Upały stają się coraz trudniejsze do zniesienia. Możemy winić rosnącą wilgotność powietrza
Coraz bardziej duszne lata to jeden z wyraźnych skutków ocieplającego się klimatu. Naukowcy wyjaśniają, dlaczego rosnąca wilgotność powietrza jest coraz większym zagrożeniem dla naszego zdrowia i jak ograniczyć jej skutki.
Spis treści: Co powoduje wilgotność? Dlaczego wilgotność sprawia, że czujesz się tak źle? Czym jest „efekt mokrego termometru”? Czy wilgotność pogarsza się z każdym latem? Jak stworzyć plan działania na wypadek upałów Pierwsza poważna fala upałów tego lata objęła znaczną część środkowych i wschodnich Stanów Zjednoczonych brutalną „kopułą” rekordowych temperatur i wysokiej wilgotności powietrza. Zjawisko kopuły występuje, gdy warunki pogodowe powodują, że wysokie ciśnienie atmosferyczne pozostaje w miejscu, zatrzymując pasma gorąca i wilgoci w danym regionie przez dłuższy czas. Eksperci ostrzegają, że choroby związane z upałem, w tym wyczerpanie cieplne i udar cieplny, stanowią poważne zagrożenie. Nie jest zaskoczeniem, że wysokim letnim temperaturom towarzyszy przytłaczająco wysoka wilgotność, ale co powoduje te duszne warunki i dlaczego sprawiają, że czujemy się jeszcze gorzej? Co powoduje wilgotność? Wilgotność pojawia się, gdy para wodna dostaje się do powietrza poprzez parowanie wody z powierzchni. Kiedy temperatury rosną w miesiącach letnich, więcej wody paruje niż zimą, kiedy na zewnątrz jest chłodniej.– Im więcej pary wodnej w atmosferze, tym większa wilgotność powietrza – mówi James Marshall Shepherd, dyrektor Programu Nauk Atmosferycznych na Uniwersytecie Georgii. W regionach kraju, które są zazwyczaj bardziej wilgotne, jak wschodnie Stany Zjednoczone, na powierzchni znajduje się więcej wody, która może parować, co skutkuje większą wilgotnością. Letnie wzorce pogodowe pochodzące z rejonu Zatoki Meksykańskiej, wywołane przez ciepłe temperatury wody i dominujące kierunki wiatru, prowadzą do dodatkowego napływu wilgoci z południa, co może przyczyniać się do parnych warunków. Dlaczego wilgotność sprawia, że czujesz się tak źle? Kiedy twoje ciało się nagrzewa, obszar mózgu zwany podwzgórzem wysyła sygnał do gruczołów potowych, że nadszedł czas, aby się ochłodzić. Pocenie się jest podstawowym mechanizmem organizmu służącym do obniżania jego wewnętrznej temperatury. Wysoka wilgotność oznacza wyższą wilgotność względną – stosunek ilości pary wodnej w powietrzu do ilości, jaką powietrze może utrzymać, zanim osiągnie punkt kondensacji i zacznie się opad. Zbyt duża ilość pary wodnej lub wilgoci w powietrzu oznacza, że nie ma możliwości, aby pot mógł odparować z twojej skóry. Innymi słowy, możesz się pocić, ale pot nie ma dokąd uciec. W warunkach suchego gorąca, takich jak na pustyni, twoje ciało nie odczuwa aż tak dużego gorąca, ponieważ parowanie odbiera wodę – a w rezultacie również ciepło – z powierzchni skóry. Czym jest „efekt mokrego termometru”? Termin „efekt mokrego termometru” lub „temperatura mokrego termometru” odnosi się do tego, jak skutecznie organizm może się ochłodzić w warunkach wysokiego gorąca i wysokiej wilgotności. Gdy ciepło i wilgotność są zbyt wysokie, ludzie nie są w stanie skutecznie się schładzać. Powoduje to przegrzanie organizmu, co może prowadzić do wyczerpania cieplnego i udaru cieplnego. – Kiedy nie schładzasz się wystarczająco szybko, wtedy bardziej odczuwasz objawy stresu cieplnego – mówi Lemcke-Stampone. Niektóre z tych objawów to zmęczenie i nudności. Czy wilgotność pogarsza się z każdym latem? Ilość wody, jaką powietrze może utrzymać, zależy od jego temperatury – im cieplejsze powietrze, tym więcej wilgoci może wchłonąć. Eksperci twierdzą, że klimat się zmienia, a atmosfera przeciętnie się ociepla, co skutkuje wzrostem wilgotności. Badanie z lutego 2025 roku wykazało, że w ciągu ostatnich 40 lat fale gorąca o wysokiej wilgotności zwiększyły swoją intensywność, szczególnie na wschodzie USA. Jednym z najbardziej podstępnych aspektów fali gorąca o wysokiej wilgotności jest to, że upał nie ustępuje w nocy, szczególnie w miastach, które są pokryte asfaltem i betonem. – Wysokie temperatury nocą to absolutnie efekt zmian klimatycznych – mówi LeGrande. Jak stworzyć plan działania na wypadek upałów W miarę jak wilgotność się pogarsza, wzrasta ryzyko nadmiernej ekspozycji. Wysokie temperatury oznaczają, że wielu z nas będzie musiało mieć plan na wypadek ekstremalnych warunków pogodowych. Poleganie wyłącznie na klimatyzacji może nie wystarczyć. Bądź przygotowany – nawadniaj się, miej pod ręką lód i wentylatory, które zwiększają prędkość przepływu powietrza wokół ciała i pomagają obniżyć temperaturę wewnętrzną. Nie tylko najbardziej wrażliwi członkowie społeczeństwa, jak osoby starsze i przewlekle chore, są narażeni na choroby związane z upałem. Nowe badania pokazują, że coraz częściej również młodzi ludzie są fizycznie przeciążeni z powodu upałów. – Upewnij się, że kontaktujesz się z przyjaciółmi, rodziną i sąsiadami – nawet tymi, których normalnie nie podejrzewałbyś o to, że mogą być zagrożeni – mówi LeGrande. Źródło: National Geographic
Sahara dotarła do Polski. To zjawisko widać gołym okiem
Zmiana zabarwienia nieba oraz pogorszenie przejrzystości powietrza obserwowane w ostatnich dniach to efekt napływu pyłu saharyjskiego nad Polskę. Zjawisko to obejmuje znaczną część kraju i może wpływać zarówno na warunki atmosferyczne, jak i jakość powietrza. Według prognoz utrzyma się ono jeszcze przez najbliższe dni.
Do Europy, w tym również nad Polskę, napływa rozległa masa pyłu saharyjskiego pochodzącego z północnej Afryki. Za jego obecność odpowiada niż atmosferyczny Ulla, którego centrum ulokowało się nad Włochami. Cyrkulacja powietrza związana z tym układem sprzyja unoszeniu mikroskopijnych cząstek piasku i ich transportowi na znaczne odległości, nawet do północnych rejonów kontynentu. Choć tego typu zjawiska występują regularnie, ich intensywność oraz zasięg mogą się znacząco różnić. Pył saharyjski nad Polską – gdzie jest najbardziej widoczny? Napływ pyłu saharyjskiego nad Polskę ma charakter dynamiczny i zmienia się wraz z przemieszczaniem mas powietrza nad Europą. Zjawisko początkowo objęło zachodnią i południową część kraju, jednak już dziś, w środę, jego największe stężenie obserwowane jest przede wszystkim na wschodzie oraz południowym wschodzie Polski. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej potwierdził obecność pyłu na zobrazowaniach satelitarnych, wskazując na wyraźne zmętnienie atmosfery także nad północnymi regionami kraju i południowym Bałtykiem. W kolejnych godzinach chmura pyłu będzie stopniowo przesuwać się dalej na wschód, co oznacza poprawę jakości powietrza najpierw w zachodniej, a następnie w centralnej części Polski. Obecność saharyjskich drobin jest zauważalna – niebo traci intensywny błękit, przybierając mleczny lub lekko żółtawy odcień, a przejrzystość powietrza wyraźnie się obniża. Zjawisku towarzyszą także bardziej nasycone kolory wschodów i zachodów słońca. Szczególnie dobrze widać to w rejonach górskich – szczególnie w Tatrach, gdzie obecność pyłu została wyraźnie odnotowana. – Obserwujemy zmętnienie nieba, brak wyraźnego błękitu, a krajobraz sprawia wrażenie przysłoniętego. To wyraźny sygnał obecności pyłu saharyjskiego w atmosferze – wyjaśnia Paweł Parzuchowski z IMGW. Synoptycy przypominają, że nie jest to zjawisko wyjątkowe – podobne epizody pojawiają się cyklicznie, najczęściej wiosną. W 2024 roku szczególnie intensywna obecność pyłu nad Tatrami została odnotowana w okresie wielkanocnym. Warto dodać, że drobiny mogą osiadać na powierzchniach, zwłaszcza po opadach, pozostawiając charakterystyczny żółtobrązowy nalot na samochodach, parapetach czy dachach budynków. Według prognoz epizod ten nie będzie długotrwały – już w drugiej części tygodnia stężenie pyłu zacznie wyraźnie spadać, a do piątku zjawisko powinno całkowicie ustąpić, przemieszczając się dalej na południowy wschód kontynentu. Czy pył saharyjski jest groźny dla zdrowia? Wpływa na organizm i pogodę Choć obecność pyłu saharyjskiego w atmosferze może budzić niepokój, w większości przypadków nie stanowi on bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia ludzi ani środowiska. Badania naukowe wskazują, że drobiny, które przemieszczają się na ogromne odległości z północnej Afryki, mogą zawierać śladowe ilości różnych pierwiastków, w tym izotopów promieniotwórczych, jednak ich stężenie jest na tyle niskie, że nie ma realnego wpływu na bezpieczeństwo. Zjawisko to jest dobrze rozpoznane i monitorowane przez ośrodki meteorologiczne w Europie, w tym m.in. Regionalne Centrum Pyłu w Barcelonie. Nie oznacza to jednak, że obecność saharyjskiego pyłu pozostaje całkowicie obojętna dla organizmu. Wraz z nim napływa bowiem ciepłe i suche powietrze, które może nasilać dolegliwości u osób wrażliwych – szczególnie alergików oraz osób z chorobami układu oddechowego. Możliwe są objawy takie jak podrażnienie oczu, łzawienie, uczucie suchości w gardle czy dyskomfort w obrębie zatok. Napływ mas powietrza znad Sahary wpływa również na warunki pogodowe – przynosi wyższe temperatury i sprawia, że powietrze staje się bardziej suche. W efekcie obserwowane są nie tylko zmiany wizualne na niebie, lecz także subtelne różnice w jego odczuwalnej jakości. Mimo to specjaliści podkreślają, że obecny epizod ma umiarkowane natężenie i krótkotrwały charakter, dlatego nie powinien powodować poważniejszych konsekwencji dla zdrowia większości mieszkańców. Źródła: PAP, Polskie Radio, Onet, WP Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Na wsi jest więcej mikroplastiku niż w miastach. Obalono mit o zdrowym, wiejskim powietrzu
Jak uchronić się przed krążącymi w powietrzu zanieczyszczeniami? Niektórzy twierdzą, że wystarczy wyjechać na wieś, a czyste, wiejskie powietrze uzdrowi ze wszystkich chorób. Okazuje się, że nie jest to do końca prawda – stężenie mikroplastiku na wsi może być nawet dwa razy większe niż w miastach. Jak to możliwe?
Naukowcy z Uniwersytetu w Leeds wykryli nawet 500 mikrodrobin plastiku na m² na obszarze leśnym. To niemal dwa razy więcej niż w centrum Oxfordu. Wyniki burzą mit, że mikroplastik to problem wyłącznie miejski. Mikrodrobiny plastiku w miastach, na przedmieściach i w lasach Badania przeprowadzono od maja do lipca 2023 roku w trzech lokalizacjach w Wielkiej Brytanii – w centrum Oxfordu, w podmiejskim Summertown oraz w okolicznym wiejskim terenie leśnym, Wytham Woods. Naukowcy zbierali próbki powietrza co 2–3 dni, korzystając z wysokiej rozdzielczości spektroskopu FTIR. Zidentyfikowano 21 różnych rodzajów plastiku w czterech zakresach wielkości: 25–50 μm (mikrometrów), 50–75 μm, 75–100 μm i powyżej 100 μm. Aż 99% zarejestrowanych cząstek to te najmniejsze, niewidoczne gołym okiem. Gdzie jest najwięcej mikroplastiku? Ku zaskoczeniu badaczy najwięcej cząstek mikroplastiku odnotowano w… najbardziej oddalonym od centrum Wytham Woods. To jednak Oxford wyróżniał się największą różnorodnością jego typów. W Summertown dominował polietylen, szeroko wykorzystywany do produkcji torebek plastikowych. Wyniki podważają powszechne przekonanie, że mikrodrobiny plastiku w powietrzu występują głównie w miastach. Dowodzą, że plastik w środowisku wiejskim jest jeszcze większym zagrożeniem. Zagrożeniem niedostrzegalnym ludzkim okiem. Dlaczego na wsi jest najwięcej mikroplastiku? Zespół naukowców sugeruje, że winowajcami są… drzewa. To one – wraz z resztą roślinności – przechwytują i osadzają mikrodrobiny plastiku krążące w atmosferze. Można powiedzieć, że drzewa najbardziej „obrywają” plastikiem coraz mocniej zaznaczającym swoją obecność powietrzu. Liście, konary i inne elementy struktury roślin mogą działać jak naturalne filtry, wychwytując cząstki przemieszczające się z prądami powietrza. Wiatr przywiewa plastik z miasta Ważne jest zbadanie mechanizmów przemieszczanie się mikroplastiku, którego źródłem są oczywiście nie lasy, a miasta. To stamtąd cząsteczki przedostają się do powietrza i są „wywiewane” w stronę naturalnych, zielonych filtrów, na których się zbierają. Skąd to wiemy? W czasie epizodów wysokiego ciśnienia atmosferycznego, które wiąże się z bezwietrzną, słoneczną pogodą, rejestrowano mniejsze ilości opadłych cząstek. Natomiast w wietrznych dniach, zwłaszcza przy wiatrach z kierunku północno-wschodniego, liczba mikrodrobin zwiększała się znacznie. Opady deszczu ograniczały ilość opadających cząstek, lecz te, które się osadzały, były większe. To pogoda decyduje o tym, jak i gdzie przemieszcza się mikroplastik. Oznacza to konieczność dalszych badań nad długoterminowym osadzaniem się tych cząstek w zależności od sezonowych zmian atmosferycznych. Nie wiemy też, jakie plastik będzie miał konsekwencje dla zdrowia i ekosystemów, w których się kumuluje. Źródło: Environmental Pollution Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Warszawa w TOP 10 najbardziej zanieczyszczonych miast świata. Nie radzimy sobie ze smogiem
Każdej zimy widzimy to samo: polskie miasta skąpane w smogu i przykryte parasolem kłujących w gardło zanieczyszczeń. Chociaż Polacy przyzwyczaili się do tego widoku, to nie wszędzie na świecie jest tak samo: Warszawa znalazła się w niechlubnym rankingu 10 najbardziej zanieczyszczonych dużych miast świata, a inne ośrodki w naszym kraju wcale nie radzą sobie lepiej.
