Ten prawdziwy Kraken żył w czasach dinozaurów. Odkryto gigantyczną ośmiornicę sprzed 100 mln lat, która radziła sobie z gadami
Przez dekady uważano, że oceany ery dinozaurów były domeną wyłącznie potężnych kręgowców – mozozaurów i plezjozaurów. Jednak najnowsze odkrycie naukowców z Uniwersytetu Hokkaido wywraca tę hierarchię do góry nogami. W głębinach kredowych mórz czaił się nieznany bezkręgowy drapieżnik, który rozmachem ramion mógł przyćmić niejednego morskiego gada. Poznajcie prawdziwego Krakena sprzed 100 milionów lat.
Zidentyfikowanie giganta Nanaimoteuthis haggarti było możliwe dzięki analizie 27 skamieniałych szczęk ośmiornic, odnalezionych w Japonii oraz na wyspie Vancouver. Ponieważ ośmiornice są zwierzętami o miękkim ciele, ich tkanki niemal nigdy nie ulegają fosylizacji. Kluczem do rozwiązania zagadki okazały się jednak ich twarde aparaty gębowe (dzioby), które dzięki nowoczesnej technologii cyfrowego wydobywania skamielin oraz sztucznej inteligencji pozwoliły ujawnić sekrety ukryte przez miliony lat głęboko w skałach. Zdecydowanie nie docenialiśmy bezkręgowców. Prawdziwy gigant, który przerósł legendy Wyniki badań opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Science” wskazują na istnienie dwóch nowych gatunków wymarłych ośmiornic płetwiastych: Nanaimoteuthis jeletzkyi oraz kolosa nazwanego Nanaimoteuthis haggarti. Skala tego drugiego gatunku jest porażająca. Na podstawie rozmiarów szczęk naukowcy oszacowali, że dorosłe osobniki mogły osiągać od 7 do nawet 19 metrów długości całkowitej. Dla porównania współczesna rzadka kałamarnica olbrzymia (Architeuthis dux) mierzy maksymalnie około 12 metrów, a słynne mozozaury z okresu kredy współczesne wielkiej ośmiornicy osiągały najwyżej 17 metrów. Dzisiejsze ośmiornice to przy nich maluszki – największa z nich, ośmiornica olbrzymia nie przekracza 5–6 metrów… ale rozpiętości ramion. To czyni N. haggarti prawdopodobnie największym bezkręgowcem, jakiego kiedykolwiek odkryto w historii Ziemi. Jak odtworzyć morskiego potwora z kawałka szczęki? Zespół pod kierownictwem prof. Yasuhiro Iba wykorzystał tomografię szlifowania o wysokiej rozdzielczości. Pozwoliło to na stworzenie precyzyjnych, cyfrowych modeli 3D ukrytych wewnątrz kamieni struktur. Badacze ustalili, że u współczesnych ośmiornic istnieje ścisła korelacja między wielkością szczęki a długością płaszcza. Stosując te proporcje do znalezisk sprzed milionów lat, otrzymali dowód na istnienie behemotów o ogromnej sile. „Kraken” z łatwością miażdżył pancerze ofiar Analiza szczęk dostarczyła dowodów na niezwykle agresywną strategię żerowania. Skamieniałości noszą ślady intensywnego zużycia – odpryski, zadrapania i pęknięcia. Sugeruje to, że te gigantyczne głowonogi używały swoich potężnych dziobów do miażdżenia twardych pancerzy ofiar. Co więcej, naukowcy odkryli coś fascynującego: zużycie szczęk było asymetryczne. Jedna strona była wytarta mocniej niż druga (nawet o 10% długości końcówki). W biologii taka behawioralna lateralizacja (preferowanie jednej strony ciała) jest silnie powiązana z zaawansowanym przetwarzaniem neuronowym. Oznacza to, że te „Krakeny” były nie tylko wielkie, ale również niezwykle inteligentne, co stawiało je na samym szczycie łańcucha pokarmowego. Co ciekawe, lateralizacja u współczesnych ośmiornic objawia się m.in. tym, że konkretne osobniki preferują używanie określonego oka do obserwacji otoczenia lub konkretnego ramienia do badania nowych obiektów. Dinozaury jednak nie władały światem? To odkrycie przesuwa znaną historię ośmiornic o około 5 milionów lat, a ośmiornic płetwiastych (Cirrata) o aż 15 milionów lat wstecz. Skamieniałości N. jeletzkyi datuje się na okres od 100 do 72 milionów lat temu. Przez to zmusza świat nauki do ponownego przemyślenia struktury oceanicznych ekosystemów kredy. Do tej pory sądzono, że szczytowe poziomy sieci pokarmowych przez 400 milionów lat były zarezerwowane dla kręgowców. Teraz wiemy, że bezkręgowce – dzięki utracie zewnętrznego szkieletu i rozwojowi potężnych szczęk oraz inteligencji – rzuciły im skuteczne wyzwanie. Głowonogi u władzy Choć niektórzy eksperci zachowują ostrożność co do maksymalnych szacunków (19 metrów to górna granica błędu statystycznego), nikt nie ma wątpliwości: Nanaimoteuthis był sprawnym i groźnym drapieżnikiem alfa. – Te znaleziska korygują pogląd na ocean kredowy jako świat zdominowany wyłącznie przez duże drapieżniki kręgowe – podsumowuje paleontolog prof. Yasuhiro Iba z japońskiego Uniwersytetu Hokkaido, współautor badania. Historia ośmiornic, dotychczas prawie niewidoczna ze względu na brak kości, w końcu nabiera realnych, gigantycznych kształtów. Źródło: Science, Live Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak narodził się „Frankenstein”: od naukowych eksperymentów po krajobraz, który zainspirował Mary Shelley
Horror z 1818 roku, opisujący powstanie potwora Frankensteina uznawany jest za pierwszą na świecie powieść science fiction. Od tamtej pory motyw monstrum, będącego efektem eksperymentów nad martwym ludzkim ciałem, pojawia się w licznych przeróbkach oraz adaptacjach filmowych i serialowych. Skąd autorka – Mary Shelley – zaczerpnęła inspirację do stworzenia tego ponadczasowego popkulturowego klasyka?
Spis treści: Z towarzyskiej zabawy w światowy bestseller Czy doktor Frankenstein żył naprawdę? Miejsca jak z horroru? Niekoniecznie – co inspirowało autorkę „Frankensteina”? Wulkan Tambora w Indonezji Londyn i Bolonia – świadkowie rozwoju nauki La Spezia, Archangielsk i Orkady – śladami Frankensteina 7 listopada na platformie „Netflix” pojawiła się nowa adaptacja XIX wiecznej powieści „Frankenstein”. Tym razem historia Victora Frankensteina i jego potwora została opowiedziana przez Guillermo del Toro – reżysera znanego z filmów takich jak „Kształt wody” czy „Pinokio”. Choć akcja filmu rozgrywa się głównie w Wielkiej Brytanii, pierwowzór z 1818 roku obejmował swoim zasięgiem wiele zakątków świata. Jakie miejsca były więc inspiracją do powstania historii o człekopodobnym monstrum i skąd wziął się pomysł na stworzenie potwora Frankensteina? Z towarzyskiej zabawy w światowy bestseller Początki powstania „Frankensteina” brzmią zaskakująco niewinnie, jeśli zestawić je z późniejszą, światową sławą tej mrocznej historii. Według przekazów praca nad horrorem rozpoczęła się, gdy angielska pisarka Mary Shelley wraz ze swoim mężem Percym Shelleyem wdali się w pewną towarzyską rozrywkę. Przebywali oni wtedy w szwajcarskich Alpach, u innego znanego romantycznego poety – Lorda Georga Byrona. Zabawa polegała na wymyśleniu i stworzeniu opowieści grozy. Mary zdecydowała się na opisanie historii szalonego naukowca, Victora Frankensteina, który zapragnął stworzyć kreaturę podobną do człowieka z fragmentów ciał wydobytych z grobów. Podtytuł powieści – „czyli współczesny Prometeusz” – nawiązuje do mitologicznej postaci Prometeusza. Według greckich mitów nie tylko wykradł on ogień Zeusowi, by podarować go ludziom, lecz także stworzył człowieka – niczym doktor Frankenstein. Czy doktor Frankenstein żył naprawdę? Niektóre źródła donoszą, że Mary Shelley, pisząc swoją powieść, mogła inspirować się prawdziwą postacią zamieszkującą południowe Niemcy. Wiadomo, że małżeństwo Shelleyów, zanim dotarło do Szwajcarii, podróżowało przez Związek Niemiecki, gdzie mogli natknąć się na zamek Frankenstein. Budowla, której ruiny znajdują się w okolicy miasta Darmstadt, była niegdyś zamieszkiwana przez alchemika Johanna Konrada Dippela. Naukowiec prowadził tam laboratorium, w którym miał eksperymentować na ludzkich i zwierzęcych zwłokach. Dippel podobno twierdził nawet, że odkrył sposób, by dożyć 135 lat — co przywodzi na myśl fikcyjnego, nieśmiertelnego potwora z historii Shelley. Nie ma jednak pewności, czy niemiecki, mroczny alchemik rzeczywiście stał się pierwowzorem literackiego Frankensteina. Wiadomo natomiast, że bezpośrednim natchnieniem dla pisarki był sen, w którym ujrzała naukowca ożywiającego swoje monstrum za pomocą „jakiejś potężnej maszyny”. Miejsca jak z horroru? Niekoniecznie – co inspirowało autorkę „Frankensteina”? Miejsca, które zadziałały na wyobraźnię Mary Shelley, to nie tylko południowoniemiecki zamek. Wśród nich są zarówno te, które prawdopodobnie stanowiły bezpośrednie natchnienie, jak i te, których wpływ był bardziej subtelny. Co ciekawe, lokalizacje te rozsiane są po całym świecie, tworząc fascynującą mapę inspiracji dla brytyjskiej pisarki. Wulkan Tambora w Indonezji Choć akcja książki nie rozgrywa się w Azji, to właśnie tamtejszy wulkan na wyspie Sumbawa miał ogromny wpływ na jej powstanie. W 1815 roku – tuż przed podróżą Shelleyów po Europie – doszło do największej w historii nowożytnej erupcji wulkanu. Wybuch Tambory pochłonął dziesiątki tysięcy ofiar, a do atmosfery przedostały się olbrzymie ilości pyłu i siarki. Substancje te odbijały promienie słoneczne, doprowadzając do globalnego ochłodzenia i tzw. „roku bez lata”. Właśnie w tym mrocznym, chłodnym i burzowym okresie Mary Shelley przebywała nad Jeziorem Genewskim. Uwięziona przez złą pogodę, spędzała czas w domu, czytając gotyckie opowieści i tworząc własną historię – z której narodził się „Frankenstein”. Londyn i Bolonia – świadkowie rozwoju nauki Jednym z kluczowych źródeł inspiracji były wówczas coraz popularniejsze badania nad elektrycznością. W dzienniku z grudnia 1814 roku Mary Shelley zapisała, że uczestniczyła w londyńskim „wykładzie Garnerina – o elektryczności, gazach i fantasmagorii”. To doświadczenie mogło stać się impulsem do opisania procesu ożywienia stworzenia Victora Frankensteina. Podobny wpływ miały eksperymenty włoskiego lekarza Luigiego Galvaniego, który odkrył, że naelektryzowane ostrze może wywołać ruch w oderwanej nodze żaby. Doświadczenie to zasugerowało, że elektryczność może „tchnąć iskrę życia” – ideę, która później stała się jednym z filarów powieści Shelley. La Spezia, Archangielsk i Orkady – śladami Frankensteina Na kartach powieści można odnaleźć liczne odniesienia do rzeczywistych miejsc: La Spezia – nad Morzem Śródziemnym, gdzie doktor Frankenstein ściga swoje monstrum; Archangielsk – północne miasto, w pobliżu którego kończy się historia; Archipelag Orkadów – tam naukowiec planuje stworzyć drugiego potwora. Wszystkie te inspiracje sprawiły, że dzieło autorki stanowi nadal żyjący i aktualny tekst. Nowe interpretacje „Frankensteina” dowodzą, że utwór ma wymiar ponadczasowy, do czego niewątpliwie przyczyniły się liczne inspiracje kreujące ostateczną książkę. Źródła: Smithsonian, Ohio State Univesity, Time Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Potwór, o którym wspominają kroniki historyczne. Zatapiał statki przez 50 lat, dopóki nie pokonały go delfiny
Historyk Prokopiusz opisał stworzenie zwane Porfyriosem, które przez pół wieku siało grozę wśród żeglarzy VI wieku. Ale czym ono było? – Zatopiło wiele statków i dręczyło pasażerów wielu innych. Te słowa mogłyby dziś dotyczyć Białej Gladys – orki, którą w ostatnich latach okrzyknięto przywódczynią grupy waleni taranujących łodzie i odrywających im stery.
