National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-13T11:38:56.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Nieznany grzyb sprzed 400 milionów lat. Tworzył nierozerwalny związek z innym gatunkiem
items: Czym był nanotyrannus? Ta skamieniałość podzieliła naukowców
items: Wreszcie wiemy, skąd przybyli pierwsi ludzie. Wędrowali wzdłuż wybrzeża Afryki i... zajadali się owocami morza
items: Rewolucja neolityczna. To zmiana, która stworzyła nasze społeczeństwo
items: Różne gatunki dinozaurów mogły podróżować razem. Tworzyły mieszane stada, jak w filmach
items: Zabójstwo w epoce kamienia? Naukowcy badają tajemniczą śmierć z prehistorii
items: Ten prehistoryczny gad wyglądał jak połączenie małpy, ptaka i smoka. „Zwaliło mnie z nóg”
items: Sensacyjne znalezisko polskich naukowców: pierwsze kręgowce, które próbowały wyjść na ląd
items: Najstarsze ślady ludzi na Sulawesi – odkrycie archeologów z Griffith University zmienia historię
items: Czym oddychały dinozaury? Skład prehistorycznej atmosfery odczytano z ich zębów
items: Makabryczne odkrycie w Hiszpanii: przodkowie człowieka jedli małe dzieci
items: Zaskakujące odkrycie w Algarve. Neandertalczycy też kochali plaże
items: Przetrwały zagładę dinozaurów. Ptaki zadomowiły się w Arktyce wcześniej, niż sądziliśmy
items: Odkryto drapieżnika sprzed pół miliarda lat. Ma przerażający pysk, ale jest maleńki
items: Granice ludzkiego przetrwania przesunięte? To mógł być dom dla ludzi w epoce lodowcowej
items: Spacer dinozaurów zaklęty w kamieniu. Niezwykłe odkrycie w Szkocji
items: Tlen na Ziemi to zasługa wulkanów? Nowa teoria japońskich naukowców
items: Niespodzianka. Łowcy-zbieracze spali krócej niż my. Ale odnosili inną korzyść
items: Pierwszy australijski karcharodontozaur, czyli „jaszczur z zębami rekina”. Jego rozmiary zaskakują
items: Plezjozaury miały niezwykłą skórę. Naukowcy zbadali ich skamieniałą tkankę miękką
items: To stamtąd pochodzą dinozaury. Naukowcy wskazali kolebkę gigantów
items: Nowo odkryta „autostrada dinozaurów” w Europie zdradza, jak żyły gigantyczne gady
items: Tak wyglądał najstarszy krewny ssaków. Przypominał nieco psa, ale miał szablaste zęby
items: Neandertalczycy byli bardziej inteligentni niż nam się wydawało. Znali się na medycynie i sztuce
items: Neandertalczycy jeszcze bliżsi Homo sapiens. Nowe odkrycie rzuca światło na ich zwyczaje

Nieznany grzyb sprzed 400 milionów lat. Tworzył nierozerwalny związek z innym gatunkiem
type: item
date: 2025-11-13T13:45:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: grzyby
subject: prehistoria
subject: rośliny
description: Nieznany grzyb sprzed 400 milionów lat odkryto w skale z malowniczej Szkocji. Okazało się, że żył wspólnie z prastarą rośliną. To odkrycie może rzucić nowe światło na ewolucję życia na lądzie. Naukowcy ujrzeli związek tych organizmów w trójwymiarze, dzięki zastosowaniu zaawansowanych metod badawczych.
encoded: To ważne znalezisko pochodzi z Windyfield Chert Unit w Rhynie w Szkocji – miejsca zlokalizowanego około 50 km na północny zachód od Aberdeen. W tej formacji już wcześniej dokonywano ciekawych odkryć paleontologicznych. Można je wręcz nazwać geologiczną kapsułą czasu. Skamieniałości pod niezwykłą „lupą” Zespół badaczy skupił się na analizie bloku skalnego odkrytego w 1988 roku i przechowywanego w National Museum of Scotland w Edynburgu. Dostrzeżenie w skale struktur organicznych nie było łatwe, dlatego zastosowano specjalistyczny sprzęt. Użyto m.in. skanującego laserowego mikroskopu konfokalnego i spektroskopii ramana. Po zebraniu wszystkich danych wykonano trójwymiarową rekonstrukcję skomplikowanych struktur biologicznych. Dowód na mikoryzę arbusklarną Oczom naukowców ukazał się nie jeden organizm, ale dwa, które 400 mln lat temu żyły zespolone ze sobą. Był to nieznany nauce grzyb, który nazwano Rugososporomyces lavoisierae, i wczesna roślina lądowa Aglaophyton majus. Anatomiczne detale grzyba i rośliny są idealnie zachowane. Odkryte skamieniałości są dowodem na mikoryzę arbuskularną. To rodzaj symbiozy, w której grzyb pomaga roślinie pobierać składniki odżywcze z gleby. Dziś taka współpraca występuje u około 85% roślin. – To niezwykłe znaleźć tak odległe dowody symbiotycznej relacji. Wydaje się, że symbioza była niezbędnym elementem umożliwiającym roślinom adaptację do życia na lądzie. Symbioza ta przypomina tę obserwowaną u współczesnych wątrobowców i rogatek. Rośliny te, podobnie jak wczesne rośliny lądowe, nie mają korzeni – opowiada dr Paul Kenrick, ekspert ds. roślin kopalnych w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Kluczowe odkrycie sprzed setek milionów lat Skamieniałość z Windyfield Chert w Szkocji dostarcza jak dotąd najbardziej szczegółowych dowodów na to, że wczesne rośliny lądowe nawiązywały złożone relacje symbiotyczne z wieloma gatunkami grzybów ponad 400 milionów lat temu. – Mikoryzy są bardzo rzadkie w zapisie kopalnym i nigdy wcześniej nie zostały…

grzyb-be28d16.jpg
width: 1575
height: 1050

Czym był nanotyrannus? Ta skamieniałość podzieliła naukowców
type: item
date: 2025-11-08T08:14:45.000Z
creator: Nicholas St. Fleur
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: paleontologia
subject: prehistoria
subject: skamieniałości
description: Nanotyrannus to nie młodociany T. rex, lecz zupełnie nowy gatunek – twierdzą naukowcy, którzy właśnie opublikowali przełomowe wyniki badań w „Nature”. Czy to koniec wieloletniego sporu?
encoded: Spis treści: Skamieniałość, która zmieniła wszystko Przełomowe badanie Zanno i Napoli Dueling Dinosaurs – okaz, który wszystko zmienił Kości, zęby i tomografia Co dalej z nanotyrannusem? Po dekadach gorących dyskusji badacze twierdzą, że skamieniałości uznawane dotąd za młodociane okazy T. reksa w rzeczywistości należą do smuklejszego, odrębnego gatunku tyranozaura. Jednym z najbardziej polaryzujących problemów paleontologii jest nastoletni Tyrannosaurus rex z kryzysem tożsamości – i dwoje naukowców mówi, że go rozwiązali. Skamieniałość, która zmieniła wszystko W 1942 roku badacze z Cleveland Museum of Natural History znaleźli w formacji Hell Creek w Montanie czaszkę niewielkiego teropoda. Po tym, jak w 1988 roku sklasyfikowano ją jako nowy gatunek Nanotyrannus lancensis, czaszka wywołała cztery dekady zaciekłego sporu. Czy takie skamieniałości niewielkich, smukłych tyranozaurów to po prostu nastoletnie wersje groźnego tyranozaura, czy całkowicie odrębny dinozaur? Teraz, po przeanalizowaniu ponad 200 skamieniałości tyranozaurów, autorzy nowego badania ogłosili, że nanotyrannus był szybkim i smukłym dinozaurem, żyjącym ramię w ramię z T. reksem u schyłku jego panowania. Wyniki opublikowano 30 października na łamach „Nature”. – Nie chcieliśmy dolewać oliwy do ognia w tej debacie. Chcieliśmy ją zakończyć – mówi Lindsay Zanno, paleontolożka z North Carolina Museum of Natural Sciences i współautorka pracy. – Postanowiliśmy przetestować to zagadnienie z każdej strony. Przełomowe badanie Zanno i Napoli Część zewnętrznych ekspertów pochwaliła rygor badania. Uznają, że może to być punkt zwrotny, który wreszcie zakończy wieloletni spór. – Nie pominęli żadnej skamieniałości – mówi Lawrence Witmer, paleontolog z Ohio University. – Wynik ich skrupulatnych analiz jest jasny i tak jednoznaczny, jak to w paleontologii możliwe – Nanotyrannus jest realny. Inni paleontolodzy ostrzegają jednak, że to odkrycie – choć przekonujące – może być jedynie kolejnym zwrotem akcji w sadze nanotyr…

2025-11-03-140933-Scientists-may-have-solved-the-mystery-of-Nanotyrannus--National-Geographic-i-j-be3bdd9.png
width: 1538
height: 863

