Czy można lepiej kontrolować impulsywne decyzje? Badacze wykorzystali prąd elektryczny i hazard
Międzynarodowy zespół badawczy opracował metodę, która może wzmacniać kontrolę nad impulsywnymi decyzjami. Wszystko za sprawą stymulacji mózgu z użyciem prądu elektrycznego i… hazardu.
Impulsywność od wielu lat jest przedmiotem badań zarówno psychologów, jak i neuronaukowców. Szczególnie, że znacząco wzrosła świadomość dotycząca roli dopaminy oraz systemu nagrody, który w niektórych przypadkach może prowadzić do nieracjonalnych decyzji. Pomocne w tym kontekście okazują się badania przedniej części mózgu, a dokładniej brzuszno-przyśrodkowej kory przedczołowej. To właśnie ona odgrywa istotną rolę w aktywacji systemu nagrody i przy ocenie konsekwencji własnych działań. Jak wykazały wcześniejsze badania neurologiczne, jeśli ta część mózgu jest uszkodzona, człowiek może mieć trudności między innymi z przewidywaniem skutków swoich decyzji. Metoda z wykorzystaniem prądu elektrycznego Międzynarodowy zespół badawczy, w którego składzie znalazł się między innymi prof. Mirosław Wyczesany z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, sprawdził nowy, nieinwazyjny sposób, który może zmniejszać impulsywność decyzji. To nieinwazyjna metoda polegająca na stymulacji wybranych części mózgu poprzez przepuszczanie przez nie bardzo słabego prądu elektrycznego. – Nie powoduje ona bólu ani zmian w tkankach, lecz może przejściowo zwiększać lub zmniejszać pobudliwość neuronów – mówi prof. Wyczesany. W efekcie taka stymulacja może prowadzić do większej racjonalności oraz lepszej kontroli przy podejmowaniu ryzyka. Hazard w laboratorium. Tak sprawdzano reakcje mózgu na ryzyko Badanie zostało przeprowadzone na 72 zdrowych osobach, którym do głów przymocowano elektrody. Przepuszczano przez nie bardzo słaby prąd elektryczny w ramach trzech różnych rodzajów stymulacji: pobudzającej, hamującej oraz pozorowanej, tzw. placebo. Następnie osoby badane wzięły udział w grze hazardowej. W jej trakcie na bieżąco informowano je o prawdopodobieństwie wygranej lub przegranej, a następnie same decydowały, ile pieniędzy chcą postawić. Wyniki pokazały, że osoby poddane stymulacji hamującej wykazywały tendencję do podejmowania większego ryzyka. Z kolei uczestnicy po stymulacji pobudzającej podejmowali bardziej racjonalne i przemyślane decyzje, co przełożyło się na utratę mniejszej kwoty pieniędzy. Osoby poddane stymulacji pobudzającej spokojniej reagowały, gdy osiągały w grze oczekiwany rezultat. Gdy jednak wynik był niespodziewany, ich reakcja była silniejsza. Zdaniem badaczy to oznaka lepszego przetwarzania informacji przez mózg oraz skuteczniejszego wyciągania wniosków z własnych doświadczeń. Ten wniosek okazuje się kluczowy, ponieważ jedną z najczęstszych cech osób uzależnionych jest właśnie trudność w uczeniu się na podstawie niepowodzeń i negatywnych konsekwencji. Impulsywne decyzje pod kontrolą? Oznacza to, że metoda może poprawiać zdolność przewidywania skutków własnych decyzji. Niezbędne są jednak dalsze prace kliniczne i pogłębiona weryfikacja. Badanie przeprowadzono bowiem na zdrowych uczestnikach, a nie na osobach z uzależnieniem od hazardu lub innymi uzależnieniami behawioralnymi. – Choć do rutynowego wykorzystania stymulacji mózgu w terapii osób uzależnionych od hazardu jeszcze daleka droga, wyniki sugerują, że w przyszłości nieinwazyjne techniki neuromodulacji mogą stać się cennym uzupełnieniem psychoterapii – podsumowuje prof. Wyczesany. Źródła: Uniwersytet Jagielloński, naukawpolsce.pl. Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Zmiany w przepisach lotniczych. Twój powerbank może być problemem na pokładzie
Powerbank jeszcze do niedawna był niezbędnym gadżetem w podróży, dziś coraz częściej staje się przedmiotem restrykcji. Linie lotnicze na całym świecie zaostrzają przepisy, tłumacząc to kwestiami bezpieczeństwa. Zmiany odczują szczególnie pasażerowie wielogodzinnych lotów, którzy dotąd traktowali przenośne ładowarki jako gwarancję komfortu.
Zmieniają się zasady dotyczące korzystania z powerbanków na pokładach samolotów. Dotychczas były one nieodłącznym elementem podróży – pozwalały w każdej chwili podładować telefon czy komputer. Teraz jednak coraz więcej linii lotniczych, zarówno międzynarodowych, jak i krajowych, zaczyna wprowadzać ograniczenia. Nowe przepisy mają szczególne znaczenie podczas lotów średnio- i długodystansowych, gdzie dostęp do gniazdek bywa ograniczony, a brak możliwości ładowania urządzeń może być dla pasażerów uciążliwy. Bezpieczeństwo na pokładzie. Które linie zakazały używania powerbanków? Zmiana przepisów dotyczących korzystania z powerbanków podczas lotów wynika przede wszystkim z kwestii bezpieczeństwa. Urządzenia te, wyposażone w baterie litowo-jonowe, mogą w sytuacji przegrzania lub uszkodzenia doprowadzić do samozapłonu, a pożar w zamkniętej przestrzeni kabiny stanowi jedno z największych zagrożeń w lotnictwie cywilnym. Aby zminimalizować ryzyko, kolejne linie wprowadzają ograniczenia – i to nie tylko w zakresie przewożenia, lecz także samego korzystania z przenośnych ładowarek w trakcie lotu. Na początku roku Lufthansa jako pierwsza duża europejska linia lotnicza ogłosiła zakaz używania powerbanków na pokładzie, dając przykład innym przewoźnikom. Wkrótce dołączyły do niej Singapore Airlines, Scoot, Thai Airways oraz China Airlines, które wprowadziły niemal identyczne obostrzenia. Jeszcze bardziej rygorystyczne podejście przyjęła Korea Południowa, decydując się na ogólnokrajowy zakaz zarówno ładowania urządzeń mobilnych podczas lotu, jak i przewożenia powerbanków w schowkach bagażowych nad głowami pasażerów. Od października własne zasady wprowadzą także linie Emirates – pasażerowie będą zobowiązani przechowywać wyłączone powerbanki wyłącznie w kieszeni fotela lub pod siedzeniem, bez możliwości ich używania. W Stanach Zjednoczonych z kolei zmiany rozpoczęły się w maju, gdy Southwest Airlines jako pierwszy przewoźnik w tym kraju nałożył na pasażerów obowiązek trzymania urządzeń ładujących w widocznym miejscu podczas korzystania. Wszystkie te regulacje pokazują, że kwestia powerbanków stała się globalnym problemem bezpieczeństwa, do którego linie lotnicze podchodzą coraz poważniej. Nowe przepisy ws. powerbanków w samolocie. Praktyczne porady dla pasażerów Na szczęście nowe przepisy nie oznaczają całkowitego pozbawienia pasażerów dostępu do energii podczas podróży. Kluczowe staje się jednak odpowiednie przygotowanie do lotu oraz znajomość zasad obowiązujących u wybranego przewoźnika. Warto zatem jeszcze przed wylotem sprawdzić aktualne regulaminy linii, ponieważ w zależności od kierunku podróży i operatora zasady mogą się różnić. Najprostszym sposobem na uniknięcie problemów jest wejście na pokład z w pełni naładowanymi urządzeniami. Wielu podróżnych korzysta w tym celu z portów dostępnych w salonikach lotniskowych lub punktach gastronomicznych tuż przed odprawą. Dobrym rozwiązaniem jest także zabranie kabla kompatybilnego z portami USB, ponieważ coraz więcej samolotów obsługujących długie trasy ma wbudowane gniazda do ładowania. Osoby wybierające tablet zamiast laptopa zyskują dodatkową wygodę, gdyż mniejsze urządzenia szybciej się ładują i pobierają mniej energii. Pasażerowie odbywający wielogodzinne loty powinni również pamiętać o korzystaniu z rozrywki pokładowej, co pozwala oszczędzać baterię własnych sprzętów. Eksperci ds. cyberbezpieczeństwa natomiast zalecają unikanie publicznych portów USB na lotniskach i używanie gniazdek ściennych lub własnych ładowarek. Istotne jest również inwestowanie w certyfikowane powerbanki renomowanych producentów, ponieważ tańsze i niesprawdzone modele mogą stanowić realne zagrożenie. Należy też pamiętać, że przenośne ładowarki zawsze powinny być przewożone w bagażu podręcznym, nigdy w rejestrowanym. Dzięki takiemu przygotowaniu nawet w obliczu nowych ograniczeń podróż może pozostać komfortowa, a praca czy rozrywka w trakcie lotu – bezproblemowa. Źródła: Business Travel News, Flight Centre Travel Group Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Golfsztrom traci swoją moc? To dzięki niemu Europa jest tak dobrym miejscem do życia
Prąd Zatokowy, inaczej Golfsztrom, ma kluczowy wpływ na klimat w Europie. Przecież tak naprawdę Barcelona leży na tej samej szerokości geograficznej co Chicago, a Vancouver bardziej na południu niż Warszawa. Holenderscy naukowcy ostrzegają, że nasz oceaniczny zbawca może zacząć wytracać swoją moc. Co to oznacza dla Starego Kontynentu?