Spis treści: Historia opisana przez Prokopiusza Kaszalot czy inny gigant? Trop prowadzi do orki Gdzie kończy się fakt, a zaczyna legenda? Tajemnica, która może nigdy nie zostać rozwiązana W rzeczywistości chodzi o tekst greckiego historyka Prokopiusza. Opowiada on o przerażającym morskim potworze Porfyrios, który nękał mieszkańców Bizancjum przez 50 lat. Ostatecznie miał paść z rąk… stada delfinów. Jego kolosalny rozmiar – długi jak szkolny autobus (około 10–12 m) – sprawił, że wielu sugerowało, iż był to kaszalot. Inni, widząc współczesne orki uszkadzające łodzie u wybrzeży Hiszpanii i Portugalii, patrzą na opowieść o Porfyriosie w nowym świetle. Historia opisana przez Prokopiusza Czy zatem tym morskim postrachem była orka – czy zupełnie inny gatunek? Poprosiliśmy o analizę „historyka potworów morskich” i współczesnego biologa morza. W słynnym dziele Wojny Prokopiusz opisuje ogromnego „kētos”, który „sprawiał kłopoty Konstantynopolowi i okolicom” – z przerwami – przez 50 lat. Starożytne greckie słowo kētos zwykle tłumaczy się jako „potwór morski” lub „wieloryb”. W praktyce termin jest jednak „frustrująco nieprecyzyjny” – mówi Ryan Denson, adiunkt Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i autor przygotowywanej książki A Zoobiography of the Ancient Sea Monster. Denson, który udostępnił National Geographic własny przekład tych fragmentów, wyjaśnia, że kētos może obejmować tuńczyki, duże ryby, „psy morskie” (zapewne rekiny), a nawet stworzenia mityczne. Zgodnie z opowieścią potwór zatapiał wiele statków i porywał pasażerów. Czasem znikał na dłużej, po czym wracał i znowu czynił szkody. Problem był tak poważny, że cesarz Justynian (panował w latach 527–565) zaczął się niepokoić, lecz nie miał jak powstrzymać rozrabiakę. – Nie jest wykluczone, że Justynian wysłałby żołnierzy na łodzi, by spróbowali go harpunować – mówi Denson. – Nie mamy jednak na to dowodów. Po pół wieku straszenia żeglarzy Porfyrios miał w końcu paść ofiarą własnej żądzy zabijania. – Pchany głodem albo miłością zwycięstwa – pisze Prokopiusz – w pogoni za stadem delfinów wdarł się na brzeg. – Wpadł w dość głębokie błoto. – Próbując się wydostać, „wszystko wzburzył” i ugrzązł. Kiedy Porfyrios utknął, był zdany na łaskę mieszkańców. – Ludzie po prostu rzucili się na niego i zarąbali go na śmierć – streszcza Denson. Część mięsa zjedzono od razu. Resztę zasolono i zabrano do domu na później. Kaszalot czy inny gigant? Ten opis zguby zwierzęcia może podpowiadać, z kim mamy do czynienia. Prokopiusz podaje, że potwór miał około 45 stóp długości (ok. 13,7 m). – Niewiele jest w morzach zwierząt o takich rozmiarach – mówi Lee Fuiman, profesor w Instytucie Nauk o Morzu Uniwersytetu Teksasu w Austin. Do tego grona należą płetwale błękitne, finwale, kaszaloty, walenie grenlandzkie i rekiny wielorybie. Z tej listy jedynie kaszaloty są czynnymi drapieżnikami. Reszta filtruje plankton, kryl lub drobne ryby. Kaszaloty mogłyby też dożyć wieku Porfyirosa. Średnio żyją około 60 lat. Dlatego to na nie najczęściej pada podejrzenie. Tu jednak zaczynają się schody. Prokopiusz pisze, że olbrzym polował nawet na delfiny. – To mocno zawęża krąg podejrzanych – mówi Fuiman. Kaszaloty, największe uzębione drapieżniki oceanu, polują głównie na kałamarnice, a nie na delfiny. Trop prowadzi do orki Zwierzę, które poluje na delfiny? – To brzmi jak orka – mówi Fuiman. Orki i kaszaloty potrafią omyłkowo osiadać na płyciznach, gdy wypływają poza swój głęboki tor – tak jak Porfyrios. Niektóre orki celowo „wybiegają” na brzeg, by schwytać foki, po czym fala znów znosi je na wodę. To ryzykowna taktyka. Pomyłka w ocenie chwili może skończyć się utknięciem. Samice orek mogą dożywać 90 lat. To aż nadto, by terroryzować kolejne pokolenia starożytnych żeglarzy. Czy jednak wiek nie jest tu fałszywą wskazówką? – Czy przez pół wieku grasowała jedna bestia, czy też mieszkańcy nazywali Porfyriosem każdego większego wieloryba? – zastanawia się Denson. I czemu, jeśli to była orka, nikt nie wspomina o jej charakterystycznym czarno-białym ubarwieniu? – Tego nie da się przegapić – mówi Fuiman. Imię Porfyrios oznacza „purpurowy”. Denson przypuszcza jednak, że chodziło raczej o „winne” barwy morza lub o królewski majestat (purpura to kolor władzy), a nie o kolor skóry zwierzęcia. Jeszcze jeden argument przeciwko orkom to rozmiar. Największa znana orka miała 32 stopy (ok. 9,8 m) długości. – Dlatego mało prawdopodobne, by winne były też wielkie rekiny drapieżne, jak żarłacze białe czy tygrysie – dodaje Fuiman. – Ich dieta by pasowała, ale rozmiar już nie. Zwykle dochodzą do około 20 stóp (ok. 6,1 m). Gdzie kończy się fakt, a zaczyna legenda? A może patrzymy w złą stronę? Denson ma powody, by uważać niektóre twierdzenia Prokopiusza za „trochę podejrzane”. Historyk nie był naocznym świadkiem wydarzeń z opowieści o Porfyriosie. – Trzeba więc liczyć się z przesadą – mówi. Starożytne teksty historyczne były barwniejsze niż dzisiejsze. – Dziś chcemy, by książki historyczne trzymały się tematu – tłumaczy Denson. – Prokopiusz był autorem bardzo dygresyjnym. Lubił opowieści dla samych opowieści. To dodaje smaku, ale sprzyja koloryzowaniu. – „Statki” to słowo bardzo ogólne – zauważa Denson. – Może oznaczać ogromne trójrzędowce – co pasowałoby do reputacji przerażającego kolosa. Ale równie dobrze mogło chodzić o małe łodzie wiosłowe. – Byłbym tu ostrożny. Czy Porfyrios rzeczywiście atakował jednostki z premedytacją? – Nietrudno wyobrazić sobie kaszalota albo orkę, która przypadkiem uderza w łódź i kogoś strąca – mówi Denson. – Potem taka historia rośnie w opowieściach. Rozmiary bestii mogły zostać wyolbrzymione – jak „rekordowa ryba” w wędkarskich wspomnieniach. Mierzenie też bywało mgliste. – Dziś traktujemy standaryzację jednostek miary jako coś oczywistego – przypomina Denson. – W starożytności różniły się one między regionami i wiekami. – To utrudnia przekład dawnych wymiarów na nasze. Denson pyta również, czy ktoś rzeczywiście widział, jak Porfyrios osiadł w pogoni za delfinami. Może znaleziono go już na lądzie i tak to sobie dopowiedziano? Niewykluczone też, że opowieść Prokopiusza ma wymiar metaforyczny. – Kētos to w starogreckim także biblijny Lewiatan – mówi Denson. – A w tekście pojmanie tego stworzenia sąsiaduje z apokaliptycznymi motywami: trzęsieniami ziemi czy wylewami Nilu. Wszystko to sprawia, że bardzo trudno rozdzielić fakty od przesady. – Skoro nie wiemy, czemu Prokopiusz nam to opowiada, trudno powiedzieć, które elementy są „podkręcone”, a które nie – podsumowuje. Tajemnica, która może nigdy nie zostać rozwiązana Aby jeszcze bardziej zagmatwać sprawę, żaden z dwóch głównych podejrzanych nie jest typowy dla wód wokół Konstantynopola – dzisiejszego Stambułu. Kaszaloty zwykle żyją na głębokich wodach. Tam polują na ulubiony pokarm: głębinowe kałamarnice. – Z punktu widzenia siedliska jest to bardzo mało prawdopodobne w rejonie Konstantynopola – mówi Fuiman. Z kolei orki we wschodniej części Morza Śródziemnego pojawiają się niezwykle rzadko. Zwykle nie wędrują dalej niż do zachodniego basenu – tam, gdzie Gladys i jej towarzyszki dziś niepokoją łodzie. Tak jak być może nigdy nie dowiemy się, dlaczego współczesne orki taranują łodzie, tak i tożsamość Porfyoriosa może na zawsze pozostać tajemnicą. Źródło: National Geographic
Chupacabra to siejący grozę kozi wampir. Tajemniczą bestię podobno widziano w Polsce
Chupacabra podobno od lat sieje postrach w obu Amerykach, a od pewnego czasu ma pojawiać się także w Europie. Tajemniczego stwora widziano w wielu krajach, niektórzy twierdzą nawet, że zabili siejącą spustoszenie w stadach bestię. Czym jest el chupacabra? Przyjrzyjmy się legendom na temat koziego wampira.