Wreszcie wiemy, skąd przybyli pierwsi ludzie. Wędrowali wzdłuż wybrzeża Afryki i... zajadali się owocami morza
type: item
date: 2025-10-31T12:10:11.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: afryka
subject: afryka wschodnia
subject: ludzie pierwotni
subject: morze
subject: morze czerwone
subject: owoce morza
subject: prehistoria
description: Pochodzenie współczesnych ludzi jest przedmiotem zażartej dyskusji. Analizy genetyczne jako kolebkę naszego gatunku wskazują Afrykę, jednak do tej pory nie było jasne, jak rozprzestrzenił ię oni na inne kontynenty. Czy to możliwe, że kluczową rolę odegrały… owoce morza?
encoded: Najnowsze hipotezy zakładają, że Homo sapiens opuścił południowe wybrzeże Afryki – skąd szacuje się, że pochodził – 70 000 lat temu, rozpoczynając największą migrację w historii świata. Pomogło mu w tym wyjątkowe wśród hominidów przystosowanie do przybrzeżnego trybu życia i obecność smakowitych skorupiaków. Jakie dowody przemawiają za naszym przedwiecznym związkiem z morzem? Gdzie pojawili się pierwsi ludzie? Aktualne teorie Przez wiele lat dominowała teoria, że człowiek współczesny – czyli Homo sapiens – pojawił się w Afryce Wschodniej około 200 000 lat temu, a następnie zaczął rozprzestrzeniać się na inne kontynenty. Wskazywały na to analizy szczątków kostnych oraz narzędzi znalezionych na terenie Etiopii oraz Tanzanii. Nie było jak jasne, jak tego dokonał. Ostatnie dekady przyniosły jednak fascynujące odkrycia. Badania genetyczne wskazują na to, że w naszej historii kluczowe mogło być południowe wybrzeże Afryki. Najnowsza hipoteza zakłada, że to właśnie tam, na terenie dzisiejszego południowego Kapsztadu, człowiek współczesny rozwinął nie tylko szereg „nadmorskich” umiejętności, które umożliwiły mu przetrwanie, ale i zaawansowaną kulturę związaną z morzem, dzięki której rozprzestrzenił się na inne kontynenty. Kompleksy przybrzeżnych jaskiń Pinnacle Point i inne miejsca w rejonie zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ponieważ stanowią najbardziej zróżnicowany i najlepiej zachowany zapis rozwoju zachowań współczesnego człowieka. Sięga on 162 000 lat wstecz. Wielka wędrówka z południowej Afryki Najnowsza hipoteza podróży z Afryki określana jest mianem „koncepcji migracji przybrzeżnej” i zakłada, że nasi przodkowie opuścili region współczesnego RPA około 70 000 lat temu. Według prof. Alana Whitefielda i jego zespołu badawczego, pierwsi ludzie przez 20 000 lat przemieszczali się wzdłuż wybrzeży wschodniej Afryki, korzystając z bogactw zasobów morskich, i dotarli aż do półwyspu Arabskiego, a stamtąd w dalsze regiony Azji i Europy. Badania genetyczne p…

FABRIC-KOLAZ-32-18-44bb6db.jpg
width: 2700
height: 1800

Rewolucja neolityczna. To zmiana, która stworzyła nasze społeczeństwo
type: item
date: 2025-09-21T13:10:17.000Z
creator: Erin Blakemore
subject: Historia
subject: człowiek
subject: historia
subject: neolit
subject: prehistoria
subject: Społeczeństwo
description: Rewolucja neolityczna zmieniła wszystko – od diety po styl życia. Dzięki niej ludzie zaczęli mieszkać w osadach i budować trwałe społeczności. Ale nie była to wyłącznie historia postępu. Wraz z rolnictwem przyszły też choroby, nierówności i uzależnienie od ziemi. Co dziś o niej wiemy?
encoded: Spis treści: Co spowodowało rewolucję neolityczną? Cechy i wynalazki okresu neolitu Udomowienie zwierząt Wpływ na życie człowieka Rewolucja neolityczna, znana również jako rewolucja rolnicza, była przełomowym momentem w historii ludzkości, kiedy to łowcy-zbieracze przekształcili się w rolników – zmieniając na zawsze sposób życia człowieka. Szacuje się, że rewolucja neolityczna rozpoczęła się około 12 000 lat temu. Zbiegła się z końcem ostatniego zlodowacenia i początkiem obecnej epoki geologicznej – holocenu. Była momentem przełomowym, który na zawsze odmienił sposób, w jaki ludzie żyją, odżywiają się i funkcjonują w społeczeństwie. To właśnie ona zapoczątkowała rozwój cywilizacji, jaką znamy dziś. W epoce neolitu ludzie prowadzili koczowniczy tryb życia jako łowcy-zbieracze, przemierzając dziką przyrodę w poszukiwaniu pożywienia. Jednak nastąpiła radykalna zmiana – koczownicy stali się rolnikami, przechodząc do bardziej osiadłego trybu życia. Co spowodowało rewolucję neolityczną? Choć naukowcy wciąż dyskutują nad dokładnymi datami i przyczynami tej przemiany, istnieje wiele dowodów na to, że proces odchodzenia od łowiectwa i zbieractwa na rzecz rolnictwa zachodził niezależnie w różnych częściach świata. Uważa się, że rolnictwo narodziło się najpierw w tzw. Żyznym Półksiężycu na Bliskim Wschodzie, gdzie różne grupy ludzi niezależnie opracowały techniki uprawy. Oznacza to, że „rewolucja rolnicza” była raczej serią lokalnych rewolucji, które wydarzyły się w różnych miejscach i czasie. Istnieje wiele hipotez próbujących wyjaśnić, dlaczego ludzie porzucili tryb życia oparty na zbieractwie. Według badania z 2025 roku, przejście to mogły wymusić katastrofalne pożary i erozja gleby. To badanie podważa wcześniejsze teorie, według których zmiana została zapoczątkowana przez samych ludzi. Jedna z nich zakłada, że presja demograficzna zwiększyła konkurencję o zasoby żywności i zmusiła społeczności do poszukiwania nowych sposobów jej pozyskiwania. Inna teoria mówi, że przejście…

GettyImages-463920487-429409a.jpg
width: 3952
height: 2928

Różne gatunki dinozaurów mogły podróżować razem. Tworzyły mieszane stada, jak w filmach
type: item
date: 2025-09-06T07:16:53.000Z
creator: Annie Roth
subject: Przyroda
subject: archeologia
subject: dinozaury
subject: drapieżniki
subject: prehistoria
description: Nowe odkrycie w kanadyjskim parku ujawnia, że dinozaury mogły tworzyć mieszane stada, co potwierdzają odciski sprzed 76 milionów lat. Czy ta scena przypomina dzisiejsze sawanny?
encoded: Spis treści: Trop w Albercie może zmienić spojrzenie nauki Odkrycie zaczęło się od przypadku Kontrowersje wokół interpretacji „Słabe stopy” czy silna hipoteza? Dalsze badania mogą przynieść przełom Przez sawanny Afryki wędrują razem zebry i gnu, a między nimi przemykają impale i gazele. Im większe stado, tym lepiej chroni jego członków przed drapieżnikami, takimi jak lwy, hieny czy likaony. Naukowcy od dawna zastanawiają się, czy dinozaury również tworzyły mieszane stada. Filmy dla dzieci, jak seria „The Land Before Time” i „Dinosaur” (2000), często pokazują barwne grupy dinozaurów we wspólnych wędrówkach, np. apatozaury z triceratopsami czy iguanodony z parazaurolofami. W rzeczywistości gatunki te nieraz żyły w różnych okresach. Brakowało jednak śladów w zapisie kopalnym, że różne gatunki faktycznie podróżowały razem. Trop w Albercie może zmienić spojrzenie nauki Teraz paleontolodzy pracujący na pustkowiach Dinosaur Provincial Park w Albercie (Kanada) odkryli skamieniałe odciski stóp, które – ich zdaniem – dostarczają pierwszych dowodów na to, że różne gatunki dinozaurów mogły tworzyć wspólne stada. Nie wszyscy badacze są jednak do tego przekonani. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „PLOS ONE”. Odciski sprzed 76 milionów lat opowiadają historię niewielkiej grupy rogatych dinozaurów, czyli ceratopsów. Mogły one wędrować w towarzystwie opancerzonego ankylozaura oraz – być może – małego, dwunożnego teropoda. Tę karawanę mogła śledzić para groźnych tyranozaurów. Odkrycie zaczęło się od przypadku Latem 2024 roku Brian Pickles, paleontolog z University of Reading w Anglii, oraz jego współpracownik Phil Bell przeszukiwali park w poszukiwaniu skamieniałości. Natrafili na coś osobliwego wystającego z ziemi. – Wyszliśmy w teren szukać kości i szło nam marnie – mówi Pickles. – Wtedy Phil Bell, paleontolog z University of New England w Australii, trafił na wyniesiony rant żelazistej skały. Zaczął dłubać i zorientował się, że to odcisk stopy dinozaura. Następne 48 godzin było wi…

2025-09-02-135803-Different-dinosaur-species-may-have-really-traveled-together-like-in-the-movies--0e4fbff.png
width: 1026
height: 640

Zabójstwo w epoce kamienia? Naukowcy badają tajemniczą śmierć z prehistorii
type: item
date: 2025-08-28T10:41:57.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: kryminologia
subject: prehistoria
description: Przemoc w prehistorii nie zawsze miała charakter przypadkowy. Najnowsze odkrycie z Wietnamu rzuca światło na brutalny atak sprzed 12 tysięcy lat. Mężczyzna zmarł po trafieniu nietypową strzałą z kwarcu – naukowcy uważają, że to może być najstarszy dowód przemocy interpersonalnej w tej części świata.
encoded: Spis treści: Zaskakujące odkrycie prehistorycznej przemocy w Azji Południowo-Wschodniej Złamane żebro i infekcja. Co naprawdę zabiło człowieka sprzed 12 tys. lat? Czy to była pierwsza broń zaprojektowana do zabijania? Mikropunkt z kwarcu zadziwił badaczy Przemoc zrodziła się w człowieku, czy jest ona wpisana w ludzkie DNA? To filozoficzne pytanie nurtuje wielu badaczy, ale ustalenie tego, kiedy wykształciły się w nas agresywne zachowania i czym były motywowane jest bardzo trudne. Opowieść o Kainie i Ablu to biblijna opowieść o pierwszym w historii ludzkości zabójstwie. Brat zabił brata z zazdrości i gniewu, a także poczucia niesprawiedliwości, bo Bóg wybrał ofiarę jednego, a odrzucił drugiego. Zaskakujące odkrycie prehistorycznej przemocy w Azji Południowo-Wschodniej Historia pokazuje, że motywów zabójstwa jest tyle, ilu zabójców stworzył świat. Antropologiczne badania zabójstw dokonanych w prehistorii to nie tylko próba zrozumienia natury ludzkiej, ale także sposób na odkrycie kultury, tradycji i technologii, które cechowały konkretne grupy ludzi. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B” rzuca nowe światło na przemoc w krajach Azji Południowo-Wschodniej. W 2018 roku archeolodzy prowadzili wykopaliska w jaskini Thung Binh w regionie Tràng An w północnym Wietnamie. Odnaleźli tam szkielet pochowany w pozycji embrionalnej, z twarzą ukrytą w dłoniach. Był to mężczyzna, który zginął w wieku 35 lat i żył ok. 12–12,5 tys. lat temu. Jego czaszka była niemal całkowicie zmiażdżona, ale naukowcom udało się ją zrekonstruować. Pierwsze oględziny wskazywały, że poza drobnym urazem kostki, mężczyzna był w dobrym stanie zdrowia w chwili śmierci. Złamane żebro i infekcja. Co naprawdę zabiło człowieka sprzed 12 tys. lat? Jednak dokładniejsza analiza szkieletu ujawniła rzadką anomalię anatomiczną – dodatkowe żebro. To niezwykle rzadkie zjawisko, które dotyczy maksymalnie 1% populacji. Nietypowa kość wyrastała z kręgu szyjnego i – co istotne – b…

