Ma jedne z najpiękniejszych klifów Europy. Miasta wyglądają tu, jakby rosły z morza
Portugalia od wieków przyciąga tych, którzy chcą zobaczyć, gdzie kończy się ląd, a zaczyna ocean. Są miejsca, które zmieniają sposób patrzenia na świat – i jedno z nich znalazłem właśnie tu.
Spis treści: Cabo da Roca – zachodni kraniec kontynentalnej Europy Sintra – bajkowe pałace i romantyczne wzgórza Atlantycki klimat i natura – od klifów po plaże Praktyczne wskazówki przed podróżą do Portugalii Portugalia od wieków fascynuje podróżników – to kraj kontrastów, słonecznych brzegów, starych miast i krajobrazów, które przypominają o wielkich epokach żeglarstwa i odkryć geograficznych. Szczególne miejsce w wyobraźni Europejczyków zajmuje przylądek Cabo da Roca – geograficzny punkt, który od starożytności utożsamiano z krainą, gdzie ziemia „kończy się” i zaczyna ocean. Cabo da Roca – zachodni kraniec kontynentalnej Europy Południowo‑zachodnia Portugalia kryje w sobie jedno z najbardziej znanych i symbolicznych miejsc Europy – Cabo da Roca, najbardziej wysunięty na zachód punkt kontynentalnej części Europy. To właśnie tutaj, na stromych klifach spoglądających prosto na bezkresny Atlantyk, kończy się europejska część stałego lądu. Na miejscu znajduje się charakterystyczny obelisk z inskrypcją „Aqui, onde a terra se acaba e o mar começa” („Gdzie ziemia się kończy, a morze zaczyna”), który stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli portugalskiej turystyki. Dla wielu odwiedzających ten kamienny pomnik jest punktem duchowym – miejscem refleksji nad ogromem oceanu i historią ludzkich podróży. Choć w turystycznym języku mówi się czasem o „końcu świata”, warto pamiętać, że to sformułowanie jest literacką metaforą. Geograficznie Cabo da Roca nie jest końcem świata w dosłownym sensie – dalej na zachód znajduje się ocean, a pośród jego wód leżą odległe archipelagi, jak chociażby Azory, także należące do Portugalii. Historyczny kontekst – od starożytnych map do wielkich odkryć Już starożytni geografowie greccy i rzymscy umieszczali przylądek na krawędzi znanego im świata – był to symbol granicy między znanym lądem a oceanem pełnym tajemnic. W średniowieczu i renesansie takie miejsca napędzały wyobraźnię kartografów i żeglarzy. To właśnie późniejsze wyprawy, szczególnie wojownicze i handlowe ekspedycje Portugalczyków oraz później wyprawy Krzysztofa Kolumba, doprowadziły do objawienia się nowego lądu po drugiej stronie Atlantyku i rozpoczęcia epoki wielkich odkryć geograficznych. Choć Kolumb wyruszył z Hiszpanii, a nie z Portugalii, jego podróż w 1492 roku podkreśliła, że za „końcem lądu” w Cabo da Roca znajduje się nie tylko ocean, ale też nieznany wcześniej świat. Sintra – bajkowe pałace i romantyczne wzgórza Kilka kilometrów na północ od Cabo da Roca rozciąga się Sintra – malownicze miasteczko wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To miejsce, które łączy w sobie historię, sztukę i niezwykłe krajobrazy. Wśród najbardziej znanych obiektów jest Pałac Pena – barwny kompleks, którego szczyty i wieże wznoszą się nad lasami Serra de Sintra. Choć nazwanie go „bajkowym” jest subiektywną metaforą, trudno zaprzeczyć, że architektura i otoczenie pałacu inspirują wyobraźnię – od romantycznych widoków po bogate detale stylistyczne. Odwiedzający Sintrę odkrywają tu również pałace, ogrody i ruiny zamków, które świadczą o strategicznym i kulturowym znaczeniu tego regionu w dziejach Portugalii. Atlantycki klimat i natura – od klifów po plaże Wybrzeże wokół Cabo da Roca to nie tylko punkt widokowy – to również dzika natura, strome klify i potęga oceanu, która kształtuje lokalny klimat. Silne wiatry i prądy oceanu wpływają na pogodę i temperaturę, a krajobraz pełen jest roślin odpornych na słone morskie powietrze. W pobliżu znajdują się także szerokie plaże i zatoki, idealne dla miłośników surfingu i sportów wodnych. Atlantyk tutaj bywa jednak surowy – prądy i fale są silne, dlatego kąpieliska nad Cabo da Roca bardziej nadają się do obserwacji i spacerów niż do kąpieli. Praktyczne wskazówki przed podróżą do Portugalii Dojazd: Cabo da Roca jest łatwo dostępne samochodem lub autobusami turystycznymi z Lizbony i Sintry. W sezonie latem warto przyjechać wcześniej – parking może się zapełniać. Pory roku: Najlepsze warunki do odwiedzin to wiosna i jesień – wtedy jest mniej turystów, a światło do zdjęć jest bardziej miękkie. Bezpieczeństwo: Klify są wysokie i strome – zachowaj ostrożność przy podejściu do krawędzi skał. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
To miejsce podbiło światowe rankingi. „Hawaje Europy” są najpopularniejszym kierunkiem podróży w 2026 roku
Na świecie nie brakuje miejsc, które potrafią zachwycić krajobrazem, klimatem i atmosferą egzotyki. W 2026 roku uwaga podróżnych kieruje się jednak nie ku odległym wyspom Pacyfiku, lecz na Europę. To właśnie tutaj znalazł się kierunek, który został uznany za najpopularniejszy cel podróży na świecie – i który coraz częściej określany jest mianem „Hawajów Europy”.
W najnowszym zestawieniu TripAdvisor Travellers’ Choice Awards, opartym na analizie dwunastu miesięcy konsekwentnie pozytywnych opinii użytkowników publikowanych w 2025 roku, „Hawaje Europy” zajęły pierwsze miejsce w globalnym rankingu popularności. Wyprzedziły tym samym takie destynacje jak Quy Nhon w Wietnamie, Recife w Brazylii czy Puerto Escondido w Meksyku. Co sprawia, że ta europejska destynacja zdobyła tak silną pozycję w oczach podróżnych z całego świata? Dlaczego Madera zachwyca świat? Określana mianem „Hawajów Europy” Madera od lat przyciąga podróżników spragnionych spektakularnych krajobrazów i łagodnego klimatu, jednak w 2026 roku jej popularność osiągnęła nowy poziom. Ten portugalski archipelag położony na Atlantyku, kilkaset kilometrów od wybrzeży Afryki i wyraźnie bliżej Maroka niż kontynentalnej Europy, oferuje unikatowe połączenie surowej przyrody i komfortowych warunków wypoczynku. Wulkaniczne pochodzenie wyspy widoczne jest w czarnych plażach, stromych klifach i dramatycznych formacjach skalnych, które kontrastują z bujną, niemal subtropikalną roślinnością. Charakterystycznym elementem krajobrazu są także lewady – historyczne kanały irygacyjne, wzdłuż których poprowadzono setki kilometrów tras pieszych, uznawanych dziś za jedne z najpiękniejszych szlaków trekkingowych w Europie. Co istotne, Madera przyciąga zarówno miłośników aktywnego wypoczynku, jak i osoby szukające spokojnej alternatywy dla zatłoczonych kurortów. Stabilne temperatury (sięgające około 25°C latem i rzadko spadające poniżej 17°C zimą) sprawiają, że sezon turystyczny trwa tu przez cały rok, a umiarkowana wilgotność sprzyja zwiedzaniu i aktywnościom na świeżym powietrzu. W zestawieniu TripAdvisor Travellers’ Choice Awards, opartym na analizie opinii podróżnych dotyczących hoteli, restauracji, atrakcji i wycieczek, wyspa została wyróżniona za różnorodność doświadczeń, wysoką jakość infrastruktury oraz autentyczny charakter, który wciąż pozostaje jej znakiem rozpoznawczym. To właśnie ta równowaga między dziką naturą a przemyślaną ofertą turystyczną sprawia, że Madera stała się najpopularniejszym kierunkiem podróży na świecie w 2026 roku. Co oferują „Hawaje Europy” i jak dotrzeć tam z Polski? Co istotne, dostępność tego kierunku jest dziś znacznie łatwiejsza niż jeszcze kilka lat temu. Z polskich lotnisk obsługiwane są regularne bezpośrednie połączenia do Funchal – głównego portu lotniczego Madery. Oznacza to, że podróż nie wymaga przesiadek i trwa około pięciu i pół godziny w jedną stronę. Z Warszawy (Lotnisko Chopina) można polecieć bezpośrednio liniami Wizz Air, a podobne połączenia oferują też inne duże polskie porty – m.in. Katowice (lotnisko w Pyrzowicach), skąd lot trwa nieco ponad pięć godzin. Dzięki temu polscy turyści mogą wylądować na Atlantyku bez konieczności długich przesiadek w innych europejskich miastach, co czyni Maderę jeszcze łatwiejszym celem krótkiego urlopu lub dłuższego wypoczynku w subtropikalnym klimacie. Na miejscu czeka na nich niemal wszystko, czego można oczekiwać od wakacji marzeń: intensywne kolory oceanu, szlaki prowadzące przez zielone doliny i góry oraz unikalne plaże, zarówno ze złotym, jak i charakterystycznym czarnym piaskiem (jak np. plaża w Praia do Porto do Seixal z dramatycznymi klifami i turkusową wodą). Madera to również świetne miejsce do obserwacji przyrody, a rejsy w poszukiwaniu wielorybów i delfinów stały się jedną z najchętniej wybieranych atrakcji dla rodzin i par. Jeśli zaś chodzi o kulinarne doświadczenia, wyspa oferuje bogactwo smaków opartych na świeżych owocach morza, lokalnym winie wzmacnianym i tropikalnych owocach. Bananowce rosną tu obok winnic, co podkreśla wyjątkowy charakter tutejszej przyrody i gospodarki rolnej. Warto dodać, że w ciągu roku Madera tętni życiem nie tylko przyrodniczym, ale i kulturalnym, przyciągając gości barwnym karnawałem w lutym, Festiwalem Atlantyckim latem czy Festiwalem Wina jesienią, dzięki czemu nawet po sezonie letnim turyści mają powód, by tu wrócić. Wszystko to sprawia, że ten kierunek coraz częściej znajdzie się w planach podróży turystów szukających połączenia natury, kultury i łatwego dostępu. Źródła: TripAdvisor, Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
W tym miejscu Europa się urywa. Klify, wiatr i atmosfera końca świata
Cabo da Roca to najbardziej wysunięty na zachód punkt kontynentalnej Europy, położony w Portugalii niedaleko Sintry. Dowiedz się, co sprawia, że to miejsce przyciąga setki tysięcy turystów rocznie i dlaczego jest uznawane za jeden z geograficznych końców świata.
