Delta Nilu odsłania tajemnice. Archeolodzy odkryli granitowy posąg najpotężniejszego faraona Egiptu
W Egipcie odnaleziono monumentalny posąg faraona Ramzesa II. Tego ważącego kilka ton kolosa odkopano nie wśród piachów pustyni, ale w Delcie Nilu. Był pokryty kilkoma metrami mułu. Jak się tam znalazł?
Przez wiele lat Delta Nilu była postrzegana przez historyków i archeologów Egiptu jako obszar leżący na obrzeżach głównych wydarzeń starożytnego Egiptu. Jednak w ostatnich dekadach dokonano tam masy ciekawych znalezisk. Na przykład badacze z Polski odkopali tam jedne z najstarszych w Egipcie browarów. Jest to znalezisko z Tell el-Farcha dokonane przez archeologów z UJ i Muzeum Archeologicznego w Poznaniu. Inne misje badają kolejne stanowiska. Najnowsze znalezisko, które właśnie ogłoszono, pochodzi z Tell El-Faraoun w prowincji Sharqiya. I jest całkiem spore. Odkrycie w Tell El-Faraoun Podczas prac prowadzonych przez egipską misję archeologiczną działającą w ramach Najwyższej Rady Starożytności, natrafiono na pozostałości monumentalnej rzeźby. Jest to najprawdopodobniej wizerunek króla Ramzesa II, słynnego władcy okresu Nowego Państwa. Statua jest niekompletna – brakuje jej dolnej części. Wielki faraon, wielki posąg Monumentalny fragment posągu wykonano z granitu – surowca wiązanego w starożytnym Egipcie z faraonami. Był trudny w obróbce i stosunkowo rzadki. Na przykład tylko w niewielkim zakresie użyto go do budowy piramid. W piramidzie Cheopsa wykonano z granitu jedynie jedną komorę, sarkofag oraz zatyczki blokujące korytarz, a resztę z miękkiego wapienia. Nowo odkryty posąg z Tell El-Faraoun mierzy około 2,2 m wysokości. Specjaliści szacują jego wagę na od 5 do 6 ton, co plasuje go wśród najbardziej znaczących obiektów wydobytych w tej części kraju w ostatnich latach. Triada, którą przeniesiono Stylistyka i cechy artystyczne ocalałych partii pozwalają domniemywać, że posąg był pierwotnie elementem triady – grupy rzeźbiarskiej przedstawiającej trzy postacie, co było powszechnym elementem dekoracyjnym w starożytnych świątyniach egipskich. Kluczowym wynikiem prowadzonych badań jest ustalenie, że posąg prawdopodobnie nie powstał w miejscu jego odnalezienia. Wstępne analizy sugerują, że monument został przetransportowany w starożytności z miasta Pi-Ramzes, będącego główną stolicą za rządów Ramzesa II. Ze względu na stosunkowo słaby stan zachowania granitu zabytek przetransportowano do magazynu muzealnego w San El-Hagar, gdzie poddany zostanie pilnej konserwacji. Zapewne zaszkodziło mu dłuższe przebywanie w wilgotnej glebie. Starożytne Imet Stanowisko archeologiczne Tell El-Faraoun, czyli starożytne miasto Imet, było ważnym centrum religijnym. Archeolodzy pojawili się tu już w 1886 r. Wówczas nestor egiptologii W. M. Flinders Petrie rozpoczął tam wykopaliska. Odkrył świątynie faraonów Ramzesa II i Amazisa II, granitową kapliczkę oraz cmentarzysko. Miejsce to służyło jako ośrodek kultu, do którego sprowadzano monumenty ze stolicy Pi-Ramzes, gdzie w XIII wieku p.n.e. rezydował Ramzes II. Zaledwie kilka kilometrów od Imet znajdowało się słynne Tanis, gdzie rozgrywała się jedna z części przygód Indiany Jonesa. Kilka miesięcy przed wydobyciem posągu Ramzesa II, archeolodzy natrafili tam na kamienną stelę z tekstem dekretu Ptolemeusza III z 238 r. p.n.e. Takie nagromadzenie artefaktów o dużej randze historycznej potwierdza, że dawne Imet było ważnym ośrodkiem na mapie starożytnego Egiptu. Źródło: Ministerstwo Turystki i Starożytności Egiptu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Słynne rzeźby świata. Najstarsza figura powstała nawet 300 tysięcy lat temu
W starożytności rzeźbiarstwo było jedną z najważniejszych dziedzin artystycznych. W tym okresie powstało wiele figur i posągów, które stanowią przykład monumentalnych dzieł sztuki. Słynne rzeźby zdobią dziś wnętrza świątyń i budynków, a także znajdują się w najważniejszych muzeach na świecie.
W tym artykule: Rzeźbiarstwo jest najstarszą z dziedzin sztuki Najstarsze rzeźby na świecie Wenus z Willendorfu jest najbardziej znaną rzeźbą prehistoryczną Najsłynniejsze rzeźby okresu starożytności Nike z Samotraki i Wenus z Milo to najsłynniejsze rzeźby przedstawiające boginie Najsłynniejsze rzeźby nowożytności i XIX wieku Nie wiadomo dokładnie, jak wyewoluowała ludzka potrzeba sztuki i estetyki. Niektóre teorie głoszą, że podstawowe preferencje estetyczne Homo sapiens pojawiły się w celach przetrwania oraz zwiększenia sukcesu reprodukcyjnego. Dowodem może być fakt, że najstarsze rzeźby na świecie przedstawiają kobiety, które mają widocznie zarysowane kształty, a niektóre figurki różnią się proporcjami. Rzeźbiarstwo jest najstarszą z dziedzin sztuki Człowiek dążył bowiem do ukazania piękna w swojej istocie. Wraz z rozwojem naszego gatunku, ta estetyczna właściwość bytu stale się rozwijała. Arystoteles głosił, że piękno opiera się na wielkości, ładzie i proporcjach, jest doskonałością. Pięknem również jest „wszystko to, co będąc dobrem jest przyjemne, oraz to, co jest przyjemne dla wzroku i słuchu”. Św. Tomasz z Akwinu uważał, że „piękne są te rzeczy, które oglądane podobają się”. Z kolei francuski socjolog Pierre Bourdieu trafnie stwierdził, że piękno rozumiane jako to, co nam się podoba, to tylko społeczna iluzja lub wytwór socjalizacji i „wyrafinowanej polityki smaku”. Sztuka prehistoryczna to nie