Spis treści: Dziwny pies? Nieznany gad? A może stwór nie z tego świata? Skąd wzięła się legenda o chupacabrze? Legenda czy nieznany gatunek? Folklor Ameryki Łacińskiej jest wypełniony tajemniczymi, wzbudzającymi przerażenie stworami. El Silbón, duch niosący na plecach wypełniony kośćmi worek, La Llorona, płacząca zjawa, która snuje się w poszukiwaniu swoich dzieci czy mapinguari, wielkie, przypominające małpę stworzenie z amazońskiej dżungli. Żaden z tych stworów nie działa jednak na wyobraźnię tak mocno, jak el chupacabra – budzący grozę kozi wampir. Dziwny pies? Nieznany gad? A może stwór nie z tego świata? O jakim stworzeniu mowa? Istnieje kilka wersji doniesień na temat wyglądu el chupacabry. Niektórzy twierdzą, że kozi wampir przypomina pozbawionego sierści psa z grzywą na grzbiecie. Są też tacy, którzy rzekomo widzieli potwora przypominającego skrzydlatego kangura. Najpopularniejsza wersja głosi, że el chupacabra to zwierzę podobne do gada. Ma mieć zielonoszarą skórę i rząd ostrych kolców na grzbiecie. Głowa tej bestii podobno przypomina łeb psa. Paszcza chupacabry ma być usiana ostrymi zębami, a wystawać ma z niej rozwidlony gadzi język. Zwierzę podobno porusza się na dwóch łapach, kangurzymi susami. Ma mierzyć od 90 do 120 cm wysokości i być niewiarygodnie szybkie. Oczy chupacabry mają lśnić czerwonym blaskiem. Mówi się, że bestia potrafi hipnotyzować swoje ofiary, a dowodem na to ma być brak jakichkolwiek śladów walki czy nawet prób ucieczki. Chupacabra ma uśmiercać swoją zdobycz od razu, nie dając jej czasu na reakcję. Kryptozoolodzy nie mogą dojść do porozumienia w kwestii przynależności tajemniczego stworzenia. Niektórzy twierdzą, że to po prostu nieznany gatunek, jednak są też tacy, którzy uważają, że chupacabra jest istotą z innej planety. Mają to potwierdzać rzekomo pojawiające się na niebie znaki, zwiastujące nadejście potwora. Skąd wzięła się legenda o chupacabrze? Najstarsze doniesienia o kozim wampirze prawdopodobnie są datowane na 1987 rok. Niektórzy mieszkańcy Portoryko twierdzili, że jakieś dziwne zwierzę atakuje ich stada i wysysa krew ze zwierząt. Ofiarą owego potwora miały paść kury, króliki, kozy, a nawet konie. Wieści o tajemniczym stworze nabrały rozpędu w 1995 roku, gdy 25-letni mieszkaniec Portoryko doniósł o dziwnym zwierzęciu, które porusza się kangurzymi susami. Wówczas zaczęto przywoływać opowieści o grasującej nocą istocie zabijającej zwierzęta gospodarskie, której ciało jest pokryte łuską. Sława chupacabry wykroczyła poza Portoryko O stworzeniu nazwanym el chupacabra zrobiło się na tyle głośno, że niebawem zaczęły napływać relacje z innych krajów, potwierdzające istnienie bestii. W 1997 roku kozi wampir miał pojawić się w Brazylii. Wiele osób potwierdziło, że widziało zwierzę przypominające psa, chroniące się w koronach drzew. Niebawem o chupacabrze zaczęto mówić w Chile, a także w Stanach Zjednoczonych. Przerażający stwór miał być widziany w stanie Maine. To jednak jeszcze nie wszystko. Chupacabra zdołała nawet pokonać ocean. Chupacabra z Ukrainy W drugiej dekadzie XXI wieku w Ukrainie doszło do wielu przypadków zagryzienia lub okaleczenia bydła. Podobno w kilku miejscowościach truchła zwierząt były całkowicie pozbawione krwi. Jeden z gospodarzy miał nawet dopaść i zabić bestię, która dziesiątkowała jego stada. Podobno zwierzę przypominało łysego psa na długich łapach. Szczątki drapieżnika zostały przekazane służbom weterynaryjnym, jednak rzekomo eksperci nie potrafili stwierdzić, z jakim gatunkiem mają do czynienia. Chupacabra miała pojawiać się u naszych wschodnich sąsiadów jeszcze kilkukrotnie. Ostatnie doniesienia pochodzą z 2024 roku. Tajemnicze zwierzę wpadło w zastawioną na nie pułapkę. Tym razem udało się ustalić, co to za gatunek. Specjaliści orzekli, że siejącą postrach bestią jest chory szakal złocisty. Najprawdopodobniej wszystkie doniesienia o tajemniczej chupacabrze dotyczyły właśnie szakali. Należy bowiem podkreślić, że relacje naocznych świadków zaczęły pojawiać się niedługo po tym, jak pojawiły się pierwsze udokumentowane przypadki obecności tego gatunku na Ukrainie. Chupacabra z Polski El chupacabra ma grasować także w Polsce. W nocy z 28 na 29 czerwca 2009 roku, w Kornelinie, nieznany stwór miał zabić siedem kóz. Bestia podobno wyssała całą krew ze zwierząt. Jednemu miała odgryźć głowę. Na miejscu nie znaleziono śladów łap ani sierści, a teren, na którym przebywały kozy, miał być odgrodzony wysokim płotem i drutem pod napięciem. Kolejny raz tajemniczego stwora podobno zaobserwowano rok później, w powiecie sochaczewskim. Legenda czy nieznany gatunek? Czy chupacabra istnieje? Nie ma na to żadnych dowodów. Schwytane lub zabite zwierzęta, identyfikowane z kozim wampirem, okazywały się psowatymi, chorującymi na świerzb lub inną chorobę dermatologiczną, przez którą wyglądały jak demoniczne istoty. Inna sprawa, gdyby takie zwierzę rzeczywiście istniało, nie było by aż tak tajemnicze. Zdaniem naukowców, gatunek przetrwa wyłącznie pod warunkiem, że reprezentuje go minimum 1000 osobników (choć należy podkreślić, że niektórzy eksperci uważają za bezpieczną liczbę 10000). Legendy o chupacabrze pojawiają się od dawna, więc należałoby przyjąć, że gatunek jest odpowiednio liczny, a jego przedstawiciele rozmnażają się. W tym miejscu warto zatem postawić pytanie: jak to możliwe, że do tej pory nie natrafiono na żadne ślady tych zwierząt (choćby w postaci szczątków padłych osobników), skoro chupacabry rzekomo żyją w pobliżu ludzkich siedzib? Póki nie pojawią się twarde dowody na istnienie tego zwierzęcia, należy przyjąć, że chupacabra to kryptyda – gatunek hipotetyczny. A że co rusz pojawiają się nowe doniesienia na temat tych tajemniczych bestii? Cóż, wielka stopa nie wzbudza już takich emocji, jak kiedyś, a jednorożec nie jest w stanie przestraszyć nawet dziecka. Teraz w modzie jest el chupacabra i to temu stworzeniu przypisuje się wszystkie nietypowe zdarzenia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Poszukiwania Yeti trwają już od dawna. Czy ten potwór to tylko wytwór wyobraźni, czy naprawdę istnieje?
Czy yeti, potwór z Loch Ness i Wielka Stopa rzeczywiście istnieją? Czy te potwory są jedynie wytworami ludzkiej wyobraźni?
