National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-25T10:46:43.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Pozyskano pradziejowe DNA ludzi ze ścian jaskiń. „Są genetycznymi archiwami dawnej obecności ludzi”
items: „Prototyp” Stonehenge odkryty. To niezwykłe znalezisko ma 5000 lat
items: Stonehenge za darmo i bez wychodzenia z domu. Ruszył niezwykły projekt 3D
items: Tajemnica sprzed 4000 lat. Dlaczego mężczyzna spoczął w komorze pieca?
items: Niezwykłe odkrycie na Podkarpaciu. To grecka amfora z namalowaną literą
items: Pierwsze takie wykopaliska w Biskupinie od ponad pół wieku. Co udało się odkryć?
items: Usunięto jej mózg, a kości przerobiono na narzędzia. Zagadka kurhanu w Szkocji
items: Przełomowe odkrycie u naszych sąsiadów. Archeolodzy znaleźli dziesiątki ciał bez głów
items: Tajemnica jaskini Wonderwerk. Przełom w badaniach nad użyciem ognia
items: Co robili „giganci” w południowej Polsce 3700 lat temu? Archeolodzy mają odpowiedź
items: Naukowcy rozwiązali zagadkę Kamienia Ołtarzowego ze słynnego Stonehenge. To dowód na geniusz ludzi
items: Odkryj tajemnice budowniczych Stonehenge. Niezwykły projekt archeologów
items: Relacja ludzi z końmi jest dłuższa, niż sądzono. Te zwierzęta dojono już 5500 lat temu
items: Koniec z ochroną polskich zabytków? Nadciąga rewolucja, archeolodzy protestują
items: Tajemnice sztucznych wysp w Szkocji. Budowano je tysiące lat wcześniej, niż sądziliśmy
items: Tajemnica w Pirenejach. Ślady ognia wysoko w górach zaskakują naukowców
items: Zagadka Göbeklitepe. Jak naprawdę wyglądał świat sprzed 11 tysięcy lat?
items: Zagadka dwunastu bobrów. Niezwykłe odkrycie archeologów nad Soławą
items: Polski unikat na liście UNESCO. Zwiedzanie podziemnego świata Rezerwatu Krzemionki
items: Fortyfikacje, osady i cmentarzyska. Archeolodzy odkryli ślady pradawnej kultury w Gruzji
items: Archeolodzy zidentyfikowali kaukaskie menu sprzed 5 tysięcy lat. Ludzie pili wino z żywicą
items: Ślady po rytuałach sprzed tysięcy lat? Archeolodzy odkryli kryształy górskie w jamach pierwszych rolników
items: Zagłada budowniczych megalitów. DNA ujawnia prawdę o wielkim kryzysie w Europie
items: Kod genetyczny neandertalskiej rodziny złamany. Unikatowe ustalenie z polskiej jaskini
items: Narodziny króla to dopiero początek. Pod zamkiem archeolodzy odkryli ślady sprzed 100 tysięcy lat

Pozyskano pradziejowe DNA ludzi ze ścian jaskiń. „Są genetycznymi archiwami dawnej obecności ludzi”
type: item
date: 2026-06-25T11:20:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dna
subject: genetyka
subject: jaskinie
subject: odkrycia archeologiczne
subject: portugalia
subject: pradzieje
description: Przez dekady naukowcy badający najstarsze dzieje człowieka pobierali próbki DNA z kości i osadów. Teraz dokonali czegoś, co długo wydawało się niemożliwe: wyizolowali geny bezpośrednio ze ścian jaskiń, w których przed wieloma tysiącleciami powstawały spektakularne dzieła sztuki. Mowa o pieczarach w Hiszpanii i Portugalii.
encoded: Zachodnia Europa słynie ze spektakularnych malowideł naskalnych wykonanych przez pradziejowe społeczności przed nawet kilkudziesięcioma tysiącami lat. Jednak badania fizykochemiczne tej sztuki są trudne i najczęściej niewiele wnoszą. Międzynarodowy zespół badaczy postanowił sprawdzić, czy dawne ludzkie DNA mogło przetrwać bezpośrednio na powierzchniach skalnych? Ekspertyzy przyniosły pozytywną odpowiedź, ale była ona jednak dla badaczy nieco zaskakująca. Wyniki opublikowano właśnie na łamach „Nature Communications”. Nie tylko Altamira Naukowcy objęli swoimi badaniami 11 jaskiń położonych na Półwyspie Iberyjskim, na terenie Hiszpanii i Portugalii. Jednych z kluczowych stanowisk w czasie analiz była słynna Altamira. W 1985 r. została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pieczarę odkryto w drugiej połowie XIX wieku. Jest wypełniona malowidłami koni, jeleni, dłonie i różnymi zagadkowymi symbolami, które powstały między 36 000 a 13 000 lat temu. Eksperci pobrali również próbki z jaskiń Covarón (Asturia), Maltravieso (Estremadura), a także jaskiń Cudón, Les Pedroses, Tebellín oraz La Lloseta. Wszystko posiadały zdobienia w postaci sztuki naskalnej. – Wiemy, że część dzieł sztuki nanoszono na ściany jaskiń poprzez wydmuchiwanie lub rozcieranie pigmentu na powierzchni. Biorąc pod uwagę ogromną czułość współczesnych technik analizy kopalnego DNA, chcieliśmy sprawdzić, czy ten rodzaj kontaktu mógł pozostawić ślady DNA w sztuce naskalnej, co potencjalnie pozwoliłoby nam uzyskać profile genetyczne twórców tych dzieł – mówi Hipólito Collado Giraldo, archeolog i specjalista ds. sztuki naskalnej, który powołał do życia zespół badawczy First Art, który zajął się analizami. Skąd pobrano próbki? Naukowcy poddali analizie łącznie 120 próbek pobranych z różnych kontekstów archeologicznych. Skupili się na analizie próbek pigmentów w postaci ochry ze sztuki naskalnej (łącznie 24 panele), ale też „gołych” ścian jaskiń. Naukowcy szukali dowodów na obecność ludzkiego materiału ge…

DNA-w-skale-f48e55b.jpg
width: 1575
height: 1050

„Prototyp” Stonehenge odkryty. To niezwykłe znalezisko ma 5000 lat
type: item
date: 2026-06-23T11:28:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: anglia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: religie
subject: stonehenge
subject: wierzenia
description: Każdego roku tysiące ludzi przybywają na wschód słońca w Stonehenge w dni przesilenia letniego. Ale 5 km dalej, 500 lat przed powstaniem kamiennego kręgu, ludzie robili to samo za pomocą nieco innej konstrukcji. Można ją uznać za prototyp kamiennego Stonehenge.
encoded: Stonehenge, czyli kamienny krąg sprzed 4500 lat, stał się ikoną popkultury na równi z popiersiem Nefertiti czy piramidami. Znajduje się kilkanaście kilometrów miasta Salisbury w hrabstwie Wiltshire w południowej Anglii. Mało kto jednak wie, że jest to tylko jeden z bardzo wielu obiektów związanych z dawnymi rytuałami w okolicy. Archeologiczny krajobraz Stonehenge Stonehenge znajduje się w centrum niezwykle bogatego krajobrazu archeologicznego, w którym odkryto liczne zabytki i struktury z różnych okresów prehistorycznych. Do najważniejszych obiektów i znalezisk w otoczeniu Stonehenge należy m.in. Durrington Walls, czyli ogromny kompleks obrzędowy zbudowany z drewna i ziemi, który prawdopodobnie był połączony ze Stonehenge za pomocą rzeki Avon. Badania geofizyczne ujawniły liczne okrągłe kurhany oraz mniejsze monumenty. Dużo jest struktur w postaci wałów ziemnych. Archeolodzy uważają, że tysiące lat temu było to duże centrum kultowe. To w tym bogatym pradziejowym krajobrazie doszło niedawno do ważnego znaleziska. Odkrycie dzięki… wojsku Badacze z Wessex Archaeology pod kierunkiem dr. Phila Hardinga prowadzili wykopaliska ratunkowe w Bulford, 5 kilometrów od Stonehenge. Powstają tam kwatery dla wojska. W skali prehistorycznego krajobrazu sakralnego to niewielka odległość. Co udało się odkryć? Nie brzmi to spektakularnie. Archeolodzy odkryli łącznie 48 jam, których wypełnisko wydatowano radiowęglowo na około 2950 r. p.n.e. W ich wnętrzu odkryto liczne ślady aktywności ludzi, takie jak ceramika, kości zwierzęce, obrobione krzemienie oraz węgiel drzewny. Jamy były częścią założenia, którego głównym elementem były dwa drewniane słupy ustawione w odległości 120 metrów od siebie. Pradziejowa astronomia Naukowcy sądzą, że dwa drewniane słupy zostały rozmieszczone tak, aby tworzyć linię, która celowała bezpośrednio na wschód słońca podczas przesilenia letniego oraz na zachód słońca podczas przesilenia zimowego. – Z dokładnością do jednego stopnia! – twierdzi dr Fabio Silvy, k…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/06/9600b1e8-01b5-43d1-ab3e-c1cf88c1744b-8954087.jpg
width: 2048
height: 1255