6 stycznia 2025 Warszawa okazała się 10. najbardziej zanieczyszczonym dużym miastem świata w rankingu IQAir. Indeks AQI⁺ US mieścił się w przedziale 151–200, co oznacza powietrze niebezpieczne dla zdrowia. Stolica nie jest jednak rekordzistką: przez chwilę wyprzedził ją Kraków. Warszawa z najgorszym powietrzem na świecie Podczas pisania tego tekstu Warszawa znajduje się na 13. lokacie rankingu zanieczyszczeń i twardo utrzymuje swoją pozycję. Jeszcze wczoraj, według danych World Air Quality Index (IQAir), zajmowała przez chwilę „zaszczytne” 10. miejsce. Nasza stolica znajduje się w gronie takich miast jak Dhaka, Kair czy Delhi, co świadczy o poważnym, niespotykanym w większości europejskich krajów na taką skalę problemie ze smogiem. Nie tylko stolica, Kraków też ma swoje za uszami Oprócz stolicy, w czołówce najbardziej zanieczyszczonych miast pojawili się także inni polscy reprezentanci. 6 stycznia wyprzedził ją Kraków, który przez chwilę zajmował 9. lokatę. Obecnie znajduje się jednak na 32. miejscu, a zaraz za nim plasuje się Wrocław. Skąd bierze się smog i dlaczego tak dużo go w Warszawie? Tak wysoka pozycja w rankingu IQAir wynika z koncentracji pyłu zawieszonego PM2.5 w powietrzu. Pył ten pochodzi głównie z niskiej emisji (spalania węgla i drewna – a czasem i czego innego, np. plastiku – w domowych piecach), spalin samochodowych oraz emisji przemysłowych. W miesiącach zimowych, takich jak styczeń, problem nasila się z powodu częstszych epizodów bezwietrznej pogody i zwiększonego zapotrzebowania na ogrzewanie. Jakie są konsekwencje tak wysokiego poziomu zanieczyszczeń? Wskaźnik AQI (Air Quality Index) oscylujący w granicach 150 oznacza powietrze niezdrowe, zwłaszcza dla osób wrażliwych. Wpływa na choroby układu oddechowego lub krążenia, a wśród osób z astmą czy starszych może zbierać straszliwe żniwo. Przebywanie w takich warunkach nasila objawy astmy, powoduje przewlekłe zapalenie oskrzeli, choroby serca czy znacząco obniża odporność. Tak duży smog to po prostu znaczące pogorszenie komfortu życia. Wszystkim mieszkańcom zaleca się unikanie aktywności na zewnątrz i zamykanie okien – szczególnie w godzinach porannych i wieczornych, kiedy stężenie zanieczyszczeń jest najwyższe. To warunki, w których powinno się korzystać z masek antysmogowych. Ranking IQAir 2026 – kto jeszcze znalazł się na liście? Według rankingu IQAir z dnia 7 stycznia 2026 roku najbardziej zanieczyszczonym dużym miastem na świecie jest Dhaka w Bangladeszu, z indeksem AQI wynoszącym 292. Na kolejnych miejscach uplasowały się: Kair, Egipt – AQI 282 Delhi, Indie – AQI 215 Kolkata, Indie – AQI 214 Lahore, Pakistan – AQI 199 Teheran, Iran – AQI 180 Kampala, Uganda – AQI 176 Addis Abeba, Etiopia – AQI 172 Katmandu, Nepal – AQI 167 Doha, Katar – AQI 165 Warszawa, jak wspomnieliśmy, znajduje się na 13. miejscu. To najwyżej klasyfikowane miasto w Europie, kolejny jest Amsterdam na miejscu 21. Jak śledzić zanieczyszczenie? Smog to poważny problem, który codziennie, po kawałku, odbiera nam zdrowie. Warto śledzić raporty przedstawiane regularnie przez Polski Alarm Smogowy lub obserwować poziom zanieczyszczenia samodzielnie za pośrednictwem airly.org. Jak wygląda sytuacja w waszych miastach? Źródło: IQAir Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Oto najbardziej zanieczyszczone miasto w Polsce. Stężenie przekracza wszelkie limity
Szokujące dane z raportu Polskiego Alarmu Smogowego: mieszkańcy Nowej Rudy oddychali trującym powietrzem przez 73 dni 2024 roku, a poziom zanieczyszczeń aż siedmiokrotnie przekroczył normy.
Nowa Ruda na czele rankingu: powietrze siedem razy gorsze niż dopuszczalne normy Nowa Ruda, miasto w województwie dolnośląskim, zostało uznane za najbardziej zanieczyszczone w Polsce w 2024 roku. Tak wynika z najnowszego raportu opublikowanego przez Polski Alarm Smogowy. Dane nie pozostawiają złudzeń: poziomy zanieczyszczeń powietrza w tym mieście przekroczyły dopuszczalne normy aż siedmiokrotnie. Miasto zajęło pierwsze miejsce we wszystkich trzech analizowanych kategoriach: średnioroczny poziom benzo(a)pirenu, średnioroczny poziom pyłu PM10 oraz liczba dni smogowych. To czyni z Nowej Rudy lidera niechlubnego rankingu smogu w Polsce. Polski Alarm Smogowy: 73 dni smogowe i zatrute powietrze Raport ujawnia, że mieszkańcy Nowej Rudy w 2024 roku przez 73 dni oddychali powietrzem, którego jakość znacznie przekraczała normy bezpieczeństwa. Wśród zanieczyszczeń dominował benzo(a)piren – toksyczna substancja rakotwórcza, której obecność w powietrzu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia. – To niedopuszczalne, że wciąż mamy miasta, w których poziomy benzo(a)pirenu są wielokrotnie przekraczane – alarmował Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego. Z kolei Anna Dworakowska z Krakowskiego Alarmu Smogowego podkreśliła, że smog może powodować choroby nowotworowe, problemy z oddychaniem oraz zaburzenia rozwojowe u dzieci. Radomsko i Łódzkie w czołówce zanieczyszczeń powietrza W niechlubnym rankingu tuż za Nową Rudą znalazło się Radomsko, miasto w województwie łódzkim. Co więcej, aż 10 z 30 najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce pochodzi właśnie z tego województwa. To niepokojący sygnał o skali problemu w centralnej części kraju. Raport wskazuje również, że średni poziom pyłu PM10 w Polsce wzrósł o 7% w porównaniu do 2023 roku. Pył PM10 jest jednym z głównych składników smogu i może prowadzić do poważnych chorób układu oddechowego oraz krążenia. Kryzys programu Czyste Powietrze i spowolnienie walki z węglem Eksperci zauważają, że walka ze smogiem w Polsce zwolniła. Jak informuje Polski Alarm Smogowy, tempo wymiany starych pieców węglowych znacząco spadło w 2025 roku, co spowodowało zahamowanie poprawy jakości powietrza. Dodatkowo program Czyste Powietrze, który miał wspierać finansowo mieszkańców w tej walce, znajduje się obecnie w kryzysie. – Jeśli nie przywrócimy dynamiki programu, kolejne lata przyniosą jeszcze gorsze wyniki – komentuje Piotr Siergiej. Organizacje apelują o pilne działania systemowe, które przyspieszą proces wymiany źródeł ciepła i poprawią efektywność wsparcia dla obywateli. Kraków z sukcesem: benzo(a)piren zniknął z pomiarów Wśród nielicznych pozytywnych wiadomości znalazł się przypadek Krakowa. Po raz pierwszy w historii pomiarów nie odnotowano w tym mieście przekroczeń norm benzo(a)pirenu. Eksperci podkreślają, że to efekt skutecznej polityki antysmogowej, która w Krakowie obejmowała m.in. całkowity zakaz palenia węglem oraz rozbudowę sieci ciepłowniczej. Ten przykład pokazuje, że walka ze smogiem może być skuteczna – pod warunkiem konsekwentnych i systemowych działań. Źródło: TVP World Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W Wielkiej Piramidzie zamontowano nowoczesne urządzenia. Eksperci wyjaśniają, dlaczego
Turyści odwiedzający piramidę Cheopsa często skarżyli się na duchotę i nieprzyjemny zapach. Teraz władze Egiptu postanowiły działać. Nowoczesne urządzenia mają poprawić jakość powietrza w historycznych komorach. Czy nowa technologia sprawdzi się w jednym z najsłynniejszych zabytków świata?
Piramida Cheopsa jest jedynym zachowanym do naszych czasów cudem świata starożytnego. Jest to olbrzymi kamienny grobowiec wzniesiony 4500 lat temu dla faraona Cheopsa. Od setek, a nawet tysięcy lat budowla ta przyciąga uwagę osób wizytujących Egipt. Jej rozmiary i kunszt wykonania opisywali Grecy ponad 2 tysiące lat temu. Wielka Piramida jest też celem niezliczonych badań, chociaż w ostatnich dekadach to głównie obiekt turystyczny. To z taką jej funkcją związane są urządzenia, które niedawno w niej zainstalowano. Duszno i parno. Wizyta w piramidzie Turyści, którzy wchodzą do piramid skarżą się na wiele rzeczy. Oprócz tego, że przeciskanie się przez tunele jest niewygodne, jest też duszno i parno. Problemem związany z dużą liczbą zwiedzających jest też rozwój mikroorganizmów pod wpływem wilgoci, a w konsekwencji rozwój grzybów wewnątrz piramidy. Jakiś czas temu władze egipskie zainstalowały w dwóch tzw. szybach wentylacyjnych (w starożytności nie pełniły takiej roli) piramidy mocne dmuchawy, które miały zaradzić temu problemowi. To jednak nie do końca go rozwiązało. Krystalicznie czyste powietrze w grobowcu? Egipskie media poinformowały właśnie o tym, że w dwóch komorach piramidy Cheopsa zainstalowano urządzenia firmy Sharp, które mają oczyszczać powietrze. Celem jest ochrona delikatnych wewnętrznych komór piramidy, a jednocześnie poprawa komfortu zwiedzania. Producent przekonuje, że instrumenty te usuwają zarodniki pleśni i zmniejszają aktywność wirusów unoszących się w powietrzu w powietrzu. Mają być też odpowiednie do usuwania nieprzyjemnych zapachów. A wszystko dzięki wykorzystaniu technologii Plasma Cluster. Jak wyjaśnia producent, technologia ta generuje dodatnie jony wodoru (H⁺) i ujemne jony tlenu (O₂⁻), które hamują aktywność m.in. wirusów. Starożytne wyzwanie Nowe urządzenia zainstalowano we współpracy z Ministerstwem Turystyki i Starożytności. Szef Najwyższej Rady Starożytności, która podlega temu resortowi, Mohamed Ismail Khaled, opisał oczyszczacze jako kluczowy krok w redukcji wilgotności i oczyszczaniu powietrza w grobowcu. W jego ocenie modernizacja sprawi, że ​​zamknięte przestrzenie stają się zdrowsze i bardziej komfortowe dla zwiedzających. – To nowoczesne rozwiązanie odwiecznego wyzwania – powiedział Khaled cytowany przez portal Egyptian Streets. W ostatnim czasie zamontowano też energooszczędne oświetlenie tuneli i komór piramidy. Planowany jest montaż takich urządzeń w sąsiadujących piramidach należących do Mykerinosa i Chefrena, czyli władców rządzących po faraonie Cheopsie. Źródła: Egyptian Streets, Arab News Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Groźne bakterie w tężniach? Wyniki badań wywołały burzę
Naukowe badania tężni w Krakowie wykazały, że są one źródłem groźnych patogenów. Wywołało to gorącą dyskusję na temat tych popularnych i uważanych za zdrowe miejsc. Głos zabrali między innymi eksperci zajmujący się instalacją tężni. Wskazali, co należy robić, czy utrzymać ich prozdrowotne właściwości.
Spis treści: Tężnie w Polsce – zdrowe czy nie? O tężnie należy dbać Brakuje ram prawnych, by dbać o tężnie – W miejskich tężniach w Krakowie wykryliśmy bakterie Escherichia coli i Clostridium perfringens. To chorobotwórcze mikroorganizmy, które nie powinny występować w solance do inhalacji – alarmowała na antenie Radia Kraków prof. Katarzyna Wolny-Koładka z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. To był jeden z wielu wywiadów, których badaczka udzieliła w ostatnich tygodniach. Wcześniej, w 2021 i 2022 roku przeprowadziła badania w tężni miejskiej przy Zalewie Nowohuckim w Krakowie. Ekspertka zwróciła uwagę, że sanepid nie kontroluje tężni, bo nie istnieją odpowiednie przepisy. Tymczasem solanka do inhalacji powinna spełniać konkretne normy czystości, podobnie jak woda w basenach. Tężnie w Polsce – zdrowe czy nie? Tężnie zaczęły powstawać w Polsce w ostatnich latach jak grzyby po deszczu. Nie są one już tylko ozdobą polskich uzdrowisk. Według powszechnej opinii wdychanie aerozolu generowanego przez te instalacje ma właściwości prozdrowotne. – Nie ma żadnych badań pokazujących, że miejskie tężnie wpływają korzystnie na zdrowie człowieka. To nie są obiekty uzdrowiskowe – powiedziała prof. Wolny-Koładka w Radiu Kraków. Wystąpienia medialne badaczki skomentował dr inż. Ryszard Wojtasiewicz, przewodniczący rady naukowej Stowarzyszenia Polskie Tężnie. „Prawdą jest to, ze część tężni w Polsce na skutek długotrwałych zaniedbań może mieć negatywny wpływ na organizm ludzki” – czytamy w jego liście otwartym. O tężnie należy dbać Dr inż. Wojtasiewicz wskazał kilka kluczowych zasad, które muszą być przestrzegane przy eksploatacji tężni. Oto część z nich: każda teżnia powinna być tak skonstruowana, żeby odwiedzający nie mieli bezpośredniego dostępu do otwartego zbiornika lub niecki zlewowej; solanka powinna mieć minimalne stężenie 8% soli oraz współczynnik PH nie przekraczający 6,5; powinno się na bieżąco, najlepiej raz dziennie monitorować stężenie solanki i współczynnik PH; co najmniej raz w miesiącu powinno się zlecać wykonanie badań bakteriologicznych; W obiegu solanki powinny być zamontowane lampy UV, które znacznie spowalniają rozwój bakterii. „Przestrzeganie powyższych zasad zapewni wysoką jakość solanki i pozytywne oddziaływanie tężni na zdrowie. Jeżeli ktoś ma wątpliwości czy solanka w danej tężni jest czysta to wystarczy nabrać do szklanki niewielką jej ilość i sprawdzić, czy jest klarowna i czy ma przyjemny, słony zapach” – wskazuje ekspert. Jednak tylko badania bakteriologiczne mogą z całą pewnością dostarczyć informacji o stanie solanki. Dr inż. Wojtasiewicz przytacza wyniki badań przeprowadzonych w tężni w Ciechocinku przez prof. Aleksandrę Burkowską-But. Z jego relacji wynika, że roztwór solanki (wody z chlorkiem sodu czyli: H20 + NaCl ) ma działanie bakteriobójcze i grzybobójcze. Z kolei tężnia w Busku Zdroju, jedna z największych w Polsce, działa w oparciu o solankę dostarczaną cysternami z Bochni, która jest wymieniana co 6 tygodni i regularnie badana. „Tężnia ta od samego początku wykazuje najwyższe standardy jakości solanki. (…) Takich tężni jak Busko jest bardzo wiele, solanka w nich jest czysta i bezpieczna. Nie można wiec stwierdzić ze "tężnie trują" – przekonuje dr inż. Wojtasiewicz. Brakuje ram prawnych, by dbać o tężnie Ekspert przyznaje, że w są w Polsce tężnie, w których nie przestrzega się zasad ich eksploatacji. Dlatego niezbędne jest stworzenie przepisów i norm, które przymuszą ich właścicieli do ich egzekwowania. „Publikowanie dziesiątek artykułów i reportaży na temat szkodliwego działania tężni opartych na badaniach kilku źle eksploatowanych tężni wydaje się wysoce niestosowne i krzywdzące dla osób które na co dzień zajmują się tężniami i robią to w sposób profesjonalny i rzetelny” – kończy dr inż. Wojtasiewicz. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie tylko prof. Katarzyna Wolny-Koładka informowała o wątpliwych właściwościach prozdrowotnych tężni. W podobnym tonie w mediach wypowiadał się też m.in. prof. Mariusz Czop z Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH. Źródła: Radio Kraków, Stowarzyszenia Polskie Tężnie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czym oddychały dinozaury? Skład prehistorycznej atmosfery odczytano z ich zębów
Muzealne eksponaty zębów dinozaurów posłużyły do przełomowej rekonstrukcji. Zawarty w nich izotop tlenu pozwolił naukowcom odczytać skład powietrza sprzed setek milionów lat.
