National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-03T11:51:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Średniowieczny tunel pod pogańskimi grobami. Jego funkcja to zagadka
items: Tak wyglądają najstarsze narzędzia człowieka wykonane z drewna. Do czego służyły?
items: Kulisy pradziejowej sztuki naskalnej. Wykonywali ją wpływowi mistrzowie
items: To najstarsza taka „ostrzałka” w Europie. Archeolodzy odkryli wyjątkowe narzędzie sprzed pół miliona lat
items: Czy pod Szczecinem odkryto pradziejowe „protomiasto”? Naukowcy mówią „sprawdzam”
items: Zagadka wymarcia „hobbitów” wyjaśniona? Odpowiedź była zaklęta w stalagmitach
items: Niedaleko Stonehenge odkryto krąg o średnicy... 2 km! Ale nie był wykonany z kamieni
items: „Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
items: Tajemnicza rzeźba kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat – czy to pierwsza „Leda”?
items: Kiedy doszło do pierwszego pocałunku? Naukowcy wskazują na bardzo odległą epokę
items: Łowcy i zbieracze stworzyli gigantyczne kopce. „Przenieśli tyle ziemi co 140 tys. wywrotek”
items: Pożary w pradziejowej Europie nie były przypadkiem. Oto, kto za nimi stał
items: Archeolodzy odkryli w Jordanii nietypowe centrum kultowe. Jest 1000 lat starsze od piramid
items: Tak wygląda nowoczesna archeologia. Göbeklitepe ujawnia sekrety bez kopania
items: Hipopotamy w Europie? Żyły w niej dłużej, niż do tej pory sądzono
items: Rzym to nie tylko cesarze. Odkrycie „prarzeźni” sprzed 400 tysięcy lat
items: Odkryto nieznaną barwę epoki lodowcowej. „Głęboka wiedza na temat pigmentów”
items: Archeolodzy odkryli prastary zakład „jubilerski”. Ma co najmniej 42 tysiące lat
items: Od Światowida po Babę Jagę. Najstarsze wierzenia Słowian fascynują do dziś
items: Kurhan, który był również twierdzą. Niezwykłe odkrycie na Wzgórzu Kaplicznym
items: Egipt nie był pierwszy. Najstarsze mumie świata to wynalazek z Azji
items: Archeolodzy odkryli ozdoby z chrząszczy w pradziejowym grobie w Polsce. Błyszczały jak szkło
items: Co mówią krzemienie sprzed 9000 lat? Przełomowe odkrycie w Senegalu
items: Figurki lisa, sępa i dzika – tajemnicze odkrycie z Karahantepe. Mit zaklęty w kamieniu?
items: Nieznana innowacja pradawnych ludzi. Transport surowców zaczął się wcześniej, niż sądzono

Średniowieczny tunel pod pogańskimi grobami. Jego funkcja to zagadka
type: item
date: 2026-02-03T11:50:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grobowce
subject: niemcy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: saksonia
subject: średniowiecze
description: Pod badanym wzgórzem archeolodzy spodziewali się kolejnych grobów, ale odkryli coś zupełnie innego. Wąski, kręty tunel prowadził w głąb wzniesienia, przecinając obszar pradziejowych pochówków. Miejsce to było użytkowane przez ludzi w średniowieczu. Pytanie brzmi: w jakim celu? Poznajcie archeologiczną zagadkę z Niemiec.
encoded: Podczas budowy farmy wiatrowej na wzgórzu Dornberg w Reinstedt w niemieckim landzie Saksonia-Anhalt archeolodzy odkryli coś znacznie bardziej intrygującego niż tylko starożytne kości. Są to relikty po działalności człowieka z wielu epok. Najstarszym elementem jest rów w kształcie trapezu, który wykonano około 6000 lat temu, a zatem w czasach neolitu. Archeolodzy znaleźli tam również pochówki szkieletowe oraz ślady kurhanu z epoki brązu. Wzgórze pełne tajemnic Wzgórze Dornberg było więc ważnym punktem na mapie przez tysiąclecia. Służyło jako miejsce wiecznego spoczynku dla wielu pokoleń. Jednak w południowej części neolitycznego rowu badacze odkryli ślady ingerencji, która nie pasowała do starożytnych rytuałów. Średniowieczny tunel, który nie miał końca Podczas prac archeolodzy zauważyli owalny dół o długości około dwóch metrów przykryty dużą kamienną płytą. Początkowo sądzili, że to kolejny pradziejowy grób. Wypełnisko dołu nie kończyło się, lecz prowadziło coraz głębiej w twardy, jasny less, czyli rodzaj ziemi. Tak odkryto unikalny system podziemnych korytarzy wydrążonych ludzką ręką. Tunel ten jest niezwykle ciasny. Jego wysokość wynosi od 1 do 1,25 metra, a szerokość to zaledwie 50 do 70 centymetrów. Tunel skręcał w stronę północno-zachodnią, w głąb wzgórza, tworząc klaustrofobiczną przestrzeń. Zagadka ze wzgórza Dornberg Według archeologów ten tunel pochodzi z czasów średniowiecza. Ale co skłoniło ludzi do jego drążenia w miejscu dawnych pochówków? Wewnątrz tunelu badacze znaleźli fragmenty ceramiki, podkowę oraz szkielet lisa. Odkryto tam również cienką warstwę węgli drzewnych, co świadczy o tym, że przez krótki czas płonął tam ogień. Rytuały w tunelu Naukowcy przypuszczają, że tunel – określany przez nich mianem Erdstall – mógł służyć jako kryjówka w czasach zagrożenia lub miejsce tajemniczych obrzędów kultowych. Wybór lokalizacji był genialny w swej prostocie. Dawny neolityczny rów mógł być wciąż widoczny na powierzchni, co ułatwiało odnalezienie wejścia. Jed…

edrstall-a961748.png
width: 1575
height: 1050

Tak wyglądają najstarsze narzędzia człowieka wykonane z drewna. Do czego służyły?
type: item
date: 2026-01-28T11:08:24.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grecja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: pradzieje
description: Dwa zagadkowe narzędzia wykonane z drewna odkryli archeolodzy w Grecji. Mają 430 tysięcy lat i są to najstarsze takie zabytki na świecie. Jedno z nich miało zaledwie kilka centymetrów długości – takiego artefaktu archeolodzy jeszcze nie znali z tak odległych czasów.
encoded: W ostatnim czasie archeolodzy publikują sporo interesujących znalezisk, które zmieniają naszą wiedzę na temat umiejętności przodków człowieka współczesnego. Kilka dni temu pisaliśmy na temat najstarszego znanego z Europy narzędzia wykonanego z kości słonia. A teraz ukazała się informacja o najbardziej wiekowych (ale na całym świecie!) narzędziach wykonanych z drewna. Grecja to nie tylko świątynie Do tego znaleziska doszło w czasie wykopalisk prowadzonych w latach 2015–2019 na stanowisku archeologicznym Marathousa 1 na środkowym Peloponezie w Grecji, który słynie z zabytków kultury antycznej. Okazuje się, że rejon ten skrywa również zabytki ze znacznie wcześniejszych epok. Profesor Katerina Harvati z Centrum Ewolucji Człowieka i Paleośrodowiska Senckenberga na Uniwersytecie w Tybindze i dr Annemieke Milks z Uniwersytetu w Reading opublikowały właśnie na łamach „PNAS” sensacyjny artykuł, w którym opisały najstarsze narzędzia drewniane na świecie właśnie z Marathousa 1. To cud, że artefakty zachowały się po dziś dzień. – W przeciwieństwie do kamieni, przedmioty drewniane wymagają specjalnych warunków, aby przetrwać przez długi czas – mówi dr Milks, czołowa ekspertka w dziedzinie wczesnych narzędzi drewnianych. Najstarsze drewniane narzędzia na świecie Pierwszy z zabytków archeolożki określiły jako „wielofunkcyjny kij”. Wykonano go z drewna olszy. To artefakt o długości 81 cm, który został okorowany i oczyszczony z gałęzi poprzez rąbanie i struganie. Badacze sugerują, że służył on przede wszystkim jako kij do kopania na brzegu jeziora – prawdopodobnie w celu pozyskiwania bulw lub korzeni. Mógł być również używany jako narzędzie do zdzierania kory w celu spożycia jej jadalnej, wewnętrznej warstwy. Inna opcją zastosowania była pomoc przy oprawianiu tuszy słonia, bo przy jego szczątkach odkryto „wielofunkcyjny kij”. Na jednym z jego końców odkryto mikroskopijne uszkodzenia i zaokrąglenia świadczące o intensywnym użytkowaniu. Drugim zabytkiem jest małe, zaledwie kilkucentym…