Ciepło przenoszone przez Golfsztrom (Prąd Zatokowy) ma ogromny wpływ na mieszkańców wielu kontynentów. Naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie alarmują, że w wyniku zmian klimatycznych może on rozpocząć proces nieodwracalnego osłabienia już w 2060 roku. Czym jest Golfsztrom? Golfsztrom to wyjątkowy prąd morski występujący na północnym Atlantyku. Przenosi on ciepłą wodę pomiędzy półkulami naszej planety: z Zatoki Meksykańskiej w kierunku Islandii, Wielkiej Brytanii i kontynentalnej Europy. Prąd Zatokowy wziął swoją nazwę od Zatoki Meksykańskiej, w której sąsiedztwie się formuje. Sprawia on, że zimą w Europie jest cieplej niż na innych kontynentach o podobnej szerokości geograficznej. Nie wszyscy wiedzą bowiem, że Nowy Jork ma podobne współrzędne, co… Rzym. AMOC, czyli od czego zależy klimat Europy Atlantic Meridional Overturning Circulation (Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna), której jednym najważniejszym elementów jest Golfsztrom, działa jak taśmociąg, który transferuje ciepło z jednej półkuli na drugą. Gdy przerwiemy tę cyrkulację, grożą nam nie tylko dużo chłodniejsze zimy i szalejące burze, ale przede wszystkim – według reportów naukowców – spadek plonów nawet o jedną trzecią w Europie czy dalszy wzrost temperatury na całej półkuli południowej. Załamanie Prądu Zatokowego mogłoby oznaczać obniżenie temperatury na Starym Kontynencie o nawet 10–15 stopni Celsjusza. Czy Golfsztrom słabnie? – Nasze modele pokazują, że przy umiarkowanej emisji CO2 załamanie AMOC może zacząć się ok. 2063 roku, a przy wysokiej nawet już w 2055 – ostrzega kierujący badaniami Rene van Westen. To dużo wcześniej, niż zakładały wcześniejsze analizy. Czy można jakos zatrzymać te zmiany? Najlepszym sposobem na przeciwdziałanie załamaniu Prądu Zatokowego jest szeroko zakrojone podejście do łagodzenia zmian klimatu. Oznaczałoby to ograniczenie emisji czy ochronę i odbudowę lasów, które pełniłyby funkcję pochłaniaczy dwutlenku węgla. Chodzi przede wszystkim o ograniczenie napływu słodkiej wody do oceanu, która osłabia działanie prądu. Ta zaś dociera do niego głównie poprzez topnienie lodowców. Konserwacja arktycznego lodu powinna być więc priorytetem w kontekście ochrony całej planety. Źródło: Arctic Ice Project, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Słońce uratuje klimat? Udało się osiągnąć temperaturę 1000 st. Celsjusza bez spalania kopalin
Naukowcy uzyskali temperaturę 1000 st. Celsjusza bez użycia ropy naftowej, gazu czy węgla. Prototypowe rozwiązanie wykorzystuje energię słoneczną. Jeśli technologia okaże się skalowalna, może w przyszłości pomóc zmniejszyć zapotrzebowanie na paliwa kopalne w przemyśle.
W tym artykule: Świat zbudowany na paliwach kopalnych? Paliwa kopalne w produkcji stali Jak wysoką temperaturę można uzyskać ze Słońca? Jakie są rodzaje energii? W pierwszym odruchu to pojęcie kojarzy nam się z elektrycznością. Jednak prąd w gniazdku, czyli energia elektryczna, to tylko jedna z jej form. Inne to energia chemiczna, cieplna czy mechaniczna – i wszystkie one są dla nas równie ważne, co elektryczność. Dlaczego? Dokładną odpowiedź na to pytanie podaje Vaclav Smil, kanadyjski naukowiec, w niedawno wydanej w Polsce książce „Jak naprawdę działa świat”. Smil przypomina w niej, że elektryczność zaspokaja tylko 18 proc. światowego zapotrzebowania na energię. Cała reszta – czyli ponad 80 proc. – to różne rodzaje energii wykorzystywane w przemyśle, wytwarzaniu żywności i transporcie. Fakt ten ma fundamentalne znaczenie, jeśli chcemy racjonalnie podejść do zmniejszenia naszego uzależnienia od paliw kopalnych (a tym samym obniżyć emisje gazów cieplarnianych). By to zrobić, nie wystarczy wyłącznie rozbudowywać odnawialne źródła energii elektrycznej. Konieczne jest również wymyślenie, czym i jak zastąpić kopaliny wszędzie tam, gdzie pojawiają się w produkcji przemysłowej. Świat zbudowany na paliwach kopalnych? Jest to zadanie o gigantycznej skali. Smil wyróżnia cztery podstawowe materiały, bez których nasza cywilizacja nie może się obejść. Są to cement, stal, tworzywa sztuczne i amoniak, podstawa nawozów sztucznych. Bez nich nie będzie silników samochodowych, drapaczy chmur czy pomidorów. „Masowe wytwarzanie ich wszystkich jest silnie zależne od spalania paliw kopalnych. A część z tych paliw stanowi również materiał wsadowy do syntezy amoniaku oraz produkcji tworzyw sztucznych”– pisze Smil (tłum. Dariusz Rossowski). Innymi słowy, nie ma możliwości wytwarzania stali bez węgla, nawozów sztucznych bez gazu ziemnego ani plastiku bez ropy. Efekt? „Globalna produkcja tych czerech niezbędnych materiałów (…) odpowiada za 25 proc. łącznej emisji CO2 ze spalania paliw kopalnych” – czytamy w „Jak naprawdę działa świat”. Co oznacza, że walka z globalnym ociepleniem obejmuje również opracowanie sposobów zastąpienia kopalin używanych w przemyśle. Jak to zrobić? Paliwa kopalne w produkcji stali Jedno z rozwiązań właśnie się przybliżyło. Naukowcy z Politechniki w Zurychu donoszą dzisiaj w czasopiśmie „Device” o opracowaniu metody pozwalającej osiągnąć temperaturę 1000 st. Celsjusza bez użycia kopalin. Tego typu gorąco jest niezbędne, by wytapiać stal, szkło, produkować cement czy ceramikę. Jednak na razie jedynym sposobem na uzyskanie tysiąca stopni w różnego rodzaju fabrykach było spalanie paliw kopalnych. Alternatywą byłoby usprawnienie odbiorników słonecznych (ang. solar receivers) – urządzeń zbierających energię słoneczną i przekształcających ją w ciepło. Dotychczas tego rodzaju technologia nie pozwalała przekroczyć magicznej granicy tysiąca stopni Celsjusza. Dr Emiliano Casati wraz z zespołem znalazł jednak sposób na poprawienie jej skuteczności. Okazał się nim syntetyczny kwarc, dobrze magazynujący energię słoneczną. Naukowcy zbudowali odbiornik słoneczny składający się z półprzezroczystego pręta z kwarcu przymocowanego do krzemowego dysku. Ten drugi miał za zadanie absorbować energię. Naukowcy opracowali ultracienkie ogniwa słoneczne. Mogą zmienić każdą powierzchnię w źródło energii Inżynierowie z MIT opracowali cienkie jak papier ogniwa słoneczne, które można przymocować praktycznie do każdej stałej powierzchni. Generują aż 18 razy więcej energii na kilogram niż ko... Jak wysoką temperaturę można uzyskać ze Słońca? Prototyp okazał się skuteczny. Po wystawieniu go na strumień energii odpowiadający światłu 136 Słońc kwarcowy dysk rozgrzał się do 1050 st. C. Przeciwległe końce kwarcowych prętów miały 600 st. C. Wcześniej urządzenia wykorzystujące podobny efekt pułapki cieplnej nagrzewały się jedynie do ok. 170 st. C. Skok jest więc bardzo duży. Naukowcy próbują teraz optymalizować proces, a także eksperymentują z innymi materiałami. Celem jest uzyskanie jak najwyższej temperatury przy jak najniższym wkładzie energii. – Problem energii to kamień węgielny przetrwania naszej cywilizacji – mówi Casati. – Energia słoneczna jest łatwo dostępna, mamy również odpowiednie technologie. Jednak żeby wprowadzono je w przemyśle, musimy wykazać, że są opłacalne ekonomicznie i zachowują swoje zalety przy zastosowaniu na dużą skalę – dodaje inżynier. Źródła: EurekAlert, Device. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Raz na 2,4 mln lat Mars „przyciąga” Ziemię bliżej Słońca. To wpływa na naszą planetę w zaskakujący sposób
Naukowcy znaleźli dowody na cykliczny grawitacyjny wpływ Marsa na Ziemię. Raz na niecałe dwa i pół miliona lat Czerwona Planeta „przyciąga” Ziemię bliżej Słońca. W rezultacie nasz klimat się ociepla.