Spis treści Tlen sprzed milionów lat uwięziony w zębach Prehistoryczne powietrze miało więcej dwutlenku węgla Czy rozwiążemy zagadkę Wielkiego Wymierania? Zespół naukowców kierowany przez geochemiczkę Dingsu Feng z Uniwersytetu w Getyndze zrekonstruował skład powietrza sprzed milionów lat, analizując szkliwo zębów dinozaurów z okresów kredy i jury. To pierwsze badanie, które dostarcza tak bezpośrednich danych o atmosferze ziemskiej ery mezozoicznej. Tlen sprzed milionów lat uwięziony w zębach Kluczową rolę w badaniu odegrał izotop tlenu: tlen-17. Jego śladowe ilości w szkliwie zębów są wynikiem procesów metabolicznych organizmu, a także zmian chemicznych w atmosferze, które zaszły podczas życia danego osobnika. Tlen-17 trafia do organizmu poprzez oddychanie, a jego niewielka część zostaje utrwalona w wysoko zmineralizowanych tkankach, np. szkliwie zębów. Co ważne – izotop ten może przetrwać w nich setki milionów lat. Prehistoryczne powietrze miało więcej dwutlenku węgla Zespół wykorzystał liczne próbki szkliwa z zębów dinozaurów, zebrane w europejskich muzeach. Analiza wykazała, że w okresie mezozoiku stężenie dwutlenku węgla w atmosferze było znacznie wyższe niż dziś. W późnej jurze wynosiło ok. 1200 cząsteczek na milion (ppm), a w późnej kredzie – ok. 750 ppm. Dla porównania, obecny poziom CO₂ to około 430 ppm. Badanie potwierdza wcześniejsze szacunki dotyczące wysokiego poziomu CO₂ w mezozoiku. Przewidywano go głównie za sprawą wysokiej wówczas aktywności wulkanicznej. Co więcej, dwa konkretne zęby – tyranozaura i zauropoda z rodzaju Kaatedocus – wykazały nietypowo wysokie wartości izotopu tlenu, co może świadczyć o krótkotrwałych, gwałtownych wzrostach CO₂ spowodowanych erupcjami wulkanicznymi. Odkrycie to sugeruje, że poziom CO₂ mógł się zmienić nawet o 160% w krótkim czasie. Czy rozwiążemy zagadkę Wielkiego Wymierania? Zdaniem współautora badania, paleontologa Thomasa Tütkena z Uniwersytetu Johanna Gutenberga w Moguncji, szkliwo zębów jest wyjątkowym źródłem informacji o prehistorycznej atmosferze. Analiza izotopów tlenu pozwala połączyć historię życia poszczególnych organizmów z klimatem Ziemi w ich czasach. Sukces tej techniki skłania badaczy do dalszych analiz, m.in. zębów z okresu wymierania na przełomie permu i triasu, przed 252 milionami lat, znanego jako „Wielkie Wymieranie”. Było to najbardziej katastrofalne zdarzenie w historii życia na Ziemi, które unicestwiło większość istniejących wtedy gatunków. Analiza atmosfery z tego okresu może rzucić nowe światło na przyczyny i skutki tej globalnej katastrofy, związanej prawdopodobnie także z ogromną aktywnością wulkaniczną. Źródło: Proceedings of the Royal Academy of Sciences Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W Polsce jak w Afryce. Chodzi nie tylko o temperatury
Niebo nad Polską przybrało niezwykłe barwy, a na powierzchniach pojawił się drobny osad. To efekt napływu saharyjskiego pyłu, który dotarł do naszego kraju.
Spis treści: Pył saharyjski znów nad Polską Co to oznacza? W tym roku kwiecień obfituje w niecodzienne zjawiska na niebie. Kilka dni temu nocą nad Polską w wielu miejscach można było podziwiać zorzę polarną. To jednak niejedyne zjawisko, jakie warto odnotować. Nad nasz kraj po raz kolejny dotarł również pył saharyjski. Jego największe stężenie przypadło na dni 17 i 18 kwietnia. Zjawisko to można odczuć na terenie niemal całego kraju. Zmiany w powietrzu najbardziej widać jednak na południu, w Małopolsce i na Śląsku. Pył saharyjski znów nad Polską Kwiecień jest miesiącem, kiedy wiosna nadal mości się jeszcze w Polsce. Słoneczne dni przeplatają się pochmurnymi. Nie inaczej jest w tym roku. Po kilku dniach opadów i niższych temperatur, termometry zaczęły pokazywać wartości powyżej 20 stopni Celsjusza. Skąd taka zmiana? To wpływ mas gorącego powietrza znad Sahary. Przyniosły one ze sobą nie tylko wyższe temperatury, ale i pył saharyjski. W ostatnich latach to zjawisko atmosferyczne pojawia się coraz częściej w Europie. Eksperci łączą je ze zmianami klimatu. Pył saharyjski składa się głównie z drobinek piasku i pyłu mineralnego. Są one transportowane znad pustyni ku północy przez atmosferyczną cyrkulację powietrza. Do Polski pył trafia dzięki południowym i południowo-zachodnim wiatrom. Zmiany w powietrzu są widoczne w Polsce gołym okiem. W niektórych miejscach, m.in. w Tatrach czy w Częstochowie, niebo przybrało matowy, mleczny odcień. Z kolei podczas wschodów i zachodów słońca można było zaobserwować intensywne barwy żółci, pomarańczy, a nawet czerwieni. Pył osiada na samochodach czy oknach, pozostawiając warstwę drobnego, żółtawego nalotu. Co to oznacza? Specjaliści podkreślają, że choć pył saharyjski nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia większości ludzi, jego obecność może wpływać na jakość powietrza i widoczność. Ponieważ powoduje zabrudzenia na pojazdach i budynkach, zaleca się regularne czyszczenie powierzchni oraz monitorowanie komunikatów meteorologicznych. Dla większości osób zjawisko to ma charakter wyłącznie wizualny. Jednak cierpiący na astmę, alergie czy choroby układu oddechowego mogą odczuwać drobne dolegliwości, takie jak suchość gardła, katar, łzawienie oczu czy podrażnienie śluzówek. Źródło: Polsat News Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Tlen na Ziemi to zasługa wulkanów? Nowa teoria japońskich naukowców
To aktywność wulkaniczna miliardy lat temu przygotowała grunt pod bogatą w tlen atmosferę, od której zależy całe życie na Ziemi – to nowa koncepcja japońskich badaczy.
Spis treści: Jak „narodził się” tlen na Ziemi? Wulkaniczna koncepcja na temat początków tlenu Model numeryczny prawdę ci powie Oddychanie jest dla nas czymś automatycznym i nieustannym. Oddychamy nawet wtedy, gdy nie myślimy, że mamy to robić. Kluczowym składnikiem życiodajnego powietrza, które wdychamy do płuc, jest tlen. Stanowi jedynie 21 proc. jego mieszanki. Ale nie zawsze tak było. Podczas kilku masowych wymierań w dziejach naszej planety skład mieszanki gazów ulegał dramatycznym zmianom. Około 3 miliardy lat temu tlen prawie w ogóle nie istniał. Jak „narodził się” tlen na Ziemi? Do tej pory sugerowano występowanie przed miliardami lat przejściowych epizodów natlenienia atmosfery, znanych jako „podmuchy tlenu” (ang. whiffs of oxygen). Ich natura i przyczyny pozostawały niejasne. Naukowcy uważali, że te „podmuchy” poprzedzały Wielkie Natlenienie (GOE), czyli pierwsze znaczące zwiększenie się ilości tlenu w atmosferze około 2,5–2,2 miliarda lat temu. Wulkaniczna koncepcja na temat początków tlenu Zespół japońskich badaczy z Uniwersytetu Tokijskiego opublikował właśnie artykuł na łamach „Communications Earth & Environment”, w którym przedstawił nową koncepcję na temat pojawienia się tlenu na Ziemi. W jej myśl to erupcje superwulkanów (w ramach jak to określono „rozległych prowincji magmowych”) mogły przyczynić się do przejściowych epizodów natlenienia, które trwały nawet kilka milionów lat. Do takiego wnioski badacze doszli wykorzystując model biogeochemiczny. Takie epizody natlenienia mogły otworzyć drzwi dla wzrostu liczby mikroorganizmów zdolnych do przeprowadzania fotosyntezy. Stało się to 2,5 mld lat temu. – Aktywność mikroorganizmów w oceanie odegrała kluczową rolę w ewolucji tlenu atmosferycznego. Uważamy jednak, że nie doprowadziłoby to natychmiast do natlenienia atmosfery, ponieważ ilość składników odżywczych, takich jak fosforany w oceanie w tamtym czasie była ograniczona, co limitowało aktywność cyjanobakterii – grupy bakterii zdolnych do fotosyntezy – powiedział prof. Eiichi Tajika z Uniwersytetu Tokijskiego, jeden z autorów publikacji. W jego ocenie potrzebne były intensywne i ogromne w skali zdarzenia geologiczne, aby „zasiać” w oceanach substancje odżywcze. I była nimi aktywność wulkaniczna – tak w każdym razie sugerują naukowcy. Kiedy Ziemia była cieplejsza, skały na lądzie (na kontynentach) zaczynały się łatwiej rozpuszczać pod wpływem wody i powietrza. Kiedy skały się rozpuszczały, do oceanów spływał na przykład fosfor, który był używany przez mikroorganizmy produkujące tlen, czyli fotosyntetyzujące. Model numeryczny prawdę ci powie Prof. Tajika i jego zespół wykorzystali model numeryczny do symulacji kluczowych aspektów zmian biologicznych, geologicznych i chemicznych podczas drugiej części epoki archaiku (3,0-2,5 miliarda lat temu). W ten sposób ustalili, że aktywność wulkaniczna na dużą skalę zwiększyła atmosferyczny dwutlenek węgla, ocieplając tym samym klimat i zwiększając podaż składników odżywczych do oceanu. To przyczyniło się do „odżywienia” morskich organizmów, co z kolei tymczasowo zwiększyło ilość tlenu. Wzrost tlenu nie utrzymywał się jednak na stałym poziomie. – Zrozumienie tego zjawiska ma kluczowe znaczenie dla określenia czasu pojawienia się mikroorganizmów fotosyntetycznych. O ich występowaniu świadczą stężenia pierwiastków wrażliwych na poziom tlenu atmosferycznego w zapisie geologicznym – dodał Yasuto Watanabe, jeden z autorów publikacji. Opracowanie takiego modelu numerycznego, który mógłby symulować złożone, dynamiczne zachowanie cykli biogeochemicznych, było sporym wyzwaniem dla japońskiej ekipy. Źródło: communications earth & environment Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wygrałem nierówną walkę z sierścią i pyłkami. Trzy koty kontra oczyszczacz powietrza
Wszechobecna sierść w domu to chyba jeden z największych minusów posiadania kota w domu. Jeszcze gorzej robi się, jak się posiada 3 koty.
Długo zastanawiałem się, jak poradzić sobie z pyłkami w domu i sierścią. Oczyszczacz powietrza już od dłuższego czasu pojawiał się w mojej głowie, ale nigdy nie byłem w 100% przekonany, że takie urządzenie się faktycznie sprawdzi. W końcu nadarzyła się okazja, żeby sprawdzić oczyszczacz powietrza firmy Dyson. Skorzystałem więc z tej możliwości i muszę przyznać, że jestem bardzo zaskoczony. Ratował życie podczas upałów Rekordowe temperatury sprawiały, że siedzenie w domu to była prawdziwa katorga. Do testów dostałem model Dyson Purifier Humidify+Cool Formaldehyde. Ta długa nazwa wskazuje, że urządzenie nie tylko oczyszcza i nawilża powietrze, ale również je chłodzi. I w zasadzie ta funkcja dosłownie ratowała życie. Mieszkanie było nie tylko schłodzone, ale również miało oczyszczone i nawilżone powietrze. Czy sierść faktycznie zniknęła? Nie całkowicie. Oczyszczacz Dysona nie posiada funkcji wciągania sierści jak odkurzacz, ale nawet na to nie liczyłem. Zależało mi na oczyszczeniu z niej powietrza, którym oddycham. I to zadanie Dyson Purifier Humidify+Cool Formaldehyde wykonał perfekcyjnie. Dzięki funkcji automatycznego oczyszczania powietrza, nie musiałem nawet nic robić. Urządzenie posiada szereg czujników, które na bieżąco monitorują jakość powietrza. Kiedy Dyson wykryje jakieś szkodliwe pyłki, momentalnie wchodzi na wyższe obroty, by jak najszybciej oczyścić pomieszczenie. Wcześniej sierść unosiła nawet w powietrzu, co było najgorsze. Dyson, wypuszczając czyste i świeże powietrze, zniwelował ten problem, a na tym mi najbardziej zależało. Wystarczy postawić go w odpowiednim miejscu, by w 100% wykonywał swoją pracę. Różnica była już odczuwalna pierwszej nocy Dysona do prądu podłączyłem około godziny 16. Już wieczorem poczułem znaczącą różnice w jakości powietrza. Przez chwilę nie mogłem uwierzyć, że w tak krótkim czasie urządzenie już zdążyło sobie poradzić z tym problemem. To był właśnie ten moment, w którym uświadomiłem sobie, że oczyszczacz powietrza ma naprawdę sens. Zwłaszcza w obecnych czasach, kiedy jakość powietrza na zewnątrz pozostawia wiele do życzenia. Najgorzej jest zimą, kiedy rozpoczyna się sezon grzewczy. Powietrze wtedy jest naprawdę bardzo zanieczyszczone, a wszystko przez stare urządzenia. Świeże powietrze wpłynęło również na jakość snu. Urządzenie automatycznie uruchamiało się podczas nocy, by ciągle zapewniać czyste powietrze. Dzięki funkcji „sen” nawet nie było słychać pracy Dysona, co jest zdecydowanym plusem. Dyson posiada 5-litrowy zbiornik na wodę do nawilżania powietrza. Ja przez cały okres testu, czyli około miesiąca, nie musiałem go ani razu uzupełniać. To jest kolejna zaleta, że urządzenie praktycznie nie wymaga uwagi. Oczywiście, co jakiś czas trzeba wyczyścić lub wymienić filtr, ale kiedy ten moment się zbliża, dostajemy odpowiednie powiadomienie w aplikacji. Dyson vs kuwety W domu są 3 koty, więc naturalna rzeczą jest posiadanie więcej niż jednej kuwety. Dyson wyręczył mnie również i na tym polu. Wcześniej sprzątałem praktycznie od razu, ze względu na zapach, który roznosił na całą przestrzeń. Teraz, dzięki Dysonowi, mogłem trochę opóźnić ten proces. Dosłownie chwilę po tym, jak któryś z kotów opuszczał kuwetę, urządzenie zabierało się do pracy, by jak najszybciej zapewnić czyste i świeże powietrze. I tu mnie najbardziej Dyson zaskoczył, oczywiście pozytywnie. Wszystko pod ręką Ogromną zaletą Dysona Purifier Humidify+Cool Formaldehyde jest jego obsługa. Wystarczy pobrać aplikację i połączyć się z urządzeniem. W zestawie jest również pilot, ale nie korzystałem z niego ani razu. Telefon jest ciągle pod ręką i nawet gdy byłem daleko od domu, mogłem sterować urządzaniem. Najczęściej jednak Dyson pracował w „trybie automatycznym”. Wtedy samodzielnie dostosowywał ustawienia, by jego praca była jak najbardziej efektywna. Mogłem nawet monitorować jakość powietrza w domu i na zewnątrz, co było bardzo fajną opcją. Do oczyszczaczy powietrza podchodziłem dość sceptycznie. Po teście Dysona Purifier Humidify+Cool Formaldehyde wiem, że to był błąd. Jego działanie wpłynęło pozytywnie na wiele aspektów. Poradził sobie nawet z tym najtrudniejszym zadaniem, czyli kocią sierścią. Wpuszcza do mieszkania czyste i świeże powietrze, co moim zdaniem, zdecydowanie podwyższa komfort spędzania czasu w domowym zaciszu.