W tym artykule: Poszukiwania legendarnych stworzeń Yeti, czyli człowiek śniegu Potwór z Loch Ness, czyli Nessie Spotkanie z Nessie? Nie ma wiarygodnych fotografii, szczątków ani zwłok, nikt nigdy nie schwytał żadnego stworzenia takiego gatunku. Mówi się o nich kryptydy – hipotetyczne zwierzęta, których istnienie nie zostało potwierdzone przez zoologów. Choć lista takich stworzeń jest długa, największe emocje budzą potencjalne hominidy. Czyli kryptydy, które wyglądem przypominają człowieka. Poszukiwania legendarnych stworzeń Zdaniem niektórych naukowców legendy lub przekazywane z pokolenia na pokolenie opowieści o potworach mogą odnosić się do prawdziwego zwierzęcia, które żyło przed wiekami. Zwykle jednak figle płata ludzka wyobraźnia – wiele „potworów” to prawdopodobnie znane zwierzęta, ale widziane niewyraźnie (np. niedźwiedzie). Liczne świadectwa, które przypisują potworom różnego rodzaju szkodliwe działania, to – jak przekonują badacze ludzkiej psychiki – ataki zbiorowej histerii. Czy to oznacza, że opowieści o kryptydach należy włożyć między bajki? Współcześni badacze dysponują najnowocześniejszymi metodami tropienia sekretów przyrody. Pasjonaci zoologicznych zagadek szansę uzyskania niezbitego dowodu na istnienie mitycznych stworzeń widzą chociażby w fotografii. A dokładnie w fotopułapkach, które z powodzeniem są wykorzystywane w odkrywaniu tajemnic dzikich zwierząt. Aparaty takie posiadają czujniki ruchu – włączają się, kiedy w pobliżu przechodzi jakieś zwierzę. Taki monitoring doskonale się sprawdza w niezwykłym projekcie The Tropical Ecology Assessment and Monitoring (TEAM) Network, który polega na dokumentowaniu życia ssaków na Ziemi, między innymi za pomocą fotopułapek. Czy istnieje szansa, że w takie naszpikowane elektroniką sidła złapałyby się yeti, Nessie czy Wielka Stopa? A czemu nie? Przecież na odkrycie wciąż czeka około 90 proc. gatunków zamieszkujących ziemskie morza i lądy. Potwór z Loch Ness. Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia W weekend odbyły się w Szkocji największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia. Wykryto podejrzane dźwięki i dokonano kilku obiecujących obserwacji. Ale Potwór z Loch Ness nadal jest nieuch... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/glosne-dzwieki-i-kilka-potencjalnych-obserwacji-najwieksze-poszukiwania-potwora-z-loch-ness-3b86262.jpg" width="938" height="626" alt="Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania Potwora z Loch Ness" title="Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania Potwora z Loch Ness" /> Yeti, czyli człowiek śniegu To chyba najbardziej znane legendarne stworzenie. Yeti, inaczej człowiek śniegu (lub jak mówią Tybetańczycy – kanguli), żyje ponoć w odludnych i niedostępnych rejonach Himalajów. Wiara w jego istnienie jest wśród tubylców powszechna. Bywa, że yeti zapuszcza się również w rejony Syberii.Chińczycy wyznaczyli nawet nagrodę za jego schwytanie. Do tej pory jednak jedynymi dowodami na istnienie yeti są niczym niepotwierdzone relacje świadków i znajdywane co jakiś czas ślady stóp, niepasujące do żadnego innego gatunku. Świat dowiedział się o yeti od angielskiego badacza przyrody Briana Houghtona Hodgsona. W latach 30. XIX w. opisał, jak to jego tragarze uciekali przed ogromną kudłatą istotą, podobną do małpy. On sam tego stwora nie widział. Różne relacje o człowieku śniegu pojawiają się do dziś. Jedna z najsłynniejszych to opowieść himalaisty Reinholda Messnera, który był przekonany, że natknął się na yeti w 1986 r. w Tybecie. Miał zobaczyć dziwną istotę dwukrotnie. Co więcej, poczuł nawet jej zapach. Yeti miał śmierdzieć czosnkiem, zjełczałym tłuszczem i odchodami. Himalaista poświęcił wiele lat, aby odkryć sekret tego stworzenia. Ostatecznie uznał, że człowiek śniegu jest niedźwiedziem żyjącym w tym rejonie. Sam zresztą przyczynił się do upowszechnienia legendy. Otóż pewnego razu jeden z tubylców, widząc brodatego, zarośniętego Messnera, uznał, że widzi yeti. Naukowcy mają kilka teorii na temat legend o yeti. Kudłate stworzenia widywane przez ludzi mogą być po prostu niedźwiedziami tybetańskimi. Opis yeti (ale też innych podobnych stworzeń) pasuje także do wyglądu gigantopiteka. To człekokształtna małpa, która żyła milion do trzystu tysięcy lat temu i osiągała do 3 metrów wzrostu i ponad pół tony wagi. Niektórzy kryptozoolodzy snują domysły, że stworzenia te jakimś cudem mogły przetrwać do naszych czasów albo że rdzenni mieszkańcy natrafiali na szczątki wymarłej wielkiej małpy. Skąd biorą się dziwne tropy na śniegu? I to da się łatwo wytłumaczyć. Ostre słońce może na przykład wytapiać ślady niedźwiedzi i „powiększać” je do nietypowych rozmiarów. Potwór z Loch Ness, czyli Nessie Potwór z Loch Ness, pieszczotliwie nazywany Nessie, rozsławił północno-szkockie jezioro Nis na cały świat. Naukowcy są przekonani, że dziwny stwór nie istnieje, a wszelkie relacje świadków to albo mistyfikacje, albo obserwacje zupełnie innych zwierząt czy zjawisk. Jednak każdego roku nad jezioro ściągają tłumy turystów, żądne dreszczyku emocji, licząc na uwiecznienie na fotografii legendarnego potwora. Pierwszy pisany przekaz o potworze z jeziora to fragment żywota Świętego Kolumby, irlandzkiego misjonarza, który w drugiej połowie VI wieku trafił nad jezioro Loch Ness. Wersje spotkań świętego z potworem są dwie. Pierwsza mówi, że Kolumba napotkał grupę Piktów, którzy grzebali pobratymca rzekomo zabitego przez potwora. Druga, że misjonarz na własne oczy widział Nessie podczas przeprawy statkiem przez jezioro. Potwór błyskawicznie zbliżał się do statku. Jeden z dzielnych towarzyszy Kolumby rzucił się do wody, aby odwrócić uwagę bestii. Nessie połknęła haczyk i ruszyła z rykiem na śmiałka. Wtedy to św. Kolumba znakiem krzyża odpędził potwora, ratując człowieka przed jego atakiem. Potem relacje o dziwnym stworzeniu pojawiały się regularnie. Pisał o nim nawet Daniel Defoe. Jego relacja dotyczyła grupy biblijnych lewiatanów, które na początku XVIII wieku miały straszyć żołnierzy budujących drogę w okolicy jeziora Loch Ness. Historia Nessie prawdziwy renesans przeżyła jednak po I wojnie światowej. Przełomem był rok 1933, z którego to pochodzi kilkadziesiąt relacji świadków, w tym pierwsze zdjęcie i film z Nessie. Najpierw w lokalnej gazecie pojawił się opis stworzenia, które mieli widzieć właściciele miejscowego hotelu. Dziwne zwierzę rzekomo przypominało wieloryba i, podobnie jak ten ssak, wyrzucało w górę fontanny wody. Zaraz potem po raz pierwszy padło określenie „potwór z Loch Ness”. Jedna z miejscowych kobiet twierdziła, że widziała wielkie, odrażające, ciemnoszare zwierzę, które pełzło przez drogę. Spotkanie z Nessie? Wkrótce pojawiły się pierwsze „udokumentowane” spotkania. Np. zdjęcie Hugh Graya, który zobaczył potwora na odległej o półtora kilometra skale. Eksperci wątpili, że to Nessie – raczej zbutwiała kłoda. W grudniu 1933 roku trójka zapaleńców postanowiła sfilmować potwora. Po trzygodzinnym polowaniu zobaczyli jakieś sto metrów od siebie coś, co uznali za płynące niezidentyfikowane zwierzę. Potwór z Loch Ness stał się niemal natychmiast miejscową atrakcją, ściągając do sennej do tej pory okolicy rzesze turystów i amatorów zagadek. Posypały się kolejne świadectwa, zdjęcia, filmy. Żadne jednak nie było na tyle przekonujące, aby uznać je za dowód istnienia potwora. Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wyginely-dinozaury-uczeni-do-dzis-spieraja-sie-o-to-jaka-katastrofa-wywolala-wymieranie-66-mln-lat-temu-ryc-getty-images-19f9966.jpg" width="938" height="581" alt="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" title="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" /> Od 1934 roku wielu naukowców i badaczy próbowało odkryć sekret dziwnego stworzenia zamieszkującego głębiny jeziora. Bezskutecznie. Kiedy w 1993 roku jeziorem zajęła się ekipa Discovery, odkryła coś, co nazwano podwodną burzą albo podwodną falą. Czyli wzburzenie wody pod lustrem jeziora, które się pojawiało, kiedy mieszały się zimne i ciepłe partie wody. Najciekawsze były zdjęcia wykonane na powierzchni wody, w czasie kiedy w głębinach szalała owa burza. Obraz pokazywał kilka obiektów, za którymi ciągnął się wyraźny kilwater, czyli ślad na wodzie, jaki zostawiają za sobą statki czy łódki. Przed kilkunastoma laty z nowoczesnym sprzętem nad Loch Ness zajechała ekipa BBC. Mimo użycia nawigacji satelitarnej i sonarów w głębokim – blisko 227 metrów – jeziorze nie stwierdzono najmniejszych śladów, które byłyby dowodem na istnienie potwora. Skąd więc legenda Nessie? I to wyjaśnia wiele teorii. Jeśli przyjrzeć się wymarłym gatunkom – wszelkie opisy pasują do plezjozaurów, wymarłych wodnych gadów, które żyły niemal we wszystkich rejonach ziemi. Wiele zdjęć przedstawiających Nessie okazało się potem mistyfikacjami i oszustwami, a podekscytowani poszukiwacze przygód za potwora brali każdy cień pojawiający się na tafli jeziora.
Na tej XVI-wiecznej mapie roi się od morskich potworów. Ich przedstawienia nie są czystą fantazją
W czasach, gdy śmiertelność podczas dalekich podróży morskich wynosiła 50 procent, tak różne źródła wiedzy jak Biblia, legendy i nauka dały początek niezwykłej wizji morza i jego niebezpiecznych mieszkańców – morskich potworów.