Stonehenge za darmo i bez wychodzenia z domu. Ruszył niezwykły projekt 3D
type: item
date: 2026-06-22T13:17:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: anglia
subject: archeologia
subject: fotografia 3d
subject: muzeum
subject: pradzieje
subject: wielka brytania
subject: zabytki
subject: zabytki unesco
description: Czy można poczuć magię Stonehenge, nie ruszając się z fotela? Dzięki nowemu projektowi naukowców każdy może teraz wejść do świata słynnego kręgu, prześledzić jego historię dzięki technologii 3D i interaktywnym treściom. A wszystko dostępne jest zupełnie za darmo.
encoded: W 2022 roku w Muzeum Brytyjskim w Londynie odbyła się wystawa „The World of Stonehenge” („Świat Stonehenge”). To był wielki sukces tej placówki. Odwiedziło ją ponad 190 tysięcy osób. Udało się na niej zgromadzić ponad 400 bezcennych obiektów wypożyczonych z 36 instytucji z całej Europy, tworząc unikatową, jedyną w swoim rodzaju panoramę prehistorycznego świata. Obiekty zgromadzone na wystawie, mimo że pochodziły z różnych zakątków Europy, miały na celu przedstawienie szerszego kontekstu kulturowego, społecznego i religijnego, w którym funkcjonowało Stonehenge. Teraz każdy może zobaczyć tę wystawę bez wychodzenia z domu i to za darmo! Świat Stonehenge widziany z kanapy Naukowcy z University of Reading i Muzeum Brytyjskiego postanowili „unieśmiertelnić” wystawę i umieścić ją w świecie wirtualnym, tak by była dostępna dla każdego. Tak powstał projekt „The Virtual World of Stonehenge” („Wirtualny świat Stonehenge”). Nie jest to jednak standardowa wystawa online, ze zwykłymi zdjęciami ukazującymi sale pełne zabytków. Eksperci wykorzystali skanery laserowe 3D. Surowe dane przekształcono na w pełni interaktywne doświadczenie online, łącznie z warstwą dźwiękową. Stonehenge, jakiego nie znaliście Wirtualna wersja wystawy oferuje znacznie więcej, niż zwykłe przechodzenie między cyfrowymi gablotami. Użytkownicy mogą dosłownie wejść do świata ludzi żyjących w czasach Stonehenge i obserwować, jak monument zmieniał się na przestrzeni wieków. Platforma oferuje immersyjne pejzaże dźwiękowe, animacje i interaktywne treści, które ożywiają prehistorię. View oEmbed on the source website Jednym z najbardziej fascynujących elementów jest możliwość wirtualnej eksploracji neolitycznych kopalni krzemienia w Grimes Graves, co daje rzadką okazję do zajrzenia pod ziemię, skąd pradziejowi mieszkańcy Anglii pozyskiwali cenny surowiec. To taki odpowiednik polskich Krzemionek koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Warto przyjrzeć się też wyposażeniu grobu szamanki z Bad Dürrenberg. Uwagę zwraca maska lub…

shutterstock1601037709-0ce1cc2.jpg
width: 7952
height: 5304

Tajemnica sprzed 4000 lat. Dlaczego mężczyzna spoczął w komorze pieca?
type: item
date: 2026-06-17T07:41:27.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: niemcy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Podczas budowy linii energetycznej archeolodzy natrafili na niezwykłe znalezisko. W pradziejowym piecu, zamiast w grobie, spoczął młody mężczyzna. Ślady na jego czaszce sugerują brutalny koniec. Czy to zapomniana zbrodnia sprzed tysiącleci, a może element krwawego rytuału?
encoded: Do tego znaleziska doszło w czasie szeroko zakrojonych prac poprzedzających budowę linii energetycznej SuedOstLink w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Jest to region położony we wschodniej części Niemiec. Wzgórze o długiej historii Miejsce, w którym dokonano odkrycia, od tysiącleci przyciągało uwagę prehistorycznych społeczności. Już około 6000 lat temu wzniesiono tam monumentalny kurhan o wysokości 15 metrów, skrywający drewnianą komorę grobową Kilka stuleci później ludzie otoczyli to wzgórze potrójnym systemem wałów i rowów, tworząc przestrzeń dla skomplikowanych ceremonii. Znalezione w głębokich jamach szczątki spalonych domów oraz kości ludzi i zwierząt sugerują, że przez wieki było to miejsce o charakterze sakralnym i rytualnym. Najnowsze znalezisko pochodzi sprzed „zaledwie” 4–5 tysięcy lat. Nietypowe miejsce ostatecznego spoczynku Odkrycie datowane jest na okres istnienia społeczności kultury ceramiki sznurowej, czyli lata między 2900 a 2050 p.n.e. Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który w chwili śmierci miał około 25 lat. Najbardziej uderzający jest fakt, że jego ciało nie spoczęło w typowym grobie, lecz w pradziejowym piecu składającym się z dwóch połączonych podziemnych komór. Jest to sytuacja niemal niespotykana, gdyż tego typu obiekty gospodarcze zazwyczaj znajdowane są całkowicie puste. Co wiadomo o grobie? Lokalizacja pochówku jest co prawda nietypowa, to sam sposób ułożenia zmarłego ściśle odpowiada rygorystycznym zasadom kultury ceramiki sznurowej. Mężczyzna spoczął w pozycji embrionalnej na prawym boku, z twarzą skierowaną na południe, co było standardem dla pochówków męskich w tej epoce. Badacze zwrócili jednak uwagę na nienaturalne przesunięcie górnej części ciała. Może to wskazywać, że zmarłego złożono na warstwie materiału organicznego – np. skórach czy tkaninach – która po rozkładzie spowodowała osunięcie się kości. Ślady przemocy na kościach Badacze dostrzegli na czaszce mężczyzny urazy. Czy mamy do czynienia z ofiarą pradziejowego morde…

shutterstock2570372919-d21ac45.jpg
width: 8192
height: 5461

Niezwykłe odkrycie na Podkarpaciu. To grecka amfora z namalowaną literą
type: item
date: 2026-06-14T07:17:53.000Z
creator: Adrian Pogorzelski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grecja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: województwo podkarpackie
description: W Chotyńcu na Podkarpaciu archeolodzy odnaleźli grecką amforę na wino, wykonaną na przełomie VII i VI wieku p.n.e. Na jej powierzchni namalowano grecką literę „delta”. Naczynie rozbito czasie rytuałów. Czy stoją za tym wojowniczy Scytowie?
encoded: Chotyniec to maleńka wieś na pograniczu polsko-ukraińskim. Od wieków spotykają się tu światy Wschodu i Zachodu, czego namacalnym dowodem jest wpisana na listę UNESCO pochodząca z początku XVII wieku drewniana cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. Kończy się tu Płaskowyż Tarnogórski, a teren stromo opada w kierunku podmokłej doliny rzeki Wiszni; miejsce to wyznacza również granicę stref klimatycznych. Grodzisko w Chotyńcu Nad wsią górują zabudowania nieczynnego Państwowego Gospodarstwa Rolnego, na ogrodzeniu dawnej szkoły wisi zaś tabliczka Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego: „Terenowa Stacja Badawcza w Chotyńcu”. Tuż za nim rozciąga się ogromne pole. Oko uważnego wędrowca odnotuje, że od strony południowej jest ono ograniczone potężnym, porośniętym drzewami wałem. Na starych mapach miejsce to opisywano jako Grodzisko. Przez długi czas nikt nie prowadził tu jednak wykopalisk, a obiekt uważano za wczesnośredniowieczny. Dopiero prace rzeszowskich naukowców pod kierunkiem profesora Sylwestra Czopka przyniosły zaskakujące odkrycie, które w archeologii zdarza się raz na sto lat! Zagadkowe miejsce kultu W czasie badań sondażowych kolistej struktury wyłaniającej się na polach uprawnych odkryto liczne kości oraz pradziejową ceramikę. Ku zaskoczeniu badaczy, z obiektu pozyskano również zabytek kojarzony z kręgiem scytyjskim: brązowy grot strzały. Kolista struktura okazała się pozostałością tak zwanego zolnika, obiektu również charakterystycznego dla kultury Scytów. W jego obrębie odbywały się obrzędy ofiarne i uczty. Koliście ułożone fragmenty glinianej polepy to pozostałości ścian obiektu, wewnątrz znaleziono zaś bardzo duże ilości węgli drzewnych i kości zwierząt, zwłaszcza bydła i źrebaków. Kłóci się to z wizją stepowych czcicieli koni! Być może mięso źrebięcia miało wedle Scytów jakąś szczególną moc? Kultowa amfora z deltą Do najbardziej zaskakujących znalezisk należy rozbita in situ grecka amfora po winie z umieszczo…

1253.6.6-3cda14c.jpg
width: 3000
height: 4000

Pierwsze takie wykopaliska w Biskupinie od ponad pół wieku. Co udało się odkryć?
type: item
date: 2026-06-12T06:50:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biskupin
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: średniowiecze
description: Biskupin kojarzy się z grodem kultury łużyckiej sprzed około 2800 lat. Najnowsze prace pokazują jednak, że historia tego miejsca jest znacznie bardziej złożona. Archeolodzy natknęli się na fortyfikacje z czasów średniowiecza. Co jeszcze udało się odkryć?
encoded: Biskupin jest najbardziej znanym stanowiskiem archeologicznym w Polsce. Co roku słynną rekonstrukcję grodu sprzed blisko 2800 lat odwiedza nawet 200 tys. osób. Ale wielu turystów nie zdaje sobie sprawy z tego, że w okolicy Jeziora Biskupińskiego ludzie żyli zarówno wcześniej, jak i później. I że archeolodzy odkryli ślady po ich bytowaniu. Co najważniejsze, na terenie Muzeum Archeologicznego w Biskupinie powstały rekonstrukcje tych znalezisk – chaty pierwszych rolników z czasów neolitu sprzed 7 tysięcy lat czy obozowiska łowców i zbieraczy. Biskupin łużycki, ale nie tylko Biskupin najczęściej kojarzony jest z reliktami odkrytymi w 1933 r. przez nauczyciela pobliskiej szkoły, Wincentego Szwajcera, który zaalarmował archeologów. Wkrótce ruszyły wykopaliska, które ujawniły grodzisko powstałe około 2700 lat temu, czyli na przełomie epok brązu i żelaza, związane ze społecznością kultury łużyckiej. To w cieniu rekonstrukcji tego prastarego grodziska pod koniec maja zespół naukowy z Katedry Starożytności i Wczesnego Średniowiecza Instytutu Archeologii UMK w Toruniu przeprowadził badania wykopaliskowe. „Już w okresie przedwojennym oraz w latach 40. i 50. XX wieku w miejscu tym stwierdzono występowanie pozostałości grodu z okresu plemiennego i wczesnopaństwowego, które zalegały na reliktach osady obronnej kultury łużyckiej” – napisał w mediach społecznościowych szef wykopalisk prof. Wojciech Chudziak. Średniowieczny Biskupin Teraz archeolodzy postanowili zweryfikować dawne ustalenia dotyczące czasów wczesnego średniowiecza. Jeden z poprzednich badaczy Biskupina, Zdzisław Rajewski uważał, że na półwyspie, obok łużyckich umocnień, w początkach VI wieku powstało kolejne założenie obronne funkcjonujące co najmniej do okresu panowania Bolesława Chrobrego i Mieszka II. „Chociaż w XXI wieku pojawiły się głosy krytyczne podważające tak wczesną datację grodu, nie było materialnych dowodów, które mogłyby pomóc wyjaśnić tą kwestię. Braki dokumentacyjne i przemieszanie materiałów ceramic…