Rośliny doniczkowe oczyszczają powietrze z toksyn powodujących raka? Tak. Jest jednak jedno „ale”
Nowe badania wykazały, że popularne rośliny doniczkowe skutecznie usuwają z powietrza groźne dla zdrowia kancerogenne związki chemiczne. Jednak nie ma szans, by oczyściły nam powietrze w domu.
W tym artykule: Trzy gatunki roślin oczyszczające powietrze Najlepsze rośliny w usuwaniu zanieczyszczeń Badania NASA źródłem mitu o roślinach Rozwiązanie dla domu? Niestety, nie Przydatność roślin doniczkowych w oczyszczaniu powietrza badali naukowcy z Uniwersytetu Technologii w Sydney (University of Technology Sydney, UTS). Chcieli sprawdzić, czy zielone ściany z roślin doniczkowych mają szansę usuwać z atmosfery najgroźniejsze związki chemiczne pochodzące z oparów benzyny. Badanie nie było recenzowane. Finansowała je firma zajmująca się wyposażaniem biur i budynków w takie właśnie ściany. Przyniosło jednak bardzo ciekawe rezultaty. W kontrolowanych warunkach sprawdzono, czy pewne gatunki roślin poradzą sobie z oczyszczeniem powietrza z całego miksu toksyn. Okazało się, że tak. Już po kilku godzinach ich stężenie w komorach z roślinami spadło do 20 proc. wyjściowej ilości. Trzy gatunki roślin oczyszczające powietrze Naukowcy wybrali do badań trzy popularne gatunki roślin doniczkowych. Były to: epipremnum złociste (Epipremnum aureum), zroślicha stopowcowa (Syngonium podophyllum), zielistka Sternberga (Chlorophytum comosum). Rośliny zostały umieszczone w dziewięciu pleksiglasowych pojemnikach, po cztery w każdym. Do każdego wtłoczono niewielką ilość benzynowych oparów. Test trwał osiem godzin. Po tym czasie ilość szkodliwych lotnych związków organicznych (ang. volatile organic compounds, VOCs) w pojemnikach zmniejszyła się o 43 proc. Najlepsze rośliny w usuwaniu zanieczyszczeń Badacze podkreślają, że rośliny okazały się wyjątkowo skuteczne w usuwaniu najgroźniejszych z toksyn. Z pojemników zniknęło 98 proc. alkanów, 86 proc. pochodnych benzenu i 88 proc. cyklopentanów. – Rośliny mogą usunąć większość zanieczyszczeń z powietrza w ciągu zaledwie paru godzin – zauważa prowadzący badania prof. Fraser Torpy. – Co ważne, są najskuteczniejsze w usuwaniu najbardziej szkodliwych związków chemicznych, których źródłem jest benzyna – dodaje naukowiec. Badacz podkreśla również, że czym większe było stężenie toksyn w powietrzu, tym rośliny były skuteczniejsze w radzeniu sobie z nimi. Jego zdaniem wskazuje to, że rośliny przystosowują się do warunków, w jakich żyją. Badania NASA źródłem mitu o roślinach Czy to oznacza, że jeśli chcemy poprawić sobie powietrze w domu, powinniśmy się wybrać do najbliższej kwiaciarni po kilka sztuk popularnego epipremnum? Niestety, nie. Jeśli opisane wyżej badania zostaną powtórzone w warunkach zbliżonych do tych, jakie panują w budynkach czy biurowcach, mogą co najwyżej wykazać, że nasze zdrowie wspomogą wielkie zielone ściany wyposażone w zaawansowane technologie gwarantujące obieg powietrza. Natomiast doniczkowce na parapetach powietrza nie oczyszczą. Przekonanie, że to możliwe, wzięło się z badań NASA z 1989 roku. Testowano wówczas, czy rośliny mogłyby oczyszczać powietrze z toksyn na stacji kosmicznej. Wynik był pozytywny. Jednak w czasie eksperymentu rośliny były szczelnie zamknięte w pojemnikach o objętości poniżej metra sześciennego. Nijak ma się to do warunków panujących w domach czy biurach: z otwieranymi drzwiami i oknami, a także z pracującymi systemami klimatyzacji. Rozwiązanie dla domu? Niestety, nie Trzy lata temu ostatecznie obalono mit, że rośliny doniczkowe mogłyby filtrować powietrze w domu. W czasopiśmie „Journal of Exposure Science & Environmental Biology” ukazała się wówczas praca dwóch naukowców. Przeanalizowali oni wszystkie istniejące badania dotyczące możliwości oczyszczania powietrza z VOC przez rośliny. Wynik nie był zachęcający. Okazało się, że aby obecność roślin oczyszczała powietrze tak, jak klimatyzacja czy wietrzenie, powinno być ich między 10 a 1000 na metr kwadratowy. By zaś osiągnąć podobny efekt jak otwieranie okien, w domu o powierzchni 140 m kw. powinno być 680 roślin – albo pięć na metr kwadratowy. Lepszy efekt niż wietrzenie wymagałby zaś zmieszczenia na metrze kwadratowym aż stu roślin. – Od pewnego czasu istnieje powszechne błędne przekonanie [na ten temat roślin i oczyszczania powietrza – przyp. red.] – mówił wtedy Michael Waring, jeden z autorów pracy z Uniwersytetu Drexler. – Rośliny są wspaniałe. Jednak nie oczyszczają powietrza wystarczająco szybko, by miało to wpływ na jego jakość w domu czy w biurze – wyjaśniał. Nie zmienia to faktu, że posiadanie roślin w domu daje konkretne korzyści. Badania wykazały, że doniczkowce poprawiają nam nastrój i zwiększają produktywność. Źródła: UTS, Science Alert, Journal of Exposure Science & Environmental Biology, ScienceDaily. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Azot w powietrzu: dlaczego jest głównym składnikiem atmosfery i czy jest niezbędny dla życia?
Azot w powietrzu jest pierwiastkiem dominującym, co oznacza, że stanowi główny składnik ziemskiej atmosfery. Dlaczego to właśnie azot stanowi główny składnik ziemskiej atmosfery? Czy jest niezbędny do życia? Poniżej odpowiadamy na te pytania.
W tym artykule: Azot w powietrzu: dlaczego jest głównym składnikiem atmosfery? Azot w powietrzu: skąd się wziął? Czy azot jest niezbędny do życia? Z czego składa się powietrze wdychane i wydychane? Większość osób zdaje sobie sprawę z tego, że w procesie oddychania organizmów żywych, kluczową rolę odgrywa tlen. To właśnie ten pierwiastek jest nam niezbędny do życia. Jakie jednak znaczenie ma dla nas azot w powietrzu? We Wszechświecie nie ma mowy o przypadkach. Każdy, nawet najbardziej śladowy pierwiastek w przestrzeni kosmicznej decyduje o tym, że na Ziemi istnieje życie w takiej formie, jaką znamy. W tym kontekście trudno jest wskazać na ten jeden najważniejszy, bez którego nie byłoby ludzi. Jest logiczne i oczywiste, że dla organizmów żywych najważniejszy jest tlen. Jeżeli jednak przyjrzymy się procentowemu składowi atmosfery ziemskiej, łatwo dojdziemy do wniosku, że to nie oxygenium, a azot (oznaczany literą N) występuje w przewadze. Dlaczego? Azot w powietrzu: dlaczego jest głównym składnikiem atmosfery? Na wstępie wypada wyjaśnić, że na Ziemi jest znacznie więcej tlenu niż azotu. Pierwszy z wymienionych pierwiastków występuje w stabilnych sieciach krystalicznych minerałów, które tworzą skorupę naszej planety. Nie istnieją natomiast minerały zawierające azot. W tym kontekście należy stwierdzić, że przewaga tlenu nad azotem jest 10 tysięcy razy większa. Jeżeli jednak weźmiemy pod uwagę wyłącznie skład ziemskiej atmosfery, stwierdzimy, że w powietrzu jest stosunkowo niewiele tlenu, za to dużo azotu. Tlen na Ziemi zacznie znikać, a z nim większość życia. Na szczęście nie za naszych czasów Nowe badanie szacuje, że tlen na Ziemi nie będzie występował wiecznie. Co więcej, kiedy zacznie spadać, atmosfera stanie się bogata w trujący dla nas metan. To może oznaczać koniec dla wi... O tym, że azot stanowi główny składnik ziemskiej atmosfery, zadecydowały pewne szczególne cechy tego pierwiastka, wśród których należy wymienić: stan lotny – w warunkach, jakie występowały w przeszłości i występują obecnie w atmosferze, azot nie zmienia stanu skupienia na ciekły; brak wpływu na skorupę ziemską – azot nie jest w stanie reagować chemicznie z głównymi składnikami tworzącymi powierzchnię naszej planety; duża masa cząsteczkowa – ze względu na znaczną masę cząsteczkową, azot nie jest w stanie (w warunkach panujących na Ziemi) ulecieć z górnych warstw atmosfery. Ta cecha sprawia też, że promieniowanie słoneczne nie doprowadza do fotodysocjacji jego cząstek. Ten ogół cech zadecydował o tym, że azot zaczął odkładać się w atmosferze, podczas gdy gazy o mniejszej masie cząsteczkowej „uciekały” w przestrzeń kosmiczną. Dla przykładu, para wodna może ulec fotodysocjacji w górnych warstwach atmosfery, a mimo to mało jest w niej wodoru. Dlaczego? Wynika to z faktu, że w procesie pochłaniania promieniowania słonecznego, który zachodzi w termosferze (w wysokich warstwach atmosfery), następuje znaczny wzrost temperatury mocno rozrzedzonego powietrza. Czyli w praktyce – energii kinetycznej jego cząsteczek cząsteczek. W warunkach tej samej temperatury, cząsteczki o dużej masie osiągają wyraźnie mniejszą prędkość niż cząsteczki charakteryzujące się niską masą. Te najmniejsze i najlżejsze mogą przekraczać próg tzw. prędkości ucieczki (minimalnej prędkości początkowej, pozwalającej na opuszczenie pola grawitacyjnego). Oznacza to, że przy zachowaniu odpowiedniego kierunku ruchu, mogą oddalić się w przestrzeń kosmiczną. Azot charakteryzuje się dużą masą cząsteczkową i dzięki temu mógł swobodnie gromadzić się w atmosferze w czasie niemal całej historii geologicznej. Tym bardziej, że nie wywiera wpływu na składniki ziemskiej skorupy. Właśnie dlatego N stanowi główny składnik powietrza, którym oddychamy. Azot w powietrzu: skąd się wziął? Skąd właściwie wziął się azot w atmosferze naszej planety? Można powiedzieć, że stanowi produkt uboczny zmian, które na przestrzeni historii geologicznej zachodziły w jej składzie. Należy bowiem zdać sobie sprawę z faktu, że w ujęciu dziejowym, zawartość poszczególnych pierwiastków w powietrzu nie może być rozpatrywana jako wartość stała. Wiele milionów lat temu ziemska atmosfera była zupełnie inna niż współczesna. NASA wyprodukowała tlen na Marsie. Wystarcza na 10 minut oddychania NASA ogłosiła, że sześciokołowy robot zmienił dwutlenek węgla z marsjańskiej atmosfery w tlen. Pierwszy raz coś takiego udało się zrobić na innej planecie niż Ziemia. Dokonano tego prz... Naukowcy są zdania, że pierwotna atmosfera ziemska składała się z dwutlenku węgla, amoniaku i pary wodnej. Pod wpływem działania strumienia fotonów, amoniak uległ rozpadowi na wodór i azot. Woda uległa kondensacji, natomiast pierwotne cyjanobakterie doprowadziły do rozkładu dwutlenku węgla na tlen i węgiel. Część azotu pochodzi też z odległych rejonów Układu Słonecznego. Najnowsze badania udowadniają jednak, że pierwiastek ten „przywędrował” także wraz z żelaznymi meteorytami z zewnętrznej części dysku protoplanetarnego. Proporcje azotu i tlenu w powietrzu pozostawały prawie niezmienne niemal przez połowę historii geologicznej. Należy jednak zaznaczyć, że od pewnego czasu można zaobserwować niewielki spadek zawartości tlenu w stosunku do zawartości azotu w atmosferze. Zwiększa się za to koncentracja dwutlenku węgla. Dlaczego? Ta zmiana jest rezultatem działalności człowieka na Ziemi. W następstwie eksploatacji paliw kopalnych, zachodzi proces utleniania węgla usuniętego z atmosfery i sprowadzonego do postaci organicznej materii, tworzącej skorupę ziemską. W uproszczeniu, spalając paliwa, zwracamy do atmosfery pierwiastki, które zniknęły z niej na przestrzeni dziejów. Czy azot jest niezbędny do życia? Skoro azot jest głównym składnikiem ziemskiej atmosfery, zasadne wydaje się być postawienie pytania – czy bez azotu mogłoby rozwinąć się życie na naszej planecie? Cóż, odpowiedź nie jest tak jednoznaczna, jak mogłoby się wydawać. Eksperci są zdania, że inny skład atmosfery ziemskiej, w której nie byłoby azotu, może, ale nie musi być przeszkodą dla rozwoju życia. Pewne jest natomiast, że nie byłoby to życie, jakie znamy. Należy zdać sobie sprawę z faktu, że azot jest niezwykle ważnym składnikiem białek, czyli podstawowego budulca wszystkich złożonych organizmów. Gdyby nie było azotu, nie byłoby białka, a to najprawdopodobniej uniemożliwiłoby rozwój organizmów złożonych. Najprawdopodobniej, bo nauka nie jest w stanie odpowiedzieć na wszystkie pytania. Należy jednak domniemywać, że bez azotu w powietrzu na Ziemi nigdy nie pojawiłby się człowiek. To najbardziej zanieczyszczone miasto na świecie według najnowszego raportu Pakistańskie miasto Lahaur pobiło w tym niechlubnym rankingu indyjską stolicę. Dlaczego w tej 11 milionowej metropolii powietrze jest tak zanieczyszczone i co z tym robią władze Pakistanu? Co jednak mogłoby się stać, gdyby azotu w powietrzu zabrakło teraz, gdy życie na Ziemi jest już rozwinięte? Człowiek nie potrzebuje do życia powietrza, a tlenu. Oznacza to, że oddychanie samym tlenem jest jak najbardziej możliwe. Tak właśnie oddychają nurkowie, himalaiści i astronauci – czystym lub prawie czystym tlenem. Trzeba jednak podkreślić, że czysty tlen o ciśnieniu wyższym niż atmosferyczne jest trujący i oddychanie nim przez dłuższy czas może spowodować nieodwracalne uszkodzenie mózgu. Żeby do płuc mogło dostać się tyle samo czystego tlenu, co przy oddychaniu powietrzem składającym się z azotu, tlenu i gazów śladowych, konieczne jest pięciokrotne zmniejszenie ciśnienia. Z czego składa się powietrze wdychane i wydychane? Czym właściwie jest powietrze, które tworzy ziemską atmosferę? To mieszanka gazów i aerozoli, która w 78 procentach składa się z azotu i w 21 procentach z tlenu. 1 procent składu powietrza stanowi argon. W powietrzu zawarte są także gazy śladowe, ale ich obecność jest mierzona nie w procentach, a w cząsteczkach na milion. Należą do nich. dwutlenek węgla, neon, hel, metan, krypton, wodór, ksenon. Oprócz tego, w powietrzu obecne są różnego rodzaju pyły i zarodniki roślin. Trzeba podkreślić, że w kontekście procentowej zawartości poszczególnych gazów, skład powietrza wydychanego znacząco różni się od składu powietrza, które wdychamy. Wdychamy mieszaninę gazów, która zawiera: 78 proc. azotu, 21 proc. tlenu, 1 proc. innych gazów, 0,04 proc. dwutlenku węgla. W wydychanym powietrzu znajduje się: 78 proc. azotu, 17 proc. tlenu, 4 proc. dwutlenku węgla, 1 proc. innych gazów. Ponad połowa ludzkości oddycha coraz gorszym powietrzem. To śmiertelne niebezpieczeństwo Najgorzej jest w Azji, gdzie stężenie niebezpiecznych cząsteczek w powietrzu rośnie w najszybszym tempie – ustalili naukowcy, którzy sprawdzili, jak zanieczyszczenie powietrza zmieniało si.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/miejski-smog-nie-jest-jedynym-problemem-wplywajacym-na-zanieczyszczenie-powietrza-fot-getty-images-4cad806.jpeg" width="938" height="626" alt="Miejski smog nie jest jedynym problemem wpływającym na zanieczyszczenie powietrza (fot. Getty Images)" title="Miejski smog nie jest jedynym problemem wpływającym na zanieczyszczenie powietrza (fot. Getty Images)" /> Niestety, powietrze nie składa się wyłącznie z gazów, które powinny znaleźć się w jego składzie. Nie brakuje w nim też substancji patologicznych, czyli takich, które nie powinny wchodzić w jego skład. Te zanieczyszczenia są rezultatem działalności człowieka. Do związków, o których mowa, należą: dwutlenek azotu, dwutlenek siarki, tlenek węgla, benzen, ozon, pyły: PM2,5 i PM10. Każda z tych substancji nie pozostaje bez wpływu na życie na naszej planecie. Ich obecność doprowadza do uszkodzenia tkanek, nie tylko układu oddechowego, ale także krwionośnego i nerwowego. W sprzyjających warunkach substancje patologiczne mogą utrzymywać się w powietrzu przez długi czas. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Niezwykłe zachowanie tropikalnego pająka. Naukowcy zaobserwowali, że może chować się pod wodą nawet przez 30 minut
Zwierzęta często ukrywają się przed zagrożeniem w nietypowych miejscach. Zoolodzy zaobserwowali, jak tropikalny pająk z gatunku Trechalea extensa nurkował przez ponad pół godziny. Jak tego dokonał?