W tym artykule: Jak powstała niezwykła mapa? Prawdziwe zmartwienia i zgryzoty marynarzy Wąż morski – ile w tym prawdy? Złośliwe potwory to tak naprawdę… wieloryby Wyspowy wieloryb U wybrzeży Norwegii gigantyczny wąż ze smoczą głową owija się wokół bezbronnego statku. W pobliżu Wysp Owczych potwór przywodzący na myśl mamuta zagryza fokę w swoim spiczastym dziobie. A u wybrzeży Szkocji gigantyczny homar łapie szponami konającego człowieka. Są to obrazy widoczne na „Carta Marina”, mapie z końca lat 30. XV wieku, która służyła jako źródło wiedzy dla kartografów, autorów i naukowców badających europejskie morza. Przez kolejne pięć dekad była jednym z głównych źródeł wiedzy o tych terenach. Musiało minąć kolejne stulecie, zanim eksperci uznali, że niektóre obrazy morskich potworów nie są realistyczne. I dopiero na początku XVII wieku na niektórych kolejnych mapach usunięto część potworów. – Wiele przedstawień wydaje się dość fantastycznych. Łatwo byłoby sobie wyobrazić, że kartograf po prostu je wymyślił – mówi Chet Van Duzer, historyk kartografii i autor książki „Sea Monsters on Medieval and Renaissance Maps” („Potwory morskie i renesansowe mapy”). Mapę „Carta Marina” stworzył Olaus Magnus, szwedzki arcybiskup. Faktycznie, wymyślił on wygląd niektórych z potworów morskich. Większość z nich jest wielorybami. Van Duzer twierdzi jednak, że wiele z potworów Magnusa zostało skopiowanych z ilustrowanych encyklopedii. Niektóre opierały się na opisach pochodzących z „Historii Naturalnej” Pliniusza Starszego z I wieku. Jak powstała niezwykła mapa? Mapa Magnusa była ogromna. Oryginał miał ponad 2,1 m kw. i przedstawiał zniekształcony, ale szczegółowy obraz Europy Północnej. Obejmuje on dzisiejszą Danię, Estonię, Finlandię, Islandię, Łotwę, Litwę, Norwegię, Szwecję i najbardziej wysunięte na północ części Wysp Brytyjskich. Urodzony w Szwecji w 1490 roku Magnus pochodził z uprzywilejowanego środowiska i uczęszczał na uniwersytet w Niemczech. Reformacja zmusiła Magnusa do przeniesienia się do Włoch, gdzie narodziła się „Carta Marina”. Mianowany arcybiskupem na wygnaniu, Magnus pracował nad swoją mapą przez 12 lat, aż została wydrukowana w 1539 roku. Na taki a nie inny kształt mapy wpłynęła religijna kariera Magnusa. Niektóre z potworów pochodzą ze Starego Testamentu. Jak lewiatan, który pojawia się w Psalmach, Księdze Hioba i Księdze Izajasza. W książce „The Underworld: Journeys to the Depths of the Oceans”, Susan Casey pisze, że Magnus przefiltrował mapę przez pryzmat nauk Kościoła. Prawdziwe zmartwienia i zgryzoty marynarzy Na „Carta Marina” potwory morskie nie są jedynie dekoracjami czy ozdobami mapy, jak to miało miejsce na innych mapach renesansowych. Van Duzer twierdzi, że w niektórych przypadkach ostrzegały one przed przerażającymi potworami na niebezpiecznych wodach. Wszystkie razem odzwierciedlały niepokój związany z niebezpieczeństwami podróży morskich. Obawy marynarzy nie były bezpodstawne. W książce „How a Surgeon, a Mariner, and a Gentleman Solved the Greatest Medical Mystery of the Age of Sail”, Stephen R. Brown pisze, że śmiertelność podczas długodystansowych rejsów w 1500 roku wynosiła 50% i to tylko z powodu szkorbutu. Wypadki, utonięcia i choroby zakaźne oznaczały, że wiele osób, które wypłynęły w morze, nigdy z niego nie wracało. Ocean był niebezpiecznym miejscem, a mapa Magnusa odzwierciedlała zarówno strach przed nieznanym, jak i chęć jego oswojenia. Wąż morski – ile w tym prawdy? W pobliżu wybrzeża Norwegii Magnus przedstawia jaskrawoczerwonego węża morskiego atakującego statek. Wizerunek węża morskiego był częściowo oparty na legendzie, w tym biblijnych odniesieniach do wężopodobnego stworzenia morskiego. Opierał się również na opisach, które Magnus zebrał od żeglarzy, którzy opisali masywnego potwora w pobliżu norweskiego wybrzeża. Twierdzili oni, że widzieli 200-metrowego węża (mniej więcej wielkości pięciu autobusów miejskich), który miał 6 m grubości (mniej więcej wysokość tunelu metra). Dziewiętnastowieczni naukowcy próbowali zidentyfikować, czym mogło być to stworzenie. Możliwe, że stworzenia te były gigantycznymi kałamarnicami lub płetwonogimi, takimi jak foki lub lwy morskie. Inni twierdzą, że były rekinami, wielorybami lub rybami wiosłowymi. Aż do 1700 roku kolejni kartografowie powielali ten przerażających wizerunek. Złośliwe potwory to tak naprawdę… wieloryby Potwory morskie ukazane na „Carta Marina” były złośliwe i zdeterminowane, by skrzywdzić każdego napotkanego człowieka. Van Duzer twierdzi, że większość innych stworzeń morskich namalowanych na tej mapie opiera się na opisach wielorybów. Wieloryby były dobrze znane ludziom, ale widzieli je tylko na powierzchni oceanu. Magnus napisał, że wieloryby mogły rozbijać statki ogonami lub zatapiać je skacząc na pokład. Magnus zawarł na „Carta Marina” informacje o tym, jak chronić się przed tymi bestiami – mówi Van Duzer. Jednym z niewielu sposobów na odstraszenie morskiego potwora było dmuchanie w trąbkę. Wyspowy wieloryb Wieloryb wyspowy pochodzi z tysiącletniej legendy, której początki sięgają Listu Aleksandra Wielkiego do Arystotelesa z około 300 roku n.e.. Starożytna historia opowiadała o dwóch żeglarzach, którzy odpoczywali na czymś, co uważali za wyspę. Zeszli na ląd, rozbili obóz, a następnie rozpalili ogień. Wtedy zaczęły się ich kłopoty. – Okazało się, że to nie była wyspa, ale grzbiet wieloryba. Wieloryb wyczuł ogień, zanurzył się w głębinach oceanu i zabrał ze sobą ludzi – mówi Van Duzer. Na „Carta Marina” wieloryb na wyspie przypomina skrzyżowanie stegozaura i nosorożca, ale prawdopodobnie był po prostu wielorybem. Van Duzer twierdzi, że ludzie w tamtych czasach byli bardziej skłonni wierzyć w to, co czytali, jeśli potrafili czytać. – Istniał duży szacunek dla słowa drukowanego i obrazów, które im towarzyszyły – wyjaśnia. Stąd wiara w różnego rodzaju przerażające monstra. Potwory morskie stopniowo znikały z map, ponieważ z czasem kartografowie byli w stanie umieścić na swoich dziełach bardziej realistyczne obrazy życia morskiego. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Słowiańska kikimora. Kim była potworzyca, którą straszono dzieci?
Mitologia Słowian obfitowała w wiele potworów i straszydeł. Jedną z nich była kikimora. Pod postacią szkaradnej baby nękała domowników. Zsyłała koszmary, wyła po nocach i wyrywała ludziom włosy.
W tym artykule: Czym była kikimora? Co robiła kikimora? Jak kikimora uprzykrzała życie domownikom? Dzieci kikimory i magiczne formy ochrony Kikimora w kulturze W sadze o Wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego nie brakuje słowiańskich symboli. Wśród nich pojawia się również potwór kikimora, niebezpieczne monstrum przypominające trochę pająka z ogromną paszczą. W słowiańskich podaniach ludowych kikimora wyglądała jednak trochę inaczej. Czym była kikimora? Kikimora była demonem domowym, czasami zwanym też szyszymorą. Związana jest z ludowymi wierzeniami Słowian, choć największą popularność zdobyła w kulturze rosyjskiej. Potworzyca utrudniała życie domownikom na wszystkie sposoby. Jej głównym celem było wypędzenie rodziny jak najdalej z chaty. W jakich okolicznościach kikimora nawiedzała domy swoich ofiar? Kiedy domy były przeklęte i powstały na nieodpowiednim miejscu (np. nad miejscem spoczynku kogoś). Kiedy na mieszkańców domu zostało rzucone przez kogoś przekleństwo. Kiedy wśród domowników panowała nieprawość i przyciągała zło. Wyglądem straszydło przypominało niewielką babuszkę, tyle że brzydką i szkaradną. Kikimora miała starą, obwisłą skórę, nieprzyjemny, dziki wyraz twarzy i ubrana była w stare, brudne, postrzępione szaty. Co robiła kikimora? Jak wierzono, kikimory sadowiły się najczęściej w najciaśniejszych kątach domu. Szczególnie w takich pomieszczeniach, które uznawano za opuszczone czy zapomniane. Był to zazwyczaj zakątek na ciemnym i zakurzonym strychu, wilgotna, zamknięta piwnic, czy też mała, niedostępna komórka. Najbardziej rozpoznawalną cechą potwornej kikimory jest jej zamiłowanie do przędzenia. Zazwyczaj przędła ze lnu lub wełny i starała się dziergać jakieś koronki. Zazwyczaj kończyło się to marnowaniem przędzy. Znakiem, że mieszkańcy dowiadywali się o obecności niepokojącej kikimory, były słyszane nocą odgłosy pracującego wrzeciona. Kikimora dręczyła całe domostwo aż do wypędzenia wszystkich lokatorów. Zazwyczaj pojawiała się po zmroku, kiedy wszyscy w domu szli spać. Potworzyca miała przeróżne metody dokuczania, doprowadzając wszystkich do szaleństwa. W Chichén Itzá odkryto wyjątkową rzeźbę wojownika. Ma hełm w kształcie węża Na terenie jednego z 7 nowych cudów świata dokonano interesującego odkrycia. Archeolodzy pracujący w Chichén Itzá na meksykańskim Jukatanie trafili na rzeźbę przedstawiającą głowę wojo... Jak kikimora uprzykrzała życie domownikom? Zsyłała na śpiących ludzi koszmary lub powodowała bezsenność. Wyrywała w nocy włosy z głów mieszkańców. Niemiłosiernie hałasowała w domu (np. przewracała garnki, rozrzucała po domu jedzenie). Marnowała przędzę, którą rano znajdywano splątaną i poszarpaną. Słychać było jej wycie, nieprzyzwoity płacz i straszliwe krzyki. W gospodarstwie domowym zazwyczaj znajdowały się też zwierzęta. Kikimora wyrywała owcom wełnę, doprowadzała zwierzęta do krzyków, budząc ich właścicieli. Najgorzej miały kury. Kikimory wyjątkowo okrutnie obchodziły się z kurnikiem. Skubały ptactwo z piór, ściągały do kurnika lisy, a małe kurczęta dusiły. Ze wszystkich męczarń, jakich dostarczała kikimora, najgorszy okazywał się jej pisk. Był on słyszalny dla wszystkich ludzi i zwierząt. Ten zatrważający odgłos potrafił doprowadzić do najgorszego szaleństwa i zwiastował rychłe nieszczęście. Dzieci kikimory i magiczne formy ochrony Zdarzało się, że kikimora wydawała z siebie potomstwo. Działo się to w okolicach Bożego Narodzenia (przed chrystianizacją okres ten nazywano Szczodrymi Godami). Rodzicielka była tak opiekuńcza, że po urodzeniu od razu wypędzała wszystkie małe potworki na gościniec. Te z kolei szukały dla siebie pomieszczenia w innym budynku. Zarówno przed kikimorami, jak i jej potomstwem, chroniono się za pomocą magicznych amuletów, które wieszano przed domem i w kurnikach. Robiono je z przewiercanych kamieni, kawałków włóczki i fragmentów potłuczonych dzbanków. Amulety te były grzechotkami, których dźwięk skutecznie odstraszał niechcianych lokatorów. Do innych stosowanych „zaklęć” było sypanie ochronnych linii soli lub moczenie narzędzi w wywarze z paproci, chcąc uchronić je przed dotykiem złych duchów. Kikimory nie lubiły też zapachu palonego jałowca. Kikimora w kulturze Nazwa kikimora pochodzi z języka staroruskiego od słowa kykati, co znaczy wyć. I to właśnie na terenach wschodnich Słowian kikimora stała się najbardziej popularna w ludowych wierzeniach. Na początku XX w. rosyjski kompozytor Anatolij Ladov stworzył obraz symfoniczny o tylu „Kikimora”. Historia opowiada o małym demonie wychowanym przez czarnoksiężnika, a potem działającym wytrwale przeciw ludziom. „Zapiski Kikimora” to nazwa dziennika, prowadzonego przez Agnieszkę Osiecką. Jeden z jej adoratorów, Jerzy Giedroyc, wysyłał kobiecie listy, nazywając ją kikimorą. Słowo to tak przypadło Osieckiej do gustu, że nazwała tak jeden ze swych dzienników. Najpopularniejsze odniesienia do kikimory można znaleźć w „Wiedźminie” Andrzeja Sapkowskiego, też w grach i adaptacjach filmowych. Również pojawia się tu potwór, ale już o innej specyfice, ponieważ mieszka na bagnach i jest niebezpiecznym krwiopijcą. ŹRÓDŁA: Witold Vargas; Paweł Zych 2017, Bestiariusz Słowiański, Wydawnictwo BOSZ, Kraków Słowiański Bestiariusz Nasz ekspert Stanisław Szklarek Zamiłowanie do historii sztuki zaprowadziło go na studia archeologiczne. Zawsze chciał zgłębiać tajemnicze zjawiska kultury i dzielić się pasjonującą wiedzą. Uzależniony smakosz herbat i trochę przynudzający adorator architektury.