W tym artykule: Jak planety wpływają na siebie nawzajem Jak Mars „przyciąga” Ziemię bliżej Słońca Ocieplenie klimatu a prądy morskie Marsa i Ziemię łączy bardzo powolny kosmiczny taniec. Oddziaływanie grawitacyjne Marsa zmienia orbitę Ziemi w cykliczny sposób. Ma to wpływ na nasz glob i to taki, którego ślady pozostają w osadach geologicznych. Badając osady z morskiego dna geolodzy z University of Sydney zauważyli, że ruch wody w pobliżu dna morza regularnie słabnie i przybiera na sile. Dzieje się to w bardzo dużej skali czasowej. Naukowcy powiązali te zmiany z przyciąganiem grawitacyjnym między Marsem a Ziemią. Okazało się, że raz na 2,4 mln lat na Ziemi klimat się ociepla, a „winny” temu jest właśnie Mars. Zaskakujące powiązanie zostało opisane w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. Jak planety wpływają na siebie nawzajem W uproszczeniu Układ Słoneczny składa się z ośmiu planet krążących wokół znajdującej się w centrum gwiazdy. Jej masa jest wielokrotnie większa od masy globów i to ona stanowi główne źródło grawitacji w całym systemie. Główne, ale niejedyne. Planety, choć znacznie mniej masywne od Słońca, również oddziałują na siebie grawitacyjnie. Oddziaływanie to ma wpływ m.in. na jeden z parametrów ziemskiej orbity – jej ekscentryczność. Określa ona, jak bardzo kształt orbity odbiega od idealnego koła. Pod wpływem przyciągania grawitacyjnego innych planet orbita Ziemi może bardziej lub mniej przypominać elipsę. Dzieje się to w regularnych odstępach czasu. Przekłada się to na tzw. cykl Milankovicia. Pod wpływem Jowisza i Saturna ekscentryczność ziemskiej orbity – i inne jej cechy – zmieniają się. W rezultacie raz na kilkadziesiąt tysięcy lat nasłonecznienie powierzchni się zmniejsza. Klimat Ziemi się ochładza i pojawiają się zlodowacenia. Jak Mars „przyciąga” Ziemię bliżej Słońca Mars ma znacznie mniejszą masę niż Jowisz i Saturn. Jednak on również potrafi wprawić Ziemię w „drżenie”. A także wpłynąć na jej klimat. Odkrył to zespół geolożki Adriany Dutkiewicz z University of Sydney. Naukowcy przyjrzeli się danym zebranym podczas odwiertów naukowych prowadzonych na dnie morza na całym świecie. Interesowało ich, co się dzieje z prądami w pobliżu morskiego dna w okresach ocieplenia klimatu. Gdy na dnie morza jest spokojnie, osady się gromadzą. Gdy zaś pojawiają się specyficzne wiry nazywane „eddy”, w osadach pojawiają się luki. Dane zebrane z prawie 300 różnych miejsc wykazały, że w ciągu ostatnich 70 mln lat takie luki w osadach występowały aż kilkaset razy. Niespodziewanie udało się je powiązać z cyklem grawitacyjnym Marsa i Ziemi. Orbity planet w Układzie Słonecznym zmieniła przelatująca obok gwiazda. To wpłynęło na klimat Ziemi Orbita, po której Ziemia okrąża Słońce, ulega nieustannym, drobnym zmianom. Wpływa na to przyciąganie grawitacyjne pozostałych planet słonecznych, jak i naszego Księżyca. Ale nie tylko t... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/orbity-planet-w-ukladzie-slonecznym-zmienila-przelatujaca-obok-gwiazda-to-wplynelo-na-klimat-ziemi-fot-shutterstock-2f75950.jpg" width="938" height="626" alt="Orbity planet w Układzie Słonecznym zmieniła przelatująca obok gwiazda. To wpłynęło na klimat Ziemi (fot. Shutterstock)" title="Orbity planet w Układzie Słonecznym zmieniła przelatująca obok gwiazda. To wpłynęło na klimat Ziemi (fot. Shutterstock)" /> – Byliśmy zaskoczeni, gdy w naszych danych dotyczących osadów głębinowych odkryliśmy cykle trwające 2,4 miliona lat – powiedziała dr Dutkiewicz. – Istnieje tylko jeden sposób, aby je wyjaśnić: są one powiązane z cyklami interakcji Marsa i Ziemi krążących wokół Słońca. Ocieplenie klimatu a prądy morskie Jak więc Mars wpływa na Ziemię? Raz na 2,4 mln lat „pcha” ją bliżej Słońca. Do powierzchni globu zaczyna docierać więcej promieniowania. Średnia temperatura rośnie, a klimat się ociepla. Oceany „ożywają” – pojawiają się w nich małe, ale silne i nieraz głębokie wiry typu „eddy”, które zapobiegają tworzeniu się osadów. Odkrycie jest zaskakujące. Dotychczas ocieplenie klimatu wiązano ze słabnięciem prądów morskich. Nie dalej jak miesiąc temu naukowcy przestrzegali, że coraz bardziej słabnie Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna (AMOC) – system prądów oceanicznych na Atlantyku. W lutym w „Science Advances” ukazała się praca wskazująca, że AMOC jest coraz bliżej punktu krytycznego. Czyli że może całkowicie zaniknąć, co przewróciłoby do góry nogami klimat m.in. Europy. Jednak badania Dutkiewicz pokazują, że oceany mogą być w pewien sposób uodpornione na ocieplenie klimatu. Niszczące osady wiry, będące efektem np. potężnych huraganów i docierające do największych głębin, sprawiają, że, wbrew obawom, obieg wody w oceanach nie ustaje. Nie powinno nas to jednak zwieść. Mars nie zapobiegnie skutkom trwającego obecnie ocieplenia klimatu wywołanego działalnością człowieka. – Nasze dane obejmujące okres 65 milionów lat sugerują, że cieplejsze oceany charakteryzują się bardziej energiczną głęboką cyrkulacją. To potencjalnie zapobiegnie stagnacji oceanu, nawet jeśli AMOC zwolni lub całkowicie się zatrzyma – mówi dr Dutkiewicz. Źródła: Nature Communications, Phys.org, Live Science, Space.com, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Rekordowa ilość energii uzyskana w reaktorze termojądrowym. Kiedy powstaną pierwsze elektrownie fuzyjne?
Reaktor JET uzyskał aż 69 megadżuli z zaledwie 0,2 miligrama paliwa. Naukowcy twierdzą, że jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, w przyszłości reaktory termojądrowe zapewnią nam tanią i bezpieczną energię.