IMG3307-b26eb18.jpg
width: 5712
height: 4284

Usunięto jej mózg, a kości przerobiono na narzędzia. Zagadka kurhanu w Szkocji
type: item
date: 2026-06-11T06:36:40.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pogrzeb
subject: pradzieje
subject: szkocja
description: Ten rytuał pogrzebowy wprawił archeologów w osłupienie. Po kurhanem, przebadanym w Szkocji, odkryli szkielet kobiety, której usunięto mózg, a z jej kości długich wykonano… narzędzia. To znalezisko ma 2 tysiące lat.
encoded: Rozpoznanie rytuałów pogrzebowych w epoce żelaza w Brytanii (ok. 800 p.n.e.–43 n.e.) jest dla badaczy wyjątkowo trudne, ponieważ szczątki ludzkie z tego okresu rzadko zachowują się w dobrym stanie. Tym razem do archeologów uśmiechnęło się szczęście. W Loch Borralie natrafili na pochówek, który nieco ich zaskoczył. Kurhan pełen niespodzianek Badacze odkryli dwa szkielety w niskim, kamiennym kurhanie na półwyspie Durness. Analiza radiowęglowa wykazała, że osoby te zmarły między 50 r. p.n.e. a 70 r. n.e. Grobowiec krył szczątki dorosłej kobiety (powyżej 30 lat) oraz młodego mężczyzny (ok. 15 lat). Choć początkowo pochówek wydawał się typowy dla tego regionu, ponowna, szczegółowa analiza antropologiczna ujawniła ślady skomplikowanych zabiegów, jakim poddano ciała po śmierci, zapewne przed ich ostatecznym złożeniem w grobie. Tajemnica pustej czaszki Jednym z najbardziej zaskakujących wyników badań było odkrycie dowodów na celowe usunięcie mózgu u dorosłej kobiety. Na wewnętrznej powierzchni jej kości czołowej naukowcy zidentyfikowali serię równoległych nacięć, które prawdopodobnie powstały podczas wyjmowania organu za pomocą ostrego narzędzia Dr Laura Castells Navarro z Uniwersytetu w Yorku, jedna z autorek publikacji w „Antiquity”, podkreśla, że jest to praktyka, o której wcześniej w tym regionie nie wiedziano, ale wpisuje się ona w szerszą wiedzę na temat zajmowania się zmarłymi w ówczesnej Brytanii. Niektórzy badacze sugerują, że taki zabieg mógł służyć oczyszczeniu czaszki, aby ułatwić jej konserwację, lub w celu wystawienia jej na widok publiczny. Kości jako precyzyjne narzędzia Manipulacja ciała nie ograniczała się tylko do głowy. Badacze odkryli, że kości długie kobiety – w tym ramienne i udowe – zostały poddane obróbce. Ich końce starannie zwężono i uformowano w postaci podłużnych ostrzy – szpikulców. Na lewej kości udowej kobiety zidentyfikowano nawet ślady zużycia, co sugeruje, że jej szczątki mogły być używane jako przedmioty użytkowe, zanim ostatecznie spoczę…

kosci-b5a0178.jpg
width: 1575
height: 1050

Przełomowe odkrycie u naszych sąsiadów. Archeolodzy znaleźli dziesiątki ciał bez głów
type: item
date: 2026-06-09T14:01:26.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cmentarze
subject: kości
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: słowacja
description: Na terenie osady sprzed siedmiu tysięcy lat, należącej do pierwszych rolników, archeolodzy odkryli szczątki kilkudziesięciu osób pozbawionych głów. Zdaniem odkrywców nie jest to świadectwo pradziejowego bestialstwa, ale specyficznego systemu wierzeń.
encoded: To znalezisko brzmi dość zaskakująco, tym bardziej, że dokonano go na terenie pobliskiej Słowacji. Mowa o pradziejowej osadzie w Vráble-Veľké Lehemby, która badana jest wykopaliskowo już od kilkunastu lat. Ludzie żyli tu około 7 tysięcy lat temu. Byli to pierwsi rolnicy na tych terenach. Na obszarze około 50 hektarów archeolodzy zidentyfikowali relikty po ponad 300 domach. To tutaj, nad rzeką Žitavą, przez kilka stuleci rozwijała się społeczność, której życie i praktyki pogrzebowe stają się dziś kluczem do zrozumienia neolitycznej Europy. Ciała bez głów – odkrycie w rowie Najbardziej zagadkowe odkrycie miało miejsce w 2022 roku w pobliżu jednego z wejść do osady. Mowa o jednym z rowów, który ją otaczał. Nie był to raczej rodzaj fortyfikacji. Rowy miały w symboliczny sposób odgradzać osadę od świata zewnętrznego. I pełniły też funkcję specyficznej nekropolii, bo do 2025 roku archeolodzy natknęli się w nim na szczątki co najmniej 78 osób. Najbardziej zaskakujące jest to, że niemal wszystkie pozbawione były głów. Ciała spoczywały w różnych pozycjach – na brzuchu, na plecach, a nawet splątane ze sobą – bez wyraźnej orientacji według stron świata. Tę praktykę naukowcy opisali właśnie w „Antiquity” Anatomia rytuału pod lupą naukowców Wstępne analizy pochówków przeprowadzone przez dr Katharinę Fuchs z Uniwersytetu w Kilonii wskazują, że usunięcie głów nie było wynikiem brutalnej walki, lecz celowego i umiejętnego działania. Ślady na kręgach szyjnych sugerują użycie ostrych narzędzi do precyzyjnego oddzielenia czaszek od korpusów. Z kolei stan zachowania drobnych kości rąk i stóp wskazuje, że ciała deponowano w rowie krótko po śmierci, zanim doszło do zaawansowanego rozkładu. Same głowy pozostają archeologicznie „niewidzialne”, co rodzi hipotezę, że mogły być przechowywane jako relikwie lub trofea w innym miejscu. Datowanie radiowęglowe wskazuje, że deponowanie ciał mogło nastąpić w bardzo krótkim odstępie czasu, być może nawet w ciągu kilku dni, co sugeruje reakcję na konk…

glowy-5df717d.jpg
width: 1575
height: 1050

Tajemnica jaskini Wonderwerk. Przełom w badaniach nad użyciem ognia
type: item
date: 2026-06-09T09:22:34.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: jaskinie
subject: ogień
subject: pradzieje
description: Głęboko w afrykańskiej jaskini badacze natrafili na ślady ognia, który nie powstał przypadkowo. Dzięki analizie mikroskopijnych szczątków gryzoni udało się potwierdzić, że przodek człowieka podtrzymywał płomienie w tym miejscu i troszczył o nie, by nie zgasły około 1,5 mln lat temu. To nowy rekord.
encoded: Umiejętność rozpalania i podtrzymywania ognia były jednymi z najważniejszych momentów w historii rodzaju Homo, prowadzącymi do fundamentalnej zmiany w relacjach między naszymi przodkami a ich otoczeniem. Ogień nie tylko zapewniał ciepło i ochronę przed drapieżnikami, ale także wydłużał dzień, pozwalając na aktywność po zmroku. Co więcej, możliwość podgrzewania pokarmów pozwoliła na pozyskiwanie większej ilości kalorii. Przypuszcza się, że wczesny człowiek początkowo pozyskiwał ogień w czasie pożarów buszu, a następnie z wielkim trudem podtrzymywał go w swoich obozowiskach lub jaskiniach. Wonderwerk. Rozświetlona jaskinia sprzed setek tysięcy lat Jaskinia Wonderwerk w RPA to unikatowe miejsce dla archeologów, ponieważ skrywa ślady obecności człowieka sprzed blisko dwóch milionów lat, które zachowały się w niemal nienaruszonym stanie. W przeciwieństwie do wielu innych stanowisk, osady tutaj nie zostały przemieszczone przez wodę, co pozwala badaczom precyzyjnie przypisać znaleziska do konkretnych okresów. To tutaj odkryto bardzo stare ślady po działalności ognia. Znajdowały się aż 30 metrów od wejścia do jaskini. Taka odległość daje naukowcom pewność, że spalenizna nie była dziełem przypadku czy naturalnego pożaru, który mógłby wniknąć do środka, lecz wynikiem świadomego działania homininów. Należy zaznaczyć, że nie mówimy tu o rozniecaniu ognia, ale o jego kontrolowaniu. Człowiek zaczął rozpalać ogniska dopiero kilkaset tysięcy lat temu. Jak rozpoznać ogień sprzed dwóch milionów lat? Identyfikacja śladów ognia sprzed setek tysięcy lat jest niezwykle trudna, ponieważ czas całkiem skutecznie zaciera takie ślady. Tradycyjnie badacze polegali na kolorze kości, ale ten bywa mylący – czarna kość może być spalona, ale równie dobrze mogła zostać zabarwiona przez minerały takie jak mangan. Badacze stosują też spektroskopię podczerwieni, jednak ma ona swoje ograniczenia i nie zawsze pozwala wykryć spalanie w niższych temperaturach. Nowatorska metoda „świecących kości” Aby pokon…

