National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-04-22T12:45:42.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Demony i upiory w dawnej Polsce. Między wiarą w czary a surowym prawem Sarmatów
items: Piątek trzynastego. Skąd bierze się lęk, który wraca co roku?
items: Czy w Salem naprawdę palono wiedźmy?
items: 7 grzechów ślubnych podróżników
items: Polskie polowanie na czarownice. Jak do tego doszło?
items: 7/19
items: Piątek 13. jest pechowy? Nie wszędzie! Zobacz gdzie się go nikt nie boi
items: Porfolio: Bali

Demony i upiory w dawnej Polsce. Między wiarą w czary a surowym prawem Sarmatów
type: item
date: 2026-04-26T10:16:23.000Z
creator: Mateusz Wyżga
subject: Historia
subject: czarownice
subject: polska
subject: przesądy
subject: wampiry
subject: wierzenia
description: Wrażliwość społeczeństwa nowożytnego wykraczała daleko poza sferę rzeczywistości. Z początkiem XVI wieku mija już pół tysiąca lat chrystianizacji Polski. Podobnie jak w innych krajach Europy, wiara w demony i przeróżne zaświatowe stwory wciąż ma się dobrze, zwłaszcza pośród ludu. Co więcej, demonów takich ludzie dopatrują się i wśród bliźnich.
encoded: Kobiety w zeznaniach – własnych lub zainsynuowanych – tańczą z diablętami po granicach wsi, splatają się z nimi w miłosnych uściskach podczas sabatów w miejscach odosobnienia, zamawiają krowy sąsiadek i mieszają czarnoksięskie dekokty. Mężczyźni też bywają posądzani o czarownictwo. Zwłaszcza z uwagi na spryt niektórych z nich, rychłe a nieoczekiwane przez komilitonów wzbogacenie, powodzenie. Z zazdrości sądzono, że szczęśliwiec sprzymierzyć się z księciem piekieł. „Czarujący” chłop Z osady Kijewo koło Gniewkowa zbiegł kmieć. Chłop Marcin Iwnicki, woźny sądowy ze Stanowskiej Woli, razem z dwoma szlachcicami słyszał, jak „wszyscy chłopi i poddani tejże wsi Kijowo zeznali, iż robotny Łukasz Kraska, kmieć […], bez wszelakiej do ucieczki przyczyny dania od [dzierżawcy wsi] uciekł”. Chłopi tłumaczyli to jego zdolnościami magicznymi: w jednej chwili miał pojawiać się w wielu miejscach. Wraz ze swoją żoną rzekomo „byli oboje czarownikami wielkimi”. Łukasz uciekł dlatego, że wstydził się swojego czarowania i obawiał się skarg. Za czary w sądzie Przejdźmy do wsi Zakrzew w ziemi sieradzkiej, podzielonej między dwóch dziedziców. Jeden z nich, Stanisław Zakrzewski, pozwał do sądu drugiego, Bartłomieja Zakrzewskiego, za to, że jego poddana Gajkowa rzuciła czary na żonę powoda. Sąd grodzki uznał jednak, że pozwany ma urządzić w tej sprawie sąd wiejski w swych dobrach. Wobec takich podejrzeń niebezpieczeństwo utraty życia wydawało się spore. Oto urząd sołecki starostwa kiszporskiego skazał we wsi Stary Targ za czary dwie kobiety. Jedna z nich miała zostać spalona, druga – wypędzona poza granice starostwa. Wiara w demony przetrwała długo Trwać będzie przesąd o demonach tkwiących w niektórych ludziach. Przeniknie się z chrześcijaństwem i wyjdzie poza czasy sarmackiej Polski. W połowie XIX wieku posiadacz dóbr podkrakowskich Kazimierz Girtler pisze o chłopce ze wsi Pleszów, która miała spotkać zmarłego męża zamienionego w upiora, a lokalna społeczność znów idzie ze szpadlem na cmentar…