W tym artykule: Na czym polega fuzja termojądrowa? Rekord fuzji w tokamaku Jak wydajna jest fuzja termojądrowa? Inne badania nad fuzją termojądrową Udział Polski w badaniach Rekord został pobity podczas eksperymentów w JET (Joint European Torus). To reaktor znajdujący się w pobliżu Oksfordu w Wielkiej Brytanii. I zarazem jedna z największych i najpotężniejszych instalacji termojądrowych na świecie. Na czym polega fuzja termojądrowa? Energia termojądrowa powstaje wskutek fuzji – łączenia się jąder atomowych lekkich pierwiastków. Taki proces zachodzi w sposób naturalny wewnątrz gwiazd, gdzie atomy ściska ogromne ciśnienie. W warunkach ziemskich można do tego wykorzystać izotopy, czyli cięższe odmiany wodoru: deuter i tryt. Ten pierwszy ma w jądrze proton i neutron. Dość powszechnie występuje w wodzie. Drugi natomiast jest zbudowany z protonu i dwóch neutronów. Nie występuje naturalnie, ale można go łatwo uzyskać z litu. Wykorzystanie trytu jako paliwa wraz z deuterem daje więcej energii. Zarazem zwiększa też poziom promieniowania w reaktorze. JET to reaktor typu tokamak – komora w kształcie obwarzanka (albo pączka z dziurką, czyli donuta). W jej wnętrzu pole magnetyczne więzi rozgrzany gaz, czyli plazmę. Musi on osiągać ogromne temperatury, rzędu 100 mln st. C, by rozpoczęły się reakcje termojądrowe. W 2021 r. reaktor JET po raz pierwszy uzyskał energię termojądrową z atomów trytu. Była to próba generalna przed uruchomieniem dużej instalacji zwanej ITER. JET służył naukowcom przez 40 lat. Ostatecznie zakończył działalność jesienią 2023 r. Wcześniej jednak zdążył pobić rekord. Rekord fuzji w tokamaku W końcowych eksperymentach prowadzonych w JET wykorzystano deuter i tryt. Reakcję termojądrową udało się utrzymać przez 5 sekund. W tym czasie został pobity rekord mocy. Wyprodukowano 69 megadżuli energii przy użyciu zaledwie 0,2 miligrama paliwa. – W trakcie tych badań zademonstrowaliśmy m.in., jak doprowadzić plazmę do stabilnego stanu, zapobiegając uszkodzeniom ściany reaktora. Po raz pierwszy w historii udało nam się przetestować to podczas fuzji deuteru i trytu – podkreśla dr Emmanuel Joffrin, jeden z uczonych zaangażowanych w badania. W badaniach udział wzięło ponad 300 naukowców i inżynierów z EUROfusion – konsorcjum badaczy z całej Europy. JET przez następne 15 lat będzie rozbierany i utylizowany. Część jego elementów zostanie wykorzystana w innych urządzeniach. Jak wydajna jest fuzja termojądrowa? Jeden gram wodoru „spalonego” w reaktorze termojądrowym może dać jej tyle, ile dostarcza 8 ton ropy naftowej lub 11 ton węgla kamiennego. Do zaspokojenia zapotrzebowania energetycznego całego świata wystarczyłoby rocznie kilkaset kilogramów izotopów wodoru (deuteru i trytu), które można uzyskać z morskiej wody. Elektrownie termojądrowe będą bezpieczniejsze niż atomowe. Mają też produkować znacznie mniej odpadów radioaktywnych. Jednak zanim to nastąpi, naukowcy muszą dopracować technologię. Chodzi m.in. o to, by reakcja termojądrowa dostarczała więcej energii, niż było trzeba do jej zainicjowania. W przypadku JET zużyto trzy razy więcej energii niż otrzymano, więc nie pojawiła się nadwyżka. Wyniki eksperymentów w JET zostaną wykorzystane przy tworzeniu ITER. To ogromny reaktor budowany we Francji, finansowany przez Unię Europejską, Chiny, Indie, Japonię, Koreę, Rosję i USA kosztem 22 mld dolarów. Pierwsze uruchomienie ITER planowane jest po roku 2025. Po 2035 r. reaktor ma działać na mieszaninie deuteru i trytu. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, będzie to pierwsza instalacja uzyskująca z fuzji termojądrowej nadwyżkę energii. Kolejne tego typu instalacje to brytyjska prototypowa elektrownia STEP i europejska elektrownia demonstracyjna DEMO. Także i one skorzystają z wyników badań prowadzonych w JET. Reaktory te ruszą po roku 2040. Oznacza to, że do tej pory transformacja energetyczna musi bazować na odnawialnych źródłach energii i elektrowniach atomowych. Inne badania nad fuzją termojądrową Tokamaki to nie jedyny sposób na uzyskanie fuzji termojądrowej. Naukowcy pracują też nad alternatywnymi metodami. Inny niż tokamak typ reaktora termojądrowego to tzw. stellarator. Jego komora ma skomplikowany, poskręcany kształt, ułatwiający kontrolowanie plazmy za pomocą pola magnetycznego. W Niemczech działa stellarator Wendelstein 7-X. Kosztował znacznie mniej niż ITER, bo zaledwie 2 mld euro. Odmienne podejście do fuzji jest testowane w amerykańskim National Ignition Facility (NIF), części Lawrence Livermore National Laboratory. Uczeni ściskają i podgrzewają tam izotopy wodoru za pomocą laserów. W 2022 r. po raz pierwszy reaktor termojądrowy NIF wyprodukował nadwyżkę energii. Późniejsze testy potwierdziły to osiągnięcie. Naukowcy zaangażowani w projekt JET podkreślają, że te badania wzajemnie się uzupełniają. – Dzięki nim powiększa się nasza wiedza na temat plazmy i reakcji termojądrowych – mówiła na konferencji prasowej dr Athina Kappatou z Instytutu Fizyki Plazmy Maksa Plancka. Udział Polski w badaniach Polska aktywnie uczestniczy w badaniach nad fuzją. W konsorcjum EUROfusion znaleźli się uczeni z Instytutu Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy (IFPiLM). – Nasza determinacja i międzynarodowa współpraca przyniosły wyjątkowe rezultaty, które stanowią kamień milowy w badaniach nad energią termojądrową. Ten sukces nie tylko potwierdza możliwość kontrolowania plazmy w tokamakach, ale również stanowi kluczowy krok w kierunku realizacji celu, jakim jest produkcja energii na skalę komercyjną z wykorzystaniem reakcji jądrowej. Przed nami jeszcze wiele wyzwań i kolejnych lat badań, ale jestem przekonana, że nasza ciężka praca przyniesie jeszcze więcej innowacyjnych rozwiązań, które będą kształtować światową energetykę – komentuje dr hab. Agata Chomiczewska, prof. IFPiLM, krajowy koordynator badań na tokamaku JET. Przy ITER pracują naukowcy z IFPiLM oraz Politechniki Wrocławskiej. W Wendelstein 7-X Polska zainwestowała 6,5 mln euro, a także umiejętności badaczy z Instytutu Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk, Politechniki Warszawskiej i Wrocławskiej, Uniwersytetu Opolskiego oraz Narodowego Centrum Badań Jądrowych. Źródła: EurekAlert, archiwum NG
Unikatowe odkrycie w Starym Mieście w Kostrzynie nad Odrą. Pochodzi z czasów II wojny światowej
Silnik wyprodukowany w fabryce Volkswagena w 1944 roku znaleziono wśród ruin Starego Miasta w Kostrzynie nad Odrą. Pod koniec wojny miasto zmagało się z brakiem elektryczności. Urządzenie pełniło rolę agregatu.
W tym artykule: Współpraca archeologów z pasjonatami – przynosi efekty Silnik VW. Tym razem nie miał nic wspólnego z samochodami Stan zachowania agregatu Nie tylko II wojna światowa Kostrzyn nad Odrą to dziś miasto położone w województwie lubuskim, na granicy z Niemcami. Do II wojny światowej był to niemiecki Küstrin. W marcu 1945 roku miasto-twierdzę wojska sowieckie zniszczyły w 90 procentach. Było to morze ruin. Po wojnie miasto znalazło się w granicach Polski. Nie odbudowano go jednak w całości. Tak stało się z obszarem Starego Miasta. Widoczne dzisiaj na powierzchni jego fundamenty porasta roślinność. Archeolodzy prowadzą tam badania, które od czasu do czasu przynoszą ciekawe rezultaty. Teren znajduje się pod opieką Muzeum Twierdzy Kostrzyn. Odkrywane zabytki trafiają do jego kolekcji. Współpraca archeologów z pasjonatami – przynosi efekty Muzeum Twierdzy Kostrzyn współpracuje ze Stowarzyszeniem Perkun od 2008 r. Jego członkowie pod kierownictwem ekspertów prowadzą prace porządkowe w zrujnowanych piwnicach domów Starego Miasta. Od początku tej współpracy dokonano wielu interesujących odkryć. Najnowsze z nich to silnik z 1944 r., produkcji Volkswagena. Zdaniem muzealników potwierdza to stawianą przez nich od lat tezę, że tzw. Kostrzyńskie Pompeje nadal skrywają tajemnice. Są przekonani, że jest to na pewno nie ostatnie odkrycie o takiej randze. Silnik VW. Tym razem nie miał nic wspólnego z samochodami Odkryty wśród ruin silnik okazał się być silnikiem nie samochodu, ale agregatu prądotwórczego. Wyprodukowano go w fabryce Volkswagenwerk w 1944 roku. Co ciekawe, takie modele były używane w lekkich samochodach osobowo-terenowych VW Typ 82 (Kübelwagen) oraz w wersji pływającej VW Typ 166 (Schwimmwagen). Silniki te używane były również do innych celów – wynika z ustaleń muzealników. Eksperci nie mieli problemu z określeniem funkcji silnika, bo na tabliczce znamionowej, która znajduje się na odnalezionym silniku, umieszczona jest cyfra 6. Oznacza to jego użycie jako agregatu prądotwórczego. Obok badacze znaleźli bak na paliwo o pojemności 40 l, służący do napędzania agregatu prądotwórczego VW 120/15. – Do tej pory poza niewybuchami lub niewypałami nieczęsto na terenie kostrzyńskiego Starego Miasta odkrywano tak duże elementy. Jest to pierwszy silnik, więc w skali Kostrzyna jest unikatem – przekazał National Geographic Polska archeolog Krzysztof Socha z Muzeum Twierdzy Kostrzyn Stan zachowania agregatu Jak powiedział Socha, wiele metalowych części silnika zachowało się w dobrym stanie. Czy agregat będzie można odtworzyć i uruchomić? – Niestety gorzej jest z blokiem silnika. Aluminium się utleniło, co w naszym przekonaniu uniemożliwi jego uruchomienie – zaznaczył archeolog. Silnik wkrótce zostanie poddany wstępnej konserwacji. Być może od nowego sezonu turystycznego, czyli od kwietnia 2024 r. będzie można go oglądać na stałej ekspozycji muzealnej w Bastionie Filip, części Muzeum Twierdzy Kostrzyn w Kostrzynie nad Odrą. – Jesteśmy pewni, że to nie koniec odkryć na Starym Mieście, które jeszcze niejednokrotnie wzbudzą sensację i przysporzą nam kolejnych ważnych eksponatów – podkreślają muzealnicy. Ostatni jeniec II wojny światowej. Do domu wrócił 55 lat po zakończeniu wojny 11 sierpnia 2000 roku na Węgry powrócił András Toma uznany za ostatniego jeńca II wojny światowej. Mężczyzna przez 53 lata przebywał w rosyjskim szpitalu psychiatrycznym. Na Węgrzech uzn... Nie tylko II wojna światowa W czasie wykopalisk na terenie Starego Miasta w Kostrzynie nad Odrą archeolodzy natrafiają czasem również na ślady zdecydowanie starszej obecności człowieka w tym miejscu. W 2011 roku natknęli się tam na cmentarzysko sprzed 2,5 tysiąca lat, czyli z wczesnej epoki żelaza. W sumie badacze naliczyli 9 grobów. Dwa z nich były oznaczone na powierzchni kamiennymi stelami. Zapewne były to pomniki nagrobne. Archeolodzy znaleźli bogato zdobione naczynia ceramiczne przykryte misami. Były to popielnice, w których złożono spopielone szczątki ludzkie. Źródło: Muzeum Twierdzy Kostrzyn Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak oszczędzać prąd w domu? 8 złotych rad dotyczących oszczędności oraz troski o planetę
Koszty utrzymania domu lub mieszkania mogą przyprawić o zawrót głowy. Jak oszczędzać prąd? Poniżej wymieniamy 8 niezawodnych sposobów.