shutterstock2628726589-5755c0c.jpg
width: 6000
height: 4000

Co robili „giganci” w południowej Polsce 3700 lat temu? Archeolodzy mają odpowiedź
type: item
date: 2026-06-07T11:46:09.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: małopolska
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: twierdza
description: Około 3700 lat temu na teren obecnej południowej Polski wkroczyli giganci. Tak w każdym razie mówiono w okolicznych osadach. Czyżby to byli mityczni bogowie? A może przodkowie wrócili z zaświatów? Zamieszkali na wzniesieniu zwanym dziś Górą Zyndrama w Maszkowicach. Jakie konsekwencje miała ich wizyta?
encoded: Czy tak na zagadkowych przybyszów zareagowały społeczności zamieszkujące obecną Polskę w epoce brązu, jakoś około 1725 lat p.n.e.? Czy początkowo faktycznie uznali ich za półbogów lub gigantów? Tego pewnie nigdy się nie dowiemy. Jednak efekty działań budowlanych tej napływowej ludności tysiące lat temu były nie mniej szokujące dla archeologów, którzy natknęli się na nie w 2015 roku na Górze Zyndrama w Maszkowicach. To dzisiejsza Małopolska. Archeologiczna biała plama? Miejsce to było znane archeologom już dziesiątki lat wcześniej, ale nigdy nie rozpoznano najgłębszych i jednocześnie najstarszych warstw. Rozpoczęły się nowe wykopaliska, które trwają do dziś. Udało się odsłonić kamienny mur o długości kilkudziesięciu metrów. A badania geofizyczne ujawniły, że miał w sumie 200 metrów. Nie wydaje się to co prawda zbyt spektakularne, ale musimy pamiętać, że tego typu architektura pojawiła się w Polsce dopiero w okresie średniowiecza, i to w niewielkim stopniu. Pradziejowe umocnienia składały się z reguły nasypów ziemnych i drewnianych palisad. Spójrzmy na przykład na słynną osadę w Biskupinie z VIII wieku p.n.e., czyli późniejszą od budowli z Maszkowic o cały tysiąc lat. Nadal w tym okresie preferowano prostsze i wymagające mniej nakładów pracy umocnienia z pali drewnianych. Dlatego archeolodzy byli zaskoczeni, gdy odsłaniali coraz to dłuższy kamienny mur z okresu, w którym tego typu budowle w Polsce nie miały prawa istnieć. Zaginiona cywilizacja w Polsce? Fani opowieści o pradziejowych gigantach mogliby stwierdzić: a nie mówiliśmy? Coś w tych archeologicznych narracjach nie pasuje, ludzie nie byli sami tysiące lat temu. Ktoś im pomagał wznosić piramidy i Stonehenge! A może nawet i cyklopowe mury w Polsce. Faktycznie taki przekaz byłby ekscytujący. Ktoś w rodzaju Ericha von Dänikena mógłby napisać na ten temat jeden ze swoich kolejnych bzdurnych bestsellerów. Jak nic musieli wziąć w tym udział kosmici. Gdy w 2015 roku po raz pierwszy pisałem dla Polskiej Agencji Prasowej…

maszkowice-giganci-2ccf416.jpg
width: 1575
height: 1050

Naukowcy rozwiązali zagadkę Kamienia Ołtarzowego ze słynnego Stonehenge. To dowód na geniusz ludzi
type: item
date: 2026-06-05T09:17:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: anglia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: stonehenge
subject: wielka brytania
description: To nie lodowiec, ale ludzi przetransportowali kilkutonowy Kamień Ołtarzowy do Stonehenge z odległej o setki kilometrów Szkocji – ustalił zespół naukowców. Przez lata sądzono, że budowniczowie tego najsłynniejszego megalitu czerpali materiały z pobliskiej Walii.
encoded: Stonehenge, jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków na świecie, od wieków intryguje historyków i archeologów. Centralnym elementem tej konstrukcji jest Kamień Ołtarzowy, sześciotonowy megalit wykonany z piaskowca. Przez długi czas jego pochodzenie było przedmiotem licznych debat, a badacze starali się zrozumieć, skąd pochodził ten ogromny głaz i jak znalazł się na Równinie Salisbury. Nowoczesne metody w służbie archeologii Naukowcy z Curtin University, we współpracy z ekspertami z kilku brytyjskich uczelni, postanowili definitywnie rozwiązać zagadkę pochodzenia megalitu. W swoich badaniach wykorzystali datowanie ziaren minerałów oraz zaawansowane modelowanie arkuszy lodowych. Dzięki połączeniu analizy geologicznej z technologią komputerową możliwe stało się precyzyjne określenie „odcisku palca” skały. Okazało się, że trafił do Anglii ze Szkocji. Ale w jaki sposób? – Dowody wskazują na to, że kamień nie został przeniesiony w naturalny sposób przez lodowiec, lecz był to celowy, starannie zaplanowany transport przez trudny i zróżnicowany krajobraz – powiedział dr Anthony Clarke z Curtin University, jeden z autorów publikacji w „Journal of Quaternary Science”. Zastrzegł, że z modeli wynika, iż podczas ostatniej epoki lodowcowej lodowce mogły przetransportować głazy na pewnym odcinku trasy, ale nie do południowej Anglii. – Oznacza to, że ludzie i tak musieli przemieścić ten kamień na odległość setek kilometrów – dodał. Wyjątkowa organizacja ludów neolitycznych Zdaniem naukowców kamień był prawdopodobnie transportowany etapami, czasem drogą lądową, czasem wzdłuż morza, albo rzekami. Dr Clarke podkreślił, że odkrycia te ujawniają niespotykany dotąd poziom organizacji i współpracy wśród społeczności neolitycznych. View oEmbed on the source website – Przetransportowanie kamienia tej wielkości na tak dużą odległość wymagało planowania, koordynacji i głębokiego zrozumienia terenu. Nie wspominając o ogromnej determinacji – dodał dr Clarke. Przyszłość badań dotyczących budu…

stonehenge-ede9f88.png
width: 1575
height: 1050

Odkryj tajemnice budowniczych Stonehenge. Niezwykły projekt archeologów
type: item
date: 2026-06-02T13:01:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: anglia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: rekonstrukcja
description: Jak naprawdę wyglądało życie ludzi, którzy wznieśli najsłynniejszy kamienny krąg w Europie? Niedaleko Stonehenge prawie ukończono monumentalną, siedmiometrową rekonstrukcję prehistorycznego domostwa. To wyjątkowa okazja, by dosłownie dotknąć historii.
encoded: Stonehenge, olbrzymi megalityczny krąg kamienny, od wieków fascynuje badaczy i turystów. Uznawany jest za symbol potęgi neolitycznych społeczności. Jednak przez lata brakowało miejsca, które w pełni oddawałoby realia życia codziennego ludzi wznoszących tę monumentalną konstrukcję. Sytuacja ta uległa zmianie dzięki inicjatywie English Heritage i wsparciu Kusuma Trust, w ramach której powstała największa w historii rekonstrukcja prehistorycznego budynku na tym terenie. Zostanie ukończona już latem tego roku. Pradziejowe metody Projekt ten nie jest jedynie wizją artystyczną, lecz opiera się na twardych dowodach archeologicznych odkrytych kilka kilometrów od kamiennego kręgu, w pobliżu Durrington Walls. To właśnie tam archeolodzy odnaleźli ślady ogromnej struktury oraz tysiące kości zwierząt i fragmenty. To te relikty posłużyły do zaprojektowania współczesnej rekonstrukcji. Znaleziska te sugerują, że miejsce to tętniło życiem 4500 lat temu. Odbywały się tam wielkie uczty, które mogły być zgromadzeniami o charakterze religijnym, może związanymi też z praktykami pogrzebowymi. Jak powstała rekonstrukcja? Budowla o imponującej wysokości 7 metrów wzniósł zespół ponad 100 wolontariuszy pod okiem archeologa doświadczalnego Luke’a Wintera. Przez dziewięć miesięcy pracowali oni, używając wyłącznie historycznie wiernych metod i materiałów. Ściany wykonano z zaprawy i wiązek leszczyny, a dach pokryto strzechą. Do obróbki drewna wykorzystano krzemienne topory. To uzmysłowiło naukowcom i wolontariuszom, jaki był nakład pracy i czasu potrzebny na stworzenie tak wielkiej konstrukcji w epoce neolitu. Co można zobaczyć wewnątrz domostwa? Wkraczając do zrekonstruowanej budowli, odwiedzający przenoszą się prosto do świata sprzed tysięcy lat. Centralnym punktem było płonące palenisko, wokół którego toczyło się życie. Można tu zobaczyć wierne repliki narzędzi, naczyń ceramicznych oraz spróbować swoich sił w neolitycznym rzemiośle i gotowaniu. Halę zaprojektowano w taki sposób, by odbywały s…

