W Stronie Śląskim powstaje biblioteka, jakiej nie ma nigdzie na świecie. Wypożyczysz tu tylko książki z autografem
To będzie jedyna taka biblioteka na świecie. Joanna Lamparska, dziennikarka związana z National Geographic Polska, tworzy w Stroniu Śląskim kolekcję książek z autografami i osobistymi dedykacjami autorów z całej Polski. To część akcji „Z książką się powodzi”, która wspiera odbudowę zniszczonej przez ostatnią powódź biblioteki w Stroniu.
Stronie Śląskie doświadczyło w 2024 roku strasznej tragedii – woda wdarła się do miasta i zniszczyła jego dużą część, odbierając mieszkańcom możliwość normalnego życia. Wielu domów, mieszkań czy instytucji kultury wciąż nie udało się odbudować, ale to nie odbiera ducha mieszkańców – w Stroniu powstaje niezwykła biblioteka, którą wspierają autorzy z całej Polski. Tu wypożyczysz tylko książki z dedykacją Idea akcji zakłada stworzenie w Stroniu Śląskim wyjątkowego księgozbioru – kolekcji książek z autografami i osobistymi dedykacjami autorów z całej Polski. Organizatorzy apelują do pisarzy, dziennikarzy, poetów i twórców literatury o przekazywanie podpisanych egzemplarzy swoich publikacji, które staną się symbolem solidarności środowiska literackiego z lokalną społecznością. Jak zdobyć tak niepowtarzalne egzemplarze? – Okazuje się, że dla autora nie ma nic trudniejszego niż wyprawa na pocztę, stąd na niektóre książki czekamy miesiącami – śmieje się Joanna Lamparska, opowiadając National Geographic Polska o inicjatywie. W wielu wypadkach trud pozyskiwania autografów wzięły na siebie wydawnictwa. Joannę i jej fundację „Projekt Historia” wspiera Jerzy Misiurski, dyrektor Biblioteki Publicznej im. Stefana Janasa w Opocznie. Odrodzenie po dramatycznej powodzi – Chcemy, żeby z tragedii powodzi narodziło się coś niezwykłego: biblioteka, w której każda książka ma swoją historię i osobisty ślad autora – tłumaczy Joanna. – To nie tylko odbudowa księgozbioru, ale także budowanie mostu między twórcami a czytelnikami. Pokazujemy, że kultura potrafi jednoczyć i realnie pomagać, tym bardziej, że o Dolnym Śląsku poszkodowanym we wrześniu 2024 roku przez powódź wiele osób już zapomniało. Stronie Śląskie w 2026 roku Stronie jest w trakcie intensywnej odbudowy po niszczycielskiej powodzi września 2024 roku, która przerwała tamę na Morawce i zalała nie tylko miasto, ale i całą okolicę. Jej efekty można spotkać na Śląsku na każdym kroku. Chociaż Wody Polskie zabezpieczyły zniszczony zbiornik, przywracając mu częściową zdolność retencyjną, a miasto funkcjonuje, to jednak wciąż występują utrudnienia w infrastrukturze. Niszczycielski żywioł po prostu „widać”. Trwają naprawy zniszczonych dróg i budynków. Region stara się odbudować po tragedii, działają znane atrakcje turystyczne – np. Jaskinia Niedźwiedzia – a powstająca biblioteka ma wlać kolejny promyk nadziei w serca mieszkańców. Znani autorzy wspierają bibliotekę w Stroniu Śląskim Wojciech Chmielarz, Marek Krajewski, Szczepan Twardoch czy Krzysztof Skiba to zaledwie garstka nazwisk w powodzi nadsyłanych książek, a liczba kartonów stale rośnie – wciąż może być jednak lepiej! Część dedykacji ma bardzo osobisty i emocjonalny charakter i wspiera mieszkańców zniszczonego Stronia Śląskiego. Autorzy na pierwszych stronach piszą nie tylko słowa wsparcia, ale także, m.in. wiersze. Z powodu samych tych wpisów kolekcja staje się małym dziełem sztuki. Biblioteka w Stroniu Śląskim zostanie ponownie otwarta w marcu 2026 roku (dokładny termin nie jest jeszcze znany), więc niezmiennie zachęcamy Autorów do stania się częścią jedynego takiego zbioru na świecie. Gdzie można wysyłać książki? Książki można przesyłać na jeden z adresów: Fundacja Joanny Lamparskiej na Rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego „Projekt Historia” Paczkomat WRO207M, telefon: +48 664 228 846, mail: fundacja@projekthistoria.pl Jerzy Misiurski, Biblioteka Publiczna im. Stefana Janasa w Opocznie, Plac Kościuszki 15, 26-300 Opoczno. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Powódź tysiąclecia – przebieg, przyczyny i skutki największego kataklizmu powojennej Polski
Powódź tysiąclecia to określenie katastrofalnych wydarzeń hydrologicznych, które miały miejsce w lipcu 1997 roku i objęły znaczną część południowej oraz zachodniej Polski, Czechy, północno-zachodnią część Słowacji, wschodnią Austrię oraz wschodnie Niemcy. Skala zjawiska, jego długotrwałość oraz konsekwencje społeczne i gospodarcze sprawiły, że powódź z 1997 roku uznawana jest za największą katastrofę naturalną w Polsce po II wojnie światowej. Wskutek żywiołu w naszym kraju pod wodą znalazło się 1362 miejscowości, a ponad 162,5 tys. osób zostało ewakuowanych.
Spis treści: Jak przebiegała powódź tysiąclecia w lipcu 1997 roku? Powódź tysiąclecia we Wrocławiu i Opolu Ile osób zginęło podczas powodzi w 1997 roku? Skala zniszczeń – straty materialne i infrastrukturalne Analizując powody powodzi z 1997 roku, badacze wskazują przede wszystkim na długotrwałe i intensywne opady deszczu, które występowały od 3 do 10 lipca 1997 roku. Kluczową rolę odegrał tzw. niż genueński, czyli układ baryczny, który przemieszczał się znad Morza Śródziemnego w kierunku Europy Środkowej, niosąc ogromne ilości wilgoci. Opady skoncentrowały się w dorzeczach Odry, Nysy Kłodzkiej oraz ich dopływów, prowadząc do szybkiego wzrostu stanów wód. Gleby, które były już wcześniej nasycone wilgocią, miały w tym czasie ograniczoną zdolność retencyjną. W efekcie rzeki wystąpiły z koryt, a infrastruktura przeciwpowodziowa w wielu miejscach okazała się niewystarczająca. Wobec tego przyczyny powodzi tysiąclecia należy rozpatrywać jako splot czynników naturalnych i systemowych. Jak przebiegała powódź tysiąclecia w lipcu 1997 roku? Powódź tysiąclecia rozwijała się etapami. Już na początku lipca sytuacja hydrologiczna na południu Polski była napięta. Pierwsze miejscowości zostały zalane 6 lipca, głównie w rejonie Nysy Kłodzkiej, Prudnika oraz Złotego Potoku. W kolejnych dniach fala powodziowa obejmowała coraz większe obszary. Kulminacja nastąpiła w kolejnych dniach, gdy wysoka fala dotarła do Odry. Rzeka wylewała na kolejnych odcinkach, a stan alarmowy ogłoszono w wielu województwach. W późniejszym czasie sytuację dodatkowo pogorszyła druga fala opadów, która rozpoczęła się 18 lipca i utrudniła usuwanie skutków kataklizmu. Powódź tysiąclecia była zjawiskiem długotrwałym i dynamicznym, co znacząco zwiększyło skalę zniszczeń. Powódź tysiąclecia we Wrocławiu i Opolu Sytuacja we Wrocławiu i Opolu doskonale obrazuje skalę powodzi tysiąclecia w Polsce – gwałtowny przybór rzek w połączeniu z długotrwałymi opadami spowodował straty materialne i społeczne o niespotykanej dotąd w skali, czyniąc ją jedną z największych katastrof naturalnych w historii kraju. Regiony te stały się symbolem heroizmu mieszkańców i skutecznej, choć ekstremalnie trudnej, walki z żywiołem. Wielka woda w Opolu W Opolu stan alarmowy został ogłoszony 6 lipca 1997 roku. Dwa dni później woda wdarła się do miasta, osiągając poziom 590 cm. Fala kulminacyjna dotarła do Opola 10 lipca. Najbardziej ucierpiała dzielnica Zaodrze Bliższe oraz wyspy Bolko i Pasieka, gdzie zalaniu uległa niemal cała zabudowa – fabryki, szkoły, przedszkola, instytucje kulturalne i media, w tym Radio Opole i dziennik „Nowa Trybuna Opolska”. W wyniku przerwania wałów w niektórych miejscach woda błyskawicznie zalała całe osiedla, a mieszkańcy przez wiele godzin szukali ratunku na dachach i balkonach. Dzięki intensywnym działaniom zabezpieczającym udało się ochronić Stare Miasto. W mieście zorganizowano punkty pomocy dla poszkodowanych, którzy często ocalili tylko to, co mieli przy sobie. Powódź tysiąclecia w Opolu pokazała dramatyczny charakter kataklizmu. Wrocław – dramatyczna walka z żywiołem Aby uchronić Wrocław przed zalaniem, rozważano przerwanie wałów w okolicznych wsiach. Jednak aktywny sprzeciw mieszkańców wsi uniemożliwił rozlanie wody. Najwyższa fala powodziowa dotarła do Wrocławia 12 lipca 1997 roku, ale przygotowania zaczęły się już wcześniej. Mieszkańcy obserwowali skutki powodzi w Raciborzu i Opolu, a lokalne władze miasta wzywały ich do gromadzenia zapasów wody pitnej. 11 lipca rozpoczęto budowę szalunków i układanie setek tysięcy worków z piaskiem, wspieranych przez wolontariuszy, strażaków i żołnierzy. Następnego dnia woda przelała się przez ul. Opolską i dotarła do centrum, odcinając północną część miasta od części południowej. Najbardziej ucierpiały osiedla Kozanów, Rakowiec i Szczepin, gdzie woda sięgała pierwszego piętra, niszcząc budynki mieszkalne i historyczne kamienice. Pomimo strat udało się ochronić wrocławski Ogród Zoologiczny. Walkę z powodzią charakteryzowała niezwykła solidarność mieszkańców, którzy przez kilka dni wspierali służby w zabezpieczeniu miasta. Małe miejscowości – dramat lokalnych społeczności Jednak skutki powodzi nie ograniczały się wyłącznie do dużych miast. W całym kraju woda zalała setki mniejszych miast i wsie, niszcząc domy, gospodarstwa rolne i lokalną infrastrukturę. Rolnicy tracili całe uprawy, stawy i sprzęt rolniczy, a mieszkańcy mniejszych społeczności często pozostawali odcięci od pomocy przez kilka dni. Skutki powodzi tysiąclecia w małych miejscowościach były szczególnie dotkliwe ze względu na ograniczone zasoby lokalnych służb ratunkowych. W wielu wsiach i miasteczkach odbudowa zajęła więcej czasu niż w większych ośrodkach, a pamięć o dramacie wciąż pozostaje w lokalnych społecznościach. Ile osób zginęło podczas powodzi w 1997 roku? Jednym z najbardziej dramatycznych skutków katastrofy była liczba ofiar śmiertelnych. Według oficjalnych danych powódź w Polsce w 1997 roku pochłonęła co najmniej 56 ofiar, choć w części opracowań pojawiają się nieznaczne rozbieżności wynikające z różnej metodologii liczenia. Liczba ofiar powodzi jest większa, jeśli doliczyć do niej osoby, które popełniły samobójstwo. Szacuje się, że z powodu powodzi samobójstwo popełniło 20 osób. Równocześnie skala społecznego dramatu była ogromna: ewakuowano ponad 162,5 tysięcy osób, a dziesiątki tysięcy osób straciły dobytek życia. W reakcji na wydarzenia 18 lipca 1997 roku ogłoszono w Polsce żałobę narodową, co podkreślało rangę tragedii i jej ogólnokrajowy wymiar. Powódź tysiąclecia unaoczniła także znaczenie solidarności społecznej – pomoc dla poszkodowanych płynęła zarówno ze strony państwa, jak i organizacji pozarządowych oraz tysięcy prywatnych darczyńców. Skala zniszczeń – straty materialne i infrastrukturalne Powódź tysiąclecia w Polsce pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń hydrologicznych końca XX wieku i do dziś stanowi punkt odniesienia dla analiz ryzyka powodziowego, plasując się wśród największych powodzi na świecie. Jej znaczenie wynika z rozległego zasięgu terytorialnego – woda zalała ponad 2% powierzchni Polski. Powódź objęła jednocześnie duże ośrodki miejskie oraz mniejsze miejscowości położone w dorzeczu Odry i jej dopływów. Zniszczenia materialne po powodzi tysiąclecia w Polsce były ogromne. Straty zostały oszacowane na około 12 miliardów złotych. Zniszczeniu lub uszkodzeniu uległo około 680 tysięcy mieszkań, niemal 1400 km dróg, ponad 1000 km wałów przeciwpowodziowych i blisko 480 mostów. Na zalanym terenie utonęło 6 tys. świń, 2 tys. krów i ponad milion sztuk drobiu. Dach nad głową straciło około 7 tysięcy osób. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zatopione egipskie miasto nie zniknęło. Co odkryli archeolodzy w delcie Nilu?
Archeolodzy pracujący w egipskiej delcie Nilu odkryli sekret starożytnego miasta Metelis. Zatopiona przez powodzie osada została przeniesiona dwa kilometry dalej. Nowe miasto stało się kwitnącym ośrodkiem przetwórstwa i handlu. Jakie archeologiczne skarby udało się odkryć?
Delta Nilu była długo ignorowana przez archeologów. Powodów było sporo. Badaczy bardzo długo interesowało pozyskiwanie spektakularnych zabytków, a te łatwiej było i jest znaleźć w innych częściach kraju faraonów, na przykład w Dolinie Królów. Wspólna misja włosko-egipska, rozpoczęta w 2012 roku, bada ten zapomniany region. Projekt skupia się na dwóch stanowiskach: Kom Wasit i Kom al-Ahmer. Naukowcy zakładają, że oba te miejsca mogły być stolicą regionu – Metelis. Starożytna katastrofa przyczyną migracji Kom Wasit było starszym osiedlem. Istniało od późnego okresu dynastycznego, czyli VII wieku p.n.e., do I wieku naszej ery. Jednak miasto zostało całkowicie porzucone, prawdopodobnie już w I wieku n.e. Głównym powodem była natura – nagły wzrost poziomu wód gruntowych i powodzie, które zagrażały mułowym strukturom budynków. Budowanie na tak niestabilnym i mulistym gruncie stało się zbyt niebezpieczne. Mieszkańcy podjęli decyzję o migracji. Przenieśli się zaledwie dwa kilometry na południe, do Kom al-Ahmer. Hipoteza głosi, że było to powolne i dobrze zaplanowane działanie. Kom al-Ahmer – nowy początek i rozkwit Kom al-Ahmer było położone wyżej niż Kom Wasit, co uchroniło je przed wzrostem poziomu wody. Miasto zaczęło rozkwitać wkrótce po upadku Kom Wasit. Nowe osiedle stało się centrum przemysłowym i handlowym. Ostatnie odkrycia z 2024 roku, które właśnie ujawniono, to warsztaty przemysłowe, datowane na V wiek p.n.e. W dużym budynku, podzielonym na co najmniej sześć pomieszczeń, w dwóch z nich intensywnie przetwarzano ryby. Znaleziono tam tysiące ości, co wskazuje na przetwarzanie solonych ryb. Inne pomieszczenia służyły do wytwarzania narzędzi metalowych, kamiennych i amuletów fajansowych. Bogactwo i znaczenie Kom al-Ahmer potwierdzają inne znaleziska. Odkryto tam dwa duże kompleksy łaźni rzymskich. Jedna z nich była tak okazała, że porównuje się ją do łaźni w Aleksandrii (Kom al-Dikka), gdzie od lat wykopaliska prowadzą Polacy. Ich wielkość sugeruje, że wielu mieszkańców osiedla było zamożnych. Kluczowy ośrodek północnego Egiptu Kom al-Ahmer było kluczowym ośrodkiem o zasięgu regionalnym. Analiza amfor ujawniła, że 77% naczyń było importowanych. Pochodziły one z Cylicji, Morza Egejskiego i wschodniej części Morza Śródziemnego. To wskazuje na silną pozycję tego ośrodka w handlu. Miasto prosperowało przez długi czas. Znaleziono monety od czasów Ptolemeusza III do złotego dinara z 771 r. n.e.. W źródłach arabskich z X wieku nadal pojawia się nazwa stolicy Metelis. Dzisiejsze stanowisko archeologiczne Kom al-Ahmer na długo utrzymało ważną rolę. Warto wspomnieć, że w Delcie Nilu od lat prowadzą badania polscy archeolodzy. Najbardziej spektakularne znaleziska pochodzą z Tell el-Farcha. Źródła: Theoretical Roman Archaeology Journal, Egypt Today Magazine, Egipskie Ministerstwo Turystyki i Starożytności Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Odwiedziłam Lądek-Zdrój rok po wielkiej wodzie. Turyści mają się czego obawiać?