trang-an-GettyImages-1141792905-16caa18.jpg
width: 2121
height: 1414

Ten prehistoryczny gad wyglądał jak połączenie małpy, ptaka i smoka. „Zwaliło mnie z nóg”
type: item
date: 2025-08-21T05:55:00.000Z
creator: Asher Elbein
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: gady
subject: paleontologia
subject: prehistoria
description: Mirasaura grauvogeli, osobliwy gad sprzed 247 milionów lat, wprawił badaczy w osłupienie. Ten gatunek miał małpi ogon, odnóża kameleona, ptasią głowę i grzebień przywodzący na myśl pióra. „Zwaliło mnie z nóg” – komentuje jeden z badaczy.
encoded: Spis treści: Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Kim była Mirasaura grauvogeli? Nowe światło na ewolucję drepanosaurów Co mówią grzebienie o ewolucji? Około 247 milionów lat temu niewielki gad, mierzący mniej więcej 15 centymetrów długości, zgrabnie przemieszczał się po gałęziach. Jego chwytny ogon i stopy obejmowały korę z gracją przypominającą ruchy małpy. Wąska, przypominająca ptasią, twarz skanowała otoczenie. Na grzbiecie widniał zachodzący na siebie wachlarz sztywnych struktur. Najpewniej mieniły się kolorami. Wyglądały jak pióra. W rzeczywistości były czymś innym. Zwierzę nie miało związku z ptakami, ani dinozaurami. Istniało sto milionów lat przed pierwszym latającym dinozaurem. Odkrycie, które burzy wcześniejsze założenia Przez długi czas uważano, że pióra i futro — złożone struktury wyrastające ze skóry, pełniące funkcje izolacyjne, czuciowe, ozdobne oraz umożliwiające lot — są charakterystyczne przede wszystkim dla linii ewolucyjnych prowadzących do ptaków i ssaków. Teraz zespół paleontologów opisał prehistorycznego gada z królewskim, pióropodobnym grzebieniem. To nie jest żadna ze znanych dotąd przydatków skórnych, takich jak rogi, pazury czy włosy. Skamieniałości wskazują, że przystosowania podobne do piór i futra były rozprzestrzenione szerzej, niż myśleliśmy. — Jestem oszołomiony i zdumiony. Dawno nic tak nie zwaliło mnie z nóg — mówi Steve Brusatte, paleontolog z Uniwersytetu w Edynburgu. Kim była Mirasaura grauvogeli? Odkrycie, opublikowane w „Nature”, pomaga też rozwiązać zagadkę ciągnącą się od dekad. — Zawsze rozróżniano dinozaury z piórami i „łuskowate” gady — mówi Stephan Spiekman ze Staatliches Museum für Naturkunde w Stuttgarcie, współautor pracy. — To zbyt czarno-biała opowieść. Pierwsze okazy znaleziono w maju 1939 roku. Prywatny kolekcjoner Louis Grauvogel przeszukiwał triasowe łupki w północno-wschodniej Francji. Natrafił na dziesiątki izolowanych struktur. Uznał je za skamieniałe płetwy ryb albo skrzydła owadów. Miał też niepełn…

2025-08-19-203815-Is-it-a-bird-A-monkey-No-its-a-miraculous-new-prehistoric-reptile--Nation-3a90000.png
width: 1018
height: 602

Sensacyjne znalezisko polskich naukowców: pierwsze kręgowce, które próbowały wyjść na ląd
type: item
date: 2025-08-11T14:15:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: góry świętokrzyskie
subject: paleontologia
subject: prehistoria
subject: ryby
description: Najstarsze na świecie ślady kręgowców, które poruszały się po lądzie, odkryli polscy badacze w Górach Świętokrzyskich. Te unikalne skamieniałości liczą ponad 400 milionów lat. Świadczą o pierwszych próbach wyjścia z wody przez ryby.
encoded: Spis treści: Czołgający się pionierzy próbują wyjść z wody Znaczenie odkrycia Polscy paleontolodzy są w światowej czołówce. Ich znaleziska już nieraz zmieniły wizje dotyczące prehistorii. Wśród nich było odkrycie w 2006 r. szczątków smoka wawelskiego – tak nazwano nieznany gatunek archozaura, który żył 210 milionów lat temu i był dalekim przodkiem krokodyli i ptaków. Najnowsze znalezisko paleontologów dotyczy kluczowego momentu w ewolucji organizmów na Ziemi. Mowa o ich wyjściu na ląd. Czołgający się pionierzy próbują wyjść z wody Co ciekawe, nowe znaleziska nie są wcale skamieniałościami dawnych zwierząt. Są to pozostałości po ich aktywności. Mowa o odciskach tułowia, pyska, ogona i śladach wleczenia ciała oraz płetw piersiowych. Odciski pyska są interpretowane przez badaczy jako próby zahaczenia się w glebie podczas poruszania się, by podciągnąć resztę ciała, która pozostawała zanurzona. Takie pozostałości otrzymały nawet naukową nazwę Reptanichnus acutori (łac. czołgający się pionier). Naukowcy ustalili, że ryby niemal zawsze wbijały pysk w osad przechylając go w lewą stronę. Oznacza to dominację prawej półkuli mózgu. Jest to najstarszy znany dowód na lateralizację (odpowiednik ręczności) u kręgowców. Może również oznaczać, że ewolucyjnie „leworęczność” pojawiła się przed dominującą dziś u ludzi praworęcznością. Do znaleziska doszło w opuszczonych kamieniołomach piaskowca we wsiach Ujazd i Kopiec. Obie te lokalizacje znajdują się w pobliżu Iwanisk, w centralnej części Gór Świętokrzyskich, około 190 km na południe od Warszawy. Ślady po ruchu zwierząt zachowały się dzięki warstwie pyłu wulkanicznego (tufitu), która niemal natychmiast przykrył ślady i ochronił je przed zniszczeniem. Co ciekawe, pierwsze tego typu znaleziska zostały odkryte w murach pobliskiego zamku Krzyżtopór. Ustalenie to opublikowano w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Reports”. Autorami i odkrywcami śladów są polscy uczeni z Państwowego Instytutu Geologicznego–Państwowego Instytutu Badawczego:…

ryba-74d31d1.png
width: 900
height: 600

Najstarsze ślady ludzi na Sulawesi – odkrycie archeologów z Griffith University zmienia historię
type: item
date: 2025-08-08T06:52:22.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: indonezja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: prehistoria
subject: wyspy indonezji
description: Na wyspie Sulawesi w Indonezji odkryto kamienne narzędzia oraz szczękę świni, których wiek oszacowano na co najmniej 1,04 miliona lat. To czyni je najstarszymi znanymi dowodami obecności ludzi w tym wyjątkowym regionie, gdzie ewolucja homininów przebiegała niezależnie od reszty świata.
encoded: Spis treści Narzędzia sprzed miliona lat na polu kukurydzy Odkrycie, które zmienia historię Kim byli tajemniczy twórcy narzędzi? Archeolodzy odkryli na wyspie Sulawesi w Indonezji najstarsze jak dotąd dowody obecności ludzi, datowane na co najmniej 1,04 miliona lat. Odkrycie to, dokonane na stanowisku archeologicznym Calio, rzuca nowe światło na ewolucję i migracje prehistorycznych homininów w Azji Południowo-Wschodniej. Sugeruje też, że wcześni ludzie mogli przeprawić się przez morze znacznie wcześniej, niż sądzono. Narzędzia sprzed miliona lat na polu kukurydzy Zespół pod kierunkiem Budianto Hakima z indonezyjskiej agencji BRIN oraz prof. Adama Brumma z Centrum Badań Ewolucji Człowieka przy Griffith University (Australia) znalazł siedem kamiennych narzędzi. Dziś stanowisko Calio to pola kukurydzy, lecz w epoce plejstocenu był to brzeg rzeki, sprzyjający życiu, polowaniu i osiedlaniu się. Narzędzia te to ostre, odłupane fragmenty kamieni, które praludzie zapewne znaleźli w rzece. Ich wiek potwierdzono dzięki metodzie datowaniu metodą paleomagnetyczną oraz bezpośredniemu datowaniu znalezionej szczęki świni. Obie metody wskazują na co najmniej 1,04 miliona lat. Odkrycie, które zmienia historię To przełomowe odkrycie przesuwa granice obecności homininów w tzw. regionie Wallacea, gdzie ewolucja homininów przebiegała niezależnie od reszty świata. Już wcześniej zespół prof. Brumma udokumentował obecność ludzi na wyspie Flores (Indonezja) ok. 1,02 mln lat temu oraz w Talepu na Sulawesi ok. 194 tys. lat temu. Na wyspie Luzon na Filipinach znaleziono natomiast ślady ludzi sprzed 700 tys. lat. Kim byli tajemniczy twórcy narzędzi? Ale tożsamość homininów z Calio pozostaje nieznana – nie znaleziono jeszcze ich szczątków. Odkrycie póki co rodzi więcej pytań niż odpowiedzi. Czy byli to przedstawiciele Homo erectus, którzy przeprawili się przez morze z Azji kontynentalnej, jak sugerują znaleziska sprzed 1,6 miliona lat na Jawie? Czy może jest to zupełnie inny, odrębny gatunek hom…