stone-b57992a.jpg
width: 1575
height: 1050

Relacja ludzi z końmi jest dłuższa, niż sądzono. Te zwierzęta dojono już 5500 lat temu
type: item
date: 2026-05-18T12:45:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: europa
subject: konie
subject: pradzieje
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Nowe badania, łączące archeologię, genetykę i ślady na kościach dawnych ludzi, pokazują, że konie były dosiadane, dojone i hodowane znacznie wcześniej, niż wskazuje sama analiza DNA. Wczesne próby oswajania podejmowano niezależnie w różnych regionach już około 3500–3000 lat p.n.e.
encoded: Przez lata naukowcy uznawali, że pełne udomowienie konia nastąpiło około 2200–2100 lat p.n.e., co wiązano z pojawieniem się konkretnych mutacji genetycznych, poprawiających wytrzymałość i łagodzących temperament tych zwierząt. Nowe badania interdyscyplinarne, łączące genetykę, archeologię i antropologię fizyczną, sugerują jednak, że historia ta jest znacznie starsza i bardziej złożona. Swoje trzy grosze w tej kwestii dorzucili właśnie badacze związani z Uniwersytetem w Helsinkach. Wnioski opublikowali na łamach „Science Advances”. Wczesne udomowienie konia W interdyscyplinarnym badaniu naukowcy wykazali, że jazda konna, dojenie klaczy i zorganizowana hodowla rozpoczęły się już w IV tysiącleciu p.n.e., czyli setki lat wcześniej, niż dotąd sądzono. Analizy DNA ujawniły istnienie trzech odrębnych populacji koni (nazwanych DOM1, DOM2 i DOM3), które występowały od zachodniej Syberii po Europę Środkową. Wczesne próby oswajania podejmowano niezależnie w różnych regionach już około 3500–3000 lat p.n.e. Kluczowe stało się ustalenie roli linii DOM2, która wywodzi się ze stepów pontyjsko-kaspijskich. To ona stała się przodkiem wszystkich współczesnych koni. Już około 3500–3400 r. p.n.e. w populacji DOM2 zaczęła działać selekcja naturalna i sztuczna, wpływająca na cechy związane z lękiem i wytrzymałością grzbietu, co bezpośrednio wiąże się z jazdą konną. To sugeruje, że proces zmian w relacji człowiek-koń zaczął się w czwartym, a być może nawet piątym tysiącleciu p.n.e. Geny nie mówią wszystkiego Badacze kwestionują pogląd, że udomowienie definiują wyłącznie zmiany genetyczne widoczne po 2200 r. p.n.e. Inne dowody wskazują, że konie z różnych były dojone, dosiadane i hodowane znacznie wcześniej. Oto cztery kluczowe dowody niegenetyczne, które potwierdzają, że ludzie udomowili i wykorzystywali konie (w tym do jazdy) znacznie wcześniej, niż sugerowałyby to same zmiany w DNA: „Syndrom jeźdźca”. W ten sposób określa się to zestaw śladów w ludzkich szczątkach, obejmujący m.in. zmian…

konie-2db5945.jpg
width: 1688
height: 1125

Koniec z ochroną polskich zabytków? Nadciąga rewolucja, archeolodzy protestują
type: item
date: 2026-05-15T10:55:37.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: prawo
subject: skarby
subject: zabytki
description: Od stycznia 2027 r. poszukiwanie zabytków w Polsce ma stać się powszechnie dostępne dzięki nowej aplikacji mobilnej. Archeolodzy ostrzegają jednak przed nieodwracalną dewastacją stanowisk. Czy nowelizacja ustawy o ochronie zabytków to krok w stronę nowoczesności czy początek końca dziedzictwa archeologicznego naszego kraju?
encoded: Sprawa dotyczy nowelizacji ustawy o ochronie zabytków z 13 lipca 2023 r. Zawarte tam przepisy nadal nie weszły w życie – ten moment został przesunięty w czasie ze względu na kontrowersje. Ostatecznie ma się to stać 1 stycznia 2027 roku. Łatwiejsze poszukiwania i gigantyczne nagrody. Dlaczego archeolodzy biją na alarm? Nowela zakłada, że osoba pełnoletnia będzie mogła poszukiwać zabytków już po zgłoszeniu tego faktu w aplikacji mobilnej i uzyskaniu zgody właściciela terenu – wystarczy jedynie oświadczenie poszukiwacza, że taką zgodę posiada. Znalazcy zabytków mogą liczyć na wysokie nagrody pieniężne w przypadku ważnego odkrycia – standardowo do 25-krotności przeciętnego wynagrodzenia, a w wyjątkowych przypadkach nawet do 30-krotności. Brzmi niewinnie? Środowiska archeologiczne uważają, że wcale tak nie jest. „Nieodwracalne straty”. Środowisko akademickie pisze list otwarty do władz Archeolodzy uważają, że wejście w życie nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami może doprowadzić do nieodwracalnych strat w dziedzictwie archeologicznym Polski. Dlatego Konferencja Dziekanów i Dyrektorów Wydziałów i Instytutów Archeologii Akademickiej w Polsce wystosowała list otwarty do najważniejszych osób w państwie. Eksperci apelują o przywrócenie wcześniejszych przepisów i rozpoczęcie prac nad nowym modelem ochrony zabytków. „Świadomi ułomności dotychczasowych regulacji prawnych jesteśmy zdania, że należy włączyć do systemu ochrony zabytków różnych interesariuszy. Niezbędne jest podjęcie przez MKiDN dyskusji z ich reprezentantami (instytucjami i stowarzyszeniami) w celu wypracowania nowego modelu ochrony dziedzictwa” – czytamy w liście otwartym. Archeolodzy zadeklarowali jednocześnie poświęcenie także temu zagadnieniu Kongresu Archeologii Polskiej, który odbędzie się w czerwcu 2027 r. Główne zagrożenia dla polskiego dziedzictwa Archeolodzy w liście otwartym wymieniają szereg ryzyk związanych z nowymi przepisami: Naruszenie Konstytucji RP. W ocenie sygnatariuszy n…

archeolog-d0b1bb0.jpg
width: 6720
height: 4480

Tajemnice sztucznych wysp w Szkocji. Budowano je tysiące lat wcześniej, niż sądziliśmy
type: item
date: 2026-05-08T11:37:09.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: epoka kamienia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: szkocja
subject: wielka brytania
subject: wyspy
description: Głęboko pod powierzchnią szkockich jezior skrywają się konstrukcje, które rzucają nowe światło na życie w pradziejach. Dzięki innowacyjnym metodom obrazowania naukowcy odkryli, że sztuczne wyspy budowano tysiące lat wcześniej, niż dotychczas sądzono.
encoded: Nowe odkrycia nie przestają zaskakiwać naukowców. Do tej kategorii zabytków należą sztuczne wyspy wznoszone przed dwoma tysiącami lat w Szkocji i Irlandii. No właśnie – czy „zaledwie” przez dwoma mileniami? Z badań w ostatnich latach wynika, że tego typu zagadkowe struktury powstawały zdecydowanie wcześniej, bo już być może przed około 5,5 tysiącami lat, czyli już w czasach neolitu. Najnowsze prace badawcze zespołu z Uniwersytetu w Southampton oraz Uniwersytetu w Reading pokazują jednak, że tych sztucznych wysp zwanych kranogami (crannog) jest zdecydowanie więcej. Zagadkowa struktura z wyspy Lewis Głównym obiektem zainteresowania naukowców stał się kranog w Loch Bhorgastail, położony przy malowniczej szkockiej wyspie Lewis. To, co dziś wygląda jak zwykła, kamienna wysepka, skrywa pod swoją powierzchnią skomplikowaną, drewnianą strukturę. Podczas wykopalisk archeolodzy zarejestrowali masywną platformę z bali, ukrytą pod warstwą osadów i kamiennego nasypu. Archeolodzy chcieli nie tylko poznać wiek obiektu, ale też zrozumieć, jak zmieniał się on na przestrzeni wieków i jaką funkcję pełnił w życiu lokalnych społeczności przed tysiącami lat. Konstrukcja starsza od Stonehenge Wyniki datowania radiowęglowego oraz analizy warstw archeologicznych przyniosły fascynujące rezultaty: kranog w Loch Bhorgastail powstał ponad 5000 lat temu. Oznacza to, że jest on starszy od tak słynnych monumentów, jak kamienne Stonehenge. Budowa sztucznej wyspy przebiegała etapami. Wszystko zaczęło się od wzniesienia okrągłej drewnianej platformy o średnicy około 23 metrów, którą następnie wyłożono chrustem. Dopiero dwa tysiące lat później, w środkowej epoce brązu, dodano kolejną warstwę drewna i kamieni, a kolejna faza aktywności ludzkiej na tym terenie nastąpiła około tysiąca lat później, w epoce żelaza. Do samej wyspy prowadziła kamienna grobla, która obecnie znajduje całkowicie pod wodą. Ślady dawnych biesiad W trakcie wieloletnich prac terenowych archeolodzy podwodni natrafili w wodach otacza…