Spis treści: Najbardziej wysunięty punkt Europy – atmosfera końca świata Latarnia morska Cabo da Roca Park Naturalny Sintra-Cascais – przyroda wokół Cabo da Roca Cabo da Roca – informacje praktyczne dla turystów Położone 40 km na zachód od Lizbony Cabo da Roca zachwyca stromymi klifami, imponującą latarnią morską z 1772 roku i kamiennym monumentem z cytatem najważniejszego portugalskiego poety Luísa de Camõesa. Przylądek jest częścią Parku Naturalnego Sintra-Cascais i oferuje zarówno spektakularne panoramy oceanu, jak i dzikie, trudno dostępne plaże, takie jak Praia da Ursa. Na miejscu czeka bezpłatny parking i sklep z pamiątkami, w którym można kupić certyfikat potwierdzający obecność na krańcu kontynentu. Najbardziej wysunięty punkt Europy – atmosfera końca świata Cabo da Roca to nie tylko geograficzny koniec kontynentu, ale także miejsce o niezwykłym uroku i historycznym znaczeniu. Przylądek położony jest na wysokości około 140 metrów nad poziomem Oceanu Atlantyckiego i wyznacza zachodnią granicę Europy. Widok, jaki rozpościera się ze stromych klifów, przyciąga miłośników podróży z całego świata. Miejsce stało się obowiązkowym punktem na mapie turystycznej Portugalii, nie tylko ze względu na swoje położenie, ale także wyjątkową atmosferę końca świata. Latarnia morska Cabo da Roca Latarnia morska stojąca na przylądku została zbudowana w 1772 roku i jest jedną z najstarszych tego typu konstrukcji w Portugalii. Wysokość latarni to 22 metry, a jej światło sięga aż 46 km, co sprawia, że odgrywała i nadal odgrywa ważną rolę w nawigacji morskiej. Z biegiem lat obiekt ten stał się nie tylko ważnym punktem orientacyjnym dla żeglarzy, ale też symbolem Cabo da Roca. Zwiedzający mogą podziwiać jej sylwetkę na tle oceanu i poznać fascynujące historie związane z funkcjonowaniem latarni, jej konserwacją oraz rolą w życiu lokalnej społeczności. To właśnie w jej pobliżu znajduje się słynny monument z cytatem portugalskiego poety. Słowa te oddają wyjątkowy charakter tego miejsca – symboliczne zakończenie Europy i początek bezkresnego Atlantyku. Monument stał się jednym z najczęściej fotografowanych punktów przylądka, a cytat jest inspiracją dla podróżników z różnych zakątków świata. To także odwołanie do bogatej tradycji portugalskich odkrywców, dla których ocean był zawsze bramą do nowych światów. Park Naturalny Sintra-Cascais – przyroda wokół Cabo da Roca Cabo da Roca leży w granicach Parku Naturalnego Sintra-Cascais, który chroni bogactwo lokalnej flory i fauny oraz malownicze krajobrazy klifowego wybrzeża. Park obejmuje obszary górskie, lasy, rozległe wrzosowiska i dzikie plaże, dzięki czemu stanowi idealne miejsce dla miłośników przyrody oraz aktywnego wypoczynku. W okolicach przylądka można spotkać wyjątkowe dla tej ziemi gatunki roślin (w tym inwazyjny południowoafrykański karpobrot jadalny), a także obserwować ptaki morskie szybujące nad klifami. Przestrzeń parku to doskonała sceneria do pieszych wędrówek, wycieczek rowerowych i fotografii krajobrazowej. Obecność chronionego terenu sprawia, że Cabo da Roca pozostaje miejscem niepowtarzalnym pod względem naturalnego piękna. Praia da Ursa – jedna z najpiękniejszych plaż Europy Jednym z najciekawszych zakątków w okolicy jest Praia da Ursa – dzika plaża uważana za jedną z najpiękniejszych w Portugalii. Jej nazwa w dosłownym tłumaczeniu oznacza „plażę niedźwiedzią” Słynie ona z niezwykłych formacji skalnych, które nadają jej surowy i niepowtarzalny charakter. Droga na Praia da Ursa jest jednak stroma i wymaga dobrej kondycji oraz odpowiedniego obuwia, dlatego polecana jest bardziej doświadczonym turystom. Poza Praia da Ursa w pobliżu przylądka można znaleźć także inne, mniej uczęszczane plaże, które zachwycają naturalnością i spokojem. Cabo da Roca – informacje praktyczne dla turystów Bezpieczeństwo na Cabo da Roca – o czym pamiętać Ze względu na strome klify i silne, często zmienne wiatry Cabo da Roca może być miejscem niebezpiecznym. W przeszłości na przylądku zdarzały się poważne wypadki, dlatego na całym terenie rozmieszczone są liczne ostrzeżenia i barierki ochronne. Zaleca się, aby nie przekraczać wyznaczonych stref bezpieczeństwa, nie podchodzić zbyt blisko krawędzi klifów oraz nie wspinać się po skałach. Szczególną ostrożność powinny zachować rodziny z dziećmi oraz osoby z lękiem wysokości. Warto także przygotować się na zmienne warunki pogodowe – nawet latem silny wiatr i mgła mogą ograniczać widoczność oraz wpływać na komfort zwiedzania. Dojazd z Lizbony i Sintry – jak najlepiej dostać się na przylądek Cabo da Roca jest doskonale skomunikowane zarówno z Lizboną, jak i z pobliską Sintrą. Z Lizbony najłatwiej dotrzeć tu samochodem, kierując się na zachód autostradą do Sintry, a następnie w stronę przylądka. Możliwy jest także dojazd komunikacją publiczną – z Lizbony kursuje pociąg do Sintry, skąd można przesiąść się do autobusu linii 403 w kierunku Cascais. Podróż autobusem trwa około 30 minut i pozwala podziwiać malownicze widoki po drodze. Parking na miejscu jest bezpłatny, co czyni Cabo da Roca atrakcyjnym celem również dla osób podróżujących własnym autem. Sklep z pamiątkami i certyfikat – wyjątkowa pamiątka z Cabo da Roca Tuż obok latarni morskiej znajduje się sklep z pamiątkami, który oferuje szeroki wybór upominków związanych z przylądkiem i regionem Sintry. Największą popularnością cieszy się certyfikat potwierdzający wizytę na najbardziej wysuniętym zachodnim punkcie Europy. Certyfikat można spersonalizować, co czyni go oryginalną pamiątką oraz wyjątkowym prezentem. W sklepie znajdziesz również lokalne rękodzieło, mapy, przewodniki i inne drobiazgi, które przypomną o tej niezwykłej przygodzie na końcu kontynentu. Najlepszy czas na wizytę i praktyczne porady turystyczne Cabo da Roca można odwiedzać przez cały rok. Jednak najlepszy czas na podziwianie widoków przypada na późną wiosnę oraz wczesną jesień, kiedy ruch turystyczny jest mniejszy, a pogoda bardziej stabilna. Warto zabrać ze sobą cieplejszą odzież, nawet latem, ze względu na silne wiatry. Planując wizytę, należy przewidzieć czas na spacer po okolicy i uwzględnić możliwość zmiennej pogody. Większość turystów spędza na przylądku od 30 do 60 minut, ale dla miłośników przyrody i fotografii dłuższy pobyt będzie z pewnością satysfakcjonujący. Wstęp na Cabo da Roca jest bezpłatny, a infrastruktura turystyczna – parking, oznaczenia i sklep – są dostosowane do potrzeb odwiedzających. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ranking najpiękniejszych plaż świata. „Kalifornia Europy” wyprzedziła Tajlandię, Meksyk i Filipiny
Spragnionych słońca i spokojnego wypoczynku przyciągają plaże rozsiane po najdalszych zakątkach globu. Najnowszy ranking pokazuje jednak, że najlepszy kierunek plażowy na świecie wcale nie znajduje się w tropikach. Pierwsze miejsce trafiło do miejsca nazywanego „Kalifornią Europy”, które wyprzedziło tak silnych rywali jak Tajlandia, Meksyk czy Filipiny.
W tegorocznym plebiscycie World Travel Awards w kategorii najlepszych kierunków plażowych nominowano kilkanaście miejsc z różnych kontynentów, w tym Tajlandię, Cancún w Meksyku, Seszele, Filipiny oraz Zanzibar. Konkurencja była wyjątkowo silna, a mimo to zwyciężył europejski region, który od kilku lat konsekwentnie buduje swoją pozycję jako jeden z najciekawszych kurortów na świecie. Co więcej, tegoroczny tytuł sprawił, że kierunek ten został jedynym na świecie miejscem wypoczynkowym wyróżnionym już w czterech edycjach plebiscytu, wyprzedzając tym samym tak prestiżowe destynacje jak Malediwy czy Wyspy Turks i Caicos, które dotąd zdobyły trzy nagrody. Światowy ranking plaż. Portugalia pokonała tropiki W tegorocznej edycji prestiżowego plebiscytu World Travel Awards 2025 nominowanych zostało 19 kierunków plażowych z całego świata. Na liście znalazły się zarówno tropikalne wyspy, jak i słynne wybrzeża: od Tajlandii i Mauritiusa, przez karaibski Cancún, Seszele i Zanzibar, po Filipiny, Kolumbię, grecką Costa Navarino czy Carmel-by-the-Sea w Kalifornii. Tak szeroki przekrój destynacji sprawił, że tegoroczne zestawienie wyróżniało się wyjątkową różnorodnością i nie ograniczało się wyłącznie do stereotypowych „rajskich” plaż znanych z folderów turystycznych. Podczas finałowej gali, która odbyła się 6 grudnia 2025 roku w Bahrajnie, ogłoszono zwycięzcę: Algarve w Portugalii. Region ponownie zdobył tytuł „World’s Leading Beach Destination”, zostając jedynym miejscem na świecie nagrodzonym w tej kategorii już czterokrotnie. Algarve od lat zachwyca ponad 150 plażami – od rozległych piaszczystych brzegów, po kameralne zatoczki ukryte między klifami. Do najbardziej charakterystycznych należą Praia da Falésia (znana z kontrastowego połączenia złotego piasku i czerwonych urwisk) oraz Praia da Marinha (wielokrotnie wyróżniana jako jedna z najpiękniejszych plaż w Europie). O zwycięstwie zdecydowało połączenie naturalnego piękna, infrastruktury i konsekwentnego rozwoju regionu. Jak podkreślił André Gomes, prezes Biura Turystyki Algarve: „To, że Algarve stało się jedynym nadmorskim kurortem na świecie, który otrzymał to wyróżnienie aż cztery razy, jest wyjątkowym momentem dla całego regionu. To więcej niż zwycięstwo – to dowód, że Algarve jest światowym liderem, jeśli chodzi o kierunki turystyczne w pobliżu plaży”. Dodał również, że nagroda zobowiązuje do dalszej ochrony zasobów naturalnych i utrzymywania wysokich standardów, które przyciągają turystów z całego świata. Dlaczego Algarve uznano za najlepszy kierunek plażowy na świecie? Algarve od lat uchodzi za jeden z najbardziej wszechstronnych regionów wypoczynkowych w Europie, a jego przewaga nad egzotycznymi kierunkami wynika z harmonijnego połączenia stabilnego klimatu, łatwej dostępności oraz wysokiej jakości infrastruktury. Region należy do najłagodniejszych miejsc kontynentalnej Europy zimą – średnie dzienne temperatury utrzymują się tu między 11 a 16°C. To sprawia, że sezon turystyczny praktycznie nie zamiera, a wielu podróżnych wybiera Algarve właśnie ze względu na możliwość wypoczynku poza szczytowym sezonem i uniknięcia ekstremalnych temperatur. Łagodny klimat od lat przyciąga osoby szukające słońca, ale niekoniecznie tropikalnego upału, co stawia region w uprzywilejowanej pozycji wobec bardziej odległych i trudniej dostępnych wysp Oceanu Indyjskiego czy Azji Południowo-Wschodniej. Równie istotnym czynnikiem pozostaje stosunek jakości do ceny. Mimo wysokiego standardu hoteli, restauracji i usług, koszty wypoczynku w Algarve (zwłaszcza poza sezonem letnim) są zauważalnie niższe niż w wielu popularnych kurortach na innych kontynentach. To w naturalny sposób zwiększa dostępność regionu i zachęca do wyjazdu zarówno rodziny, jak i osoby podróżujące samodzielnie. Dodatkowo branżowe prognozy oraz rosnąca liczba połączeń lotniczych wskazują, że zainteresowanie Portugalią systematycznie rośnie także wśród turystów z Europy Środkowo-Wschodniej, w tym z Polski. Coraz większa oferta całorocznych wyjazdów sprawia, że Algarve zaczyna być postrzegane nie tylko jako sezonowy kurort, lecz jako kierunek, który łączy stabilną pogodę, przystępne ceny i komfort wypoczynku. Wydaje się, że właśnie ta równowaga przesądza o przewadze regionu nad egzotycznymi rywalami i pozwala mu utrzymywać pozycję lidera w globalnym zestawieniu. Źródła: World Travel Awards, Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wybrano najlepszy kierunek podróży w Europie. Pokonał Grecję i Francję
Tegoroczne wyróżnienia podczas World Travel Awards pokazują wyraźne zmiany w europejskiej turystyce: podróżni coraz częściej wybierają miejsca, które oferują coś więcej niż słońce i plażę. Stawiają na autentyczność, różnorodność i zrównoważony rozwój – wartości, które definiują współczesne podróżowanie i nadają mu nową jakość.
Kilka dni temu w Forte Village Resort na Sardynii odbyła się 32. gala World Travel Awards, podczas której uhonorowano najlepsze firmy i destynacje turystyczne na świecie. W kategorii „Najlepszy kierunek podróży w Europie w 2025 roku” zwyciężył kraj słynący z malowniczych wybrzeży, bogatej historii i gościnności na najwyższym poziomie. Portugalia znów na szczycie europejskiej turystyki Portugalia po raz kolejny udowodniła, że należy do czołówki światowych potęg turystycznych. W plebiscycie World Travel Awards 2025 kraj ten odzyskał tytuł „Najlepszego kierunku podróży w Europie”, triumfując nad takimi rywalami jak Francja, Hiszpania, Włochy, Niemcy czy Turcja. Po rocznej przerwie, gdy pierwsze miejsce przypadło Grecji, Portugalia ponownie znalazła się na szczycie zestawienia – i to już po raz szósty od 2017 roku. Ten imponujący wynik potwierdza, że kraj Fado, oceanicznych klifów i słynnych azulejos wciąż potrafi oczarować podróżnych autentycznością, klimatem i różnorodnością. Sukces Portugalii nie ograniczył się jednak do głównego tytułu. Jury wyróżniło również jej najpiękniejsze regiony i miasta: Lizbona zdobyła tytuł „Najlepszego miejsca w Europie na citybreak”, Porto uznano za „Najlepsze miasto na kontynencie”, a Madera ponownie zwyciężyła w kategorii „Najlepsza destynacja wyspiarska w Europie”. To potrójne zwycięstwo nie jest dziełem przypadku. Jak podkreślił sekretarz stanu ds. turystyki, handlu i usług Pedro Machado, nagrody te są efektem długofalowych działań na rzecz jakości oferty turystycznej, dbałości o autentyczne doświadczenia podróżnych i świadomego podejścia do ochrony środowiska. Z kolei prezes Turismo de Portugal, Carlos Abade, zaznaczył, że wyróżnienia te „umacniają pozycję, którą Portugalia konsekwentnie buduje”, oraz stanowią „zachętę do dalszego doskonalenia oferty i wprowadzania innowacji, aby jak najlepiej odpowiadać na rosnące oczekiwania podróżnych”. Dzięki takiej strategii Portugalia nie tylko utrzymuje swoją markę w czołówce europejskiej turystyki, lecz także wyznacza kierunek rozwoju całej branży, łącząc nowoczesność z poszanowaniem tradycji i natury. Najpiękniejsze miejsca w Europie według World Travel Awards 2025 Tegoroczna gala World Travel Awards Europe przyniosła wiele znaczących i symbolicznych wyróżnień także południowej Europie. W kategorii „Najlepszy kierunek turystyki przygodowej” zwyciężyła Huesca La Magia w Hiszpanii, wyprzedzając ubiegłorocznych laureatów – Azory. To potwierdzenie rosnącej popularności regionów oferujących kontakt z naturą, aktywny wypoczynek i autentyczne doświadczenia z dala od tłumów. Położona u podnóża Pirenejów Huesca od lat przyciąga miłośników górskich wędrówek, wspinaczki i sportów ekstremalnych, łącząc dzikie krajobrazy z lokalnym, niepowtarzalnym klimatem. Grecja także ma powody do dumy – region Wschodniej Macedonii i Tracji został uznany za „Najlepiej rozwijający się kierunek turystyczny w Europie”. To wyróżnienie pokazuje, że coraz większe znaczenie zyskują mniej znane miejsca, które dopiero niedawno otworzyły się na turystów. Region ten, bogaty w dziedzictwo historyczne i przyrodnicze, łączy śródziemnomorską kulturę z bałkańską różnorodnością, stając się alternatywą dla popularnych greckich wysp. Uwagę jurorów zwróciły również inne regiony, które zyskały uznanie dzięki wyjątkowej atmosferze i autentyczności. Batumi w Gruzji otrzymało tytuł „Najlepszego miejsca do odwiedzenia o każdej porze roku”, podkreślając rosnącą atrakcyjność Kaukazu jako kierunku turystycznego. Z kolei Costa Navarino w Grecji została wyróżniona jako jedno z najpiękniejszych miejsc na wypoczynek nad morzem – luksusowe, a zarazem wierne naturze i lokalnej tradycji. Chorwacki Dubrownik z kolei po raz trzeci z rzędu zdobył tytuł „Najlepszego kierunku rejsów”, utrzymując status perły Adriatyku. Francja natomiast została uhonorowana jako „Najlepszy kierunek kulturalny Europy”, a Ateny – jako „Najlepsze miasto” w tej kategorii, co podkreśla, że turystyka w Europie coraz częściej koncentruje się nie tylko na wypoczynku, lecz także na odkrywaniu historii, sztuki i lokalnych wartości. Źródła: World Travel Awards, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ten region na końcu Europy tworzy kilkanaście miasteczek. Każde wygląda jak z innej epoki
Alentejo to portugalski region, który wciąż umyka tłumom – znajdziesz tu miasteczka jak z bajki, przemytnicze szlaki i jezioro, które zmieniło cały krajobraz. Wyruszając śladem orłów, dębów korkowych i średniowiecznych murów, poznaj miejsca, gdzie czas płynie inaczej, a codzienność przypomina sen na jawie.