narzedzie-968ba6b.png
width: 1688
height: 1125

Kulisy pradziejowej sztuki naskalnej. Wykonywali ją wpływowi mistrzowie
type: item
date: 2026-01-28T08:39:20.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: skandynawia
subject: sztuka
subject: szwecja
description: Ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat wykonane w Skandynawii to coś więcej niż sztuka. Archeolog ustalił, że tworzyli je wybrani mistrzowie należący do zamkniętych bractw. Miały one znaczący wpływ na społeczności zamieszkujące ten region. Co o nich wiemy?
encoded: Naukowcy od dawna badają skandynawskie ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat. Doszukują się w nich mitów i bogów. Jeden z archeologów postanowił jednak zmienić perspektywę i przyjrzeć się samym twórcom. Jego badanie odsłania świat wpływowych mistrzów, którzy kontrolowali nie tylko sztukę, ale i politykę dawnej Skandynawii. Przez ponad dwieście lat skandynawska sztuka naskalna z czasów epoki brązu (ok. 1700–500 r. p.n.e.) była w centrum debat o religii i wojnie. Badacze analizowali wyryte w skałach statki, ludzi i zwierzęta. Zapomnieli jednak o ich autorach. Tę lukę postanowił wypełnić Julián Moyano Di Carlo z Uniwersytetu w Göteborgu. Przy okazji warto wspomnieć, że w pieczęci tej uczelni widać pradziejowy motyw sztuki naskalnej. Di Carlo obronił właśnie doktorat na temat twórców takich dzieł. Analiza dzięki skanerom 3D W badaniu wykorzystano nowoczesną technologię. Archeolog użył dokumentacji 3D o wysokiej rozdzielczości paneli naskalnych z Aspeberget. Wyniki tych analiz zestawił z danymi archiwalnymi z całego regionu Bohuslän, aby lepiej zrozumieć działalność dawnych twórców sztuki naskalnej. Di Carlo zastosował zaawansowane metody statystyczne, by znaleźć wzorce w sztuce. Wyniki pokazały, że lokalizacja rytów nie była przypadkowa. Wybierano skały o konkretnych właściwościach geologicznych, często blisko wody. Kim byli twórcy sztuki naskalnej? Zdaniem archeologa skandynawska sztuka naskalna była wykonywana i zarazem kontrolowana przez mistrzów, którzy mieli działać w ramach specjalnych bractw rytualnych. Wiedza na temat ich fachu nie była dostępna dla każdego. Istniał surowy system czeladniczy. Uczniowie szkolili się pod okiem ekspertów, co ograniczało ich indywidualną kreatywność. Dlatego ta sztuka była tak konserwatywna i niezmienna przez wieki. Według Di Carlo mistrzowie byli strażnikami tradycji przodków. Dlatego bractwa, które tworzyli, nie były tylko grupami rzemieślników, ale tworzyły „sieci polityczne” na skalę całej Skandynawii. Dzięki roli pośredników m…

rock-art-8301451.png
width: 1575
height: 1050

To najstarsza taka „ostrzałka” w Europie. Archeolodzy odkryli wyjątkowe narzędzie sprzed pół miliona lat
type: item
date: 2026-01-27T10:20:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: wielka brytania
description: Najstarsze na świecie narzędzie wykonane z kości słonia odkryli archeolodzy w Wielkiej Brytanii. Służyło jako „ostrzałka” pradziejowych narzędzi kamiennych, które stępiły się w wyniku wielokrotnego użytkowania. Skąd archeolodzy to wiedzą?
encoded: Przed odkryciem z angielskiego Boxgrove dominowało przekonanie, że zaawansowana obróbka kości i kości słoniowej pojawiła się w Europie znacznie później, a starsze znaleziska budziły liczne kontrowersje. Narzędzia wykonane z kości słoni odkryto za to w Afryce w wąwozie Olduvai w Tanzanii i są datowane na 1,5 miliona lat. Chociaż znano narzędzia z kości słonia z około 22 stanowisk archeologicznych z czasów dolnego paleolitu (głównie w Europie), wiele z nich pozostawało dyskusyjnych. Głównym problemem przed znaleziskiem z Boxgrove była trudność w odróżnieniu celowej modyfikacji ludzkiej od naturalnych procesów, które zmodyfikowały kości. Z magazynu do laboratorium Ten fragment kości słonia odkryto na początku lat 90. XX wieku, ale dopiero niedawno, po dokładnym zbadaniu znalezisk z tego miejsca, rozpoznano go jako narzędzie. Naukowcy opublikowali właśnie swoje wnioski na łamach „Science Advances”. Skamieniałe narzędzie ma mniej więcej trójkątny kształt, mierzy około 11 centymetrów długości, sześć centymetrów długości i około trzech centymetrów grubości. Skąd wiadomo, że to prastare narzędzie? Naukowcy sięgnęli po dwie metody: skanowanie 3D, mikroskopię elektronową. W ten sposób przeanalizowano powierzchnię fragmentu kości. Naukowcy odkryli charakterystyczne nacięcia i ślady uderzeń, wskazujące na to, że narzędzie było używane przez jego pradziejowego właściciela. Do czego służyło prastare narzędzie? Analizy wykazały, że narzędzie to, pełniące funkcję miękkiego tłuczka, było wykorzystywane wielokrotnie do przywracania ostrości tępym narzędziom tnącym, stosowanym prawdopodobnie podczas obróbki rzeźnej zwierząt. Bezpośrednim dowodem na takie zastosowanie są liczne wgłębienia, nacięcia oraz wbite w strukturę kości drobne okruchy krzemienia. W ten sposób „odświeżano” lub wykańczano krawędzie aszelskich pięściaków. Dzięki elastyczności kości słonia, pozwalało ono na większą kontrolę podczas usuwania drobnych odłupków niż przy użyciu twardych młotków kamiennych. – To niezwykł…

narzedzie-973ee07.png
width: 1575
height: 1050

Czy pod Szczecinem odkryto pradziejowe „protomiasto”? Naukowcy mówią „sprawdzam”
type: item
date: 2026-01-20T12:30:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: pradzieje
description: Pod Szczecinem odkryto ślady ogromnej osady sprzed 7000 lat, którą badacz nazwał „protomiastem”. Jednak grupa kilkudziesięciu ekspertów ostrzega w liście otwartym, że to określenie wprowadza w błąd. Ich zdaniem mamy do czynienia z rolniczą wsią.
encoded: Aktualizacja 23 I 2026 r. - dodano odpowiedź naukowca na list otwarty Dr Marcin Dziewanowski od lat bada teren na pograniczu Mierzyna, Ostoi i Przylepu. Twierdzi on, że odkrył tam „protomiasto” pierwszych rolników, którzy przybyli z różnych regionów Europy Środkowej i Zachodniej. Osada centralna, zwana przez naukowca protomiastem, była według niego otoczona wieloma mniejszymi osiedlami. Całe skupisko tworzące swoistą aglomeracje zajmować miało 120 hektarów. Archeolodzy znaleźli tam ślady „długich domów” o imponującej długości do 40-50 metrów. Badacz postuluje, że zabudowa była gęsta i zorganizowana „kwartały”. Według niego jest „to najdalej wysunięty na północ ośrodek tego typu w Europie i zarazem jedno z najwiękzych siedlisk z wczesnego neolitu na Niżu Polskim, które zasługuje na termin: „protomiasto”, ze względu na zajmowaną powierzchnię, gęstość zabudowy, oznaki złożoności organizacji społecznej mieszkańców oraz całkowity stopień przekształcenia bardzo dużego terenu.” Naukowcy mówią „sprawdzam” i punktują Wielu archeologów uważa jednak te tezy za wprowadzające w błąd. Dlatego postanowili opublikować list otwarty, który sygnowało ponad 40 osób. Wśród osób wyrażających sprzeciw wobec terminologii i metodologii stosowanej przez dr. Marcina Dziewanowskiego znaleźli się badacze z Uniwersytetu Szczecińskiego (Katedra Archeologii), Polskiej Akademii Nauk (Instytut Archeologii i Etnologii), Muzeum Narodowego w Szczecinie (Dział Archeologii), Uniwersytetu Warszawskiego, Jagiellońskiego, Łódzkiego, Gdańskiego oraz UAM w Poznaniu oraz Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich (Oddział Zachodniopomorski). Grupę tę tworzą specjaliści o różnych stopniach i tytułach naukowych – od profesorów i doktorów habilitowanych, przez magistrów prowadzących prywatne pracownie archeologiczne, aż po studentów i doktorantów archeologii. Archeologiczny palimpsest zamiast „protomiasta” Eksperci w liście otwartym wyjaśniają, że znaleziska pod Szczecinem to raczej „palimpsest” – ślady archeo…

protomiasto-c2b1645.png
width: 1575
height: 1050

Zagadka wymarcia „hobbitów” wyjaśniona? Odpowiedź była zaklęta w stalagmitach
type: item
date: 2025-12-09T10:50:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: indonezja
subject: jaskinie
subject: ludzie pierwotni
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: zmiany klimatyczne
description: Przedstawiciele gatunku Homo floresiensis, nazywani „hobbitami”, dziesiątki tysięcy lat temu zniknęli z powierzchni Ziemi w tajemniczych okolicznościach. Archeolodzy i klimatolodzy połączyli siły, by tę zagadkę wyjaśnić. Efekt ich współpracy rzuca nowe światło na rolę klimatu w tej historii.
encoded: Naukowcy od lat zastanawiali się, dlaczego zniknął „hobbit”, czyli Homo floresiensis, wczesny gatunek człowieka. Te małe istoty zamieszkiwały jaskinię Liang Bua na indonezyjskiej wyspie Flores. Zniknęły z zapisu kopalnego około 50 000 lat temu. Dlaczego? To stanowiło zagadkę, chociaż było kilka tropów. Nowe badanie sugeruje, że to nie inni ludzie, ale dramatyczna zmiana klimatu mogła odegrać kluczową rolę w ich upadku. Aby poznać tę tajemnicę, międzynarodowy zespół badaczy, przede wszystkim z Australii i Stanów Zjednoczonych, postanowił wykorzystać do analiz nietypowe źródło. Było nim „archiwum deszczu” w postaci jaskiniowych stalagmitów. Wnioski opublikowano właśnie na łamach „Communications Earth & Environment”. Stalagmity opowiadają historię „hobbitów” Przebadane stalagmity znajdują się w jaskini Liang Luar blisko Liang Bua. Przechowują chemiczne zapisy dawnych opadów. Naukowcy zbadali w nich izotopy tlenu i magnezu do wapnia (Mg/Ca), aby sprawdzić, jaka była wilgotność w tym rejonie dziesiątki tysięcy lat temu. W ten sposób badacze odtworzyli historię klimatu sprzed 91 000 do 47 000 lat temu na tej indonezyjskiej wyspie. Wysychające rzeki i znikająca ofiara Badanie wykazało, że ekosystem wokół Liang Bua zaczął się drastycznie wysuszać mniej więcej w czasie, gdy zniknął Homo floresiensis. Od około 76 000 lat temu trwała susza. Krytyczny moment nastąpił między 61 000 a 55 000 lat temu. Wówczas średnie roczne opady deszczu spadły z około 1560 mm do 990 mm. Co gorsza, opady letnie – czyli te, które w największym stopniu zasilają rzeki – zmalały do rekordowo niskiego poziomu. Oznaczało to, że koryta rzek sezonowo wysychały, a dostęp do słodkiej wody był ograniczony. Słodka woda była kluczowa do przetrwania zarówno dla ludzi, jak i dużych zwierząt. Susza uderzyła głównie w karłowatego słonia (Stegodon florensis insularis). Te zwierzęta ważyły od 350 do 950 kg i, podobnie jak współczesne słonie, źle znosiły długotrwały brak wody. Jednocześnie były one ulubionym celem p…