tylko rysunki naskalne. Jak wyglądała twórczość w okresie paleolitu i neolitu? Sztuka prehistoryczna – nieważne, czy mówimy o malarstwie naskalnym, czy o rzeźbie – była dowodem na rozwój duchowości człowieka. Łączona z obrzędami religijnymi, z płodnością, a n... Nie zmienia to jednak faktu, że potrzeba sztuki znalazła swoje odzwierciedlenie w wytworach człowieka. Uważa się, że to właśnie rzeźbiarstwo jest najstarszą z dziedzin sztuk plastycznych. Jego historia sięga czasów paleolitu. Naukowcy uważają, że figurka o ludzkich kształtach – Wenus z Tan-Tan, która została odnaleziona w 1999 roku w Maroku – jest jedną z pierwszych na świecie rzeźb wytworzonych przez człowieka. Najstarsze rzeźby na świecie Figurkę znaleziono na północnym brzegu rzeki Draa w pobliżu miasta Tan-Tan. Odnalazł ją niemiecki archeolog Lutz Fiedler. Ma zaledwie 6 centymetrów długości. wykonano ją z kwarcytu i pomalowano czerwoną ochrą. Badacze stwierdzili, że powstała ok. 300–500 tysięcy lat temu. Posążek nie ma głowy. Trudno również określić dokładnie jego płeć. Wielu naukowców uważa, że to najwcześniejsze w historii przedstawienie ludzkiego kształtu. Chociaż część badaczy podejrzewa, że rzeźba może być naturalnym tworem, który powstał na skutek erozji kamienia. Innym przykładem Wenus paleolitycznej jest Wenus z Berechat Ram. To drobna figurka o długości ok. 35 mm, którą w 1981 roku odnaleziono na wzgórzach Golan, znajdujących się na pograniczu Izraela, Syrii i Libanu. Wykonano ją z wulkanicznego tufu. Na jej powierzchni widać co najmniej trzy rowki, które wykonano przy użyciu ostrego kamienia. Badacze uważają, że wgłębienia te miały symbolizować kark i ramiona postaci, a ślady te ewidentnie dowodzą, że zostały stworzone przez człowieka. Naukowcy twierdzą, że powstała co najmniej 230 tys. lat p.n.e. Eksperci zwracają uwagę, że przy założeniu, że posążek przedstawia kobiecą figurę, byłaby to najstarsza w historii rzeźba. Prawdopodobnie została wykonana przez przedstawiciela Homo erectus. Wenus z Willendorfu jest najbardziej znaną rzeźbą prehistoryczną Jednak najsłynniejszą rzeźbą z okresu prehistorycznego jest niewątpliwie Wenus z Willendorfu. Ta mierząca nieco ponad 11 cm figurka jest zarazem najlepszym przykładem paleolitycznej rzeźby, która przedstawia postać kobiecą. Została znaleziona w 1908 roku w pobliżu miejscowości Willendorf w Austrii. Odkrywcą był Johann Veran, który był robotnikiem podczas ówczesnych prac drogowych. Została później zidentyfikowana i opisana przez Josepha Szombathy’ego. Uczony stwierdził, że figurka pochodzi z okresu oryniackiego i wyrzeźbiono ją z kamienia kredowego. Wenus została pomalowana czerwoną ochrą. Stworzono ją prawdopodobnie ok. 28–30 tys. lat p.n.e. Wyraźnie widać, że przedstawiona postać ma kręcone włosy, pokaźne piersi, brzuch i uda. Eksperci zgodnie podkreślają, że reprezentowała kanon piękna ówczesnych społeczeństw. Zaokrąglona sylwetka miała świadczyć o wysokim statusie społecznym, zamożności, a także płodności. Najsłynniejsze rzeźby okresu starożytności Rzeźbiarstwo stało się jedną z najważniejszych dziedzin sztuki w okresie starożytnym. Artyści tworzyli posągi i figury, które przedstawiały bogów, władców, filozofów, a także sceny narracyjne i symbole religijne. Rzeźby pełniły funkcje zarówno dekoracyjne, reprezentacyjne, estetyczne, jak i propagandowe i dydaktyczne. Najważniejszym ośrodkiem kulturowym, w którym rozwinęła się sztuka rzeźbiarska, była Grecja. To właśnie tutaj powstała jedna z najsłynniejszych rzeźb w historii – Wenus z Milo. Posąg został znaleziony przez greckiego farmera Jorgosa w 1820 roku w okolicach teatru na terenie akropolu w Adamas, w głównym porcie wyspy Milos. Statua została wykonana z marmuru paryjskiego. Ma 2,02 metra wysokości. Przedstawia półnagą boginię Wenus, która w mitologii rzymskiej utożsamiana była z Afrodytą. Reprezentowała miłość, wiosnę i roślinność. Nie wiadomo dokładnie, kto jest autorem rzeźby. Prawdopodobnie powstała ok. 130–100 r. p.n.e. Posągowi brakuje lewej i znacznej części prawej ręki. Historycy sztuki uważają, że w przeszłości w lewej dłoni trzymała jabłko, a kończyna była wsparta na kolumnie, która podtrzymywała jej ciężar. Od 1821 roku znajduje się w paryskim Luwrze. Nike z Samotraki i Wenus z Milo to najsłynniejsze rzeźby przedstawiające boginie Kolejną słynną rzeźbą starożytną jest Nike z Samotraki. To jedna z najbardziej znanych na świecie posągów z okresu hellenistycznego. Wykonana z marmuru rzeźba powstała około 190 r. p.n.e. Przedstawia boginię Nike, która według mitologii greckiej była uosobieniem zwycięstwa. Badacze ustalili, że figura oryginalnie była częścią znacznie większego pomnika. Niestety, w niewyjaśnionych okolicznościach została zniszczona lub nie przetrwała próby czasu. Najprawdopodobniej była jednym z fragmentów świątyni na cześć greckich bogów. Budynek miał upamiętniać zwycięstwo Rodyjczyków nad Seleucydami w 190 r. p.n.e. Rzeźba od 1884 roku znajduje się w Luwrze w Paryżu. Najsłynniejsze rzeźby nowożytności i XIX wieku Mówiąc o najsłynniejszych rzeźbach świata, nie sposób nie wspomnieć o Dawidzie. Rzeźba autorstwa Michała Anioła przedstawia biblijnego Dawida, który znajduje się chwilę przed walką z Goliatem. To, obok Piety, jedno z największych i najbardziej rozpoznawalnych dzieł, które wykonał ten renesansowy artysta. Posąg ma ponad 5 metrów wysokości i został wykonany z marmuru. Krytycy podkreślali niezwykłą staranność przedstawienia ludzkiego ciała. Myśliciel Auguste’a Rodina to niewątpliwie jedno z najsłynniejszych dzieł XIX wieku. Rzeźba wykonana w 1880 roku z brązu i marmuru przedstawia zamyślonego mężczyznę, który zmaga się z trudną sprawą. Wizerunek ten stał się na tyle rozpoznawalny, że doczekał się wielu odniesień w późniejszej kulturze. Rodin oparł tematykę swojej pracy na „Boskiej komedii” Dantego. XIX wiek należał również do Rafaella Montiego. Włoski rzeźbiarz wydał na świat monumentalne dzieło zatytułowane „Kobieta w welonie". Posąg powstał w 1860 roku. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy odnaleźli uśmiechniętego sfinksa z twarzą cesarza. Pochodzi z okresu rzymskiego Egiptu