W tym artykule: Czy pająki żyją w wodzie? Gdzie zaobserwowano nurkującego pająka? Co sprawiło, że pająk mógł tak długo nurkować? Pająki kojarzą nam się ze zwierzętami lądowymi. Jednak są wśród nich gatunki, które upodobały sobie wodny tryb życia. Najbardziej znanym z nich jest topik (Argyroneta aquatica). Ten pająk sprytnie przystosował się do podwodnego trybu życia. Czy pająki żyją w wodzie? Topik – jak inne pająki – oddycha powietrzem. Jednak większość swojego życia spędza w wodzie. Jest to możliwe dlatego, że zabiera ze sobą do podwodnej krainy bańkę powietrza. „Łowi” ją, wysuwając nad wodę odwłok i tylne nogi, między którymi rozsnuwa sieć. Wciągając tę sieć pod wodę, zagarnia zapas powietrza, z którego może następnie korzystać. Największe pająki na świecie – gdzie występują i jak wyglądają? Jak wyglądają największe pająki na świecie? Gdzie żyją i czy rzeczywiście są tak niebezpieczne, jak sugeruje to ich wygląd? Inne wodne pająki wykształciły swoje własne strategie przetrwania. Niektóre zapadają na kilka-kilkanaście godzin w stan podobny do hibernacji (tak jak gatunek Arctosa fulvolineata). Wiele żyje nad wodą, zanurzając się na jakiś czas, by polować lub chronić się przed niebezpieczeństwem. Gdzie zaobserwowano nurkującego pająka? To ostatnie skłoniło pająka z gatunku Trechalea extensa do wykonania rekordowo długiego nurkowania. Wyczyn zaobserwowali naukowcy należący do zespołu Lindsey Swierk z Uniwersytetu Binghamton. Następnie opisali go w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Ethology”. Pająki wykorzystują pole elektryczne, żeby latać. To nie żart! Naukowcy właśnie odkryli, jak to robią Babie lato to delikatne niteczki pajęczych sieci szybujące w powietrzu wraz z przyczepionymi do nich maleńkimi stawonogami. Co sprawia, że pająki unoszą się na ogromne odległości? Najnowsz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pajaki-wykorzystuja-pole-elektryczne-zeby-latac-to-nie-zart-naukowcy-wlasnie-odkryli-jak-to-robia-fot-little-grove-farms-wikimedia-commons-cc-by-3-0-ebb8080.jpeg" width="938" height="528" alt="Pająki wykorzystują pole elektryczne, żeby latać. To nie żart! Naukowcy właśnie odkryli, jak to robią (fot. Little Grove Farms, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" title="Pająki wykorzystują pole elektryczne, żeby latać. To nie żart! Naukowcy właśnie odkryli, jak to robią (fot. Little Grove Farms, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" /> Pająki Trechalea extensa należą do rodziny Trechaleidae. Występują w Meksyku, Hondurasie, Nikaragui, Panamie i Kostaryce. Właśnie w tym ostatnim kraju doszło do odkrycia nietypowego zachowania Trechalea extensa. Naukowcy znajdowali się w Stacji Biologicznej Las Cruces w prowincji Puntarenas. W pewnym momencie zaobserwowali pająka Trechalea extensa siedzącego na kamieniu. Gdy próbowali go schwytać, pająk ukrył się pod wodą. Jak policzyli badacze z zegarkiem w ręku, nurkował na głębokości 25 cm aż przez 32 minuty. Co sprawiło, że pająk mógł tak długo nurkować? – Dla wielu gatunków przemoczenie się i wyziębienie jest niemal tak samo groźne, jak spotkanie z drapieżnikiem – zauważa Lindsey Swierk. – Nie wiedzieliśmy dotychczas, że Trechalea extensa mogą nurkować ani tym bardziej, że robią to tak długo. Jak to możliwe, że pająk okazał się supernurkiem? Mimo że zaobserwowano dotychczas tylko jednego osobnika, naukowcy wysnuli z jego zachowania pewne wnioski. Te małe pająki żywią się nawet 30 razy większymi wężami Większość „wężolubnych” pająków zamieszkuje Australię i Stany Zjednoczone. Znajdziemy je jednak na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. – Całe ciało tego pająka pokrywają włoski o właściwościach hydrofobowych [czyli odpychających wodę – przyp. red.]. Są tak gęste, że pająk wygląda tak, jakby został zanurzony w płynnym srebrze – mówi dr Swierk. – To te włoski sprawiają, że nurkującego pająka otacza cienka warstwa powietrza. Powietrze to nie tylko chroni Trechalea extensa przed wyziębieniem w lodowatej wodzie strumieni. Sprawia też, że woda nie dostaje się do układu oddechowego zwierzęcia. Tym samym pająk więcej zyskuje, niż traci. I to nawet wtedy, gdy decyduje się na rekordowo długie nurkowanie. Naukowcy przyznają, że ostatecznie udało im się schwytać tego konkretnego osobnika Trechalea extensa, którego opisali w swoim artykule. Zwracają też uwagę, że to dopiero pierwsza obserwacja nietypowego zachowania tego pająka. Jak to w nauce często bywa, przyniosła ona równie dużo pytań, jak odpowiedzi. Źródło: Ethology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Norweski przepis na szczęśliwe życie. Poznajcie filozofię „friluftsliv”
Życie na świeżym powietrzu jest dla Norwegów jedną z największych wartości. Czy friluftsliv sprawdzi się w innych miejscach świata? Kluczem jest zrozumienie zrozumienie natury i traktowanie środowiska jak własnego domu.
W tym artykule: Norweski przepis na życie „Nie ma złej pogody, jest tylko złe ubranie” Szczęśliwy jak Norweg Duńczycy mają hygge, Szwedzi lagom, a Holendrzy gezelligheid. Sposobów na udane życie jest wiele. Dla różnych narodów uczucie szczęścia może oznaczać coś innego. Dla Norwegów jest nim z pewnością kontakt z naturą. Mieszkańcy tego kraju dorobili się nawet specjalnego określenia. Friluftsliv w dosłownym tłumaczeniu na polski oznacza „życie na świeżym powietrzu (fri – wolny, luft – powietrze, liv – życie). Filozofia życia friluftsliv to jednak nie tylko aktywne spędzanie czasu na łonie natury. Aby być szczęśliwym, liczy się każdy, nawet najmniejszy kontakt z przyrodą. Dania dla początkujących. Jak dostać się na Bornholm Bornholm jest oddalony od polskiego wybrzeża o zaledwie 100 km. Wakacje na tej duńskiej wyspie, zwanej „perłą Bałtyką" i „Majorką północy", cieszą się dużą popularnością. Norweski przepis na życie Kiedy Lorelou Desjardins postanowiła zrobić sobie przerwę w pracy i wybrać się na krótki spacer po zamarzniętym jeziorze niedaleko swojego domu w Oslo, termometry wskazywały minus 13 stopni Celsjusza. Kobiecie towarzyszył mały synek oraz mąż, który właśnie zakończył 4-miesięczny urlop ojcowski. Zgodnie z regulaminem pracy, Lorelou może jedną godzinę w tygodniu przeznaczyć w pracy na specjalną przerwę na świeżym powietrzu. Jak opowiada w rozmowie z CNN nie chodzi tylko o spędzanie czasu na świeżym powietrzu. Chodzi o wykorzystywanie każdej wolnej chwili na łonie natury. Lorelou przeprowadziła się z Francji do Norwegii w 2010 roku. Jak twierdzi, od tego czasu jest znacznie mniej zestresowana. – Kiedy przyjechałam do Norwegii byłam typem pracoholika. W pracy spędzałam kilkanaście godzin dziennie. Pewnego wieczoru, szef Norweg zobaczył mnie za biurkiem i zapytał: Co ty tu jeszcze robisz? Wyjdź na zewnątrz, jest ładna pogoda – opowiadał podczas przemówienia na TED Talks. Wtedy też po raz pierwszy zrozumiała, że praca nie powinna być głównym celem w życiu. To prawdziwe życie, do którego przystosowała nas ewolucja, jest na świeżym powietrzu. – Dobry kontakt z naturą to jedna z cech przesądzających tu o czyjeś atrakcyjności – mówi Hanna Zielińska, dziennikarka od lat mieszkająca w Norwegii. – Portret na szczycie, z fiordem w tle, to stały element prezentacji w mediach społecznościowych, tym bardziej w aplikacjach randkowych. Bo friluftsliv to nie tyle wyczyn i eksploracja, co spacer z kimś bliskim, popołudniowa przejażdżka rowerem, przebieżka z psem, piknik, lekki trekking. Raz w roku, na początku września, następuje kulminacja zdjęć tych wszystkich aktywności, w trakcie tygodnia friluftsliv. Inauguracją jest synchroniczny nocleg pod gołym niebem w różnych częściach kraju, a po nim następuje festiwal atrakcji na świeżym powietrzu, dokumentowany przez tysiące uczestników – opowiada Hanna Zielińska. View oEmbed on the source website „Nie ma złej pogody, jest tylko złe ubranie” Wyrażenie friluftsliv zostało po raz pierwszy użyte przez norweskiego dramaturga Henrika Ibsena w latach 50. XIX wieku. Ibsen zaproponował ten termin, aby opisać wartość, jaką dla dobrego samopoczucia ma obcowanie z przyrodą. Z czasem idea relaksu na łonie natury stała się ważną częścią norweskiej kultury. – Dziś już nawet 9 na 10 Norwegów deklaruje „uprawianie" friluftsliv – mówi Bente Lier, sekretarka generalna „Norsk Friluftsliv", organizacji zrzeszającej 18 norweskich grup outdoorowych. Friluftsliv nie musi oznaczać uprawiania sportów ekstremalnych na świeżym powietrzu. Możliwości spędzania czasu poza domem są nieograniczone. Badania dowodzą, że spacer w lesie może być równie korzystny dla zdrowia jak wbieganie na szczyt góry. – Fizyczne korzyści płynące z friluftsliv są nieocenione. Najczęściej bowiem ten styl życia przyjmuje jakąś formę aktywności fizycznej. Równie ważne są korzyści psychiczne, czyli lepszy nastrój i mniejszy stres – mówi Bente Lier. Hanna Zielińska podkreśla z kolei, że życie na otwartej przestrzeni to także silne wrażenia wewnętrzne. – Mieszkam nad fiordem o ponadkilometrowej głębokości, w domu otoczonym skalnymi katedrami z całoroczną kopułą śniegu. Do naszej miejscowości dojeżdża się wydrążonym w górach najdłuższym drogowym tunelem świata – opowiada dziennikarka. Planujesz podróże koleją po Europie? Do 10 maja bilety Interrail są o połowę tańsze Podróże koleją po Europie wcale nie muszą być drogie. Z okazji 50. urodzin Interrail przygotował wyjątkową promocję. Friluftsliv stało się ważnym elementem norweskiej tożsamości. Miłość do natury znajduje odzwierciedlenie we wszystkich aspektach życia mieszkańców tego nordyckiego kraju. I to dosłownie. W Norwegii coraz większą popularnością cieszą się: przedszkola na świeżym powietrzu, rowerowe randki, „biblioteki” ze sprzętem do wędrowania. Coraz powszechniejsze są również nowatorskie studia na kierunku friluftsliv. Podczas pierwszych miesięcy życia w Norwegii, byłam w szoku, jak wiele osób – bez względu na pogodę – wychodzi z domu. W kraju, w którym jest tak mała gęstość zaludnienia, wiele odludnych miejsc i kapryśna pogoda trzeba nauczyć się żyć w zgodzie z przyrodą. Dlatego frilufstliv ma się tutaj tak dobrze – opowiada Sylwia Smółkowska, autorka bloga „Kierunek Norwegia”, która norweskie szklaki przemierza od niemal 5 lat. Szczęśliwy jak Norweg Pomimo długich, mroźnych zim i wielu dni bez słońca, kraje nordyckie stale zajmują czołowe miejsca w corocznych raportach ONZ dotyczących poziomu szczęścia wśród ich mieszkańców. Norwedzy od wielu lat w indeksie World Happines Index znajdują się przynajmniej w czołowej ósemce. Według niektórych psychologów to właśnie friluftsliv może być receptą na zimową depresję. I nie tylko zimową. – „Pandemia koronawirusa podniosła nasz poziomu lęku, a tym samym częstotliwość występowania depresji. Przez lockdown jesteśmy jeszcze bardziej zamknięci w domach i ciemnych pomieszczeniach. Dodatkowo zima pozbawia nas działania światła słonecznego, które wpływa przecież na nasz nastrój, właściwie o każdej porze dnia. Dlatego tak ważny jest kontakt ze światem zewnętrznym" – twierdzi w rozmowie z CNN dr Paul Desan, dyrektor Kliniki Badań nad Depresją w Yale School of Medicine. – Czym dla mnie po kilku latach w Norwegii jest friluftsliv? To życie w otoczeniu przyrody, spędzanie czasu na świeżym powietrzu, w lasach, w górach, nad fiordami. Po prostu życie w zgodzie z naturą. To gofry z ogniska, noce spędzone w chamku, wielogodzinne wędrówki po lasach, wychodzenie z domu, żeby pobyć bliżej natury, kiedy tylko jest to możliwe – podsumowuje Sylwia Smółkowska. Nie ma Norwegii bez majestatycznej i wszechobecnej przyrody. – Potęga tutejszej natury sprawia, że Norwedzy nie muszą do niej wracać, bo od niej nie można było nigdy odejść. To majestat, który zapewnia codzienną dawkę nie tylko ruchu, ale i przeżyć duchowych – mówi nam Hanna Zielińska. Źródła: CNN Czytaj więcej fascynujących artykułów: Tania Norwegia? Udowadniamy, że to możliwe Chleb kosztuje tu 11 zł, pizza 60-120 zł. A jednak da się pojechać do Norwegii i nie zbankrutować. Oto 5 mitycznych stworzeń, które mieszkają w miejscach, do których podróżujesz - Traveler Jeśli w najbliższym czasie wybierasz się do któregoś z tych krajów, koniecznie sprawdź, jakie stworzenia możesz tam spotkać i co robić, gdy już (i jeśli) do tego spotkania dojdzie. Norweskie wilki wyginęły Czy wilki, które żyją dziś na pograniczu Norwegii i Szwecji mają cokolwiek wspólnego z pierwszą populacją w regionie?