hobbit-15e7538.jpg
width: 1800
height: 1200

Niedaleko Stonehenge odkryto krąg o średnicy... 2 km! Ale nie był wykonany z kamieni
type: item
date: 2025-12-02T15:16:07.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: stonehenge
subject: wielka brytania
description: W pobliżu Stonehenge archeolodzy zlokalizowali pradziejowy krąg. Jest jednak wielokrotnie większy od tej megalitycznej budowli. Jego średnica przekracza 2 kilometry! Wykonano go w zupełnie inny sposób. Dlatego dopiero teraz archeologom udało się go namierzyć. To jedno z największych odkryć ostatnich lat w brytyjskiej archeologii.
encoded: Słynne kamienne Stonehenge w Wielkiej Brytanii, które powstało 4500 lat temu, nie istniało w próżni. W pradziejach w niedalekiej odległości znajdowały się osady, ale też inne budowle i struktury, które miały znaczenie ceremonialne i kultowe. Wygląda na to, że ziemia ciągle skrywa na tym obszarze archeologiczne zagadki. Badacze z Uniwersytetu St. Andrews i Bradford poinformowali właśnie o niezwykłym odkryciu. Opublikowali je na łamach czasopisma „Internet Archaeology”. Monumentalny krąg jamowy Nowe analizy potwierdziły istnienie monumentalnej struktury w rejonie Durrington Walls. Obiekt ten leży kilka kilometrów na północ od słynnego Stonehenge. Nie jest to jednak typowy pradziejowy krąg. Składają się nań 16 olbrzymich jam. Wiele z nich mierzyło aż 10 metrów średnicy i nawet 5 metrów głębokości. Dziś są już wypełnione iłami i mułem. Jamy tworzą niemal idealny okrąg. Średnica tego koła przekracza 2 kilometry. – Umiejętności i wysiłek, jakie musiały być potrzebne nie tylko do wykopania dołów, ale także do tak precyzyjnego rozmieszczenia ich w krajobrazie, są naprawdę niesamowite. Biorąc pod uwagę, że doły są rozrzucone na tak dużym terenie, fakt, że tworzą niemal idealny okrąg, jest istotnie niezwykły – komentuje współautor badań prof. Richard Bates. Kiedy zbudowano niezwykłą strukturę? Badania naukowe, wykorzystujące geofizykę, potwierdziły, że te gigantyczne zagłębienia nie są naturalnymi lejami krasowymi, ale zostały celowo wykopane przez ludzi. Datowanie metodą optycznie stymulowanej luminescencji (OSL) jest bardzo precyzyjne. Wskazuje ono na powstanie konstrukcji w późnym neolicie, około 2480 roku p.n.e. Naukowcy doszli do wniosku, że budowa została zrealizowana w bardzo krótkim czasie i równocześnie. A do tego niezbędna musiała być koordynacja. Mniej więcej w tym samym czasie powstało kamienne Stonehenge. Funkcja monumentalnego kręgu Krąg wielkich jam nie pełnił, z naszej perspektywy, praktycznej roli. Miał wymiar związany ze sferą wierzeń. Naukowcy określili tak…

krag-e1ecfc8.jpg
width: 1575
height: 1050

„Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
type: item
date: 2025-11-25T12:50:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: architektura
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: szkocja
description: Z lotu ptaka wygląda jak olbrzymi celtycki krzyż. Tworzy go kilkadziesiąt smukłych kamieni. To jeden z najbardziej enigmatycznych zabytków archeologicznych Wielkiej Brytanii. Poznajcie Calanais w Szkocji. Warto odwiedzić to miejsce w najbliższym czasie, bo szykują się tam olbrzymie zmiany.
encoded: Najsłynniejszą megalityczną konstrukcją świata jest bez wątpienia Stonehenge w Wielkiej Brytanii. Ten krąg kamienny powstał około 2600–2500 lat p.n.e. W rzeczywistości zabytek ten tworzą dwa rzędy kręgów – ten bardziej wewnętrzy składa się z trylitów – w ten sposób określa się konstrukcje zbudowaną z trzech głazów: dwóch pionowych i trzeciego ułożonego poziomo. Jednak w czasach neolitu powstało zdecydowanie więcej podobnych konstrukcji. Słyną z nich wyspy brytyjskie. Jedną z najbardziej spektakularnych budowli tego typu jest, obok Stonehenge, Calanais na wyspie Lewis w Szkocji. Biletowane święte miejsce Do tej pory Calanais na wyspie Lewis na szkockich Hebrydach było dostępne dla zwiedzających nieodpłatnie. O miejsce to troszczy się od lat organizacja Historic Environment Scotland. Obok znajduje się centrum turystyczne, w którym można więcej dowiedzieć się o zabytku oraz niezbędna infrastruktura. Jednak te udogodnienia właśnie zamknięto. Trwa wielka przebudowa. A po niej wstęp do Calanais będzie biletowany. Jak wyjaśnia Historic Environment Scotland, wprowadzenie opłaty za wstęp wesprze długoterminową, zrównoważoną przyszłość zabytku, poprawi wrażenia zwiedzających i pomoże w ochronie dziedzictwa kulturowego na Hebrydach Zewnętrznych. Taką decyzję poprzedziły szerokie konsutacje społeczne wśród lokalnej ludności. Warto zaznaczyć, że wstęp na teren tego stanowiska archeologicznego po wprowadzonych zmianach będzie nadal darmowy dla miejscowych. Kiedy będzie wprowadzona opłata? Na stronie zabytku widnieje informacja o że zamknięcie centrum dla zwiedzających przewidziano do 2026 roku. Może to oznaczać, że nadal jest trochę czasu na bezpłatną wizytę. Calanais – „Stonehenge północy” Co prawda Calanais jest mniejsze od Stonehenge, to jednak robi spore wrażenie. Należy podkreślić, że powstało kilkaset lat przed brytyjskim kręgiem kamiennym, a poza tym w bardziej odosobnionym miejscu – na wyspie Lewis na północno-zachodnich krańcach Europy. Budowla powstała stopniowo: I faza…

calanais-65c3a4f.jpg
width: 5184
height: 3456

Tajemnicza rzeźba kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat – czy to pierwsza „Leda”?
type: item
date: 2025-11-20T09:04:44.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: izrael
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Na stanowisku archeologicznym w północnym Izraelu naukowcy odkryli maleńką figurę przedstawiającą kobietę z ptakiem na plecach. Badacze twierdzą, że to prawdopodobnie jeden z najstarszych dowodów przedstawiających pradawny system wierzeń.
encoded: Leda z łabędziem to jeden z popularniejszych motywów w sztuce. Dzieła te znane są jeszcze z czasów antycznej Grecji np. w postaci rzeźb, mozaik lub fresków. Przedstawiają córkę Testiosa i Leukipe, żony króla Sparty Tyndareosa. Według legendy zakochał się w niej sam Zeus, który, by zdobyć jej serce, zamienił się w łabędzia, aby uwieść ją swym pięknem. Owocem tej miłości były cztery jaja, z których na świat przyszło czworo dzieci: Kastor, Polluks, Helena i Klitajmestra. Figurka kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat To jednak tylko jeden z wielu motywów, które przedstawiają kobietę ze zwierzęciem. Znane są przecież także inne przedstawienia, nie mówiąc o najpopularniejszym, czyli Ewie wraz z wężem czy bogini Isztar, która często występowała razem z lwem. Wizerunki te najczęściej miały odniesienie do sfery sacrum i każdy z nich reprezentował inne wierzenia, tradycje, czy przesądy, w zależności od kultur i cywilizacji, w których powstawały. Teraz archeolodzy w Izraelu odkryli kolejne dzieło, które może przedstawiać animistyczny kult. Na stanowisku Nahal Ein Gev II, które znajduje się ok. 2 kilometrów na wschód od Jeziora Galilejskiego na północy kraju, badacze odnaleźli małą figurkę kobiety z ptakiem na plecach. Naukowcy twierdzą, że nie jest to jednak łabędź, lecz gęś. I jest to akt intymnej interakcji. Rzadki dowód animistycznych wierzeń „Paleolityczne przedstawienia interakcji między ludźmi a zwierzętami są rzadkie, a w kontekstach górnego paleolitu odnotowano jedynie kilka malowanych lub rytych przykładów, głównie z Europy” – napisali w badaniu, które zostało opublikowane na łamach czasopisma „PNAS”. „Takie sceny, przedstawiające rzeczywiste lub wyobrażone interakcje, mają ogromne znaczenie dla zrozumienia dawnych wierzeń, począwszy od sposobu, w jaki ludzie postrzegali swoją relację ze środowiskiem i istotami nieludzkimi” – dodają badacze. Figurkę wykonano z wypalanej gliny między 15 a 11,5 tysiąca lat temu. Badacze twierdzą, że jej autorem był ktoś należący do kultury…