kranog-0424b59.jpg
width: 1575
height: 1050

Tajemnica w Pirenejach. Ślady ognia wysoko w górach zaskakują naukowców
type: item
date: 2026-05-06T09:20:52.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: hiszpania
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Archeolodzy natrafili na ślady ludzkiej obecności w surowym, wysokogórskim środowisku we wschodnich Pirenejach. Ogień, minerały, a także ludzkie, w tym dziecięce szczątki sugerują, że ludzie wracali tu wielokrotnie, choć warunki wydają się niemal niemożliwe do życia.
encoded: Wysokie góry kojarzą się dziś głównie z aktywnym wypoczynkiem, ale ludzie od tysięcy lat wykorzystywali te miejsca w sposób bardziej praktyczny. W Andach funkcjonowały stałe ośrodki imperium Inków, w tym Machu Picchu, a w Himalajach do dziś istnieją wysoko położone regiony zamieszkane, takie jak Ladakh. W Europie skala była mniejsza, ale także tutaj wykorzystywano tereny górskie sezonowo, m.in. do wypasu zwierząt, albo lokalnie, gdy pojawiał się dostęp do surowców. Właśnie ten drugi przypadek może tłumaczyć nowe odkrycie z Pirenejów. Ślady ognia i tajemnicze zielone minerały W jaskini położonej na wysokości ponad 2235 m n.p.m. we wschodnich Pirenejach w dolinie Freser w Hiszpanii archeolodzy znaleźli ślady ognia i przetwarzania minerałów sprzed tysięcy lat. To sugeruje, że miejsce to było wykorzystywane celowo, prawdopodobnie w związku z pozyskiwaniem i obróbką surowców, a nie tylko jako przypadkowe, jednorazowe schronienie. Nowe badanie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Frontiers in Environmental Archaeology”. Naukowcy twierdzą, że pradawni ludzie odwiedzali grotę w ramach dobrze zaplanowanych i dobrze zaopatrzonych wypraw trwających aż dwa tysiące lat. Badacze w swojej pracy podkreślają, że ich odkrycie obala dotychczasowe założenia, iż ​​prehistoryczne ludy nie spędzały długich okresów na dużych wysokościach. Ponadto znalezisko w postaci kości palca dziecka i zęba mlecznego sugeruje, że było to również miejsce pochówku. – Przez długi czas środowiska wysokogórskie były postrzegane jako marginalne, przez które społeczności prehistoryczne przechodziły sporadycznie – powiedział prof. Carlos Tornero z Katalońskiego Instytutu Paleoekologii i Ewolucji Społecznej, główny autor artykułu. – Znaleźliśmy jednak naprawdę bogatą sekwencję archeologiczną, obejmującą liczne struktury paleniskowe i bardzo dużą liczbę zielonych fragmentów mineralnych. Nie możemy dokładnie określić, jak długo ludzie przebywali w tych miejscach za każdym razem, ale wielokrotne użytkowanie p…

gornictwo-pireneje-1-3298b03.jpeg
width: 1950
height: 1300

Zagadka Göbeklitepe. Jak naprawdę wyglądał świat sprzed 11 tysięcy lat?
type: item
date: 2026-05-05T09:12:40.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: diety
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: turcja
description: Göbeklitepe od lat rozpala wyobraźnię jako kolebka monumentalnej architektury. Nowe badania rzucają światło na to, co działo się poza osadą i kręgami kamiennymi. Okazuje się, że dzisiejszy surowy krajobraz ma niewiele wspólnego z „rajskim ogrodem”, w którym żyli wczesnoneolityczni myśliwi.
encoded: Göbeklitepe jest jednym z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych świata. Zlokalizowane jest na wapiennym płaskowyżu gór Germuş w południowo-wschodniej Turcji. Ludzie mieszkali w tym miejscu od połowy X do końca IX tysiąclecia p.n.e. Był to kluczowy moment w historii ludzkości – przejścia z gospodarki łowiecko-zbierackiej do produkcji żywności i osiadłego trybu życia. Göbeklitepe słynnie z megalitycznych kręgów kamiennych wykonanych z T-kształtnych filarów. Są one już całkiem dobrze rozpoznane, chociaż inspirują one pseudoarcheologów do generowania opowieści na temat zaginionych cywilizacji. Jednak dotychczas brakowało systematycznych badań nad otoczeniem tego stanowiska archeologicznego w pradziejach. Na ten temat ukazał się artykuł w periodyku „Land”. Cyfrowa rekonstrukcja środowiska naturalnego Głównym celem najnowszych badań było sporządzenie pierwszego obrazu środowiska naturalnego wokół Göbeklitepe. Naukowcy wykorzystali nowoczesne narzędzia, takie jak cyfrowe modele terenu (TanDEM-X) oraz mapowanie geomorfologiczne w promieniu 12 km od stanowiska. Badacze z Uniwersytetu Chrystiana Albrechta w Kilonii, Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego i Niemieckiego Instytutu Archeologicznego starali się ustalić, czy obecny surowy, półstepowy krajobraz odpowiada warunkom sprzed 12 tysięcy lat, czy też jest wynikiem późniejszej degradacji. Klimat sprzyjający obfitości Wyniki modelowania klimatycznego wskazują, że we wczesnym holocenie, czyli w okresie, w którym rozkwitało Göbeklitepe, było tam ciepło i wilgotno. Choć dane z różnych źródeł wykazują pewne rozbieżności, ogólny trend sugeruje, że opady w okresie budowy Göbeklitepe były znacznie wyższe niż obecnie. Takie warunki sprzyjały intensywnemu wietrzeniu chemicznemu skał wapiennych i formowaniu się gleb, co z kolei pozwalało na rozwój gęstszej szaty roślinnej. Ówczesny klimat nie był tak surowy jak dzisiejszy, co czyniło płaskowyż miejscem znacznie bardziej gościnnym. Świat dzikich pistacji i migdałowców Jednym z najcie…

FABRIC-KOLAZ-32-e8d6cf9.jpg
width: 1575
height: 1050

Zagadka dwunastu bobrów. Niezwykłe odkrycie archeologów nad Soławą
type: item
date: 2026-05-04T09:00:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bobry
subject: dzikie zwierzęta
subject: neolit
subject: niemcy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Siedem tysięcy lat temu nad Soławą doszło do niezwykłego wydarzenia. Grupa rolników złożyła w ziemi szczątki 12 bobrów. Dziś to znalezisko pomaga nam zrozumieć, jak wyglądała prehistoryczna moda i jak wielkie znaczenie dla pradziejowych społeczności miały gęste, nieprzemakalne futra dzikich zwierząt.
encoded: Współczesne inwestycje infrastrukturalne często stają się okazją do poznania odległej przeszłości człowieka. Tak było w przypadku budowy linii wysokiego napięcia SuedOstLink, która w Saksonii-Anhalt w Niemczech przebiega przez niezwykle żyzne tereny, zasiedlane przez ludzi od tysiącleci. Właśnie podczas ratowniczych badań w powiecie Salzland, na stanowisku położonym powyżej rzeki Soławy (Saale), natrafiono na ślady, które rzucają nowe światło na wczesne społeczności rolnicze. O tych badaniach poinformował właśnie Urząd Kraju Związkowego Saksonia‑Anhalt ds. Ochrony Zabytków i Archeologii. Depozyt w postaci bobrów W okolicach miejscowości Alsleben archeolodzy badali teren, który był zasiedlany nie tylko w neolicie, ale także w epokach brązu i żelaza. Wśród licznych jam zasobowych, dołów posłupowych i grobów, jeden obiekt szczególnie przykuł uwagę badaczy. Był to pozornie niepozorny dół o średnicy około 80 centymetrów, który został wypełniony kośćmi zwierzęcymi aż po brzegi. Nie było wątpliwości z identyfikacją gatunkową: pomarańczowo-brązowe zęby należały do bobrów. Ze względu na złożoność znaleziska, zdecydowano się na wydobycie go w całości w bloku ziemnym, aby przeprowadzić szczegółowe analizy w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Do znaleziska doszło w 2024 roku, ale naukowcy potrzebowali dwóch lat na wykonanie pełnych analiz, którymi właśnie się podzielili. Niekompletne szkielety Analizy laboratoryjne potwierdziły unikalny charakter depozytu. Pakiet kości składał się wyłącznie ze szczątków bobrów, które zachowały się w doskonałym stanie. Badacze zidentyfikowali czaszki należące do co najmniej dwunastu osobników. Co istotne, w jamie znajdowały się zwierzęta w różnym wieku – od młodych osobników w pierwszym roku życia, po stare osobniki liczące ponad osiem lat. Brak anatomicznego porządku kości oraz fakt, że niektóre elementy szkieletu były nieobecne, sugerują, że w momencie składania do dołu zwierzęta były już w stanie rozkładu, a archeolodzy mają do czynien…

bobry-82783ae.jpg
width: 1688
height: 1125

Polski unikat na liście UNESCO. Zwiedzanie podziemnego świata Rezerwatu Krzemionki
type: item
date: 2026-04-30T12:40:34.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: kamień
subject: kopalnie
subject: pradzieje
subject: wykopaliska
description: Marzysz o podróży w czasie? W Krzemionkach Opatowskich jest to możliwe. Kilkusetmetrowa podziemna trasa turystyczna wiedzie wzdłuż chodników kopalnianych wykonanych tysiące lat temu. To jedyny taki obiekt na świecie otwarty dla szerszej publiczności. Będzie dostępny również w czasie majówki.
encoded: Muzeum Archeologiczne i Rezerwat Krzemionki to jeden z najbardziej niezwykłych obiektów na mapie Polski, położony w miejscowości Sudół niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego. To unikatowy w skali światowej kompleks neolitycznych kopalń krzemienia pasiastego, które funkcjonowały około 3900–1600 lat p.n.e. Miejsce to zostało odkryte w 1922 roku przez geologa Jana Samsonowicza. Jego znalezisko zapoczątkowało wieloletnie badania archeologiczne. Wyjątkowość Krzemionek potwierdza wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2019 roku oraz status Pomnika Historii. Podziemna trasa i „Władcy krzemienia” Główną atrakcją muzeum jest trasa turystyczna o długości około 1,5 km, z której kilkusetmetrowy fragment prowadzi pod ziemią. Jest to jedyny taki obiekt na świecie udostępniony dla szerokiej publiczności, prezentujący autentyczny krajobraz pokopalniany sprzed ponad 5000 lat. Zwiedzający mogą podziwiać świetnie zachowane wyrobiska, w których neolityczni górnicy drążyli tunele w poszukiwaniu cennego krzemienia pasiastego. Integralną częścią wizyty jest multimedialna wystawa stała „Władcy krzemienia”. Przybliża życie codzienne i zaawansowaną technikę ludzi epoki kamienia. Podziemne modły i sacrum kopalni Wierzenia dawnych górników stanowiły nierozerwalną część ich pracy, a kopalnia, zdaniem części archeologów, była postrzegana jako przestrzeń kontaktu ze światem bogów. Krzemień, sypiący iskrami przy uderzeniu, utożsamiano z „ogniem życia”, co nadawało mu magiczne znaczenie. Niektóre komory kopalni mogły pełnić funkcję podziemnych świątyń, w których odbywały się obrzędy inicjacyjne dla młodych górników. Na wapiennych ścianach odnaleziono zagadkowe rysunki wykonane węglem drzewnym, takie jak wizerunki byczych łbów, stóp bóstw opiekuńczych czy schematycznie ukazane modlące się postaci. Symbole te być może miały zapewniać boską protekcję podczas niebezpiecznej pracy, chroniąc przed zawaleniem stropów czy zalaniem wyrobisk. Rekonstrukcja osady i rezerwat przyrody Na powierzchni rezerwa…