Atmosfera Marsa. Jaki ma skład i dlaczego Mars niemal całkowicie ją utracił?
Mars był niegdyś wodnym światem. Planetą, której skorupę przecinały koryta rzek, pokrywały morza. Widać to wciąż po ukształtowaniu terenu. Jak doszło do tego, że planeta niegdyś podobna Ziemi stała się suchym i zimnym miejscem? Winić za to trzeba wiatr słoneczny, który wywiał atmosferę Marsa – gazową powłokę chroniącą planetę przed gwałtownymi zmianami temperatury i promieniowaniem kosmicznym.
W tym artykule: Skład chemiczny atmosfery Marsa Dlaczego atmosfera Marsa zniknęła? Jakie temperatury panują w atmosferze Marsa? Czy można zmienić atmosferę Marsa tak, by nadawała się dla ludzi? Na czym polega terraformacja? Czy na Marsie pada deszcz lub śnieg? Atmosfera Marsa to zaledwie jeden procent tej ziemskiej. Gazowa otoczka Ziemi składa się w 78 procentach z azotu i w 21 procentach z tlenu. Zawiera też jeden procent argonu, 0,04 procenta dwutlenku węgla i niewielkie ilości innych gazów. Skład chemiczny atmosfery Marsa Za to atmosfera Marsa składa się głownie z dwutlenku węgla, który stanowi aż 95 procent wszystkich zarejestrowanych na Marsie gazów. Reszta to: 3 procent azotu, 1,6 procenta argonu, śladowe ilości tlenu, tlenku węgla, wody, metanu i innych gazów. Ale cztery miliardy lat temu atmosfera Marsa była znacznie gęstsza i zawierała więcej tlenu niż ta ziemska. Co takiego się stało, że Czerwona Planeta utraciła swoją gazową powłokę? Dlaczego atmosfera Marsa zniknęła? Naukowcy badający Marsa od lat przekonywali, że może mieć to związek z niszczycielskim działaniem tzw. wiatru słonecznego – strumienia naładowanych cząstek emitowanych przez Słońce. Ale trzeba było orbitera MAVEN, by to potwierdzić. MAVEN rozpoczął naukową część misji 16 listopada 2014 r. Prowadził regularne obserwacje górnych warstw marsjańskiej atmosfery, jonosfery i jej interakcji z wiatrem słonecznym za pomocą dziewięciu instrumentów naukowych. Co stało się z wodą na Marsie? NASA: może być "uwięziona" w minerałach Gdzie zniknęły oceany pokrywające niegdyś powierzchnię Czerwonej Planety? Rozwiązanie zagadki proponuje nowa teoria dotycząca geologii Marsa. Jeszcze w grudniu tego samego roku naukowcy misji ogłosili, że wykryli dwa nieprzewidziane zjawiska w marsjańskiej atmosferze. Jedno to obecność chmury pyłu na dużej wysokości – od 150 do 300 kilometrów. Drugim było odkrycie jasnej, ultrafioletowej zorzy polarnej na półkuli północnej. Dzięki badaniom zawartości dwóch izotopów argonu – argonu-36 i cięższego argonu-38 – naukowcy potwierdzili, że marsjańska atmosfera została wymieciona w przestrzeń przez wiatr słoneczny. Do utraty gazowej powłoki zaczęło dochodzić już około cztery miliardy lat temu. Wtedy Czerwona Planeta była jeszcze bardzo młoda, bo ukształtowała się około 4,6 miliarda lat temu. Jakie temperatury panują w atmosferze Marsa? To przynajmniej częściowo wyjaśnia zmianę ciepłego niegdyś, całkiem wilgotnego klimatu Marsa na ten obecny. Jednym z zadań atmosfery jest bowiem utrzymywanie na planecie względnie stałej temperatury. Średnia temperatura na chronionej warstwą atmosfery Ziemi wynosi około 15 stopni Celsjusza. W obszarach podbiegunowych jest to średnio minus 10 st. C, w okolicy równika 30 st. C. Prędkość dźwięku na Marsie jest inna niż na Ziemi. Co zaskakujące – różna dla różnych wysokości. „To unikalne doświadczenie słuchowe” Czerwona Planeta nadal kryje przed nami wiele niespodzianek. Jedna z nich została właśnie przypadkowo odkryta. Chodzi o prędkość dźwięku. Badając najniższą warstwę marsjańskiej atmosfe... Natomiast na Marsie średnia temperatura to około minus 60 st. C. Najwyższa odnotowana na Marsie w okresie letnim temperatura wyniosła około 25 stopni Celsjusza w dzień. Ale tak ciepło jest tylko w pobliżu równika. W okolicach biegunów, nawet w środku letniego dnia, temperatura jest znacznie niższa, jednak również przekracza zero stopni. Najsurowsze i najzimniejsze warunki panują na Czerwonej Planecie zimą. Wówczas temperatura w okolicy biegunów może spadać nawet poniżej minus 150 st. C. Problemem są przede wszystkim ogromne dobowe wahania temperatury. Bo chociaż w ciepłe dni słupek termometru może podskoczyć do wspomnianych 25 st. C na plusie, to w nocy spada nawet o 100 stopni i więcej. Tak duże skoki temperatury oraz skrajnie niekorzystne warunki uniemożliwiają, póki co, kolonizację tej planety. Czy można zmienić atmosferę Marsa tak, by nadawała się dla ludzi? A jednak plany ustanowienia bazy na Marsie są całkiem zaawansowane. Elon Musk, szef SpaceX planuje założyć tam pierwszą kolonię w ciągu najbliższej dekady. Własne plany ma też NASA i inne agencje. Tylko jak tego dokonać w tak nieprzychylnych warunkach? NASA wypuszcza oszałamiające wideo i audio prosto z Marsa 23 kamery i kilka mikrofonów dostarczają naukowcom z NASA krytycznych danych o otoczeniu Perseverance. Nam wszystkim frajdy, że możemy zobaczyć i posłuchać obcego świata. NASA z powodzeniem testuje na Marsie technologie, jakie mogą być użyteczne dla przyszłych kolonistów i pomóc im funkcjonować w świecie niemal pozbawionym atmosfery. Wraz z łazikiem Perseverance poleciały na Marsa próbki nowoczesnych materiałów, które – jeśli się sprawdzą – posłużą do stworzenia ultranowoczesnych i superwytrzymałych skafandrów marsjańskich. Perseverance zawiózł na naszą sąsiednią planetę też urządzenie MOXIE. To eksperyment, który miał wykazać, czy z marsjańskiego dwutlenku węgla można wygenerować tlen niezbędny kolonistom. Eksperyment okazał się sukcesem i analogiczne, choć znacznie wydajniejsze urządzenia będą częścią przyszłych misji załogowych. Ale tlen można też wygenerować z wody. Wiemy, że pod powierzchnią Marsa, w skalnych rozpadlinach, a przede wszystkim w czapach polarnych jest zamarznięta woda. Dzięki prostemu procesowi elektrolizy można z niej uzyskać tlen i wodór. To już coś, choć wciąż niewiele. Poza zimnem na Marsie panuje też bardzo niskie i mordercze dla naszego gatunku ciśnienie. Jego średnia wartość na Marsie wynosi 600 Pa, czyli mniej niż jeden procent ciśnienia przy powierzchni Ziemi. Do tego dochodzi wspomniany brak tlenu w powietrzu. Koloniści będą musieli zmierzyć się również z wyjałowioną przez działanie wiatru słonecznego glebą, która nie wyda plonów. Na czym polega terraformacja? Co pewien czas podnosi się kwestię terraformacji, czyli upodobnienia Marsa do Ziemi. Wizjonerzy mają na to różne pomysły. Jednym z najbardziej szalonych był ten Elona Muska, który uznał, że jeśli zbombarduje się Marsa pociskami atomowymi, te wywołają na planecie efekt cieplarniany. Wówczas roztopią się czapy lodowe i, gdy ustanie skażenie promieniotwórcze, planeta będzie nadawała się do życia. Co musielibyśmy zrobić, by Wenus nadawała się do zamieszkania? Zadanie wydaje się niewykonalne, jednak autorzy science fiction i naukowcy już od dawna się nad tym zastanawiają. Ten pomysł nie liczy się przynajmniej z jednym problemem. Chodzi o to, że Mars ma bardzo słabą, istniejącą tylko punktowo magnetosferę, która nie jest w stanie uchronić planety przed niszczycielskim działaniem wiatru słonecznego. Dlatego nawet jeśli jakimś sposobem uda się zagęścić tamtejszą atmosferę, wiatr słoneczny ponownie zrobi swoje. Czy na Marsie pada deszcz lub śnieg? Póki co możemy cieszyć nasze oczy zdjęciami marsjańskiego krajobrazu. Zdjęciami, na których wszystko jest jakby przeciwieństwem Ziemi. Gdy z powierzchni naszej planety obserwujemy zachód Słońca, widzimy feerię ciepłych barw. Zachód słońca na Marsie, ze względu na pył zawieszony w cienkiej atmosferze, jest błękitny. Grunt sprawia wrażenie czerwonego, ponieważ pokrywa go tlenek żelaza. Nieliczne chmury składają się z kryształków lodu i przypominają ziemski szron. A zamiast spadającego z nieba deszczu, występują burze piaskowe. Astro-rolnictwo ma się dobrze. W „marsjańskiej” glebie wyrosła koniczyna Pierwsza koniczyna na Marsie dowiodła, że bakterie azotowe wspomagające wzrost roślin motylkowych, wytrzymują marsjańskie warunki. Czy spełnia się scenariusz znany z filmu „Marsjanin", a ... I choć trudno w to uwierzyć, to na Czerwonej Planecie pada śnieg, choć nieco inny niż ten ziemski. Lądownik Phoenix, który wylądował na 68 stopniu szerokości geograficznej północnej Marsa, wykrył śnieg powstały z zamarzniętego dwutlenku węgla. Niestety, śnieg sublimował – czyli zmienił się bezpośrednio w gaz – przed dotarciem do powierzchni planety.
Pająki wykorzystują pole elektryczne, żeby latać. To nie żart! Naukowcy właśnie odkryli, jak to robią
Babie lato to delikatne niteczki pajęczych sieci szybujące w powietrzu wraz z przyczepionymi do nich maleńkimi stawonogami. Co sprawia, że pająki unoszą się na ogromne odległości? Najnowsze badania potwierdzają, że kluczowym czynnikiem jest pole elektryczne atmosfery ziemskiej.
W tym artykule: Atmosfera Ziemi jest naładowana elektrycznie Czy pająki latają na elektryczności? Z „Hobbita” do badań naukowych Jak latać w polu elektrycznym? Pająki nie mają skrzydeł, a jednak latają. Jak to możliwe? Pytanie nie jest nowe. Zadawał je sobie nawet Karol Darwin podczas słynnej podróży na statku „Beagle”. Już na początku XIX wieku istniały dwie konkurencyjne hipotezy wyjaśniające niezwykłe możliwości paralotniarskie pająków. Jedni uczeni wskazywali, że stworzenia te wykorzystują ciągi powietrzne tworzone przez wiejące wiatry. Inni optowali za siłami elektrostatycznymi atmosfery. Twórca teorii ewolucji obserwował pewnego spokojnego, słonecznego dnia tysiące pająków unoszących się wokół „Beagle”. Zastanawiał się, w jaki sposób wykorzystują one prądy cieplne, jednak nie doszedł do żadnego wniosku. Problem trafił do szuflady aż na dwieście lat. Pająki, które wyglądają jak pelikany, jednak nie wymarły. Żyją w Australii Te fascynujące stawonogi są malutkie, przypominają pelikany i potrafią być bardzo niebezpieczne. Dopiero w ostatnim dziesięcioleciu pierwsze zespoły naukowców zaczęły przeprowadzać eksperymenty, których celem było wyjaśnienie cudownych możliwości aeronautycznych pająków. Jeden z nich został właśnie opisany na łamach czasopisma naukowego „Physical Review E”. Atmosfera Ziemi jest naładowana elektrycznie Postawą teorii o wykorzystywaniu przez pająki pól elektrycznych jest pewien fakt, z którego rzadko zdajemy sobie na co dzień sprawę. Otóż powietrze przewodzi prąd. W pobliżu Ziemi przewodnictwo elektryczne atmosfery jest – na szczęście – bardzo niewielkie. Jednak już ok. 50 km nad Ziemią powietrze staje się dobrym przewodnikiem elektryczności. Atmosfera naładowana jest dodatnio, Ziemia ujemnie. Podobny rozkład ładunków występuje w chmurach (ładunki dodatnie gromadzą się wyżej, ujemne niżej). Pole elektryczne atmosfery podtrzymują burze, w czasie których pojawiają się doskonale wszystkim znane silne wyładowania elektryczne, czyli pioruny. Tym samym wokół Ziemi zachodzą nieustannie liczne zjawiska elektryczne, możliwe do wykorzystania przez zamieszkujące ją stworzenia. Czy pająki latają na elektryczności? W 2018 r. naukowcy z Uniwersytetu w Bristolu jako pierwsi przeprowadzili eksperyment, który miał pokazać, jaki jest związek babiego lata z elektrycznością. Wykorzystali w nim pająki z rodzaju Erigone. Czy każda pajęczyna jest unikatowa? Pajęczyny to zadziwiająco skomplikowane konstrukcje jak na tak delikatne obiekty. Każda z nich jest skomplikowanym cudem inżynierii w skali mikro. Pająki zostały zamknięte w pustym pojemniku, w którym znajdowało się nieruchome i obojętne elektrycznie powietrze. Następnie badacze włączali sztuczne pole elektryczne. Okazało się, że pająki faktycznie zaczynały wówczas szybować – tak samo, jak podnoszą się nasze włosy, gdy potrzemy je, np. zdejmując sweter. – Nie wiemy jeszcze, czy pole elektryczne jest konieczne, by babie lato się unosiło – mówiła wtedy Erica Morley, jedna z badaczek. – Wiemy jednak, że jest wystarczające. Morley podkreślała przy tym, że pająki były znajdowane do 4 km nad powierzchnią Ziemi. I że mogą pokonywać w powietrzu nawet setki kilometrów. Z „Hobbita” do badań naukowych Ale jak pająki latają? Odpowiedzi na to pytanie poszukało dwóch naukowców – Charbel Habchi z Notre Dame University-Louaize w Lebanon oraz Mohammad K. Jawed z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles. Ich praca została właśnie opublikowana w „Physical Review E”. Ledwo odkryty, już zagrożony. Nowy gatunek pająka z Miami może nie zostać z nami na długo Pająki U. Richmond mogą być pożerane przez ptaki lub pasożytowane przez osy, ale największym zagrożeniem dla pajęczaków jest utrata siedlisk. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pajak-choc-wyglada-groznie-jest-niewielki-a-jego-ukaszenia-sa-niegrozne-dla-ludzi-fot-miami-zoo-158f32a.jpeg" width="938" height="528" alt="Pająk choć wygląda groźnie, jest niewielki, a jego ukąszenia są niegroźne dla ludzi (fot. Miami ZOO)" title="Pająk choć wygląda groźnie, jest niewielki, a jego ukąszenia są niegroźne dla ludzi (fot. Miami ZOO)" /> Habchi i Jawed wykorzystali istniejące wyniki badań eksperymentalnych do opracowania komputerowej symulacji lotu pająków. Interesowały ich jak najdrobniejsze szczegóły, pokazujące ruch pojedynczych pajęczych nici w polu elektrycznym. By osiągnąć jak największą dokładność symulacji, wykorzystali algorytm znany grafikom komputerowym animującym włosy albo futro. – Był on używany m.in. w „Hobbicie” i w filmach z serii „Planeta małp” – mówi Habchi. Jak latać w polu elektrycznym? Naukowcy symulowali lot pająka z dwiema, czterema lub ośmioma niciami. Najpierw, gdy stawonóg znajdował się jeszcze na ziemi, nici unosiły się pionowo w górę. W miarę lotu powoli rozkładały się, tworząc coś na kształt odwróconego stożka. Co istotne, symulacja wykazała, że nici, które same są naładowane elektrycznie, nie plączą się w czasie szybowania. Te małe pająki żywią się nawet 30 razy większymi wężami Większość „wężolubnych” pająków zamieszkuje Australię i Stany Zjednoczone. Znajdziemy je jednak na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Zdaniem badaczy, ich symulacja dowodzi, że samo pole elektryczne wystarczy, by niewielkie pająki mogły latać. Osiągają przy tym prędkość ok. 8,5 cm/s (0,3 km/godz.). Do czego mogą przydać się takie badania – poza odkrywaniem tajemnic przyrody? Na przykład do projektowania niewielkich dronów, które mogłyby się przemieszczać na ogromne odległości wyłącznie dzięki połączonej sile wiatru i elektryczności. Źródła: physics.org, Physical Review E, Current Biology.