kobieta-z-gesia-a331835.jpg
width: 2120
height: 1887

Kiedy doszło do pierwszego pocałunku? Naukowcy wskazują na bardzo odległą epokę
type: item
date: 2025-11-19T11:40:16.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: neandertalczycy
subject: pradzieje
description: Całowanie wyewoluowało u wspólnego przodka ludzi i innych dużych małp około 21 milionów lat temu – ustalił zespół brytyjskich naukowców. Ta przyjemna czynność była praktykowana również później, u krewnych człowieka – neandertalczyków. Co było powodem pierwszego pocałunku?
encoded: Do dzisiaj naukowcy spierają się o to, dlaczego ludzie się całują. Wygląda na to, że nasze instynkty sięgają dawnych zachowań pielęgnacyjnych wśród małp człekokształtnych. Czynność zbliżona do całowania mogła być początkowo sposobem na sprawdzenie stanu zdrowia partnera i wzmacnianie więzi w grupie. Teraz grupa naukowców z Uniwersytetu Oxfordzkiego wzięła sobie za cel zrekonstruowanie historii ewolucyjnej całowania i próbę ustalenia, kiedy całowanie pojawiło się w linii rodowej naczelnych. Badacze przyjęli szeroką ewolucyjną perspektywę. Wyniki opublikowali na łamach „Evolution and Human Behavior”. Badanie ulotnego całowania. Jak to się robi? Naukowcy przeprowadzili pierwszą próbę rekonstrukcji ewolucyjnej historii całowania za pomocą podejścia międzygatunkowego. Zaczęli od zdefiniowania „całowania”. Jest to nieagresywny kontakt usta-usta, który nie wiązał się z przekazywaniem jedzenia. Następnie naukowcy zebrali dane na temat zaobserwowanego całowania u współczesnych dużych małp, w tym szympansów i bonobo. Następnie zastosowano analizę filogenetyczną (opartą na drzewie rodowym naczelnych), traktując całowanie jako „cechę”. W tej analizie nie badano fizycznych szczątków. Użyto modelowania statystycznego, aby wyciągnąć wnioski na temat cech, które się nie są w stanie przetrwać do naszych czasów, a więc takich jak zachowanie. Badacze potraktowali całowanie jako cechę (jak np. kolor sierści) i nanosili ją na drzewo rodowe naczelnych. Pewność wyniku ma zapewniać to, że model symulacji uruchomiono aż 10 milionów razy, aby uzyskać bardzo pewne szacunki statystyczne. – Po raz pierwszy ktoś przyjął szerokie ewolucyjne spojrzenie na całowanie się. Nasze odkrycia uzupełniają rosnący dorobek naukowy, podkreślający niezwykłą różnorodność zachowań seksualnych naszych kuzynów naczelnych – komentuje dr Matilda Brindle, główna autorka i biolożka ewolucyjna z Wydziału Biologii Uniwersytetu Oksfordzkiego. Pierwszy pocałunek wytropiony Na podstawie uzyskanych wyników naukowcy stwierdz…

kissing-b9d1192.jpg
width: 3888
height: 2592

Łowcy i zbieracze stworzyli gigantyczne kopce. „Przenieśli tyle ziemi co 140 tys. wywrotek”
type: item
date: 2025-10-28T14:37:11.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka północna
subject: archeologia
subject: architektura
subject: pradzieje
description: Nie tylko ludzie trudniący się rolnictwem i na stałe mieszkający w domostwach wznosili w pradziejach wielkie budowle. W Poverty Point 3500 lat temu łowcy i zbieracze usypali gigantyczne kopce ziemne. Było to miejsce kultu i spotkań. Teraz archeolodzy wysnuli hipotezę, jak to miejsce powstało.
encoded: Poverty Point jest kompleksem monumentalnych konstrukcji ziemnych położonym w amerykańskim stanie Luizjana. Znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Od lat miejsce to jest przedmiotem sporów i analiz badaczy przeszłości. Bo niezbyt pasuje do stereotypowej, linearnej wizji dziejów człowieka. Podobnie jak słynne Göbeklitepe. Dlaczego? Bo tak wielkie konstrukcje według powszechnej wiedzy miały wznosić społeczności rolnicze i osiadłe. A w tych dwóch przypadkach jest inaczej. Nowe badania słynnego stanowiska Zespół badaczy z Washington University w St. Louis opublikował właśnie wyniki nowych badań Poverty Point na łamach „Southeastern Archaeology”. Na ich potrzeby wykonano niewielkie wykopaliska. Przeprowadzono też analizy radiowęglowe pobliskich stanowisk archeologicznych, aby umieścić Poverty Point w odpowiednim kontekście – sprawdzić, czy było równoczasowe. Archeolodzy zastosowali też metody znane z etnologii. Przeprowadzili rozmowy z lokalnymi przedstawicielami rdzennych społeczności. – Ostrożnie rzecz biorąc [budowniczowie – przyp. red.], przenieśli 140 000 wywrotek ziemi, bez użycia koni i kół. To była niesamowicie ciężka praca. Najważniejsze pytanie brzmi: dlaczego? Jaka była ich motywacja? – zastanwiał się jeden z autorów nowego artykułu prof. Tristram R. Kidder. Kto i po co wzniósł wielkie budowle ziemne? Do tej pory wśród naukowców przeważał pogląd, że budowa Poverty Point wymagała wysoce złożonego, hierarchicznego społeczeństwa pod kierunkiem wodza lub wodzów. Były to zatem „pomniki” klasy rządzącej. Autorzy nowego badania, dr Seth B. Grooms i prof. Tristram R. Kidder, uważają jednak, że te kopce były raczej efektem wieloletniej współpracy społeczności egalitarnych łowców i zbieraczy, a zatem pozbawionych wodzów. Zatem budowa monumentów była wspólnym wysiłkiem podjętym w celu zyskania łaski u nieprzewidywalnego wszechświata – bo jedną z funkcji tego miejsca było jego przeznaczenie kultowe. – Uważamy, że mieszkańcy Poverty Point wznieśli kopce, odp…

poverty-point-e8aabe0.jpg
width: 2813
height: 1875

Pożary w pradziejowej Europie nie były przypadkiem. Oto, kto za nimi stał
type: item
date: 2025-10-24T13:17:47.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: archeologia
subject: epoka lodowcowa
subject: neandertalczycy
subject: paleolit
subject: pradzieje
description: Już ponad 100 tys. lat temu pradawni ludzie odcisnęli piętno na europejskiej przyrodzie. Dzięki symulacjom komputerowym i analizie pyłków naukowcy odtworzyli skalę tych zmian. Wyniki są zaskakujące: udział człowieka w kształtowaniu krajobrazów był silniejszy, niż sądzono.
encoded: Ludzie zaczęli uprawiać rolę i hodować zwierzęta w Środkowej Europie jakieś 7 tysięcy lat temu. Pojawiły się pierwsze chaty i większe budowle. Czy to oznacza, że wcześniej wielkie obszary Starego Kontynentu były nietknięte ręką człowieka? Z najnowszych badań wynika, że zmiany w ekosystemie spowodowane ręką człowieka były widoczne już nawet ponad 100 tys. lat temu. Odpowiedzialny za nie był krewny człowieka współczesnego, neandertalczyk. Pradziejowe krajobrazy pod lupą naukowców Korzystając z zaawansowanych symulacji komputerowych, międzynarodowy zespół badawczy zbadał, jak ludzie wpłynęli na roślinność Europy w ciągu dwóch ciepłych okresów w przeszłości. Pierwszym z nich był ostatni interglacjał (cieplejszy okres między zlodowaceniami), około 125 000–116 000 lat temu, kiedy neandertalczycy byli jedynymi ludźmi w Europie. Drugim okresem jest okres tuż po ostatniej epoce lodowcowej, wczesny holocen, 12 000–8 000 lat temu. Wówczas w Europie mieszkali ludzie współcześni. Do badań wykorzystano też dane dotyczące pyłków roślin. Są one uzyskiwane w długich rur, wbijanych w tereny podmokłe czy jeziora. Z analizy uzyskanych w ten sposób rdzeni można dowiedzieć się, jakie rośliny rosły w okolicy tysiące lat temu. Można też pośrednio wywnioskować, czy dochodziło to pożarów i wypalania. Artykuł na ten temat napisali na łamach czasopisma „PLOS One” eksperci z dziedziny archeologii, geologii i ekologii. Kreatorzy krajobrazu sprzed tysiącleci? Co udało się ustalić? Wniosek jest jasny: zarówno neandertalczycy, jak i późniejsi mezolityczni łowcy-zbieracze wywarli silny wpływ na wzorce roślinności w Europie – na długo przed pojawieniem się rolnictwa. – Badanie ukazuje przeszłość z zupełnie innej perspektywy – mówi prof. Jens-Christian Svenning, profesor biologii na Uniwersytecie w Aarhus. – Stało się dla nas jasne, że same zmiany klimatu, działalność dużych zwierząt roślinożernych i naturalne pożary nie mogą wyjaśnić wyników danych dotyczących pyłków. Uwzględnienie człowieka w tym ró…