Podczas ostatnich wykopalisk w egipskiej prowincji Kina, archeolodzy odnaleźli posąg uśmiechniętego sfinksa oraz pozostałości rzymskiej posiadłości. Rzeźba ma twarz cesarza.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli sfinksa z twarzą cesarza Klaudiusza Posąg sfinksa mógł być elementem dekoracyjnym wnętrza domu Obok sfinksa znaleziono tabliczkę zapisaną w języku demotycznym Egipscy archeolodzy prowadzili wykopaliska w świątyni znajdującej się w starożytnej Denderze. To miasto w Górnym Egipcie, na prawym brzegu Nilu, położone w prowincji Kina, na południe od Kairu. Tysiące lat temu był to bardzo ważny ośrodek kultu bogini Hathor, która była uosobieniem Wielkiej Macierzy, bóstwem nieba, miłości, radości, uciech, muzyki i tańca, a także opiekunką kobiet. To odpowiedniczka greckiej Afrodyty i rzymskiej Wenus. Archeolodzy odnaleźli sfinksa z twarzą cesarza Klaudiusza Naukowcy odnaleźli tam pozostałości po rzymskiej posiadłości wykonanej z wapienia. W ruinach wykopano bardzo dobrze zachowany posąg sfinksa. Badaczy zaintrygowała twarz mitycznego stworzenia. Według archeologów rzeźba została stworzona na podstawie wizerunku cesarza Klaudiusza, który władał cesarstwem od 25 stycznia 41 r. n.e. do swojej śmierci w 54 r. p.n.e. To jemu zawdzięcza się umocnienie panowania cesarstwa w Afryce Północnej. Jak powstał Wielki Sfinks? Egipt słynie z tej rzeźby, ale jej historia jest niejasna i burzliwa Ogromny lew z głową faraona. A może Izydy albo Anubisa? Nie jest do końca jasne, kogo przedstawia Wielki Sfinks. Egipt i jego historia kryją jeszcze wiele tajemnic. Egipt bowiem znajdował się pod panowaniem Cesarstwa Rzymskiego. W 30 r. p.n.e. cesarz August przekształcił ten starożytny kraj w rzymską prowincję. Kraina faraonów znajdowała się w granicach Rzymu aż do III wieku. W tych czasach region nad Nilem był krainą bogactwa i dobrobytu. Rzymska administracja rozwijała się na terenie Egiptu, wprowadzając własne systemy podatkowe i sądownictwo. Cesarstwo Rzymskie zdawało sobie sprawę z wartości regionu, dlatego inwestowali bardzo dużo w rozbudowę miast, budowano nowe drogi i mosty. Pomimo wpływów cesarskich, Egipt zachował swoją tożsamość, a egipska kultura i religia rozwijała się równolegle z rzymską. View oEmbed on the source website Posąg sfinksa mógł być elementem dekoracyjnym wnętrza domu Najnowszymi wykopaliskami kierował dr Mamdouh El Damaty, były minister ds. starożytności i profesor archeologii na Uniwersytecie Ajn Szams w Kairze. Naukowiec poinformował w oświadczeniu, że sfinks znajdował się w dużym zbiorniku na wodę wykonanym z czerwonej cegły pochodzenia bizantyjskiego. Prawdopodobnie był to rodzaj basenu. Badacze przyznali, że rzeźba przypominała Wielkiego Sfinksa, który znajduje się na terenie kompleksu piramid w Gizie. Na głowie miał nemes, czyli chustę wiązaną w charakterystyczny sposób przez starożytnych Egipcjan, prawdopodobnie dla osłony przed słońcem. Chusta w złoto-błękitne pasy uważana była za jedną z koron królewskich, a w ceremoniale dworskim używano ich, żeby osłonić perukę władcy. Nad czołem sfinksa wyrzeźbiono charakterystyczną dla posągów królewskich kobrę. Obok sfinksa znaleziono tabliczkę zapisaną w języku demotycznym Archeolodzy podkreślają, że sfinks jest niewielkich rozmiarów. Ma zaledwie ok. 40 cm długości i 30 cm wysokości. Dla porównania Wielki Sfinks w Gizie ma aż 20 metrów wysokości. Eksperci twierdzą, że mógł być to jedynie element wystroju wnętrza w domu rzymskiej arystokracji lub urzędników prowincji. Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> – Posąg jest naprawdę piękny, jego twarz charakteryzuje się królewskimi cechami, które są przedstawione w bardzo wierny sposób – powiedział dr El Damaty. – Patrząc na jego usta, możemy dostrzec uśmiech, co jest dość nietypowe dla tego rodzaju rzeźb – dodaje archeolog. Co ciekawe, obok sfinksa odnaleziono również tabliczkę, na której widoczne są hieroglify i pismo demotyczne, które było używane w Dolnym Egipcie zarówno w trzecim okresie przejściowym, jak i w okresie greckim i rzymskim. Badacze planują wkrótce odczytać treść tabliczki, a archeolodzy będą kontynuować prace w Denderze. Naukowcy chcą odnaleźć świątynie Izydy, która miała zostać zbudowana przez Nerona, następcę Klaudiusza. Źródło: Egipskie Ministerstwo Turystyki i Starożytności Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na Wyspie Wielkanocnej odnaleziono nowy posąg moai. Spędził pod wodą ponad 200 lat
Na dnie wyschniętej laguny na Wyspie Wielkanocnej znaleziono nieznany wcześniej posąg moai. Figura przez kilkaset lat znajdowała się pod wodą.