archaeologists-find-ol-1-2b61117.jpg
width: 2880
height: 2292

Czym oddychały dinozaury? Skład prehistorycznej atmosfery odczytano z ich zębów
type: item
date: 2025-08-05T13:40:42.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dinozaury
subject: powietrze
subject: prehistoria
description: Muzealne eksponaty zębów dinozaurów posłużyły do przełomowej rekonstrukcji. Zawarty w nich izotop tlenu pozwolił naukowcom odczytać skład powietrza sprzed setek milionów lat.
encoded: Spis treści Tlen sprzed milionów lat uwięziony w zębach Prehistoryczne powietrze miało więcej dwutlenku węgla Czy rozwiążemy zagadkę Wielkiego Wymierania? Zespół naukowców kierowany przez geochemiczkę Dingsu Feng z Uniwersytetu w Getyndze zrekonstruował skład powietrza sprzed milionów lat, analizując szkliwo zębów dinozaurów z okresów kredy i jury. To pierwsze badanie, które dostarcza tak bezpośrednich danych o atmosferze ziemskiej ery mezozoicznej. Tlen sprzed milionów lat uwięziony w zębach Kluczową rolę w badaniu odegrał izotop tlenu: tlen-17. Jego śladowe ilości w szkliwie zębów są wynikiem procesów metabolicznych organizmu, a także zmian chemicznych w atmosferze, które zaszły podczas życia danego osobnika. Tlen-17 trafia do organizmu poprzez oddychanie, a jego niewielka część zostaje utrwalona w wysoko zmineralizowanych tkankach, np. szkliwie zębów. Co ważne – izotop ten może przetrwać w nich setki milionów lat. Prehistoryczne powietrze miało więcej dwutlenku węgla Zespół wykorzystał liczne próbki szkliwa z zębów dinozaurów, zebrane w europejskich muzeach. Analiza wykazała, że w okresie mezozoiku stężenie dwutlenku węgla w atmosferze było znacznie wyższe niż dziś. W późnej jurze wynosiło ok. 1200 cząsteczek na milion (ppm), a w późnej kredzie – ok. 750 ppm. Dla porównania, obecny poziom CO₂ to około 430 ppm. Badanie potwierdza wcześniejsze szacunki dotyczące wysokiego poziomu CO₂ w mezozoiku. Przewidywano go głównie za sprawą wysokiej wówczas aktywności wulkanicznej. Co więcej, dwa konkretne zęby – tyranozaura i zauropoda z rodzaju Kaatedocus – wykazały nietypowo wysokie wartości izotopu tlenu, co może świadczyć o krótkotrwałych, gwałtownych wzrostach CO₂ spowodowanych erupcjami wulkanicznymi. Odkrycie to sugeruje, że poziom CO₂ mógł się zmienić nawet o 160% w krótkim czasie. Czy rozwiążemy zagadkę Wielkiego Wymierania? Zdaniem współautora badania, paleontologa Thomasa Tütkena z Uniwersytetu Johanna Gutenberga w Moguncji, szkliwo zębów jest wyjątkowym źródłem i…

T-RexNaturalisLeidenhnapel201905-abd52b3.jpg
width: 2560
height: 1707

Makabryczne odkrycie w Hiszpanii: przodkowie człowieka jedli małe dzieci
type: item
date: 2025-07-25T11:50:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: archeologia
subject: człowiek
subject: hiszpania
subject: kanibalizm
subject: prehistoria
description: Na kości należącej do kilkuletniego dziecka sprzed 850 tys. lat znaleziono wyraźne ślady nacięć. Odkrycie sugeruje, że padło ofiarą kanibalizmu wśród ówczesnych przodków człowieka - Homo antecessor.
encoded: Spis treści Kość dziecka z makabrycznymi śladami Kanibalizm w jaskinii Gran Dolina Kim był Homo antecesor? Kość odkryto w jaskini Gran Dolina, na stanowisku archeologicznym Atapuerca w północnej Hiszpanii. To nie pierwszy ślad kanibalizmu odkryty na tym stanowisku, ale z pewnością najbardziej szokujący. Kość dziecka z makabrycznymi śladami Na kręgu szyjnym, należącym do dziecka w wieku od 2 do 5 lat, znaleziono wyraźne ślady nacięć ostrym narzędziem, takie same jak na kościach upolowanych zwierząt. Sugerują celowe oddzielenie głowy od ciała i obróbkę jak każdej innej ofiary. Badacze uznali, że dziecko zostało potraktowane nie jako wyjątkowy przypadek, ale zgodnie z powszechną wówczas praktyką. Odkrycie to jest częścią większej serii znalezisk, podczas których natrafiono na szczątki 10 osobników z gatunku Homo antecessor — archaicznego krewnego człowieka, który żył w Europie i wyginął około 770 tys. lat temu. Kanibalizm w jaskinii Gran Dolina Ślady na kościach — cięcia, złamania oraz odciski ludzkich zębów — są jednoznacznymi dowodami kanibalizmu. Około 30% wszystkich ludzkich kości znalezionych w jaskini nosi takie ślady, co wskazuje na powszechność tego zachowania w tym miejscu i grupie. Fakt, że praktyki te dotyczyły także dzieci, podkreśla bezwzględność ówczesnych hominidów względem swoich pobratymców. Zdaniem badaczy, kanibalizm w Gran Dolina w Hiszpanii nie był jednorazowym zdarzeniem, lecz trwałą strategią przetrwania. Wskazują oni, że takie postępowanie mogło pełnić zarówno funkcję żywieniową, jak i społeczną lub terytorialną — być może zjadanie zmarłych (lub zabijanych) członków grupy służyło jako forma kontroli nad populacją lub ochrony zasobów. Kość dziecka datowana jest na okres między 850 tys. a 780 tys. lat temu, co czyni ją najstarszym znanym dowodem kanibalizmu w Europie. Wprawdzie wcześniejsze ślady nacięć na kościach homininów odkryto w Kenii (1,45 mln lat temu), ale w tamtym przypadku nie ma pewności, czy powstały w wyniku praktyk kanibalistycznych…

decapitation-of-child-atapuerca-2-6b584eb.jpg
width: 1100
height: 733

Zaskakujące odkrycie w Algarve. Neandertalczycy też kochali plaże
type: item
date: 2025-07-16T13:12:39.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: neandertalczycy
subject: portugalia
subject: prehistoria
description: Neandertalska rodzina w Algarve pozostawiła po sobie ślady, które zaintrygowały naukowców. Nowe odkrycie z Portugalii pokazuje, że nasi wymarli krewniacy żyli i polowali także w nadmorskich rejonach.
encoded: Spis treści Odciski stóp sprzed tysięcy lat w turystycznym raju Dowód na rodzinne polowania neandertalczyków? W okolicach Algarve w Portugalii odkryto odciski stóp neandertalczyków, które rzucają nowe światło na życie tych prehistorycznych ludzi w nadmorskich rejonach. To pierwsze takie odkrycie w Portugalii. Odciski stóp sprzed tysięcy lat w turystycznym raju Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem Carlosa Neto de Carvalho z Uniwersytetu Lizbońskiego i Geoparku Naturtejo opublikowali wyniki badań w czasopiśmie „Scientific Reports”. Dowodzą one że neandertalczycy przebywali i prawdopodobnie polowali na nadmorskich wydmach słynnego turystycznego regionu Algarve. Do tej pory brakowało bezpośrednich dowodów na ich aktywność w tym rejonie. Skamieniałe odciski stóp odkryto w dwóch miejscach. Najstarszy, pojedynczy ślad z Praia do Telheiro, datowany jest na około 82 000 lat temu. Drugi zestaw dziesięciu śladów, pozostawionych przez trzy osoby w Monte Clérigo, pochodzi sprzed około 78 000 lat. Podobnych miejsc przybrzeżnego bytowania neandertalczyków na świecie znaleziono już kilka, m.in. w Hiszpanii i RPA. Dzięki datowaniu metodą optyczną (tzw. techniką OSL, używaną do określania wieku minerałów) naukowcy precyzyjnie określili wiek warstw, w których zachowały się ślady. Ich dalsza analiza pozwoliła ustalić, że pozostawiły je trzy osoby: dorosły mężczyzna o wzroście 1,69–1,73 metra, dziecko w wieku 7–9 lat oraz maluch mający mniej niż 2 lata. Dowód na rodzinne polowania neandertalczyków? Dodatkowo, obecność śladów jelenia sugeruje, że neandertalczycy polowali w tej samej okolicy. Teren wydm, z licznymi wzniesieniami i zagłębieniami, stanowił idealne środowisko do skradania się i obserwacji zwierzyny. Choć nie wiadomo, czy najmłodsze dziecko aktywnie uczestniczyło w polowaniu, czy tylko towarzyszyło dorosłym, badacze przypuszczają, że polowanie mogło mieć charakter rodzinny, a niedaleko znajdowało się także obozowisko. Odkrycie potwierdza tezę, że neandertalczycy wy…