Lądek-Zdrój jeszcze niedawno uchodził za prawdziwy raj dla kuracjuszy i turystów. We wrześniu 2024 roku sytuacja zmieniła się diametralnie – miejscowość została niemal doszczętnie zniszczona przez gwałtowną powódź. Po roku od katastrofy wróciłam tam, by sprawdzić, jak bardzo zmieniło się to wyjątkowe uzdrowisko.
Spis treści: Powódź w Lądku-Zdroju rok później. Jak naprawdę wygląda dziś to uzdrowisko? Czy po powodzi Lądek-Zdrój wciąż przyciąga turystów? Sprawdziliśmy, co się zmieniło Zielone miasto po katastrofie. Nadzieja przyszła z przyrodą „Lądek ma w sobie to coś” – turyści wracają z sentymentem Z miastem Lądek-Zdrój mamy w redakcji „National Geographic Polska” tylko dobre skojarzenia. To tu przecież regularnie odbywa się Festiwal Górski. Po intensywnych opadach i katastrofie, jaką było pęknięcie tamy w Stroniu Śląskim, we wrześniu 2024 roku Lądek-Zdrój został zdewastowany. Zalane zostały najpiękniejsze miasteczka. Sytuacja była dramatyczna, niszczycielska fala niosła samochody, drzewa, hałdy śmieci i błota. Po roku miasto zmieniło się nie do poznania. Powódź w Lądku-Zdroju rok później. Jak naprawdę wygląda dziś to uzdrowisko? Do Lądka-Zdroju postanowiłam wybrać się na początku września. Podróż rozpoczęłam we Wrocławiu, skąd – ze względu na brak bezpośredniego połączenia – na stacji Kłodzko Miasto trzeba było przesiąść się na komunikację autobusową. W piątkowe, słoneczne popołudnie na przystanku czekały tłumy. Podróżnych było tak wielu, że Koleje Dolnośląskie musiały podstawić dodatkowy pojazd, który zabrał pasażerów bezpośrednio do Lądka. – Wcale nie boimy się tam jechać, powiedziałbym nawet, że to trochę wyjazd „z ciekawości”. Obserwowaliśmy z żoną to, co działo się tam podczas kataklizmu – to były okropne obrazy, w telewizji, w internecie. Bezpośrednio po powodzi nie odważylibyśmy się odwiedzić Lądka, ale chciałbym zobaczyć, co zmieniło się tam w ciągu roku – słyszę na przystanku od pana Kazimierza. Z czasem okazuje się, że ciekawskich spojrzeń będzie dużo więcej. Przechadzając się po rynku, obserwowałam, jak wzrok turystów zawiesza się na śladach po wielkiej fali. Było ich sporo – na podniszczonych budynkach, tabliczkach informujących o tymczasowym zamknięciu sklepów, czy na plakacie jednego z artystów, który wisiał na zakurzonej szybie. Widniał na nim prosty, ale wymowny komunikat: „Żyję. Tworzę. Wrócę.” W środku trwał generalny remont. Choć wspomnień i śladów po powodzi wciąż nie brakuje, nie dominują one już w krajobrazie. Rynek, który jeszcze niedawno był zdewastowany i tonął w górze śmieci, odrodził się na nowo. Spacerują po nim dziś kuracjusze i turyści, zaglądając do kawiarenek i restauracji. Jedna z nich – Herbaciarnia pod Filarami – dopiero co się otworzyła. Jej właścicielka, pani Jola, opowiedziała mi, że wszystko trzeba było wymienić, bo woda sięgnęła aż pod sufit, ale mimo trudnego początku lokal znów zaczyna tętnić życiem. Czy po powodzi Lądek-Zdrój wciąż przyciąga turystów? Sprawdziliśmy, co się zmieniło Do Lądka-Zdroju wracają dziś nie tylko turyści, ale również kuracjusze. Przypomnijmy – to słynne uzdrowisko, położone nieco wyżej niż zalane tereny, nie ucierpiało znacząco podczas kataklizmu. Dzięki temu park zdrojowy tętni dziś zielenią, a lecznicze źródła działają bez zarzutu. Można więc bez obaw planować wypoczynek w tej części Polski, co potwierdza coraz większa liczba odwiedzających. Wśród nich – pani Maria i pan Wojciech, którzy przyjechali do Lądka z Krakowa. – Jadąc tutaj, nie mieliśmy pojęcia, co zastaniemy. Nigdy wcześniej nie byliśmy w rejonie dotkniętym powodzią. Widzieliśmy obrazy z telewizji, ale teraz, gdy jesteśmy na miejscu, wszystko przeżywamy intensywniej. Człowiek nie zdaje sobie sprawy, jak wielkie to było nieszczęście – mówi mi pani Maria. Zielone miasto po katastrofie. Nadzieja przyszła z przyrodą – Dziś jest o wiele więcej zieleni, a to daje nadzieję. Roślinność przykryła kamienne pustkowie, które zostało po wodzie – dodaje pan Wojciech. – Co ciekawe, planowaliśmy przyjazd właśnie wtedy, gdy fala powodziowa uderzyła w miasto. Tylko przypadek nas uratował – syn potrzebował naszej pomocy przy wnuczce, więc przełożyliśmy wyjazd. A potem nie było już do czego wracać – wspomina. Skuty tynk, rozpoczęte remonty i tzw. „domki-widmo” – pozostałości po zniszczeniach – nie odstraszają odwiedzających. Wręcz przeciwnie: Lądek-Zdrój rozkwita na nowo, choć pełna odbudowa może potrwać jeszcze kilka lat. Burmistrz Tomasz Nowicki przyznaje, że proces ten hamują m.in. długie procedury urzędowe, rozmiar zniszczeń oraz skomplikowana sytuacja prawna wielu budynków na terenie gminy. Mimo to z roku na rok miasto staje się coraz piękniejsze i bardziej przyjazne turystom. „Lądek ma w sobie to coś” – turyści wracają z sentymentem – I tak jest baśniowo – mówi z uśmiechem pani Małgorzata, sącząc czarną kawę na rynku. – Na początku człowiek jeszcze patrzy na te podniszczone budynki i myśli o tym, co się tu wydarzyło. Ale kiedy minie pierwszy szok, zaczynasz zauważać klimat, jakiego nie ma nigdzie indziej w Polsce. Lądek-Zdrój po prostu ma w sobie to coś. Uwielbiam tu wracać. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
400 000 osób przesiedlonych i wielu zabitych po ulewnych deszczach na Filipinach. Tragedia w cieniu antyrządowych protestów
Żywioł atakuje Filipiny – od dwóch tygodni przez kraj przetaczają się tajfuny i burze. Ledwo przez archipelag przeszedł supertajfun Ragasa, a w miniony piątek uderzyła burza tropikalna Bualoi, która zmusiła do przesiedlenia 400 000 osób i zabiła przynajmniej 26. Filipińczycy domagają się, by rząd lepiej przygotował ich na śmiercionośną pogodę.
Filipińska Agencja Prasowa poinformowała w niedzielę, że w wyniku burzy tropikalnej Bualoi zginęło co najmniej 26 osób, a wiele wciąż uważa się za zaginione. W wyniku ulewnych deszczy około 400 000 osób musiało opuścić swoje domy, a wielu mieszkańców odpowiedzialnością za straty obarcza nieudolną politykę rządu. Tajfun na Filipinach Ostatnie tygodnie nie szczędzą tego złożonego z ponad 7000 wysp kraju. Dwa tygodnie temu w Filipiny uderzył supertajfun Ragasa, który przeszedł przez północną część archipelagu. Podczas gdy tysiące osób nadal szukają schronienia, to na miniony piątek natura przygotowała kolejne uderzenie: burzę tropikalną Bualoi. Sztorm przemieszczał się z zachodu na północny zachód ze stałą prędkością 110 km/godz. i siał zniszczenie w centralnej części kraju. To moc, która obalała mury i łamała drzewa. Agencje rządowe donoszą, że w wyniku ulewnych deszczy, powodzi czy osuwisk ucierpiało 738 714 rodzin, czyli 2 797 706 osób. „Jeden z najsilniejszych wiatrów, jakich kiedykolwiek doświadczyłem” Mieszkańcy chronili się w kościołach, jednak to okazało się nie do końca bezpiecznym rozwiązaniem. W jednym z nich dach został zerwany przez huragan, a ludność szukała schronienia pod ławkami. – To był jeden z najsilniejszych wiatrów, jakich doświadczyłem. Myślę, że jeszcze więcej osób będzie musiało się ewakuować: wiele domów zostało zniszczonych, a dachów zerwanych. Teraz blokują ulice i drogi – opowiada francuskiej agencji AFP Jerome Martinez, inżynier miejski z prowincji Masbate. Na szczęście kościelna taktyka co do zasady okazała się skuteczna, mimo że napędziła strachu. Kilkoro dzieci doznało drobnych obrażeń wymagających założenia szwów, ale wszyscy przeżyli. Ludzie wychodzą na zalane ulice Mieszkańcy Filipin odpowiedzialnością za ludzkie tragedie obarczają rząd. Mimo trudnych warunków protestują na ulicach. Są wściekli z powodu skandalu związanego z fałszywymi projektami kontroli powodzi, które miały kosztować podatników miliardy dolarów. Czują się oszukani i trudno im dziwić: mimo kontrowersyjnych inwestycji państwowych pieniędzy setki tysięcy ludzi w kraju cierpi i nie otrzymuje żadnej pomocy. Emocje są ogromne: początkowo pokojowe demonstracje przeistoczyły się w walki uliczne, w trakcie których podpalano policyjne pojazdy. Czy na Filipinach jest bezpiecznie? Archipelag jest przyzwyczajony do występowania tropikalnych burz. Rocznie w porze monsunowej Filipiny nawiedza około 20 sztormów i tajfunów. Naukowcy ostrzegają, że burze stają się coraz potężniejsze w związku ocieplaniem się klimatu. Wizytę na Filipinach warto więc rozważyć w chłodniejszej porze suchej, która trwa od listopada do marca. Źródło: Phillipine News Agency, Reuters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak polscy chłopi i niemieccy koloniści radzili sobie z wylewającą Wisłą? Dwie odmienne strategie walki z żywiołem
Wylewająca rzeka była problemem, który od zarania dziejów towarzyszył nadwiślańskiemu osadnictwu. Radzono sobie z nim w różny sposób: szczególnie dobrze widać to na przykładzie mazowieckiego Kazunia, w którym polscy chłopi i niemieccy osadnicy dzielili ze sobą nadrzeczny teren. Co ich różniło?
Dr Łukasz Sobechowicz, historyk z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, wraz ze swoim zespołem przeanalizował to, w jakie interakcje ze środowiskiem naturalnym wchodzili nadwiślańscy osadnicy od początku XIX wieku do I wojny światowej. Nie tylko ci polscy. Celem badaczy było wskazanie różnic pomiędzy poszczególnymi grupami. Polak Niemcowi sąsiadem Jako przykład badacze wybrali Kazuń – niewielką parafię leżącą na północ od puszczy Kampinoskiej, gdzie żyły dwie zupełnie odmienne społeczności: lokalni polscy chłopi i tzw. Olędrzy. Takim mianem przyjęto nazywać nie tylko holenderskich, ale też niemieckich osadników sprowadzanych na polskie ziemie już w XVI wieku. Grupy te w radykalnie odmienny sposób radziły sobie z powodziami. W badaniach wzięto pod uwagę szereg danych. Udało się dotrzeć do starych ksiąg zwierających daty urodzin i zgonów, danych o cenach żywności czy historycznych map. Pobrano nawet materiał z dna jeziora, który dostarczył wielu informacji o ekosystemie minionych wieków. Różnice kulturowe, religijne i językowe Podejście do gospodarki i środowiska obydwu żyjących po sąsiedzku grup było skrajnie różne. Zachodnią część parafii zamieszkiwali katoliccy chłopi, a wschodnią – odrzuconą przez Polaków ze względu na częste zalewanie przez Wisłę – niemieccy koloniści mennoniccy, czyli protestanci. Byli to wolni ludzie, którzy dzierżawili ziemię od szlachty, duchowieństwa czy króla. Sobiechowicz wskazuje, że sposób odpowiedzi obu grup na stresy środowiskowe definiowały różnice kulturowe, językowe i religijne. Nie bez znaczenia było także to, że obie społeczności były od siebie oddzielone starorzeczem Wisły. Niemiecka myśl techniczna A ich zachowanie różniło się bardzo. Niemieccy osadnicy płacili wysoki czynsz, więc mogło ich to motywować do jak najbardziej efektywnej pracy. Przywieźli też ze sobą rozmaite techniki radzenia sobie na terenach zalewowych. Budowali domy na sztucznych pagórkach, wznosili wały czy sadzili wzdłuż rzeki drzewa. Charakterystyczne były także spowijające ich wioski wiklinowe płoty, które spowalniały nurt w trakcie powodzi. Zakładali także sady czy zajmowali się produkcją serów, by zabezpieczyć się przed ewentualnym kryzysem i zdywersyfikować dochody. Polscy chłopi zajmowali się głównie uprawą zbóż, które było dużo bardziej narażone na zalanie. I chociaż mieszkali na bezpieczniejszym terenie, to konsekwencje powodzi odczuwane były u nich przez co najmniej dwa pokolenia, podczas gdy mennonici radzili sobie z jej skutkami znacznie szybciej. Współpraca kluczem do sukcesu Kluczowe okazały się różnice w funkcjonowaniu społeczności. Mennonici podzielili pola na równe, prostopadłe do rzeki pasy, dzięki czemu na powodzi wszyscy cierpieli w równym stopniu – i wszystkim tak samo zależało na tym, aby jej przeciwdziałać. U katolików system ten nie funkcjonował: niektórzy chłopi tracili dobytek życia, gdy tymczasem ich sąsiadom powódź szkód nie wyrządzała. Paradoksalnie w wypracowaniu lepszych rozwiązań nie pomagała też pomoc państwa, które po wielkiej powodzi po prostu przenosiło polskich chłopów w bezpieczniejsze miejsce. Niemcy nie mieli takich przywilejów, dlatego też to mennonitom bardziej zależało na tym, by chronić się przed dewastującymi humorami Wisły. – Dzisiaj często jesteśmy od rzek oddzieleni wałami. Wydaje nam się, że jesteśmy bezpieczni. Dawniej ludzie nie mieli tego komfortu. Byli zmuszeni obserwować rzekę, zrozumieć ją i spróbować się do niej dostosować. Nie zmieniali rzeki, ale musieli zmienić siebie i dostosować do niej przestrzeń, w której gospodarowali – mówi dr Sobechowicz. To powinna być wynikająca z badań lekcja dla nas. – Trzeba umieć mądrze żyć nad rzeką i być na nią uważnym – kończy historyk. Źródło: PAP, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niż genueński przyniósł powódź tysiąclecia. Teraz znów jest nad Polską
Tworzy się cyklicznie, gdy zimne masy powietrza z północy napływają nad Morze Śródziemne. Jeden ze szlaków jego przemieszczania się wiedzie przez Europę Środkową. Niż genueński zwykle niesie ze sobą obfite, czasem ekstremalne opady.