W tym artykule: Tajemnica posągów moai Nowy posąg moai znaleziony na Wyspie Wielkanocnej Co się stanie z nowym posągiem na Wyspie Wielkanocnej? Prawie 900 – tyle posągów naliczono się dotychczas na Wyspie Wielkanocnej (przez Polinezyjczyków nazywanej Rapa Nui). Monolity określa się jako moai. Są one bardzo charakterystyczne. Przedstawiają sylwetkę człowieka z wydłużoną, prostokątną twarzą. Wyraźnie zaznaczone są na niej oczy i nosy. Posągi moai mają zazwyczaj kilka metrów. Z moai związanych jest wiele tajemnic. Nie jest jasne, kiedy dokładnie powstały. Szacuje się, że mogło to być od kilkuset do nawet tysiąca lat temu. O ich twórcach wiadomo z całą pewnością jedynie to, że musieli być znakomitymi żeglarzami. Wyspa Wielkanocna to jedno z najbardziej izolowanych miejsc na świecie. Najbliżej z niej do wyspy Pitcairn – przy czym „najbliżej” oznacza w tym przypadku ponad dwa tysiące kilometrów. Jeszcze dalej jest do kontynentu. Rapa Nui formalnie należy do Chile. Od zachodnich wybrzeży tego kraju dzieli ją 3,5 tys. km. Tajemnica posągów moai Zagadkę stanowi również przeznaczenie posągów. Spekulowano, że mogły przedstawiać bóstwa i służyć rytuałom religijnym. Cztery lata temu archeolodzy zbadali dwa posągi, z których jeden zakopany był pionowo w ziemi. Zdaniem badaczy miało to zapewnić wysokie plony na okolicznych polach uprawnych. Rapa Nui: Wyspa kolosów Zastępy kamiennych posągów Moai nieustępliwie strzegą legend Rapa Nui – chilijskiej Wyspy Wielkanocnej. W jeszcze innej pozycji znajduje się posąg, o którego istnieniu dowiedzieliśmy się zaledwie w tym tygodniu. We wtorek rdzenna społeczność Rapa Nui wydała oświadczenie, w którym poinformowano o odnalezieniu jeszcze jednego moai. Posąg leżał na boku. Znajdował się na dnie wyschniętej laguny w kraterze Rano Rakaru. Nowy posąg moai znaleziony na Wyspie Wielkanocnej Absolutna większość posągów moai została wyrzeźbiona z tufu wulkanicznego. Jego źródłem jest krater wulkaniczny Rano Rakaru, wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Leży on we wschodniej części wyspy. Znajdują się w nim pozostałości kamieniołomu, w którym rzeźbiono posągi. Na dnie krateru są też zbiorniki wodne. Nowo odkryty posąg związany jest właśnie z nimi. View oEmbed on the source website – Nowy moai znajdował się w środku laguny, która zaczęła wysychać w 2018 r. – powiedziała Ninoska Avareipua Huki Cuadros, szefowa organizacji rdzennych mieszkańców Wyspy Wielkanocnej, zarządzającej Parkiem Narodowym Rapa Nui. – Wcześniej przez 200–300 lat laguna miała trzy metry głębokości. A to oznacza, że w tym okresie nikt nie mógł pozostawić w niej moai – dodała. Posąg został odkryty przez wolontariuszy z trzech chilijskich uniwersytetów, którzy zajmują się odtworzeniem mokradeł w kraterze Rano Rakaru. W czasie prac natrafili na figurę leżącą na boku. Ma 1,6 metra długości i, jak inne moai, wyraźnie zarysowane rysy twarzy. Co się stanie z nowym posągiem na Wyspie Wielkanocnej? Znalezisko jest wyjątkowe nie tylko dlatego, że to kolejny moai znaleziony na Wyspie Wielkanocnej. – Ten posąg ma ogromny potencjał naukowy – napisano w oświadczeniu organizacji Ma’u Henua. – Odkrycie jest unikatowe. To pierwszy przypadek, kiedy moai znaleziono w lagunie w kraterze Rano Rakaru. Wyspa Wielkanocna stawia czoło zmianom klimatu. Posągom moai grozi katastrofa Czy Wyspa Wielkanocna straci posągi moai? Niestety taki scenariusz jest coraz bardziej możliwy. Organizacja Ma’u Henua ogłosiła, że będzie szukała finansowania, które pozwoliłoby na dokładniejsze zbadanie nowego znaleziska. Nie oznacza to jednak, że posąg moai zostanie przeniesiony w inne miejsce. Albo że chociażby zostanie podniesiony do pionu. – Należałoby zapytać całą społeczność Rapa Nui o to, co chciałaby zrobić z posągiem – powiedziała Ninoska Avareipua Huki Cuadros. – Najstarsi ludzie chcą, by pozostał tam, gdzie się znajduje – podkreśliła. Źródło: ScienceAlert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Na dnie Morza Jońskiego odnaleziono olbrzymią głowę Herkulesa z Andikitiry. Czym jest ten tajemniczy posąg?
Fragment posągu odkryli archeolodzy-nurkowie w okolicy wraku starożytnego statku handlowego, nieopodal greckiej wyspy Andikitiry. To na jego pokładzie ponad 120 lat temu odnaleziono mechanizm, który niektórzy nazywają pierwszym analogowym komputerem.
W tym artykule: Głowa prawdopodobnie należy do tak zwanego Herkulesa z Andikitiry Czy odnalezione metalowe przedmioty mogą być fragmentami pierwszego komputera? Na pokładzie statku znajdowały się niezwykle cenne dzieła sztuki O najnowszym odkryciu poinformowało greckie Ministerstwo Kultury. Władze planowały odkryć niezbadane wcześniej fragmenty wraku, który zatonął prawdopodobnie ok. I–II wieku p.n.e. Zespół nurków usuwał większe skały, które utrudniały dostęp do części statku, kiedy nagle zauważyli tajemniczą, brodatą głowę z marmuru. Głowa prawdopodobnie należy do tak zwanego Herkulesa z Andikitiry Naukowcy twierdzą, że głowa należy do bezgłowego posągu, który odnaleziono w tym miejscu 122 lata temu. Postać została nazwana Herkulesem z Andikitiry. Obecnie przechowywany jest w Narodowym Muzeum Archeologicznym w stolicy Grecji. Na dnie oceanu odkryto „żółtą, ceglaną drogę”. Dokąd prowadzi? Czy to droga do mitycznej Atlantydy? Odkrycie na dnie Oceanu Spokojnego wywołało poruszenie w środowisku naukowców. Greckie Ministerstwo Kultury przekazało w oświadczeniu, że nurkowie odnaleźli również podstawę posągu, na której znajdowały się oderwane, dolne kończyny Herkulesa. Archeolodzy odkryli również dwa ludzkie zęby, które prawdopodobnie należały do członków załogi starożytnego statku. Dalsze badania mają ujawnić, w jakim wieku marynarze byli w chwili śmierci, ich płeć oraz pochodzenie. Czy odnalezione metalowe przedmioty mogą być fragmentami pierwszego komputera? Co ciekawe, uczeni znaleźli także nietypowe, amorficzne metalowe przedmioty. Badacze zastanawiają się, czy mogą być to brakujące fragmenty mechanizmu z Andikitiry. To starożytny przyrząd, który miał zostać zaprojektowany do obliczania pozycji ciał niebieskich. 