upiory-acee80b.jpg
width: 6016
height: 4000

Piątek trzynastego. Skąd bierze się lęk, który wraca co roku?
type: item
date: 2026-02-13T08:26:22.000Z
subject: Lifestyle
subject: Nauka
subject: przesądy
description: Piątek trzynastego uchodzi za jeden z najbardziej pechowych dni w roku. W rzeczywistości statystyki nie pokazują większego zagrożenia. Dlaczego więc nadal reagujemy napięciem? Odpowiedź kryje się w sposobie, w jaki ludzki umysł ocenia ryzyko.
encoded: Spis treści: Czy sceptycy też są przesądni? Przesądy jako system kontroli Gdzie ma korzenie strach przed trzynastką? Czy piątek trzynastego naprawdę przynosi pecha? Najstraszniejszy dzień w kalendarzu powrócił: piątek trzynastego. Bez względu na to, ile tych przerażających piątków przetrwamy bez szwanku, ten budzący grozę dzień nadal wywołuje niepokój i lęk przed nieszczęściem. Nie ma logicznego powodu, by bać się okazjonalnego zbiegu dnia i daty, regulowanego przez 400-letni cykl kalendarza gregoriańskiego. Ale piątek trzynastego może mieć nadal zauważalny wpływ. Czasami sami go tworzymy – zarówno dobry, jak i zły. Czy sceptycy też są przesądni? Jane Risen, badaczka behawioralna z University of Chicago Booth School of Business, odkryła, że przesądy mogą wpływać nawet na niewierzących. W jednym z badań z 2016 roku Risen odkryła, że zarówno osoby identyfikujące się jako przesądne, jak i nieprzesądne, wierzą, że złe wydarzenie jest bardziej prawdopodobne, gdy zostało „zapeszone”. Na przykład obawiają się, że stwierdzenie, iż na pewno nie będą mieli wypadku samochodowego, sprawi, że stanie się to bardziej prawdopodobne. – Ogólnie rzecz biorąc, uważam, że dzieje się tak, ponieważ złe zakończenie przychodzi na myśl i jest wyobrażane wyraźniej po takim zapeszeniu – wyjaśnia. – Ludzie używają łatwości wyobrażenia sobie czegoś jako wskazówki co do jego prawdopodobieństwa. Ten rodzaj myślenia może być bardziej powszechny w piątek trzynastego. Nawet jeśli aktywnie nie wierzę, sam fakt, że piątek trzynastego istnieje jako znany element kulturowy, sprawia, że rozważam go jako możliwość – mówi. Gdy w ten dzień zdarzy się coś pozornie nieistotnego, zwykle to zauważamy. – To dodaje nieco więcej paliwa tej intuicji. Sprawia, że wydaje się trochę bardziej prawdziwa, nawet jeśli zdajemy sobie sprawę, że to nieprawda. Na szczęście badania Risen sugerują również, że wykonywanie rytuałów odpędzających pecha — takich jak pukanie w drewno czy rozsypywanie soli – może przynieść zaskakujące…

piatek-2cdec92.jpg
width: 7008
height: 4672

Czy w Salem naprawdę palono wiedźmy?
type: item
date: 2021-11-02T15:50:34.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: czarownice
subject: obrzędy
subject: przesądy
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: O miasteczku Salem słyszał chyba każdy miłośnik strasznych opowieści. Co stało się wiedźmami oskarżonymi o czary?
encoded: W tym artykule: Czarownice z Salem. Co się z nimi stało? Historia żywa do dziś Długie wieczory i jesienna aura za oknem sprawiają, że czytanie o tajemniczych, niewyjaśnionych historiach z przeszłości smakuje jeszcze lepiej. Na przestrzeni lat część wydarzeń historycznych obrosła legendami. Dopowiedziane wątki zazwyczaj mają mało niewiele wspólnego z prawdą, ale to dzięki nim straszne historie opowiada się do dziś. Relacje o spotkaniach z duchami mają swoje naukowe wytłumaczenie Zaskakująco wielu ludzi wierzy w duchy. Badanie przeprowadzone w 2017 roku przez Chapman University wykazało, że aż 52% Amerykanów wierzy, że duchy mogą nawiedzać ludzi! Mało tego, liczb w... Czarownice z Salem. Co się z nimi stało? W latach 1692-1693 w miasteczku Salem i okolicach (stan Massachusetts) władze aresztowały około 150 osób pod zarzutem uprawiania czarów. Dziś takie oskarżenia wzbudziłyby raczej uśmiech i politowanie, jednak pod koniec XVII w. potraktowano je poważne. 19 osób – wspominanych jako czarownice z Salem – skazano na śmierć. Na popularności zyskała wersja wydarzeń, według której wiedźmy spalono na stosie zgodnie z europejskimi zwyczajami. To miałoby sens, biorąc pod uwagę, że miasteczko Salem należało wówczas do angielskiej kolonii. Profesor Elizabeth Reis, autorka książki Damned Women: Sinners and Witches In Puritan New England tłumaczy jednak, że w ramach egzekucji na czary nikt nie został spalony na stosie. Rzekome wiedźmy powieszono. To samo mówi Emerson Baker, profesor historii z Salem State University. – W Anglii i angielskich koloniach sprawy czarów trafiały do sądów karnych. Tak jak w przypadku innych poważnych przestępstw, oskarżonym groziła kara śmierci przez powieszenie – wyjaśnia w rozmowie z serwisem „Live Science”. Jak dodaje, w Europie sprawy związane z magią rozstrzygały sądy zarządzane przez Kościół. Osoby oskarżane o uprawianie czarów były traktowano na równi z heretykami – winni byli paleni na stosie. Opuszczony psychiatryk, ruiny zamku, a nawet komisa…