Spis treści Niż genueński – jak powstaje ten potężny układ? Szlaki van Bebbera – stałe trasy niżu genueńskiego Cyklony – od umiarkowanych po ekstremalnie groźne Niż genueński to charakterystyczny, powtarzający się układ niskiego ciśnienia, który formuje się w rejonie Zatoki Genueńskiej, u wybrzeży północno-zachodnich Włoch. Powstaje w wyniku zderzenia chłodnego powietrza napływającego z północy z ciepłym i wilgotnym powietrzem znad Morza Śródziemnego. Kiedy zimne powietrze znad północnego Atlantyku napływa nad rozgrzane Morze Śródziemne, powoduje to duże parowanie wody. Tworzące się masy stają się bardzo zasobne w wilgoć, z potencjałem do dużych, czasami nawalnych i długotrwałych, opadów deszczu. Niż genueński – jak powstaje ten potężny układ? Na jego rozwój duży wpływ ma ukształtowanie terenu – Alpy oraz Apeniny wymuszają unoszenie się mas powietrza, co sprzyja kondensacji pary wodnej i tworzeniu się chmur. Ciepłe wody Morza Liguryjskiego dostarczają energii niezbędnej do szybkiego pogłębiania się niżu. Niż genueński ma złą sławę i, niestety, jest ona zasłużona. Potrafi on nieść tyle wilgoci, że tworzy ekstremalne opady, co z kolei powoduje powodzie. To właśnie ten niż odpowiada za tzw. powódź tysiąclecia w Polsce w 1997 roku, a także powodzie z lat 2010, 2014 i 2024. Również zalania Wenecji, tzw. acqua alta, to sprawka niży genueńskich. Prognozy wskazują, że w najbliższych dniach nad Polską będzie silny niż genueński, przynosząc intensywne i długotrwałe opady deszczu. Z drugiej strony trwająca właśnie susza i towarzyszący jej niski stan rzek mogą uchronić nas przed grożącymi w takim wypadku powodziami. Jednak bezsprzecznie najbliższe dni to okres zwiększonego ryzyka podtopień i powodzi błyskawicznych, dlatego warto śledzić komunikaty i lokalne ostrzeżenia meteorologiczne. Szlaki van Bebbera – stałe trasy niżu genueńskiego Niż genueński zwykle porusza się dość dobrze określonymi „korytarzami”, zwanymi w szlakami van Bebbera. Wilhelm Jakob van Bebber był niemieckim meteorologiem żyjącym w XIX wieku. Zasłynął z klasyfikacji typowych tras niżów barycznych nad Europą. Jego prace miały duże znaczenie dla rozwoju synoptyki i prognozowania pogody. Z naszego punktu widzenia najbardziej interesujący jest szlak Vb, wiodący m.in. przez Austrię, Słowację i Polskę. Niże genueńskie najczęściej tworzą się w okresie jesienno-zimowym oraz wczesną wiosną, czyli od listopada do marca, a ich częstotliwość może wynosić od kilku do kilkunastu przypadków rocznie. Jednak wyjątkowo silne i niebezpieczne są rzadsze niże tworzące się latem. Szczególnie groźne są ich skutki w rejonach górskich, gdzie mogą powodować powodzie oraz osunięcia ziemi. Cyklony – od umiarkowanych po ekstremalnie groźne A czym są cyklony? Za tą groźna nazwą kryje się jeden z rodzajów cyrkulacji mas powietrza – wirowy układ wiatru. Klasyfikacja ta nie oznacza siły wiatru, tylko jego sposób poruszania się. Cyklony są charakterystyczne dla układów niskiego ciśnienia. Najsilniejsze są cyklony tropikalne, które mogą powodować ogromne zniszczenia, a siła wiatru dochodzi w nich 300 km/godz. W naszej części świata takie cyklony jednak nie powstają. Europejskim cyklonom jednak towarzyszą różne zjawiska, potencjalnie dość silne: wiatr, zmiany temperatury i ciśnienia, opady. Na półkuli północnej ruch powietrza w ich obrębie odbywa się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zbiornik Racibórz Dolny. Zachwycił mieszkańców południowej Polski i zadziwił archeologów
Ta instalacja uratowała setki tysięcy osób podczas katastrofalnej powodzi w 2024 roku. Zajmuje powierzchnię zbliżoną do Kołobrzegu czy Pułtuska. A podczas jej budowy doszło do sensacji archeologicznych. Zbiornik Racibórz Dolny to nowy cud Polski.
Spis treści: Gdzie jest zbiornik Racibórz Dolny? Kiedy wybudowano zbiornik Racibórz Dolny? Jak działa zbiornik Racibórz Dolny? Jak wygląda zbiornik Racibórz Dolny? Archeolodzy w zbiorniku Racibórz Dolny Niewiele jest tak potężnych inwestycji zrealizowanych w ostatnich latach w Polsce. Budowa zbiornika Racibórz Dolny była olbrzymim wyzwaniem zarówno logistycznym, jak i finansowanym. Gdzie jest zbiornik Racibórz Dolny? Zbiornik Racibórz Dolny jest położony w południowej Polsce na terenie województwa śląskiego. Znajduje się parę kilometrów na południe od miasta Racibórz zarówno na terenach należących do miasta, jak też do gmin Krzyżanowice, Kornowac, Lubomia i Gorzyce. Warto zwrócić uwagę, że jest to potężny zbiornik. Jego powierzchnia to 26 kilometrów kwadratowych. Zbliżoną powierzchnię zajmują takie miasta jak Kołobrzeg (25,67 km kw.) czy Pułtusk (23,1 km kw.). To największy zbiornik przeciwpowodziowy w Polsce. Kiedy wybudowano zbiornik Racibórz Dolny? Pierwsze pomysły wykonania obszernego zbiornika przeciwpowodziowego w górnym biegu Odry powstały już w latach 1880–1906. Po zakończeniu II wojny światowej powrócono do tego pomysłu, ale sprawa stanęła jedynie na rozmowach ze stroną czechosłowacką – ewentualnie spiętrzenie wody mogłoby zagrozić naszym południowym sąsiadom. Kolejne dekady to wiele prac koncepcyjnych i formalnych ustaleń, które ulegały modyfikacjom. W tzw. międzyczasie w latach 1989–2002 powstał mniejszy polder Buków (ponad 800 ha powierzchni) na terenie trzech gmin – Gorzyce i Lubomia w powiecie wodzisławskim oraz Krzyżanowice w powiecie raciborskim. Do koncepcji budowy zbiornika Racibórz powrócono po katastrofalnej powodzi latem 1997 roku. Wówczas ruszyły prace koncepcyjne. Budowa tej konstrukcja wiązała się w potrzebą przesiedlenia mieszkańców blisko 200 gospodarstw w jej planowanym obrysie. Mieszkańcy dwóch wsi zgodzili się na wywłaszczenie. Część z nich przeniosła się do powstałej od podstaw nowej miejscowości Nieboczowy, na terenach, gdzie były pola. Ciekawostką jest fakt, że przeniesiono nawet cmentarz. Prace koncepcyjne i budowlane zbiornika Racibórz Dolny miały miejsce w dwóch pierwszych dekadach XXI wieku. Ostatecznie, po zmaganiach związanych z pozyskaniem olbrzymich środków zarówno na wykupienie gruntów, nieruchomości i samej inwestycji zbiornik uzyskał funkcjonalność w styczniu 2020 roku. Budowa zbiornika pochłonęła 2 mld złotych i była dofinansowania ze środków Unii Europejskiej. Jak działa zbiornik Racibórz Dolny? Zadaniem zbiornika jest spłaszczenie fali powodziowej oraz opóźnienie momentu dojścia fali na Odrze do ujścia Nysy Kłodzkiej. W ten sposób ma zmniejszyć prawdopodobieństwo nałożenia się dwóch kulminacji fal. Ten zbiornik jest suchy (czyli jest polderem) – oznacza to, że wypełnia się tylko w chwili zagrożenia. W praktyce oznacza to, że zbiornik napełnia się wodą, która jest wypuszczana w stopniowy i kontrolowany sposób. Teraz zbiornik jest w stanie pomieścić 185 mln m3 wody. Jednak te parametry mają ulec poprawie, bo planowane jest jego pogłębienie. Wówczas do polderu mogło by się wlać nawet 300 mln m3. Pogłębienie będzie zyskowne nie tylko ze względu na poprawę parametrów zbiornika. Pozyskany urobek to kruszywo, czyli żwir, który będzie można sprzedać. Zajmuje się tym obecnie kilka firm. Uważa się, że dzięki zbiornikowi podczas powodzi w 2024 roku wiele terenów nie zostało zalanych, w tym takie miasta jak Opole czy Wrocław. Eksperci zwracają jednak uwagę na to, że tego typu infrastruktura jest co prawda niezbędna, to powinna być elementem złożonego systemu zapobiegającego powodziom. A na taki system powinny składać się też naturalne mokradła, zrenaturalizowane rzeki, lasy i dzikie tereny w górnych częściach rzek oraz odsuwanie wałów od koryt. Jak wygląda zbiornik Racibórz Dolny? Głównym elementem zbiornika są wały ziemne, otaczające obszar 26,3 km kw. Te zapory mają długość 22,4 km. Ich maksymalna wysokość wynosi 11,1 m. Na ten cel użyto 6,8 mln ton ziemi. W zaporze czołowej , w której kierunku zmierza woda, wykonano betonową budowlę przelewowo-spustową z sześcioma zasuwami i sześcioma spustami dennymi. To w tym miejscu kontroluje się prędkość przepływu wody. Mniejsze instalacje umożliwiające upuszczanie wody są też w innych częściach wałów. View oEmbed on the source website Archeolodzy w zbiorniku Racibórz Dolny Badacze przeszłości są obecni przy wszystkich wielkich inwestycjach. Tak było na przykład w czasie budowy autostrad czy tras szybkiego ruchu. Nie mogło ich zabraknąć przy wznoszeniu zapór zbiornika Racibórz Dolny. Archeologom udało się dokonać wielu wspaniałych odkryć w ramach tych ratowniczych badań. Można je przyrównać do prac prof. Kazimierza Michałowskiego w Sudanie, gdy w latach 60. XX wieku zaangażował się w ratowanie dziedzictwa archeologicznego. Artefakty i budowle sprzed setek i tysięcy lat znajdowały się w granicach powstającego Jeziora Nasera – powstającego w wyniku spiętrzenia wody przez Wielką Tamę Asuańską. Opracowanie wyników ratowniczych badań wykopaliskowych poprzedzających budowę planowanego zbiornika przeciwpowodziowego Racibórz Dolny liczy blisko 3000 stron. Badania objęły blisko 20 stanowisk archeologicznych o łącznej powierzchni ponad 13,5 ha. Były to ślady po obecności ludzi począwszy od okresu paleolitu po nowożytność. Jako najważniejsze znaleziska archeolodzy wskazali osady pierwszych rolników na naszych ziemiach. Na terenie jednej z nich odkopano jeden z najliczniejszych w Polsce zespołów figurek antropomorficznych, w tym unikatową, zachowaną w całości figurkę ukazującą kobietę, którą okrzyknięto jako „Wenus z Raciborza”. Być może związana była z kultem płodności i bogini matki. W czasie tych wykopalisk udało się też udokumentować pozostałości z czasów II wojny światowej: okopy, transzeje, schrony oraz groby poległych wówczas żołnierzy. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
5 milionów lat temu nastąpiła gigantyczna powódź. Napełniła ponownie Morze Śródziemne
Morze Śródziemne było kiedyś słoną pustynią. Przestała ona istnieć w ciągu zaledwie kilkunastu lat. Powodem była gigantyczna powódź, która pozostawiła ślady na wzgórzach w południowo-wschodniej Sycylii.
Spis treści: Dlaczego Morze Śródziemne wyparowało? Nowe dowody wspierają teorie megapowodzi Jak wielkie masy wody napełniły Morze Śródziemne Wyobraźmy sobie, że cofamy ponad 5 milionów lat wstecz. Gdybyśmy mogli wówczas spojrzeć z lotu ptaka na południe Europy, pewnie w ogóle nie rozpoznalibyśmy tamtego regionu. Najprawdopodobniej nie zobaczylibyśmy w ogóle Morza Śródziemnego. Nie istniało ono bowiem przez kilkaset tysięcy lat – między 5,97 mln a 5,33 mln lat temu. Zamiast niego pomiędzy dzisiejszą Europą a Afryką rozciągała się głęboka niecka. Zajmowała ją słona pustynia. Zachowało się na niej zaledwie kilka jezior wypełnionych gęstą solanką. Cały teren stanowiły spieczone słońcem pustkowia – w najniższych punktach równin abisalnych temperatura mogła przekraczać 40 stopni Celsjusza. Według innych szacunków, najbardziej skrajnych, w pewnych miejscach skwar sięgał nawet 80 stopni Celsjusza. Oczywiście nie było mowy, by cokolwiek przetrwało na takim terenie. Być może zdołały tam przeżyć jedynie jednokomórkowe ekstremofile. To wyjątkowe zdarzenie, podczas którego Morze Śródziemne zamieniło się w pustynię, nazywa się kryzysem messyńskim. Naukowcy właśnie znaleźli nowe dowody wskazujące, że zakończyła go największa w historii powódź. Dlaczego Morze Śródziemne wyparowało? Chwilowe – w skali geologicznej – zniknięcie Morza Śródziemnego miało konkretną przyczynę. Było nią zamknięcie dzisiejszego Gibraltaru i odcięcie akwenu od Atlantyku. Bez połączenia z oceanem z czasem morze wyparowało. Jak pojawiło się z powrotem? Przez długi czas naukowcy zakładali, że był to proces stopniowy. Kiedy około 5,3 mln lat temu Gibraltar ponownie się otworzył, basen Morza Śródziemnego zaczął się powoli napełniać. Cały ten proces miał trwać nawet 10 000 lat. Jednak badania prowadzone w 2009 roku w Zatoce Kadyksu postawiły tę teorię pod znakiem zapytania. Znaleziono tam kanały erozyjne, które musiały powstać w wyniku jednego, bardzo gwałtownego zdarzenia. Takiego jak megapowódź. Oszacowano, że trwała ona zaledwie od dwóch do szesnastu lat. Tyle wystarczyło, by Morze Śródziemne znów zaczęło istnieć. Nowe dowody wspierają teorie megapowodzi Wpierw napełniła się zachodnia część Morza Śródziemnego. Później wody przelały się przez tzw. sycylijski próg – zatopioną barierę, który niegdyś oddzielała zachodnią i wschodnią część basenu Morza Śródziemnego. Dziś znajduje się w Cieśninie Sycylijskiej. W najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Communications Earth & Environment” ukazała się praca międzynarodowego zespołu naukowców. Tym razem prowadzili oni badania w południowo-wschodniej Sycylii. Przyjrzeli się bliżej ponad 300 asymetrycznym i opływowym wzgórzom. Wiele z nich było podobnych do wzgórz w Montanie, wyrzeźbionych przez powódź. Naukowcy próbkowali te grzbiety i analizowali ich skład. Odkryli, że są pokryte warstwą skalistych rumowisk, zawierających materiał wymyty ze zboczy i otaczającego regionu. To wskazuje, że został on osadzony szybko i z ogromną siłą. Pochodzi z samego końca kryzysu messyńskiego – czyli z okresu, kiedy miała się wydarzyć megapowódź. Co ciekawe, dzisiaj naniesiony przez wodę materiał można znaleźć na szczytach sycylijskich wzgórz. To wskazuje, jak gwałtowne było to wydarzenie. Jak wielkie masy wody napełniły Morze Śródziemne Na szelfie kontynentalnym na wschód od sycylijskiego progu naukowcy wykryli również kanał w kształcie litery W. Łączy się on z podwodną doliną – Kanionem Noto – znajdującym się we wschodniej części Morza Śródziemnego. Badacze przypuszczają, że to właśnie ten kanał stanowił lejek, którym powódź przelewała się przez próg. Naukowcy stworzyli model, który pokazał, jak mogły zachowywać się wody powodziowe. Powódź zmieniała kierunki i przybierała na sile, by ostatecznie osiągnąć prędkość 115 km/godz. Wzgórza na Sycylii – dzisiaj wystające 100 m nad poziom morza – znalazły się całkowicie pod wodą. – Ta megapowódź była imponującym zjawiskiem naturalnym. Charakteryzowało się ono przepływami i prędkościami znacznie przewyższającymi jakiekolwiek inne znane powodzie w historii Ziemi – powiedział Aaron Micallef, główny autor pracy z Monterey Bay Aquarium Research Institute in California. Naukowcy szacują, że choć cała megapowódź mogła trwać do szesnastu lat, to przez region dzisiaj nazywany Sycylią wody przelały się w ciągu zaledwie dni. Źródła: phys.org, New Scientist, Communications Earth & Environment Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Walencja pod wodą. To jeden z największych kataklizmów w historii Hiszpanii
Walencja, jedno z najpopularniejszych miejsc turystycznych Hiszpanii, stała się areną katastrofy, gdy niszczycielska powódź spowodowała olbrzymie zniszczenia i setki ofiar. Jak wygląda obecna sytuacja i co dalej z przyszłością miasta?