Spis treści: Gdzie orły krążą nad murami – historia i symbole Marvão Na granicy dwóch światów – wspomnienie przemytniczych szlaków Złota Wyspa i gwiazdy nad głową – odkrywanie jeziora Alqueva Miasto kości i proporców – Évora pełna historii i kontrastówa Jak zaplanować podróż do Alentejo Gdy o świcie wymykam się z hotelu, czuję się, jakbym był jedynym mieszkańcem Marvão. Brukowane ulice mieściny osadzonej na szczycie granitowej skały są opustoszałe, powtarzając echem odgłos moich kroków. Turyści nie zdążyli jeszcze przyjechać, a miejscowi nie mają powodów, by zaczynać dzień pośpiechem. W Alentejo, największym regionie Portugalii, pośpiech nie jest zresztą w cenie – to kraina prostoty, powolnych ruchów i długo podejmowanych decyzji. Gdzie orły krążą nad murami – historia i symbole Marvão Marvão, ulokowane na północno-wschodnim krańcu regionu, tuż przy granicy z Hiszpanią, jest kwintesencją tego świata. Niesie ze sobą wielowiekową historię i otoczone jest oszałamiającą scenerią, którą podziwiam, wędrując szczytem kamiennych murów oplatających wioskę. Jej główny punkt wyznacza zamek – rankiem dostęp do niego chroni zaryglowana brama. Początki tej osady sięgają IX w., to wtedy Ibn Maruan – arabski przywódca wojskowy i religijny, buntownik przeciwko emirowi Kordoby i założyciel autonomicznego królestwa z siedzibą w Badajoz – wzniósł na skale niewielką fortecę. W 1160 r. miejsce przeszło pod władanie chrześcijan – Arabowie opuścili wzgórze w trakcie oblężenia. Od tego czasu Marvão to zyskiwało, to traciło na znaczeniu, jedno jednak pozostało niezmienne: widok orłów południowych (nazywanych też orzełkami Bonellego) dostojnie szybujących wokół zamkowej skały. Wspominają o nich już arabskie kroniki (Ibn Marwan skradł orłom wierzchołek grzbietu), ptaki żyją tu więc nieprzerwanie przynajmniej od tysiąca lat. Alentejo słynie z takich zatrzymanych w czasie klejnotów: średniowiecznych zamków, zabytkowych latyfundiów, tysiącletnich sadów oliwnych, wiekowych dębów korkowych. Te ostatnie są chyba najbardziej znanym symbolem regionu. Niskie, grube pnie drzew widzi się tu nieustannie. Ponad 50% upraw portugalskich dębów przypada właśnie na Alentejo. – Winorośl, drzewa oliwne i dęby to święta trójca tych ziem – mówi mi kilka godzin później António Picado Nunes. – Ale to uprawa dębów wymaga największej cierpliwości. Sadzi się je z myślą o zyskach nawet nie swoich dzieci, lecz wnuków. Zanim drzewo osiągnie odpowiedni wiek, by móc zacząć je eksploatować, mijają dziesięciolecia. A nawet gdy się to już stanie, zbiory kory, z której oprócz korków do butelek z winem robi się też dziesiątki innych przedmiotów, odbywają się raz na 9 lat. Gdy idziemy ścieżką prowadzącą ku granicy z Hiszpanią, mijamy drzewa z pniami ozdobionymi namalowanymi białą farbą cyframi. To ostatnia liczba roku, w którym je okorowano. Wskazuje ona plantatorom, ile lat pozostało do następnych zbiorów. Jeżeli jest to przykładowo „dwa”, oznacza, że okorowywanie odbyło się w 2022 r. – kolejne będzie więc za sześć lat. Na granicy dwóch światów – wspomnienie przemytniczych szlaków António Picado Nunes zarządza muzeum oliwy we wsi Galegos nieopodal Marvão, jest producentem oliwy i właścicielem butikowego hotelu, ale przede wszystkim zajmuje się promocją regionu. Poprowadził mnie w czterokilometrową trasę polnymi ścieżkami kluczącymi pomiędzy dębami i usianymi kwiatami łąkami, by pokazać mi dawne trasy przemytników. – Aż do lat 70. zarówno my, jak i Hiszpanie żyliśmy w zamkniętych dyktaturach, a oba kraje rozdzielała granica – mówi. – Przez dekady mieszkańcy przygranicznych rejonów przemycali podstawowe produkty, takie jak kawa, cukier czy ubrania. To nie były grupy przestępcze. Ludzie próbowali choć trochę polepszyć swój byt w czasach, gdy brakowało nie tylko pieniędzy, ale nawet jedzenia. Idziemy nieśpiesznie, kierując się oznaczeniami, które postawiono z myślą o przyciągnięciu na szlak turystów. Nad nami krążą sępy płowe. Próbuję sobie wyobrazić ciemne noce, podczas których kobiety z okolicznych wiosek – bo to głównie one przekraczały po cichu granice – przemykały wąskimi ścieżkami, starając się uniknąć wzroku celników. Po dwóch godzinach docieramy do wioski La Fontanera. Kilkanaście bielonych domów stoi po drugiej stronie granicy, o czym zaświadcza niski przydrożny słupek, na którego przeciwległych bokach wyryto litery „P” i „E”. To jedyny znak tego, że w tym miejscu kończy się Portugalia, a zaczyna Hiszpania. Granica jest tu tylko linią na mapie, nie mając praktycznie żadnego znaczenia. Dziś ludzie żyjący tuż obok siebie mogą budować swoją codzienność bez sztucznie narzuconych podziałów. I bez konieczności uciekania się do przemytu. Złota Wyspa i gwiazdy nad głową – odkrywanie jeziora Alqueva Alentejo zajmuje niemal jedną trzecią kraju. Nie dziwi mnie więc, że to właśnie tu znajduje się największy sztucznie stworzony akwen w Europie – jezioro Alqueva. Podziwiam je ze wzniesienia, na którym osadzono miasteczko Monsaraz. Miejscowość jest nieco mniejszą kopią Marvão – bielone domy, brukowane uliczki i kamienny zamek wieńczący klif. Wspiąłem się na jego mury, by objąć wzrokiem jezioro, szybko przekonuję się jednak, że nie da się tego uczynić jednym spojrzeniem. Zbiornik o poszarpanej linii brzegowej zajmuje około 250 km² powierzchni. W 2002 r., po dekadach przymiarek, ukończono budowę betonowej tamy na rzece Gwadiana, która dała początek jezioru. To powiększało się sukcesywnie przez kilka kolejnych lat, wraz z powolnym napełnianiem zbiornika. Inwestycja diametralnie odmieniła krajobraz Alentejo – wysuszony, niemal pustynny wcześniej region zyskał nagle ogromny rezerwuar wody. I choć jezioro Alqueva powstało głównie na potrzeby rolnictwa i elektrowni, stało się też ważnym punktem dla ptaków wodnych. Przy okazji rozwinął się ruch turystyczny, choć przyjeżdżają tu głównie Portugalczycy i Hiszpanie. Po południu idę w ich ślady i zajeżdżam na plażę Fluvial de Monsaraz, skąd startują łodzie wycieczkowe i gdzie można wypożyczyć kajak czy deskę lub spędzić przyjemnie czas w plażowym barze. Wybieram półtoragodzinny rejs łodzią motorową. Podróż upływa mi w cudownie odprężających, niemal sennych okolicznościach, przełamanych jedynie krótką wizytą na Ilha Dourada – Złotej Wyspie. Tutejszy piach, na skutek obecności gliny o wysokiej zawartości minerałów, przybrał wygląd drobinek cennego kruszcu. Ta relaksująca atmosfera sprawia, że zaczynam żałować, iż nie zdecydowałem się na droższą wersję rejsu – wynajem większej łodzi na większość doby i nocleg na jej pokładzie, z widokiem rozgwieżdżonego nieba nad głową. Tym bardziej że okolice jeziora uważane są za jedno z lepszych w Europie miejsc do obserwowania gwiazd. W Alentejo większych miast trzeba się zresztą trochę naszukać – podróżując, mija się jedynie pojedyncze domy migające bielą pomiędzy drzewami czy uprawami. Mieszka tu zaledwie 7% portugalskiego społeczeństwa, dla osób pragnących odpocząć od tłumów ten region jest więc kierunkiem wymarzonym. Po kilku dniach spędzonych w otoczeniu dębów korkowych, średniowiecznych zamków i gajów oliwnych jestem jednak spragniony widoku ludzi, jadę więc do stolicy regionu, Évory. Nawet ona okazuje się miejscem kameralnym. Miasto kości i proporców – Évora pełna historii i kontrastów Najstarsza część miejscowości opleciona jest kamiennym murem, w którym wprawne oko dostrzeże układające się w kolejne warstwy ślady poszczególnych nacji, które tu zamieszkiwały. Najmniejsze i położone na samym dole muru otoczaki pozostawili jeszcze starożytni Rzymianie. Czasy Cesarstwa są tu jednak reprezentowane w bardziej okazały sposób – na głównym placu przystaję przed imponującymi kolumnami będącymi pozostałością świątyni z II w. Przez lata uważana była ona za miejsce kultu Diany, dziś, po nowych badaniach archeologów, raczej za świątynię Jowisza. Ruiny zachowały się w doskonałym stanie głównie dlatego, że były używane na długo po zniknięciu Rzymian, choć już nie jako miejsce modłów. W średniowieczu w publicznych egzekucjach tracili tu głowy ci, którzy podpadli świętej inkwizycji, później gościł tu teatr, magazyn amunicji, a nawet rzeźnia. W XII w. świątynia zyskała sąsiedztwo romańskiej katedry, jej pierwotny surowy styl zniknął jednak podczas kolejnych przebudów. To w nawie tego budynku klęczał przed ołtarzem Vasco da Gama, licząc, że zapewni mu to przychylność Nieba i powodzenie wyprawy do Indii. I to tu poświęcił proporce, które zabrał na okręt. Wśród turystów większe zainteresowanie budzi natomiast pobliska, ale dużo mniejsza świątynia – kościół św. Franciszka. Cieszy się ona opinią jednego z najbardziej osobliwych miejsc w mieście, a być może w całej Portugalii. Kościelna kaplica wypełniona jest kośćmi i czaszkami ponad 5 tys. osób. Zaczęto je tu gromadzić w XV w., znosząc szczątki z grobów w kościele klasztornym oraz z innych świątyń i cmentarzy w Évorze. Zespolone warstwą cementu pokrywają ściany aż do sufitu. I choć dziś to nieco makabryczne miejsce skłania turystów głównie do robienia sobie selfie, franciszkańscy twórcy kaplicy mieli inną intencję. Świadczy o tym napis nad wejściem. „My, kości, które tu leżymy, na wasze czekamy” – głosi. Celem mnichów było przypomnienie wszystkim o przemijaniu i kruchości ludzkiego życia. Nie po to jednak, by wywołać rozpacz, lecz by skłonić do celebrowania każdej chwili. Tu, w Alentejo, w otoczeniu spektakularnych krajobrazów, z dala od codziennej gonitwy, z doskonałym winem i kuchnią w zasięgu ręki, oddanie się tej sztuce wydaje się wyjątkowo łatwe. Jak zaplanować podróż do Alentejo Dojazd Do Lizbony dolecisz z Warszawy liniami lotniczymi TAP. Ceny biletów za podróż w obie strony zaczynają się w promocji od 800 zł. Transport Z Lizbony do Évory możesz co prawda dojechać pociągiem lub autobusem (ceny 30–70 zł), jednak poruszanie się po mniej uczęszczanych rejonach Alentejo transportem publicznym jest trudne, czasochłonne, a czasem nawet niemożliwe. Konieczny może okazać się wynajem auta. Jeżeli chcesz zrobić to już w Évorze, polecam firmę International Car na ulicy Armando Antunes da Silva 10. Małe auto wynajmiesz od 50 euro za dobę. Nocleg Vitoria Stone Hotel w Évorze to wygodny czterogwiazdkowy hotel, który zgodnie z nazwą nie stroni w wystroju od kamiennych elementów, szczególnie chętnie wykorzystując motyw kamiennego jaja. Ceny pokoi 2-osobowych od ok. 350 zł. Pousada Marvão to elegancki hotel w centrum miasteczka. Ceny od ok. 550 zł za pokój 2-os. Warto wiedzieć Najkrótsze rejsy po jeziorze Alqueva trwają godzinę i kosztują ok. 12 euro od osoby, ale to trochę za mało czasu, by chociaż pobieżnie poznać akwen. Interesującą opcją jest 2-godzinna wycieczka z przewidzianym poczęstunkiem i winem (jedzenie i alkohol to tradycyjne wyroby alenteżańskie). Cena: od 30 euro. Więcej informacji na: alquevacruzeiros.pt. Zobacz więcej Elvas słynie z rozległego systemu fortyfikacji i potężnego akweduktu. São Pedro do Corval – wioska, w której wciąż żywe są alenteżańskie tradycje garncarskie. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Michał Głombiowski Zaczynałem w dziale motoryzacyjnym jednego z trójmiejskich dzienników, ale szybko odkryłem, że bardziej niż samochody interesuje mnie sama droga. Naturalnym krokiem była zmiana zainteresowań – po doświadczeniach m.in. w „Gazecie Wyborczej” i „Rzeczpospolitej” związałem się z polską edycją „National Geographic Traveler”, z którą współpracuję od kilkunastu lat. Dla magazynu przygotowałem kilkaset artykułów i napisałem trzy książki podróżnicze (jedna z nich została nagrodzona Magellanem). Najbardziej cenię długie, niespieszne wyprawy, wierząc, że w dziennikarstwie podróżniczym najważniejsza jest dobrze opowiedziana historia.