W tym artykule: Nie bój się inwestycji, które pozwolą ci zaoszczędzić Jak oszczędzać prąd? Gotuj z głową Pierz i zmywaj z głową Ogranicz do zera niepotrzebne zużycie prądu Zaplanuj prasowanie Zmień ustawienie lodówki Mądrze korzystaj z lodówki Korzystaj z czujników ruchu Istotną część comiesięcznych wydatków stanowi suma widniejąca na rachunku za energię elektryczną. Niestety, prąd drożeje i nie możemy nic na to poradzić. Możemy jednak zmniejszyć jego zużycie i w ten sposób zaoszczędzić całkiem pokaźną kwotę. Przy okazji pomożemy naszej planecie, na którą zużycie prądu pochodzącego z paliw kopalnych wpływa w jeszcze większym stopniu niż na zawartość naszych portfeli. Podwyżki cen energii elektrycznej sprawiają, że coraz więcej osób szuka sposobów na ograniczenie zużycia prądu. Kwota widniejąca na rachunku to solidna motywacja do oszczędzania, warto jednak pamiętać, że zmniejszenie zużycia nie powinno wynikać wyłącznie z troski o domowy budżet. Wszyscy jesteśmy świadkami zmian klimatycznych, które postępują w zastraszającym tempie. To ostatnia chwila, by powstrzymać degradację środowiska, ale do tego potrzeba wspólnego wysiłku. Chcąc oszczędzić energię elektryczną, będziemy musieli pogodzić się z pewnymi niedogodnościami, które będą wynikały z konieczności zmiany swoich nawyków, jednak z czasem wszystko to stanie się dla nas proste i oczywiste. Nie bój się inwestycji, które pozwolą ci zaoszczędzić Jak oszczędzać prąd? Każdy z nas ma w domu masę jego odbiorników. Jedne zużywają niewiele energii, inne znacznie więcej. Te, które są największymi „konsumentami” prądu, warto wymienić na energooszczędne odpowiedniki. Oczywiście, będzie się to wiązać ze sporymi wydatkami, ale modernizację domowego sprzętu można przecież przeprowadzać stopniowo. Powstały panele fotowoltaiczne produkujące energię w nocy. To możliwe dzięki zamianie ciepła w prąd Jak się okazuje, panele fotowoltaiczne mogą działać nie tylko za dnia, ale także w nocy. Ile energii potrafią wytworzyć bez światła słonecznego? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/powstaly-panele-fotowoltaiczne-produkujace-energie-w-nocy-to-mozliwe-dzieki-chlodom-z-kosmosu-74d05ec.jpeg" width="938" height="519" alt="Powstały panele fotowoltaiczne produkujące energie w nocy. To możliwe dzięki chłodom z kosmosu" title="Powstały panele fotowoltaiczne produkujące energie w nocy. To możliwe dzięki chłodom z kosmosu" /> Warto zacząć od wymiany wszystkich żarówek na energooszczędne, najlepiej wykonane w technologii LED. W porównaniu ze swoimi tradycyjnymi odpowiednikami, takie źródła światła pobierają ok. 80 proc. mniej energii elektrycznej, a ich trwałość sięga kilkunastu tysięcy godzin! Ogromny apetyt na prąd wykazuje domowy sprzęt AGD. Jeżeli staniesz przed koniecznością wymiany lodówki lub pralki, wybierz model klasyfikowany w klasie A+++, ewentualnie A++. W tym miejscu może pojawić się pewna wątpliwość w kwestii opłacalności inwestycji, bo przecież sprzęty klasy A i A+ też są energooszczędne, a ich cena jest wyraźnie niższa. To prawda, ale warto zdać sobie sprawę z tego, że jeżeli chcemy oszczędzić, najpierw musimy zainwestować. Najbardziej efektywne urządzenia, z oznaczeniem A+++, są o 15 proc. oszczędniejsze od modeli A+ i aż o 40 proc. od sprzętów zaliczanych do klasy A! Jak oszczędzać prąd? Gotuj z głową Tradycyjne kuchenki gazowe coraz częściej ustępują miejsca płytom ceramicznym i indukcyjnym, a piekarniki elektryczne są już w zasadzie standardem. Niestety, codzienna eksploatacja tych urządzeń nie pozostaje bez wpływu na wysokość rachunków za prąd. Warto jednak wiedzieć, że także w kuchni możemy poszukać istotnych oszczędności. Zanim zaczniesz przygotowywać posiłek, ustaw naczynie na polu grzewczym, które jest dostosowane do jego wielkości. Średnica garnka lub patelni powinna być większa o ok. 2 cm od średnicy pola grzewczego. Gdy gotujesz na większym, nagrzewasz zbędny obszar i zużywasz więcej prądu. Dania gotuj pod przykryciem i w niewielkiej ilości wody. Dzięki temu wyraźnie skrócisz czas potrzebny na ich przygotowanie. Gdy korzystasz z piekarnika, nie otwieraj drzwiczek bez potrzeby. W ten sposób doprowadzasz do spadku temperatury w komorze i w konsekwencji do większego zużycia prądu. Korzystaj z termoobiegu. To sprawi, że piekarnik szybciej osiągnie żądaną temperaturę. Wyłączaj urządzenie na kilka minut przed końcem pieczenia. Panująca wewnątrz temperatura sprawi, że potrawa i tak będzie przygotowana we właściwy sposób, a ty zaoszczędzisz prąd. Pierz i zmywaj z głową Pralka i zmywarka to kolejne urządzenia, które zużywają sporo energii energii elektrycznej. Co można z tym zrobić? To proste. Oba sprzęty włączaj dopiero wtedy, gdy bęben i komora są wypełnione brudnymi ubraniami i naczyniami. Jeżeli jest to tylko możliwe, unikaj programów, które podgrzewają wodę do wysokiej temperatury i korzystaj z trybów ekonomicznej pracy. Zielona energia jeszcze bardziej eko? Oto generator prądu na deszcz Deszczówka już wkrótce może być wydajnym źródłem odnawialnej energii elektrycznej. Urządzenie z pomocą jednej kropli potrafi zasilić na chwilę 100 żarówek typu LED. Nowoczesne detergenty do prania z łatwością radzą sobie z większością plam już w temperaturze 40 stopni. Także środki używane w zmywarkach wykazują dużą skuteczność. Pamiętaj jednak, jeżeli chcesz cieszyć się krystalicznie czystymi naczyniami, przed włożeniem do zmywarki warto namoczyć je w misce wypełnionej ciepłą wodą. Ogranicz do zera niepotrzebne zużycie prądu Nie każdy dopuszcza do świadomości fakt, że każdego dnia niepotrzebnie zużywamy masę energii elektrycznej. Włączone światło w pomieszczeniach, w których nie przebywamy, praca przy świetle lampki, ładowarki pozostawione w gniazdkach, telewizor i inne urządzenia RTV przełączone na tryb stand-by – to wszystko sprawia, że w ciągu roku marnujemy przynajmniej kilkaset zł. Nawet osoby, które mogą pozwolić sobie na rozrzutność, muszą przyznać, że tę kwotę można spożytkować w bardziej racjonalny sposób. Nie przebywasz w danym pomieszczeniu? Wyłącz światło. Żarówki LED osiągają pełną moc od razu po uruchomieniu, co oznacza, że nie musisz martwić się o prąd zmarnowany na rozgrzanie źródła światła. Pracujesz przy lampce? Przesuń biurko pod okno i korzystaj ze światła dziennego, które przecież jest darmowe. Skończyłeś ładować telefon? Odłącz ładowarkę z gniazdka, bo podłączona do sieci wciąż pobiera prąd. Nie używasz telewizora lub sprzętu stereo? Odłącz urządzenie z prądu, bo tryb stand-by utrzymuje je przez cały czas w stanie czuwania. Nie musisz odłączać wtyczki z gniazdka. Wystarczy, że swoje domowe RTV podłączysz do listwy, która jednym przyciskiem wyłączy wszystkie sprzęty. Zaplanuj prasowanie Czy wiesz, że żelazko zużywa masę prądu, zanim rozgrzeje się do właściwej temperatury? Na szczęście nie musisz nosić pogniecionych ubrań, by oszczędzić. Wystarczy, że mądrze zaplanujesz prasowanie. Jak działają baterie grawitacyjne, dzięki którym magazynujemy energię ze źródeł odnawialnych? Sposób na gromadzenie i przechowywanie energii to jedno z największych wyzwań, przed jakimi stoi nasza cywilizacja. Energii, choćby tej dostarczanej przez słońce, mamy dużo. Problemem jest o... Zamiast prasować tylko jedną rzecz, wyprasuj wszystkie. Dzięki temu, żelazko będzie musiało rozgrzać się tylko jeden raz. Zacznij od ubrań które wymagają najniższej temperatury. Nie będzie wówczas konieczności chłodzenia urządzenia. Oczywiście, wygodniej jest wyprasować jeden T-shirt zamiast wszystkich, ale warto zdać sobie sprawę z tego, że w