4159820256089Fig8HTML-ae8495a.jpg
width: 2008
height: 1147

Przetrwały zagładę dinozaurów. Ptaki zadomowiły się w Arktyce wcześniej, niż sądziliśmy
type: item
date: 2025-06-02T11:03:27.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: alaska
subject: prehistoria
subject: ptaki
description: Liczne, ale bardzo drobne szczątki młodych ptaków odkryli paleontolodzy na Alasce w strefie arktycznej. Ten najwcześniejszy dowód na ich gniazdowanie w regionie polarnym ma 73 mln lat. Drobne zwierzęta żyły tam w cieniu dinozaurów.
encoded: Spis treści: Ptaki w Arktyce – zadziwiająco długa historia Unikatowość znaleziska ptaków na Alasce Ptaki są zadziwiającymi zwierzętami. Co prawda wszystkie posiadają skrzydła, chociaż nie zawsze potrafią latać. Łączy też je to, że mają pióra – to jedyne zwierzęta, które je posiadają. Ta gromada zwierząt okazała się bardzo wytrzymała. Żyła wspólnie z dinozaurami kilkadziesiąt milionów lat temu, ale w przeciwieństwie do nich – przetrwała masowe wymieranie 66 mln lat temu. Teraz naukowcy podzielili się nowymi informacjami na temat ich rozprzestrzenienia w późnej epoce kredy. Ptaki w Arktyce – zadziwiająco długa historia Międzynarodowy zespół badaczy opublikował właśnie w czasopiśmie „Science” wyniki analiz skamieniałości pochodzących z północnej Alaski, a więc strefy polarnej. Naukowcy zidentyfikowali ponad 50 kości ptaków i ich fragmentów. Są to bardzo drobne skamieniałości młodych osobników, które ledwo co się wykluły. Znajdowały się w formacji skalnej Prince Creek, słynącej z licznych szczątków dinozaurów. Oznacza to, że ptaki żyły wśród dinozaurów 73 mln lat temu w tym rejonie świata. Do tej pory sądzono, że ptaki pojawiły się w strefie polarnej 25–30 mln lat później. Unikatowość znaleziska ptaków na Alasce Pierwsza autorka artykułu, paleontolożka Lauren N. Wilson z Muzeum Uniwersytetu Alaski podkreśliła, że odkrycia kości z okresu kredy jest rzadkości. – Znalezienie kości piskląt ptaków jest prawie niespotykane. Dlatego te skamieniałości są tak ważne – podkreśliła. Kości ptaków są wszak bardzo delikatne, a te należące do młodych – jeszcze bardziej, gdyż są porowate. Nowe odkrycie cofa obecność ptaków w strefie polarnej o kilkadziesiąt milionów lat, więc można uznać ten rejon za ich kolebkę. Wśród zidentyfikowanych prastarych gatunków ptaków są liczne gatunki tych zwierząt: podobne do mew, współczesnych kaczek i gęsi. Do tej pory naukowcy nie zwracali uwagi na te szczątki w formacji Prince Creek, gdyż są bardzo małe. Poświęcano uwagę większym kościom – a więc tym n…

MainIllustrationFullFrame-3f13580.jpg
width: 9355
height: 5284

Odkryto drapieżnika sprzed pół miliarda lat. Ma przerażający pysk, ale jest maleńki
type: item
date: 2025-05-16T06:00:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: paleontologia
subject: prehistoria
subject: zwierzęta
description: Troje oczu, kolczaste pazury, zaokrąglona paszcza wypełniona ostrymi zębami i odwłok składający się z wielu segmentów – tak wyglądał drapieżnik, który żył 500 mln lat temu na Ziemi. Zaskakujące są jednak jego rozmiary.
encoded: Spis treści: Mały rozmiar, wielkie odkrycie Świetny stan zachowania skamieniałości Tego niezwykłego odkrycia paleontologicznego dokonano na stanowisku zwanym Łupki z Burgess (ang. Burgess Shale) w obrębie kanadyjskiego Parku Narodowego Yoho. Miejsce to ze względu na swoją unikatowość wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Nowy gatunek drapieżnika odkryli naukowcy z Manitoba Museum i Royal Ontario Museum (ROM). Zwierzę żyło 506 miliona lat temu, czyli 250 mln wcześniej od pierwszych dinozaurów. Mały rozmiar, wielkie odkrycie Eksperci opisali nowy gatunek na łamach „Royal Society Open Science”. Nazwali go Mosura fentoni (ćma morska). Inspiracją była dla nich kaijū, czyli potworna gadzia bestia znana z japońskiej kultury popularnej. Drapieżnik jest daleko spokrewniony z prawdziwymi ćmami, a także pająkami, krabami i krocionogami. Trzeba dużo dobrej woli by dostrzec podobieństwo, ale okazało się wystarczające dla badaczy, by je tak nazwać. Odkryty przez nich drapieżnik miał szerokie płetwy i wąski odwłok. Mosura fentoni był mniej więcej wielkości palca wskazującego, więc bestia raczej nie byłaby dla nas zbyt groźna. Należała do wymarłej grupy znanej jako radiodonty, która obejmowała również słynnego Anomalocaris canadensis. Było to największe kambryjskie zwierzę, osiągające metr długości. Mosura składał się z 16 segmentów. Na tylnej części ciała znajdowały się jego skrzela. Przyczyna tej intrygującej adaptacji pozostaje niepewna. Naukowcy postulują, że może to być związane ze szczególnymi preferencjami siedliskowymi lub cechami behawioralnymi Mosury, które wymagały bardziej wydajnego oddychania. Świetny stan zachowania skamieniałości Ku uciesze badaczy, w zachowanych skamieniałościach nieznanego gatunku, widać szczegóły anatomii wewnętrznej drapieżnika, w tym elementy układu nerwowego, układu krążenia, a nawet przewodu pokarmowego. – Bardzo niewiele skamieniałości na świecie oferuje taki poziom wglądu w wewnętrzne tkanki miękkie. Widzimy ślady reprezentujące wi…

Odkryto-drapieznika-sprzed-pol-miliarda-lat-2bf5d0a.jpg
width: 1200
height: 630

Granice ludzkiego przetrwania przesunięte? To mógł być dom dla ludzi w epoce lodowcowej
type: item
date: 2025-05-15T06:04:40.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: archeologia
subject: prehistoria
subject: szkocja
description: Młodszy dryas uznawano za zbyt surowy, by ktokolwiek mógł przetrwać tak daleko na północy. A jednak znaleziska z wyspy Skye zmieniają spojrzenie na epokę lodowcową. Archeolodzy mają nową zagadkę do rozwikłania.
encoded: Spis treści: Kamienne narzędzia z wyspy Skye Życie w epoce lodowcowej Położona na północy Szkocji Wyspa Skye jest znana z górskich, zielonych krajobrazów i skamieniałości dinozaurów. Ostatnie odkrycie rzuca jednak światło na innych mieszkańców tej wyspy – ludzi. Okazuje się, że ludzie mogli żyć tam dużo wcześniej, niż do tej pory sądzono. Odkrycie sugeruje, że mieszkańcy wyspy przetrwali epokę wielkiego ochłodzenia Ziemi 12 tys. lat temu. Około 12 900 lat temu klimat nagle się załamał. Po stopnieniu lodowców Ziemia zaczęła się ocieplać, ale nagle doszło do odwrotu. Średnie temperatury w Europie spadły nawet o 10 stopni Celsjusza, a tundra zastąpiła lasy. Ten okres trwał około 1 200 lat. Naukowcy wciąż spierają się, co go wywołało. Jedni wskazują na zmiany prądów oceanicznych, inni mówią o uderzeniu komety. Pewne jednak jednak, że ówczesne warunki były ekstremalne. Wydawało się, że nikt nie mógł wtedy przetrwać tak daleko na północy. A jednak. Kamienne narzędzia z wyspy Skye Na Skye znaleziono kamienne narzędzia, które wyglądają jak te tworzone przez kulturę ahrensburską. Taki styl znany jest głównie z północnych Niemiec, Danii i południowo-wschodniej Anglii. Datowane są one na od 12 900 do 11 700 lat temu, czyli dokładnie na okres młodszego dryasu. Archeolodzy zbadali narzędzia z miejscowości South Cuidrach na Skye oraz kamienne struktury odkryte przy wybrzeżu w Sconser. Następnie opisali odkrycie na łamach czasopisma „Journal of Quaternary Science”. I jak to często bywa, znalezisko dostarczyło nam pewnej wiedzy, a jednocześnie wywołało lawinę pytań. Najważniejsze z nich to: czy ludzie rzeczywiście mogli przetrwać na Skye? W czasie młodszego dryasu większość zachodniej Szkocji była pod grubą czapą lodową. Skye mogła być tylko częściowo wolna od lodu. Miejscowy klimat i tak musiał być bardzo trudny. Życie w epoce lodowcowej Jeśli ludzie tam mieszkali, byli niezwykle odporni i zaradni. Warunki, choć niełatwe, dawały im pewne możliwości. Mieli dostęp do rzeki i morza, …

To-mogl-byc-dom-dla-ludzi-w-epoce-lodowcowej-a7bb614.jpg
width: 9323
height: 5363

