byłymi. Dlaczego naukę jazdy motocyklem crossowym warto rozpocząć pod opieką profesjonalisty? Z kilku powodów, ale najważniejszym jest bezpieczeństwo. Warto zdać sobie sprawę, że technika jazdy motocyklem crossowym znacząco różni się od tej, która pozwala skutecznie panować nad maszynami szosowymi. To dwie różne bajki i nie ma w tym nawet cienia przesady. Kolejna rzecz, zapisując się na profesjonalne zajęcia, nie musimy posiadać własnego sprzętu. Dobre szkoły oddają do dyspozycji kursantów pełną gamę off-roadowych motocykli, dostosowanych do każdego wieku i umiejętności (bo podstaw motocrossu mogą uczyć się nawet 4-letnie dzieci). Co można doradzić osobom, które chcą uczyć się jazdy motocyklem crossowym na własną rękę? Podstawą jest zdrowy rozsądek. Często zdarza się, że osoby początkujące zaczynają naukę od mocnej maszyny, hołdując zasadzie "lepiej kupić na zapas". To niestety ewidentny błąd. Zapanowanie nad mocnym motocyklem crossowym wymaga ogromnych umiejętności. Znacznie łatwiej opanujemy technikę jazdy na słabszej maszynie, która i tak zapewnia więcej niż satysfakcjonujące osiągi, co jest zasługą niskiej masy takiego sprzętu. Nie można zapomnieć o akcesoriach ochronnych. Kombinezon, odpowiednie buty, rękawice, kask, gogle i ochraniacze - to absolutna podstawa. Ważne - wszystkie akcesoria muszą mieć stosowny atest! Nie można przeceniać swoich umiejętności i jeździć agresywniej, niż pozwala na to doświadczenie. W miarę nabierania doświadczenia, granice będą się przesuwać, ale nie należy starać się przyspieszać tego procesu. Motocross: gdzie jeździć? Motocross to dyscyplina typowo torowa, naturalne jest więc, że do jej uprawiania potrzeba odpowiedniego obiektu. W Polsce mamy do dyspozycji wiele torów, które nadają się do nauki tego sportu, oraz "nitki" dostosowanych do potrzeb doświadczonych zawodników: tor w Chełmnie - to jeden z najlepszych torów motocrossowych w Polsce, na którym swoje umiejętności doskonalił sam Rafał Sonik - triumfator Rajdu Dakar, tor w Giżycku - niezwykle ciekawa pętla, położona w wyjątkowo malowniczej scenerii, tor w Nowogardzie - obiekt położony blisko Szczecina, homologowany do organizacji Mistrzostw Polski, tor w Piątkowisku - nie ma homologacji PZM, ale idealnie nadaje się do zastosowań hobbystycznych, tor w Sochaczewie - położony w centrum miasta, dzięki czemu jest niezwykle przyjazny dla kibiców, tor w Człuchowie - jeden z najdłuższych tego typu obiektów w Polsce.