Potwór z Loch Ness. Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia
W weekend odbyły się w Szkocji największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia. Wykryto podejrzane dźwięki i dokonano kilku obiecujących obserwacji. Ale Potwór z Loch Ness nadal jest nieuchwytny.
W tym artykule: Czym jest Potwór z Loch Ness? Poszukiwania Nessie Społeczność poszukiwaczy Potwora z Loch Ness Historia Potwora z Loch Ness Czym jest Potwór z Loch Ness? Czy Potwór z Loch Ness, zwany przez Szkotów pieszczotliwie Nessie to tylko legenda? A może faktycznie w jednych z największych i najgłębszych brytyjskich jezior skrywa się nieznany dotąd wodny gatunek? Z wyglądu ma przypominać plezjozaura, wymarłego kilkadziesiąt milionów lat temu wielkiego gada. Cechy szczególne: mała głowa, podłużna cienka szyja, dwie pary płetw, olbrzymi ogon Jego poszukiwania trwają od prawie stu lat. Poszukiwania Nessie W ostatni weekend sierpnia odbyły się szeroko zakrojone poszukiwania nieznanego wodnego stworzenia. Według organizatorów, The Loch Ness Centre, była to największa akcja od przeszło 50 lat. Wzięło w niej udział kilkuset wolontariuszy. Zastosowano różnorodne narzędzia. Czy „Nessie” to tylko cyrkowy słoń? Rozwiązujemy tajemnicę potwora z Loch Ness Nessie, jak pieszczotliwie nazywa się wielkie stworzenie, które ponoć zamieszkuje wody Loch Ness, największego jeziora w Szkocji, to od dawna jeden z najpopularniejszych legendarnych potworów.... Najważniejsze wyniki weekendowych poszukiwań: cztery tajemnicze i wcześniej niesłyszane głośne dźwięki dochodzące z głębi jeziora; materiał wideo rzekomo przedstawiający potwora z enigmatycznymi „garbami”, nakręcony na jeziorze w ruchu; internauta w czasie analizy wideo uchwycił gigantyczny cień tuż pod powierzchnią wody; obserwacje licznych smug na wodzie. Społeczność poszukiwaczy Potwora z Loch Ness Na poszukiwania przybyli śmiałkowie z całego świata. – Podekscytowanie, jakie towarzyszyło w czasie tego weekendu, udowodniło, że trwające poszukiwania Potwora z Loch Ness nadal przyciągają ludzi z całego świata: z Ameryki, Kanady, Francji, Włoch, Japonii i nie tylko. Wszyscy chcemy tego samego: zobaczyć i dowiedzieć się, czym jest potwór z Loch Ness – mówi Paul Nixon z The Loch Ness Centre. Wśród wielu osób poszukujących Nessie był Michael z Halkirk. – Przybyłem na weekendowe poszukiwania, bo legenda Nessie jest fascynująca. Jeszcze nic nie zauważyłem, ale wierzę w Nessie i chciałbym ją zobaczyć w jeziorze – powiedział. Z kolei starsze małżeństwo z Manchesteru, Anne i Michael, uważa, że być może w historii o potworze jest ziarno prawdy. W weekend patrolowali brzegi jeziora z lornetką. Akcja była dużym wydarzeniem społeczny, w którym udział wzięły również dzieci. Historia Potwora z Loch Ness Nessie trafił lub trafiła (trudno orzec jakiej jest płci) trafił/a na pierwsze strony gazet w 1933 roku. Prawdopodobnie jest to związane z przybyciem w rejony jeziora większej liczby osób, gdyż wcześniej niedaleko oddano do użytku autostradę. Doniesienia o obserwacjach najpierw publikowano w lokalnej prasie, a potem w magazynach o zasięgu krajowym. Nawet w BBC gorąco dyskutowano o domniemanym stworzeniu. Na przestrzeni ostatnich dekad poszukiwania prowadzono z pomocą różnorodnego sprzętu: echosond, zaawansowanych kamer, a teraz nawet drona i hydrofonu. Niektórzy dostrzegają na części zobrazowań płetwy lub zwierzę dużych rozmiarów, ale do tej pory nie dostarczono niepodważalnego dowodu na istnienie Nessie. Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wyginely-dinozaury-uczeni-do-dzis-spieraja-sie-o-to-jaka-katastrofa-wywolala-wymieranie-66-mln-lat-temu-ryc-getty-images-19f9966.jpg" width="938" height="581" alt="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" title="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" /> Co jakiś czas zainteresowanie tajemniczym zwierzęciem wzrasta. Tak na przykład było po ogłoszeniu kilkadziesiąt lat temu odkrycia rzekomo wymarłego ponad 70 mln lat temu gatunku ryby trzonopłetwej Latimeria u wybrzeży RPA. Skoro nadal można odkryć nieznane nauce zwierzęta i tzw. relikty, to być może legenda o Nessie jest prawdą – argumentowali entuzjaści. Mniej przekonani uważają, że być może świadkowie tak naprawdę obserwują foki, jesiotry lub inne wielkie ryby. O Nessie pisano na łamach poważnych czasopism naukowych, m.in. „Nature". Sprawie potwora poświęcone było też posiedzenie w Izbie Gmin w Pałacu Westministerskim w Londynie w 1975 roku. Pierwsza relacja o spotkaniu z niezwykłym stworzeniem w Loch Ness ma pochodzić z VI w. n.e. Ponoć św. Kolumban, który schrystianizował Piktów, ujrzał smoka ścigającego wieśniaka. Smoka-Nessie udało się odgonić z pomocą krzyża. Źródło: The Loch Ness Centre, L. Kleczkowski, S. Pikuła, Poczet potworów letnich, Warszawa 1985 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Potwór z Loch Ness jednak istniał? Zdaniem uczonych dowodem mogą być skamieniałości
Potwór z Loch Ness pojawia się w relacjach Szkotów od wieków. Naukowcy co prawda podchodzą do Nessie sceptycznie, ale ich ostatnie odkrycie można uznać za przełomowe.
W tym artykule: Potwór z Loch Ness znaleziony na Saharze Skamieniałości potwora z Loch Ness Potwór z Loch Ness: początek legendy Potwór z Loch Ness jest bohaterem – a właściwie bohaterką, bo Nessie to samica – wielu legend i historii. Naukowcy traktują mityczne stworzenie na równi z Yeti i Wielką Stopą, ponieważ nie ma wystarczających dowodów na to, że któreś z nich istniało. Najnowsze odkrycie brytyjskich naukowców rzuca jednak nowe światło na potwora z Loch Ness. Badacze mówią nawet, że jego historia może być „wiarygodna”. Potwór z Loch Ness znaleziony na Saharze Sprawa Nessie wróciła na tapet po tym, jak naukowcy znaleźli skamieniałości małych plezjozaurów – długoszyich gadów morskich z epoki dinozaurów – w systemie rzecznym liczącym 100 milionów lat. Obecnie w tym miejscu rozciąga się marokańska Sahara. Odkrycie wywołało dyskusję w naukowym środowisku. Entuzjazm poszukiwaczy potwora z Loch Ness ostudzili jednak badacze mówiący o tym, że plezjozaury nie mogły żyć w słynnym szkockim jeziorze, ponieważ potrzebowały słonowodnego środowiska. Autorzy artykułu opublikowanego na łamach czasopisma naukowego „Cretaceous Research”, sugerują jednak, że plezjozaury przystosowały się do życia w słodkiej wodzie. Pierwszy kompletny szkielet plezjozaura został znaleziony na południowym zachodzie Wielkiej Brytanii w hrabstwie Dorset w 1823 roku. Na jego podstawie ustalono, że stworzenie miało małą głowę, długą szyję i cztery długie płetwy. Skamieniałości potwora z Loch Ness Opisywane skamieniałości to kości i zęby trzymetrowych dorosłych osobników oraz pojedyncza kość ramienna mierzącego 1,5 metra „malucha”. Badania wykazały, że gadom tym zdarzało się żerować w słodkiej wodzie. W tym samym środowisku żyły też żaby, krokodyle, żółwie, ryby i ogromny spinozaur. Starte zęby plezjozaurów i dinozaurów wskazują na to, że jadły te same opancerzone ofiary. Autorzy artykułu są zaskoczeni, jak różnorodne drapieżniki zamieszkiwały starożytną marokańską rzekę. – To nie było miejsce do pływania – komentuje David Martill. View oEmbed on the source website Obecność dinozaurów w słodkiej wodzie może zaskakiwać, dlatego dr Longrich – współautor badań – tłumaczy, że nazywanie części z nich wodnymi gadami, wcale nie oznacza, że wszystkie musiały żyć tylko w morzach. W końcu morza najczęściej łączą się z rzekami. W komunikacie prasowym Uniwersytetu w Bath można przeczytać, że nowe odkrycie wskazuje, iż istnienie potwora z Loch Ness było „na pewnym poziomie wiarygodne”. Plezjozaury nie ograniczały się więc wyłącznie do mórz i zamieszkiwały także słodką wodę. Co ciekawe, zapis kopalny sugeruje, że po prawie stu pięćdziesięciu milionach lat ostatnie plezjozaury wyginęły w tym samym czasie, co dinozaury, około 66 milionów lat temu. Mało więc prawdopodobne, by gady te przetrwały do epoki człowieka. Potwór z Loch Ness: początek legendy Doniesienia o potworze zamieszkującym Loch Ness sięgają czasów starożytnych, ale pierwsza pisemna relacja pojawia się dopiero w biografii św. Kolumby z 565 r. Według niej stwór ugryzł pływaka i przymierzał się, aby zaatakować innego mężczyznę. Kolumba nakazał jednak bestii „wrócić”. Na przestrzeni wieków odnotowano kilka rzekomych obserwacji Nessie. Wiele z tych opowieści brzmiało tak, jakby były mocno inspirowane szkockim folklorem, słynącym z mitycznych stworzeń. Prawdziwe zainteresowanie wokół potwora z Loch Ness zaczęło się w 1933 r. W kwietniu pewna para zobaczyła ogromne zwierzę, które porównali do „smoka lub prehistorycznego potwora”. Po tym, jak pojawiło się przed ich samochodem, zniknęło w wodach jeziora. Incydent został opisany w szkockiej gazecie. Od tamtej pory naukowcy i pasjonaci próbują rozwiązać zagadkę Loch Ness. Co jakiś czas pojawiają się nawet informacje o rzekomych obserwacjach stwora. Mało prawdopodobne, żeby od wieków jezioro zamieszkiwał ten sam stwór (o ile w ogóle). Dlatego jedna z hipotez mówi nie o pojedynczym zwierzęciu, a całej grupie. Jednak dowodów na jej poparcie wciąż brak. Źródło: Cretaceous Research Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odkryto skamieniałość morskiego drapieżnika sprzed 500 mln lat. Miał troje oczu
Jak wyglądał wymarły przedstawiciel stawonogów? Troje oczu, ciało składające się z 17 segmentów zakończonych kolczastymi wypustkami, para zwiniętych kleszczy wystających z otworu gębowego. Oto Stanleycaris hirpex – morski drapieżnik z kambru, którego skamieniałości znaleziono w Górach Skalistych.