Spis treści: Walencja doświadczyła historycznej powodzi Hiszpanie są zawiedzeni postawą rządzących Turystyka w Walencji – czy miasto można odwiedzać? Walencja, trzecie co do wielkości miasto w Hiszpanii, jest nie tylko popularnym kierunkiem turystycznym, ale również ważnym centrum kultury i gospodarki. Miasto słynie z architektury, sztuki kulinarnej (właśnie tu powstała paella) oraz corocznych festiwali, takich jak Las Fallas. Pod koniec października Walencja trafiła jednak na nagłówki z innego powodu. Niszczycielska powódź spowodowała tam ogromne zniszczenia. W ostatnich latach Hiszpania doświadczała już intensywnych zjawisk pogodowych, jednak powódź w Walencji to jedna z najgorszych katastrof naturalnych w historii tego kraju. Walencja doświadczyła historycznej powodzi Katastrofalne opady związane były z gwałtownym zjawiskiem atmosferycznym – tzw. DANA (Depresión Aislada en Niveles Altos), które przynosi nagłe, intensywne opady deszczu w regionach południowej Europy. 29 października 2024 roku, w ciągu zaledwie kilku godzin, w Walencji odnotowano ponad 200 mm opadów. Systemy odpływowe i zabezpieczenia przeciwpowodziowe nie były przygotowane na tak dużą ilość wody, co doprowadziło do szybkiego zalania ulic, domów i kluczowej infrastruktury. Lokalne media mówią o ponad 200 ofiarach śmiertelnych i setkach zaginionych osób. Nie są to jednak ostateczne szacunki. Zasięg katastrofy był większy niż wrześniowe powodzie w Polsce. Żywioł dosłownie sparaliżował Walencję. Woda zalała wiele dzielnic, a mosty i drogi stały się nieprzejezdne. Regionalne służby oraz ponad 500 żołnierzy zostało zmobilizowanych do akcji ratunkowej, co tylko częściowo pomogło w opanowaniu sytuacji. Liczba osób pozostających bez dachu nad głową wzrastała, a straty w gospodarce oraz infrastrukturze miejskiej szacowane są na setki milionów euro. Dodatkowo niektórzy zaginieni mogli zostać porwani przez prąd wody i uniesieni na otwarte morze, co komplikuje akcję poszukiwawczą. Hiszpanie są zawiedzeni postawą rządzących Katastrofa wywołała również ogromne emocje wśród społeczeństwa. Wiele osób wyraziło frustrację z powodu nieefektywnego zarządzania kryzysowego i zbyt późnych ostrzeżeń pogodowych, które, jak twierdzą poszkodowani, dotarły, gdy było już za późno na ewakuację. Krytyka skierowana jest nie tylko wobec lokalnych władz, ale również wobec rządu centralnego oraz rodziny królewskiej. Wizyta króla Filipa VI w zniszczonych obszarach nie przyniosła pocieszenia, wręcz przeciwnie. Oskarżono go o „pozorowaną troskę”. Zjawisko DANA, będące przyczyną powodzi, jest coraz częściej zauważalne w Hiszpanii. Rodzi to pytania o brak długofalowych działań zapobiegawczych i dostosowanie infrastruktury do coraz gwałtowniejszych zjawisk klimatycznych​. Turystyka w Walencji – czy miasto można odwiedzać? Walencja, będąca popularnym celem turystów, musi teraz zmierzyć się z nową rzeczywistością. Po zakończeniu najpilniejszych działań ratunkowych część hoteli i restauracji wznowiła działalność, jednak miasto apeluje do turystów o ostrożność i bieżące śledzenie komunikatów. Przedłużająca się odbudowa infrastruktury oraz potencjalne zagrożenia powodziowe mogą wpłynąć na liczbę odwiedzających w kolejnych latach. Lokalne władze, świadome znaczenia turystyki dla regionu, już planują inwestycje w systemy ochrony przeciwpowodziowej, aby zapewnić bezpieczeństwo i zachować status Walencji jako turystycznej wizytówki Hiszpanii. Odbudowa zniszczonych dzielnic i modernizacja systemów ochronnych będą kluczowe, aby zapobiec powtórzeniu się tragedii. Powódź z 2024 roku pozostanie bolesną lekcją, która ukazuje konieczność przygotowania miast na rosnące zagrożenia klimatyczne. Źródło: The Olive Press. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Bobry w ogniu krytyki. Jak te zwierzęta pomagają (lub przeszkadzają) w walce z powodziami
Bobry, choć pomagają w utrzymaniu bioróżnorodności i retencji wody, znalazły się pod ostrzałem polityków. Czy ich działalność faktycznie szkodzi ludziom, czy może raczej zapobiega powodziom? Oto argumenty za i przeciw działaniom wobec tych inżynierów natury.
Spis treści: Bobry na celowniku: Dlaczego polski rząd chce ograniczyć ich populację? Polityczny spór o bobry Bobry w Polsce Bobry, dzięki swojej wyjątkowej zdolności do budowania tam i tworzenia rozlewisk, pełnią niezwykle ważną funkcję w regulacji obiegu wody. Ostatnie kontrowersje wokół tych dzikich zwierząt żyjących w Polsce wynikają z ich rzekomego wpływu na problemy związane z powodziami. W tym kontekście Donald Tusk, w czasie sztabu kryzysowego, zasugerował ograniczenie ich obecności, szczególnie w okolicach wałów przeciwpowodziowych. Spotkało się to z krytyką ekologów i ekspertów. Bobry na celowniku: Dlaczego polski rząd chce ograniczyć ich populację? Krytycy pomysłu premiera podkreślają, że bobry pełnią ważną rolę w utrzymaniu bioróżnorodności i poprawie naturalnej retencji wody. A to może wręcz przeciwdziałać katastrofom naturalnym, takim jak susze i powodzie. Cytowany przez serwis Politico biolog i rolnik dr Andrzej Czech uważa, że szkodliwa działalność dotyczy tylko niewielkiego odsetka stanowisk bobrów. Czech obawia się również, że nadmierne polowania na te zwierzęta mogą doprowadzić do zniszczenia ich siedlisk oraz pogorszenia retencji wód. Jak wskazują badania, tamy bobrów nie tylko podnoszą poziom wód gruntowych, ale także poprawiają jakość wody, zmniejszając ilość osadów i substancji chemicznych spływających do rzek. W Polsce bobry pomagają magazynować nawet kilkaset milionów metrów sześciennych wody, co ma ogromne znaczenie w walce z suszą. W wywiadzie udzielonym w 2022 r. serwisowi OKO.Press dr Andrzej Czech podkreślił też, że bobry poprzez budowanie tam i kopanie nor tworzą mikrosiedliska, które spowalniają przepływ wody. Zmniejsza to erozję brzegów i działa jak naturalne oczyszczalnie. Co więcej, dobrze zarządzane obszary w pobliżu bobrowisk mogą poprawiać jakość gleby, co ma pozytywny wpływ na rolnictwo. Czech zauważył, że to działalność człowieka, w tym wprowadzanie ścieków do wód i zbliżanie zabudowy do terenów zalewowych, zwiększa zagrożenie powodziami. Przypominają o tym rzeki podczas wzrostu poziomu wód. Polityczny spór o bobry W przeszłości polski rząd podejmował już próby zmniejszenia populacji bobrów, argumentując, że zwierzęta te mogą stanowić zagrożenie szczególnie w okresach intensywnych opadów. Jednak eksperci tacy jak Adam Wajrak wskazują, że odstrzał bobrów nie rozwiązuje problemu. Nowe osobniki szybko zajmują miejsce tych, które zostały usunięte, co powoduje, że populacja pozostaje stabilna. – Członkowie rozbitej w wyniku polowania rodziny ruszą zajmować nowe tereny, co tylko przyśpieszy kolonizację bobrów w miejscach, w których nie chcemy ich mieć. Mało tego, zwierzęta prześladowane zwykle mają więcej młodych i populacja może rosnąć, zamiast maleć – tłumaczył Wajrak na łamach Wyborcza.pl już w 2010 r. Eksperci podkreślają, że są inne sposoby na „walkę” z bobrami. Dr Andrzej Czech zasugerował w mediach społecznościowych, jak można chronić wały przeciwpowodziowe przed zwierzętami. – Co robić? Zabezpieczać wały przed bobrami i innymi zwierzętami kopiącymi. Jest to banalnie proste i tanie, choć nie tak medialne. Wkopuje się siatkę i tyle. Koparka, siatka i kilometry lecą – czytamy na profilu biologa na Facebooku. Bobry w Polsce Bobry są obecnie rozproszone na terenie całego kraju, od terenów nadmorskich, przez niziny, aż po tereny górskie. Można je spotkać m.in. w Bieszczadach, na Mazurach czy w Dolinie Baryczy (a nawet na plażach w Warszawie). Ich populacja znacząco wzrosła od momentu reintrodukcji na początku XX wieku, po niemal całkowitym wyginięciu w Europie. Obecnie szacuje się, że w Polsce żyje nawet kilkadziesiąt tysięcy tych zwierząt. Choć dzisiaj bobry są chronione, w przeszłości w Polsce jadano ich mięso. Ponieważ bobry spędzają dużo czasu w wodzie, w średniowieczu Kościół katolicki uznawał je za „ryby”, co pozwalało na ich spożywanie w czasie postu. Współcześnie takie praktyki są już nielegalne. Źródło: National Geographic Polska.
Dolny Śląsk jak nigdy wcześniej potrzebuje turystów. Nie odwołujcie rezerwacji!
Turyści masowo zaczęli odwoływać rezerwacje w hotelach i pensjonatach, a także w atrakcjach turystycznych na Dolnym Śląsku – alarmują mieszkańcy, którzy pracują w branży turystycznej. I apelują, by tego nie robić. Choć powódź przyniosła w regionie olbrzymie straty, to nie w całym województwie, lecz w kilku gminach, a kilka innych podtopiła. Wiele atrakcji wciąż jest otwartych, a właściciele tych, który zmagali się z wielką wodą, uruchamiają je na nowo.
Spis treści: Trudna sytuacja dolnośląskiej turystyki Wycieczki szkolne mile widziane Lista atrakcji – Mam nadzieję, że w przyszły weekend wznowimy spływy pontonowe – mówi z nadzieją w głosie Mariusz Dubiel, właściciel firmy ski-raft, organizator spływów Przełomem Bardzkim w Kotlinie Kłodzkiej. I opisuje sytuację: – Obecnie mamy niemal stuprocentowy wskaźnik odwołań rezerwacji. To prawdziwy dramat, bo nasi goście rezygnują nawet ze spływów umówionych za miesiąc czy z wyjazdów integracyjnych. Ale są też takie grupy, które na integracje do nas przyjeżdżają. Płacą za pobyt, i zamiast spływów pomagają nam sprzątać. I to jest wspaniałe – dodaje. Podkreśla, że Nysa już się uspokoiła i nie ma żadnego zagrożenia podczas spływów. Co ciekawe, rozmawiam z nim, kiedy właśnie rzeką płynie i sprawdza, jak wygląda sytuacja. Trudna sytuacja dolnośląskiej turystyki Ale nie tylko Mariusz apeluje, by goście przyjeżdżali, wypoczywali na Dolnym Śląsku i zostawiali tu swoje pieniądze. Inaczej region, który przede wszystkim żyje z turystyki czeka fala zwolnień w tej branży. – Czekamy na gości. Słońce znów świeci, kończy się porządkowanie terenów. To, czego ludzie potrzebują to praca, aby przedsiębiorcy turystyczni i zatrudnieni u nich mieszkańcy Dolnego Śląska mieli środki do mierzenia się ze skutkami wielkiej wody. Przyjeżdżajcie! – mówi Ela Szumska z Kopalni Złota w Złotym Stoku. Aneta Macherzyńska z Urzędu Miasta w Polanicy-Zdroju dodaje: – Od początku tygodnia, zauważyliśmy, że turyści zaczęli masowo odwoływać swoje rezerwacje. Dotyczy to miejscowości uzdrowiskowych, w tym Polanicy-Zdroju, które powódź szczęśliwie ominęła. Nasi hotelarze i restauratorzy alarmują i proszą o wsparcie. Wielu powodzian jest tutaj zatrudnionych i jak tak dalej pójdzie, to może być źle. Potrzebujemy turystów jak nigdy wcześniej! Wycieczki szkolne mile widziane Jakub Feiga z Dolnośląskiej Organizacji Turystycznej podkreśla, że nie ma formalnych przeciwwskazań do organizacji wycieczek szkolnych w regionach tam, gdzie infrastruktura funkcjonuje bez problemów. A takich gmin jest wiele również na Ziemi Kłodzkiej i w Karkonoszach.– Również turyści indywidualni i grupowi mogą być spokojni. Na pewno u nas wypoczną – dodaje. – Szczególnie teraz Dolny Śląsk będzie potrzebował waszego wsparcia. Dlatego jako Dolnoślązaczka pisząca o tajemnicach historii, kochająca szczególnie ten rejon, proszę: sprawdźcie, zanim odwołacie. Zadzwońcie, zapytajcie, zanim podejmiecie taką decyzję. Bo w tej całej sytuacji te decyzje są podwójnie ważne, a ja obiecuję, że ten jeden z najpiękniejszych rejonów świata, odwdzięczy się Wam stokrotnie – zachęca Joanna Lamparska, dziennikarka National Geographic Traveler. Lista atrakcji Dolnośląska Organizacja Turystyczna przygotowała i stale aktualizuje listę dostępności dolnośląskich atrakcji turystycznych w tym trudnym czasie po powodzi. Jest ona dostępna w aktualnościach na stronie dolnyslask.travel. Wśród atrakcji, które znajdują się na Ziemi Kłodzkiej i już zapraszają gości są m.in.: unikatowy młyn papierniczy w Dusznikach-Zdroju, Muzeum Zabawek w Kudowie-Zdroju. W Karkonoszach i Górach Izerskich działają m.in.: Sky Walk Ścieżka w chmurach w Świeradowie-Zdroju, Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze, Huta Szkła Julia w Piechowicach. Na pozostałych obszarach występowały głównie mniejsze podtopienia. Dziś już nie ma żadnych problemów ze zwiedzaniem okolic Wałbrzycha, Borów Dolnośląskich czy Doliny Baryczy. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Pomoc z kosmosu. Naukowcy CBK PAN i firma Iceye wspierają działania ratownicze na południu Polski
Przez południe Polski przetacza się niszczycielska powódź. Walka z żywiołem nie jest łatwa, a woda zalewa kolejne miejscowości. Służby ratunkowe otrzymały wsparcie z nieoczywistej, bo kosmicznej strony. Mowa o radarowych satelitach ICEYE oraz metodach wypracowanych przez Centrum Informacji Kryzysowej CBK PAN. Wspólnie co kilka godzin dostarczają dane satelitarne do zastosowań operacyjnych.
Spis treści: Radar widzi więcej Szybka ścieżka dostępu Eksperyment, który działa Teledetekcja w zarządzaniu kryzysowym „W związku z pogarszającą się sytuacją Centrum Informacji Kryzysowej będące częścią Centrum Badań Kosmicznych PAN uruchomiło w piątek 13 września specjalny monitoring satelitarny sytuacji powodziowej. Pozwala on wykryć miejsca, gdzie woda wystąpiła z koryt rzecznych i pojawiają się rozlewiska. Działania prowadzone są we współpracy z polsko-fińską firmą Iceye, twórcą największej cywilnej konstelacji satelitów radarowych obserwujących Ziemię. Co kilka godzin dane i raporty są dostarczane Państwowej Straży Pożarnej, centrom zarządzania kryzysowego oraz IMGW-PIB” – poinformowało w niedzielę 15 września Centrum Badań Kosmicznych PAN. Rafał Modrzewski, współzałożyciel i prezes Iceye dodał: „Wszystkie satelity radarowe ICEYE zostały skierowane do obserwacji sytuacji kryzysowej na południu Polski. Nasi analitycy współpracują z Centrum Informacji Kryzysowej Centrum Badań Kosmicznych PAN, opracowując zbierane dane i dostarczając informacje Instytutowi Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Państwowej Straży Pożarnej i innym służbom działającym na zalewanych terenach. Działamy!” Radar widzi więcej – Dzięki konstelacji satelitów radarowych Iceye otrzymujemy szeroki obraz rozkładu powodzi. Satelity radarowe są tu o tyle istotne, że pozwalają obserwować powierzchnię Ziemi poprzez chmury. A te zwykle towarzyszą powodziom i uniemożliwiają pracę satelitom optycznym. Radar nie ma tych ograniczeń – wyjaśnia dr Jakub Ryzenko, kierownik Centrum Informacji Kryzysowej CBK PAN. Nowe dane dostarczane są co godzinę. Następnie trafiają do miejscowych ośrodków walczących z powodzią. Mowa nie tylko o straży pożarnej, ale również o urzędach wojewódzkich i miejskich. Wszędzie tam, gdzie potrzebna jest szeroka informacja o zasięgu i rozwoju rozlewisk. Miejscowi specjaliści konfrontują obraz ze swoim wyobrażeniem o sytuacji oraz uzupełniają go o raporty terenowe pozyskane z góry, np. z dronów. – Udało nam się wspólnie wypracować wyjątkowo szybką ścieżkę. Od przelotu satelity do momentu gdy CIK otrzyma dane i analizę mija mniej niż pół godziny. A za kolejne 20 minut pozyskane dane są już na ekranach strażaków w terenie. Zeszliśmy poniżej godziny. To rzeczywiście otwiera użyteczność danych do operacyjnych zastosowań – mówi dr Ryzenko. Szybka ścieżka dostępu Dr Ryzenko podkreśla, że na początku pojawiają się tzw. dane szybkie, które pozwalają na zorientowanie się w sytuacji po jednym rzucie oka. Następnie dostarczane są bardziej szczegółowe dane, które można analizować w systemach GIS, wykonując analizy przestrzenne. Obecnie jednak kluczowe jest, aby satelity kierowały swoje „oczy” tam, gdzie dzieją się najważniejsze wydarzenia. Dzięki temu możliwe jest dostarczanie informacji, które realnie wspierają działania ratownicze, co teraz stanowi główne zadanie. Eksperyment, który działa Zagrożenie powodziowe w południowej i południowo-zachodniej Polsce doprowadziło do pilotażowego uruchomienia Civil Security Hub, rozwijanego w naszym kraju w ramach działań Europejskiej Agencji Kosmicznej. Testy systemu dostarczania informacji satelitarnych dla zarządzania kryzysowego, tworzonego we współpracy z firmą Iceye, były pierwotnie planowane na wiosnę 2025 roku. Jednak ze względu na obecną sytuację rozwiązania te zostały uruchomione wcześniej w trybie eksperymentalnym. Już teraz dostarczają operacyjnie wykorzystywane informacje. – Można powiedzieć, że jest to nasz chrzest bojowy. W kilka dni zrobiliśmy coś, co miało powstać w wiele miesięcy. Civil Security Hub ma być pomostem między eksperymentalnym, niesprawdzonym i innowacyjnym rozwiązaniem a użytkownikiem z obszaru ratownictwa i zarządzania kryzysowego. Nasza praca skupi się demonstrowaniu, wdrażaniu i optymalizowaniu wykorzystania innowacji w sektorze kryzysowym. Wypracowanie praktyki ich użycia i całej otoczki, w tym instytucjonalnej gotowości do wykorzystania tego typu rozwiązań. Jako CIK mamy w tym ponad dziesięć lat praktyki – podkreśla dr Ryzenko. Teledetekcja w zarządzaniu kryzysowym Centrum Informacji Kryzysowej powstało jako wynik działań specjalistów z zakresu teledetekcji CBK PAN w trakcie powodzi 2010 roku. Wówczas, gdy piwnice głównej, warszawskiej siedzimy CBK PAN zalewała już wezbrana Wisła, na najwyższym piętrze budynku naukowcy pobierali zobrazowania satelitarne z tworzonego właśnie europejskiego systemu satelitarnego Copernicus. Następnie starali się je przekazywać na bieżąco służbom ratowniczym, a te wykorzystywały je do analiz przebiegu powodzi. W niedalekiej przyszłości dane satelitarne, wspierane informacjami z dronów, będą stałym i intensywnie wykorzystywanym źródłem wsparcia dla działań ratowniczych i zarządzania kryzysowego. Choć już teraz z nich korzystamy, nie jest to jeszcze tak powszechne i oczywiste, jak korzystanie z telefonów komórkowych. Tymczasem w sytuacjach kryzysowych, zwłaszcza w przypadku dużych wydarzeń, takich jak powodzie, dostęp do informacji odgrywa kluczową rolę w podejmowaniu decyzji. Dokładne, szybkie i wiarygodne dane wspierają działania jednostek odpowiedzialnych za zarządzanie kryzysowe. W trakcie akcji przeciwpowodziowych umożliwiają one ocenę skali zjawiska i prognozowanie jego dalszego rozwoju, co jest niezbędne do ustalenia priorytetów i efektywnego wykorzystania zasobów w odpowiedzi na zagrożenie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Powodzie a turystyka. Woda zalała jedne z najpiękniejszych miasteczek w Polsce
Ostatnie powodzie zalały m.in. Lądek-Zdrój i Kłodzko, niszcząc infrastrukturę turystyczną oraz historyczną architekturę. Popularne szlaki są nieprzejezdne, a sanatoria zostały zamknięte. Te popularne miejscowości mogą przez długi czas nie odzyskać dawnego blasku.