Samotna królowa pustyni. Ostra, twarda, zaradna - wyjątkowa podróżniczka
Odważna, z ciętym językiem, łamała wszelkie zasady. To przyniosło jej sławę. Podróżowała w poszukiwaniu skarbów i szczęścia. Nie dane jej było znaleźć ani jednego, ani drugiego
Miała kilka lat, kiedy wpakowała się do pustej łodzi na kanale La Manche z zamiarem dotarcia do Francji. To była najkrótsza podróż jej życia. Po kilku minutach ojciec chwycił ją i wyniósł na brzeg. Ale skłonność do wędrówek pozostała jej na zawsze. Jako nastolatka zamieszkała u swojego wuja, najmłodszego w historii brytyjskiego premiera. Prowadziła mu dom, pomagała jako osobista sekretarka, towarzyszyła podczas przyjmowania wpływowych gości. Premier, który nie miał własnej córki, uwielbiał Hester. Ta zaś dobrze czuła się na salonach, a jeszcze lepiej w męskim towarzystwie. W Anglii nie uchodziła za piękność, ale była zgrabna i miała wyraziste niebieskie oczy. Ceniono jej oczytanie i wyjątkowo cięty język. Zawsze mówiła nieco zbyt otwarcie, co przysparzało jej również wrogów. Nieposkromiona fantazja w połączeniu ze skłonnością do emocjonalnych burz tworzyły iście wybuchową mieszankę. Pewnego dnia uznała się za następczynię wojowniczej i niezwykle urodziwej królowej Zenobii, która w III w. n.e. rządziła Palmyra, Syria i najechała Egipt. Na podbój świata Kiedy w 1806 r. zmarł wuj Hester, osamotniona trzydziestolatka musiała zacząć radzić sobie sama. Zycie stało się nie do wytrzymania. Co prawda parlament przyznał jej pensje po wuju, ale nie mogła sobie pozwolić na służącą (bez służącej na ulicy pojawiały się tylko prostytutki) ani na powóz. Wkrótce straciła kolejnych bliskich jej mężczyzn – przyrodniego brata i, jak twierdza niektórzy biografowie, narzeczonego. Wielkie życiowe rozczarowania i odejście tylu ważnych osób popchnęło Hester w daleka morska podróż. Nie płynęła jednak bez nadziei. Kiedyś wróżbita powiedział jej, ze zostanie narzeczona Mesjasza. Dodał też, że pewnego dnia „ubrana w słonce” stanie się „żeńskim przywódca 12 plemion z Jerozolimy”. Hester miała wiec jasno wytyczony cel. Zabrała ze sobą służącą i Charlesa Meryona, zakochanego w niej osobistego lekarza. Na trasie spotkała dwóch intrygujących podróżników – sporo od niej młodszego Michaela Bruce’a, który z przyjacielem odbywał właśnie podróż dookoła świata. Czy kobieta z temperamentem i fantazja mogła się oprzeć takiej pokusie? Wkrótce Bruce został jej kochankiem, a doktor musiał poprzestać na podziwianiu krajobrazów. Ekipa rozrosła się z czasem do dziewięciu osób. Zapowiadała się podróż pełna przygód. Hester zamierzała dotrzeć do Kairu, zatrzymując się również w Konstantynopolu (obecnie Stambuł). Plany pokrzyżował sztorm. Statek rozbił się na Rodos. Podróżnicy jakoś przetrwali, pożyczyli tureckie ubrania i w nich dotarli do Kairu. Hester nie byłaby sobą, gdyby zakryła twarz welonem, jak to czyniły miejscowe kobiety. Z szablą u pasa, wystrojona w pantalony, kamizelkę i turban stanęła przed pasza Mehmedem Alim. I tu się rozczarowała. Mehmed jeszcze nigdy w życiu nie widział Europejki, wiec pantalony wydały mu się czymś absolutnie oczywistym. Orientalny strój miał pozostać wizytówka lady Stanhope. W ciągu dwóch lat odwiedziła w nim Konstantynopol, Palestynę, Liban i Syrię. W poszukiwaniu skarbu Doktor Meryon wspomina, że Hester zdobyła średniowieczną kopię zapisków z jakiegoś syryjskiego monasteru. Manuskrypt miał prowadzić do skarbu ukrytego w Aszkalon, starym portowym mieście na północ od Gazy. W podziemiach meczetu zrujnowanego ponad 600 lat temu czekały – jak zapewniały źródła – trzy miliony złotych monet! Hester miała dar przekonywania i w 1815 r. władze otomańskie wyraziły zgodę na eksploracje. Badania lady Stanhope