Nie chcesz tego wiedzieć, ale niestety musisz: codziennie oddychasz mikroplastikiem
Wnioski z nowego badania są przerażające – problem zanieczyczenia plastikiem stał się na tyle poważny, że jego mikrocząsteczki są regularnie obecne w cyklach atmosferycznych, krążac wokół planety jak tlen i woda.
W tym artykule: Mikroplastik jest wszędzie... … i to od dawna Mikroplastik jest wszędzie... Cząsteczki plastiku trafiają do powietrza w postaci aerozolu oceanicznego i pyłu z powierzchni dróg, przemierzając kontynenty i docierając do najodleglejszych miejsc na Ziemi – ostrzega nowe badanie naukowców z Uniwersytetu Stanowego w Utah i Uniwersytetu Cornella, którzy przeprowadzili je na podstawie próbek powietrza i technik modelowania. Z ich pracy wynika, że wiele tych tworzyw sztucznych wydaje się krążyć w naszych ekosystemach już od dłuższego czasu, a badacze podkreślają, jak wiele masowej operacji sprzątania świata nas czeka, jeśli chcemy odwrócić groźną plastikową falę. – mówi geolożka Janice Brahney z Uniwersytetu Stanowego w Utah. "Ten plastik nie jest nowy z tego roku” – dodaje – ”Pochodzi z tego, co wyrzuciliśmy do środowiska w ciągu kilku ostatnich dekad". W okresie od grudnia 2017 r. do stycznia 2019 r. badacze zebrali 313 próbek cząsteczek mikroplastiku unoszących się w powietrzu z 11 różnych miejsc w zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Stwierdzili, że 84 procent plastikowych cząstek pochodziło z pyłu drogowego, 11 procent z aerozolu morskiego, 5 procent z gleby rolniczej, a 0,4 procent przypisalo źródłom populacyjnym. Innymi słowy, jest to głównie plastik, który został zmielony na drogach lub wyłowiony z wysep śmieci na oceanie. Zanieczyszczenia mikroplastikiem nie koncentruje się tylko wokół obszarów miejskich – niesione przez wiatr, dostają się wszędzie. Wyniki pierwszego etapu badań zostały następnie włączone do modelu komputerowego, który miał na celu określenie, jak może wyglądać światowy wzorzec tworzyw sztucznych w atmosferze. Zespół wywnioskował, że cząsteczki spędzają w powietrzu od godziny do prawie tygodnia, czyli wystarczająco długo, by mikroplastik podróżował między kontynentami. … i to od dawna Naukowcy twierdzą, że dociera on nawet do odległej Antarktydy, która sama nie emituje żadnych cząsteczek plastiku do atmosfery. Podobnie jest na całej planecie – mikroplastik jest wszędzie, łącznie z parkami narodowymi i zabytkami przyrody, a jego największe stężenie można zaobserwować nad oceanami. Według oficjalnych wyliczeń od początku 1900 roku na świecie wyprodukowano 10 miliardów ton metrycznych plastiku. Zespół stojący za tym najnowszym badaniem wzywa innych ludzi świata nauki do dalszego zgłębiania tego, jak może wpływać to na całe ekosystemy, dzikie zwierzęta, łańcuch pokarmowy i ostatecznie – na nasze zdrowie. Badania zostały opublikowane w PNAS.
Po raz pierwszy przechwycono DNA z powietrza
Gromadzenie próbek eDNA ze środowisk wodnych jest już powszechną praktyką. Pozwala wykryć gatunki żyjące w danym ekosystemie wodnym, a także ujawnić obecność gatunków inwazyjnych lub rzadkich, nawet jeśli zaobserwowanie samych osobników jest utrudnione. Jednak nikt do tej pory nie próbował pobierać próbek eDNA z powietrza.
Naukowcy z Uniwersytetu Królowej Marii w Londynie jako pierwsi na świecie pozyskali próbkę zwierzęcego DNA ze zwykłej próbki powietrza – donoszą najnowsze badania. Właściwie chodzi o tzw. DNA środowiskowe, czyli Enviromental DNA (eDNA). DNA środowiskowe to DNA organizmu, które można znaleźć w środowisku. Najczęściej pochodzi z materiału komórkowego wydalanego przez organizmy żywe (w tym ludzi) przez skórę, odchody itp. do środowisk wodnych lub lądowych. Gromadzenie próbek eDNA ze środowisk wodnych jest już powszechną praktyką. Pozwala wykryć gatunki żyjące w danym ekosystemie wodnym, a także ujawnić obecność gatunków inwazyjnych lub rzadkich, nawet jeśli zaobserwowanie samych osobników jest utrudnione. Jednak nikt do tej pory nie próbował pobierać próbek eDNA z powietrza. – Chcieliśmy wiedzieć, czy możemy odfiltrować eDNA z powietrza, aby śledzić obecność zwierząt lądowych. Interesowało nas, czy moglibyśmy użyć airDNA jako sposobu oceny, jakie gatunki były obecne w norze lub jaskini, w której nie mogliśmy ich łatwo zobaczyć ani schwytać – wyjaśnia główna autorka badania Elizabeth Clare. fot. Pierwsze badanie airDNA dotyczyło golców piaskowych żyjących w laboratorium (fot. Getty Images) Ludzkie DNA zanieczyszcza próbki Aby zweryfikować rzeczywistą skuteczność takiej metody, Clare wraz z zespołem przeprowadziła eksperyment. Najpierw pobrano próbkę powietrza z wybiegów dla golców piaskowych (Heterocephalus glaber) za pomocą sprzętu przypominającego odkurzacz i wyposażonego w specjalne filtry podobne do filtrów HEPA. Następnie naukowcy wyodrębnili DNA z materiału zgromadzonego na filtrach i zsekwencjonowali je. Aby zidentyfikować gatunek, z którego pochodzi DNA, naukowcy porównali sekwencje z sekwencjami referencyjnymi w bazie danych. Badaczom udało się wykryć ślady DNA golców oraz ludzi. Okrycie ludzkiego DNA w zagrodzie dla zwierząt początkowo zaskoczyło badaczy. Jednak biorąc pod uwagę, że golce pozostają pod stałą opieką ludzi, którzy je karmią i dbają o nie, obecność ludzkiego DNA okazuje się oczywista, choć – jak podkreśla Clare – może być „główną przeszkodą” w tego typu badaniach. – Wykazanie, że DNA stosunkowo dużych zwierząt można wykryć w próbkach powietrza, znacząco zwiększa potencjał analizy eDNA przenoszonego drogą powietrzną. (…) Obecność ludzkiego DNA w prawie każdej próbce może sugerować, że próbki powietrza są szczególnie łatwe do zanieczyszczenia DNA pochodzącym od zespołu badawczego, zwłaszcza gdy celem analizy będą ssaki – zauważa Matthew Barnes, ekolog z Texas Tech University w Lubbock, który nie brał udziału w nowych badaniach. Barnes w rozmowie z Live Science przyznaje, że w ostatnim dziesięcioleciu zbieranie i analiza eDNA w celu badania i zarządzania populacjami roślin i zwierząt nabrały tempa. – Analogią, której często używam, jest detektyw znajdujący na miejscu zbrodni niedopałek papierosa i pobierający z niego DNA, aby potwierdzić obecność przestępcy w tym miejscu. Tak właśnie wykorzystujemy eDNA, z wyjątkiem tego, że zamiast szukać przestępców, szukamy rzadkiego lub nieuchwytnego gatunku – mówi Barnes. Jak nasze DNA trafia do powietrza? Przed nowym badaniem Uniwersytetu Królowej Marii prowadzono już próby pobierania DNA roślin z powietrza. Większość tych eksperymentów dotyczyła jednak roślin, które celowo uwalniały do powietrza smugi swojego DNA w postaci pyłku lub nasion. Takie mechanizmy nie są obecne u zwierząt, więc naukowcy nie mogli mieć pewności, czy airDNA okaże się skuteczne w tym przypadku. Ale chociaż zwierzęta nie „wystrzeliwują” zarodników w powietrze, to mogą uwalniać swoje DNA wraz z kropelkami śliny lub martwymi komórkami skóry. W kolejnych badaniach, aby uniknąć zanieczyszczenia próbek ludzkim DNA, naukowcy być może będą musieli stosować odpowiednią odzież ochronną, aby uniknąć dodawania własnego DNA do badanego środowiska. Mimo początkowych trudności, naukowcy mają nadzieję, że w przyszłości technika airDNA będzie wykorzystywana do monitorowania gatunków zwierząt żyjących w trudno dostępnych miejscach, jak systemy podziemnych tuneli czy głębokich jaskiń. Może to być również dobry sposób na wykrycie rzadkich i zagrożonych gatunków, bez interakcji z nimi, co może mieć wiele zalet dla dzikich zwierząt. To, czy analiza eDNA pozwoli naukowcom oszacować wielkość populacji lub liczbę zwierząt żyjących w danej jaskini lub jamie wciąż jest przedmiotem debaty. Clare sądzi, że na razie metoda jest zbyt niedoskonała, aby pozwalała na wyciąganie takich wniosków. Zespół z Londynu zajmie się teraz analizowaniem tego, na jak duże odległości może podróżować DNA zwierząt w powietrzu i jak wielkość przestrzeni wpływa na to, ile eDNA można wykryć w próbce. Kolejnym ważnym krokiem w badaniu zwierzęcego airDNA będzie próba zebrania eDNA od zwierząt żyjących na zewnątrz, a nie w laboratorium badawczym.
Naukowcy znaleźli najczystsze miejsce na Ziemi
Nie zawiera identyfikowalnych aerozoli ani innych cząsteczek wytwarzanych przez ludzi – tak czyste jest powietrze nad Oceanem Południowym. Właściwych pomiarów dokonał zespół z Colorado State University i orzekł, że właśnie tu powietrze jest najczystsze na Ziemi.
Zespół badaczy zajmujących się klimatem, kierowany przez Sonię Kreidenweis, postanowił odpowiedzieć na pytanie jak daleko w powietrzu przenoszą się cząsteczki aerozoli i zanieczyszczeń wytwarzanych przez ludzki przemysł, transport i energetykę. Najpierw wybrali obszar, który uznali za najmniej narażony na negatywne skutki ludzkiej działalności – rejon Antarktydy. Następnie udali się w rejs badawczy. Wypłynęli na wody Oceanu Południowego, przekraczając równoleżnik 40 stopni szerokości geograficznej południowej, aby zmierzyć skład powietrza w kilku punktach nad oceanem. Wykonali pomiary powietrza znajdującego się w warstwie granicznej, czyli najniższej części atmosfery, która styka się bezpośrednio z powierzchnią oceanu, a jej wysokość sięga nawet do 1,2 km. Z dala od ludzi? W próbkach nie znaleziono aerozoli ani innych cząstek, które byłyby związane z zanieczyszczeniem powstałym na skutek działalności człowieka. – Ogólnie badanie sugeruje, że Ocean Południowy jest jednym z niewielu miejsc na Ziemi, które zostały w minimalnym stopniu dotknięte działaniami antropogenicznymi – skomentował wyniki prac Thomas Hill z Colorado News na blogu uniwersyteckim. Poprzednie miejsce uznane za rejon, w którym panuje najczystsze powietrze na świecie, zostało zidentyfikowane przez naukowców w 2019 roku. Okrzyknięto nim Cape Grim w Tasmanii, w pobliżu północnego krańca Oceanu Południowego. Dobra atmosfera W nowych badaniach w próbkach powietrza naukowcy znaleźli liczne bakterie i mikroskopijne cząstki materii pochodzącej z oceanu. Cząstki te oraz bakterie krążyły w atmosferze i były przenoszone wraz z wiatrem. Zespół postanowił prześledzić drogę, jaką pokonały cząsteczki, żeby dowiedzieć się w jaki sposób i na jak odległy dystans mogą być przenoszone. Badacze zestawili dane dotyczące wiatru dla badanego regionu z analizą innych próbek pobranych z oceanu i atmosfery otaczającej główne miejsce testów. Dzięki temu prześledzono pochodzenie cząstek znalezionych w pierwotnym odczycie. – Byliśmy w stanie wykorzystać bakterie znajdujące się w powietrzu nad Oceanem Południowym jako narzędzie diagnostyczne do wnioskowania o kluczowych właściwościach dolnej części atmosfery – powiedział Hill. – Na przykład, że aerozole kontrolujące właściwości chmur nad Oceanem Południowym są silnie powiązane z procesami biologicznymi w oceanie i że Antarktyda wydaje się być izolowana od rozprzestrzeniania się mikroorganizmów z południowych kontynentów – dodaje. Katarzyna Grzelak
Jakość powietrza wpływa na liczbę ofiar śmiertelnych koronawirusa. Nowe dane
Według nowych badań opublikowanych w tym tygodniu przez naukowców z Harvard T.H. Chan School of Public Health u osób, które żyją w najbardziej zanieczyszczonych regionach, wzrasta ryzyko śmierci spowodowanej koronawirusem. By dojść do takich wniosków badacze przeanalizowali dane dotyczące zanieczyszczenia powietrza we wszystkich hrabstwach Stanów Zjednoczonych, zestawiając je ze statystykami umieralności na Covid-19.