czarownice-z-salem1-7fc21c2.jpeg
width: 1936
height: 1394

7 grzechów ślubnych podróżników
type: item
date: 2020-06-16T06:00:00.000Z
creator: Julia Lachowicz
subject: Porady
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: Edukacja
subject: Kuchnia
subject: Kultura
subject: przesądy
subject: savoir-vivre
subject: ślub
subject: Travel
subject: wesele
subject: zwyczaje
description: Zatańczyć na weselu na krańcu świata to marzenie każdego podróżnika. Ważne jednak, by zrobić to w takt panującej tam tradycji.
encoded: Dla podróżników zaproszenie na ceremonię ślubną w innym kraju lub wręcz odmiennym kręgu kulturowym jest jak wygrana na loterii. To nie tylko świetny pretekst, by po raz kolejny ruszyć w drogę, ale też wyjątkowa okazja do poznania innych zwyczajów i tradycji. Zazwyczaj niedostępnych dla zwykłych turystów. Ale ślub to też okazja do licznych faux pas. Dlatego Traveler przygotował dla was listę siedmiu grzechów ślubnych, których należy się wystrzegać, aby nie zepsuć innym najpiękniejszego dnia życia. Tylko nie stresujcie się zbyt mocno – niezależnie, w jakim miejscu na ziemi odbędzie się ceremonia ślubna, pewne jest, że trzeba się w tym czasie przede wszystkim dużo weselić! Grzech pierwszy: Mieszanie przy dacie Dostajemy zaproszenie na ślub, ale dzień ceremonii kompletnie nam nie pasuje... Uwaga! Kierowane do państwa młodych prośby o przeniesienie daty ślubu mogą okazać się prawdziwą gafą. Bo ustalenie dnia ceremonii w wielu kulturach jest ogromnie istotne. Japońskie pary spędzają nad tym wyborem długie godziny. Angażują w to całą rodzinę, konsultują z koyomi, specjalnym kalendarzem astrologicznym. Gdy decyzja zapadnie, jest ostateczna! Proponowanie, by ją zmienić, może być zrozumiane jako sugestia, że wybór nie jest trafiony. W Chinach za to ważne jest, by data coś znaczyła. W samym Pekinie ponad 10 tys. par zarezerwowało sobie na przykład dzień 4 stycznia 2013 r., bo brzmienie tej daty w języku mandaryńskim jest podobne do zdania „będę cię kochał na zawsze”. Podobne szaleństwo miało miejsce niecały miesiąc wcześniej, 12 grudnia 2012 r. Trzy powtarzające się liczby miały bowiem zapewnić parze szczęście na całe życie. Na przeszkodzie nie stanął nawet fakt, że była to środa. Przesądy dotyczące dat ślubu popularne są zresztą nie tylko w Azji. W Zimbabwe nikt nie chce mówić sobie „tak” w listopadzie, bo to zły omen. Gdy premier tego kraju w 2011 r. złamał to afrykańskie tabu i właśnie wtedy postanowił się ożenić, opinia publiczna nie mogła tego zrozumieć. „Po co sprowadzać…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/d320e513615bac1c02020361974055be70d6edeb-645a164.jpeg
width: 1000
height: 667