Astroturystyka bije rekordy. Turyści rezerwują już noclegi na zaćmienie Słońca
W sierpniu 2026 roku tylko w kilku regionach świata będzie widoczne jedno z najrzadszych i najbardziej spektakularnych zjawisk na Ziemi. Dla obserwatorów stanie się to niezapomnianym przeżyciem.
Astroturystyka, czyli podróże motywowane zjawiskami astronomicznymi, zyskuje coraz większą popularność na całym świecie. Już teraz widać, że rok 2026 stanie się przełomowy – tysiące osób planuje swoje wyjazdy z dużym wyprzedzeniem, by być świadkami niezwykłego spektaklu na niebie. Rezerwacje hoteli i pensjonatów w wybranych lokalizacjach rosną lawinowo, a prognozy wskazują, że popyt na tego rodzaju podróże będzie jeszcze większy. Astroturystyka i zjawiska astronomiczne, które przyciągają turystów Astroturystyka nie ogranicza się jedynie do wyjazdów w miejsca pozbawione sztucznego oświetlenia – coraz częściej staje się sposobem na uczestniczenie w wyjątkowych, jednorazowych wydarzeniach astronomicznych. Powstające na całym świecie parki ciemnego nieba, specjalistyczne obserwatoria oraz oferty biur podróży koncentrują się właśnie na takich atrakcjach, jak zorze polarne czy zaćmienia Słońca. Zjawiska te działają na wyobraźnię, budząc ogromne emocje, zwłaszcza że wielu podróżnych zna je jedynie z fotografii i mediów społecznościowych. To właśnie ich niezwykła widowiskowość sprawia, że tysiące osób decyduje się planować podróże specjalnie po to, aby zobaczyć je na własne oczy. W Polsce podobne fenomeny pojawiają się niezwykle rzadko – często raz na całe pokolenie. Dlatego jedyną możliwością doświadczenia ich w pełnej skali pozostaje wyjazd w odpowiedni region świata. Jeden z najbardziej widowiskowych spektakli nieba rozegra się już w przyszłym roku. W połowie sierpnia 2026 r. w wybranych regionach Europy można będzie bowiem podziwiać całkowite zaćmienie Słońca. Choć do tego momentu pozostało jeszcze wiele miesięcy, zainteresowanie jest ogromne. Turyści masowo rezerwują bilety lotnicze oraz miejsca noclegowe w lokalizacjach gwarantujących najlepsze warunki obserwacji, obawiając się, że z czasem ich dostępność i ceny staną się wyzwaniem. Całkowite zaćmienie Słońca w 2026 roku – gdzie będzie najlepiej widoczne? Dokładnie 12 sierpnia 2026 roku całkowite zaćmienie Słońca będzie widoczne nad północną półkulą, a jego wyjątkowy pas obejmie pięć krajów, które już teraz przygotowują się na napływ turystów i miłośników astronomii. Wiadomo, że zjawisko rozpocznie się w Arktyce, przesuwając się nad odległe regiony północnej Rosji, w tym Półwysep Tajmyrski i Morze Łaptiewów. To tereny trudno dostępne, słabo zaludnione, ale właśnie dzięki temu oferujące wyjątkowo czyste i spokojne warunki obserwacji, szczególnie że zaćmienie będzie widoczne o wschodzie Słońca, tworząc niezwykły spektakl. Kolejnym miejscem, w którym Księżyc całkowicie przesłoni tarczę słoneczną, będzie Grenlandia. Rozległe krajobrazy wyspy, niemal wolne od zanieczyszczenia światłem, pozwolą obserwatorom dostrzec koronę słoneczną w jednym z najczystszych możliwych ujęć, a lodowe pustkowia stworzą niepowtarzalne tło dla tego zjawiska. Szczególną rolę odegra także Islandia – pas całkowitego zaćmienia przetnie zachodnią część kraju, obejmując m.in. Reykjavik i półwysep Snæfellsnes, gdzie ciemność zapanuje na ponad dwie minuty. Malownicze wulkany, lodowce i gorące źródła zapewnią scenerię, która sprawi, że Islandia stanie się jednym z najpopularniejszych celów astroturystów. Z kolei w południowej Europie fenomen będzie można podziwiać w Hiszpanii – pas zaćmienia obejmie północne regiony kraju, w tym Asturię, Galicję, Kastylię i León oraz Aragonię. Miasta takie jak León, Oviedo czy Soria zaoferują widoczność zaćmienia trwającego około półtorej minuty, a ciepła, letnia aura sprzyjać będzie podróżnym łączącym obserwacje z wakacyjnym wypoczynkiem. Na końcu trasy zaćmienie dotrze do Portugalii, gdzie w większości kraju widoczne będzie jedynie w formie częściowej, ale północno-wschodnie prowincje, takie jak Bragança czy Guarda, znajdą się na skraju pasa całkowitości. Tam widowisko potrwa zaledwie kilka sekund, lecz nawet tak krótki moment ciemności będzie niezapomnianym przeżyciem. Źródła: Travel Talks, Travel and Tour World Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To ona odpowiada za trzęsienia ziemi w Portugalii. Naukowcy namierzyli szczelinę w pobliżu wybrzeża
Malownicza Portugalia to spokojne miejsce do życia i cudowny kierunek wakacyjny, jednak zaledwie 200 kilometrów od jej wybrzeża tyka prawdziwa bomba. Naukowcy namierzyli w płycie tektonicznej szczelinę, której zawdzięczamy zniszczenie Lizbony w 1755 roku i bardziej współczesny kataklizm z drugiej połowy XX wieku.
Zdarzają się rzadko, ale mają drastyczne konsekwencje. W nowożytnej historii Portugalii możemy wskazać dwa główne druzgocące trzęsienia ziemi, ale w przeszłości w regionie było ich prawdopodobnie więcej. Co trzęsie Portugalią, czym spowodowane są te wstrząsy i czy jest się czego bać? Naukowcy odkryli szczelinę, która powstawała niemal 5 mln lat temu. Trzęsienie ziemi w Portugalii Najbardziej katastrofalnym trzęsieniem ziemi, które dotknęło Portugalię, było to z 1755 roku – wstrząsy i następujące po nich tsunami zniszczyły Lizbonę i szacuje się, że spowodowały śmierć około 40 000 ludzi. Według naukowców było to jedno z najsilniejszych trzęsień w historii. Drugi kataklizm nadszedł w 1969 roku również za sprawą wywołanego ruchami sejsmicznymi tsunami. Tym razem uderzyło ono w południową część kraju, jednak – na szczęście – nie spowodowało tak rozległych zniszczeń jak w XVIII wieku. Zginęło 13 osób, a 80 zostało rannych. W przypadku pierwszego trzęsienia ziemi magnituda wynosiła 9 w skali Richtera, a drugiego 8. Szczelina na dnie oceanu Badacze z Uniwersytetu Lizbońskiego uważają, że szczelina tektoniczna odkryta przez nich na dnie Oceanu Spokojnego – zaledwie 200 kilometrów od wybrzeża kontynentalnej Portugalii – była odpowiedzialna za oba wstrząsy. Informację o swoim odkryciu portugalscy naukowcy opublikowali na łamach „Nature Geoscience”. Geolog Joao Duarte, współautor analiz, podkreśla trudność poszukiwań. Wskazuje na to, że dotychczas niezwykle trudno było znaleźć feralne rozwarstwienie płyt tektonicznych. Dlaczego? Wcześniejsze znane nauce rozwarstwienia są zwykle pionowe. Ta płyta rozwarstwiła się zaś poziomo w interesującym procesie znanym jako delaminacja. W tym miejscu płyta euroazjatycka podzieliła się na dwie części: dolna zapadła się niemal 200 kilometrów w kierunku płaszcza Ziemi, a górna pozostała bez zmian – to uniemożliwiło jej odnalezienie podczas zwykłego obserwowania dna. Napór płyty afrykańskiej (za sprawą którego powstały także zachwycające iberyskie pasma górskie) w powstałą szczelinę wywołuje wstrząsy, które są przyczyną tsunami. Jak szuka się szczelin tektonicznych? Naukowcy wykorzystali tomografię sejsmiczną oraz dokładną rejestrację dźwięku, za pomocą której nasłuchiwali występujących na dnia Atlantyku trzęsień. Dzięki temu udało im się zlokalizować miejsce, w którym prowadzili dalsze badania. Skupili się na abisalnej równinie Ferradura, a dokładnie na podwodnym masywie górskim Banco de Gorringe. To pozwoliło zarejestrować bardzo dużą liczbę niewielkich wstrząsów sejsmicznych w ukrytej szczelinie, która – jak sądzą – może być źródłem sejsmiczności w tym rejonie oceanu. Co nowego wiemy o trzęsieniach ziemi? Dzięki tego rodzaju analizom udaje nam dowiedzieć się coraz więcej na temat wstrząsów zachodzących na zachodzie Europy. To pozwoli lepiej przygotować się na przyszłe drgania, które niewątpliwie nastąpią. Oby pozostały jednak lekkimi pomrukami, tak jak ma to miejsce teraz. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zniknął z Europy setki lat temu. Teraz powrócił i znów szybuje po naszym niebie
Ibis grzywiasty nie pojawiał się w Europie przez blisko 400 lat, a jeszcze trzy dekady temu jego gatunek był o krok od całkowitego wyginięcia. Teraz powrócił – niedawno zaobserwowano go w północnej Portugalii.
Spis treści Sensacja w Portugalii: przyleciał ibis grzywiasty Ibisy: święte ptaki Egiptu Jest czarny, ma nagą skórę na głowie i koronę długich sterczących piór. Urody dodaje mu długi, zakrzywiony czerwony dziób. Ten zjawiskowy ptak to ibis grzywiasty, gatunek który powraca ze skraju wyginięcia. Kiedyś powszechny w Europie, dziś nieliczna jego populacja pozostała tylko w Maroku. Tymczasem właśnie przyleciał do Portugalii, czym wzbudził sensację nie tylko wśród ornitologów, ale i w mediach. Sensacja w Portugalii: przyleciał ibis grzywiasty W portugalskim mieście Viana do Castelo ibis grzywiasty pojawił się w tym miesiącu. Ptak spokojnie spacerował po miejskim ogrodzie, co uwieczniło kilku przechodniów. To już kolejny przypadek pojawienia się tego rzadkiego ptaka w regionie Minho, wcześniej obserwowano go m.in. w gminie Caminha oraz w rejonie miasta Faro na południu kraju. Ibis grzywiasty, charakteryzujący się czarnym upierzeniem, nagą skórą na głowie i czerwonym dziobem, kiedyś żył w wielu krajach Europy, m.in.. Austrii i Szwajcarii. Jednak w XVII wieku niemal całkowicie zniknął z naszego kontynentu. W latach 90. ubiegłego wieku jego populacja w Maroku liczyła zaledwie kilka osobników – był na skraju wyginięcia. Dzięki działaniom ochronnym najpierw sklasyfikowano go jako „krytycznie zagrożony”, a od 2018 roku jest już tylko „zagrożony”. Obecność ibisa w Portugalii może być efektem projektu przyrodniczego „Eremita” realizowanego w Kadyksie na południowym zachodzie Hiszpanii. Ma on na celu reintrodukcję tego gatunku na Półwyspie Iberyjskim. Ibisy grzywiaste są hodowane także w ogrodach zoologicznych, co jeszcze zwiększa szanse tego gatunku na powrót do dawnych siedlisk i osiągnięcie bezpiecznej liczebności. Ibisy: święte ptaki Egiptu Ibisy to rodzina ptaków brodzących z rzędu pelikanowych, obejmująca około 30 gatunków, występujących na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Wszystkie charakteryzują się długimi, zakrzywionymi dziobami, które są doskonałym narzędziem do poszukiwania pokarmu w płytkiej wodzie i mule. Żywią się głównie bezkręgowcami, drobnymi rybami i roślinami. Ich dostojny wygląd i kolorowe upierzenie zawsze zwracały uwagę człowieka. Szczególnie biało-czarny ibis czczony był darzony wielkim szacunkiem w Afryce, już w czasach starożytnej cywilizacji Egiptu. Dziś występuje głównie w Afryce Subsaharyjskiej oraz na Madagaskarze, w Egipcie niestety wymarł. W starożytnym Egipcie ibis czczony miał ogromne znaczenie religijne. Był symbolem boga Thota – patrona mądrości, nauki, pisma i księżyca. Egipcjanie wierzyli, że ptak ten łączy świat ludzi ze światem bogów. Czczono go jako świętego posłańca Thota, a jego obecność była uważana za boski znak. Ibisy także mumifikowano. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zaskakujące odkrycie w Algarve. Neandertalczycy też kochali plaże
Neandertalska rodzina w Algarve pozostawiła po sobie ślady, które zaintrygowały naukowców. Nowe odkrycie z Portugalii pokazuje, że nasi wymarli krewniacy żyli i polowali także w nadmorskich rejonach.