shutterstock1595983537-9901cb8.jpg
width: 5120
height: 2880

Archeolodzy odkryli w Jordanii nietypowe centrum kultowe. Jest 1000 lat starsze od piramid
type: item
date: 2025-10-20T09:46:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: jordania
subject: pradzieje
description: Około 5500 lat temu ludzie przybywali w to miejsce, aby brać udział w ceremoniach i pogrzebach. Odbywały się one nie tylko wśród megalitów, ale też w zagadkowych kamiennych budowlach na szczycie wzgórza. Poznajcie zagadki, które odkryli właśnie archeolodzy w Murayghat w Jordanii.
encoded: Megality, czyli konstrukcje przede wszystkim o przeznaczeniu grobowym, powstawały w różnych częściach świata i w różnych okresach. Do tych najbardziej znanych należy Stonehenge w Wielkiej Brytanii, czy Göbeklitepe w Turcji. Teraz naukowcy donoszą o nowych badaniach na stanowisku archeologicznym Murayghat w Jordanii. Odkryto tam dziesiątki zagadkowych konstrukcji kamiennych. Część z nich znana była już sto lat temu, ale dzięki nowemu projektowi udało się odpowiedzieć na pytanie, jaka była ich funkcja. Jakie budowle udało się odkryć? Badaczka z Uniwersytetu Kopenhaskiego, prof. Susanne Kerner, podsumowała właśnie szeroko zakrojone badania stanowiska Murayghat. Opublikowała je na łamach czasopisma „Levant”. Udało jej się znaleźć następujące konstrukcje: Pola dolmenów, czyli megalitycznych grobowców. Zarejestrowano pozostałości ponad 95 dolmenów, które otaczają centralne wzniesienie. Są to budowle składające się z dwóch kamieni przykrytych blokiem, który na nich spoczywa. Pojedyncze stojące kamienie – megality; najwyższy ma 2,4 m wysokości. Zarysy budowli wzniesionych na planie owalu, podkowy lub prostokąta o średnicy nawet 18 m. Co się tutaj działo? – Zamiast dużych osad z mniejszymi kaplicami założonymi w okresie chalkolitu, nasze wykopaliska w Murayghat z wczesnej epoki brązu ukazują skupiska dolmenów (kamiennych grobowców), stojących kamieni i dużych budowli megalitycznych. Wskazują one na to, że miały tam miejsca rytualne zgromadzenia i pochówki – opowiada kierowniczka projektu prof. Susanne Kerner. To stanowisko archeologiczne rozwinęło się po upadku kultury chalkolitycznej (ok. 4500–3500 p.n.e.), okresu znanego z bogatych tradycji symbolicznych, miedzianych artefaktów i małych świątyń kultowych. Naukowcy uważają, że zmiany klimatyczne i niepokoje społeczne mogły doprowadzić do upadku kultury, w odpowiedzi na co grupy z wczesnej epoki brązu zaczęły tworzyć „nowe formy ekspresji rytualnej”. Centrum kultowe czy coś więcej? Archeolodzy udokumentowali w Murayghat pona…

area-1-overview7199-cropped--3777210.jpg
width: 3508
height: 2012

Tak wygląda nowoczesna archeologia. Göbeklitepe ujawnia sekrety bez kopania
type: item
date: 2025-10-16T05:55:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: architektura
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: turcja
description: Słynne stanowisko archeologiczne w Göbeklitepe w Turcji znów zaskakuje. Archeolodzy odkryli pod ziemią kolejne „świątynie”, ale też otaczające je domy mieszkalne. A wszystko to bez wbijania łopaty w ziemię, dzięki metodom geofizycznym.
encoded: Göbeklitepe we wschodniej Turcji jest jednym z najbardziej znanych pradziejowych zabytków na świecie. Zasłynęło monumentalnymi kamiennymi budowlami w postaci kilkumetrowych filarów ułożonych na planie owalu. Konstrukcje wznoszono między 9600 a 8000 r. p.n.e. Dlatego uważane są za jedne z najstarszych megalitycznych budowli świata. Wielu pseudonaukowców uznało, że wykonała je jakaś zaginiona cywilizacja. Badania w tym miejscu ciągle trwają, chociaż naukowcy stosują teraz inne metody. Nie tylko wykopaliska Archeolodzy coraz częściej sięgają po różnego rodzaju cyfrowe i nieinwazyjne narzędzia. Umożliwiają one poznanie naszej przeszłości bez prowadzenia wykopalisk. A te są niszczące – oznacza to, że nie da się odtworzyć przekopanych warstw ziemi. Dlatego coraz częściej wykonuje się wykopaliska tylko w ograniczonym zakresie. Bo w przyszłości archeolodzy mogą mieć jeszcze lepsze metody badawcze i warto coś dla nich zostawić. Tak też jest w przypadku badań Göbeklitepe. W ubiegłorocznej rozmowie z National Geographic Polska szef projektu naukowego w tym miejscu prof. Necmi Karul stwierdził, że jego zespół próbuje wykorzystać wszystkie nowe metody analityczne. – Archeologia, podobnie jak inne nauki, zmienia się i używamy coraz innych metod. Musimy być ostrożni. Trudno jest porównać badania archeologiczne sprzed 100 lat z dzisiejszymi. Badania prowadzi się coraz wolniej. Wykopaliska możemy przeprowadzić tylko raz – wyjaśnił naukowiec. Podziemne zagadki Göbeklitepe W ostatnich miesiącach naukowcy przyjrzeli się Göbeklitepe z pomocą LiDAR-u, georadaru i innych metod nieinwazyjnych. Okazało się, że okrągłych założeń wykonanych z megalitów jest więcej, o czym donosi serwis Turkiye Today. Ale obok nich znajdują się prostokątne w planie budowle, które interpretowane są jako domy mieszkalne. Oznacza to, że Göbeklitepe – wbrew twierdzeniom fantastów – nie było tylko centrum ceremonialnym, ale po prostu osadą, w obrębie której mieszkali zwykli ludzie. Nowo odkryte budowle znajdują się…

shutterstock2665935783-94a9a7e.jpg
width: 7952
height: 5304

Hipopotamy w Europie? Żyły w niej dłużej, niż do tej pory sądzono
type: item
date: 2025-10-15T10:57:02.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: epoka lodowcowa
subject: europa
subject: hipopotam
subject: pradzieje
description: Hipopotamy wcale nie wyginęły w Europie wraz z rozpoczęciem się ostatniego zlodowacenia 115 tysięcy lat temu. Przetrwały aż do czasów, w których pojawił się człowiek współczesny. Czy to on przyczynił się do ich zagłady?
encoded: Naukowcy twierdzili, że hipopotamy pospolite (Hippopotamus amphibius) są zwierzętami, które nie są w stanie wytrzymać niskich temperatur. Dlatego też były one uznawane za kluczowy wskaźnik klimatu umiarkowanego. Przez dziesięciolecia badacze zakładali, że gatunek ten całkowicie wymarł w Europie Środkowej, gdy tylko zaczęło się ostatnie zlodowacenie (tzw. zlodowacenie Wisły), około 115 tysięcy lat temu. Jednak dokładny moment ich wyginięcia oraz to, jak blisko były spokrewnione ze swoimi współczesnymi kuzynami w Afryce, pozostawało zagadką. W zupełnie nowym świetle to zagadnienie zaprezentowali badacze w artykule na łamach czasopisma „Current Biology”. Okazuje się, że te masywne ssaki znacznie dłużej walczyły o przetrwanie na kontynencie, niż ktokolwiek sądził. Kości w laboratorium sporo zdradzają W ramach badania zastosowano zintegrowane podejście. Łączyło nowoczesną paleogenomikę (analizę kopalnego DNA) ze szczegółowym datowaniem. W laboratorium przebadano kilkanaście próbek zębów i kości hipopotamów pozyskanych z różnych stanowisk archeologicznych w Nadrenii-Palatynacie i z Hesji w Niemczech. Wiek określono z pomocą datowania radiowęglowego. Okazało się, że zwierzęta te przechadzały się po tej części Europy aż do około 31 tysięcy lat temu, co oznacza, że przetrwały dużą część ostatniego zlodowacenia. Równie ciekawe informacje pozyskano w czasie analizy DNA. Sekwencjonowanie paleogenomu europejskich hipopotamów wykazało, że były one ściśle powiązane genetycznie ze współczesnymi hipopotamami afrykańskimi, których następcy żyją dziś w strefie subsaharyjskiej. Niewiele było hipopotamów w Europie dziesiątki tysięcy lat temu. Świadczy o tym ich niska różnorodność genetyczna. Była to więc grupa mała i izolowana. Co ciekawe, w tym samych warstwach, w których odkryto kości hipopotamów były też szczątki typowych zwierząt zimnolubnych, takich jak mamuty włochate i nosorożce włochate. Sugeruje to, że gatunki te albo współwystępowały, albo na przemian zasiedlały region w krótk…