przeszły do historii jako pierwsze nowoczesne prace w historii archeologii Ziemi Świętej. Choć skarbu nie udało się odnaleźć, poszukiwacze natrafi li na wielka marmurowa rzeźbę pozbawioną głowy. Zwariowana Angielka kazała ja roztrzaskać i wrzucić do morza. W tym czasie lady Hester znał juz cały Bliski Wschód. Wcześniej była m.in. w Damaszku. U granic miasta została lojalnie uprzedzona: kobiety zakrywają tu twarze, odsłonięcie oblicza grozi gości z Europy, a juz szczególnie do kobiet. Chrześcijanom nie wolno było również przekraczać bram miasta konno. Ale Hester była przecież królowa życia. – Musze w takim razie chwycić byka za rogi – oświadczyła i w samo południe wjechała do syryjskiej metropolii z odsłoniętą twarzą. Po pierwszym szoku ludzie zaczęli wiwatować, w dowód szacunku drogę przed nią polewano kawa. Możliwe, że Syryjczycy uznali ja za dotkniętą przez Allaha, czyli szaloną – w arabskim świecie oznaczało to dostanie się pod boską opiekę. Za każdym razem, kiedy angielska gwiazda dosiadała konia albo szła na targ, otaczał ja ciekawski tłum. Ona dumnie pozdrawiała wszystkich królewskim skinieniem głowy. Wbrew pozorom do końca nie rozumiała Wschodu. Gościnność i uznanie myliła z podziwem i służalczością, a tolerancję z uległością. Jak wielu podróżników, którzy w kolejnych latach podążali jej śladami, nigdy nie odkryła swojego błędu, co być może zapewniało jej dobre samopoczucie. Trzeba jednak uczciwie dodać, że w arabskim świecie stała się, mówiąc współczesnym językiem, prawdziwą celebrytką. Każdy chciał ja poznać. Królewskie powitanie W głowie Stanhope cały czas kołatała przepowiednia wróża, głównie ta o zostaniu narzeczona Mesjasza. Jej wzrok padł teraz na legendarna Palmyre, w której od rzymskich czasów nie stanęła stopa żadnej Europejki. Choć pasza Damaszku zaoferował jej eskorte, dama wybrała towarzystwo Beduinów. Jak zwykle najpierw się wprosiła do ich emira. Nie przejęła się ostrzeżeniami, że władca to samo zło i diabeł w ludzkiej skórze. – Wiem, że jesteś złoczyńcą, ale teraz jestem w twojej mocy. I nie boje się ciebie. Porzuciłam wszystkich, którzy oferowali mi ochronę, żeby pokazać, że wybrałam ciebie na mojego obrońcę – oznajmiła emirowi nieco oszołomionemu widokiem Europejki w turbanie. Jako dodatkowy argument Hester dorzuciła nieco gotówki. Do Palmyry jedzie się godzinami przez surowa pustynie. Nagroda za trudy podróży jest wspaniały widok na starożytne miasto: setki kolumn, portyków, okazała świątynia Bela i górujący nad miastem zamek. Palmyra jest chyba najpiękniejszym pustynnym miastem świata. Tubylcy wciąż używają starej nazwy – Tadmur, miasto daktyli. W III w. rządziła tu Zenobia, pół Greczynka, pół Arabka, piękna i wojownicza. W 269 r. rozbiła wysłana przeciw Persom rzymska armie, później jej wojska najechały na Arabie i Egipt, gdzie stacjonowały legiony wierne rzymskiej władzy. Legenda Zenobii na każdym robiła wrażenie, Hester Stanhope poddała się jej bez reszty. Do Palmyry wjechała jak prawdziwa królowa. Przebrana w beduiński strój ciągnęła za sobą karawanę 22 wielbłądów, 25 mułów i ośmiu koni, które niosły na grzbietach jej bagaż. Do celu dotarła w kwietniu 1813 r. Jej sława ja wyprzedzała. Lokalni władcy, będący pod wrażeniem odwagi białej kobiety, odwiedzali ja w drodze. Lokalne plemiona zawiesiły na czas jej przejazdu wojny. U bram miasta czekały już wiwatujące tłumy. Wśród kolumn, które pamiętały królową Zenobię, mieszkańcy włożyli na głowę lady Stanhope koronę z kwiatów. Po latach, gdy fantazje zlewały się z prawdziwymi wspomnieniami, podróżniczka zapisała: Zostałam ukoronowana na Królową Pustyni pod triumfalnym łukiem Palmyry. To był najpiękniejszy moment jej życia. Miała wtedy 37 lat. Szalona Angielka