Spis treści Odciski stóp sprzed tysięcy lat w turystycznym raju Dowód na rodzinne polowania neandertalczyków? W okolicach Algarve w Portugalii odkryto odciski stóp neandertalczyków, które rzucają nowe światło na życie tych prehistorycznych ludzi w nadmorskich rejonach. To pierwsze takie odkrycie w Portugalii. Odciski stóp sprzed tysięcy lat w turystycznym raju Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem Carlosa Neto de Carvalho z Uniwersytetu Lizbońskiego i Geoparku Naturtejo opublikowali wyniki badań w czasopiśmie „Scientific Reports”. Dowodzą one że neandertalczycy przebywali i prawdopodobnie polowali na nadmorskich wydmach słynnego turystycznego regionu Algarve. Do tej pory brakowało bezpośrednich dowodów na ich aktywność w tym rejonie. Skamieniałe odciski stóp odkryto w dwóch miejscach. Najstarszy, pojedynczy ślad z Praia do Telheiro, datowany jest na około 82 000 lat temu. Drugi zestaw dziesięciu śladów, pozostawionych przez trzy osoby w Monte Clérigo, pochodzi sprzed około 78 000 lat. Podobnych miejsc przybrzeżnego bytowania neandertalczyków na świecie znaleziono już kilka, m.in. w Hiszpanii i RPA. Dzięki datowaniu metodą optyczną (tzw. techniką OSL, używaną do określania wieku minerałów) naukowcy precyzyjnie określili wiek warstw, w których zachowały się ślady. Ich dalsza analiza pozwoliła ustalić, że pozostawiły je trzy osoby: dorosły mężczyzna o wzroście 1,69–1,73 metra, dziecko w wieku 7–9 lat oraz maluch mający mniej niż 2 lata. Dowód na rodzinne polowania neandertalczyków? Dodatkowo, obecność śladów jelenia sugeruje, że neandertalczycy polowali w tej samej okolicy. Teren wydm, z licznymi wzniesieniami i zagłębieniami, stanowił idealne środowisko do skradania się i obserwacji zwierzyny. Choć nie wiadomo, czy najmłodsze dziecko aktywnie uczestniczyło w polowaniu, czy tylko towarzyszyło dorosłym, badacze przypuszczają, że polowanie mogło mieć charakter rodzinny, a niedaleko znajdowało się także obozowisko. Odkrycie potwierdza tezę, że neandertalczycy wykorzystywali nadbrzeżne regiony – sezonowo lub przez cały rok – i potrafili dostosowywać swoje strategie łowieckie do różnych środowisk. Ślady te dostarczają cennych informacji o zwyczajach i życiu rodzinnym naszych wymarłych przodków i krewniaków. Źródło: Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Niezwykłe zjawisko meteorologiczne w Portugalii. Przerażeni turyści uciekali z plaży
Tętniąca życiem plaża momentalnie opustoszała, gdy nad oceanem pojawiła się potężna chmura przypominająca falę tsunami. Zjawisko wywołało panikę wśród turystów i poruszenie w mediach społecznościowych. Meteorolodzy uspokajają: choć wyglądało groźnie, to efekt rzadkiego, ale znanego procesu atmosferycznego.
Spis treści: Niespotykane widowisko nad Portugalią. Co widzieli plażowicze? Jak powstaje wał rotorowy i dlaczego jest tak widowiskowy? W ostatnich dniach Europa zmaga się z rekordową falą upałów, sięgającą nawet 46 °C. W związku z tym wielu urlopowiczów szuka ochłody na plażach – również w Portugalii. Tam jednak letni wypoczynek został niespodziewanie przerwany, gdyż nad Praia de Buarcos pojawiła się niezwykła chmura przypominająca „tsunami”. To zjawisko zaniepokoiło tłumy, które – przestraszone potęgą natury – opuściły plażę. Niespotykane widowisko nad Portugalią. Co widzieli plażowicze? W niedzielne popołudnie odwiedzający Praia de Buarcos dostrzegli w pewnym momencie na horyzoncie ciemną chmurę, która sunęła nisko nad oceanem i rzucała cień na całą plażę. Miała ona kształt poziomej fali i wywołała gwałtowne podmuchy wiatru. Z relacji świadków wynika, że jej widok zaniepokoił plażowiczów, którzy w pośpiechu zaczęli zbierać swoje rzeczy i oddalać się od linii brzegowej. Filmiki z tego momentu błyskawicznie rozeszły się po sieci. Internauci w komentarzach pisali: „To było szaleństwo! Doświadczyłem tej chmury na północy Portugalii. Wyglądała jak tsunami z filmu” , „Wydaje się przerażająca i interesująca równocześnie” czy „To było niesamowite”. View oEmbed on the source website Jak powstaje wał rotorowy i dlaczego jest tak widowiskowy? Według ekspertów z portugalskiego Instytutu Morza i Atmosfery (IPMA), za całe zamieszanie odpowiadało rzadkie zjawisko znane jako „roll cloud”, czyli wał rotorowy. Tej poziomej formacji przypominającej falę towarzyszy specyficzne zawirowanie powietrza. Choć z wyglądu może kojarzyć się z nadciągającym huraganem, w rzeczywistości jej pojawienie się jest wynikiem rzadkich warunków atmosferycznych. Chmury tego typu najczęściej powstają, gdy front burzowy wypycha przed sobą chłodne powietrze, które spotyka się z ciepłym, wilgotnym powietrzem unoszącym się znad nagrzanego morza. Dochodzi wtedy do kondensacji pary wodnej, która układa się w długi, wąski pas uformowany na granicy dwóch warstw atmosferycznych. Dodatkowo, jeśli występuje odpowiedni poziom wiatru, powstaje efekt obrotu – chmura zaczyna wyglądać jak poziomy walec wirujący wokół własnej osi. Specjaliści podkreślają, że choć tego typu formacje są spektakularne, występują bardzo rzadko i zwykle nie stanowią bezpośredniego zagrożenia. Ich obecność może jednak wskazywać na pogorszenie pogody lub nadchodzącą burzę, dlatego nie należy ich ignorować. Ich rozmiar i niskie zawieszenie nad ziemią (bądź wodą) potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych meteorologów. Naukowcy dodają, że podobne zjawiska zaobserwowano w przeszłości m.in. w Australii, nad Zatoką Meksykańską czy w niektórych rejonach Brazylii, jednak w Europie występują one sporadycznie, a w Portugalii są prawdziwą rzadkością. Pojawienie się takiej chmury w czasie fali upałów – przy ekstremalnie wysokich temperaturach i dużej wilgotności – jest potwierdzeniem rosnącej częstotliwości anomalii pogodowych. Źródła: New York Post, Fox News, Independent Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wielki europejski kot powrócił z krawędzi wyginięcia. Jego populacja rozkwita
Encyklopedie trzeba będzie uaktualnić, ponieważ ryś iberyjski już nie jest na skraju wyginięcia. Najnowsze dane z Portugalii napawają optymizmem.Liczebność kota jest już tak duża, że można mówić o odradzaniu się gatunku.
Spis treści: Spektakularny powrót rysia iberyjskiego Jak przywracano populację rysia? To nie koniec ochrony – co dalej? Jeszcze kilkanaście lat temu populacja rysia iberyjskiego liczyła mniej niż 100 osobników. Obecnie – dzięki programom ochronnym, edukacji i odbudowie siedlisk – liczba tych pięknych kotów wzrosła do ponad 2400. To ogromny sukces działań ochronnych realizowanych w Hiszpanii i Portugalii. Spektakularny powrót rysia iberyjskiego Ryś iberyjski (Lynx pardinus), niegdyś uznawany za najbardziej zagrożonego kota na świecie, przeżywa spektakularny powrót dzięki ponad 20-letnim wysiłkom przyrodników w Hiszpanii i Portugalii. Według danych z 2024 roku, populacja tych drapieżników wzrosła o 19% w ciągu roku, osiągając rekordową liczbę 2401 osobników, z czego 2047 w Hiszpanii i 354 w Portugalii. Zgodnie z wynikami dorocznego spisu, liczebność rysia iberyjskiego wzrosła z 2021 w 2023 r. do 2401 w 2024 r., w którym urodziły się 844 kocięta. 1 557 osobników stanowiły dorosłe rysie, a 470 rozmnażające się samice. Było ich o 64 więcej niż w 2023 r. Jak przywracano populację rysia? Na początku naszego wieku ryś iberyjski był na skraju wyginięcia, z populacją poniżej 100 osobników. W Portugalii uznano go w 2007 roku za wymarłego. Wszystko przez utratę siedlisk, zmniejszenie populacji dzikich królików, kłusownictwo i wypadki drogowe. Dzięki skoordynowanym działaniom, takim jak hodowla w niewoli, reintrodukcja, tworzenie korytarzy ekologicznych i edukacja społeczna, populacja rysi zaczęła się odbudowywać. W zeszłym roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) zmieniła status rysia iberyjskiego z "zagrożonego" (endangered) na "narażony" (vulnerable). Najwięcej rysi żyje w hiszpańskich regionach: Kastylia-La Mancha (942 osobniki), Andaluzja (836), Estremadura (254) i Murcja (15). W Portugalii głównym siedliskiem jest Dolina Gwadiana, gdzie liczba rysi wzrosła z 291 do 354 w ciągu zaledwie roku. To nie koniec ochrony – co dalej? To jednak nie koniec koniecznej dla tego gatunku ochrony. Rysiowi iberyjskiemu nadal zagraża urbanizacja, intensywne rolnictwo, czy zmiany klimatyczne. Według naukowców bezpieczna dla gatunku liczba rysi powinna osiągnąć 4500-6000 osobników, w tym co najmniej 1100 płodnych samic. Długoterminowe programy takie jak LIFE LynxConnect odgrywają kluczową rolę w łączeniu populacji, rozbudowie siedlisk i zapewnianiu długoterminowej ochrony gatunku. Ryś iberyjski jest mniej więcej o połowę mniejszy od rysia euroazjatyckiego. Charakteryzuje się gęstym, cętkowanym futrem, krótkim ogonem i długimi pędzlami na uszach. Żywi się głównie dzikimi królikami. Jest samotnikiem i prowadzi nocny tryb życia. Źródło: Nauka w Polsce, The Portugal News Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Szybki pociąg połączy Madryt i Lizbonę. Już nie 10 godzin, a zaledwie 3
Hiszpania i Portugalia przyspieszają inwestycje w infrastrukturę. Wspólna kolejowa siatka połączeń ma ruszyć jeszcze przed mistrzostwami świata.
Spis treści: Pociągiem z Madrytu do Lizbony Udogodnienia dla turystów Podróże koleją już od kilku lat wracają do łask w całej Europie. Coraz więcej turystów wybiera właśnie pociąg jako sposób przemieszczania się nie tylko wewnątrz kraju, ale też za granicą. Ułatwiają to kolejne międzynarodowe połączenia w ofercie kolejowych przewoźników. Dla wielu podróżnych nie bez znaczenia jest też aspekt ekologiczny. Według danych Europejskiej Agencji Środowiska, emisje CO₂ na pasażera w transporcie kolejowym są nawet pięciokrotnie niższe niż w przypadku podróży lotniczych. Zgodnie z tym trendem Unia Europejska inwestuje w rozwój sieci kolejowej. Jednym z najbardziej wyczekiwanych projektów jest nowe szybkie połączenie między Madrytem a Lizboną. Pociągiem z Madrytu do Lizbony Po raz pierwszy od 2020 roku, kiedy to hiszpański przewoźnik Renfe zawiesił obsługę nocnego pociągu Trenhotel Lusitania, stolice Hiszpanii i Portugalii znów połączy bezpośrednia linia kolejowa. Szybki pociąg skróci czas podróży z ponad dziesięciu godzin do zaledwie trzech. Nowa trasa została już zatwierdzona przez Komisję Europejską i ma zostać uruchomiona do 2030 roku. Termin nie jest przypadkowy. Właśnie wtedy Portugalia i Hiszpania będą gospodarzami mistrzostw świata w piłce nożnej. W ramach tej samej inwestycji Portugalia buduje nową linię dużych prędkości z Elvas do Évory. Pierwsze odcinki mają być gotowe jeszcze w tym roku. 100-kilometrowy fragment pozwoli skrócić podróż z Lizbony do granicznego Badajoz z trzech i pół godziny do niespełna dwóch. W perspektywie kilku lat cała trasa, biegnąca przez Badajoz, połączy Madryt i Lizbonę w sześć godzin do 2027 r., a już trzy lata później – w zaledwie trzy godziny. Udogodnienia dla turystów Nowa linia będzie częścią większej iberyjskiej sieci kolei dużych prędkości. Najpierw połączy Madryt i Lizbonę, a z czasem również Lizbonę z Porto (w nieco ponad godzinę). Następnie siatka połączeń powiększy się o nowe trasy w kierunku Galicji i północno-zachodniej Hiszpanii. Choć infrastruktura transgraniczna wciąż wymaga inwestycji — m.in. z uwagi na różnice w systemach zasilania i sygnalizacji — oba kraje są zdeterminowane, by zakończyć pierwszy etap jeszcze w tym roku. Politycy z obu stron wspierają projekt jako element walki ze zmianami klimatu i impuls dla współpracy gospodarczej. Portugalia stawia nie tylko na kolej. Nowe międzynarodowe lotnisko w Alcochete, położone 40 kilometrów od Lizbony, ma zostać otwarte do 2034 roku. Zastąpi zatłoczony port lotniczy Humberto Delgado. Planowana jest również budowa trzeciego już mostu nad Tagiem – ma usprawnić dojazd z centrum miasta do nowego węzła komunikacyjnego. Źródło: Euro News Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Porto Moniz to niezwykły zakątek Madery. Znajdziemy tu naturalne baseny, które powstały z lawy
Malownicze wyspy archipelagu Madera powstały w wyniku tysiącletnich erupcji wulkanicznych. Dzięki temu istnieją też słone baseny w Porto Moniz.