120 lat temu odkryto go na pokładzie wraku. Naukowcy twierdzą, że maszyna, która składa się z 37 kół zębatych wykonanych z brązu, powstała ok. 205 roku p.n.e. Miała być pierwszym w historii, analogowym komputerem. Badacze, którzy odnaleźli Endurance odkryli, że wrak zamieszkały niezwykle rzadkie stworzenia Na mroźnym dnie Morza Weddella po 107 latach odnaleziono w końcu wrak barkentyny Endurance. Okazuje się, że badacze odkryli coś jeszcze. Słynny statek Shackletona zamieszkały wyjątkowe, g.. Był to jednak okres upadku świata hellenistycznego i początek ekspansji Cesarstwa Rzymskiego na terenach starożytnej Grecji. Niektóre teorie wskazują, że mechanizm może być dowodem na niezwykłe, jak na tamte czasy możliwości technologiczne Greków. W 2016 roku uczeni przeprowadzili badania, w których jednoznacznie stwierdzili, że autorami urządzenia byli Pitagorejczycy. Na pokładzie statku znajdowały się niezwykle cenne dzieła sztuki Wrak greckiego statku handlowego odkrył nurek Elias Stadiatos w 1900 roku. Leżał się na głębokości 42 metrów, nieopodal wyspy Antykithiry. Na pokładzie znajdowały się liczne dzieła sztuki, posągi i artefakty, które dziś stanowią dziedzictwo kulturowe Grecji. To między innymi figura Efeba, Filetasa z Kos, Apolla czy Diomedesa. Dwa lata później naukowcy odnaleźli skorodowaną bryłę brązu, która zawierała koło zębate. Był to pierwszy odnaleziony fragment tego niezwykle skomplikowanego mechanizmu. Teraz badacze mają nadzieję, że ich najnowsze odkrycie może rzucić nowe światło na losy tajemniczego wraku, ale przede wszystkim na to, kto był autorem pierwszego w historii komputera. Autorzy badań zastanawiają się, czy wrak nie skrywa jeszcze więcej tajemnic, być może innych zaawansowanych, jak na dawne czasy urządzeń. Projekt badawczy potrwa do 2025 roku. Zagadka „pierwszego komputera" rozwiązana po 2000 lat To urządzenie jest tym dla technologii, czym Akropol jest dla architektury. Ikoniczny Mechanizm z Antykithiry, przez wielu nazywany pierwszym komputerem, to jedno z najbardziej zagadkowych urządz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mechanizm-z-antykithiry1-d802034.jpeg" width="847" height="700" alt="Mechanizm z Antykithiry to zadziwiający starożytny „komputer”. Czy odnaleźliśmy już wszystkie jego części? (fot. Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)" title="Mechanizm z Antykithiry to zadziwiający starożytny „komputer”. Czy odnaleźliśmy już wszystkie jego części? (fot. Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)" /> Źródła: Greckie Ministerstwo Kultury i Sportu, Greek Reporter. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Odnaleziono 2 olbrzymie sfinksy w starożytnej egipskiej świątyni "milionów lat"
Archeolodzy znaleźli dwa wapienne posągi z wizerunkiem faraona Amenhotepa III. Figury przypominają sfinksy i mają ok. 8 metrów długości.
W tym artykule: Starożytna świątynia miliona lat Okazuje się, że po trzęsieniu ziemi przetrwało więcej przedmiotów Odnalezione posągi wiele mówią o historii faraona Egipsko-niemiecka misja archeologiczna prowadziła wykopaliska w starożytnych Tebach, w miejscu dzisiejszego miasta Luksor. Ostatnie prace odbywały się w świątynii grobowej Amenhotepa III, faraona z XVIII dynastii. Badacze odnaleźli tam dwa olbrzymie sfinksy, które przypominały władcę Egiptu. Według różnych źródeł panował w okresie ok. 1388-1353 r. p.n.e. Był prawdopodobnie dziadkiem słynnego Tutanchamona. O odkryciu poinformował tamtejszy resort ds. Turystyki i Starożytności. Starożytna świątynia miliona lat Przerażające odkrycie archeologów. W starożytnych Chinach wojowników grzebano żywcem Archeolodzy odnaleźli grobowce elitarnego klanu sprzed 3000 lat. Okazało się, że pogrzebani w nich wojownicy najprawdopodobniej w chwili pochówku byli jeszcze żywi… Dwa 8-metrowe posągi przedstawiają wizerunek Amenhotepa III. Naukowcy, którzy odpowiadają za odkrycie przekazali w oświadczeniu, że na jednym z nich odkryto napis „ukochany Amona-Re”. Według archeologów, tak nazywany był właśnie starożytny faraon. Za rządów Amenhotepa III Egipt przeżywał długi okres pokoju. W tym okresie prężnie rozwijała się sztuka i architektura. W Tebach Zachodnich została wybudowana wtedy świątynia grobowa, która znana jest jako świątynia milionów lat. To między innymi tutaj odnaleziono słynne Kolosy Memnona, które były jej zachowaną częścią. Budynek ten jednak uległ zniszczeniu prawdopodobnie wskutek trzęsienia ziemi ponad sto lat później. Teraz badacze odnaleźli nowe monumenty z wizerunkiem faraona, które przypominają sfinksy. Już ponad 5 tys. lat temu pito piwo przez słomki. Miały specjalne sitka Słomki nie są współczesnym wymysłem. Tradycja picia z nich ma tysiące lat. Okazuje się, że po trzęsieniu ziemi przetrwało więcej przedmiotów -W tej świątyni znajdowało się kiedyś bardzo dużo posągów i rzeźb. Wszystko wskazuje na to, że była prawdziwym dziełem sztuki w starożytności. Niestety ok 1200 r. p.n.e. trzęsienie ziemi doszczętnie ją zniszczyło. - mówił Hourig Sourouzian, egiptolog i szef grupy archeologów, która stoi za odkryciem. W trakcie wykopalisk badaczom udało się również odkopać pozostałości po kolumnach i misternie zdobionych ścianach świątyni oraz odnaleźć trzy dobrze zachowane płaskorzeźby bogini Sechmet. W mitologii egipskiej była to bogini wojny, zemsty i chorób. Przedstawiano ją jako kobietę z głową lwa. Sechmet trzymała zazwyczaj w ręce anch - znak życia. Starożytni kapłani uważali, że dzięki jej łasce potrafią zwalczać różne choroby. Arabia Saudyjska. Archeolodzy odkryli „autostrady” oznakowane grobowcami Jak wyglądała dzisiejsza Arabia Saudyjska tysiące lat temu? Kamienne groby pełniły tam bardzo ważną funkcję. Odnalezione posągi wiele mówią o historii faraona Archeologowie przekazali, że rzeźby odnaleziono w miejscu, które niegdyś było perystylem (w starożytności był to wewnętrzny dziedziniec lub ogród w świątyniach i pałacach). Miały być one częścią fasady budynku. Hourig Sourouzian w rozmowie z egipską telewizją poinformował, że odnalezione posągi i płaskorzeźby mogą mieć związek ze Świętem Sed, zwanym również jako „rytuałem trzydziestolecia”. Była to wielka uroczystość, podczas której celebrowano upłynięcie 3 dekad od koronacji faraona. Symbolicznie oznaczało również potwierdzenie sprawności fizycznej władcy oraz jego „odrodzenie”. Archeolodzy przyznają, że egipskie malowidła wielokrotnie przedstawiały faraona w trakcie Święta Sed. Zazwyczaj jego wizerunek emanował siłą i energią, a tłum zgromadzony wokół niego był pełen podziwu i szczęścia. Naukowcy dodają, że w ramach prac konserwatorskich planowana jest dalsza analiza historyczna, aby móc przywrócić wszystkie artefakty i elementy architektoniczne w miejsca, w których znajdowały się one w przeszłości. Źródło: Live Science, Egyptian Ministry of Tourism and Antiquities
Szukasz szczęścia w podróży? Te pomniki podobno je gwarantują. Oto 7 najczęściej pocieranych posągów na świecie
Te miejsca, odpowiednio potraktowane, zapewniają wszelką pomyślność. Czasami trzeba je pogłaskać. Innym razem objąć lub pocałować. Ale najczęściej wystarczy dotknąć.