"Stwierdziliśmy, że wzrost poziomu drobnego pyłu zawieszonego w powietrzu o zaledwie 1 gram na metr sześcienny wiązał się z 15-procentowym wzrostem wskaźnika śmiertelności na Covid-19” – mówi główna autorka badania Francesca Dominici, współdyrektor Harvard Data Science Initiative. W badaniu zdefiniowano wysokie poziomy zanieczyszczeń jako drobne cząstki pyłu zawieszonego (PM 2.5) przekraczające 13 mikrogramów na metr sześcienny powietrza – znacznie wyższe niż amerykańska średnia wynosząca 8,4. "Wyniki sugerują, że długoterminowe narażenie na zanieczyszczenie powietrza zwiększa podatność na doświadczenie ciężkiego przebiegu choroby Covid-19" – mówi Dominici. Naukowcy analizowali poziomy drobnego pyłu zawieszonego w każdym hrabstwie w USA w latach 2000-2016. Cząstki stałe to mieszanina substancji stałych i płynnych, które występują w powietrzu, są bardzo małe, wdychalne i niewidoczne gołym okiem. Nazywa się je PM 2,5, ponieważ ich wielkość wynosi zazwyczaj 2,5 mikrometra lub mniej. Ponieważ są one tak małe, mogą dostać się głęboko do płuc i siać spustoszenie w układzie oddechowym i nie tylko. By dość do swoich finalnych wniosków, naukowcy porównali mapy zanieczyszczenia powietrza z aktualną liczbą zgonów spowodowanych koronawirusem Covid-19. Wcześniejsze badania prowadzone przez tych samych naukowców, w których wzięło udział 60 milionów Amerykanów powyżej 65 roku życia, wykazały, że każdy dodatkowy gram wzrostu PM 2.5 na metr sześcienny wiąże się z przyspieszeniem śmierci z dowolnej przyczyny o 0,73 %. Badanie dotyczące zależności między zanieczyszczeniem powietrza i ciężkim przebiegiem koronawirusa miało jednak pewne ograniczenia – w tym fakt, że dane zostały uśrednione na poziomie hrabstwa, a także fakt, iż nie wiadomo, ilu zmarłych miało jakieś choroby współistniejące. Mapy analizowane przez naukowców pokazują również więcej niebezpieczeństwa związanego z wirusem w kolorowych społecznościach. "Te same hrabstwa, które mają większe zanieczyszczenie powietrza, mają też więcej biednych ludzi, biednych ludzi koloru. I to tam jest największe ryzyko" – mówi John Balmes, pulmunolog i profesor nauk o zdrowiu środowiskowym na Uniwersytecie w Berkeley. "Można wykorzystać te mapy do lepszego ukierunkowania ograniczonych zasobów, a w szczególności zasobów dla szpitali, do których ci najbiedniejsi ludzie zazwyczaj muszą się udać" – dodał. Naukowcy twierdzą, że nowe informacje powinny zostać wykorzystane przez urzędników federalnych, stanowych i lokalnych do podejmowania świadomych decyzji dotyczących egzekwowania dystansu społecznego i przygotowania szpitali oraz lokalnych systemów opieki zdrowotnej na potencjalny napływ poważniejszych przypadków, które będą wymagały ekstremalnych środków, takich jak respiratory. "Oznacza to, że w tych najbardziej zanieczyszczonych hrabstwach musimy jeszcze dokładniej przyjrzeć się działaniom na rzecz dystansu społecznego i upewnić się, że są one przygotowane do reagowania na osoby hospitalizowane z Covid-19" – mówi Dominici – "Dla mnie tak właśnie wygląda zdrowy rozsądek." Katarzyna Mazur
Powietrze w Chinach od dawna nie było tak czyste. Paradoks pandemii
Drastyczne, choć – jak wydaje się – skuteczne metody, po które sięgnęły władze Chin w celu opanowania pandemii SARS-CoV-2 przyniosły dodatkowy pozytywny skutek. Nastąpiła dramatyczna poprawa jakości powietrza. Według wyliczeń badacza uczelni Stanforda, potencjalnie uratowano w ten sposób życie dziesiątków tysięcy ludzi.
Według Marshalla Burke’a z wydziału Nauk o Ziemi, czystsze powietrze może zapobiec wcześniejszej śmierci od 50 tys. do 75 tys. osób. Według Światowej Organizacji Zdrowia pyły zawieszone w powietrzu zabijają 7 mln ludzi rocznie. View oEmbed on the source website – Wstrzymanie pracy fabryk najpewniej ratuje życie większej grupie chińskich obywateli niż ta, którą uśmiercił wirus – prof. Burke napisał na naukowym serwisie G-Feed, platformy wymiany informacji dla naukowców badających związki między społeczeństwem a środowiskiem naturalnym. Brudne powietrze zabija Zależność między zanieczyszczeniem powietrza a przedwczesnym umieraniem jest naukowo udowodniona. Z prowadzonego między 1986 a 2015 rokiem (publikacja w sierpniu 2019 r.) badania jakości powietrza w 652 miastach w 24 krajach z 6 kontynentów wynika (i chyba nikogo nie szokuje), że im większa toksyczność powietrza, tym szybciej ludzie umierają. Chiny w latach 2013 – 2017 dokonały na różne sposoby dużych postępów w ograniczaniu zatrucia powietrza. Pekin wypadł nawet z setki najbardziej zanieczyszczonych miast w Azji. Średni poziom toksyczności powietrza spadł w latach 2017-2018 o 10 proc. Niemniej, pomimo tych autentycznych wysiłków, w globalnych rankingach kraj pozostawał w gronie największych trucicieli. Aż na przełomie grudnia i stycznia pojawił się koronawirus. Władze spróbowały go zatrzymać hamując gospodarkę Hubei, prowincji będące epicentrum epidemii. W konsekwencji, chińskie Ministerstwo Ekologii i Środowiska mogło się pochwalić, że przeciętna liczba ”dni z czystym powietrzem” w tym regionie w lutym tego roku była o 21,5 proc. większa niż rok wcześniej. Zdjęcia nie kłamią Na poparcie są zdjęcia satelitarne z NASA i ESA. Obie agencje dysponują obrazami Chin sprzed i po wprowadzeniu ograniczeń w przemyśle i transporcie prywatnym. Widać na nich dramatyczne ograniczenie dwutlenku azotu, gazu cieplarnianego uwalnianego przez pojazdy, elektrownie i zakłady przemysłu ciężkiego. Badania Burke’a skupiły się na cząsteczkach pyłu PM2.5. Posługując się danymi z 4 miast z lat 2016-2019 wyliczył obniżenie koncentracji zanieczyszczenia pomiędzy 15 a 18 mikrogramów na metr sześcienny powietrza (ug/m3). Nie chciał przeszacować swoich obliczeń, więc zaokrąglił w dół do 10 ug/m3 i przyjął założenie, że jedynie osoby żyjące na obszarach miejskich skorzystają z nagłej zmiany jakości powietrza. Porównał to wszystko z istniejącymi danymi z 2008 roku, gdy władze Chin zatrzymały pracę w fabrykach i ruch pojazdów chcąc oczyścić powietrze w kraju przed igrzyskami olimpijskimi. Wówczas zdjęcia NASA także pokazywały wyraźną zmianę jakości. Te dwa miesiące 2020 roku z koronawirusem i wyłączonymi fabrykami oraz ulicami, po których nic nie jeździ, uratowały – uważa naukowiec - życie od 1400 do 4000 dzieci młodszych niż 5 lat oraz 51,7 do 73 tys. dorosłych powyżej 70. roku życia. Ukryty koszt Niestety, nasza rzeczywistość nie jest tak czarno-biała. Choć restrykcje nałożone na przemysł, handel i zwykłych ludzi poprawiły jakość powietrza, to przyczyniły się do pogorszenia stanu gospodarki, a przez to – pośrednio – do śmierci ludzi. Są dowody na to, że podczas kwarantanny pogorszyła się dostępność opieki zdrowotnej dla osób z innymi niż COVID-19 problemami. – Czy pandemia jest dobra dla zdrowia? Nie. Ale pozwala dostrzec słabość naszej ekonomii, jej głęboko ukryty koszt – przekonuje Marshall Burke. Niemal identyczną sytuację można było zaobserwować nad Włochami. View oEmbed on the source website Jan Sochaczewski
Przymusowa kwarantanna dobra dla środowiska? ESA pokazała zdjęcia z Włoch
Najpierw Chiny, teraz Włochy. Zdjęcia satelitarne Europejskiej Agencji Kosmicznej wykonane przed kwarantanną spowodowaną epidemią koronawirusa i po niej pokazują, jak korzystnie epidemia wpłynęła na jakość powietrza we Włoszech.
Na początku marca pisaliśmy, że powietrze w Chinach już dawno nie było tak czyste, jak w czasie przymusowej kwarantanny i przestoju gospodarczego spowodowanego epidemią koronawirusa z Wuhan. Wtedy to NASA przedstawiła zdjęcia pokazujące poziom zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem azotu – NO2, jedną z głównych składowych smogu. Teraz drastyczny spadek zanieczyszczenia powietrza odnotowano także we Włoszech. Animowane zdjęcia satelitarne, oparte na danych z satelity Copernicus Sentinel-5P pokazują poziom zanieczyszczenia powietrza we Włoszech między 1 stycznia a 11 marca 2020 r. Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) zauważa, że przebieg zmian w poziomie zanieczyszczeń był szczególnie widoczny w północnych Włoszech, co „zbiega się z ogólnokrajową blokadą, mającą zapobiec rozprzestrzenianiu się koronawirusa”. – Szczególnie widoczny jest spadek emisji dwutlenku azotu w dolinie Padu w północnych Włoszech. Chociaż dane mogą być nieznacznie zróżnicowane z powodu zachmurzenia i zmieniającej się pogody, jesteśmy przekonani, że zauważalna redukcja emisji tlenku azotu zbiega się z kwarantanną we Włoszech, powodującą mniejszy ruch i zmniejszenie działalności przemysłowej – komentuje Claus Zehner, kierownik misji Copernicus Sentinel-5P. View oEmbed on the source website Sieć wciąż zalewają zdjęcia opustoszałych włoskich ulic i placów. Miejsca, które jeszcze niedawno tętniły życiem i przyciągały tysiące turystów, teraz wydają się wymarłe. Jednak restrykcyjne zasady wprowadzone przez władze Włoch są niezbędne, aby sytuacja mogła ulec poprawie. Podobnie jak wiele innych krajów na całym świecie, Włochy wprowadziły liczne ograniczenia w celu uniknięcia nagłego rozprzestrzeniania się koronawirusa. Z obecnych danych wynika, że Włochy są drugim – po Chinach – najbardziej dotkniętym przez pandemię krajem na świecie. W poniedziałek rano liczba potwierdzonych przypadków we Włoszech wynosi 24 747, a zmarłych – 1 809. 2 335 pacjentów uznano za wyleczonych. WHO poinformowała, że ​​Europa jest teraz „epicentrum” pandemii. W całej Europie odnotowywanych jest bowiem coraz więcej nowych zakażeń, podczas gdy sytuacja w Chinach powoli wraca do normy. Szef WHO poinformował też, że w Europie każdego dnia zgłaszanych jest łącznie więcej nowych zakażeń, niż w Chinach w najgorętszym okresie epidemii.
IKEA wprowadza zasłony antysmogowe. Oczyszczą powietrze w mieszkaniu?
Wynalazek firmy ma poprawiać jakość powietrza zarówno tego z zewnątrz jak i tego wewnątrz domu. Wykorzystuje fotosyntezę do rozbijania smogu.
Firmy z całego świata starają się stworzyć sobie „zielony” wizerunek wprowadzają ekologiczne rozwiązania albo produkty tworzone z zachowaniem dbałości o klimat. Producenci samochodów reklamują hybrydy, branża spożywcza stara się przekonać naturalnymi składnikami, a gigant meblowy (którego większość produktów jest drewniana)... proponuje zasłony, które ochronią nas przed smogiem. Nie od wczoraj wiadomo, że moda na eko to dobra dźwignia marketingu. Dodatkowo odbijająca się szerokim echem w ostatnich miesiącach (i bardzo dobrze!) dyskusja o zmianach klimatycznych i konieczności natychmiastowego działania nie umyka uwadze ekspertów od marketingu. IKEA przekonuje, że nad projektem pracowano od kilku lat w międzynarodowym zespole i nie jest to wykorzystywanie mody, a świadome długoterminowe działanie. Technologicznym sekretem produktu ma być dodanie fotokatalizatora do włókna tworzącego zasłony. Dzięki temu światło ma wywoływać reakcję rozbijania szkodliwych cząsteczek w powietrzu i zatrzymywania ich w tkaninie. View oEmbed on the source website Spot wygląda pięknie... ale zwróciliśmy uwagę na bohaterki drugiego planu. Szkoda, że spot promujący nowoczesne technologie pokazuje kobiety w rolach rodem z czasów rewolucji przemysłowej. Zasłony Gunrid mają trafić do sprzedaży w przyszłym roku. Źródło: Ikea
Powietrze jest wszędzie wokół nas. Nie możemy go zobaczyć, ale wyraźnie odbieramy jego obecność za pomocą innych zmysłów. Czujemy powiew wiatru, zmiany temperatury, zapachy, słyszymy dźwięki. Powietrze – bardzo dosłownie – trzyma nas przy życiu. Kształtuje też pogodę, pozwala latać samolotom, umożliwia działanie odkurzaczy i pompek rowerowych. Sprawdź, jakimi aspektami naszego życia rządzi ta niepozorna mieszanina. Kopernik zaprasza na wystawę Powietrze – więcej niż nic.
Poczuj atmosferę Atmosfera to gazowa otoczka Ziemi, wypełniona powietrzem. Jej najwyższa strefa łączy się z przestrzenią kosmiczną na umownej wysokości 100 km. n. p. m. W niższych warstwach krążą satelity, latają samoloty, znajdują się jony wpływające na wzrost temperatury i blokujące szkodliwe promieniowanie. W sferze przylegającej bezpośredni do Ziemi zachodzą zjawiska związane z pogodą. Przy eksponacie Ciepły front sprawdzisz, jak mieszają się masy powietrza o różnej temperaturze. Może nawet uda ci się wywołać mżawkę! Trąba powietrzna pomoże ci się zapoznać się ze zjawiskiem tornada w bezpiecznych warunkach, a Powietrzne zwierciadło pozwoli rozwikłać zjawisko fatamorgany. Podnieś ciśnienie Ciśnienie atmosferyczne to ciężar słupa powietrza, naciskającego na pewną powierzchnię – np. na ludzkie ciało. Ciśnienie działa na nas z siłą 20 ton. To tak, jakbyśmy ułożyli na sobie 20 000 kilogramowych torebek cukru! Gdyby nie nasze wewnętrzne ciśnienie, które równoważy nacisk, atmosfera by nas zmiażdżyła. Poczuj siłę ciśnienia na własnej dłoni, wkładając Ciasne rękawiczki. Dzięki niemu uniesie cię Huśtawka. Przetestuj też Półkule magdeburskie. Nasze są 3 razy mniejsze od tych, które próbowało rozerwać 30 koni w słynnym eksperymencie z 1654 r., a i tak nie jest łatwo. Rozwiej wątpliwości Wiatr wywołują różnice ciśnienia atmosferycznego. Wieje z obszarów wysokiego ciśnienia w kierunku niskiego. Chcąc wywołać wiatr w domu, wystarczy spowodować popularny przeciąg. Jeśli ciśnienie powietrza po dwóch stronach budynku jest różne, to po otwarciu okien może nastąpić przepływ powietrza przez mieszkanie. Wiatr we włosach poczujesz uruchamiając eksponat Powietrze w lejku. Imponujących podmuchów doświadczysz także w Powietrznej fontannie, a Powietrzna armata pomoże ci się przekonać, jaką siłę na wiatr. Ustaw się pod wiatr Dlaczego wiatr chłodzi? Powietrze wydaje się tym zimniejsze, im szybciej wieje wiatr. Kiedy jest chłodno, tuż przy naszej skórze tworzy się ciepła warstwa powietrza, która działa jak izolacja. Podmuch wiatru ją rozwiewa i sprawia, że odczuwamy temperaturę niższą nawet o 30°C. Tę właściwość niskiego wiatru wykorzystujemy także dmuchając na gorące potrawy. Zwiewamy izolującą warstwę powietrza i zwiększamy szybkość, z jaką paruje woda. Skorzystaj z eksponatu Chłodzący wiatr i sprawdź to samodzielnie. Łopocząca flaga pozwoli ci zobaczyć wiry, które wędrują wzdłuż poruszającej się tkaniny. Przekonaj się po co auta mają spojlery eksperymentując ze Skrzydłem. Wystawa Powietrze – więcej niż nic jest dostępna w Centrum Nauki Kopernik od 15 grudnia 2017 r. Bilety: www.kopernik.org.pl