W tym artykule: Morski drapieżnik znaleziony w górach Dwa płaty mózgowe i troje oczu Jak polował Stanleycaris hirpex? Stanleycaris hirpex to stawonóg, który żył w morzach i oceanach kambru ponad pół miliarda lat temu. Należał do wymarłego rzędu zwierząt zwanego Radiodonta. Rząd ten tworzyły jedne z największych ówczesnych zwierząt, dalecy krewni dzisiejszych owadów. Radiodonta miały ciało podzielone na segmenty i wielkie, przypominające kleszcze odnóża, które wystawały z otworu gębowego. Najpotężniejsze stworzenia z tej grupy mogły mieć nawet metr długości. Choćby przedstawiciele rodzaju Anomalocaris przypominali nieco gigantyczne krewetki, uzbrojone przez naturę w ostre wypustki. Byli najgroźniejszymi drapieżnikami okresu kambru. Dzisiaj ich skamieniałości często znajduje się w górach. Tam właśnie naukowcy natrafili na świetnie zachowane szczątki Stanleycaris hirpex, morskiego drapieżnika wielkości ludzkiej dłoni. Swoje odkrycie opisali w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Current Biology”. Morski drapieżnik znaleziony w górach Naukowcy pracowali na stanowisku Burgess Shale (Łupki z Burgess) znajdującym się w Górach Skalistych, w kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska. Na początku XX wieku na wysokości 2500 m n.p.m. odkryto tam warstwę osadów, która w okresie kambru stanowiła dno morskie. Miliony lat później w czasie jednej z orogenez, czyli ruchów górotwórczych, została wyniesiona wysoko nad poziom morza. Tam właśnie naukowcy znaleźli stawonoga Stanleycaris hirpex. – Tym, co czyni to znalezisko tak znaczącym, jest fakt, że natrafiliśmy aż na kilkaset skamieniałości tego jednego gatunku – mówi Joseph Moysiuk z Uniwersytetu w Toronto, główny autor pracy. – Zawierają pozostałości płatów mózgowych i innych części układu nerwowego, które zachowały się ze szczegółami – dodaje badacz. Najdziwniejsze rośliny świata: lista TOP roślin które zadziwiają i zaskakują Najdziwniejsze rośliny zaskakują nie tylko niecodziennym wyglądem. Niektóre z nich mają też właściwości zapachowe, których próżno szukać w gatunkach uważanych przez nas za pospolite. ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdziwniejsze-rosliny-swiata-lista-top-roslin-ktore-zadziwiaja-i-zaskakuja-fot-getty-images-38acd84.jpeg" width="938" height="626" alt="Najdziwniejsze rośliny świata: lista TOP roślin które zadziwiają i zaskakują (fot. Getty Images)" title="Najdziwniejsze rośliny świata: lista TOP roślin które zadziwiają i zaskakują (fot. Getty Images)" /> Dwa płaty mózgowe i troje oczu Badanie odkrytych skamieniałości wykazało, że mózg Stanleycaris hirpex składał się tylko z dwóch płatów. Współczesne stawonogi, takie jak owady, mają ich trzy. Wymarłemu drapieżnikowi musiało wystarczyć protocerebrum – płat mózgowy połączony z oczami – oraz deutecerebrum – część mózgu połączona z odnóżami chwytnymi. – Dzięki temu, że skamieniałości tego stawonoga zachowały się w tak dobrym stanie, możemy bliżej przyjrzeć się ewolucji układu nerwowego zwierząt – wyjaśnia Moysiuk na portalu „Live Science”. – Radiodonta to ważna grupa wymarłych zwierząt, a jej badanie rzuca światło na ewolucję współczesnych stawonogów – dodaje naukowiec. Jak polował Stanleycaris hirpex? Naukowców szczególnie zaskoczyła budowa głowy wymarłego stawonoga. Okazało się, że znajdowało się na niej nie dwoje – jak u innych przedstawicieli tego typu zwierząt – ale aż troje oczu. Dwoje umieszczonych było po bokach głowy, a trzecie, ogromne – na jej środku. – Odkrycie tego trzeciego oka to był szok – mówi Moysiuk. – Wydawało nam się, że poznaliśmy już całkiem dobrze budowę Radiodonta i całkiem dobrze wiedzieliśmy, jak one wyglądały. Po co mierzącemu 20 cm stawonogowi było dodatkowe trzecie oko? Naukowcy nie mają pewności. Przypuszczają, że pomagało ono drapieżnikowi podczas polowania. Stanleycaris hirpex musiał doskonale orientować się w przestrzeni i potrafić szybko zmienić pozycję ciała, co wymagało rozbudowanego narządu wzroku. Źródło: Current Biology, Live Science Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy „Nessie” to tylko cyrkowy słoń? Rozwiązujemy tajemnicę potwora z Loch Ness
Nessie, jak pieszczotliwie nazywa się wielkie stworzenie, które ponoć zamieszkuje wody Loch Ness, największego jeziora w Szkocji, to od dawna jeden z najpopularniejszych legendarnych potworów. Ile jest prawdy w tej legendzie?
Po raz pierwszy zaobserwował go św. Kolumban, irlandzki mnich, ponad 1400 lat temu. Potem zapanowała cisza aż do roku 1933, gdy oddanie do użytku nowej drogi sprawiło, że jezioro leżące wśród gór stało się łatwiej dostępne. Z drogi wzdłuż brzegu rozciągają się szerokie widoki na jezioro, dając okazje do obserwacji. Pływający słoń Paleontolog i malarz Neil Clark próbował ostudzić emocje, wysuwając tezę, że w rolę potwora wcielił się być może zażywający kąpieli słoń. Analizując opisy i ilustracje dotyczące Nessie z lat 30. XX w. i późniejszych, Clark zwrócił uwagę na podobieństwo wężowej sylwetki jeziornego potwora do trąby i grzbietu pływającego słonia indyjskiego. Ale skąd w szkockim jeziorze miałby się wziąć słoń? Według hipotezy Clarka drogą wzdłuż brzegów Loch Ness często przejeżdżały wędrowne cyrki. Zatrzymywały się nad jeziorem dla odpoczynku i wpuszczały zwierzęta do wody, aby się odświeżyły. Hipoteza Clarka wydaje się dość przekonywająca. W 1933 r. pewien przedsiębiorca cyrkowy z okolicy, który pewnie wiedział, że Nessie to popularny tutaj temat, ogłosił, że funduje 20 tys. funtów nagrody (to była równowartość dzisiejszych kilku milionów złotych) za schwytanie potwora. Seria mistyfikacji Słynny potwór inspirował oczywiście do mistyfikacji, które podtrzymywały legendę o Nessie przez dziesiątki lat. Jedna z najsłynniejszych fotografii potwora, wykonana rzekomo w 1934 r. przez Roberta Wilsona, okazała się fałszywa. W 2003 r. paleontolodzy wykopali w pobliżu jeziora szczątki prawdziwego potwora wodnego, plezjozaura. Szybko okazało się jednak, że skamieniałość została podrzucona przez sprytnego oszusta. Szczątki tkwiły w szarym wapieniu pochodzącym z okresu jurajskiego, który jednak nie występuje w okolicy. Towarzyszyły im szczątki innych morskich stworzeń, które nie występują w wodach słodkich. Później inny oszust podrzucił na brzeg jeziora duże węgorzokształtne ryby z rodzaju konger, w nadziei że zostaną wzięte za miniaturowe potwory. Jednak wiele osób zupełnie w dobrej wierze twierdzi, że widziało Nessie. I tak na przykład w 2014 r. pewien amator wypatrzył na zdjęciach satelitarnych Apple Maps coś, co – jak twierdzi – przedstawia 30-metrowe zwierzę pływające w jeziorze. Na zdjęciu widać duże przypominające walenia zwierzę z płetwami, płynące tuż pod powierzchnią wody. Obraz dotarł do Glena Campbella, założyciela i prezesa oficjalnego Fanklubu potwora z Loch Ness. – Ciekawe, że nikt nie jest w stanie wyjaśnić, co to jest – powiedział Campbell w wywiadzie dla ABC News. Wygląda na to, że Nessie należy do tych potworów, którym udaje się utrzymać przy życiu – choćby tylko w naszej wyobraźni. Jak ogląda góry niewidomy alpinista? Jurek Płonka przemierza najwyższe pasma Europy i zdobywa kolejne szczyty. Posłuchaj jego opowieści! View oEmbed on the source website
Prawda, że ładna? Więc dlaczego dostała imię potwora? Żaba, która straszy
Płaz zamieszkujący brazylijski rejon Floresta Nacional de Pau-Rosa zawdzięcza swoją nazwę wielkiej bestii, która zgodnie z legendą miała ukrywać się w lasach deszczowych.