shutterstock2621994489-41a5f8c.jpg
width: 6685
height: 4457

Rzym to nie tylko cesarze. Odkrycie „prarzeźni” sprzed 400 tysięcy lat
type: item
date: 2025-10-14T09:40:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: rzym
subject: słonie
subject: włochy
description: Niepozorne miejsce w Rzymie skrywało prawdziwą archeologiczną petardę. Stanowisko Casal Lumbroso ujawniło dowody na to, że już 400 tysięcy lat temu ludzie wytwarzali narzędzia z kości słonia. To nie tylko znalezisko – to opowieść o sprycie i chęci przetrwania pradawnych społeczności.
encoded: Odkrycie stanowiska archeologicznego Casal Lumbroso, zlokalizowanego w północno-zachodnim części Rzymu w środkowych Włoszech, było zupełnie przypadkowe. Wieczne Miasto kojarzymy z reguły z Cesarstwem Rzymskim i słynnymi cesarzami. Tu jednak mamy do czynienia z czymś zupełnie innym. W 2017 roku w trakcie prac budowlanych koparka natrafiła na fragment ciosu słonia. Na miejscu natychmiast pojawili się archeolodzy, którzy działali tam przez kilka lat. Rzeźnia sprzed setek tysięcy lat Szeroko zakrojone wykopaliska ujawniły ponad 300 szczątków szkieletu jednego słonia (Palaeoloxodon antiquus) z prostymi ciosami. Obok niego znajdowało się pół tysiąca kamiennych narzędzi. Zdaniem naukowców była to „rzeźnia” sprzed 400 tysięcy lat. To, jak wyglądała naukowcy opisali na łamach „PLOS One”. Cześć kości nosi ślady świeżych złamań, powstałych wkrótce po śmierci zwierzęcia. Brak widocznych śladów nacięć na kościach wskazuje na to, że do rozbioru tkanek miękkich ludzie używali małych narzędzi. A zatem większość kamiennych narzędzi na tym stanowisku archeologicznym ma rozmiar mniejszy niż 30 mm, prawdopodobnie ze względu na niewielką dostępność dużych kamieni. Natknięto się też na kilka kości słonia obrobionych w ten sposób, by mogły być używane jako narzędzia. Z analiz izotopowych szkliwa zęba słonia wynika, że środowisko, w którym żył ten zwierz, było idealne dla takich wielkich osobników – rosło tam sporo drzew i panowała dość wysoka wilgotność. Słoń – supersurowiec dla ludzi sprzed 400 tysięcy lat Głównym celem badań było poszerzenie wiedzy na temat strategii przetrwania oraz sposobów pozyskiwania i eksploatacji dużych zwierząt przez populacje przedneandertalskie. Być może polującym był tzw. człowiek heidelberski. Ustalono, że stanowisko archeologiczne Casal Lumbroso nie było miejscem długotrwałego obozowania. Ludzie przebywali tu krótko, tylko w czasie obróbki tuszy słonia. Archeolodzy twierdzą, że słoń służył nie tylko jako źródło pożywienia, ale – co równie ważne – jako źródł…

Kabang-22b3835.jpg
width: 1913
height: 1275

Odkryto nieznaną barwę epoki lodowcowej. „Głęboka wiedza na temat pigmentów”
type: item
date: 2025-09-30T06:49:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: europa
subject: kolory
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: sztuka
description: Ludzie zdobili ciała i barwili odzienie na niebiesko już nawet 13 tysięcy lat temu. Zastosowanie pigmentu o takiej barwie w Europie epoki lodowcowej jest dla archeologów zaskoczeniem. Podważa dotychczasowe przekonanie o ograniczonej palecie barw paleolitu. W jakim celu stosowano ten pigment?
encoded: Europejska epoka lodowcowa kojarzona jest często ze sztuką naskalną we Francji i Hiszpanii. To stamtąd znane są słynne jaskinie z przepięknymi przedstawieniami dzikiej zwierzyny. Wiele z nich wykonano z pomocą ochry – mineralnego pigmentu o barwie czerwonej, brązowej i żółtawej. Popularny był też czarny kolor. Naukowcy długo sądzili, że wcześni europejscy osadnicy nie znali szerszej palety barw. Przez wiele tysiącleci miano wykorzystywać tylko takie odcienie. Tymczasem archeolodzy dokonali ciekawego odkrycia na terenie kraju związkowego Hesja w Niemczech. Zagadkowy artefakt Ten tajemniczy zabytek znaleziono kilka dekad temu na paleolitycznym stanowisku archeologicznym sprzed 13 tysięcy lat w Mühlheim-Dietesheim w Niemczech. To obrobiony kamień, który ma miseczkowate wklęśnięcie. Badacze długo uważali, że był to rodzaj lampki – we wklęśnięciu mógł znajdować się łój, do którego wsadzono prosty knot. Uwadze badaczy nie uszły niewielkie niebieskie przebarwienia. Eksperci postanowili się im dokładnie przyjrzeć z pomocą specjalistycznego sprzętu – zaawansowanego mikroskopu i fluorescencji rentgenowskiej (XRF), która umożliwia określenie składu mineralnego. Ledwie widoczne ślady okazały się być pozostałościami po mineralnym pigmencie – azurycie. – To podważa naszą wiedzę na temat stosowania pigmentów w paleolicie – mówi główna autorka badania, dr Izzy Wisher z Uniwersytetu w Aarhus. „Głęboka wiedza” pradawnych ludzi Do tej pory naukowcy uważali, że artyści paleolitu używali głównie czerwonych i czarnych pigmentów – w sztuce tego okresu nie występują żadne inne kolory. Uważano, że wynikało to z braku niebieskich minerałów lub ich ograniczonej atrakcyjności wizualnej. Nowe odkrycie sugeruje, że niebieskie pigmenty mineralne mogły być używane do ozdabiania ciała lub barwienia tkanin – czynności, które pozostawiają niewiele śladów archeologicznych. – Obecność azurytu dowodzi, że ludzie paleolitu posiadali głęboką wiedzę na temat pigmentów mineralnych i mieli dostęp do znacznie…

niebieski-0f7aaf2.jpg
width: 8254
height: 5502

Archeolodzy odkryli prastary zakład „jubilerski”. Ma co najmniej 42 tysiące lat
type: item
date: 2025-09-24T12:37:48.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: francja
subject: homo sapiens
subject: neandertalczycy
subject: ozdoby
subject: pradzieje
description: Dziesiątki obrobionych muszli morskich odkryli archeolodzy we Francji. Znajdowały się pod zawalonym schroniskiem skalnym. Był to jeden z najstarszych w tej części kontynentu „zakładów jubilerskich”. Produkty sprowadzano tu z odległości nawet 100 km.
encoded: Najstarszą epokę w dziejach człowieka określa się mianem „kamienia”, ale jest to dość mylące. Archeolodzy mają dowody na to, że pierwsze przedmioty używane przez człowieka były tak naprawdę wykonane z surowców organicznych, w tym z drewna. Oprócz drewna na szeroką skalę korzystano z innych dobrodziejstw natury – skóry zwierząt służyły za ubranie, a ich zęby bądź pancerze – były ówczesną biżuterią. Ostatnio pisaliśmy o elementach chrząszczy, które pełniły role błyskotek 2500 lat temu. Elegancja w czasach zlodowacenia Jednak potrzeba otaczania się estetycznymi przedmiotami sięga zdecydowanie głębiej, niż by się nam wydawało. Najstarsze ozdoby wykonane z muszli pochodzą z Afryki i mają nawet 70–80 tysięcy lat. Teraz grupa badaczy z kilku krajów pod kierunkiem ekspertów z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) poinformowała na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) o zlokalizowaniu jednego z najstarszych w Europie „warsztatów”, w których wykonywano biżuterię z morskich muszli. Elegancja sprzed 42 tysięcy lat W pozostałościach po zawalonym schronisku skalnym La Roche-à-Pierrot w Saint-Césaire (Charente-Maritime) w Nowej Akwitanii we Francji natknęli się na skupisko w postaci dziesiątków perforowanych muszli. Należały do pobrzeżki tępoustej i pospolitej. Znaleziono je w warstwach, które mają co najmniej 42 tysiące lat i są związane z kulturą szapelperońską. Wśród innych pozostałości znalezionych na tym stanowisku archeologicznym znajdują się typowe narzędzia neandertalskie oraz szczątki żubrów i koni, co podkreśla różnorodność i złożoność ówczesnych zajęć człowieka. Jednak autorzy artykułu nie dają jasnej odpowiedzi, kto obrabiał muszle – czy człowiek współczesny, czy raczej neandertalczyk. Jednak w ich ocenie to odkrycie sugeruje, że przybycie Homo sapiens do Europy w tym okresie przyczyniło się do powstania i różnorodności tej kultury. Szerokie kontakty łowców i zbieraczy Analizy wykazały, że muszle te pochodziły z wyb…

image-1-7fd14c5.jpg
width: 1386
height: 855

Od Światowida po Babę Jagę. Najstarsze wierzenia Słowian fascynują do dziś
type: item
date: 2025-09-24T11:00:26.000Z
subject: Historia
subject: archeologia
subject: Kultura
subject: ludzie
subject: plemiona
subject: pradzieje
subject: religie
subject: słowianie
subject: wierzenia
subject: Wolny czas
description: Dawni Słowianie żyli w świecie pełnym duchów i ukrytych mocy. Wierzyli w opiekuńcze bóstwa, rusałki i mściwą Babę Jagę. Ich codzienność nierozerwalnie łączyła się z rytmem przyrody i potęgą drzew.
encoded: W tym artykule: Kult drzew i lasu Duch pól i wód Baba Jaga w wierzeniach Słowian Rytuały pogrzebowe Słowian Bogowie Słowian W pierwszych społecznościach słowiańskich obecność duchów przenikała wszystkie aspekty codzienności, a ich cześć naznaczała głęboko ludzkie życie. Zanim chrześcijaństwo zapuściło korzenie w świecie słowiańskim, rozwijały się mity, wierzenia i formy religijności związane z naturą, cyklem pór roku i życia, śmiercią i upamiętnianiem zmarłych, które pod różnymi postaciami wykazywały długą żywotność. Można zatem odtworzyć różne płaszczyzny w wierzeniach i kulcie pierwszych Słowian. Kult drzew i lasu Przede wszystkim należy zauważyć głęboką więź świata słowiańskiego z lasem i drzewami. Słowianin wierzył w istnienie duchów lasu i praktykował „kult drzew”. Od ducha lasu zależało owocne polowanie czy bezpieczeństwo bydła. W lasach, które do dziś bujnie porastają niektóre regiony świata słowiańskiego, rządził duch lasu. Słowiańskie ludy uznawały go zazwyczaj za dobrego ducha, władcę i strażnika lasu, który ustala jego współistnienie i relacje z ludźmi. W czasach historycznych przypisano mu jednak wrogość wobec człowieka i nadano mu złośliwe oblicze. Z przewodnika podróżnych mógł stać się tym, który sprowadza ich na złą drogę, a nawet jest porywaczem i ludożercą. W tych przypadkach przyjmuje on niemal diabelski charakter. Staje się bohaterem złowróżbnych spotkań, kończących się nieraz śmiercią dla tych, którzy napotkają go na swojej drodze. Duch pól i wód Podobne do ducha lasu są duch pól oraz duch wód. Duch wód może przybierać postać kobiety – rusałki – odpowiedniczki nimfy, która może pojawiać się na brzegu rzek i jezior oraz w lasach i na polach. W takiej formie postać ta została spopularyzowana przez dramat „Rusałka” Aleksandra Puszkina. Odmienna była natura ducha dendrycznego. Drzewo postrzegano w sposób antropomorficzny. Często wiązało się ono z losem osoby lub wynikiem jej przemiany. Mogło nawet przyjąć zadanie ochrony rodziny czy wspólnoty. Jeszcz…