Spis treści: Powodzie niszczą ulubione regiony Polaków Turystyka wobec żywiołu Powodzie, które od kilku dni nawiedzają południową Polskę, niszczą dorobek tysięcy ludzi. Żywioł zalewa też rozwijający się od dekad potencjał turystyczny prawdziwych perełek na mapie naszego kraju. Polacy z niepokojem obserwują, jak woda wdziera się w popularne turystyczne miejsca, zwłaszcza w regionach górskich i uzdrowiskowych. Dolny Śląsk i Opolszczyzna to miejsca wyjątkowe popularne wśród turystów nie tylko z Polski, ale również sąsiadujących z nami Czech. Podtopieniami zostały dotknięte znane miejscowości turystyczne, co może mieć długotrwałe konsekwencje dla branży turystycznej, zarówno w kontekście infrastruktury, jak i przyciągania podróżnych. Powodzie niszczą ulubione regiony Polaków Jednym z najbardziej dotkniętych miejsc jest Karkonoski Park Narodowy, gdzie wiele szlaków turystycznych zostało zamkniętych z powodu niebezpiecznych warunków, takich jak wezbrania rzek i podtopienia. Szczególnie ucierpiały popularne atrakcje, jak Wodospad Kamieńczyka i szlaki wokół Szklarskiej Poręby, co zmusiło władze do apeli o unikanie wycieczek w góry i pozostanie w domach. To poważne zagrożenie nie tylko dla infrastruktury turystycznej, ale także dla bezpieczeństwa turystów, co może zniechęcić ich do odwiedzania tych regionów w najbliższym czasie. Poza tym wiele uzdrowisk, takich jak Lądek-Zdrój, Ustroń czy Cieplice-Zdrój, doświadczyło poważnych zniszczeń. W niektórych z tych miejsc woda zalała sanatoria, ulice i inne kluczowe obiekty turystyczne. Przykładowo w Ustroniu woda wdarła się do centrum miasta. W branży turystycznej szczególnie głośno mówi się o poważnych skutkach powodzi w Lądku-Zdroju i Kłodzku. Obie te miejscowości cieszą się ogromną popularnością wśród turystów. To właśnie w Lądku już od ponad 20 lat odbywa się Festiwal Filmów Górskich. Tegoroczna edycja, której patronował National Geographic Polska, odbywała się zaledwie tydzień przed powodzią. Turystyka wobec żywiołu W Lądku-Zdroju zniszczenia spowodowane przez wodę dotknęły nie tylko ulice, ale także infrastrukturę uzdrowiskową. Woda zalała sanatoria oraz parki zdrojowe, co stawia pod znakiem zapytania ich pełne funkcjonowanie w najbliższych tygodniach, jeśli nie miesiącach. Również w Kłodzku, choć poziom wody zaczął opadać, straty są znaczne. Historyczna starówka, w tym most św. Jana, została podmyta, a wielu mieszkańców musiało zostać ewakuowanych. Właśnie z uwagi na malowniczy most prowadzący do starszej części miasta Kłodzka często jest nazywane małą Pragą. Turystyka od dawna była tam siłą napędową dla lokalnej społeczności. Trudną sytuacją powodziową zostało dotknięte również Bardo, położone w Dolinie Nysy Kłodzkiej. Woda zalała częściowo miasto, jednak dokładne dane na temat strat materialnych nie są jeszcze szczegółowo znane. Przypomnijmy, że w 2023 r. miasto Bardo zostało uznane za Nowy Cud Polski przez czytelników National Geographic Traveler. Powodzie na Dolnym Śląsku są wynikiem położenia geograficznego oraz specyficznych warunków hydrologicznych i klimatycznych regionu. Góry, takie jak Sudety, pełnią istotną rolę w kumulacji opadów deszczu, które następnie spływają w kierunku kotlin i dolin, np. Kotliny Kłodzkiej. Z kolei rzeki, np. Nysa Kłodzka, przepływające przez te tereny, często są wówczas podatne na wezbrania. Źródło: National Geographic Polska. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Południowa Polska szykuje się na intensywne ulewy. Powołano sztaby kryzysowe
W nadchodzący weekend południowa Polska, w tym Wrocław i Opole, zmierzy się z intensywnymi opadami. Sztaby kryzysowe już działają, a służby przygotowują miasta na możliwe podtopienia. Mieszkańcy zostali ostrzeżeni i powinni zabezpieczyć swoje domy.
Spis treści: To ma być trudny weekend Południowa Polska szykuje się na deszcze Ulewy w polskich miastach Lato suche i ciepłe, a zima mroźna i biała – takie pory roku w naszym kraju to już przeszłość. Zmieniające się wzorce klimatyczne coraz częściej przynoszą anomalie pogodowe, które zakłócają nie tylko wakacyjne plany czy prace rolników, ale także codzienne życie w miastach. Synoptycy ostrzegają, że sierpniowe burze, które przeszły nad krajem, nie były ostatnimi w tym sezonie. Kolejne regiony przygotowują się na trudny weekend z intensywnymi ulewami. To ma być trudny weekend W nadchodzący weekend (13–15 września) na południu Polski prognozowane są intensywne opady deszczu. Mogą one doprowadzić do lokalnych podtopień i zalań. Największe zagrożenie dotyczy województw: dolnośląskiego, opolskiego, śląskiego oraz małopolskiego. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) wydał ostrzeżenia trzeciego stopnia, prognozując opady sięgające nawet 150 litrów na metr kwadratowy w ciągu kilku dni. Taka ilość wody może spowodować wezbrania rzek, szczególnie w rejonach górskich, jak Kotlina Kłodzka, która jest szczególnie zagrożona​. Z powodu ryzyka zalań w wielu miastach odwołano wydarzenia plenerowe. Przykładowo 14 września w Amfiteatrze Opolskim nie odbędzie się koncert Kamila Bednarka z Natalią Przybysz. W Środzie Śląskiej odwołano z kolei zaplanowane na 15 września Święto Wina w Mieście Skarbów. Południowa Polska szykuje się na deszcze W związku niepokojącymi prognozami władze miast powołały sztaby kryzysowe, które monitorują sytuację i koordynują działania służb. W Opolu przygotowano ponad 100 tysięcy worków z piaskiem, które mogą być wykorzystane przez mieszkańców do zabezpieczania swoich domów. Służby regularnie kontrolują drożność przepustów, kratki ściekowe i rowy, aby zminimalizować ryzyko powodzi​. We Wrocławiu również działa już sztab kryzysowy. Policja, straż pożarna i pogotowie wodociągowe są gotowe do pomocy. Zbiorniki retencyjne i kolektory burzowe, które stanowią kluczowy element ochrony przeciwpowodziowej miasta, zostały opróżnione i przygotowane na przyjęcie dodatkowej wody. W newralgicznych miejscach, takich jak przejazdy pod wiaduktami, trwają prace związane z czyszczeniem studzienek, aby zmniejszyć ryzyko zalania dróg​. Prezydent Wrocławia, Jacek Sutryk, podkreślił na konferencji prasowej, że miasto jest gotowe na ekstremalne warunki pogodowe. Ostrzeżenia IMGW obejmują nie tylko miasto, ale także okoliczne powiaty, gdzie prognozowane są wzrosty stanów wód w rzekach, takich jak Odra, Bystrzyca czy Widawa​. Wojska Obrony Terytorialnej (WOT) są w pełnej gotowości, szczególnie w regionach najbardziej narażonych na powodzie. W akcji wspomogą je inne jednostki. Dodatkowo na południe Polski skierowano amfibie wojskowe, które mogą być używane do działań ratunkowych w przypadku pogorszenia sytuacji.​ Mieszkańcy terenów zagrożonych powinni śledzić komunikaty lokalnych służb i być gotowi do ewakuacji w razie potrzeby. Warto zaopatrzyć się w zapasy wody, jedzenia oraz naładować telefony na wypadek awarii prądu. Ulewy w polskich miastach Zaledwie kilka tygodni temu, w sierpniu, polskie miasta zmagały się z wyjątkowo gwałtownymi burzami, które wyrządziły poważne szkody. Ulewne deszcze i silne wiatry sparaliżowały wiele regionów, powodując zalania i utrudnienia na drogach. Warszawa była jednym z miast, które najbardziej ucierpiały. Burze doprowadziły do poważnych zniszczeń. Uderzenie pioruna w dźwig na Targówku spowodowało obrażenia u pracownika, a wiele ulic, w tym trasy wylotowe, zostało zalanych. Centrum handlowe Sadyba Best Mall musiało zostać zamknięte z powodu uszkodzeń dachu, a ulice miasta były zalane wodą do tego stopnia, że niektóre drogi stały się nieprzejezdne. Przerwany wał przeciwpowodziowy Potoku Służewieckiego dodatkowo pogorszył sytuację na Mokotowie i Wilanowie, gdzie konieczne było odpompowywanie wody​. Źródła: ONET, RMF24. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Największa powódź na świecie wydarzyła się prawie 100 lat temu. Pochłonęła miliony istnień ludzkich
Wielokrotnie w dziejach naszej planety żywioły dowodziły swojej niszczycielskiej siły. Jednym z najtragiczniejszych okresów w dziejach był początek XX wieku, kiedy tragiczne w skutkach katastrofy naturalne niemal seryjnie nawiedzały różne części globu. Ofiary liczono w tysiącach, ale to i tak nic w porównaniu ze żniwem, jakie zebrała największa powódź na świecie.