weszła na szczyt. Momentami myślała o powrocie do domu, choćby na chwilę, ale czy tam byłaby królową? W roku jej największego triumfu młodszy kochanek wrócił do Anglii, gdzie całkowicie odżegnał się od Hester, nazywając ją w towarzystwie wariatką. W ciągu półtora roku wysłał tylko trzy listy, nigdy natomiast nie nadesłał obiecanych pieniedzy. Zmęczona podróżami, coraz starsza i coraz częściej chorująca, w 1821 r. postanowiła osiedlić się w pustym klasztorze Djoun koło Sydonu (obecnie Sajda), w górach Libanu. W Hester coraz mniej było kobiety. Chodziła wyłącznie w męskim stroju, paliła fajkę wodna, przeklinała w trzech językach. Wpadała w coraz większe długi i była coraz bardziej samotna. Dama taka jak ona musiała jednak żyć na określonym poziomie. Nie mógł go zaniżać tak prozaiczny powód jak brak pieniędzy. Jej zwyczaje były coraz bardziej ekscentryczne. Całymi dniami leżała w łóżku, a wieczorem godzinami rozmawiała z osobistym lekarzem. Wkrótce i on wyjechał do Anglii, gdzie się ożenił. Na rozpaczliwe prośby Hester wrócił do Libanu, jednak jego żona nie potrafiła znaleźć wspólnego języka z szaloną podróżniczką. Królowa została sama. Czekając na Mesjasza Klasztor od czasu do czasu przyciągał podróżników z Europy. Jeden z nich tak zrelacjonował swoja wizytę: Do gabinetu zaprosiło mnie murzyńskie dziecko. W środku było tak ciemno, że z trudem rozpoznałem jej poważną, ale łagodną i majestatyczną sylwetkę odziana w orientalny strój. Podniosła się z otomany i podała mi dłoń. Wyglądała na pięćdziesiątkę, jednak miała wiele cech, na które lata nie maja wpływu. Świeżość i wdzięk odchodzą wraz z wiekiem, ale kiedy piękno jest pięknem samym dla siebie, pozostaje w czystości wyrazu, majestacie i godności może zmienić się w różnych okresach życia, ale nigdy nie odchodzi – to wszystko wybitnie charakteryzuje lady Hester Stanhope. Podróżnik dokładnie opisał także strój Angielki: biały turban, kaszmirowy szal, turecka szata z lejącymi się rękawami, na która narzuciła perska tunikę w kwiaty. Autor powyższej relacji uznał kobietę za niezwykle piękną. Mimo upływu lat Hester ciągle miała władze. Była znakomitym jeźdźcem, a to wzbudzało podziw Arabów. Emir Beshyr podarował jej rasowa klacz ze znakomitym rodowodem. Po kilku miesiącach wydała ona na świat źrebię, które miało niezwykłe zagłębienie na grzebiecie, rodzaj siodła. To tylko potwierdzało przepowiednie wróżbity. Muzułmańska tradycja mówi bowiem, że nadchodzący Mesjasz wjedzie na koniu z „naturalnym siodłem”. Hester trzymała wiec w stajni dwa białe, święte konie. Jeden miał być przeznaczony dla niej, drugi dla narzeczonego: Mesjasza. Ale marzenia coraz część zderzały się z codziennością. Nie miała czym płacić 30-osobowej służbie. Służący oszukiwali ją i okradali. Angielski rząd odebrał jej w końcu pensję wypłacaną od śmierci wuja. Pieniądze te zostały przeznaczone na spłaty jej zaległości. W 1838 r. odwiedził ja książę Hermann Pückler-Muskau, słynny podróżnik, kobieciarz i awanturnik. Długo zwlekała z przyjęciem takiego gościa. Nie miała pieniędzy, nie miała juz też zębów. Coraz częściej myślała o wieczności. Zmarła w wieku 63 lat, po miesiącach choroby. Nie wiadomo do końca, kto był przy niej w dniu śmierci. Angielski konsul zastał w klasztorze wielki śmietnik. Być może Hester odeszłaby w zapomnienie, gdyby nie wzgardzony niegdyś przez nią osobisty lekarz. To on spisał w trzech tomach wspomnienia o lady Stanhope, jedynej i prawdziwej królowej pustyni. Damie, która była Lawrence’em z Arabii sto lat przed Lawrence’em. I nie ma chyba prawdy w tytule filmu, który właśnie o niej powstaje: Kobieta, która poszła za daleko. Poszła tam, gdzie chciała dojść, choć może inaczej wyobrażała sobie cel.