Spis treści: Jak powstało Porto Moniz Kąpielisko w Porto Moniz Ciekawostki o Porto Moniz Porto Moniz – informacje praktyczne Wybrzeża wioski Porto Moniz, na północno-zachodnim wybrzeżu portugalskiej wyspy Madera, to miejsce wyjątkowe. Można tu pływać w basenach wypełnionych krystalicznie czystą wodą morską, która odbija błękit nieba. Jak powstało Porto Moniz Spokój naturalnych basenów morskich kontrastuje z gwałtowną historią ich powstania. Wyspy archipelagu Madera, na południowy zachód od kontynentalnej Portugalii, powstały w wyniku erupcji wulkanicznych pod wschodnim Oceanem Atlantyckim. Lawa po raz pierwszy dotarła na powierzchnię ponad pięć milionów lat temu. Okresowe erupcje pojawiały się do ​​około 25 tys. lat temu. Erupcje – wraz z erozją w okresach uśpienia – ukształtowały strome góry i doliny Madery. Podczas ostatniej fazy aktywności wulkanicznej w ciągu ostatniego miliona lat lawa spływała w dół przez istniejącą dolinę i na morze, gdzie obecnie znajduje się Porto Moniz, stygnąc i twardniejąc w skałę wulkaniczną. Obecnie tworzy ona ściany basenów. Kąpieliska w Porto Moniz W Porto Moniz woda oceaniczna przepływa przez skały i uzupełnia baseny – czasami niosąc ze sobą ryby i krewetki. Silne wiatry mogą powodować, że fale rozbijają się o bariery skalne. Jednak przy spokojnej pogodzie baseny oferują spokojne kąpiele dla tych, którzy wolą zanurzyć się w oceanie bez walki z falami. Kompleks obejmuje również basen dla dzieci i plac zabaw. Całość jest dostępna dla osób niepełnosprawnych. Na brzegu kąpiący się znajdą wszystkie udogodnienia zapewniające komfortowe plażowanie. W tym parking, przebieralnie i szafki, bar z przekąskami oraz leżaki i parasole przeciwsłoneczne do wynajęcia. Ratownicy są na służbie, a na miejscu znajduje się punkt pierwszej pomocy. Wstęp na te baseny jest płatny. Darmowe są za to baseny Cachalote, także w Porto Moniz. Baseny w lawie to nie tylko atrakcja dla pływaków, ale także dla fotografów. Ci, którzy już odwiedzili to miejsce, twierdzą, że obowiązkowo trzeba je zobaczyć. Ciekawostki o Porto Moniz Oto garść interesujących informacji o Porto Moniz na Maderze: Porto Moniz zostało założone i zasiedlone pod koniec XV wieku. Stało się to po odkryciu Madery przez Portugalczyka João Gonçalvesa Zarco. Prawa miejskie Porto Moniz otrzymało w 1835 roku. Gminę Porto Moniz zamieszkuje niecałe 3 tys. osób. W Parque Florestal w Fanal w gminie Porto Moniz znajduje się jeden z najpiękniejszych lasów Laurissilva z fantazyjnie poskręcanymi drzewami. W Porto Moniz znajduje się Oceanarium. Można tam zapoznać się z florą i fauną Oceanu Atlantyckiego. Miłośnicy pieszych wędrówek mogą wybrać się w głąb lądu zielonym szlakiem Levada da Ribiera da Janela. Jeśli chodzi o wulkany, które stworzyły ten raj na wyspie, może być ich więcej. W przeszłości okresy ciszy między erupcjami w tym rejonie trwały nawet 500 tys. lat. Możliwe, że kolejna wyspa czeka, aby przebić się przez powierzchnię oceanu i dołączyć do archipelagu. Porto Moniz – informacje praktyczne Dojazd Wizz Air oferuje bezpośrednie loty z Warszawy do lotniska Funchal na Maderze. Portugalskie linie TAP i PLL LOT oferują loty z Warszawy do Funchalu z przesiadką w Lizbonie. Połączenia z przesiadką są też możliwe z Krakowa (Ryanair), Gdańska (Ryanair), Katowic (Ryanair) i Wrocławia (Lufthansa). Transport Po wyspie kursują autobusy kilku różnych linii. Dotrzesz nimi bez problemu do większości miejscowości. Jeżeli chcesz jednak zobaczyć punkty widokowe, górskie drogi i mniej dostępne klify, pozostaje ci wynająć samochód lub taksówkę. Jeżeli podróżujesz w kilka osób i zdecydujesz się na wynajęcie auta na cały tydzień (ceny wtedy mocno spadają), samochód może okazać się bardziej opłacalny niż komunikacja publiczna. Nocleg Tanie schroniska i hostele nie są mocną stroną Madery – oferta jest dość uboga. Ale akurat w Porto Moniz jest hostel. Szukając oszczędności, sprawdź też kwatery prywatne lub Airbnb. Klimat Madera leży w klimacie subtropikalnym o stabilnych, umiarkowanych temperaturach. Lata są gorące, ale nie upalne, a zimy z kolei łagodne. Specyfiką wyspy są jednak lokalne opady – gdy na jednym krańcu Madery pada deszcz, jest niemal pewne, że w tym samym czasie na drugim świeci słońce. Pamiętaj o tym, dobierając ubrania i ekwipunek na wycieczki. Źródło: archiwum NG.
Malownicza stolica Madery. Funchal zachwyca również jesienią
Funchal, stolica Madery, oferuje podróżnikom niezwykłe połączenie urokliwej przyrody, barwnej kultury i fascynującej historii. Spacerując po krętych uliczkach miasta, odwiedzający mogą odkrywać egzotyczne ogrody, gotyckie budowle, lokalne rynki i malownicze wybrzeże Atlantyku. Z tym przewodnikiem dziennikarze Travelera pomogą zaplanować idealny dzień w Funchal, w tym co zobaczyć, gdzie spróbować lokalnych potraw i jak poczuć autentyczny klimat Madery.
Spis treści: Najważniejsze atrakcje Funchal na Maderze Kulinarne przygody w Funchal Sztuka i kultura na ulicach Funchal Niezapomniane doświadczenia w Funchal Liczące ponad 100 tys. mieszkańców miasto powstało w 1421 roku. Swoją nazwę Funchal zawdzięcza koprowi (po portugalsku „funcho”) powszechnie występującemu na Maderze. Najważniejsze atrakcje Funchal na Maderze Funchal to miasto kontrastów – z jednej strony oferuje nowoczesne atrakcje, z drugiej zaś daje wgląd w bogatą historię i tradycje wyspy. Miasto jest otoczone bujną roślinnością, a jego klimat jest sprzyjający do całorocznego zwiedzania. Egzotyczne ogrody i urokliwe zakątki Jednym z pierwszych miejsc, które warto odwiedzić, jest Ogród Dony Amélii. Ten urokliwy zakątek, nazwany na cześć ostatniej królowej Portugalii, jest miejscem pełnym roślinności. W ogrodzie można znaleźć między innymi strelicje królewskie, znane jako rajskie ptaki, których pomarańczowe i fioletowe płatki przyciągają wzrok każdego odwiedzającego. Towarzyszą im delikatne orchidee oraz hortensje, które po deszczu otwierają swoje kielichy, tworząc niezwykle malowniczy widok. Dla miłośników bardziej egzotycznej flory i fauny, wizyta w Ogrodach Tropikalnych Monte to obowiązkowy punkt programu. To miejsce, które łączy elementy botanicznego ogrodu z tradycyjną portugalską architekturą. Spacerując po ogrodach, można podziwiać egzotyczne gatunki roślin z całego świata, malownicze mostki, fontanny oraz kolekcję azulejos – tradycyjnych portugalskich kafli, które zdobią ścieżki i fasady budynków. Katedra Sé – skarb wulkanicznej wyspy Katedra Sé w Funchal to jeden z najstarszych i najbardziej charakterystycznych zabytków na wyspie. Zbudowana z wulkanicznych skał pochodzących z pobliskich klifów Cabo Girão, katedra wyróżnia się wyjątkowym, surowym wyglądem. Wewnątrz można podziwiać misternie rzeźbiony sufit z drewna cedrowego, które również pochodzi z Madery. Jest to idealne miejsce dla tych, którzy pragną zgłębić historię wyspy i poczuć duchowy klimat tego miejsca. Kulinarne przygody w Funchal Kulinarna scena Funchal to mieszanka tradycyjnych portugalskich smaków i unikalnych maderskich przysmaków. Od lokalnych owoców morza, po tradycyjne napoje – jest tu wiele do odkrycia. Regionalne smaki i tradycyjne napitki Nie sposób odwiedzić Funchal i nie spróbować jego kulinarnych skarbów. Na szczególną uwagę zasługuje poncha – lokalny napój przygotowywany na bazie rumu z trzciny cukrowej, miodu i soku z cytrusów. Ten słodko-kwaśny napój, mieszany tradycyjnie drewnianym koziołkiem, znany jest ze swoich właściwości rozgrzewających i leczniczych. Również vinho da Madeira, słodkie wino o mocnym, intensywnym smaku, ma swoje korzenie w tej wyspie i jest doskonałym wyborem zarówno jako aperitif, jak i wino deserowe. Najlepsze restauracje i lokalne przysmaki W Funchal znajdziesz wiele restauracji serwujących świeże owoce morza. Vila do Peixe to restauracja, która zdobyła uznanie przewodnika Michelin i jest doskonałym wyborem na degustację lokalnych ryb, takich jak tuńczyk czy dorada. Z kolei Nini Design Centre, prowadzone przez maderską projektantkę Nini Andrade Silvę, to miejsce, które łączy sztukę kulinarną z nowoczesnym wystrojem wnętrz. Menu zmienia się tu codziennie, bazując na świeżo złowionych rybach i lokalnych składnikach. Sztuka i kultura na ulicach Funchal Funchal to miasto, które żyje i oddycha sztuką. Szczególnie widać to na Rua de Santa Maria, najstarszej ulicy w mieście, która stała się przestrzenią do wyrażania twórczej energii. Rua de Santa Maria – żywa galeria sztuki Rua de Santa Maria jest znana jako jedna wielka, otwarta galeria sztuki na świeżym powietrzu. Lokalne budynki są ozdobione malowidłami stworzonymi w ramach projektu „Sztuki Otwartych Drzwi”. Każde drzwi, każda fasada na tej ulicy to małe dzieło sztuki – od portretów, przez sceny z życia codziennego, aż po abstrakcyjne kompozycje. Spacerując po tej ulicy, można poczuć niepowtarzalny klimat miasta, które łączy tradycję z nowoczesnością. Muzeum Cristiano Ronaldo – obowiązkowy punkt dla kibiców Dla miłośników sportu, a szczególnie piłki nożnej, wizyta w Muzeum Cristiano Ronaldo jest wręcz koniecznością. Muzeum to, znajdujące się blisko portu, gromadzi nie tylko liczne trofea i puchary zdobyte przez jednego z najsłynniejszych mieszkańców Madery, ale także prezentuje jego drogę do światowej sławy. Pomnik piłkarza, wielokrotnie reprezentującego Portugalię w mistrzostwach świata w piłce nożnej, stojący przed muzeum jest częstym punktem spotkań turystów i lokalnych mieszkańców. Niezapomniane doświadczenia w Funchal Funchal to nie tylko historia i kultura, ale także wiele atrakcji, które oferują niezapomniane przeżycia. Widok na miasto z kolejki linowej na Monte Jednym z najbardziej spektakularnych doświadczeń w Funchal jest przejazd kolejką linową na wzgórze Monte. Przejazd ten pozwala na podziwianie zapierających dech w piersiach widoków na miasto, ocean oraz otaczającą je zieleń. Na szczycie Monte warto odwiedzić Kościół Nossa Senhora oraz ponownie zanurzyć się w piękno Ogrodów Tropikalnych Monte. Dla poszukiwaczy mocniejszych wrażeń dostępny jest zjazd tradycyjnymi sańmi, które stanowią unikatową atrakcję turystyczną Madery. Podsumowanie Funchal na Maderze to niezwykłe miejsce, które przyciąga swoją różnorodnością i pięknem. Od wspaniałych ogrodów, przez urokliwe zabytki, po wyśmienitą kuchnię – to miasto ma coś do zaoferowania każdemu podróżnikowi. Odkryj jego zakątki i poczuj klimat, który sprawia, że Funchal to nie tylko cel podróży, ale także miejsce, do którego chce się wracać. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Madera jest wyrastającym z oceanu górskim ogrodem. Ale warto ją odwiedzić nie tylko z powodu natury
Portugalska Madera to spektakularne górskie widoki, bezkres oceanu dookoła, cudowna natura, sprzyjający dobremu samopoczuciu klimat. Nie spotkałem nikogo, kto po powrocie z tej wyspy nie zachwycałby się jej urokami.