W tym artykule: Jaka była największa powódź na świecie? Sytuacja w Chinach przed wielką powodzią Wielka powódź Skutki największej powodzi na świecie Ofiary największej powodzi na świecie Jakie następstwa miała największa powódź na świecie? Pomoc dla Chin Kolejna wojna i kolejna powódź Inne wielkie powodzie XX wieku Wielkie kataklizmy nawiedzają Ziemię od zawsze. Dziś, w dobie rozwiniętej nauki i technologii, wciąż nie potrafimy zapanować nad żywiołami, ale dzięki systemom wczesnego ostrzegania możemy ograniczać straty. Dawniej nie dało się przewidzieć nadciągającej klęski żywiołowej. Niszczycielskie zjawiska przyrodnicze zbierały wówczas śmiertelne żniwo. Tak jak wielka powódź, która w XX wieku nawiedziła Państwo Środka. Jaka była największa powódź na świecie? Mowa o kataklizmie z 1931 roku. Środkowe Chiny nawiedziła wówczas seria tragicznych w skutkach powodzi, spowodowanych wylewami trzech rzek: Jangcy, Huang He i Huai He. Dwie pierwsze zalały ogromny obszar, ale przyczyną największych strat był wylew Huai He. Przepływający przez Nizinę Chińską lewy dopływ Jangcy pochłonął miliony ofiar. Tych, którzy przeżyli, pozbawił dachu nad głową, sprowadził na nich klęskę głodu i choroby. O rozmiarze kataklizmu niech świadczy fakt, że 19 sierpnia 1931 roku poziom wody w rzece aż o 16 metrów przekroczył normalny stan. Sytuacja w Chinach przed wielką powodzią Początek XX wieku był trudny dla Państwa Środka. We wrześniu 1911 roku wylała rzeka Jangcy. Pod wodą znalazł się wówczas obszar o powierzchni ponad 7 tysięcy kilometrów kwadratowych. Żywioł pochłonął wówczas Szanghaj i prowincję Hubei. Zmiany klimatu sprawiły, że powodzie takie, jak ostatnio w Niemczech są do dziewięciu razy bardziej prawdopodobne Badania naukowe potwierdzają twarde dowody na to, że emisje dwutlenku węgla są główną przyczyną występowania ekstremalnych warunków pogodowych. Dokładna liczba ofiar tego tragicznego wydarzenia pozostaje nieznana. Niektóre źródła wskazują, że pod wodą zginęło ponad 100 tysięcy osób, a kolejne 100 tysięcy poniosło śmierć w wyniku klęski głodu, która rozpętała się na obszarach dotkniętych powodzią. Wielu badaczy historii uważa jednak, że dane te są mocno niedoszacowane. Sytuacja polityczna Niebawem dolinę Jangcy miała dotknąć kolejna klęska, tym razem wywołana przez ludzi, nie przez naturę. W 1922 roku Wu Pei-fu, przywódca konserwatywnej kliki Zhili i filar niestabilnego rządu, przystąpił do poszerzania swoich posiadłości. Zdołał zepchnąć do Mandżurii wojska pod dowództwem Zhang Zuolina, co umożliwiło mu objęcie kontroli nad północno-wschodnimi Chinami. Z tej pozycji zaczął sposobić się do zjednoczenia kraju na drodze wojny. Zhang Zauolin nie zamierzał jednak składać broni. W 1924 roku pokonał oddziały wroga w bitwie pod Tianjinem, w wyniku czego Wu musiał wycofać się na południe i tym samym oddać kontrolę nad Pekinem. Dwa lata później ostateczną klęskę zadały mu wojska Czang Kaj-szeka. Wu Pei-fu salwował się ucieczką na północ. Władzę pozostawił w rękach generałów-gubernatorów. Został zmuszony do ustąpienia i osadzony w klasztorze, w którym dożył swoich dni. Preludium nadciągającego kataklizmu Czang Kaj-szek umocnił swoją pozycję w Chinach i na arenie międzynarodowej. Zachód upatrywał w nim człowieka, który może opanować niestabilną sytuację w Państwie Środka. Wydawało się, że wszystko zaczyna wracać do normy, ale nim opadł wojenny kurz, pojawił się kolejny problem. W 1928 roku Chiny nawiedziła trwająca dwa lata susza. Kraj zaczął borykać się z brakiem żywności. Jakby tego było mało, zimą 1930 i 1931 roku dały o sobie znać ekstremalnie wysokie opady śniegu w górach. Wiosną woda z topniejącego śniegu i lodu zaczęła spływać do rzek, przyczyniając się do znacznego podniesienia stanu wód. Latem przez środkowe Chiny przeszły potężne fronty atmosferyczne. Opady deszczu były znacznie obfitsze niż w poprzednich latach. W lipcu w region uderzyło dziewięć cyklonów. Wylew wielkich rzek był tylko kwestią czasu. Wielka powódź Dla Jangcy charakterystyczne są trzy okresy wezbrań: wiosenny letni i jesienny. Jednak w 1931 roku powódź miała charakter ciągły. Już w czerwcu ludzie musieli opuścić swoje domy, a gdy w lipcu w środkowe Chiny uderzyło jednocześnie dziewięć cyklonów, sytuacja stała się dramatyczna. Stacje pogodowe zarejestrowały opady o łącznej wysokości przekraczającej 600 mm. Woda w trzech rzekach – Jangcy, Huang He i Huai He – osiągnęła rekordowo wysoki poziom (pomiary były prowadzone od połowy XIX wieku). Nadchodząca fala powodziowa osiągnęła wysokość 16 metrów. Zachodnie faktorie ewakuowano. Skutki największej powodzi na świecie Woda zalała obszar o powierzchni 180 tysięcy kilometrów kwadratowych. Żeby lepiej wyobrazić sobie skalę tego zjawiska, wystarczy wspomnieć, że w trakcie powodzi tysiąclecia, która nawiedziła Polskę w 1997 roku, pod wodą znalazło się około 6700 kilometrów kwadratowych obszaru naszego kraju. Woda pochłaniała wszystko, co znalazło się na jej drodze – domy mieszkalne i inne zabudowania, grunty rolne, żywy inwentarz, a także ludzi. W dolinie Jangcy zniszczeniu uległo ponad 15 proc. upraw ryżu i pszenicy. Sytuacja stała się tragiczna, tym bardziej, że wcześniejsza susza nie pozwoliła zgromadzić żadnych zapasów plonów. Ofiary największej powodzi na świecie Do dziś nie wiadomo, ile ofiar pochłonęła największa powódź na świecie. Gdy woda ustąpiła, chińskie władze podały, że liczba poszkodowanych to ok. 25 milionów osób. Dziś mówi się jednak, że faktyczna liczba była znacznie większa, bo sięgająca 53 milionów osób. Z kolei liczbę ofiar śmiertelnych szacuje się na ponad 4 miliony osób. Jakie następstwa miała największa powódź na świecie? Woda w końcu ustąpiła, ale to nie oznaczało końca problemów. Nie wszystkie ofiary śmiertelne zginęły pod wodą. Ci, którzy przeżyli kataklizm, musieli zmierzyć się z wielkimi trudnościami. Trudnościami, które wykraczały dalece poza ludzkie siły. Środkowe Chiny dotknęła wielka klęska głodu. Żeby przeżyć, niektórzy Chińczycy sprzedawali swoje dzieci. Nie mając innego wyjścia, wielu żywiło się tym, co było dostępne – liśćmi, chwastami i korą drzew. Byli też tacy, którzy w ostateczności posuwali się do kanibalizmu. W Państwie Środka zaczęły szerzyć się choroby. Po kilku miesiącach od powodzi w Chinach rozpętała się epidemia czerwonki, cholery, malarii i odry. Pomoc dla Chin Tuż po katastrofie niemal cały świat chciał wesprzeć Chiny. Pomoc humanitarna docierała ze wszystkich stron, a Czang Kaj-szek powołał do życia Narodową Komisję Pomocy Powodziowej, w skład której weszło wielu światowych ekspertów. Niebawem łańcuch pomocy został przerwany. Kolejna wojna i kolejna powódź 18 września 1931 roku Japonia zaatakowała Mandżurię. Rozpętała się kolejna wojna, która trwała aż do 1945 roku i znacząco spotęgowała skutki kataklizmu. Jak na ironię, japońską armię miała zatrzymać kolejna powódź. Kuomintang wydał polecenie uszkodzenia wałów Huang He w okolicach Huayuankou. Chiny nie podniosły się jeszcze z jednej powodzi, a już musiały mierzyć się z drugą. Woda zalała tysiące wiosek. Miliony Chińczyków musiało opuścić swoje domy. Według szacunków komisji powołanej przez chiński rząd, życie straciło ponad 800 tysięcy ludzi. Wysadzenie wałów powstrzymało atak na Zhengzhou, ale nie zapobiegło atakowi na Wuhan. Gdy wywołano powódź, większość japońskich sił znajdowała się daleko od obszaru zalewowego. Rządzący nie osiągnęli niczego tym manewrem, za to w jednej chwili uśmiercili setki tysięcy Chińczyków. Inne wielkie powodzie XX wieku XX wiek był wyjątkowo tragiczny pod względem kataklizmów naturalnych. Wielka powódź nawiedziła nie tylko Chiny. Poniżej wymieniamy największe i najtragiczniejsze powodzie poprzedniego stulecia. Asteroida, która unicestwiła dinozaury spowodowała gigantyczną falę tsunami, która przemierzyła pół globu Asteroida, która doprowadziła do zagłady dinozaurów spowodowała liczne kataklizmy, w tym olbrzymie tsunami. Do tej pory naukowcy zastanawiali się, jak wysoka mogła być fala. Okazuje się, .. Stany Zjednoczone, 1900 rok. Już przełom XIX i XX wieku zapisał się w historii tragicznym wydarzeniem. Huraganowy wiatr, wiejący z prędkością przekraczającą 200 km/godz., wywołał wysokie fale na Zatoce Meksykańskiej. Woda z impetem uderzyła w port i miasto Galveston w stanie Teksas. Zginęło wówczas około 6 tysięcy osób. Indochiny Francuskie, 1904 rok. Powódź objęła deltę Mekongu. W następstwie tego wydarzenia, życie straciło ponad 5 tysięcy osób. Holandia, 1914 rok. Sztorm na Morzu Północnym doprowadził do przerwania tamy Zuider Zee. Fale dotarły w głąb lądu. Woda zalała wszystko, co spotkała na swojej drodze. Liczbę ofiar śmiertelnych oszacowano na 10 tysięcy, choć prawdopodobnie dane te są mocno zaniżone. Japonia, 1927 rok. Wielka fala tsunami uderzyła w południowe wybrzeże wyspy Kiusiu. Woda zmiotła kilkadziesiąt miejscowości i pochłonęła ponad 3 tysiące istnień ludzkich. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Przerażający raport organizacji humanitarnej Oxfam: „18 milionów ludzi czeka śmierć z głodu”
Z niedawno opublikowanego raportu organizacji Oxfam wynika, że aż 10 państw jest dotkniętych głodem zagrażającym życiu. Wszystko za sprawą pogłębiającego się kryzysu klimatycznego na świecie.
W tym artykule: 18 milionów osób jest na skraju śmierci głodowej Zmiany klimatyczne najbardziej odczuwają kraje, które od lat dotknięte są kryzysami Za głód odpowiedzialność powinny wziąć państwa, które są współodpowiedzialne za zmiany klimatyczne Według danych Organizacji Narodów Zjednoczonych około 828 milionów ludzi na świecie głoduje lub jest poważnie niedożywionych. Jednak ponad 345 milionów osób doświadczyło tak dużego braku pożywienia, który zagraża życiu. Według najnowszych badań organizacji humanitarnej Oxfam najgorzej sytuacja wygląda w Afganistanie, Burkina Faso, Dżibuti, Gwatemali, Hiti, Kenii, na Madagaskarze, Nigrze, Somalii i Zimbabwe. To państwa, które w ostatnim czasie najmocniej odczuły skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych. 18 milionów osób jest na skraju śmierci głodowej Według raportu Oxfam, aż 48 milionów osób w wyżej wymienionych krajach cierpi z powodu głodu, a 18 milionów jest na skraju śmierci głodowej. To ponad dwukrotny wzrost liczny głodujących osób w porównaniu z 2016 rokiem. Autorzy badania podkreślają, że obecny kryzys spowodowany jest w dużej mierze zmianą klimatu i globalnym ociepleniem. Naukowcy już od wielu lat ostrzegają, że zmiany klimatu pogłębiają degradację gleb, co ma olbrzymi wpływ na produkcję żywności. Niebezpieczne zjawiska klimatyczne, takie jak susze, upały, huragany i powodzie w dużym stopniu destabilizują rolnictwo oraz lokalne i światowe rynki rolne. Dla krajów zamożnych oznacza to ograniczenie podaży niektórych produktów. Natomiast w regionach, które są dotknięte długotrwałym kryzysem humanitarnym – śmierć. Zmiany klimatyczne najbardziej odczuwają kraje, które od lat dotknięte są kryzysami – Od dawna mówiliśmy o tym, że zmiany klimatyczne są tykającą bombą. Tylko że ta zdążyła już wybuchnąć na naszych oczach. Ekstremalne zjawiska pogodowe są aż 5-krotnie częstsze niż jeszcze 50 lat temu. Są również dużo bardziej zabójcze – mówi Gabriela Bucher, dyrektor wykonawcza Oxfam w rozmowie z brytyjskim dziennikiem The Guardian. Najnowszy raport IPCC – zmiany klimatu mają katastrofalne konsekwencje nie tylko dla planety, ale również dla życia i zdrowia ludzi Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu opublikował najnowszy raport. Mówi on wprost: globalne ocieplenie ma niezwykle negatywne konsekwencje dla naszego środowiska, a nawet dla ludzkiego zdr... Autorzy raportu podkreślają, że w 10 krajach, które zostały poddane analizie, zmiany klimatyczne wobec trwających konfliktów, kryzysów gospodarczych i pogłębiających się nierówności są gwoździem do trumny. Eksperci twierdzą, że katastrofa klimatyczna jest na tyle przytłaczająca, że ludzie biedniejsi nie są w stanie sobie poradzić z namnażającymi się problemami. A problem głodu z każdym miesiącem się nasila. Za głód odpowiedzialność powinny wziąć państwa, które są współodpowiedzialne za zmiany klimatyczne Przedstawiciele Oxfam zwracają uwagę na to, że zawsze tam, gdzie ktoś cierpi, ktoś inny zyskuje. Największe kraje, które są najbardziej odpowiedzialne za zanieczyszczanie środowiska, bogacą się w zatrważającym tempie. To m.in.: Chiny, Stany Zjednoczone, Indie, Rosja, Japonia, Niemcy, Iran. Według autorów przemysł naftowy i gazowy generuje dziennie 2,8 mld dolarów. Eksperci organizacji Oxfam wyliczyli, że dochód z 18 dni mógłby pokryć w całości kwotę potrzebną do walki z kryzysem humanitarnym w 2022 roku. Według naukowców coraz większa emisja gazów cieplarnianych jest jednym z kluczowych powodów postępujących zmian klimatu. Twórcy raportu apelują, że kraje odpowiedzialne za zanieczyszczanie planety powinny jak najszybciej przekazać pieniądze ONZ na pomoc dla zagrożonych państw. – Przywódcy krajów, które są odpowiedzialne za zanieczyszczenia, muszą również spełnić swoje obietnice dotyczące ograniczenia emisji gazów cieplarnianych – podkreśla Gabriela Bucher. Większość zagrożonych głodem krajów, o których mówi raport, znajduje się w Afryce. Somalia zmaga się obecnie z najgorszą suszą w historii. Szacuje się, że nawet 1 milion osób uciekło z kraju. W Kenii również z powodu suszy zginęło 2,5 miliona zwierząt hodowlanych. W Nigrze z kolei produkcja zbóż spadła aż o 40%. Źródło: Oxfam.
Dolina Śmierci zalana przez „powódź tysiąclecia”. Kolejne ekstremum w najgorętszym miejscu na świecie
Dolina Śmierci jest uważana za jedno z najgorętszych i najbardziej suchych miejsc na świecie. Na początku sierpnia słynny park narodowy dotknęła powódź.
W tym artykule: Dolina Śmierci pod wodą. Park narodowy został zamknięty Klimat w Dolinie Śmierci. Kiedy jest najchłodniej? Najgorętsze miejsca na Ziemi Położona na południu Kalifornii Dolina Śmierci to miejsce skupiające w sobie ekstremalne skrajności. Na terenie parku narodowego znajduje się największa depresja w Ameryce Północnej (86 m p.p.m.). To też najbardziej suchy region kontynentu i najgorętsze miejsce na świecie. Latem 2021 r. termometry w Dolinie Śmierci wskazały 130 stopni Fahrenheita, czyli około 54,4 stopni Celsjusza. To jedna z najwyższych temperatur w historii. Dolina Śmierci pod wodą. Park narodowy został zamknięty W tym roku w Dolinie Śmierci niemal padł rekord. Nie chodzi jednak o najwyższą temperaturę, a o opady. Gwałtowna ulewa na terenie parku narodowego wywołała powódź, która utrudniła ucieczkę około tysiąca osób. Wśród nich znaleźli się zarówno turyści, jak i pracownicy. – Powódź tysiąclecia to kolejny przykład tego, jak ekstremalnym środowiskiem jest Dolina Śmierci. […] To miejsce, w którym wyraźnie widać zmiany klimatu – komentuje nadinspektor parku Mike Reynolds w oficjalnym oświadczeniu. View oEmbed on the source website Mimo że Dolina Śmierci jest jednym z najbardziej suchych miejsc na świecie, występują tam monsuny. Roczna średnia opadów wynosi 5,6 cm, ale 6 sierpnia w zaledwie trzy godziny w Furnance Creek, gdzie znajduje się siedziba władz parku, spadło 3,70 cm deszczu. To niemal tyle samo, co podczas rekordowej ulewy z 1988 r. Wówczas poziom opadów wyniósł 3,73 cm, a rwący potok porwał jeden z samochodów. Tym razem nie zgłoszono żadnych ofiar lub rannych. Uszkodzeniu częściowo uległa infrastruktura i drogi w parku. Powódź doprowadziła też do zamknięcia lokalnych wodociągów. Hotele i inne usługi w Dolinie Śmierci są tymczasowo nieczynne. Gwałtowną ulewę szybko okrzyknięto „powodzią tysiąclecia”. Specjaliści podkreślają jednak, że to zdecydowanie na wyrost. W tym przypadku można mówić raczej nie o jednej takiej powodzi na tysiąc lat, a o tym, że szansa na jej wystąpienie w danym roku jest jak jeden do tysiąca. Klimat w Dolinie Śmierci. Kiedy jest najchłodniej? Dlaczego to właśnie Dolina Śmierci jest najgorętszym i jednym z najbardziej suchych miejsc na świecie? Wpływa na to jej głębokość, ukształtowanie i otoczenie. Dolina jest położona między pasmami górskimi. Kiedy znad Oceanu Spokojnego w głąb lądu przemieszczają się chmury, opady śniegu lub deszczu zatrzymują się właśnie w górach. Dla wschodniej strony nie zostaje za wiele wilgoci. Suche powietrze i uboga roślinność dodatkowo sprzyjają nagrzewaniu się gleby i skał. Zanim rozgrzane powietrze zdąży się unieść i ochłodzić, wraca do doliny. To właśnie masy przegrzanego powietrza odpowiadają za ekstremalnie wysokie temperatury. Warto jednak podkreślić, że o ile latem w Dolinie Śmierci rzeczywiście trudno wytrzymać, o tyle wiosną czy zimą temperatury są znacznie niższe. Wiosną częste są też wiatry. Dolina Śmierci jest odwiedzana przez turystów przez cały rok. Każda pora roku charakteryzuje się nie tylko innymi warunkami pogodowymi, ale też widokami. Przykładowo w marcu w dolinie jest szansa, żeby zobaczyć kwitnące kwiaty. Za to zimą uwagę turystów przykuwają ośnieżone szczyty górskie. Najgorętsze miejsca na Ziemi 10 lipca 1913 roku w Dolnie Śmierci odnotowano najwyższą temperaturę w historii (56,7 stopnia Celsjusza), ale niektórzy badacze pogody nie są zgodni czy odczyt został przeprowadzony prawidłowo i poddają jego wartość pod wątpliwość. Nie tylko Dolina Śmierci może poszczycić się skrajnie wysokimi temperaturami. Oficjalny rekord najwyższej temperatury, jaką kiedykolwiek zarejestrowano w Europie, wynosi 48 stopni Celsjusza w Atenach w Grecji w 1977 r. W 2021 r. władze poinformowały jednak o pomiarze temperatury o wysokości 48,8 stopni. Z kolei najwyższa temperatura, jaką kiedykolwiek wiarygodnie zarejestrowano w Afryce, wyniosła 51,3C w Ouargli na algierskiej Saharze, 5 lipca 2018 r. Za jedne z najgorętszych miejsc na Ziemi uważane są również: Mitribah, Kuwejt (53,9 st. 21 lipca 2016 r.), Basra, Irak (53.9 st. 22 lipca 2016 r.), Turbat, Pakistan (53,7 st. 27 maja 2017 r.). Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Wenecja przygotowuje się na fale powodzi. Miasto może zostać zalane do 2100 r.
To, że poziom wody w morzach i oceanach podnosi się, to niepodważalny fakt. Nie jest jednak pewne, jak sytuacja w Wenecji będzie wyglądała do 2100 r. Wstępne prognozy nie są optymistyczne.