Pomniki i rzeźby, które przynoszą szczęście, znajdziemy na wszystkich kontynentach. Warto je zlokalizować przed kolejną podróżą, bo może się okazać, że spełnienie marzeń jest na wyciągnięcie ręki. A szkoda byłoby taką okazję przegapić. Poznaj 7 najczęściej pocieranych pomników na świecie >>>
Setki kolorowych posągów. Świątynia Minakszi zapiera dech
Świątynia Minakszi w Południowych Indiach to miejsce wyjątkowe, nawet w tak fascynującym i pełnym tajemnic kraju wyróżnia się na tle innych.
W środku starożytnego miasta Manduraj znajduje się jeden z największych zespołów świątynnych w Indiach. Gigantyczna świątynia jest codziennie miejscem docelowym dla około 15 tysięcy pielgrzymów z prowincji Tamilnadu. Miejsce to poświęcone jest Minakszi, jednego z wcieleń hinduskiej bogini Parwati, opiekunce rodziny, Bogini Matce i symbolu opiekuńczej kobiecości. Jej przydomek Minakszi oznacza "rybio-oką" co dla hindusów oznacza kobietę o idealnym kształcie oczu. Reprezentuje miłość i płodność. Sama świątynia jest jednocześnie przedstawieniem boskiego związku między nią a Śiwą. Każdego wieczoru Sundareshvara (to jedno z 1008 Śiwy) jest przenoszony do srebrnej sypialni Minakszi w barwnej procesji by następnego ranka podczas porannych modłów wrócić do swojej kaplicy. Świątynia została zbudowana w stylu drawidyjskim, charakterystycznym dla południowych Indii. Wysokie mury posiadają cztery gopury, czyli bardzo wysokie bramy, zwężające się uskokowo ku górze. Każda z nich zwrócona jest w innym kierunku świata i udekorowana dziesiątkami posągów przedstawiających zwierzęta, bogów, demony i ludzi. Do tego kompleks ma aż 14 wież, które co 12 lat są odnawiane i malowane. Sala Tysiąca Filarów także może poszczycić się pięknymi rzeźbami w każdym z nich. Obecnie znajduje się tam muzeum. Pierwszą świątynię w tym miejscu wybudowali Tamilowie, w XIV wieku zburzyli ją muzułmańscy najeźdźcy. Po 250 latach budynek zrekonstruowano, a w XVI wieku ozdobiono i nadano mu znany dziś olśniewający kształt. Wielu uważa, że miejsce to jest takim samym skarbem nad Południowych Indii co Taj Mahal dla Północnych. Opracowanie: Błażej Grygiel Źródło: National Geogrpahic Travel
Tajemnicza Wyspa Wielkanocna. Gdyby posągi umiały mówić
– Te posągi chodziły – powiadają mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej. Archeolodzy wciąż próbują dociec, w jaki sposób. I czy ich historia jest opowieścią o katastrofie ekologicznej, czy peanem na cześć ludzkiej pomysłowości.
Pewnej zimowej nocy w czerwcu ubiegłego roku José Antonio Tuki, 30-letni artysta, zrobił jedną z rzeczy, które kocha najbardziej – wyszedł ze swojego jednoizbowego domu na południowo-zachodnim wybrzeżu i powędrował przez wyspę na północ, ku plaży Anakena. Legenda mówi, że jakieś tysiąc lat temu polinezyjscy osadnicy wywlekli swoje czółna na brzeg właśnie tam, po przepłynięciu ponad 2000 km otwartego Pacyfiku. Pod tymi samymi gwiazdami Tuki usiadł na piasku i patrzył przed siebie, na olbrzymie ludzkie posągi – moai. Wyrzeźbione z wulkanicznego tufu, mają ponoć ucieleśniać duchy przodków. Słychać było pianie kogutów i szczekanie bezpańskich psów. Od Antarktyki wiał lodowaty wiatr. Tuki jest rdzennym, polinezyjskim mieszkańcem Rapa Nui, jak miejscowi nazywają Wyspę Wielkanocną. Jego przodkowie zapewne pomagali rzeźbić niektóre z setek posągów rozsianych po trawiastych wzgórzach i postrzępionych wybrzeżach wyspy. Przy plaży Anakena siedem brzuchatych moai stoi na baczność na platformie długości 16 m. Są odwrócone plecami do Pacyfiku, ręce trzymają przy bokach, a na głowach mają pukao z czerwonej skały wulkanicznej – skorii. Patrząc na ich twarze, Tuki czuje, że jest z nimi związany. – To coś dziwnego i żywego – mówi. – To coś, co wytworzyła moja kultura. Jak oni to zrobili? – kręci głową. Wyspa Wielkanocna ma zaledwie 164 km2. Leży 3500 km na zachód od Ameryki Południowej i 2000 km na wschód od wyspy Pitcairn, swojej najbliższej zamieszkanej sąsiadki. Cała energia i zasoby niezbędne do stworzenia moai – które mierzą od jednego do 10 m i ważą nawet ponad 80 ton – pochodziły tylko z tej wyspy. A jednak gdy holenderscy odkrywcy wylądowali tu w Niedzielę Wielkanocną 1722 r., napotkali kulturę z epoki kamienia. Moai zostały wykute przy użyciu kamiennych narzędzi, na ogół w jednym kamieniołomie, a potem przetransportowane bez pomocy zwierząt pociągowych i kół na kamienne platformy, czyli ahu, oddalone nawet o 18 km. Jak to zrobili? Pytanie Tukiego dręczyło całe rzesze przybyszów. Po przybyciu na Rapa Nui polinezyjscy osadnicy mieli za sobą tygodnie spędzone na morzu w otwartych czółnach. To było zapewne kilkadziesiąt osób. Dziś każdego tygodnia dociera tu 12 samolotów z Chile, Peru i Tahiti. W 2011 r. na wyspę przyleciało 50 tys. turystów, 10 razy więcej, niż wynosi liczba jej mieszkańców. Zaledwie 30 lat temu samochody czy telefony należały tu do rzadkości, obecnie w Hanga Roa, jedynym miasteczku, jest mnóstwo kafejek internetowych, barów i klubów tanecznych, a w sobotnie wieczory ulice się korkują. Bogaci turyści wydają co noc tysiące dolarów w najelegantszych hotelach. – To już nie jest samotna wyspa – mówi Kara Pate, rapanuańska rzeźbiarka, która wyszła za Niemca. Chile anektowało Wyspę Wielkanocną w 1888 r., ale aż do 1953 r. pozwalało pewnej szkockiej firmie prowadzić tu ogromną hodowlę owiec. Owce krążyły sobie swobodnie, a Rapanuańczycy siedzieli zamknięci w Hanga Roa. W 1964 r. zbuntowali się, a potem uzyskali chilijskie obywatelstwo i prawo wybierania własnego burmistrza. Uczucia wobec