tym przypadku nasz komfort słono kosztuje, a co się odwlecze to nie uciecze. Zmień ustawienie lodówki Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że ustawienie lodówki w znacznym stopniu wpływa na pobór prądu. Gdy urządzenie stoi w pobliżu źródła ciepła (kaloryfera, kuchenki lub piekarnika), obiegające je powietrze nagrzewa się do wysokiej temperatury, a to powoduje wydłużenie cykli pracy agregatu. W rezultacie, lodówka zużywa znacznie więcej energii. Tak samo dzieje się w przypadku urządzeń w zabudowie, gdy otwory wentylacyjne są zbyt małe lub przysłonięte. Z tego samego względu należy regularnie czyścić skraplacz lodówki. Gdy element ten jest zakurzony, wymiana ciepła staje się nieefektywna i w rezultacie sprężarka musi pracować dłużej, by schłodzić czynnik krążący w układzie. Mądrze korzystaj z lodówki Pozostańmy jeszcze przez chwilę w temacie lodówki. Większości z nas wydaje się, że jej używanie jest tak samo proste, jak korzystanie z młotka. Ot, włączamy urządzenie do prądu, ustawiamy temperaturę w komorach, wypełniamy je żywnością i gotowe. Praktyka pokazuje jednak, że wiele osób zapomina o tym, że do lodówki nie należy wkładać ciepłego jedzenia. W ten sposób, doprowadzamy do wzrostu temperatury w jej wnętrzu, a taki skok inicjuje uruchomienie sprężarki. Takie postępowanie wpłynie nie tylko na większe zużycie prądu. Może też doprowadzić do wystąpienia kosztownej awarii urządzenia i na pewno negatywnie wpływa na wartość odżywczą dań, które zaczynamy chłodzić zanim przestygną. Rewolucyjny pomysł na pozyskiwanie energii geotermalnej: wwiercić się w ziemię na rekordową głębokość 20 km Założona zaledwie dwa lata temu firma Quaise, w skład której wchodzą naukowcy z MIT, chce pobić rekord świata w podróży do wnętrza Ziemi. To podobno najkrótsza droga do wykorzystywania e... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rewolucyjny-pomysl-na-pozyskiwanie-energii-geotermalnej-wwiercic-sie-w-ziemie-na-rekordowa-glebokosc-20-km-fot-quaise-4d8bad6.jpeg" width="938" height="380" alt="Rewolucyjny pomysł na pozyskiwanie energii geotermalnej: wwiercić się w ziemię na rekordową głębokość 20 km (fot. Quaise)" title="Rewolucyjny pomysł na pozyskiwanie energii geotermalnej: wwiercić się w ziemię na rekordową głębokość 20 km (fot. Quaise)" /> Zapewne wiele osób nie przyzna się do tego, ale nawyk sprawdzania „co dobrego jest w lodówce” nie jest typowy wyłącznie dla najmłodszych domowników. Trzeba wiedzieć, że za każdym razem, gdy niepotrzebnie otwieramy drzwi urządzenia, zwiększamy temperaturę w komorze. Korzystaj z czujników ruchu Ostatnią radę dedykujemy osobom mieszkającym w domu jednorodzinnym. Oświetlenie terenu posesji jest ważne dla komfortu i bezpieczeństwa, ale nie pozostaje bez wpływu na zużycie prądu. Rozwiązanie tego problemu jest naprawdę proste – wystarczy podłączyć do lamp czujniki reagujące na ruch. Dzięki temu, będą działały tylko wtedy, gdy będzie to konieczne. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Japonia zamierza zanurzyć w morzu gigantyczną turbinę, by wykorzystywać energię prądów morskich
Zakończył się trzy i pół letni test prototypowego urządzenia, które generuje energię z prądów morskich. Japonia chce wykorzystać jego pełnowymiarową wersję, by wytwarzać prąd dzięki poruszaniu się wodnych mas.
W tym artykule: Generator na dnie oceanu Ile energii niesie morski prąd? Ile energii generuje podwodna turbina? Ile energii musimy zacząć pozyskiwać z oceanów? Ponad 70 proc. powierzchni Ziemi zajmuje woda. Ponad 96 proc. ziemskiej wody znajduje się w oceanach. Ta ogromna masa cieczy nie jest nieruchoma. Porusza nią oddziaływanie grawitacyjne Księżyca, które sprawia, że woda ziemska regularnie przesuwa się w formie pływów. A także prądy oceaniczne: wielkie cyrkulacje morskiej wody wywoływane ruchem obrotowym Ziemi, stałymi wiatrami i różnicami temperatur. To wszystko wskazuje, że wody oceanów mogłyby być dobrymi źródłami energii odnawialnej. Skoro potrafimy czerpać energię z poruszającego się powietrza – czyli z wiatrów – równie dobrze powinno nam się to udawać w przypadku wody. Jednak wykorzystywanie energii prądów morskich, pływów i fal ciągle jest w powijakach. Technologie niezbędne do tego są na razie wykorzystywane na małą skalę. Generator na dnie oceanu Test jednej z nich przeprowadzono w Japonii. Firma IHI Corporation od ponad dekady pracuje nad urządzeniem, które pracowałoby pod powierzchnią oceanu. Rezultatem jest 330-tonowy prototyp o nazwie Kairyu. W tłumaczeniu to słowo oznacza „oceaniczny prąd”. 4 dni tylko na energii odnawialnej. Portugalii się udało. Czy mogłaby na dłużej? Znaczące zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii wymaga więcej wysiłku niż tylko budowanie turbin wiatrowych i elektrowni słonecznych. Urządzenie składa się z potężnego, dwudziestometrowego kadłuba, do którego boków przyczepione są dwa cylindry. Każdy z nich zawiera generatory energii wyposażone w jedenastometrowe turbiny. Kairyu pracuje 50 metrów pod powierzchnią wody, przyczepiony do dna oceanu. Tam sam może zmienić swoje położenie, ustawiając się względem prądu tak, by ruch mas wody napędzał turbiny. Ile energii niesie morski prąd? Japonia ma długą tradycję korzystania z niskoemisyjnych źródeł energii. Jednak katastrofa w elektrowni jądrowej w Fukushimie w 2011 r. sprawiła, że energetyka jądrowa (jedenaście lat temu zaspokajająca 30 proc. krajowego zapotrzebowania na energię) straciła na popularności. W rezultacie Japonia musi importować 90 proc. energii z zagranicy. Dlatego trwają poszukiwania źródeł energii alternatywnych w stosunku do atomu. Jednym z pomysłów jest wykorzystanie prądów morskich. Wzdłuż wschodnich i południowych wybrzeży Japonii przebiega bardzo silny prąd Kuroshio. Szacuje się, że gdyby udało się wykorzystać całą jego energię, dałoby to 205 gigawatów elektryczności. Czyli tyle, ile energii wytwarza się w tej chwili w Japonii. Ile energii generuje podwodna turbina? Kairyu jest jeszcze daleki od tego, by uszczknąć chociażby część tej mocy. Na razie – przy prędkości prądów wynoszącej dwa-cztery węzły, czyli jeden-dwa metry na sekundę – prototyp generował 100 kilowatów energii. To o wiele mniej, niż wytwarza przeciętna turbina wiatrowa (ponad 3 megawaty). Jak działają baterie grawitacyjne, dzięki którym magazynujemy energię ze źródeł odnawialnych? Sposób na gromadzenie i przechowywanie energii to jedno z największych wyzwań, przed jakimi stoi nasza cywilizacja. Energii, choćby tej dostarczanej przez słońce, mamy dużo. Problemem jest o... Firma IHI Corporation podkreśla jednak, że po odpowiednim powiększeniu urządzenia, mogłoby ono uzyskiwać 2 megawaty energii. Wymagałoby to wyposażenia je w turbiny długości 20 metrów. Ile energii musimy zacząć pozyskiwać z oceanów? Jeśli Kairyu uda się przeskalować – czyli odpowiednio powiększyć – pierwsza podwodna elektrownia składająca się z podobnych urządzeń może zacząć działać w Japonii w następnej dekadzie. Docelowo – czyli jeśli technologia okaże się sprawna i odporna na warunki środowiskowe – energia oceanów mogłaby zaspokajać 40–70% potrzeb energetycznych Japonii. Na razie jednak komukolwiek daleko do takich wyników. IEA podaje, że prototypowe instalacje wykorzystujące energię oceanów, które działają w raptem kilku krajach świata, mają moc między 10 kW a 1 MW. To o wiele mniej niż potrzebujemy, by zrealizować scenariusz zerowej emisji CO2 w 2050 r. Zakłada on, że do 2030 r. coroczny przyrost energii pozyskiwanej z oceanów ma wynosić 1 GW. Źródła: IHI Corporation, world-nuclear.org.