W tym artykule: Powodzie poważnym zagrożeniem dla Wenecji „Paskudna bestia” Wzrost poziomu wody w morzach i oceanach to tylko jedno z wielu następstw zmian klimatycznych. Zagrożenie powodzi najbardziej dotyczy mieszkańców nadmorskich miast, w tym przykładowo Wenecji. Domy we Włoszech znów za 1 euro. Tym razem bardzo blisko Rzymu W odróżnieniu od innych miast oferujących sprzedaż domów za 1 euro, Maenza nie boryka się z problemem wyludniania. Powodzie poważnym zagrożeniem dla Wenecji Najnowsza ocena ryzyka powodziowego dla Wenecji wskazuje na to, że podnoszenie się poziomu wody w Morzu Śródziemnym i Adriatyku będzie odrywało kluczową rolę w planowaniu przyszłej infrastruktury miasta. Prognozy opracowali naukowcy z Università del Salento, ISMAR - Institute of Marine Sciences i University Ca 'Foscari of Venice. Według danych zebranych na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat, do końca XXI wieku prawdopodobność zalania Wenecji znacznie wzrośnie. To, że poziom wody w morzach i oceanach podnosi się, to niepodważalny fakt. Nie jest jednak pewne, jak sytuacja w Wenecji będzie wyglądała do 2100 r. Szacunki naukowców wahają się od wzrostu o 17 cm do nawet 120 cm. Tempo podnoszenia się poziomu wód jest zależne od wielu czynników, w tym wzrostu temperatur i topnienia lodowców. Nie bez znaczenia są również wciąż badane procesy fizyczne, jakie zachodzą w Morzu Śródziemnym i Adriatyku. – W funkcjonowaniu klimatu zawierają się ważne sprzężenia zwrotne, związane na przykład z dynamiką porywy lodowej. Aby uzyskać jak najbardziej wiarygodne prognozy, musimy je zrozumieć i symulować – tłumaczy Davide Zanchettin, główny autor badań. Szczegółowe prognozy nieuniknionego wzrostu poziomu mórz są szczególnie istotne przy szacowaniu ryzyka powodziowego, zwłaszcza że na ten proces oddziałują też inne ekstremalne zjawiska. Do tej pory podtopienia w Wenecji przypisywano falom sztormowym wywołanym przez wiatry sirocco. W niedalekiej przyszłości gama czynników może poszerzyć się między innymi o meteotsunami czy fale atmosferyczne. Wenecja wprowadza opłaty za wejście do miasta. Ceny dość rozbieżne Włoskie miasto od lat cieszy się ogromną popularnością wśród turystów. Mieszkańcy są jednak zmęczeni tłumami przyjezdnych. Nowe prawo ma odciążyć między innymi słynny Plac Święte... „Paskudna bestia” Doraźną ochroną dla Wenecji przed powodziami jest system MoSE (Modulo Sperimentale Elettromeccanico) używany od października 2020 r. Projekt polega na prognozowaniu poziomu wody na 4-6 godzin przed szczytowym momentem i otwieraniu lub zamykaniu specjalnych zapór. – System MoSE jest obsługiwany zgodnie z prognozą. Jeśli prognozy będą błędne, to działania również będą nieadekwatne do zagrożenia. To ważne zarówno z ekonomicznego, jak i ekonomicznego punktu widzenia. Właśnie dlatego wiarygodne prognozy są tak istotne – podkreśla Georg Umgiesser, współautor badań. Obecnie jeden z najczarniejszych scenariuszy przewiduje, że w 2075 r. zapory wodne wokół miasta musiałyby być zamknięte przez cały rok. To na szczęście mało prawdopodobne. Przynajmniej na razie. – Poziom morza to paskudna bestia. Moglibyśmy całkowicie powstrzymać globalne ocieplenie i zaprzestać korzystania z paliw kopalnych, a mimo to wzrost nadal by się utrzymywał, choć w znacznie wolniejszym tempie – komentuje Piero Lionello, współautor oceny ryzyka powodziowego dla Wenecji. Jak dodaje, mieszkańcy Wenecji będą musieli zmienić dotychczasowe strategie adaptacyjne.
Wpłynęli pod „Lodowiec Zagłady”. Jest gorzej niż sądzono
Uzyskane po raz pierwszy „od spodu” dane na temat topnienia lodowca Thwaites, zwanego przez część klimatologów Lodowcem Zagłady, pokazały większy niż zakładano przepływ ciepłej wody.
W tym artykule: Poziom wody w oceanach Pierwszy taki pomiar Nadzieja na przyszłość Jeżeli ta bryła lodu wielkości Wielkiej Brytanii się roztopi, oceany pochłoną wiele kilometrów lądu. Już dziś wody roztopowe z Thwaites odpowiadają za 4 proc. całkowitego wzrostu poziomu mórz i oceanów. - Poziom globalnego lustra wody zależy od grubości warstwy lodu znajdującej się na lądzie. Najmniej poznaną zmienną w tym równaniu jest możliwy przebieg pokrywy lodowej na Zachodniej Antarktydzie – tłumaczy w informacji prasowej prof. Anna Wahlin, oceanograf z Uniwersytecie w Göteborgu i główna autorka analizy nowych danych o Thwaites opublikowanej „Science Advances”. Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono „ludzką" dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Bezzałogowa łódź podwodna Ran wpłynęła pod szelfowe czoło lodowca i pozwoliła przeprowadzić szereg badań. Zamontowanymi w niej urządzeniami zmierzono siłę, zasolenie, temperaturę i natlenieni prądów oceanicznych docierających pod lodowiec. Według prof. Karen Heywood z University of East Anglia, Ran w dziewiczym w wodach polarnych rejsie sprawdziła się znakomicie i zapewne wróci tam już w przyszłym roku. Poziom wody w oceanach Woda z topniejących lodowców na zachodniej Antakrtydzie odpowiada za 10 proc. rocznego podnoszenia się poziomu mórz i oceanów na Ziemi. Sęk w tym, że ta czapa lodowa ma w sobie największy potencjał, by tempo tego procesu zwiększyć. Właśnie za sprawą lodowca Thawites. Ta jego teoretyczna zdolność sprowadzenia zagłady na miliony ludzi przyprawiła mu adekwatny przydomek. Kształt i położenie lodowca czynią go niezwykle podatnym na słone ciepłe prądy morskie docierające od spodu. Podcinając go z przodu, ciepła woda morska coraz bliżej stałego lądu przenosi punkt podparcia jęzora lodowcowego. Zamiast opierać się o dno morskie, lód „wisi” a potem odłamuje się i stopniowo rozpada na mniejsze fragmenty. Problem z oceną tego tempa jest dość oczywisty: po prostu ciężko dostać się pod lodowiec i zobaczyć, co tam się dzieje. W pobliżu nie ma żadnych stacji badawczych. Dopłynięcie utrudnia gruba warstwa lodu morskiego jak i pojedyncze duże jego bryły. W ten sposób wiedza człowieka o przebiegu ważnego procesu klimatycznego zawiera lukę. Pierwszy taki pomiar Według Anny Wåhlin, pomiary z pomocą łodzi podwodnej Ran wykonano pod tym lodowcem po raz pierwszy. Zdobyte informacje posłużyły do stworzenia mapy prądów morskich pod „pływającą” częścią lodowca. Odkryto głęboki przesmyk pod lodowcem biegnący na wschód z zatoki Pine Island Bay. Dotąd sądzono, że ciepła woda nie może tamtędy się przedostawać. Podmorska grań miała blokować jej drogę. Okazuje się, że jednak nie. View oEmbed on the source website Zbadano też skalę przenoszenia ciepła w wodzie płynącej jednym z trzech nowoodkrytych kanałów prowadzących do Thwaites z północy. – Nie wiedzieliśmy, że one w ogóle istnieją. Dzięki obrazom sonaru wysokiej rozdzielczości zbudowaliśmy mapę dna. Tam wyróżniliśmy trzy wyraźne ścieżki, którymi woda dopływa i wypływa spod lodowca szelfowego – wyjaśnia dr Alastair Graham z University of Southern Florida. Oszacowano, że nieznane dotąd kanały niosą potencjał roztapiania 75 km. sześciennych lodu rocznie. Jak czytamy w informacji prasowej, faktyczna ilość wody z topniejącego w ten sposób lodu nie jest szczególnie większa od tej wydobywającej się z innych globalnych, naturalnych źródeł. Naukowców niepokoi jednak, że poziom przenoszenia tą drogą ciepła ma możliwość zdestabilizowania lodowca w przyszłości. Nadzieja na przyszłość Badania prowadzone z łodzi podwodnej Ran pozwoliły odnaleźć też nieznany i duży odpływ wody roztopowej na północ od frontu lodowca. Zróżnicowanie zasolenia, temperatury i natlenienia wody pod szelfowym lodowcem wskazują na nowy i nieznany dotąd ośrodek aktywności hydrologicznej, gdzie masy wód spotykają się i mieszają. Można z tego badania wyciągnąć więc dobre informacje. - Ważne, że w końcu zbieramy dane niezbędne do stworzenia dokładnego modelu dynamiki procesów którym podlega lodowiec Thwaites. Dzięki tym informacjom dokładniej liczyć będziemy tempo roztopu w przyszłości. Im lepszy sprzęt badawczy, im więcej danych, tym mniejsza niepewność co do przyszłości – przekonuje Anna Wahlin.
Oceany zatopią więcej miast, niż sądzono. Nowe prognozy na rok 2050
Najnowsze prognozy na połowę i koniec wieku zwiększają znacznie liczbę osób bezpośrednio zagrożonych na skutek podnoszenia się poziomu mórz i oceanów.
Dotychczasowe szacunki na rok 2050 wskazywały, że 250 mln osób żyć będzie na terenach spodziewanych powodzi. Według obliczeń organizacji pozarządowej Climate Central będzie to raczej 340 mln. W XX wieku ocieplanie się klimatu przełożyło się na podwyższenie poziomu mórz i oceanów o 11 do 16 cm. Obecne stulecie przy maksymalnym ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych zamknie się wynikiem 50 cm. Jeżeli emisje pozostaną na niezmienionym poziomie dojdziemy do 2 metrów. W tym układzie woda regularnie zalewałaby domy 630 mln osób. Z raportu opublikowanego przez klimatycznego NGO-sa w czasopiśmie ”Nature Communications” aż miliard ludzi żyje dziś na terenach znajdujących się mniej niż 10 metrów nad liniami pływów morskich. Aż ćwierć miliarda żyje niespełna metr nad obszarami regularnie zalewanymi. Do końca tego wieku tereny będące dziś domem dla 200 mln ludzi na stałe przykryłaby woda morska. View oEmbed on the source website - Możliwość dokładnego określenia ekonomicznych, politycznych i humanitarnych kosztów tych zmian leży poza zasięgiem autorów tego raportu, ale dostępne dziś dowody wskazują, że będą one olbrzymie. W najbliższych dekadach podnoszenie się poziomu mórz i oceanów będzie spowalniał lokalne gospodarki i wywoływał kryzysy humanitarne na całym świecie – informuje Climate Central. Autorzy nowych badań opracowali dokładniejszy sposób określania wysokości terenu nad poziom morza na podstawie zdjęć satelitarnych. To typowe narzędzie stosowane do szacowania wpływu zmian poziomu morza na duże masy lądu. - Niestety, wcześniejsze obliczenia były zbyt optymistyczne – zauważa ”New York Times”. Południowy Wietnam, w tym miasto Ho Chi Minh– ekonomiczne serce kraju - może kompletnie zniknąć pod wodą. Dotknięte powodziami będą też Chiny, Bangladesz, Indie, Indonezja i Tajlandia. W połowie XXI wieku ludzie zamieszkujący te 6 państw stanowić będą 75 proc. najbardziej zagrożonych przez morski żywioł. - I to wszystko bez uwzględniania przyrostu populacji czy erozji wybrzeża – dodaje dziennik. - Standardowe metody obliczania poziomu gruntu na podstawie zdjęć satelitarnych są niedokładne, bo nie potrafią odróżnić powierzchni ziemi od czubków drzew czy dachów budynków. Nauczyliśmy komputer uwzględniać te różnice i otrzymaliśmy bardziej dokładne dane – tłumaczy Scott A. Kulp, badacz z Climate Central i jeden z autorów raportu. View oEmbed on the source website 10 proc. Tajów żyje dziś na lądzie, który do 2050 roku zostanie zalany przez wodę. Według starej techniki szacowania ryzykiem powodzi zagrożonych był tylko 1 proc. Tak jak Bangkok w Tajlandii, Mumbai w Indiach, Alexandrię w Egipcie czy Basrę w Iraku, w ciągu 30 lat woda pochłonąć ma większą część Szanghaju. To chińskie miasto jest jednym z kół napędowych azjatyckiej gospodarki. Oczywiście władze państw będą bronić obywateli i ich majątek przed wzbieraniem oceanów, tak jak robią to dzisiaj chroniąc zaporami i śluzami 110 mln ludzi żyjących poniżej poziomu zalewowego. Jednak koszt zabezpieczenia trzykrotnie większej liczby osób będzie olbrzymi. View oEmbed on the source website - Przykład położonego w naturalnej depresji Nowego Orelanu, spustoszonego przez huragan Katrina w 2005 roku pokazuje, że nawet najlepiej przygotowane miasto nie ma szans z potężnym żywiołem. A ostatecznie i tak musimy zadać sobie pytanie: w jak głębokiej misce chcemy zamieszkać? – mówi Benjamin Strauss, szef Climate Central.
„Tornado robaków” z Hoboken zaskoczyło naukowców. „Nigdy czegoś takiego nie widziałem”
Niedawne ulewne deszcze w New Jersey mogły zmusić dżdżownice do połączenia się w stado. Ale czemu ułożyły się akurat w kształt przypominający oko cyklonu? To już nie jest tak oczywiste.
Wiosenne deszcze często zachęcają dżdżownice do wyjścia na powierzchnię, gdzie pełzną po trawie i chodnikach. Ale po ostatnich ulewach w New Jersey tamtejszych mieszkańców zaskoczył nietypowy i niepokojący widok – setki wijących się robaków zaczęło kręcić się w kółko. Zjawisko szybko okrzyknięto „tornadem robaków”. Jako pierwsza na dziwny spektakl natrafiła mieszkanka Hoboken. W czasie porannego spaceru w pobliżu rzeki Hudson kobieta zauważyła setki robaków pełznących wzdłuż chodnika. Chociaż zaskakująca była już sama mnogość dżdżownic, które postanowiły wyjść na powierzchnię, to jeszcze dziwniejsze okazało się ich zachowanie. Robaki zaczęły krążyć, tworząc spiralny kształt przypominający cyklon. Kobieta zrobiła zdjęcia dziwnie zachowującym się dżdżownicom. Następnie wysłała fotografie Tiffanie Fisher, członkini rady miasta Hoboken, która udostępniła je na Facebooku. "Czegoś takiego nigdy nie widziałam” - napisała Fisher w poście. Widok „tornada robaków” podziałał na wyobraźnię komentujących. Tym bardziej, że 28 marca – kilka dni po uchwyceniu nietypowego widowiska – miała miejsce pełnia zwana Robaczym Księżycem lub Księżycem Robaków. Inni próbowali doszukiwać się analogii do szczurów uciekających z pokładu tonącego statku. Czyżby dżdżownice uciekały spod ziemi zwiastując jakąś nadchodzącą katastrofę? Niespotykane stado dżdżownic Poproszeni o komentarz do „robaczego tornada” naukowcy z Uniwersytetu Wisconsin wyjaśniają, że dżdżownice oddychają przez skórę, więc kiedy ulewny lub uporczywy deszcz nasyca glebę wodą, muszą wyjść na powierzchnię by nie ryzykować utonięcie. Co ciekawe, dżdżownice zazwyczaj prowadzą samotny tryb życia, ale czasami – szczególnie, gdy muszą wyjść na powierzchnię – formują tymczasowe stada. Wówczas gromadzą się w grupach i komunikują między sobą o tym, w jakim kierunku powinny się poruszać – wyjaśnia artykuł z 2010 roku, który ukazał się w „International Journal of Behavioral Biology”. W tym samym badaniu naukowcy opisali, że dżdżownice z gatunku Eisenia fetida (Kompostowiec różowy) mogą tworzyć skupiska i „wpływać na siebie nawzajem, aby wybrać wspólny kierunek migracji”. Wpływają na siebie, a więc komunikują się za pomocą dotyku, a nie sygnałów chemicznych. To zbiorowe zachowanie może pomóc dżdżownicom w przetrwaniu na powierzchni lub w uniknięciu zagrożeń środowiskowych, takich jak powodzie lub susze, a także może być wykorzystywane jako strategia obrony przed drapieżnikami lub patogenami. Niedawne ulewne deszcze w New Jersey mogły zmusić dżdżownice do połączenia się w stado – to jasne. Ale czemu ułożyły się akurat w kształt przypominający oko cyklonu? To już nie jest tak oczywiste, a profesor Kyungsoo Yoo z Wydziału Gleby, Wody i Klimatu na Uniwersytecie Minnesota przyznaje, że „nigdy wcześniej nie widział, aby dżdżownice tworzyły spiralę”. Ucieczka przed powodzią Naukowcy z Bhalma Lab w Georgii opisują robaki wodne, takie jak robak kalifornijski (Lumbriculus variegatus), które w obliczu zagrożenia mogą tworzyć olbrzymi „żywy węzeł” składający nawet z 50 000 osobników. W ten sposób chronią się przed nadmiernym wyschnięciem, które jest dla nich śmiertelnie niebezpieczne. Ciasno upakowana plama robaków to mniejsze prawdopodobieństwo wyschnięcia niż w przypadku jednego samodzielnie poruszającego się robaka. Składające się na węzeł robaki rozciągają się i kurczą, wprawiając całość w ruch. Zdaniem Saada Bhamla z Georgia Tech nagłe zmiany poziomu wody w glebie na terenie Hoboken, w połączeniu z ukształtowaniem tamtejszego terenu, mogą wyjaśniać pojawienie się spiralnego węzła złożonego z podążających za sobą dżdżownic. – Ziemia mogła zostać zalana, a gdy woda spływała po powodzi, robaki mogły podążać za gradientem wody – uważa Bhalma. Badacz przyznaje, że trudno jest rozpoznać gatunek robaków na podstawie zamieszczonych na Facebooku zdjęć, ale podkreśla, że zaobserwowane w Hoboken zjawisko przypomina zachowanie, które Bhalma zaobserwował u badanych przez siebie robaków wodnych. – Widzieliśmy, jak podążają za wodą i tworzą wszelkiego rodzaju ścieżki i struktury. Te skupiska pojawiały się, gdy woda opadała i opuszczała grunt – wyjaśnia Bhamla. Dodał jednak, że ponieważ nie wiadomo, jaki rodzaj robaków stworzył spiralę ze zdjęcia, wszelkie wnioski dotyczące ich zachowania pozostają spekulacjami. Lokalne prognozy pogody dla New Jersey zapowiadały obfite opady deszczu w noc poprzedzającą wykonanie zdjęć. Spaść miało nawet 2,5 cm deszczu. – To spowodowałoby, że wiele dżdżownic wyszłoby z ziemi w poszukiwaniu powietrza. Myślę, że spiralny wzór bardziej wskazuje na odprowadzanie wody, niż na typ lokomocji behawioralnej robaków. Może w tym miejscu tworzy się lej krasowy? Byłoby interesujące, gdyby grupa dżdżownic dała znak o formującej się dziurze – twierdzi z kolei Harry Tuazon, doktorant z Interdisciplinary Bioengineering Graduate Programme w Georgia Tech. Dziwne zachowanie dżdżownic z New Jersey wciąż pozostaje więc zagadką. Tym bardziej, że gdy zachęcona licznymi rekcjami spacerowiczka postanowiła po kilku godzinach wrócić do parku i zrobić kilka dodatkowych zdjęć, tornado robaków zniknęło.