W tym artykule: Klimat nieekstremalny Madera na dwóch nogach Madera na czterech kółkach Spałaszować pałasza Wyspa pod znakiem banana Kuchnia w nowej interpretacji Madera stała się w Polsce modna jako cel turystycznych podróży (jesteśmy już czwartą liczebnie nacją odwiedzającą tę wyspę). I nic dziwnego, stanowi bowiem kawałek naprawdę pięknej natury. Nie jest to jednak najlepsza destynacja dla amatorów plażowania. I wcale nie z powodu braku plaż. Te owszem są, w zatoczkach. Piękne jak cała wyspa, choć z reguły stosunkowo niewielkie, wulkaniczne i kamieniste. Gdyby ktoś myślał o tradycyjnym „plażingu”, to piaszczystych najlepiej szukać na Porto Santo, sąsiedniej wyspie archipelagu, oddalonej od Madery o jakieś 40 km. Czy jednak plażowanie jest dobrym wyborem, gdy za plecami pod niebo pną się pokryte niezwykłą roślinnością zielone stoki? Klimat nieekstremalny Madera ma swoje górskie pasmo biegnące przez jej środek. Ale w istocie cała wyspa jest jedną wielką górą – czubkiem wyrastającego z dna Atlantyku dawnego wulkanu tarczowego. Stąd jej brzegi to z reguły albo imponujące klify, albo zbocza wznoszące się w górę niemal od linii wody. I choć miejscami taki krajobraz ma urzekająco dramatyczny charakter, Madera w pewnym sensie jest krainą łagodności. Znane powiedzenie o wyspie wiecznej wiosny jest nie wcale frazesem. Na wyspie nie ma pogodowych ekstremów. Temperatura rzadko spada tu poniżej 15 stopni (pomijając wysokie partie gór, bo Pico Ruivo, najwyższy szczyt Madery, wznosi się 1862 m n.p.m.), podobnie jak rzadko i na krótko przekracza 30. Z reguły utrzymuje się przyjemne dwadzieścia kilka stopni. To sprawia, że dla kwiatów wiosna panuje tu przez większą część roku, a zieleń utrzymuje się przez cały rok. Wspaniałe hortensje, urzekająco niebieskie lilie afrykańskie czy ekstrawaganckie strelicje są powszechne. A gdyby komuś egzotyki miejscowej egzotyki było mało, na zboczach nad Funchal, stolicą wyspy, ma ogród botaniczny Monte Palace, z roślinami z innych rejonów świata, do którego można dotrzeć kolejką linową. I miejsce to naprawdę warte jest odwiedzenia. Tu przychodzi mi na myśl uwaga, że na wyspie wystarczy się przemieścić w poziomie – z północy na południe, bo często pogoda jest tam bardzo różna – albo w pionie, tzn. w górę szczytów, aby zmienić sobie (mikro)klimat, np. ze słonecznego na mglisty. Ta różnorodność naprawdę może zachwycić. Madera na dwóch nogach Z reguły każdy obszar najlepiej poznaje się pieszo. Nie inaczej jest na Maderze, która warunki ku temu ma doskonałe. Liczne szlaki piesze powstały tam niejako samoistnie. Kiedy bowiem w XVI w. w południowej części wyspy, mającej stosowniejszy klimat, zaczęto uprawiać trzcinę cukrową i bananowce, okazało się, że brakuje tam wody, której w wyższych partiach gór na północy jest pod dostatkiem. Zaczęto więc formować i żłobić w skałach koryta, którymi owa woda mogłaby spłynąć na plantacje południowego wybrzeża. Tak powstał osobliwy grawitacyjny system nawadniający, który funkcjonuje po dziś dzień. Ponieważ owe kanaliki, nazywane lewadami, wymagały napraw, konserwacji i monitorowania, w naturalny sposób powstały wzdłuż nich ścieżki, dziś wykorzystywane także turystycznie. Naturalnie nie wszystkie, bo długość lewad szacowana jest na 2500 km. Podobnie nie każdy z 30 turystycznych szlaków Madery biegnie wzdłuż lewady. Stanowią one jednak kręgosłup trekkingowego systemu. Matką wszystkich jest szklak PR nr 1, wiodący granią między Pico do Areeiro (do którego można dojechać asfaltową drogą) a najwyższym szczytem wyspy Pico Ruivo (częściowo szlak wiedzie wąskimi tunelami). Wyżej ma Maderze wejść się już nie da. Widoki po obu stronach są spektakularne, ale de facto jest to krajobraz wysokogórski. Lewady położone niżej są jednak nie mniej interesujące. Z uwagi na zanurzenie w bujnej, przebogatej roślinności, wiosennej w nastroju także w innych porach roku. Na przykład levada dos Cedros i szlak PR 14 prowadzi przez maderską osobliwość, czyli pierwotny wawrzynowy las Laurrisilwa figurujący na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Madera na czterech kółkach Wszystko zależy od czasu, jakim dysponujemy, jeśli jednak chcemy szybko zobaczyć więcej atrakcji wyspy, konieczny jest środek transportu. Można wynająć zwykły miejski samochód. Ale warto rozważyć inną propozycję: spinach tour w Funchal, stolicy wyspy. Te otwarte dwuosobowe elektryczne samochodziki (ale z motocyklową kierownicą) jakby z definicji zapewniają wakacyjną atmosferę (ruszanie pod górę automat ułatwia znakomicie). Podobno byli tacy, którzy tym samochodzikiem wspięli się na szczyt Pico do Areeiro (1818 m n.p.m.). Ale jeśli ktoś ma obawy, bo po wyspie jeździ się wąskimi drogami i tunelami, często serpentynami, z reguły góra-dół, można zaserwować sobie wycieczkę jeepami. W jej trakcie dotrzemy do najciekawszych zakątków wyspy. Na przykład z firmą Hit the Road, o której kierowcach można powiedzieć wszystko tylko nie to, że w swojej robocie się nudzą i nie mają fantazji. Czynny wulkan, czarne plaże i błękitny ocean. Teneryfa – kawałek nieba na ziemi Teneryfa to turystyczny raj, słynący z różnorodności klimatu i krajobrazu. Czynny wulkan, czarne plaże i popularne kurorty nad oceanem, to nie jedyne atuty Teneryfy. Sprawdź czego jeszcze mo... Spałaszować pałasza Dobrym sposobem jest też poznawanie wyspy „od kuchni”. Kulinarnym symbolem Madery jest espada (pałasz czarny). I nic dziwnego. Ta głębokowodna ryba poławiana jest ponoć w dwóch miejscach. W wodach w okolicach Madery i Japonii. Wgląda dość upiornie (co można zobaczyć np. na targu Mercado dos Lavradores w Funchal). Ma ciało długie niczym węgorz, wielkie zęby i ogromne wyłupiaste oczy. Jakby dla kontrastu, mięso ma białe, a smak delikatny. Rybna tekstura po prostu kremowo rozpływa się w ustach. Serwowana często z ziemniaczanym puree i karmelizowanym bananem. Jest to wynalazek „pod turystów”. Podobno lokalni mieszkańcy nigdy tej ryby tak nie przyrządzali. Z mojego rozeznania wynika jednak, że na wyspie zachodzi proces odwrotny do zwyczajowego. To nie lokalne danie trafiło do turystów, tylko danie niejako dla nich wymyślone stopniowo przejmuje lokalna społeczność. Ja jadłem je m.in. kilkaset metrów nad lustrem oceanu, tuż nad zboczem w restauracji Quinta de Furao (nidaleko Santana na północnym wschodzie wyspy). Z oszałamiającym widokiem na góry i kobaltowy ocean. I wierzcie mi, były to niezwykłe doznania. Wyspa pod znakiem banana Ale dlaczego akurat z bananem? Bo banan to kolejna z maderskich specjalności. Bananowce są tam uprawiane od XVI w. Doskonale rosną na niskich stokach na południu wyspy, nadając wielu miejscom tropikalny charakter. W miejscowości Madalena do Mar istnieje nawet Rota da Banana, czyli specjalny szlak prowadzący między plantacjami bananów. O jego atrakcyjności świadczą okoliczności przyrody, czyli ocean, piękne stoki i zieloność imponujących liści bananowców. Trzeba tu zauważyć, że banany z Madery są niewielkie, silą rzeczy mniej zakrzywione i słodsze od tych, które kupujemy w supermarketach. Ale może nawet lepiej niż na bananowy szlak zajrzeć do BAM – Centro da Banana da Madeira niedaleko miejscowości Ponta do Sol. Można tam zobaczyć multimedialne prezentacje i filmy wyjaśniające historię i tajniki uprawy bananowców. A potem skonfrontować tę wiedzę z realiami plantacji bananów, na której uprawianych jest wiele odmian bananowców i inne tropikalne owoce. Inna kulinarna propozycja z Madery to espetada, czyli coś w rodzaju wołowego szaszłyka pieczonego na węglu drzewnym, który serwuje się na zwisającej pionowo szpadzie. No i lapas (małże skałoczepy, jak sama nazwa wskazuje zbierane na przybrzeżnych skałach), stanowiące popularną przystawkę. Ponadto nie można nie spróbować tradycyjnego placka chlebowego Bolo do Caco z masłem czosnkowym, czy też ponchy – lokalnego alkoholowego drinka z cytrusowymi sokami i miodem. Portugalia: 10 powodów, by zakochać się w tym wyjątkowym kraju Dlaczego Lizbona to najpiękniejsza kobieta świata? Czy porto rzeczywiście najlepiej smakuje w Porto? Jak wysokie są fale w Nazare i czy kanioning jest bezpieczny na Maderze? O tym, dlaczego Por... Kuchnia w nowej interpretacji A jeśli ktoś chce współczesnych smakowych „wariacji na temat”, znajdzie je w restauracji Audax w Funchal. Oferuje ona prawdziwe kulinarne doświadczenia kuchni eksperymentalnej, która na nowo interpretuje tradycyjne dania i smaki Madery. Każde danie wyjątkowe smakowo i wizualnie. Można zamówić 5- lub 8-daniowe menu degustacyjne i obserwować przygotowywanie potraw. Nie jest to rozwiązanie budżetowe, ale na specjalną okazję – miejsce jak znalazł. Maderę można smakować na wiele sposobów i jedna wizyta na niej raczej nie wystarczy. Zawsze znajdzie się powód, by z przyjemnością odwiedzić tę wyspę ponownie. Nasz autor Sławomir Borkowski Jestem sekretarzem redakcji magazynu National Geographic Polska związanym z tym pismem od chwili jego debiutu na polskim rynku, a okazjonalnie także wydawcą serwisu national-geographic.pl. Ukończyłem polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim oraz finanse w Wyższej Szkole Bankowości. Moje zainteresowania? Historia, geopolityka i literatura. Relaksuję się w ogrodzie, której to pasji od lat poświęcam mnóstwo wolnych chwil. Szczególnie dumny jestem z odpornej na niestabilność środowiska rozległej rabaty preriowej.
Bękarci rzadko zasiadali na tronie. W Portugalii wydarzyło się coś wyjątkowego
Choć potomkowie monarchów z nieprawego łoża często osiągali wysokie stanowiska, praktycznie nie zdarzało się, aby zasiedli na tronie. Wyjątkiem był João d’Avis. Pod koniec XIV w. udało mu się założyć w Portugalii dynastię, która przetrwała prawie 200 lat.