Wierzenia-Slowian-d464a7b.jpg
width: 2160
height: 1440

Kurhan, który był również twierdzą. Niezwykłe odkrycie na Wzgórzu Kaplicznym
type: item
date: 2025-09-22T12:46:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: neolit
subject: niemcy
subject: pradzieje
description: Artefakty z jadeitu i ceremonialne topory odkryli archeolodzy wewnątrz monumentalnego kurhanu w Kapellenberg w niemieckiej Hesji. Budowla pochodzi sprzed 6 tysięcy lat. To nie tylko świadectwo istnienia elit. Kurhan pełnił też funkcję… obronną.
encoded: Kapellenberg (z niem. Wzgórze Kapliczne) jest celem prac archeologów od wielu lat. To stanowisko archeologiczne położone w pobliżu Hofheim am Taunus nie przestaje zadziwiać naukowców. To tutaj znajdowała się jedna z największych osad z czasów kultury michelsberskiej (4200–3500 p.n.e.). Był to ogromny kompleks o powierzchni 45 ha na który składała się zarówno osada, jak i nekropola. Do dziś, po 6000 lat, widoczne są nawet dawne wały obronne. „To Pompeje z epoki kamienia” – piszą nieskromnie niemieccy badacze na stronie internetowej projektu badawczego. Kurhan to centrum świata Niektórzy naukowcy interpretują kurhany jako mityczne prapagórki. Według wierzeń pradawnych ludów to miało być miejsce, w którym powstał świat. Nie wiemy, czy tak było w przypadku społeczności z Kapellenberg. Archeolodzy przypuszczają jednak, że osada powstała nieopodal monumentalnego kurhanu. Ten grobowiec usypany z ziemi jest celem badań niemieckich archeologów z Centrum Archeologii im. Leibniza (LEIZA) i Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji. Właśnie podsumowali kolejny sezon badawczy. Niebosiężny kurhan Nie jest jasne, jak duży był kurhan. Ale wykop archeologiczny, który próbuje uchwycić jego zasięg ma już 35 metrów długości. To obrazuje jego skalę. Z najnowszych wykopalisk wynika, że technologia budowy kopca była bardziej złożona, niż do tej pory sądzono. Niestety, komora grobowca została zniszczona, stało się to zapewne w XIX wieku w czasie prac leśnych. Mimo to w czasie niedawnych prac udało się odkryć kilka ciekawych zabytków. Są to topory z jadeitu i amfibolitu. Jadeit kojarzony jest najczęściej z cywilizacjami Ameryki Środkowej, na przykład z Majami, dla których ten minerał odgrywał ważną rolę w rytuałach. Znalezienie tego typu przedmiotów – zdaniem archeologów – świadczy o tym, że w kurhanie pochowano członków lokalnej elity. Skomplikowane losy Wzgórza Kaplicznego Badacze sądzą, że społeczności rolnicze przybyły na Kapellenberg z obszarów dzisiejszej Francji. Około 4000 lat p.…

bild1772-b2f7b20.jpg
width: 4032
height: 3024

Egipt nie był pierwszy. Najstarsze mumie świata to wynalazek z Azji
type: item
date: 2025-09-17T11:05:57.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: chiny
subject: mumia
subject: pradzieje
subject: śmierć
description: Ludzie zaczęli mumifikować swoich zmarłych już ponad 10 tysięcy lat temu. Dowody na taką praktykę pochodzą z kilku azjatyckich krajów, w tym Chin, Japonii czy Filipin. Proces mumifikacji był zdecydowanie inny niż w starożytnym Egipcie. Dla nas może być szokujący.
encoded: Ta informacja może być sporym zaskoczeniem. Za „ojczyznę” mumifikacji w powszechnym przekonaniu uważa się cywilizację egipską. Tam pierwsze mumie składano do grobów już ponad 5 tys. lat temu. Okazuje się jednak, że znajomość mumifikacji nad Nilem pojawiła się zdecydowanie później niż w Azji. Dowody na to zebrał zespół pod kierunkiem dr Hsiao-chun Hung, badaczki z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „PNAS”. Najstarsze mumie były… wędzone Najstarsze na świecie, azjatyckie mumie przygotowywano w bardzo specyficzny sposób. Zajmowały się tym pradziejowe społeczności łowców-zbieraczy w Chinach i Azji Południowo-Wschodniej. Najpierw ściśle obwiązywano i ściskano ciała zmarłych. Następnie były zawieszane nad ogniem na dłuższy czas. – Ten rodzaj suszenia dymem jest jak dotąd najstarszą znaną metodą celowego konserwowania zwłok, jaką odnotowano na całym świecie – powiedział współautor publikacji, prof. Peter Bellwood. Zwrócił uwagę na to, że technika ta różni się od metod stosowanych w klimacie suchym, a więc w Egipcie czy w Andach, gdzie ciała mogły wysychać w sposób naturalny, chociaż zaawansowana mumifikacja w Egipcie wymagała też m.in. wyjmowania organów. Nie byłoby to możliwe w Azji Południowo-Wschodniej, biorąc pod uwagę wilgotny klimat monsunowy. Dziś szkielety, kiedyś mumie Mumie sprzed ponad 10 tys. lat nie zachowały się do naszych czasów w takim stanie, jak zwłoki egipskich faraonów. Dziś badacze odkrywają jedynie szkielety. Ale z badań laboratoryjnych 54 szczątków z 11 stanowisk archeologicznych wynika, że były poddane nietypowemu działaniu. Na to, że zastosowano rodzaj „wędzenia” wskazują następujące dowody: nienaturalnie ściśnięcie ciał i ich skurczona pozycja; brak pustych przestrzeni między kończynami a tułowiem, co sugeruje, że w momencie pochówku wokół szkieletów nie pozostały żadne tkanki miękkie poza wysuszoną skórą; ślady ognia i dymu na kościach, co wskazuje na kontrolowane działanie ciepła, a nie całkowitą k…

shutterstock737040127-62cab71.jpg
width: 4500
height: 2463

Archeolodzy odkryli ozdoby z chrząszczy w pradziejowym grobie w Polsce. Błyszczały jak szkło
type: item
date: 2025-09-12T12:57:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: owady
subject: ozdoby
subject: pogrzeb
subject: pradzieje
description: Ozdoby wykonane z części pancerzy chrząszczy złożyli żałobnicy do grobu dziecka ponad 2500 lat temu. To pierwsze potwierdzone wykorzystanie tych drobnych zwierząt jako elementów dekoracyjnych wśród pradziejowych społeczności. Znalezisko pochodzi z woj. dolnośląskiego.
encoded: Spis treści: Olbrzymia nekropola – wiele zagadek Nie wszystko, co się świeci to… chrząszcz Naliściaki w urnie Pierwsze takie odkrycie z pradziejów Magia w polskich pradziejach? W przeważającej większości grobów odkrywanych przez archeologów w Europie znajdowane są naczynia ceramiczne, narzędzia kamienne lub niewielkie przedmioty z metalu. Tym razem archeologów czekało zaskoczenie. Badając nekropolę z wczesnej epoki żelaza, natknęli się w jednym z grobów na coś, co ich zdziwiło. Olbrzymia nekropola – wiele zagadek Nekropolę w Domasławiu naukowcy badali w latach 2006–2008 w związku z planowaną budową obwodnicy Wrocławia. Archeolodzy wkroczyli na ten teren przed budowlańcami. Wiele cennych odkryć dokonywanych jest w naszym kraju w czasie tzw. badań ratowniczych, które poprzedzają wielkie inwestycje. W Domasławiu dokonano wielu cennych odkryć z różnych epok. Była też nekropola funkcjonująca około 850–400 p.n.e. z ponad 800 grobami ciałopalnymi. W grobach znaleziono liczne importowane przedmioty, do których należały miecze, naczynia z brązu i ozdoby. Zaświadczają o intensywnych kontaktach społeczności pochowanej w Domasławiu z ludami z regionów podalpejskich, a nawet śródziemnomorskich. Nie wszystko, co się świeci to… chrząszcz Grób, któremu nadano numer 543 był pod wieloma względami wyjątkowy. Był bardzo głęboki i obudowany drewnianymi balami. Wewnątrz znajdowały się trzy ceramiczne urny, w których znaleziono spopielone ludzkie kości. W przypadku jednego z naczyń szczątki należały do osoby w wieku 20–25 lat, w drugiej było ich za mało, by powiedzieć coś więcej o zmarłym. A w trzeciej były to kostki należące do dziecka w wieku 9–10 przemieszane ze szczątkami owcy lub kozy. To w urnie dziecięcej było też coś, co przykuło uwagę badaczy. – W momencie odkrycia pewne elementy wyposażenia wyglądały jak wykonane ze szkła. Tymczasem okazało się, że były to przedplecza owadów, czyli części ich pancerza – relacjonuje dr Agata Hałuszko z Fundacji Archeolodzy.org i Instytutu Archeol…