Trzęsienia ziemi, tornada, tsunami. Największe katastrofy naturalne na świecie i w Polsce
Katastrofy naturalne to zjawiska wywołane działaniem sił natury, w wyniku których na dotkniętym nimi obszarze powstają szkody przyrodnicze i ekonomiczne. Jeżeli na ich skutek giną ludzie, wtedy mamy do czynienia z klęską żywiołową. Naturalne katastrofy ekologiczne doprowadzają również do wymierania różnych gatunków zwierząt i degradacji terenów. Najczęściej występujące rodzaje katastrof naturalnych to m.in. powodzie, huragany, trzęsienia ziemi, pożary, lawiny czy wybuchy wulkanów. W artykule przedstawiamy największe katastrofy naturalne w Polsce i na świecie.
W tym artykule: Katastrofy naturalne: Powódź tysiąclecia w 1997 roku Katastrofy naturalne: Burza na Mazurach w 2007 roku Katastrofy naturalne: Lawina w Białym Jarze w 1968 roku Katastrofy naturalne: Huragan Katrina w 2005 roku Katastrofy naturalne: Gradobicie w Sydney w 1947 roku Katastrofy naturalne: Trzęsienie ziemi na Haiti w 2010 roku Katastrofy naturalne: Powódź tysiąclecia w 1997 roku W 1997 roku Polskę, Niemcy, Czechy, Słowację i Austrię nawiedziła największa od setek lat powódź. Wystąpiła ona w dwóch falach – pierwsza od 4 do 8 lipca, a druga od 18 do 22 lipca. W wyniku tej naturalnej katastrofy zginęło 114 osób, w tym 56 w naszym kraju. Skutkami powodzi zostali dotknięci mieszkańcy zachodniej oraz południowej Polski. Straty materialne oszacowano na 4,5 miliarda dolarów. W trakcie powodzi wylało wiele polskich rzek, takich jak np. Odra, Olza, Oława, Ślęza, Bystrzyca czy Bóbr. Przyczyną powodzi były obfite fale opadów deszczu – miejscami notowano jednego dnia opady na poziomie 500 mm na metr kwadratowy. Zalane zostały drogi, dworce, biblioteki, amfiteatry, mosty, szpitale czy placówki oświatowe. Woda sięgała nieraz do wysokości pierwszego piętra. 18 lipca 1997 roku ówczesny prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski ogłosił żałobę narodową. Katastrofy naturalne: Burza na Mazurach w 2007 roku Katastrofy naturalne w Polsce były również spowodowane silnymi burzami. 21 sierpnia 2007 roku nad Mazurami przeszła nawałnica, która doprowadziła do śmierci dwunastu żeglarzy. Najpierw zaobserwowano ją nad Bieszczadami, a następnie przeszła przez Roztocze oraz Polesie Lubelskie. Za sprawą prądów wznoszących, znacząco zwiększyła się jej siła, kiedy około 15:00 silne grzmoty, błyskawice i grad pojawiły się na Mazurach. Wiatr momentami wiał z prędkością powyżej 120 km/h, a temperatura powietrza obniżyła się o 12 stopni Celsjusza – z 28 do 16. Ostrzeżenie meteorologiczne zostało ogłoszone dopiero o godzinie 15:07. Katastrofy naturalne: Lawina w Białym Jarze w 1968 roku Często występujące katastrofy naturalne na ziemi są również wywołane przez lawiny. W Polsce w wyniku jednej z nich życie straciło 19 osób, a 5 zostało rannych. Wśród ofiar znaleźli się Polacy, Niemcy i Rosjanie. Lawina zeszła dnem karkonoskiego Białego Jaru 20 marca 1968 roku około godziny 11:00. Miała około 600 metrów długości, 12 metrów grubości i kilkadziesiąt metrów szerokości. Jej ciężar oszacowano na 50 tysięcy, a prędkość osuwania się na ponad 100 km/h. Skutkiem tej katastrofy naturalnej była nie tylko śmierć turystów, lecz także połamanie licznych krzewów i drzew – m.in. brzóz i jarzębin. W akcji ratunkowej brało udział przeszło 1100 osób. Turyści w momencie osunięcia się lawiny spacerowali czarnym szlakiem, na którym znajdowały się znaki ostrzegające przed lawiną. Zdecydowali się na przejście nim z powodu zamknięcia wyciągu krzesełkowego na Kopę. Katastrofy naturalne: Huragan Katrina w 2005 roku Wymieniając największe katastrofy naturalne na świecie, nie sposób pominąć huraganu Katrina, który nawiedził Stany Zjednoczone w sierpniu 2005 roku. Spowodował śmierć 1836 osób, a także doprowadził do strat materialnych szacowanych na 87 miliardów dolarów. Huragan ten wiał z prędkością dochodzącą do 280 km/h. Objął obszar 233 tysięcy kilometrów kwadratowych. Doprowadził do zalania wielu miast, zniszczenia domów i wielu innych obiektów. Największe szkody spowodował na terenie Nowego Orleanu. Cyklon uformował się w warunkach temperatury powietrza przekraczającej 30 stopni Celsjusza. Prezydent Stanów Zjednoczonych George W. Bush wprowadził w wielu miejscach stan wyjątkowy. Huragan Katrina oprócz USA nawiedził również Wyspy Karaibskie oraz Kubę. Katastrofy naturalne: Gradobicie w Sydney w 1947 roku Katastrofy naturalne i cywilizacyjne są również wywołane przez obfite gradobicia. W wyniku jednego z nich, 1 stycznia 1947 roku, w australijskim mieście Sydney 1000 osób zostało rannych – największa liczba spośród nich to ludzie opalający się na plaży, którzy korzystali w Nowym Roku ze słonecznej pogody. Grad towarzyszył silnej burzy, która wytworzyła się w warunkach dużej wilgotności powietrza (72%) i temperatury niespełna 33 stopni Celsjusza. Średnica gradzin w wielu miejscach przekraczała 8 centymetrów – znacznie więcej niż w przypadku wcześniejszych tego typu katastrof naturalnych. Zdjęcia potwierdzają, że osiągały one wielkość kuli bilardowej, a nawet piłki krykietowej. Największe szkody odnotowano we wschodnich rejonach Sydney. Zniszczone zostały domy, budynki, samochody czy tramwaje. Grad był tak silny, że powodował dziury w dachach aut. Powodował hałas porównywalny do przejazdu kilku pociągów. W wyniku tej katastrofy naturalnej powstały straty materialne szacowane na 3 miliony dolarów. Katastrofy naturalne: Trzęsienie ziemi na Haiti w 2010 roku Najbardziej spektakularna ostatnia katastrofa naturalna na świecie to trzęsienie ziemi, które 12 stycznia 2010 roku zarejestrowano na Haiti. Jego magnituda wyniosła aż 7 stopni w skali Richtera. Główny wstrząs wystąpił o godzinie 16:53, a epicentrum zlokalizowano nieopodal portu Port-au-Prince. Zaobserwowano również wiele silnych wstrząsów wtórnych o magnitudzie powyżej 5 stopni w skali Richtera. Przyczyną tej katastrofy było naturalne naprężenie skorupy ziemi, co spowodowało zderzenie się dwóch płyt litosferycznych – północnoamerykańskiej oraz karaibskiej. W wyniki trzęsienia ziemi na Haiti śmierć poniosło aż 316 tysięcy osób. Kilka milionów osób zostało rannych lub straciło własny dobytek. Wśród ofiar znalazł się jeden Polak. Zniszczone zostały również cenne budynki historyczne, w tym katedra Notre-Dame czy Pałac Prezydencki, a także szpitale, placówki oświatowe, urzędy, porty czy więzienia. Wstrząsy były odczuwalne nie tylko na Haiti, lecz także na terenie takich krajów jak Dominikana, Bahamy oraz Kuba.
Za 100 lat centrum Gdańska zalane? Alarmujące dane Polskiej Akademii Nauk
Globalne ocieplenie jest faktem. Coraz częściej słyszymy o topniejących lodowcach, co skutkuje podniesieniem się poziomu wód w oceanach. O ile prognozy zalania Holandii wydają się Polakom odległe, o tyle najnowsze oświadczenie Polskiej Akademii Nauk powinno dać nam do myślenia.
W tym artykule: Naukowcy alarmują o skutkach zmiany klimatu Walka z żywiołem Interdyscyplinarny zespół doradczy ds. kryzysu klimatycznego przy prezesie PAN prognozuje, że w ciągu najbliższych 30 lat wzrośnie liczba wezbrań na Morzu Bałtyckim, a za 100 lat Stare Miasto w Gdańsku może zostać zalane. Naukowcy alarmują o skutkach zmiany klimatu Co prawda podnoszący się poziom wody w Bałtyku nie jest największym zagrożeniem klimatycznym dla Polski, ale najnowsze dane wskazują na to, że sytuacja nie napawa optymizmem. - Nieuchronny charakter i narastające tempo wzrostu poziomu morza pokazują bezpośrednio niebezpieczeństwo, jakie niesie ze sobą postępująca antropogeniczna zmiana klimatu. W razie niepowodzenia w redukcjach emisji, w być może już bliskiej perspektywie historycznej trzeba będzie zmierzyć się z problemem stopniowej utraty infrastruktury w obecnej strefie przybrzeżnej i przygotować się na postępujące zalewanie coraz większej powierzchni lądu - czytamy w oświadczeniu – czytamy w komunikacie PAN. Członkowie zespołu powołują się na badania, z których wynika, że poziom morza podnosi się od lat 60. XX wieku. Jest to spowodowane coraz szybszym topnieniem lodowców i lądolodów oraz zmniejszeniem masy wody na kontynentach i w jeziorach. W ciągu ostatniej dekady poziom morza podnosił się rocznie aż do 4,8 mm. Problem dotyczy także Polski, a w szczególności historycznego centrum Gdańska, Żuław Wiślanych i Półwyspu Helskiego. Obniżanie się wybrzeża w rejonie Zatoki Gdańskiej może przyspieszyć wzrost poziomu wody w Morzu Bałtyckim od 10 do 20 cm na stulecie. Walka z żywiołem Jak zapobiec podtopieniu przybrzeżnych miast? Naukowcy zwracają uwagę na konieczność opracowania strategii ochrony wybrzeża, w tym wytycznych dotyczących gospodarki przestrzennej. Należy również na nowo określić sposoby użytkowania terenów zagrożonych zalaniem. - Miasto Gdańsk buduje w dzielnicy Stogi pompownię wspomagającą. Ma ona przepompowywać wody opadowe w przypadku wysokiego stanu morza. Druga taka pompownia jest projektowana przy potoku Strzyża - powiedział Ryszard Gajewski, prezes spółki Gdańskie Wody, w rozmowie z serwisem Gazeta.pl. Wzrost poziomu morza jest zależny od emisji gazów cieplarnianych. Według raportu IPCC w 2100 roku woda podniesie się o kolejne 15 mm, a XXII wieku przekroczy granicę kilku centymetrów w skali roku. Te liczby nie wydają się być wielkie, ale poziom morza wzrasta również na skutek gwałtownych zmian, takich jak wezbranie sztormowe. Ryzyko powodzi staje się wtedy jeszcze bardziej realne.
Wenecja i Malediwy zostaną zalane do końca tego wieku? Ponure prognozy dla popularnych miejsc turystycznych
Przez pandemię koronawirusa w mediach znacznie rzadziej mówi się ostatnio o innych problemach współczesnego świata, a do tych należy między innymi globalne ocieplenie. Zmiany klimatyczne nie zwalniają, i chociaż tej zimy w Polsce jest wyjątkowo biało (co na dobrą sprawę nie powinno nas tak dziwić), to najnowsze badania przedstawiają bardzo niepokojące prognozy.
W tym artykule: Wenecja, Włochy Malediwy Nowy Jork, USA Hongkong Z najnowszego raportu Międzynarodowego zespołu ONZ ds. Zmian Klimatu (IPCC) wynika, że do 2100 roku poziom mórz wzrośnie nawet o 25 procent. Jeśli ta tendencja się utrzyma, część popularnych wśród turystów miejsc może zostać zalana. Innym następstwem powodzi będzie przymusowa relokacja ponad 600 milionów ludzi. Najbardziej zagrożone takim scenariuszem są państwa wyspiarskie: Fidżi, Palau, Seszele czy Malediwy. Ich mieszkańcy liczą się z tym, że w niedalekiej przyszłości będą musieli wyemigrować do wyżej położonych miejsc. Według naukowców regularne powodzie już niebawem mogą stać się przykrą codziennością dla mieszkańców między innymi Nowego Jorku, Amsterdamu, Tokio czy Kapsztadu. W skali roku wzrost poziomu wody w morzach i oceanach nie jest odczuwalny. Z czasem może jednak poważnie odbić się na naszej codzienności. Aby nagłośnić ten problem, naukowcy przygotowali listę atrakcji turystycznych, które są zagrożone zalaniem do końca tego wieku. Wenecja, Włochy W 2019 roku powodzie, z którymi borykała się Wenecja, spowodowały szkody o wartości 1 miliarda euro. Wiosną ubiegłego roku miasto ponownie zostało zalane. Klimatolodzy przewidują, że do 2050 roku Wenecja będzie borykała się z powodziami średnio co pięć lat. W drugiej połowie tego wieku do zalań będzie dochodzić nawet dwa razy w roku. Malediwy Część Malediwów już teraz znajduje się już poniżej metra nad poziomem morza, co potwierdza, że te wyspy są wyjątkowo podatne na przypływy. Naukowcy przewidują, że przy obecnym tempie wzrostu poziomu mórz do 2100 roku większość kraju znajdzie się pod wodą. Taka sytuacja poważnie zagrozi branży turystycznej, która odpowiada za 2/3 PKB na Malediwach. Nowy Jork, USA Nowy Jork jest uważany za stolicę świata, przez co setki tysięcy osób marzą o tym, żeby w nim zamieszkać i zrobić karierę. To może zmienić się w niedalekiej przyszłości, bo słynne miasto ma szansę stać się jednym z najniebezpieczniejszych miejsc do życia na całej planecie. To wątpliwa zasługa wzrostu poziomu mórz. Przy obecnych prognozach mieszkańców dzielnic Brooklyn i Queens będzie czekała eksmisja. Hongkong Każdego roku tętniący życiem Hongkong odwiedza około 56 milionów turystów. Przewiduje się jednak, że do 2100 roku poziom morza w nadmorskim mieście wzrośnie nawet o 1,3 m. Zwiększone prawdopodobieństwo ekstremalnych powodzi miałoby niszczycielski wpływ na 8,4 miliona mieszkańców, którzy żyją na nisko położonych obszarach. Szkody poniesione przez branżę turystyczną i znaną na całym świecie dzielnicę finansową mogą być katastrofalne.