Polskie polowanie na czarownice. Jak do tego doszło?
type: item
date: 2019-09-16T06:34:37.000Z
creator: Ewa Jabłońska
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: czarownice
subject: Deco
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: magia
subject: przesądy
subject: Shopping
description: W całej Europie 60 tysięcy kobiet i mężczyzn padło ofiarą polowań na czarownice. W Polsce – która w świadomości wielu uchodzi za państwo bez stosów – płonęły one także.
encoded: O czym myślała Jadwiga Macowa, patrząc, jak kat ścina głowę jej córki? Co czuła potem, widząc jak płomienie stosu trawią zwłoki dziewczyny? Może nie czuła już nic – skatowana, udręczona torturami, nieświadoma, co się wokół niej dzieje? A może z przerażeniem zastanawiała się, jak zniesie ból, gdy ogień dosięgnie najpierw jej nóg, a potem zacznie ogarniać resztę ciała? I czy wybaczyła swojemu dziecku, że z taką łatwością oskarżyło ją o namawianie do zbrodni? 13 sierpnia 1688 r. do sądu wójtowskiego w Wiśniczu przybyli Wojciech Mach i Zofia Skrzynecka, mieszkańcy Łapczycy, złożyć doniesienie na Jadwigę Macową i jej córkę. Oskarżali je o czary i rzucanie uroków. Mach był świadkiem, jak Macowa wlazła na chałupę i na niej siedziała. Podsądna nie potrafiła przekonująco wyjaśnić, dlaczego to robiła. Choć zapewniała o swojej niewinności, nikt nie wierzył, że z chorobą bydła nie miała nic wspólnego. Naznaczona na męki mistrzowi w końcu przyznała, że siedziała na dachu dlatego, żeby powódź beła. Kat widać znał się na swoim fachu, skoro Macowa opisała nawet, jak wzięła wody konewkę i kropieła po kalenicy i po ziemi, mówiąc diable, czarcie biorę cię na pomoc. Dopomóż że mi, żeby beła powódź, a na naszy sucha. To wystarczyło, by kobietom udowodniono winę. Dziewczyna, która dobrowolnie przyznała, że ją matka zepsowała i wodzieła po granicach z drugiemi…, została ścięta, a potem spalona. Macowa musiała przyglądać się jej egzekucji, a potem sama żywcem spłonęła na stosie. Procesy o czary rozpowszechniły się w Polsce w XVI w. Od tamtego czasu przez kraj przetoczyło się kilka fal nagonek na czarownice i czarowników: W XVII stuleciu związane były z kontrreformacją. Doktor Małgorzata Pilaszek w swej pracy Procesy czarownic w Polsce w XVI––XVIII w. Nowe aspekty wskazuje, że kluczem do poznania mechanizmów polowania na czarownice jest zrozumienie mentalności dawnego społeczeństwa. Otóż z jednej strony potęgi piekielne były w mniemaniu ówczesnych nader realnym niebezpieczeństwem, a z drugi…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/2e9c8f4cf87e38a9965379f92fa9929951cb4723-b1bb57e.jpeg
width: 1000
height: 667

7/19
type: item
date: 2019-06-27T10:59:00.000Z
creator: redakcja
subject: Magazyn
subject: Traveler
subject: bilard
subject: golf
subject: historia
subject: Kultura
subject: narty wodne
subject: podróże
subject: przesądy
subject: tradycje
subject: windsurfing
subject: wyspy
description: Ucieczka do natury
encoded: W lipcu stawiamy na naturę! Laureatka nagrody Travelera w kategorii Podróż Roku (relację z gali znajdziecie wewnątrz numeru) Kamila Kielar zabierze Was do zachwycających lasów deszczowych Kolumbii Brytyjskiej na spotkanie z najrzadszymi z żyjących tam stworzeń - białymi niedźwiedziami zwanymi duchami. Tematem głównym numeru jest Skandynawia - najbardziej dziki i pierwotny fragment Europy, gdzie wciąż są miejsca odurzające urodą, zachwycające surowością, dosłownie rozkładające na łopatki surrealistycznym pięknem krajobrazu, pełne magii i legend. Przepłyniemy norweskie fiordy i wejdziemy na błękitne lodowce spływające do szmaragdowych jezior, pójdziemy na trekking na najwyższy szczyt Wysp Owczych, zakochamy się w zjawiskowych wodospadach Islandii, dotrzemy pod samo koło podbiegunowe, opłyniemy rozrzucone na Bałtyku granitowe Wyspy Alandzkie, spróbujemy szwedzkiej kuchni opartej na kwiatach i ziołach, wreszcie posłuchamy opowieści o elfach i trollach. W dziale Warto spróbować podpowiemy, jak osiągnąć mistrzostwo w fotografowaniu przyrody, a w naszej ulubionej rubryce Polska jest najfajniejsza zdradzimy, które rodzime lasy trzeba odwiedzić. Skandynawowie mają fioła na punkcie przyrody, a prawo do kontaktu z nią niemalże zagwarantowane w konstytucji. Bo wartości tego najcenniejszego z ziemskich dóbr nie sposób przecież oszacować i przecenić. Agnieszka Franus redaktor naczelna