krzemionki-4584cd6.jpg
width: 1800
height: 1200

Fortyfikacje, osady i cmentarzyska. Archeolodzy odkryli ślady pradawnej kultury w Gruzji
type: item
date: 2026-04-25T08:02:28.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: gruzja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: starożytność
description: Naukowcy odkryli dowody wskazujące na długotrwałą obecność człowieka w górzystym regionie Samcche-Dżawachetia w południowej Gruzji. Nowe badania ujawniają, że obszar ten był dynamicznie rozwijającą się przestrzenią osadnictwa i kontaktów kulturowych przez tysiące lat.
encoded: Przez lata południowe obszary Gruzji, a zwłaszcza górzysty region Samcche-Dżawachetia, pozostawały na marginesie badań archeologicznych. Surowy klimat, wysokie położenie i trudny teren sprawiały, że miejsce to postrzegano raczej jako rubieże i peryferia, które zamieszkiwane był co najwyżej przez pasterzy. Dotychczasowe znaleziska wykazywały wprawdzie na obecność człowieka już w epoce brązu, jednak brakowało dowodów pozwalających mówić o ciągłości osadnictwa czy bardziej złożonej organizacji społecznej. Nowe badania południowych rubieży Gruzji Najnowsze badania opublikowane na łamach czasopisma „Antiquity” rzucają jednak nowe światło na ten region Gruzji. Międzynarodowy zespół archeologów, pracujący w ramach Samtskhe–Javakheti Archaeological Project, od 2017 roku zidentyfikował ok. 170 stanowisk archeologicznych na wyżynach południowej Gruzji, datowanych od epoki brązu do średniowiecza. Odkryli tam pozostałości kamiennych fortyfikacji, osad i rozległych cmentarzysk. Jak podkreślają autorzy, „krajobraz ten był intensywnie użytkowany przez długi czas, a ślady aktywności ludzkiej są znacznie bardziej rozległe, niż wcześniej przypuszczano”. Badacze odkryli m.in. warstwy kamienia i popiołu, odsłonięte na stanowisku w rejonie Baraleti. Ich układ wskazuje, że te same miejsca były wielokrotnie zasiedlane, niszczone i ponownie odbudowywane. – Sekwencje te świadczą o powtarzalnym powracaniu do tych samych lokalizacji i o długotrwałej ciągłości użytkowania przestrzeni – twierdzą autorzy. Taki wzorzec sugeruje nie tylko przywiązanie do konkretnych miejsc, ale też istnienie trwałych tradycji społecznych i kulturowych. Długotrwałe ślady osadnictwa na peryferiach kraju Równocześnie odkryte struktury – w tym potężne mury i umocnienia – podważają wcześniejsze wyobrażenie o tym obszarze jako słabo zaludnionych rubieżach. Zdaniem autorów „fortyfikacje te należy postrzegać jako element szerszego systemu organizacji krajobrazu”, który mógł pełnić funkcje zarówno obronne, jak i gospodarcz…

gorale-gruzja-9b3e41c.jpg
width: 1280
height: 724

Archeolodzy zidentyfikowali kaukaskie menu sprzed 5 tysięcy lat. Ludzie pili wino z żywicą
type: item
date: 2026-04-22T13:18:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azerbejdżan
subject: kaukaz
subject: Kuchnia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Co jedli ludzie na Kaukazie prawie 5000 lat temu? Międzynarodowy zespół naukowców zbadał pradziejowe naczynia z terenu dzisiejszego Azerbejdżanu. Badacze zidentyfikowali menu pełne serów, wina i owoców. To badanie zmienia naszą wiedzę o dawnych tradycjach kulinarnych.
encoded: Kultura kuro-arakska, nazwana od dwóch głównych rzek regionu, od lat fascynuje badaczy zachodniej Azji. Powstała w połowie IV tysiąclecia p.n.e. i rozprzestrzeniła się na ogromne obszary Kaukazu Południowego, Anatolii i Iranu. W przeciwieństwie do współczesnych jej miast Mezopotamii, opierała się na małych, rodzinnych wspólnotach o egalitarnym charakterze. Mieszkańcy tych osad żyli w domach z glinianej cegły, skupionych wokół centralnych palenisk. Do tej pory dieta tych społeczności nie była znana archeologom, mimo że ci odkryli tysiące skorup ceramicznych na stanowiskach archeologicznych. Nawyki żywieniowe sprzed tysięcy lat Przedstawiciele społeczności kultury kuro-arakskiej byli niepiśmienni, dlatego trudno było poznać ich menu. Międzynarodowy zespół, w skład którego weszli badacze z uniwersytetów w Bonn i Bari oraz eksperci z Azerbejdżanu, Austrii i Francji, zastosował zaawansowane techniki chemiczne do analizy naczyń ceramicznych. – Zbadaliśmy szerokie spektrum dowodów materialnych w celu rekonstrukcji nawyków żywieniowych i praktyk kulinarnych kultury Kura-Araks – wyjaśnia prof. Maxime Rageot, archeolog biomolekularny z Uniwersytetu w Bonn. Choć archeolodzy od dawna badali charakterystyczną ceramikę społeczności kuro-arakskiej, ich nawyki żywieniowe pozostawały zagadką. Kluczem do jej rozwiązania stały się wykopaliska w Qaraçinar w Azerbejdżanie, prowadzone w latach 2019–2024. Naukowcy wzięli na warsztat łącznie ponad 50 naczyń. Poszukiwali molekuł uwięzionych w porowatej ceramice. Wykorzystano chromatografię gazową i spektrometrię mas (GC-MS), aby zidentyfikować resztki tłuszczów, olejów i kwasów. Wyniki tych analiz, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „PNAS”, dostarczyły solidnych danych na temat tego, co dokładnie trafiało na kaukaskie stoły między 2800 a 2600 rokiem p.n.e. Fundamenty kuchni: nabiał i mięso Badania wykazały, że dieta kultury kuro-arakskiej była wyjątkowo pożywna i oparta na produktach zwierzęcych. Dominowały w niej tłuszcze przeżuwaczy, …

kaukaz-53cd3e3.jpg
width: 1575
height: 1050

Ślady po rytuałach sprzed tysięcy lat? Archeolodzy odkryli kryształy górskie w jamach pierwszych rolników
type: item
date: 2026-04-22T09:12:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: skarby
subject: wielka brytania
description: Tysiące lat temu w świecie bez szkła przezroczysty kamień był czystą magią. W czasie budowy trasy szybkiego ruchu odkryto rekordowy zbiór kryształów górskich w osadach z czasów pierwszych rolników. Te rzadkie minerały trafiały do dołów w czasie rytuałów religijnych.
encoded: Kwarc jest jednym z najpowszechniejszych minerałów na świecie, obecnym w ziarnkach piasku czy pospolitych otoczakach. Jednak jego rzadka odmiana, kryształ górski, to zupełnie inna historia. Jest on niemal całkowicie przeźroczysty. Kryształ górski był dawniej szeroko stosowany jako kamień szlachetny, ale został zastąpiony szkłem i plastikiem. Rzadki materiał w prehistorii W pradziejach ludzie używali różnorodnych materiałów do wytwarzania narzędzi kamiennych. Należą do nich takie materiały jak krzemień, a nawet biały kwarc. Jednak ze względu na swoją wyjątkowość kryształ górski rzadko występuje na stanowiskach archeologicznych. W Wielkiej Brytanii i Irlandii na około 40 stanowiskach znaleziono ślady gromadzenia, przechowywania i obróbki kryształu górskiego. Większość z nich (25 stanowisk) datuje się na okres neolitu (4000–2400 r. p.n.e.). Sensacja na budowie drogi A66 Ostatnie wykopaliska związane z modernizacją trasy A66 w Wielkiej Brytanii, przeprowadzone przez Oxford Cotswold Archaeology, przyniosły odkrycie, które może okazać się jedną z największych kolekcji kryształu górskiego w historii brytyjskiej archeologii. Co ciekawe, na kilku neolitycznych stanowiskach leżących na trasie A66 odnaleziono materiał o bardzo zróżnicowanej jakości: od całkowicie przeźroczystych fragmentów, po mętne i niedoskonałe okazy. Archeolog Nick Overton sugeruje, że te różnice mogą wskazywać na jednoczesne korzystanie z lokalnych, gorszych źródeł (prawdopodobnie z Kumbrii) oraz importowanie wysokiej jakości kryształów z odległych stron. Testowanie i rytualne depozyty Analiza znalezisk z A66 ujawniła ciekawą praktykę: wiele mniejszych, lokalnych kryształów ma odłupane czubki. Archeolodzy uważają, że neolityczni twórcy narzędzi celowo je usuwali, aby sprawdzić jakość wnętrza kamienia przed dalszą obróbką. Wiele z tych kryształów okazało się zbyt mętnych lub spękanych, by nadawały się na narzędzia, jednak mimo to nie zostały wyrzucone jako odpad. Zamiast tego, z wielką starannością składan…