el conti (kontynentu) są mieszane. Chile zapewnia mieszkańcom wyspy dostawy paliwa i żywności. Miejscowi mówią po hiszpańsku i jeżdżą na ląd stały na studia. Tymczasem chilijscy imigranci, zwabieni ulgami podatkowymi obowiązującymi na wyspie, chętnie przyjmują posady, którymi Rapanuańczycy gardzą. – Rapanuańczyk nie myśli zmywać garów – mówi Beno Atán, przewodnik wycieczek, który sam stąd pochodzi. Wielu mieszkańców wyspy poślubiło osoby z kontynentu i niektórzy martwią się, że ich kultura słabnie. Obecnie liczba ludności wynosi około 5 tys., prawie dwukrotnie więcej niż 20 lat temu, ale Rapanuańczycy stanowią niespełna połowę mieszkańców. Prawie każde miejsce pracy na Wyspie Wielkanocnej jest uzależnione od turystyki. – Bez niej wszyscy by tu głodowali – mówi Mahina Lucero Teao, przewodnicząca izby turystycznej. A pani burmistrz Luz Zasso Paoa stwierdza: – Nasze dziedzictwo jest podstawą gospodarki. Jesteście tutaj nie dla nas, tylko dla tego dziedzictwa. To znaczy dla moai. Thor Heyerdahl, norweski antropolog i poszukiwacz przygód, którego wyprawy po Pacyfiku przyczyniły się do zainteresowania świata Wyspą Wielkanocną, uważał, że posągi stworzyła preinkaska cywilizacja z Peru, a nie Polinezyjczycy. Erich von Däniken, szwajcarski autor bestsellera Wspomnienia z przyszłości, był przekonany, że moai zostały wzniesione przez istoty z kosmosu. Współczesna nauka, w oparciu o dowody językoznawcze, archeologiczne i genetyczne, wykazała, że twórcami posągów byli jednak Polinezyjczycy, ale nie wyjaśniła, jak przemieszczali swe dzieła. Badacze zakładali na ogół, że w jakiś sposób, przy użyciu lin i drewna, rzeźby były wleczone. – Eksperci mogą sobie mówić, co chcą – twierdzi Suri Tuki, 25-letni przyrodni brat José Tukiego – ale my znamy prawdę. Te posągi chodziły. Według ustnej tradycji moai ożywiała mana – duchowa siła przekazywana przez przodków. Nie ma żadnych doniesień o budowie moai po przybyciu Europejczyków w XVIII w. W tym czasie na Wyspie Wielkanocnej rosło już tylko kilka mizernych drzew. Jednak w latach 70. i 80. XX w. biogeograf John Flenley z nowozelandzkiego Massey University znalazł pyłek zachowany w jeziornych osadach – dowód, że przez tysiące lat ten skrawek lądu porastały bujne lasy złożone m.in. z milionów ogromnych palm. Dopiero po przybyciu Polinezyjczyków, około 800 r. n.e., lasy ustąpiły miejsca terenom trawiastym. Z prac Flenleya intensywnie korzystał Jared Diamond, pisząc swą książkę Upadek, w której twierdził, że mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej mimowolnie doprowadzili do ekologicznej zagłady. Diamond utrzymuje, że mieli pecha, bo osiedlili się na wyjątkowo delikatnej wyspie – suchej, chłodnej i odległej, czyli marnie nawożonej przez niesiony wiatrem pył i popiół wulkaniczny (własne wulkany Rapa Nui śpią). Wyspiarze karczowali lasy, aby pozyskać opał, a drzewa marnie odrastały. Kiedy zaczęło brakować drewna, nie mogli dłużej budować czółen do oceanicznych połowów. Erozja gleby zmniejszyła ich plony. Przed przybyciem Europejczyków, na wyspie wybuchła wojna domowa i zapanował kanibalizm. Upadek ich odizolowanej cywilizacji, jak pisze Diamond, stanowi najklarowniejszy przykład społeczeństwa, które przez nadmierną eksploatację wyniszczyło własne bogactwa, a także najgorszy scenariusz tego, co nas samych może spotkać w przyszłości. Jego zdaniem moai przyspieszyły to samozniszczenie. Diamond uważa je za pokazy siły rywalizujących wodzów, którzy, utknąwszy na odległej, niewielkiej wyspie, nie mieli innych sposobów pokazywania, do czego są zdolni. Konkurowali zatem, budując coraz większe posągi. Według Diamonda układali je na drewnianych saniach i wlekli po torach z kłód. Technika ta została z powodzeniem przetestowana przez Jo Anne Van Tilburg, archeolożkę z UCLA, ale wymaga ona zarówno mnóstwa drewna, jak i wielu ludzi. Aby ich wyżywić, trzeba było karczować kolejne połacie lasu. Kiedy drewno się skończyło i wybuchła wojna domowa, wyspiarze zaczęli przewracać moai. Do XIX w. nie stał już żaden posąg. Krajobraz Wyspy Wielkanocnej nabrał posępnej atmosfery, którą według Diamonda i innych zachowuje do dzisiaj. Bardziej optymistyczny obraz przeszłości Rapa Nui można uzyskać, przestawiając i reinterpretując rozproszone strzępy faktów. Właśnie taki pogląd prezentują Terry Hunt z Uniwersytetu Hawajów i Carl Lipo z Uniwersytetu Stanu Kalifornia w Long Beach, archeolodzy badający wyspę przez 10 ostatnich lat. Tę wizję zaludniają pokojowo nastawieni, pomysłowi budowniczowie moai. Hunt i Lipo nie przeczą, że Wyspa Wielkanocna utraciła bujne lasy i że była to ekologiczna katastrofa – ale twierdzą, że nie należy obwiniać o to wyspiarzy. A już z pewnością nie moai. Ich wykopaliska na plaży Anakena pokazały, że Polinezyjczycy dotarli tutaj nie wcześniej niż w roku 1200, czyli mniej więcej cztery wieki później, niż powszechnie uważano. A zatem mieliby zaledwie pięć stuleci na ogołocenie wyspy. Hunt i Lipo są przekonani, że przy stosowaniu wyrębów i wypalania nie zdążyliby tego dokonać. Poza tym w grę wchodził jeszcze inny zabójca drzew. Kiedy archeolodzy odkopali orzechy wymarłej palmy z Wyspy Wielkanocnej, znaleźli na wielu z nich rowki wyżłobione przez ostre zęby polinezyjskich szczurów. Szczury przybyły tymi samymi czółnami co pierwsi osadnicy. Liczne kości odnalezione w wykopaliskach na Anakenie sugerują, że wyspiarze posilali się nimi, ale poza tym na gryzonie nie czyhały żadne drapieżniki. W ciągu kilku lat, jak obliczają Hunt i Lipo, szczury opanowały wyspę. Objadając się