nalisciak-96dcc22.png
width: 900
height: 600

Co mówią krzemienie sprzed 9000 lat? Przełomowe odkrycie w Senegalu
type: item
date: 2025-09-08T12:38:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: senegal
description: Kilkaset fragmentów obrobionych krzemieni sprzed 9000 lat odkryli archeolodzy w Senegalu. Do tej pory zachodnia część Afryki była białą plamą, jeśli chodzi ślady obecności łowców i zbieraczy końca epoki lodowcowej. Czego się o nich dowiedzieliśmy?
encoded: Afryka jest najbogatszym kontynentem w zabytki pochodzące z wczesnych etapów pradziejów. Jednak nie każda jej część jest pod tym względem taka sama. Gdy we wschodniej części Czarnego Lądu znajdowane są najstarsze szkielety praludzi, tak w zachodniej – stanowisk archeologicznych jest jak na lekarstwo. W tej części kontynentu czynniki klimatyczne i geologiczne nie sprzyjały zachowaniu nawarstwień archeologicznych. Biała plama archeologii Afryki się zapełnia Powoli ta sytuacja się zmienia. Kilka lat temu międzynarodowy zespół badaczy natknął się na stanowisko archeologiczne w Senegalu bogate w nawarstwienia z różnych okresów. Nazywa się Ravin Blanc X i znajduje w dolinie Falémé. Szybko okazało się, że znajdują się tam ślady obozowiska z czasów końca epoki lodowcowej i początku holocenu, sprzed około 9 tys. lat. Tak dobrze zachowanych stanowisk z tego okresu w tej części Afryki w zasadzie do tej pory nie znano. W ciągu ostatnich paru lat badacze przeanalizowali odkryte zabytki. Właśnie opublikowano na ten temat artykuł na łamach „PLOS One”. Warsztat sprzed tysiącleci Kluczowym znaleziskiem były pozostałości po warsztacie krzemieniarskim. Tysiące lat temu siedzieli tam ludzie, którzy wykonywali narzędzia niezbędne do wielu czynności w życiu codziennym. Najwięcej odkryto śmieci, czyli odłupków powstałych w czasie obrabiana buł krzemiennych. Były też rdzenie, które nie zdążyły zostać przygotowane do finalnej formy – narzędzia. – Nie znaleźliśmy żadnych narzędzi krzemiennych – zabrali je łowcy-zbieracze – ale znaleźliśmy stos odpadów poprodukcyjnych. Cierpliwie układając jak puzzle w całość odłamki i rdzenie, które pozostały na miejscu od tamtego czasu, byliśmy w stanie odtworzyć stosowane techniki, kryteria wyboru wysokiej jakości krzemienia oraz poziom umiejętności rzemieślników – wyjaśnia Charlotte Pruvost, główna autorka badania z Uniwersytetu Genewskiego. Łowcy zachodniej Afryki – co już wiemy? O łowcach-zbieraczach czasów przełomu epoki lodowcowej i holocenu w Europie…

Kabang-ebb0aa1.png
width: 900
height: 600

Figurki lisa, sępa i dzika – tajemnicze odkrycie z Karahantepe. Mit zaklęty w kamieniu?
type: item
date: 2025-09-08T10:09:50.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: religie
subject: turcja
subject: wierzenia
description: Karahantepe w Turcji znowu przyciąga uwagę świata. Tym razem wszystko za sprawą niewielkiego kamiennego naczynia, w którym znaleziono trzy figurki. Zwierzęta ułożono w konkretnej kolejności, co może wskazywać na znaczenie symboliczne. Ziemia, którą przykryto depozyt, nie była naruszona od tysiącleci.
encoded: Karahantepe to jedno z najbardziej zagadkowych stanowisk archeologicznych na świecie. Prace wykopaliskowe trwają tam od kilku lat. To olbrzymie osiedle istniało od około 9400 do 8200 lat p.n.e. i było zamieszkane przez społeczność łowców-zbieraczy. Swoją formą przypomina słynne Göbeklitepe – oddalone od Karahantepe o zaledwie 40 km. Nietypowe znalezisko: lis, sęp i dzik zamknięte w kamiennym naczyniu Jak informuje Agencja Promocji i Rozwoju Turystyki Turcji (TGA), w kamiennym naczyniu archeolodzy odkryli trzy figurki zwierząt – lisa, sępa i dzika. Ich głowy były osadzone w kamiennych pierścieniach, a jedynie rzeźba sępa prawdopodobnie wysunęła się z pierścienia po zamknięciu naczynia. Czy te figurki mają znaczenie rytualne Wspomniane gatunki – sęp, lis i dzik – często pojawiają się w przedstawieniach z okresu neolitu, kiedy ludzie zaczęli prowadzić osiadły tryb życia i uprawiać rolę. W Karahantepe nie znaleziono jednak dotąd dowodów na rolnictwo. Zwierzęta te przedstawiano zazwyczaj w formie płaskorzeźb – podobnie jak na słynnych T-kształtnych filarach w Göbeklitepe. Ziemia skrywała pradawny rytuał? To odkrycie jest wyjątkowe – figurki znaleziono w nienaruszonym układzie, dokładnie tam, gdzie pozostawiono je ok. 11 tysięcy lat temu. Prawdopodobnie były złożono je w czasie rytuałów. Badacze uważają, że ich rozmieszczenie tworzy symboliczną narrację, co może sugerować religijny charakter znaleziska. Naczynie zasypano czerwoną, sterylną glebą. W pobliżu naczynia archeolodzy znaleźli także: kamienne pałki i paciorki, płaskie kamienne talerze, szczęki wilka i inne kości należące do lamparta, sępa i lisa. Wszystkie przedmioty wykonano z kamienia i ozdobiono geometrycznymi wzorami, wizerunkami zwierząt oraz stylizowanymi postaciami ludzkimi. Czy to przejaw pradawnej mitologii? Niewielkie figurki z tego okresu są bardzo rzadkie – często pochodzą z warstw ziemi, które zostały przemieszane. Tutaj jednak sytuacja jest inna – artefakty znajdowały się w oryginalnym kontekście ar…

KarahantepeResearchProject-YusufAslan3131-ff5e9a2.jpg
width: 1860
height: 1240

Nieznana innowacja pradawnych ludzi. Transport surowców zaczął się wcześniej, niż sądzono
type: item
date: 2025-08-18T12:42:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kenia
subject: paleolit
subject: pradzieje
description: Już 2,6 mln lat temu pierwsi ludzie tworzyli narzędzia z otoczaków. Ale nowe odkrycie zaskoczyło naukowców. Okazuje się, że wykorzystywane przez nich surowce pochodziły z miejsc oddalonych nawet o kilkanaście kilometrów. Tak daleki transport materiałów w tak wczesnym okresie zmienia wyobrażenia badaczy o możliwościach hominidów.
encoded: Takiego ustalenia dokonali naukowcy analizujący setki rdzeni kamiennych i odłupków pochodzących ze stanowiska archeologicznego Nyayanga w Kenii. Prastare narzędzia i ich funkcja Choć jedne z najstarszych zachowanych do naszych czasów narzędzi pochodzą nawet sprzed 3,3 mln lat, to wiek tych właśnie przebadanych również jest imponujący: mają ponad 2,6 mln lat. To tzw. narzędzia oldowajskie, które służyły do rozdrabniania roślin, rozbierania tuszy i rozłupywania kości dużych zwierząt, takich jak hipopotamy. – Hominidy używały kamiennych narzędzi do różnorodnych zadań związanych z tłuczeniem i cięciem, w tym do przetwarzania żywności pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz obróbki drewna – mówi prof. Thomas W. Plummer z Queens College w Nowym Jorku, który jest jednym z autorów artykułu. – Różnorodność czynności, w których wykorzystywano kamienne narzędzia, sugeruje, że nawet na tym wczesnym etapie rozwoju kulturowego kamienne narzędzia zwiększały zdolność adaptacyjną hominidów, którzy ich używali – dodaje. W poszukiwaniu lepszych surowców Po dogłębnych badaniach eksperci doszli do wniosku, że duży zbiór narzędzi z Nyayanga w Kenii wykonano w miejscu odległym od wychodni surowców o kilkanaście kilometrów. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Science Advances”. To ustalenie jest ważne z kilku powodów. Po pierwsze, przesuwa najwcześniejsze znane dowody na transport zasobów w pradziejach na duże odległości o około 600 000 lat. – Ludzie często koncentrują się na samych narzędziach, ale prawdziwą innowacją oldowajską może być w rzeczywistości transport zasobów z jednego miejsca do drugiego – powiedział Rick Potts, główny autor badania z Katedry Pochodzenia Człowieka im. Petera Bucka w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej. Znalezienie odpowiednich skał było kluczowe. Narzędzia oldowajskie musiały być wykonane z kamieni, które były mocne, a jednocześnie wystarczająco kruche, aby łatwo dały się odłupywać – w czasie przygotowania ich do pełnienia odpowiedniej funkcji. Tymc…

FABRIC-KOLAZ-32-08b3ced.png
width: 900
height: 600