W tych 7 miejscach nie chciałbyś lądować. A może? Najbardziej ekstremalne lotniska świata
Lądowanie w tych miejscach to prawdziwa sztuka. Zabieramy was do wyjątkowych miejsc - zapnijcie pasy!
Sezon wakacyjnych lotów za nami, ale dla tych, co szukają prawdziwej przygody - także po sezonie - mamy coś specjalnego! Zobacz galerię niebezpiecznych lądowisk >>> Źródło: National Geographic News
Przygoda na Podlasiu: ona, on i... pies z przypadku
Nieważne dokąd, ważne z kim. Oto nadesłana do nas wzruszająca relacja z podróży na Podlasie.
Podlasie Kto: Emilia Dadan Z kim: Pawłem Jasińskim i Suką:) O nas: Jesteśmy z Łodzi. Ja studiuję slawistykę, a on biotechnologię. Po trzydziestu sekundach byłam w nim zakochana i przekonana, że chcę z nim ruszyć na wschód. Ogłupieliśmy, zostaliśmy parą i adoptowaliśmy psa. Maleńkie Zubowo, wieś w centrum Podlasia – to był nasz pierwszy przystanek podczas tej wyprawy. Zaledwie kilka domów, budynki gospodarcze i sklep monopolowy kryty falistą blachą. Mężczyźni bez przerwy majstrowali coś przy butach lub samochodach. Babinki w chustach i z torbami z brezentu. Był gorący wieczór w połowie lipca, w powietrzu wirowały drobinki pyłu. Jechaliśmy „donikąd” i właśnie dotarliśmy do miejsca, w którym warto się zatrzymać. Wyznaczył nam je kamień choleryczny z krzyżem – upamiętniający epidemię z 1830 r. Jak się później dowiedzieliśmy, cholera ustała ponoć dzięki wykopanej w Zubowie studni i wodzie o magicznych właściwościach, a także dzięki ręcznikom utkanym przez miejscowe kobiety. Zrobiły ich tyle, że opasały nimi całą wieś. W tym miejscu zapragnęłam się zgubić. Ciągnęłam Pawła w las, marzyło mi się wpaść do nieznanej rzeki, przeżyć przygodę. Słońce ostro paliło, wyszliśmy właśnie na łąkę tak obłędnie ukwieconą rumiankiem, że wyglądała jak cudowny ogród. Położyliśmy się wśród kwiatów i zasnęliśmy. Byliśmy po całonocnej jeździe. Spaliśmy długo i mocno. Kiedy się obudziliśmy, patrzyły na nas czarne oczy. Po chwili z rumianków wyszedł piesek, podszedł ufnie, obwąchał plecak, a potem polizał moje stopy. Psina, konkretnie suka, nie merdała ogonem, tylko całym zadem. Spojrzeliśmy na siebie i nie musieliśmy się pytać co dalej. Było jasne, że pies zostaje z nami. Chciałam nazwać ją Tuga, lecz Paweł miał inny pomysł i do tej pory woła za nią na ulicy „Suko!”