traveler-7-19-e9bf7b6.jpeg
width: 393
height: 590

Piątek 13. jest pechowy? Nie wszędzie! Zobacz gdzie się go nikt nie boi
type: item
date: 2016-05-13T09:35:49.000Z
creator: redakcja
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: przesądy
description: Nie jesteśmy przesądni, ale piątek trzynastego to idealna okazja by sprawdzić gdzie utrzymała się wiara w pechowość tego dnia i unikanie czarnych kotów. Zobaczcie sami.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/36a2ad936d67919a82201a4c84396c9d88978910-2f5c3e5.jpeg
width: 1000
height: 667

Porfolio: Bali
type: item
date: 2009-03-23T17:31:23.000Z
creator: Jerzy Chociłowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: bilard
subject: golf
subject: historia
subject: Kultura
subject: narty wodne
subject: podróże
subject: przesądy
subject: tradycje
subject: windsurfing
subject: wyspy
description: Bali to wyspa, która rzuca na przybyszów urok. Uwolnić się od niego nie sposób.
encoded: Holenderski kupiec korzenny Cornelis de Houtman, odkrywszy Bali w końcu XVI stulecia, doznał takiego oszołomienia, że długo nie mógł się zdecydować na opuszczenie wyspy. Kiedy wreszcie z ciężkim sercem podniósł kotwicę, część jego żeglarzy pozostała na brzegu, ci zaś, którzy wrócili do domu, opowiadali, że znaleźli zakątek ziemskiego raju. Minęły wieki, a tęczowa legenda Bali nie zblakła i trwa, chociaż wyspą wstrząsały wydarzenia całkowicie sprzeczne z pojęciem rajskiej idylli. Krwawym dramatem był zbrojny podbój Bali przez Holendrów. Radżowie balijscy w obliczu klęski popełniali wraz z dworem i poddanymi puputan – gromadne samobójstwo. Wyspa spłynęła też krwią w wyniku bratobójczej masakry w 1965 roku po nieudanym puczu indonezyjskich komunistów. W październiku 2002 r. z kolei w zamachu terrorystycznym zginęło tutaj blisko 200 osób. Także żaden z Balijczyków nie uważa, że jest mieszkańcem arkadii, ludzie mają tam zwykłe troski i przywary, ciężko pracują, wpadają w gniew i przejawiają okrutną namiętność do walk kogutów. Mimo to Bali nie traci swej sielankowej aureoli, przywabia coraz więcej gości i nie przestaje na nich rzucać uroku. Przychylny los sprawił, że i ja pewnego dnia mogłem zawrzeć znajomość z tą czarodziejką. Ruszyłem do niej z Surabai na Jawie liniowym mikrobusikiem, który potrzebował tylko jednego dnia, by połknąć 500 km dzielące go od celu. Po drodze musieliśmy, oczywiście, przebyć cienki pas wzburzonej wody między obiema wyspami. Na drugą stronę przewiózł nas niewielki prom, skacząc w rękawie cieśniny jak spławik wędki, szarpany krótką nerwową falą. Z pokładu widoczna była zielona bryła Bali – wyraxnie naświetlana kwarcówką słońca. Po półgodzinie stanęliśmy na twardym gruncie w Gilimanuk, portowej mieścinie u zachodniego krańca wyspy i mikrobusik pomknął dalej do swojej mety w stołecznym Denpasarze. Różnica z zostawioną za plecami Jawą rysowała się już po kilku kilometrach. Inna była architektura wiosek. Wyglądały jak forteczki pochowane za gliniany…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/3c020768d2e2c6a03fd8e99f23635405c44d9252-235a9a2.jpeg
width: 640
height: 427