Czy fuzja jądrowa jest na wyciągnięcie ręki?
Wynik przeprowadzonego w ubiegłym miesiącu eksperymentu, który odbył się w Narodowym Instytucie Zapłonu (NIF) w Kalifornii w USA, daje duże nadzieje na osiągnięcie skutecznego zapłonu fuzji jądrowej.
W tym artykule: Chmura naładowanych jonów Temperatura jak we wnętrzu Słońca Póki co, osiągnięto wydajność rzędu ponad 1,3 megadżula (MJ). Eksperyment polegał na skierowaniu wiązki światła laserowego, która doprowadziła do wytworzenia niezwykle gorącego punktu, którego średnicę można porównać do średnicy ludzkiego włosa. Co prawda trwało to jedynie przez 100 bilionowych części sekundy, ale wygenerowana energia wyniosła ponad 10 kwadrylionów watów mocy. To niewyobrażalne wielkości, których nie da się odnieść do codziennego życia, ale jeśli pozyskiwanie energii z fuzji jądrowej stanie się w końcu rzeczywistością, nasz świat czeka rewolucja porównywalna do tej, która nastąpiła na skutek upowszechnienia się elektryczności. Chmura naładowanych jonów „Wynik stanowi historyczny krok naprzód w badaniach nad fuzją jądrową, otwierając zupełnie nowy system badań i rozwoju naszych kluczowych misji dotyczących bezpieczeństwa narodowego. Jest to również świadectwo innowacyjności, pomysłowości, zaangażowania i wytrwałości tego zespołu oraz wielu naukowców z tej dziedziny, którzy przez dziesięciolecia wytrwale dążyli do osiągnięcia tego celu" - powiedział dyrektor Narodowego Laboratorium Lawrence’a w Livermore, w skład którego wchodzi wspomniany instytut NIF, Kim Budil. Celem tak intensywnego działania wiązki laserowej na powierzchni równej średnicy ludzkiego włosa jest wytworzenie plazmy, czyli chmury naładowanych jonów. Temperatura jak we wnętrzu Słońca By taki rezultat był możliwy, osiągnięta musi zostać temperatura oraz ciśnienie jakie panują wewnątrz Słońca. Jeśli udaje się to zrobić, następuje uwolnienie tzw. „cząstek alfa” które dają początek reakcjom syntezy jądrowej. Cząstki alfa uderzają w otaczającą je plazmę, co doprowadza do wzrostu temperatury i ciśnienia, a następnie do zapłonu plazmy i uwolnienia kolejnych cząstek alfa i tak dalej. Dzięki temu, naukowcy mają nadzieję, że fuzja jądrowa może być reakcją, która będzie miała zdolność do podtrzymywania się sama. Wciąż jednak jest jeszcze wiele wyzwań na drodze to tego, żebyśmy wszyscy mogli korzystać z energii pochodzącej z fuzji jądrowej. Choć eksperyment wydaje się być jak na razie udany, wciąż wymaga weryfikacji przez innych naukowców. Jeśli inni badacze w innych laboratoriach będą w stanie powtórzyć dokładnie te same wyniki, będzie można mieć nadzieję, że rewolucja w pozyskiwaniu energii jest coraz bliżej. Poza tym, eksperyment nie był w stanie dostarczyć więcej energii niż badacze musieli zużyć do jego przeprowadzenia, i by zbliżyć się do zapłonu. Dopiero gdy więcej energii będzie w efekcie fuzji jądrowej generowane niż pochłaniane, będzie to realny sposób na masowe pozyskiwanie elektryczności. Naukowcy na całym świecie ciężko pracują, aby wreszcie to osiągnąć.
Gorączkowe poszukiwania elektryczności na wyprawie? Koniec! Plecak z akumulatorem naładuje twój telefon
Plecaki są coraz mniejsze i lżejsze. Do tego obrastają w gadżety. Ale po co nosić na plecach akumulator w górach? Jeśli korzystamy z elektronicznych urządzeń, a trudno dziś spotkać podróżnika bez takich, zawsze prędzej czy później pojawia się pytanie "gdzie znajdę najbliższe gniazdko?"
Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat postęp technologiczny w tym, co zabieramy ze sobą w góry sprawił, że skład plecaka absolutnie się zmienił. "W latach 90-tych standardem przy dłuższej wyciecze, nie wyprawie, był plecak o pojemności 90-100 litrów. W tej chwili zabieramy plecak około 60-litrowy. Do środka mieści nam się dokładnie to samo, co mieściło się nam w latach 90-tych, tylko że cały sprzęt jest dużo mniejszy i dużo lżejszy" - mówi PAP Krzysztof Kapluk, kierownik sklepu turystycznego w Poznaniu. Ekspert zauważa, że wszystkie tego typu rozwiązania, które sprawiają, że nosimy ze sobą mniej pozwolą nam być pewniejszym, że dojdziemy do celu, bo zużyjemy mniej siły i na pewno będą bardzo pomocne. "To wydarzyło się w absolutnie każdej dziedzinie - od obuwia poprzez skarpetki, bieliznę, tym, co na siebie zakładamy i tym, co ze sobą zabieramy. Miniaturyzacja i poprawa parametrów technologicznych sprawiła, że jest nam po prostu łatwiej" - tłumaczy. Akumulator na plecach Wśród nowości, które ułatwiają życie w górach podczas ich podbojów, warto wskazać na gadżety związane z przechowywaniem i zabieraniem ze sobą prądu, czyli powerbanki, takie małe przenośne baterie, a jak wiadomo wszyscy używamy telefonów - również w górach. "Zwykle są to smartfony, których czas działania na jednej baterii nie jest dość długi. Takie powerbanki to sprzęt, który powinien posłużyć nam do wezwania pomocy. Jeśli wyczerpiemy baterię bawiąc się telefonem, robiąc sobie zdjęcia itd. to w kluczowym momencie może się okazać, że nie możemy zadzwonić po pomoc. Stąd też na pewno z punktu widzenia bezpieczeństwa to rewolucja elektryczna, która się wydarzyła, będzie czymś, na co warto zwrócić uwagę i warto zabrać ze sobą przenośne źródło energii elektrycznej" - radzi Kapluk. Jak przyznaje ekspert, ciężko przewidzieć, czym producenci specjalistycznych sprzętów jeszcze mogą nas zaskoczyć, co by nam ułatwiło życie w górach, bo wszystko rozwija się bardzo dynamicznie. "Jeśli zerknęlibyśmy chociażby na to, co się dzieje na rynku latarek - kiedyś standardem była duża, ciężka i mocna latarka, a teraz rewolucja w technice diodowej sprawiła, że latarki są 10 razy mniejsze i 20 razy mocniejsze, a w dodatku działają jeszcze zdecydowanie dłużej na takim samym komplecie baterii. Stąd też na pewno te wszystkie nowinki sumarycznie będą poprawiały to, jak czujemy się w górach" - kwituje Kapluk. Źródło: PAP
Sztuczna trawa na dachu dostarczy nam prąd! Brzmi absurdalnie? A jednak to prawda
Plastikowa „trawa” do pokrywania dachów budynków mogłaby wytwarzać energię elektryczną dzięki sile wiatru – informuje „New Scientist”.
Opracowana przez naukowców z chińskiego uniwersytetu Southwest Jiaotong w Chengdu oraz Georgia Institute of Technology w Atlancie mata złożona z elastycznych plastikowych pasków faluje na wietrze jak prawdziwa trawa i wytwarza odnawialną energię. Jest to możliwe dzięki nanodrucikom po jednej stronie paska oraz umieszczonej po drugiej stronie powłoce z ITO, czyli tlenku cyny indu (oficjalna nazwa). Uderzające o siebie „źdźbła” powodują przeskakiwanie elektronów i wytwarzanie prądu elektrycznego (tak zwany efekt tryboelektryczny). Tego rodzaju tryboelektryczny generator można instalować wszędzie tam, gdzie niepraktyczne byłoby instalowanie konwencjonalnych wiatraków. Wykorzystuje on bowiem nie tylko stale wiejące wiatry, ale i nagłe porywy, niezależnie od ich kierunku. Kluczowe znaczenie dla sukcesu takiego rozwiązania będzie mieć sposób gromadzenia energii oraz integracja z ogniwami słonecznymi. Problemem może być znalezienie czegoś co zastąpi ITO, jest to bowiem materiał drogi, toksyczny i o niewielkiej wytrzymałości mechanicznej. Na razie technologię przetestowano w laboratorium, kierując elektryczny wentylator na model dachu pokryty 60 paskami. Udało się uzyskać dość energii do zasilania 60 diod LED. Paski zaczynały działać przy wietrze o prędkości 21 kilometrów na godzinę, jednak największą wydajność osiągały przy 100 kilometrach na godzinę (czyli 10 stopniach w skali Beauforta - taki wiatr może wyrywać drzewa z korzeniami). Pokrycie „trawą” dachu o powierzchni 300 metrów mogłoby dać moc około 7 kilowatów. Źródło: PAP
Ekstremalne zjawiska pogodowe są główną przyczyną przerw w dostawach prądu.