Spacer dinozaurów zaklęty w kamieniu. Niezwykłe odkrycie w Szkocji
type: item
date: 2025-04-07T10:47:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: paleontologia
subject: prehistoria
subject: szkocja
subject: wielka brytania
description: Dwie ponad dwunastometrowe ścieżki dinozaurów odkryli naukowcy na Wyspie Skye w Szkocji. Największe odciski łap mają ponad pół metra długości i pochodzą sprzed około 167 mln lat.
encoded: Spis treści: Zagłębie dinozaurzych śladów w Szkocji Jakie ślady odkryto w Szkocji? Na zwiedzających muzea historii naturalnej spore wrażenie robią kości i szkielety dinozaurów. Te jedne z największych zwierząt lądowych przemierzały Ziemię od 245 do 66 mln lat temu. Co ciekawe, czasem badacze natykają się na coś tak ulotnego, jak odciski ich wielkich łap. Zagłębie dinozaurzych śladów w Szkocji Zespół badaczy kierowany przez Tonego Blakesley’ego z Uniwersytetu Edynburskiego poinformował właśnie na łamach czasopisma „PLOS One” o odkryciu ponad 130 śladów po wędrówkach dinozaurów. Znalezisko pochodzi z Prince Charles’s Point na Wyspie Skye w zachodniej Szkocji. Nie są to tylko pojedyncze odciski należące do różnych osobników. Zachowały się też dwie ponad dwunastometrowe ścieżki. W czasach, gdy te wielkie zwierzęta przemierzały Szkocję, znajdowała się tam subtropikalna laguna. Ślady odciśnięte zostały na jej piasku. Jakie ślady odkryto w Szkocji? Zachowane w piaskowcu odciski łap dinozaurów mają od 25 do 60 cm. Występują w dwóch odmianach: trójpalczaste ślady pozostawione przez dwunożne, mięsożerne teropody; bardziej zaokrąglone ślady wykonane przez czworonożne, długoszyje zauropody. Na podstawie porównań z poprzednimi znaleziskami, najbardziej prawdopodobnymi twórcami śladów są megalozaury (z łac. wielki jaszczur), czyli osiągające wagę tony mięsożerne dinozaury. Ciekawostką jest fakt, że jest to pierwszy rodzaj dinozaura opisany w sposób naukowy. Należy do rodziny teropodów – dwunożnych, mięsożernych dinozaurów o trójpalczastych łapach. View oEmbed on the source website W Prince Charles’s Point były też ślady należące do cetiozaurów (z łac. wielorybi jaszczur), czyli roślinożernych dinozaurów o wielkości wielorybów. Naukowcy szacują, że ich długość sięgała 18 metrów, a cechą szczególną były długie szyje i małe głowy. – Odciski łap w zapewniają fascynujący wgląd w zachowania i rozprzestrzenienie środowiskowe mięsożernych teropodów i roślinożernych zauropodów z długimi s…

dinozaury-8933337.png
width: 900
height: 600

Tlen na Ziemi to zasługa wulkanów? Nowa teoria japońskich naukowców
type: item
date: 2025-03-11T15:53:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: dwutlenek węgla
subject: erupcja wulkanu
subject: geologia
subject: powietrze
subject: prehistoria
subject: tlen
subject: wulkany
subject: ziemia
description: To aktywność wulkaniczna miliardy lat temu przygotowała grunt pod bogatą w tlen atmosferę, od której zależy całe życie na Ziemi – to nowa koncepcja japońskich badaczy.
encoded: Spis treści: Jak „narodził się” tlen na Ziemi? Wulkaniczna koncepcja na temat początków tlenu Model numeryczny prawdę ci powie Oddychanie jest dla nas czymś automatycznym i nieustannym. Oddychamy nawet wtedy, gdy nie myślimy, że mamy to robić. Kluczowym składnikiem życiodajnego powietrza, które wdychamy do płuc, jest tlen. Stanowi jedynie 21 proc. jego mieszanki. Ale nie zawsze tak było. Podczas kilku masowych wymierań w dziejach naszej planety skład mieszanki gazów ulegał dramatycznym zmianom. Około 3 miliardy lat temu tlen prawie w ogóle nie istniał. Jak „narodził się” tlen na Ziemi? Do tej pory sugerowano występowanie przed miliardami lat przejściowych epizodów natlenienia atmosfery, znanych jako „podmuchy tlenu” (ang. whiffs of oxygen). Ich natura i przyczyny pozostawały niejasne. Naukowcy uważali, że te „podmuchy” poprzedzały Wielkie Natlenienie (GOE), czyli pierwsze znaczące zwiększenie się ilości tlenu w atmosferze około 2,5–2,2 miliarda lat temu. Wulkaniczna koncepcja na temat początków tlenu Zespół japońskich badaczy z Uniwersytetu Tokijskiego opublikował właśnie artykuł na łamach „Communications Earth & Environment”, w którym przedstawił nową koncepcję na temat pojawienia się tlenu na Ziemi. W jej myśl to erupcje superwulkanów (w ramach jak to określono „rozległych prowincji magmowych”) mogły przyczynić się do przejściowych epizodów natlenienia, które trwały nawet kilka milionów lat. Do takiego wnioski badacze doszli wykorzystując model biogeochemiczny. Takie epizody natlenienia mogły otworzyć drzwi dla wzrostu liczby mikroorganizmów zdolnych do przeprowadzania fotosyntezy. Stało się to 2,5 mld lat temu. – Aktywność mikroorganizmów w oceanie odegrała kluczową rolę w ewolucji tlenu atmosferycznego. Uważamy jednak, że nie doprowadziłoby to natychmiast do natlenienia atmosfery, ponieważ ilość składników odżywczych, takich jak fosforany w oceanie w tamtym czasie była ograniczona, co limitowało aktywność cyjanobakterii – grupy bakterii zdolnych do fotosyntezy –…

narodziny-tlenu-c978af8.jpg
width: 1000
height: 667

Niespodzianka. Łowcy-zbieracze spali krócej niż my. Ale odnosili inną korzyść
type: item
date: 2025-02-26T13:59:11.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: bezsenność
subject: prehistoria
subject: sen
description: Rdzenni mieszkańcy Ziemi, żyjący jak prehistoryczni łowcy-zbieracze, śpią krócej niż mieszkańcy krajów uprzemysłowionych. Jednak ich rytmy dobowe są znacznie bardziej regularne i lepiej dostosowane do naturalnych sygnałów z otoczenia.
encoded: W tym artykule: Mit pierwszy: śpimy mniej niż dawniej Mit drugi: Łowcy-zbieracze wysypiali się lepiej niż my Prawda: nowoczesny tryb życia nie sprzyja zachowaniu rytmu dobowego Brak snu określany bywa epidemią współczesności. Życie w nowoczesnym świecie pełnym urządzeń elektrycznych i absorbujących technologii miało zrujnować nam nocny odpoczynek. Otoczeni ekranami i bijącym z nich niebieskim światłem śpimy krótko i słabo. Nie to, co nasi przodkowie, którzy kładli się spać z kurami, do szumu drzew i traw. Najnowsze badania wskazują, że większość z powyższego akapitu to mit. Prawdę stanowi jedynie fakt, że wielu z nas narzeka obecnie na jakość snu i ma kłopot z nocnym odpoczynkiem. Natomiast opowieść o wspaniałym spaniu ludzi żyjących w czasach przedhistorycznych – i przedtechnologicznych – należy włożyć między bajki. Udowodnili to naukowcy z kanadyjskiego University of Toronto Mississauga. Udało im się wykazać, że w porównaniu z łowcami-zbieraczami śpimy wyraźnie dłużej. Nie koniecznie oznacza to jednak, że lepiej. Mit pierwszy: śpimy mniej niż dawniej Badacze snu muszą mierzyć się z pewną trudnością metodologiczną. Wiele badań opiera się na zadawaniu pytania o długość snu i zbieraniu odpowiedzi. Uzyskane w ten sposób wyniki nie są jednoznaczne i różnią się od siebie. Jednak, jak przypomina „New Scientist”, niekiedy wynika z nich, że długość naszego snu właściwie się nie zmienia. W 2016 roku naukowcy przedstawili analizę 168 badań dotyczących snu. Wniosek: w ciągu ostatnich 50 lat ilość czasu, jaki poświęcamy na spanie, nie zmniejszyła się. Mit drugi: Łowcy-zbieracze wysypiali się lepiej niż my Oczywiście to jeszcze niewiele mówi o tym, jak było w przeszłości. Nie ma sposobu ustalenia, jak spali ludzie przed rewolucją agrarną, czyli kilkanaście tysięcy lat temu. Jednak naukowcy mogą przyglądać się współczesnym społecznościom, które zachowały dawny styl życia. Wnioski, jakie wyciągają z tych obserwacji, są zaskakujące. Członkowie plemienia San, jednego z najstarszych…

shutterstock2229882431-0a01c2e.jpg
width: 1000
height: 563

Pierwszy australijski karcharodontozaur, czyli „jaszczur z zębami rekina”. Jego rozmiary zaskakują
type: item
date: 2025-02-21T11:30:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: australia
subject: dinozaury
subject: dzikie zwierzęta
subject: gatunki
subject: kontynenty
subject: kreda
subject: Odkrywca
subject: prehistoria
description: Paleontolodzy odkryli w Australii pierwsze skamieniałości należące do karcharodontozaurów. Ich cechą szczególną były ostre zęby, stąd nazwa: jaszczury o zębach rekina. Ich szczątki zdradzają tajemnicę superkontynentu Gondwana.
encoded: Spis treści: Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Jaszczur z zębami rekina nie była sam Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Nieznany do tej pory w Australii dinozaur należy do teropodów. Zwierzęta te żyły od początku późnego triasu, czyli około 228 mln lat temu, aż do końca okresu kredy, czyli 65 milionów lat temu. Wówczas doszło do impaktu, który zmiótł z powierzchni Ziemi wiele form życia, w tym dinozaury. Pierwsze dowody na występowanie karcharodontozaurów Artykuł na temat znalezienia szczątków karcharodontozaurów opublikowano właśnie na łamach „Journal of Vertebrate Paleontology”. Ich nazwę można tłumaczyć jako „jaszczur z zębami rekina”. W artykule opisano badania prowadzone przez Museums Victoria Research Institute i doktoranta Monash University Jake'a Kotevskiego. Do odkrycia doszło w południowo-wschodnim stanie Wiktoria, na jego wybrzeżu. Skamieniałości znajdowały się w warstwach sprzed około 121-108 mln lat. Choć karcharodontozaury uznawane są za jednych z największych mięsożerców wszech czasów, osobniki z Australii były mniejsze niż te odkrywane dziś na innych kontynentach, co jest dość zaskakujące. Jaszczur z zębami rekina nie była sam – Odkrycie karcharodontozaurów w Australii jest przełomowe – mówi Jake Kotevski. Z jakiego powodu? Bo w tym samych warstwach paleontolodzy dostrzegli skamieniałości najstarszego znanego na świecie megaraptora (jego nazwa to „duży rabuś” – z gr. mega i łac. rapto) – dużego mięsożernego dinozaura znanego z Ameryki Południowej. – Fascynujące jest zobaczyć, jak hierarchia drapieżników w stanie Wiktoria różniła się od tej w Ameryce Południowej, gdzie karcharodontozaury osiągały rozmiary podobne do Tyrannosaurus rex, do 13 metrów, górując nad megaraptorydami. Tutaj role się odwróciły, co podkreśla wyjątkowość ekosystemu Australii z okresu kredy – dodaje Kotevski. Dinozaury zdradzają tajemnicę superkontynentu Na podstawie nowych znalezisk naukowcy sądzą, że prehistoryczny krajobraz stanu Wiktoria sprzed 12…