Pedro Peloso usłyszał nowy gatunek żaby na długo zanim ją zobaczył. Jej nawoływanie było “dosyć zwyczajne” jak na żabę przystało, ale na tyle intrygujące, że naukowiec podążył na nim aż do drzewa w brazylijskim Floresta Nacional de Pau-Rosa, obszarze chronionym w stanie Amazonas. Tajemniczy płaz był zbyt wysoko, by po prostu go złapać, więc Peloso musiał ostrożnie stanąć w swojej łódce rybackiej i pociągnąć gałęzie drzewa w dół, by w końcu zobaczyć jasnożółtą żabę z pomarańczowymi stopami. - Nigdy wcześniej nie widziałem czegoś podobnego – komentuje Peloso, herpetolog który krąży między Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku i brazylijskim Museu Paraense Emílio Goeldi. Peloso nadał gatunkowi nazwę Dendropsophus mapinguari, nawiązując tym samym do mitycznej bestii z lasu deszczowego zwanej mapinguari. Legenda o wysokim, kudłatym potworze z olbrzymimi pazurami i drugą paszczą w brzuchu prawdopodobnie pochodzi z obserwacji wyginiętego olbrzymiego leniwca Megatherium, który niegdyś wędrował do Ameryce Południowej. Nazwa nie ma na celu sugerować, że ta 22-milimetrowa żaba budzi lęk – Peloso po prostu chciał oddać hołd kulturze tego regionu w północno-środkowej Brazylii. Nazwanie zwierza W 2009 roku Peloso pojechał do parku narodowego, żeby skatalogować jak najwięcej gadów i płazów. Ekspedycję tę sfinansował rząd Brazylii, by dowiedzieć się, co żyje w tym zapomnianym regionie. Ekipa Pelosa gromadziła informacje o zwierzętach w dzień i w nocy, ustawiała pułapki i przeczesywała rzekę w małych łódkach. Po miesiącu badacze mieli już cztery nowe gatunki – w tym opisywaną żabę. By potwierdzić prawdziwość odkrycia, Peloso sprawdzał gatunki w kilku muzeach i rozmawiał ze światowymi ekspertami z dziedziny herpetologii. Zebrał też DNA żaby i porównał je z innymi żabami z gatunku Dendropsophus. Wyniki potwierdziły, że to inny gatunek, a analiza opublikowana została 30 kwietnia w magazynie naukowym „South American Journal of Herpetology”. Naukowcy wykonali niezwykle dokładną pracę przy dokumentacji znaleziska – ze szczegółowymi opisami wyglądu i wstępnym umiejscowieniem żab na drzewie filogenetycznym – podkreśla Taran Grant, herpetolog z Uniwersytetu São Paulo, który nie brał udziału w badaniu. Pokręcony związek z nietoperzem Nowa żaba ma sławnego kuzyna, Dendropsophus ozzyi, odkrytego w tej samej ekspedycji. Tak zwana „żaba-nietoperz” wydaje dźwięk podobny do nietoperza. Zainspirowało to ekipę pod przewodnictwem Pedra Pelosa do nazwania jej po Ozzym Osbournie, który odgryzł głowę nietoperza podczas koncertu w 1981 roku. (Później twierdził, że wydawało mu się, że był zrobiony z gumy). Osbourne był tak zadowolony z nazwy tej żaby, że dał jednemu z odkrywców wejściówki za kulisy podczas niedawnego koncertu w Brazylii. Czy w Amazonii kryje się więcej krewnych nietoperza? Zarówno Peloso, jak Grant są przekonani, że tak. - To co świadczy o wyjątkowości tego odkrycia, to fakt, że wcale nie jest wyjątkowe – tłumaczy Grant. - Tam jest mnóstwo nieodkrytych gatunków, których jeszcze nawet nie zdążyliśmy zacząć szukać - dodaje na koniec. Tekst: Carrie Arnold Źródło: National Geographic News
Tak wygląda prawdziwy głodny krwi potwór! Zobacz "wirówkę piranii"
Nagrany na jednej z rzek Brazylii klip mógłby być fragmentem mrożącego krew w żyłach horroru.
Ten materiał wideo może wywołać przerażenie u wszystkich miłośników pływania (a już na pewno u tych z Ameryki Południowej), jednak prawdę mówiąc piranie rzadko kiedy stanowią zagrożenie dla człowieka. Tak przynajmniej twierdzi prof. Zeb Hogan, biolog z Uniwersytetu Stanu Nevada w Reno. – Te wyposażone w ostre zęby wszystkożerne ryby żyją w niemal całej Ameryce Południowej, gdzie ludzie często korzystają z wody i jakoś wychodzą z tego cało – mówi prof. Hogan. – Piranie są niebezpieczne wtedy, gdy uwięzi się je w stojącej wodzie bez jedzenia lub gdy z jakiegoś powodu wiele głodnych osobników znajdzie się na małej przestrzeni – dodaje. Właśnie taka sytuacja została opisana przez Theodore'a Roosevelta podczas ekspedycji do Amazonii w latach 1913-1914, kiedy to wygłodzone ryby w kilka sekund zjadły wrzucone do stawu krowie truchło. Raz na jakiś czas dochodzi do ataków na rybaków, ostatnio w mediach pojawiła się informacja o jednej ofierze śmiertelnej, jednak jak zapewnia prof. Hogan, to ekstremalnie rzadkie przypadki. Według niego, piranie ze wspomnianego filmu mogą być szczególnie agresywne, bo regularnie je dokarmiano, być może na potrzeby turystów. Autor nagrania z serwisu View oEmbed on the source website nie odpowiedział na prośby o wyjaśnienie, gdzie sfilmowano scenę. – Piranie są bardzo ważnym elementem rzecznego ekosystemu – mówi prof. Hogan. – Gdy zaczyna brakować jedzenia, często stają się kanibalami. Nie wiadomo, ile dokładnie gatunków piranii jest na świecie – przypuszczalnie między 30 a 60. – Wielokrotnie pływałem w rzekach pełnych piranii i jeszcze nigdy nie zostałem ugryziony – kończy prof. Hogan. Brian Clark Howard / National Geographic News
Skameniały potwór odnaleziony w Szkocji. Przy nim Nessie to niewiniątko
Przeszło 50 lat po odkryciu Nessie na szkockiej wyspie Skye, naukowcy przedstawiają potwora, przy którym Nessie to niewiniątko: chodzi o prawie 4-metrowego gada, który władał morzami 170 milionów lat temu.
Skamieniały potwór z wyspy Skye jest najbardziej kompletnym szkieletem ichtiozaura, jakiego znaleziono w Szkocji. Skamielina, nazwana Potworem ze Storr Lochs, jest prawie nietkniętym szkieletem ichtiozaura – rodziny wymarłych gadów morskich, które żyły w epoce dinozaurów. Stworzenia były delfinami swoich czasów: szybcy pływacy z długimi, wąskimi nosami i stożkowatymi zębami idealnie nadającymi się do jedzenia kalmarów i ryb. Odkrycia dokonał amatorski kolekcjoner skamielin, a osobnik Storr Lochs jest najbardziej kompletnym gadem morskim z epoki dinozaurów, jakiego znaleziono w Szkocji. Mimo wszystko szkielet przechowywano w niezmienionym stanie przez dziesiątki lat, z uwagi na wyjątkowo twardą skałę, w jakiej był osadzony. Teraz współpraca pomiędzy Uniwersytetem Edynburskim, National Museums Scotland i spółką energetyczną SSE pozwoliła paleontologom fachowo wyjąć szkielet z kamiennej obudowy. 5 września świeżo wydobyty okaz triumfalnie zadebiutował na wystawie. - Choć niektórzy uważają, że w dzisiejszych czasach nasze jeziora zamieszkują potwory morskie, ponad milion lat temu naprawdę tak było – twierdzi Stephen Brusatte z Uniwersytetu Edynburskiego – jeden z głównych naukowców badających skamielinę. Norrie, wyspa i skamieliny Potwór ze Storr Lochs został odkryty latem 1966 roku, kiedy Norrie Gillies – długoletni kierownik elektrowni wodnej SSE Storr Lochs – wybrał się na niedzielny popołudniowy spacer malowniczą plażą na północ od elektrowni. Podczas spaceru zauważył, że coś dziwnego wystaje ze skał: sznurki kręgów przypominające stosy popielniczek w kolorze czekoladowo-brązowym. Gillies, który amatorsko kolekcjonował skamieliny, szybko zdał sobie sprawę z wagi swojego znaleziska. Napisał list do Szkockiego Muzeum Królewskiego, które kilka tygodni później ochoczo wysłało na miejsce zespół, by ten usunął skamielinę. (Szkockie Muzeum Królewskie w międzyczasie weszło w skład National Museums Scotland). - Zawsze interesował się otaczającym go środowiskiem – opowiada Allan Gillies, syn Norrie Gilliesa i inżynier elektryk w SSE. – Kiedy dokonał tego odkrycia, zdał sobie sprawę z jego wagi. Takich rzeczy nie znajduje się w swoim ogródku. Przez dziesiątki lat Norrie Gillies pozostawał w kontakcie z muzeum w sprawie skamieliny, jednak okaz cały czas tkwił w skale. Gillies zmarł w 2011 roku w wieku 93 lat i nie dożył, by obejrzeć odkryte przez siebie stworzenie w całej okazałości. Jednak przechowywanie potwora ze Storr Lochs w skale było konieczne. Skamielina utknęła w skale osadowej, która utwardziła się, kiedy w paleocenie strumień lawy trwale pokrył teren wyspy Skye, około 66 – 56 milionów lat temu. Odkrycie skamieliny bez użycia odpowiednich narzędzi czy wiedzy specjalistycznej byłoby fatalne w skutkach. - Postąpił właściwie kontaktując się z muzeum, które z kolei dobrze zrobiło przechowując skamielinę w bezpieczny sposób przez dziesiątki lat – tłumaczy Brusatte. Wydarzenia nabrały tempa, kiedy na początku 2015 roku Brusatte i inni naukowcy natrafili na skamielinę w zbiorach muzealnych. Ku zaskoczeniu naukowca, Allan Gillies i jego siostry skontaktowali się z nim kilka dni później, po tym jak w prasie pojawiły się wiadomości o badaniu przez niego innego ichtiozaura. Rodzeństwo i Brusatte zaczęli ze sobą korespondować i wkrótce naukowiec zatrudnił wybitnego konserwatora Nigela Larkina, by przygotować skamielinę na wystawę. Nie dysponowali jednak wystarczającymi funduszami, dopóki Allan Gillies nie wystąpił o pomoc do SSE – swojego pracodawcy, dla którego pracował przecież również jego ojciec. Firma zgodziła się wspomóc finansowo badania. - SSE jest zachwycone, że może uczestniczyć w „ożywieniu” potwora ze Storr Lochs – powiedział Martin Pibworth, dyrektor zarządzający SSE. Źródło: National Geographic News, pełna wersja artykułu znajduje się tutaj. Tekst: Michael Greshko Obejrzyjcie kolejny odcinek naszego serialu "Warto spróbować"! Tym razem odkrywamy skarby w zatopionym kamieniołomie. View oEmbed on the source website
Co to jest? Udało się ustalić. Wygląda jak koparka z oczami, żyło 300 mln lat temu
Stworzonko morskie sprzed 300 mln lat o wydłużonym ciele, osadzonych po bokach oczach i zębach wysuniętych jak łyżka koparki przysparzało naukowcom kłopotu z klasyfikacją. W końcu jednak dokonano identyfikacji – donoszą naukowcy w „Nature”.
Potwór Tully, bo tak go potocznie nazwano, dorastał do 30 cm długości i zamieszkiwał morza ok. 300 mln lat temu. Miał obłe ciało, głowa kończyła się silnie wydłużonym wyrostkiem otworu gębowego, przypominającym ramię koparki. Po obu stronach głowy osadzone były oczy. Oficjalna nazwa łacińska brzmi Tullimonstrum gregarium, na cześć odkrywcy, paleontologa amatora, Francisa Tully, który odnalazł pierwszy okaz w kamieniołomach stanu Illinois. Od czasów odkrycia, czyli od 1958 r., Tully stanowił zagadkę. Okazuje się, że Tullimonstrum było kręgowcem, wyposażonym w strunę grzbietową i skrzela. Naukowcom z Yale University (USA) udało się wreszcie go zaklasyfikować. Zdaniem badaczy Tully należy do linii ewolucyjnej, do której należą dzisiejsze minogi. Po pierwszym odkryciu w latach 50. odnaleziono tysiące okazów potwora Tully, który stał się na tyle popularny, że awansował w 1989 r. na paleontologiczny emblemat stanu Illinois. Źródło: PAP Właśnie trwa 10. edycja konkursu TRAVELERY. To najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze. Poznaj nominowanych: View oEmbed on the source website