. Cudowne cerkwie, nijakie bloki Kolejnym przystankiem naszej wyprawy, już w trójkę, był Bielsk Podlaski. Przejechaliśmy przez niego wśród niskich drewnianych domów, po drodze mijaliśmy cudowne cerkwie, ale też nijakie bloki. Zatrzymaliśmy się tylko na krótko w miejscowym barze. W środku nic specjalnego, pustki. Pamiętam, że była tam młoda dziewczyna z iPhone’em. Właśnie to zapamiętałam, bo był to zupełnie nieoczekiwany obrazek. Zapragnęło nam się bowiem oglądać malowniczą biedę i połatane dachy. Właśnie po to pojechaliśmy na Podlasie. Byliśmy jednymi z tych turystów, którzy jadą na wschód, by się napatrzeć, nawdychać biedy. A przez to poznać, zbliżyć się do jakiejś mistycznej prawdy? Przy takich poszukiwaniach Orient zawsze jest właściwym kierunkiem – czasami bliższy, innym razem dalszy. Jedni jadą na Bałkany, oczekując niekończącego się cygańskiego święta, inni poszukują w Indiach duchowych przemian. My wybraliśmy drogi Podlasia. W Pasynkach, poza faktem, iż były na wschodzie, spodobała się nam nazwa na mapie. To był kolejny przystanek w naszej wędrówce. Można się napić albo oszaleć Pierwsze wzmianki o tej malowniczej wsi pochodzą z XVI w. Do XVIII w. należała do dóbr królewskich. W swojej historii Pasynki były też siedzibą gminy. Ludzie, których tam spotkaliśmy, mówili pa swajomu i niekiedy czuliśmy się wyobcowani, słysząc słowa, których biez wodki nie razbieriosz, choć przecież oboje nieźle mówimy po rosyjsku. Urocze miejsce z przepiękną drewnianą architekturą. Pasowały do niej malwy. Zakochałam się w takim widoku, widząc kolejny drewniany dom i rosnące w ogrodzie smukłe kwiaty. Pewnego razu, kiedy znowu stanęłam i powtarzałam, „jakie piękne”, „jakie piękne”, poznaliśmy dzięki temu sympatycznego pana Andrzeja. Trudno powiedzieć, czy tego dnia był już lekko „dziabnięty” i nas zaczepił, czy po prostu jest bardzo otwarty. W każdym razie nigdy wcześniej nie zdarzyło nam się tak szybko znaleźć w obcym domu. Pamiętam, że w środku były święte obrazki, meblościanka, fikus i zielona wersalka. Wschodnia gościnność przerosła nasze oczekiwania – mój kieliszek stale był uzupełniany. Paweł śmiał się, widząc, jak się krzywię, a Andrzej polewał i wznosił kolejne toasty. – No, dawajtie! Za znakomstwo, za wstreczi i krasawica, kanieszna za tiebia! W głowie szybko zaczęło mi szumieć, ale pamiętam opowieści: coś o perfumowanych esesmanach i czerwonej armii, prosiętach zawłaszczonych przez komunistyczne władze, kilkudniowych weselach i pogrzebach i o samotności, bo córki wyjechały do Warszawy. A później już tylko śpiewaliśmy Smugliankę – Mołdawiankę na całe gardło. Wieczorem rozpętała się burza. Suka skomlała wciśnięta pod łóżko. Wyglądała jak trzęsący się kłębuszek gorącego futra, wiatr zrywał dachówki, drżały kieliszki z wódką. Cała ziemia była krzesiwem, z nieba leciały iskry, ogłuszające rozbłyski. Andrzej zapalił w oknie gromnicę. - W taką pogodę można się napić albo oszaleć – powiedział, wyciągając drugą flaszkę. Pożegnaliśmy się rano. Bez bólu głowy po zakrapianym wieczorze. Ruszyliśmy do nas, na zachód, zakochani w Podlasiu i w suce.