Low-ResCretaceous-Australia-Landscape.-Artwork-by-Jonathan-Metzger.-Source-Museums-Victoria-1-84aac9f.jpg
width: 700
height: 440

Plezjozaury miały niezwykłą skórę. Naukowcy zbadali ich skamieniałą tkankę miękką
type: item
date: 2025-02-14T08:48:08.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: gady
subject: oceany
subject: prehistoria
subject: przyroda
subject: zwierzęta
description: Łuskowate płetwy i ogon pokryty gładką skórą. Tak wyglądał plezjozaur, czyli płetwojaszczur z czasów dinozaurów. Ustalono to dzięki świetnie zachowanym skamieniałym tkankom miękkim sprzed 183 mln lat. Obecności łusek była zaskoczeniem nawet dla badaczy.
encoded: Spis treści: Nowe analizy płetwojaszczura Skóra plezjozaura z Niemiec Znaczenie odkrycia skamieniałej skóry plezjozaura Plezjozaury miały wyginąć wraz z dinozaurami około 66 mln lat temu. Chociaż wielu Szkotów uważa, że jakieś osobniki przetrwały w jednym z jezior – Loch Ness. Od ponad stu lat raportowane są tam obserwacje tej kryptydy – istoty nazywanej Nessie. O plezjozaurach wiemy całkiem sporo, bo do naszych czasów zachowało się wiele ich szkieletów. Długo nie było jednak jasne, jak wyglądała ich skóra – tkanki miękkie sprzed milionów lat rzadko kiedy zachowują się wśród skamieniałości. Tym razem było inaczej. Nowe analizy płetwojaszczura Naukowcy z Uniwersytetu Lund w Szwecji po raz pierwszy przeanalizowali tkankę miękką skamieniałego plezjozaura. Analizy opublikowali na łamach „Current Biology”. Wyniki pokazują, że ten charakterystyczny morski gad z długą szyją miał zarówno gładką, jak i łuskowatą skórę. Plezjozaury żyły w oceanach przez większą część ery mezozoicznej (203-66 milionów lat temu). Osiągały od kilku do kilkunastu metrów. Ich głowy były niewielkie, ale były w stanie szeroko rozewrzeć szczęki z ostrymi zębiskami. Miały ich 24 pary i pięć dodatkowych w kości przedszczękowej. Plezjozaury były jednymi z największych znanych drapieżników morskich. Żywiły się rybami i poruszały się podobnie jak żółwie morskie, używając czterech płetw przypominających łopatki. Skóra plezjozaura z Niemiec Do tej pory niewiele było wiadomo na temat zewnętrznej anatomii plezjozaurów. Jednak w nowym badaniu zespołowi badawczemu kierowanemu przez naukowców z Uniwersytetu w Lund udało się przeanalizować tkankę miękką plezjozaura sprzed 183 milionów lat znalezionego w pobliżu Holzmaden w Niemczech. Skamieniałość odkryto co prawda już w 1940 roku, to dopiero dzięki jej wypreparowaniu w ostatnich latach udało się dostrzec skamieniałe ślady po tkankach miękkich. View oEmbed on the source website – Skamieniałe tkanki miękkie, takie jak skóra i narządy wewnętrzne, są wyjątkowo rzadk…

1-93894a4.png
width: 1183
height: 659

To stamtąd pochodzą dinozaury. Naukowcy wskazali kolebkę gigantów
type: item
date: 2025-01-27T12:39:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: ewolucja
subject: gatunki
subject: prehistoria
description: Szczątki najstarszych dinozaurów lub ich wczesnych bliskich krewnych spoczywają najpewniej w Amazonii w Ameryce Południowej i na Saharze w Afryce. Zwierzęta te żyły tam ćwierć miliarda lat temu w ekstremalnych warunkach.
encoded: Spis treści: Zwrot w rozwiązaniu tajemnicy pochodzenia dinozaurów Modelowanie komputerowe – klucz to odkrycia pochodzenia dinozaurów Gdzie znajduje się zaginiona kolebka dinozaurów? Dinozaury od dekad wzbudzają wielkie zainteresowanie nie tylko wśród naukowców, ale też wśród pasjonatów i hobbystów. Te nierzadko wielkie zwierzęta żyły w epokach triasu, jury i kredy, czyli od 252 do 66 milionów lat temu. Te specyficzne gady zamieszkiwały wszystkie kontynenty w bardzo różnych warunków: od lasów tropikalnych po suche pustynie. Mimo lat badań, nadal nie jest jasne ich pochodzenie. Teraz się to zmienia. Zwrot w rozwiązaniu tajemnicy pochodzenia dinozaurów Tajemnicę rodowodu dinozaurów postanowili rozwiązać badać z University College London (UCL). Swoimi wnioskami podzielili się właśnie na łamach czasopisma „Current Biology”. Najstarsze znane skamieniałości dinozaurów pochodzą sprzed około 230 milionów lat. Odkryto je w Brazylii, Argentynie i Zimbabwe. Jednak z analizy ich szkieletów wynika, że zwierzęta te ewoluowały już od jakiegoś czasu. Oznacza to, że dinozaury żyły miliony lat wcześniej, ale do tej pory nie odkryto ich szczątków. – Dinozaury są dobrze zbadane, ale nadal tak naprawdę nie wiemy, skąd się wzięły. Zapis kopalny ma tak duże luki, że nie można go przyjmować za dobrą monetę – mówi główny autor publikacji i doktorant na UCL oraz pracownik Muzeum Historii Naturalnej w Londynie Joel Heath. Jak zatem można znaleźć przodków tych fascynujących zwierząt, skoro nie są dostępne ich skamieniałości? Modelowanie komputerowe – klucz to odkrycia pochodzenia dinozaurów Naukowcy zwrócili się ku modelowaniu komputerowemu. Modelowanie opierało się o skamieniałości i drzewa ewolucyjne dinozaurów i ich bliskich krewnych gadów, a także na geografii tego okresu. Uwzględniono również luki w zapisie kopalnym. Był to rodzaj analizy paleobiogeograficznej, która wykorzystała metody statystyczne do oszacowania rozmieszczenia przodków dinozaurów i ich krewnych. W jej ramach wykorzystano…

skad-pochodza-dinozaury-a10cbf6.png
width: 1200
height: 630

Nowo odkryta „autostrada dinozaurów” w Europie zdradza, jak żyły gigantyczne gady
type: item
date: 2025-01-14T13:30:56.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: dinozaury
subject: paleontologia
subject: prehistoria
description: Miliony lat temu spacerowały tamtędy olbrzymy o długich szyjach i trójpalczaste drapieżniki. Dziś angielski kamieniołom w Oxfordshire odsłania przed nami jedną z najlepiej zachowanych ścieżek dinozaurów na świecie. Nowo odkryte ślady okazały się niezwykle cennym źródłem wiedzy o prehistorycznych gadach.
encoded: Spis treści: Nowa „autostrada dinozaurów” w Europie Co zdradzają ślady dinozaurów? Prehistoria coraz bliższa Wiele dzieci przechodzi w pewnym wieku etap fascynacji dinozaurami. U niektórych zainteresowanie prehistorycznymi gadami zostaje na dłużej, a z czasem przeradza się w pracę. To właśnie dzięki paleontologom dowiadujemy się o dinozaurach coraz więcej. Badaczy i amatorów interesuje przede wszystkim to, dlaczego i kiedy wyginęły gigantyczne gady. Najbardziej rozpowszechniona teoria zakłada, że dinozaury wymarły około 66 milionów lat temu na skutek uderzenia dużej asteroidy w Ziemię. Co jakiś czas pojawiają się nowe szczegóły tłumaczące, jak mogło to wyglądać. Jedno z niedawnych odkryć sugeruje na przykład, że po uderzeniu asteroidy nad naszą planetą uniosła się olbrzymia chmura pyłu, która zatrzymała proces fotosyntezy na dwa lata. Co działo się wcześniej? Jak żyły dinozaury? Jak wyglądały? Kolejne odkrycia paleontologiczne przybliżają nas do odpowiedzi na te i inne prehistoryczne pytania. Wiemy na przykład, że gady pokonywały międzykontynentalne odległości (patrząc na obecną mapę świata). Potwierdzają to ślady dinozaurów rozpoznane w północno-wschodniej Brazylii i północnym Kamerunie. Najnowsze tego typu znalezisko odkrywa przed nami kolejną tzw. autostradę, po której masowo przemieszczały się dinozaury. Tym razem jest to trasa europejska. Nowa „autostrada dinozaurów” w Europie Cofnijmy się do nieco bliższej nam przeszłości – czerwca 2023 roku. To wtedy Gary Johnson, pracownik zajmujący się wydobyciem wapienia do budowy dróg, wyczuł pod stopami „niezwykłe nierówności” w kamieniołomie w Oxfordshire. Jak się potem okazało, było to jedno z najważniejszych znalezisk śladów dinozaurów w Wielkiej Brytanii. Rozległa sieć tras – nazywana „autostradą dinozaurów” – została rozpoznana jako największe miejsce z jurajskimi śladami na Wyspach Brytyjskich. Około 100 wolontariuszy z University of Birmingham i University of Oxford poświęciło tydzień na wykopywanie śladów i rejes…