krysztal-7e90012.jpg
width: 1688
height: 1125

Zagłada budowniczych megalitów. DNA ujawnia prawdę o wielkim kryzysie w Europie
type: item
date: 2026-04-22T06:59:18.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: francja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Około 5000 lat temu w Europie Zachodniej doszło do gwałtownego kryzysu demograficznego, który na wieki zmienił jej oblicze. Najnowsze badania DNA ujawniają skalę tego zapomnianego epizodu. Dawni budowniczowie potężnych megalitów zostali niemal całkowicie zastąpieni przez przybyszów z południa.
encoded: Neolit był w Europie czasem wielkich zmian i rolniczej rewolucji. Ludzie zaczęli wtedy wznosić potężne megalityczne grobowce, które do dziś budzą podziw. Jednak około 3000 roku p.n.e. w Europie Północnej i Zachodniej doszło do zagadkowego załamania. Liczba ludności nagle spadła, a rozwój społeczności wyhamował. Naukowcy nazywają to zjawisko „upadkiem neolitycznym”. Przez lata przyczyny tego kryzysu pozostawały tajemnicą. Nowoczesne analizy genetyczne dają nam jednak nowe, precyzyjne narzędzia do jej rozwiązania. Zagadka grobowca w Bury Badacze z Uniwersytetu w Kopenhadze i innych instytucji skupili się na grobowcu w Bury. Znajduje się on około 50 kilometrów na północ od Paryża. Jest to zbiorowe miejsce pochówku. Przeanalizowano w nim szczątki aż 132 osób pod względem genetycznym, a wyniki opublikowano na łamach „Nature Ecology & Evolution”. Okazało się, że grobowiec był używany w dwóch głównych fazach. Pierwsza trwała do około 3100 roku p.n.e. Potem nastąpiła długa przerwa, po której do grobowca ponownie wkładano kolejnych zmarłych. To właśnie ta przerwa stała się kluczem do zrozumienia losów dawnych mieszkańców Europy Zachodniej. Wielka wymiana genetyczna Wyniki badań DNA przyniosły wyjaśnienie kryzysu około 3000 roku p.n.e. Okazało się, że ludzie z obu faz wykorzystania grobowca nie byli ze sobą spokrewnieni. Można zatem wywnioskować, że w rejonie dzisiejszego Paryża nastąpiła gwałtowna i niemal całkowita wymiana ludności. – Widzimy wyraźną przerwę genetyczną między tymi dwoma okresami – mówi dr Frederik Valeur Seersholm, adiunkt w Globe Institute na Uniwersytecie Kopenhaskim i jeden z głównych autorów badania. – Wcześniejsza grupa przypomina populacje rolnicze z epoki kamienia z północnej Francji i Niemiec, podczas gdy późniejsza wykazuje silne powiązania genetyczne z południową Francją i Półwyspem Iberyjskim – wskazuje Valeur. Wygląda na to, że nowi przybysze pojawili się w regionie Paryża około 2900 roku p.n.e. Wypełnili oni próżnię po populacji, która zniknęła…

megality-87603d0.jpg
width: 1575
height: 1050

Kod genetyczny neandertalskiej rodziny złamany. Unikatowe ustalenie z polskiej jaskini
type: item
date: 2026-04-21T05:50:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: genetyka
subject: jaskinie
subject: neandertalczycy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Naukowcy zbadali zęby neandertalczyków znalezione w Jaskini Stajnia w województwie śląskim. Analiza DNA pozwoliła po raz pierwszy zrekonstruować portret genetyczny małej grupy żyjącej 100 tysięcy lat temu. To odkrycie pokazuje bliskie więzi rodzinne oraz dalekie wędrówki naszych wymarłych kuzynów.
encoded: Jaskinia Stajnia jest unikatowym miejscem na archeologicznej mapie Polski. To tutaj znaleziono jedne z najstarszych, obok Jaskini Ciemnej, szczątki neandertalczyka. Mają ponad 100 tysięcy lat. Wśród intrygujących artefaktów odkrytych w pieczarze jest zdobiona kościana plakieta datowana na 41,5 tysiąca do nawet 46 tysięcy lat. To jeden z najstarszych przedmiotów tego typu odkrytych do tej pory w Polsce. Północne rubieże neandertalskiego świata Przez długi czas uważano Europę Środkowo-Wschodnią za obszar marginalny w historii neandertalczyków. Nowe badania zmieniają to postrzeganie. W Jaskini Stajania archeolodzy odkryli osiem zębów należących do neandertalczyków. Co z nich udało się wyczytać? O co chodzi w tym badaniu? Międzynarodowy zespół badawczy opublikował wyniki swoich prac w prestiżowym czasopiśmie „Current Biology”. Naukowcy postanowili przeanalizować kopalne mitochondrialne DNA (mtDNA) wyekstrahowane z zębów. Celem było odtworzenie profilu genetycznego grupy, która zamieszkiwała jaskinię w tym samym czasie. Zazwyczaj badacze dysponują jedynie pojedynczymi skamieniałościami z różnych miejsc. Tutaj udało się jednak znaleźć szczątki wielu osobników w jednej lokalizacji. Wyniki analizy. Krewni z jaskini? Analiza genetyczna przyniosła nadzwyczajne rezultaty. Naukowcy zidentyfikowali co najmniej siedem osób żyjących około 100 tysięcy lat temu – zatem każdy ząb należał do innej osoby. To pierwszy przypadek, gdy możemy obserwować tak liczną grupę z tego okresu w tej części Europy. Szczególnie fascynujące jest odkrycie więzi między nimi. Dwoje dzieci oraz jedna osoba dorosła posiadały identyczne mitochondrialne DNA. Sugeruje to bardzo bliskie pokrewieństwo między tymi osobami. Badacze z Instytutu Maxa Plancka uważają, że mogli to być członkowie jednej rodziny. – To nadzwyczajny wynik, ponieważ po raz pierwszy jesteśmy w stanie zaobserwować niewielką grupę co najmniej siedmiu neandertalczyków z Europy Środkowo-Wschodniej, którzy żyli około 100 000 lat temu – mówi koor…

stajnia-a88e286.jpg
width: 1575
height: 1050

Narodziny króla to dopiero początek. Pod zamkiem archeolodzy odkryli ślady sprzed 100 tysięcy lat
type: item
date: 2026-04-17T12:01:59.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: neandertalczycy
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: walia
subject: wielka brytania
subject: zamki
description: W murach tego zamku narodził się król, ale prawdziwe skarby archeolodzy odkryli w pieczarze znajdującej się pod spodem. Odkopano tam kości mamutów oraz dowody na obecność ludzi sprzed dziesiątków tysięcy lat. „Takie odkrycie zdarza się raz w życiu” – mówi badacz stanowiska.
encoded: Zamek Pembroke w Walii to miejsce narodzin Henryka Tudora, króla Anglii, który rządził królestwem od 1509 roku. Pod tą potężną budowlą znajduje się ogromna jaskinia Wogan. Dostać się do niej można przez spiralne schody prowadzące prosto z zamku. Przez bardzo długi czas uważano, że jaskinia jest po prostu pusta. Sądzono, że w czasie prac porządkowych epoce wiktoriańskiej usunięto cenne osady sprzed wieków. Panowało przekonanie, że nie pozostało tam nic wartościowego dla badaczy przeszłości. Archeolodzy pod zamkiem Niedawne badania pokazały, jak bardzo był to niesłuszny pogląd. Okazało się, że pod piaszczystym dnem pieczary kryją się nietknięte warstwy pełne niezwykłych zabytków. Wstępne wykopaliska prowadzone w latach 2021–2024 przyniosły zdumiewające rezultaty. Archeolodzy znaleźli szczątki zwierząt, które dziś nie występują w tej części świata. – Mimo ograniczonego zakresu dotychczasowych prac już teraz możemy stwierdzić, że jaskinia Wogan to miejsce doprawdy wyjątkowe. Mamy tu nie tylko niezwykle rzadkie dowody na obecność wczesnych Homo sapiens, ale także przesłanki wskazujące na jeszcze wcześniejsze osadnictwo, prawdopodobnie neandertalczyków – powiedział szef badań dr Rob Dinnis z Uniwersytetu w Aberdeen. – W całej Wielkiej Brytanii nie ma drugiego takiego stanowiska – takie odkrycie zdarza się raz w życiu – dodał archeolog. Największą sensację wywołały kości hipopotama. Zwierzę to żyło na terenie dzisiejszej Walii około 120 tysięcy lat temu. Był to okres między ostatnimi zlodowaceniami. Odkryto także kości mamuta oraz nosorożca włochatego. W jaskini spoczywały również szczątki reniferów i dzikich koni. Schronienie dla wielu pokoleń ludzi Jaskinia służyła za schronienie nie tylko dzikim zwierzętom. Naukowcy zidentyfikowali tam ślady bytowania ludzi z różnych epok. Odnaleziono niezwykle rzadkie dowody na obecność wczesnych przedstawicieli Homo sapiens, którzy bytowali w tym miejscu od 45 do 35 tysięcy lat temu. Badacze natrafili również na liczne narzędzia kamie…

zamek-8bad2a8.jpg
width: 1575
height: 1050