orzechami palmowymi, nie dopuszczały do odradzania się wolno rosnących drzew, a tym samym skazały na zagładę lasy Rapa Nui nawet bez wyrębów i wypaleń prowadzonych przez ludzi. Oczywiście to osadnicy ponoszą odpowiedzialność za sprowadzenie szczurów. Hunt i Lipo podejrzewają, że dokonali tego celowo (przywieźli także kury.) Jednak nie widzą dowodów na to, że rapanuańska cywilizacja upadła wraz z zanikiem lasu. Na podstawie własnego archeologicznego przeglądu wyspy uważają, że po zasiedleniu jej ludność wzrosła gwałtownie do około 3 tys., po czym pozostawała mniej więcej stabilna aż do przybycia Europejczyków. Pola uprawne były dla Rapanuańczyków cenniejsze od palmowych gajów. Lecz były to pola smagane wiatrem, nieurodzajne i nieregularnie nawadniane przez deszcze. Wyspa Wielkanocna wymagała od rolników heroicznych wysiłków. Wyspiarze zbudowali tysiące okrągłych kamiennych wiatrochronów zwanych manavai i prowadzili uprawy w ich wnętrzach. Całe połacie ziemi okrywali łupanymi skałami wulkanicznymi, aby zatrzymać w glebie wilgoć i substancje użyźniające. Krótko mówiąc, Hunt, Lipo i inni twierdzą, że prehistoryczni Rapanuańczycy byli pionierami zrównoważonego rolnictwa, a nie mimowolnymi sprawcami zagłady ekologicznej. Rapa Nui nie jest przypadkiem żałosnej porażki, tylko niezwykłego sukcesu – dowodzą w swojej najnowszej książce. Nosi ona tytuł Posągi, które chodziły i przedstawia Rapanuańczyków w korzystniejszym świetle niż Upadek. Hunt i Lipo nie ufają ustnym relacjom o gwałtownym konflikcie między mieszkańcami. Ostre płytki obsydianu, w których inni archeolodzy dopatrują się broni, dla nich są narzędziami rolniczymi. Twierdzą, że do transportowania moai potrzeba było niewielu ludzi i żadnego drewna, gdyż posągi przemieszczano w pozycji pionowej. Ich zdaniem w tej kwestii dowody potwierdzają ludową tradycję. Sergio Rapu, rapanuański archeolog i były gubernator Wyspy Wielkanocnej, który pisał pracę dyplomową z Huntem, zabrał swoich amerykańskich kolegów do dawnego kamieniołomu na Rano Raraku – wulkanie stanowiącym południowo-wschodnią część wyspy. Patrząc na wiele moai porzuconych tam w różnych stadiach wykończenia, wyjaśnił, jak doprowadzano do tego, że chodziły: wydatne brzuchy przechylały rzeźby do przodu, a podstawa w kształcie litery D pozwalała robotnikom obracać je i przechylać z boku na bok. W ubiegłym roku, w ramach eksperymentów sfinansowanych przez Radę Ekspedycji National Geographic, Hunt i Lipo wykazali, że zaledwie 18 ludzi wyposażonych w mocne liny potrafiło, przy odrobinie wprawy, manewrować trzymetrową repliką moai o wadze 5 ton, przemieszczając ją o kilkaset metrów. W rzeczywistości prowadzenie znacznie większych moai przez wiele kilometrów musiało być trudnym zadaniem. Przy drogach wiodących z kamieniołomu leżą dziesiątki przewróconych posągów. Lecz znacznie większa ich liczba dotarła w nienaruszonym stanie na swoje platformy. Nikt nie wie na pewno, kiedy został wyrzeźbiony ostatni posąg. Moai nie mogą być datowane bezpośrednio. Wiele z nich nadal stało, kiedy Holendrzy dotarli tu w 1722 r., a cywilizacja rapanuańska, jak utrzymują Hunt i Lipo, była wtedy kwitnąca i pokojowa. Jednak odkrywcy przywlekli śmiertelne choroby, na które wyspiarze nie mieli odporności, a także przywieźli przedmioty, które zastąpiły moai jako symbole statusu. Kradzież europejskiego kapelusza – badacze cytują wiele doniesień o takich zdarzeniach – miała w sobie więcej uroku niż wciąganie wielotonowego, czerwonego pukao na głowę posągu. W XIX w. handlarze niewolników zdziesiątkowali ludność, która w 1877 r. skurczyła się do 111 osób. Jak to ujmują Hunt i Lipo, historia Wyspy Wielkanocnej jest przypowieścią o ludobójstwie i niszczeniu kultury, a nie o zagładzie ekologicznej. Ich przyjaciela Sergia Rapu przekonuje to częściowo. – Nie mówcie mi, że obsydianowe narzędzia służyły tylko do celów rolniczych – uśmiecha się. – Bardzo chciałbym wierzyć, że moi przodkowie nigdy się nawzajem nie zjadali. Ale obawiam się, że to robili. Dziś wyspiarze stają przed nowym wyzwaniem: jak wykorzystać swoją spuściznę kulturalną, nie niszcząc jej. Rosnąca liczba mieszkańców i tysiące turystów nadwerężają zasoby wody. Na wyspie brakuje kanalizacji i miejsca do składowania śmieci. Ostatnio władze zaczęły prosić turystów, by zabierali swoje śmieci w walizkach. Turystom nie wolno wprawdzie dotykać moai, ale bydło i konie (a po wyspie nadal krąży swobodnie ponad 6 tys. sztuk tych zwierząt) z radością ocierają się o porowaty tuf, zdzierając jego zewnętrzną warstwę. Jednak większym zagrożeniem dla dziedzictwa – liczącego w sumie ponad 20 tys. obiektów archeologicznych obejmujących zarówno otoczone murami ogrody i kamienne kurniki, jak i moai czy ahu – może być głód ziemi. Ponad 40 proc. wyspy stanowi park narodowy, co mocno ogranicza ilość dostępnego terenu. – Ludzie muszą pojąć, że archeologia nie jest ich wrogiem – mówi Rapu. Kilkadziesiąt lat temu on sam pomagał stawiać do pozycji pionowej moai na plaży Anakena. Kiedy to robił, wraz z kolegami odkrył, w jaki sposób twórcy ogromnych posągów usiłowali tchnąć w nie ducha po długiej wędrówce z kamieniołomu: nadając rzeźbom ostatni szlif, umieszczali w pustych gniazdach oczy z białego koralu i źrenice z obsydianu albo czerwonej skorii. Dziś nad plażą Anakena szumi zagajnik kokosowych palm sprowadzonych z Tahiti. Krzepi on plażowiczów i chilijskich nowożeńców, dając im odczuć, że naprawdę są w Polinezji, nawet jeżeli wyje wiatr, a pofałdowane wzgórza za ich plecami przypominają szkockie wyżyny.