Gdy w szpitalach czy siedzibach ważnych służb gaśnie światło, pojawia się zagrożenie życia. Jednym ze sposobów zapewnienia sobie planu B czy też odciążenia nadwyrężonej sieci są baterie i akumulatory. Baterie przepływowe, które właśnie wchodzą na rynek, zapewniają długotrwałe zabezpieczenie energetyczne w korzystnej cenie. Akumulatory litowo-jonowe wykorzystywane w autach elektrycznych są skuteczniejsze w przypadku krótkich wyrzutów energii. Istnieją jeszcze baterie oparte na ciekłych metalach. Ten innowacyjny projekt elektrochemika z MIT Donalda Sadowaya wspiera Bill Gates.
Zdarza się, że w podróży nie masz gdzie naładować telefonu, aparatu czy tableta? Na rynku pojawiła się ładowarka, która nie wymaga prądu
Niewielka, ważąca zaledwie 41 gram, o subtelnej linii i szwajcarskim dizajnie. Ładowarka SKROSS SOS Battery to prawdziwy „power bank”; gadżet, dzięki któremu naładujesz najbardziej wymagający telefon komórkowy czy inne urządzenie wyposażone w USB, co najważniejsze - nie potrzebując do tego zasilania sieciowego. SKROSS SOS Battery to niewielkie urządzenie, które najprościej można byłoby określić mianem zapasowego banku energii. Jak zawsze, i w tym przypadku szwajcarscy producenci zadbali o nawet najdrobniejsze detale, tworząc kompaktowy, niezwykle poręczny i przydatny akumulator, w którym walory funkcjonalne idą w parze ze względami estetycznymi. Ta mobilna bateria została zaprojektowana tak, by zajmować jak najmniejszą przestrzeń. Ważąc jedynie 41 gram, posiada wielką moc, gwarantującą szybkie i wydajne użytkowanie. Przy jej pomocy naładujesz telefon komórkowy, tablet, odtwarzacz mp3 i inne sprzęty USB. Wystarczy wpiąć wybrane urządzenie w SKROSS SOS Battery, by dodać mu mocy na przynajmniej 7 godzin ekstra działania. SKROSS SOS Battery możesz używać w trybie baterii, podpinając swoje urządzenie poprzez kabel USB, choć przy jego pomocy naładujesz także sprzęty o większym poborze prądu, jak np. tablet. W tym celu wystarczy wpiąć SKROSS SOS Battery w port USB (np. w komputerze, samochodzie) lub adapter podróżny SKROSS MUV. Co więcej, ładujemy w ten sposób nie tylko tablet (czy inny sprzęt), ale także SKROSS SOS Battery. Pamiętajmy, by urządzenie naładować za każdym razem po użyciu, by móc cieszyć się przydatną funkcjonalnością SKROSS SOS Battery w każdym miejscu, bez konieczności martwienia się o dostępność zasilania sieciowego. SKROSS SOS Battery dostępny jest w sprzedaży tradycyjnej oraz internetowej za cenę 149 zł. Źródło: www.skross.com.pl
Polacy też chcą oszczędzać energię – głównie dlatego, że oznacza to niższe rachunki. Coraz większą rolę, zwłaszcza wśród młodego pokolenia, odgrywa także troska o środowisko. Ciągle jednak nie potrafimy oszczędzać skutecznie.
Z badania opinii publicznej przeprowadzonego przez TNS OBOP wynika np., że Polacy nadal za największego konsumenta energii uważają przemysł (71 proc. respondentów), podczas gdy w rzeczywistości to oni sami we własnych mieszkaniach „puszczają przez komin” aż 34 proc. całkowitego krajowego zużycia, a dodatkowe 6 proc. „spalają” w miejscach pracy. Średnio rocznie wydajemy na ogrzewanie 2 668 zł, na prąd 1 224 zł, a na wodę 676 zł. Tylko 4 na 100 ankietowanych zdaje sobie przy tym sprawę, że największy udział w kosztach energii zużywanej w przeciętnym gospodarstwie domowym ma ogrzewanie (71 proc.). 61 proc. uważa, że nie przekracza on 40 proc., a 23 proc. w ogóle nie próbowało odpowiedzieć na to pytanie. Nic dziwnego, że dopytywani o najlepsze sposoby oszczędzania energii badani wymieniali przede wszystkim gaszenie niepotrzebnych świateł i wymianę żarówek na energooszczędne. Tymczasem oświetlenie mieszkania pochłania tylko 3 proc. całkowitego zużycia energii. Nawet siedzenie przy świeczkach nie wpłynie zatem znacząco na nasze rachunki. Więcej można zyskać, oszczędnie gospodarując wodą, bo na jej podgrzanie do mycia siebie i naczyń zużywamy aż 15 proc. całkowitej energii. Co ciekawe, ponad 3/4 Polaków zdaje sobie sprawę, że wymiana okien i drzwi oraz ocieplenie ścian i dachu budynku może przynieść duże oszczędności, ale tylko 34 proc. przechodzi od słów do czynów, choć to właśnie tu można zaoszczędzić najwięcej. Większość wzniesionych i użytkowanych w Polsce budynków wielorodzinnych to spuścizna po latach 60. i 70., kiedy energia była tania i nie opłacało się jej oszczędzać. W takich domach ogrzanie 1 m2 może pochłaniać nawet 300 kWh. Pocieszające, że w nowych obiektach, budowanych po 1998 r., wskaźnik ten spadł poniżej 100 kWh/m2, a w tych uznanych za energooszczędne wynosi poniżej 50 kWh/m2. Na szczęście dziś coraz więcej rodzin, które decydują się na budowę własnego domu, stara się, by potrzebował on jak najmniej energii. Można to osiągnąć np. poprzez odpowiednie usytuowanie względem stron świata, „oszczędną” (najlepiej zbliżoną do sześcianu) bryłę budynku, zastosowanie wentylacji z rekuperacją powietrza, a także energooszczędne rozplanowanie pomieszczeń tak, by te o największych (np. łazienka) i najmniejszych (spiżarnia, sypialnia) wymaganiach cieplnych bezpośrednio ze sobą nie sąsiadowały. Coraz większym powodzeniem cieszą się też rozmaite urządzenia, które pozwalają uzyskiwać „darmową” energię. Pamiętajmy jednak, że w naszym klimacie ani słońce, ani wiatr nie są w stanie w pełni pokryć zapotrzebowania energetycznego, a koszty ich instalacji są jeszcze na tyle wysokie, że warto dokładnie przekalkulować potencjalne korzyści. Na przykład w domu jednorodzinnym dla czterech osób do podgrzewania wody wystarczy kolektor słoneczny o powierzchni 5 m2. Przy założeniu, że 1 osoba zużywa dziennie 40 l wody o temperaturze 50°C, a wcześniej korzystaliśmy z prądu, który podgrzewał ją mniej więcej za złotówkę, koszt montażu takiego urządzenia (od 5 000 przy dużym „wkładzie własnym” do ok. 35 tys. zł za zestaw renomowanej firmy) na dachu zwraca się po 5–25 latach, zaś przy podgrzewaniu gazem (niecałe 50 gr/dzień) na zwrot nakładów trzeba by czekać 2 razy dłużej. Inwestycje (koszt poczatkowy = niższe rachunki) Wymień lodówkę na energooszczędną; ta klasy B zużywa do 500 kWh/rok (czyli ok. 200 zł), a urządzenie klasy A – ok. 300 kWh/rok (115 zł). Zysk: 85 zł. Koszt lodówki zwróci sie w ciągu 8–10 lat (i to przy założeniu niezmienności cen prądu, na która raczej nie ma co liczyć). Kup zmywarkę – oszczędzisz nie tylko prąd lub gaz użyty do podgrzania wody, ale i samą wódę (na pełny wsad zużywa ok. 15 l wobec 40–60 l przy myciu ręcznym). Wymiana żarówek na kompaktowe świetlówki oznacza oszczędność 3 proc. rocznych rachunków za energie. Nowa pralka pozwoli ci zaoszczędzić zaledwie ok. 20 zł rocznie. Jak oszczędzać mądrze, czyli sposoby bezkosztowe Wyłączaj oświetlenie w nieużywanych pomieszczeniach. (Uwaga: przy częstych wyłączeniach skraca sie żywotność żarówek energooszczędnych.) Staraj się dopasować średnice lub płomień palnika do średnicy garnka. Gotuj w czajniku elektrycznym tylko tyle wody, ile akurat potrzebujesz. Używaj szybkowaru do potraw wymagających długiego gotowania (oszczędza 40 proc. energii). Dopasuj temperaturę do charakteru pomieszczenia (w sypialni może być niższą niż w dziecinnym); obniżka o 1oC daje 6 proc. oszczędności energii.