Nowo-odkryta-autostrada-dinozaurow-w-Europie-e14b2a4.jpg
width: 1200
height: 630

Tak wyglądał najstarszy krewny ssaków. Przypominał nieco psa, ale miał szablaste zęby
type: item
date: 2024-12-17T11:20:02.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: europa
subject: ewolucja
subject: gady
subject: majorka
subject: paleontologia
subject: prehistoria
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Co najmniej 270 mln lat ma krewny ssaków, przypominający trochę psa, którego szczątki odkryto na Majorce. Zarówno ich wiek, jak i miejsce znalezienia są dla badaczy sporym zaskoczeniem.
encoded: Spis treści: Nowe dowody – najstarszy krewny współczesnych ssaków Gorgonopsy – co o nich wiemy? Gorgonopsy z Majorki. Jak wyglądały? Historia ssaków na naszej planecie jest stosunkowo krótka. Pojawiły się na Ziemi ponad 200 mln lat temu, a zatem w czasach dinozaurów. Jednak ich prawdziwa kariera rozpoczęła się właśnie po wymarciu tych wielkich gadów, jakieś 65 mln lat temu. Nowe dowody – najstarszy krewny współczesnych ssaków Naukowcy opublikowali właśnie artykuł na łamach „Nature Communications”, w którym podzielili się zaskakującym odkryciem. Dokonano go na Majorce, czyli jednej z wysp na Morzu Śródziemnym należącej do archipelagu Balearów. – Jest to prawdopodobnie najstarszy gorgonopsyd [gad ssakokształtny – przyp. red.] na naszej planecie. Ten, którego znaleźliśmy na Majorce, ma co najmniej 270 milionów lat, a inne zarejestrowane dowody na istnienie tej grupy [zwierząt – przy. red.] na całym świecie są nieco młodsze – wyjaśnia jeden z autorów artykuły Josep Fortuny, który jest też liderem grupy badawczej Computational Biomechanics and Evolution of Life History w Institut Català de Paleontologia Miquel Crusafont w Hiszpanii. Nie tylko wiek szczątków jest zaskoczeniem, ale też ich lokalizacja na Balearach. Szczątki gorgonopsów znane były do tej pory z wysokich szerokości geograficznych: w południowej Afryce czy w Rosji. Majorka w czasach, z których pochodzą nowo odkryte szczątki, nie była wyspą, tylko częścią superkontynentu Pangea. Gorgonopsy – co o nich wiemy? Gorgonopsy są wymarłą grupa synapsydów, które żyły w permie, między 270 a 250 milionami lat temu. Należą one do linii ewolucyjnej, która dała początek pierwszym ssakom 50 milionów lat później. Gorgonopsy były zwierzętami stałocieplnymi, podobnie jak współczesne ssaki, ale w przeciwieństwie do większości z nich – składały jaja. Były drapieżne i mięsożerne. Jako pierwsze wykształciły charakterystyczne szablaste zęby. Trochę przypominały psy. Nazwa „Gorgonopsia” ma swoje źródło w mitologii greckiej. Oznacza: …

Low-ResImatge1-9a435cf.jpg
width: 700
height: 495

Neandertalczycy byli bardziej inteligentni niż nam się wydawało. Znali się na medycynie i sztuce
type: item
date: 2024-12-02T13:40:46.000Z
subject: Historia
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: ludzie
subject: ludzie pierwotni
subject: neandertalczycy
subject: prehistoria
description: Neandertalczycy dysponowali niezwykłą inteligencją i wiedzą o świecie, który ich otaczał. Od środków przeciwbólowych i antybiotyków po jaskiniowe rytuały. Co jeszcze warto wiedzieć o najbliższym krewnym współczesnego człowieka?
encoded: W tym artykule: Neandertalczycy stosowali penicylinę Początki ziołolecznictwa Prehistoryczna opieka nad chorymi Rytuały pogrzebowe neandertalczyków Kamienne kręgi w jaskiniach Nie doceniamy neandertalczyków Najstarsze malowidła to dzieła neandertalczyków? Tajemnica ściany w El Castillo Neandertalczycy posiadali zdolność sprawnej komunikacji Neandertalczyk w Polsce Leczenie chorób, budowanie skomplikowanych konstrukcji, staranne grzebanie zmarłych, a także tworzenie rysunków naskalnych. Te umiejętności jeszcze do niedawna uchodziły za domenę Homo sapiens. W świetle najnowszych badań okazuje się jednak, że tysiące lat zanim przedstawiciele tego gatunku pojawili się w Europie, a czasami nawet dziesiątki tysięcy lat zanim wpadli na pomysł opuszczenia swojej afrykańskiej kolebki, neandertalczycy posiadali wiedzę, która nawet z dzisiejszej perspektywy robi wrażenie. Czasami dotyczyła odpowiedniego wykorzystania dostępnych surowców. Czasami wiązała się z trudną do odczytania symboliką opartą na wierzeniach i rytuałach. Ich celu ani przebiegu nie da się dziś odtworzyć. Jednym słowem neandertalczycy posiadali inteligencję i zdolności poznawcze, których im jeszcze do niedawna odmawiano, przedstawiając jako bezmyślne małpoludy. Neandertalczycy stosowali penicylinę Dowodzą tego sensacyjne ustalenia opublikowanie na początku marca 2017 roku w prestiżowym tygodniku „Nature”. Wynika z nich, że neandertalczycy posiadali dość zaawansowaną wiedzę medyczną. Potrafili bowiem leczyć rozmaite schorzenia. Ujawniła to analiza pozostałości pożywienia i bakterii uwięzionych w kamieniu nazębnym kilku osobników, zamieszkujących tereny dzisiejszej Belgii oraz Hiszpanii. Jeden z hiszpańskich osobników, mężczyzna żyjący ok. 49 tys. lat temu w jaskini El Sidrón, zwrócił szczególną uwagę badaczy. Jego kamień nazębny zawierał DNA pasożyta Enterocytozoon bieneusi z grupy mikrosporydiów. Może on wywoływać bóle brzucha i ostrą biegunkę. Ponadto w jego szczęce była dziura. To znak, że cierpiał z powodu …

neandertalczyk-f76618e.jpg
width: 4058
height: 2700

Neandertalczycy jeszcze bliżsi Homo sapiens. Nowe odkrycie rzuca światło na ich zwyczaje
type: item
date: 2024-11-19T12:40:08.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: neandertalczycy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: prehistoria
description: Neandertalczycy, nasi najbliżsi wymarli krewni, wciąż nas zaskakują. Kolekcja morskich skamieniałości z hiszpańskiej jaskini Prado Vargas sugeruje, że potrafili oni przypisywać przedmiotom głębsze znaczenie. Czy gromadzili je dla rozrywki, czy może jednak z czystej fascynacji?
encoded: Spis treści: Skarb z jaskini Prado Vargas Symbolika i dziecięca fascynacja Neandertalczycy jak Homo sapiens Kiedy żyli neandertalczycy? Nasi najbliżsi wymarli krewni coraz częściej zaskakują badaczy swoją zaawansowaną kulturą i zdolnościami poznawczymi. Ostatnie odkrycie w jaskini Prado Vargas w północnej Hiszpanii dostarcza kolejnych dowodów na to, że neandertalczycy mogli być prekursorami praktyk, które do dziś są charakterystyczne dla Homo sapiens. Znalezisko zostało opisane w czasopiśmie „Quaternary”. Skarb z jaskini Prado Vargas Najnowsze odkrycie w jaskini Prado Vargas to zestaw 15 morskich skamieniałości. Datuje się je na okres między 39 800 a 54 600 lat temu. Odkrycie zostało opisane w czasopiśmie „Quaternary”. Dotychczasowe kolekcje przypisywane neandertalczykom składały się zazwyczaj z jednego lub dwóch przedmiotów, co czyni tę grupę skamieniałości unikatową. Brak dowodów na obecność Homo sapiens w regionie w tamtym okresie sugeruje, że kolekcjonowanie przedmiotów było działaniem typowym dla neandertalczyków. Symbolika i dziecięca fascynacja Naukowcy podkreślają, że kolekcjonowanie to złożone zachowanie. Wymaga ono abstrakcyjnego myślenia i przypisywania przedmiotom symbolicznego znaczenia. Choć nie istnieje jednoznaczna odpowiedź na pytanie, dlaczego neandertalczycy gromadzili te skamieniałości, badacze spekulują, że to dzieci mogły być inicjatorami zbiorów. Fascynacja nietypowymi kształtami i wzorami, podobna do tej obserwowanej u współczesnych dzieci zbierających muszle, naklejki czy kapsle, mogła skłonić najmłodszych członków grupy do gromadzenia tych wyjątkowych przedmiotów. Co więcej, w jaskini znaleziono również szczątki dzieci, co wzmacnia tę hipotezę. Badacze sugerują, że kolekcjonowanie skamieniałości mogło stanowić dla neandertalczyków formę rozrywki lub wyraz podziwu dla piękna przyrody. Jest to kolejny dowód na to, że neandertalczycy byli zdolni do zaawansowanego myślenia abstrakcyjnego. Zespół podkreśla, że „te przedmioty mają znaczenie i coś…

GettyImages-1322534571-995a778.jpg
width: 6741
height: 4148