W tym artykule: Bastard kontra zdradliwa królowa Bękart Obrońcą Królestwa W 1384 r. Lizbonę obległa armia Juana I Czas sukcesów Królowa Leonor Teles, od niedawna wdowa po królu Fernando I, w towarzystwie dam dworu i hrabiów oczekiwała w swojej komnacie na posiłek. Wśród gości był jej starszy brat João Alfonso Teles hrabia Barcelos, a także hrabia Ourém João Fernandes Andeiro – wpływowy arystokrata, kochanek królowej. Do komnaty wszedł odźwierny, zapowiadając przybycie João, mistrza zakonu Avis. Powodem wizyty miał być zbyt mały przydział rycerzy do obrony okręgu przyznanego mistrzowi. Wraz z nim do komnaty wkroczyło dwudziestu zbrojonych. W trakcie omawiania spraw wojskowych z królową João zasugerował dyskretnie hrabiemu de Barcelos, żeby opuścił salę. Gdy zbliżała się pora obiadowa, gość nie wyszedł wraz z królową i arystokratami, tylko poprosił hrabiego Andeiro o krótką rozmowę w ustronnym miejscu. Za nimi ruszyli uzbrojeni ludzie. Gdy opuścili komnatę królewską, doszło do cichej wymiany zdań, po której mistrz Avis dobył sztyletu i zadał cios w głowę kochankowi królowej. Zataczając się, hrabia Ourém ruszył w kierunku komnat Leonor. Drogę zaszedł mu jeden z dowódców armii portugalskiej Rui Pereira i pchnął go kilka razy szpadą. Andeiro padł na ziemię martwy. Był rok 1383 – rozpoczęła się wojna o sukcesję po królu Fernando I, który nie pozostawił męskiego potomka. Bastard kontra zdradliwa królowa Na mocy układu z Kastylią tron miał objąć męski potomek królewny Beatriz – córki Fernando I i Leonor Teles – oraz króla Juana I. Jednak Beatriz była wciąż niepełnoletnia, o dziecku nie mogło być na razie mowy. Regencję w Portugalii objęła więc w 1383 r. ciesząca się złą sławą królowa Leonor. Poddani nadali jej przydomek Aleivosa, czyli „Zdradliwa”. W sprawowaniu rządów pomagał jej kochanek. Wkrótce przeciw znienawidzonej parze zawiązano spisek. Na jego czele stanął właśnie mistrz Avis, brat królowej hrabia de Barcelos oraz wpływowy mieszczanin Álvaro Pais, były kanclerz królewski. João, mistrz zakonu Avis, był przyrodnim bratem króla Fernando I i nieślubnym synem króla Pedro I – jednym z wielu bastardów w historii europejskich monarchii. Wedle istniejącego prawa nie mógł zostać władcą. Choć w historii zdarzało się, że bękarci osiągali wysokie stanowiska, rzadkością było zdobycie przez taką osobę tronu. Godność królewską uzyskał co prawda Wilhelm Zdobywca – nieślubny syn księcia Normandii Roberta I Wspaniałego – wywalczył ją sobie jednak w wyniku podboju Anglii. W trakcie zamachu Lizboną wstrząsnęły zamieszki. Ludzie wychodzili na ulice, bo po mieście krążyła rozsiewana przez spiskowców plotka, że na zamku św. Jerzego mordowany jest mistrz Avis. Zamieszki wymknęły się spod kontroli, a obrona mistrza przed królową przerodziła się w antykastylijskie manifestacje. Ich ofiarą padł biskup Lizbony, którego zrzucono z katedralnej wieży. Oskarżono go o zdradę, bo pochodził z Kastylii, a w obliczu zamieszek zaczął bić w dzwony, rzekomo alarmując wrogów Portugalii. Cudem uniknięto rzezi Judarii, dzielnicy żydowskiej. Bunt mieszczański szybko rozprzestrzenił się na inne regiony królestwa. W wielu miastach rozpoczęły się regularne polowania na stronników królowej, Kastylijczyków i innych podejrzewanych o zdradę. W Evorze okrutnie torturowano i zamordowano przeoryszę tamtejszego klasztoru spokrewnioną z rodziną królowej. W większości miejsc zapanowała anarchia. Sama królowa początkowo zamierzała ułożyć się z João d’Avis. Wkrótce, obawiając się o swoją pozycję, poszukała pomocy u zięcia. Niestabilna Portugalia stanęła w obliczu wojny z potężnym sąsiadem. Kazimierz III Wielki – wybitny monarcha, swawolnik i menedżer. Oto prawdziwa historia króla Polski Czy miarą wielkości Kazimierza były jego osiągnięcia? A może okrzyknięto go najwybitniejszym z polskich królów tylko dlatego, że miał dobry PR? Albo dlatego, że było to na rękę kolej... Bękart Obrońcą Królestwa Początkowo João d’Avis, nie wierząc w szerokie poparcie społeczne, chciał uciec przed zemstą Leonor do Anglii. Rozdarty udał się po radę do cieszącego się dużym poważaniem pustelnika Jana z Wąwozu. Święty mąż „oświadczył mu, aby broń Boże nie wyjeżdżał z królestwa i podążał swoją drogą z odważnym sercem, bowiem Bóg chce, aby został tutaj królem i panem, a jego synowie po jego śmierci”. Wyjaśnił także, że zamek św. Jerzego, w którym od czasu zamachu broniła się regentka, można najszybciej zdobyć przy pomocy katapult. Rada okazała się trafna i królowa wpadła w ręce buntowników. João d’Avis, chcąc zakończyć konflikt, złożył wdowie propozycję matrymonialną. Został jednak odtrącony. Wtedy obwołał się Regentem i Obrońcą Królestwa, co ostatecznie rozsierdziło Kastylijczyków, którzy wkroczyli zbrojnie do Portugalii. W 1384 r. Lizbonę obległa armia Juana I Miasto udało się obronić głównie dzięki... zarazie, która wybuchła w kastylijskim obozie. Epidemia została uznana za cud, a popularność mistrza Avis osiągnęła apogeum. Jego sukces miał zresztą przepowiedzieć już ojciec Pedro I. Fernão Lopes (sekretarz królewski w latach 1419–1454) w swojej kronice wspominał sen, który król opowiedział podczas mianowania syna mistrzem zakonu Avis: „mnie śpiącemu wydało się, że widzę Portugalię gorejącą ogniem, tak iż królestwo wydawało się jednym ogniskiem. A kiedy tak byłem przestraszony tą wizją, przyszedł tam mój syn João z drągiem w ręku i zgasił nim cały ten ogień. Opowiedziałem to niektórym, co mają powody znać się na tych rzeczach, i powiedzieli mi, że nie mogło to być nic innego, tylko że jego ręce dokonają jakichś wielkich czynów”. Po „cudownej” obronie Lizbony sytuacja w kraju chwilowo się ustabilizowała. Juan I nie zamierzał jednak składać broni. Już w trakcie nieudanej inwazji królowa zrzekła się regencji na jego rzecz – miał więc pretekst do kolejnej wyprawy. Aby się obronić, Portugalia musiała mieć króla. W 1385 r. zwołano do Coimbry Kortezy (zgromadzenie stanów), żeby zdecydowały, kto zasiądzie na tronie. Dwoma najpoważniejszymi rywalami mistrza (który zasłaniał się „ułomnością własnego urodzenia”) byli jego bracia – ślubni synowie króla Pedra I: infanci João i Dinis. Obydwaj brali udział w kastylijskich najazdach na Portugalię, a starszy João przebywał obecnie w więzieniu Juana I. Z kolei król Kastylii był trzecim kandydatem, popieranym przez zwolenników postanowień traktatowych. Nastroje antykastylijskie wzięły górę. Po płomiennych przemowach, m.in. lizbońskiego prawnika João das Regrasa, który przedstawił mistrza jako króla z woli ludu i jedynego obrońcę królestwa, João został wybrany na króla jako João I d’Avis. Nowy monarcha wiedział, że zdobycie władzy to tylko połowa sukcesu. Tron należało jeszcze utrzymać. Wrogami mogli okazać się nie tylko inni pretendenci, ale też jego zwolennicy gotowi przypomnieć sobie o królewskim „defekcie urodzenia”. Aby „osłabić” ich pamięć, João I hojnie rozdawał ziemie i tytuły. Oczywiście, kosztem przeciwników. Jego władza opierała się głównie na tzw. nowych ludziach – młodszych synach szlacheckich, którzy nie mogli liczyć na beneficja dziedziczne, oraz drobnych mieszczanach rywalizujących ze starym patrycjatem. Czas sukcesów W 1385 r. granice Portugalii ponownie przekroczył Juan I. João postanowił wydać mu walną bitwę, by ostatecznie rozwiązać konflikt. 14 sierpnia obydwie armie spotkały się pod Aljubarrotą, ok. 100 km od Lizbony. Siły portugalskie (ok. 7 tys. żołnierzy) były ponad dwukrotnie mniejsze od kastylijskich (18 tys.), w dodatku w armii Juana I dużo było ciężkozbrojnej jazdy (6,5 tys.). Jednak João I i jego najlepszy dowódca Nuno Álvares, doświadczeni w walkach z przeważającą liczbą wrogów, zastosowali skuteczną taktykę. Zabezpieczyli flanki przed uderzeniem jazdy przy pomocy palisad i wilczych dołów. Portugalczykom udało się także zająć dogodniejsze pozycje na stoku, co zmuszało Kastylijczyków do ataku pod górę. Straż przednia najeźdźcy uderzyła na słabo obsadzony środek armii João I, dając się wciągnąć w zasadzkę. Kastylijczycy po chwili zostali otoczeni przez posiłki z flanek i doszczętnie zniszczeni. Rozzłoszczony król kastylijski rzucił do walki swoje główne siły, ale i one po zaciętej walce zostały pokonane. Ogromną rolę w bitwie odegrali kusznicy i angielscy łucznicy, przysłani na pomoc Portugalczykom (spór między Kastylią i Portugalią był de facto poboczną areną wojny stuletniej: Portugalia popierała Anglię, a Kastylia Francję). Nowy król mógł odetchnąć z ulgą. Jego władzy nie zagrażało już żadne zewnętrzne niebezpieczeństwo, choć wojna z Kastylią trwała jeszcze kilkanaście lat. Od jego imienia pochodzi nasze słowo „król”. Czy Karol Wielki władał kiedyś terenami Polski? Książę Lech i królewna, „co Niemca nie chciała”, mogli być postaciami historycznymi walczącymi z armią Karola Wielkiego. To od imienia władcy pochodzi też polskie słowo „król”. ... João I ustabilizował sytuację w kraju, ale do końca panowania obawiał się o swoją pozycję. Ludzie, którzy poparli jego starania o koronę, cieszyli się szerokimi wpływami. To właśnie młodzi arystokraci i bogaci mieszczanie mieli pchnąć Portugalię na drogę ekspansji morskiej, którą symbolicznie rozpoczęła inwazja na Ceutę w 1415 r. Potomkowie João I kontynuowali tę politykę. Zbudowali morskie imperium, a ich sławę utrwalił Luis Vaz de Camões w „Luzytanach”, narodowej epopei portugalskiej. Warto wspomnieć choćby o słynnym księciu Henryku Żeglarzu, który z Sagres wysyłał wyprawy odkrywcze do Afryki. A także o Manuelu I, który rozpoczął portugalską ekspansję w Azji. Nowa dynastia, nazywana Avis, rządziła krajem aż do 1580 r. Wtedy Portugalia weszła w unię personalną z Hiszpanią i na ponad 60 lat stała się zależna od potężnych sąsiadów.
10 powodów, aby zakochać się w Portugalii. Podcast National-Geographic.pl
Dlaczego Lizbona to najpiękniejsza kobieta świata? Czy porto rzeczywiście najlepiej smakuje w Porto? Jak wysokie są fale w Nazare i czy kanioning jest bezpieczny na Maderze? O tym, dlaczego Portugalia to świetny pomysł na wakacje, opowiada Maciej Wesołowski z „National Geographic Traveler".
W tym artykule: Portugalia to najpiękniejsze plaże w Europie Ach, pastéis de nata! W Portugalii zjesz najsmaczniejsze ananasy Najpiękniejszy pieszy szlak w Europie Portugalia i tramwaj zwany 28 Porto – Perła w koronie Portugalii Wyprawa na koniec świata Portugalia to fado W Portugalii wino tanie jak barszcz Plenery fotograficzne na Maderze Podcast National Geographic Traveler Portugalia to najdalej na zachód wysunięte państwo Europy. Kraj już od lat przyciąga miliony turystów z całego świata. Można tu liczyć zarówno na aktywną formę wypoczynku, jak i na chwile relaksu na urokliwych plażach. Do Portugalii należą również dwa archipelagi – Azory i Madera. Tej ostatniej wyspie poświęciliśmy oddzielny odcinek podcastu, który znajdziesz tutaj. W dzisiejszym odcinku Maciej Wesołowski w rozmowie z Agnieszką Michalak opowiada, jak zaplanować podróż do Portugalii i na co szczególnie zwrócić uwagę podczas pobytu w tym niezwykłym kraju. Poniżej – jako uzupełnienie do rozmowy – przypominamy 10 powodów, aby zakochać się w Portugalii. Portugalia to najpiękniejsze plaże w Europie Południe Portugalii to popularny region wypoczynkowy Algarve słynący ze złocistych plaż, łagodnego klimatu i świeżych owoców morza. Temperatura rzadko spada tu poniżej 15 st. C. W 2020 roku Algarve zostało wyróżnione tytułem „Europe's Leading Beach Destination”, co szczególnie docenili amatorzy plażowania. Portugalski region wyprzedził w tym zestawieniu m.in. francuskie Cannes, greckie Korfu, hiszpańską Majorkę i Marbellę oraz turecki Oludeniz. Ach, pastéis de nata! Cudowny portugalski deser pastéis de nata szturmem podbija cukiernie na całym świecie. Maślane babeczki budyniowe z żółtek, mleka i mąki pochodzą z Lizbony, gdzie były wyrabiane w przyklasztornej cukierni w Belem. Podobno przepis na oryginalne babeczki jest pilnie strzeżony i znają go zaledwie 3 osoby. W Portugalii zjesz najsmaczniejsze ananasy Soczystych ananasów można skosztować na Azorach. Ta odmiana jest nieco mniejsza od ananasów z Ameryki Południowej i Hawajów. Dla wielu osób są jednak dużo bardziej aromatyczne. Owoce rosną na krzaczkach w cieplarniach wzniesionych z drewna i szkła. Zwiedzając Azory, najwięcej plantacji znajdziemy w Fajã de Baixo, na przedmieściach Ponte Delgada oraz w stolicy São Miguel. Można tam nie tylko przyjrzeć się hodowli, ale też spróbować ananasowego likieru. Najpiękniejszy pieszy szlak w Europie To właśnie w Portugalii znajduje się jeden z najpiękniejszych szlaków wędrownych w Europie. Na to wyróżnienie zasłużyła portugalska sieć pieszych szlaków turystycznych Rota Vincentina. Trasę nagrodzono europejskim certyfikatem jakości „Leading Quality Trails – Best of Europe”. Portugalia i tramwaj zwany 28 Przejażdżka zabytkowym tramwajem nr 28 do Alfamy – najstarszej dzielnicy Lizbony – to jedno z niezaprzeczalnie najbardziej portugalskich doświadczeń podczas pobytu w tym kraju. Alfama zachowała czar dawnej Lizbony. To jedna z niewielu dzielnic miasta, która nie została zniszczona podczas katastrofalnego trzęsienia ziemi w 1755 roku. Podczas zwiedzania warto zatrzymać się w Castelo de São Jorge (Zamek Św. Jerzego) oraz w gotyckiej Katedrze Św. Antoniego. 8 miejsc, które musisz zobaczyć w Lizbonie Wybierasz się do stolicy Portugalii na kilkudniowy city-break? Podpowiadamy, co warto zwiedzić. Porto – Perła w koronie Portugalii Porto to drugie pod względem wielkości miasto Portugalii. Położony w północnej części kraju port zachwyca tysiącem kamieniczek na okolicznych wzgórzach. Kolorowe fasady domów z oknami skierowanymi ku rzece Duero to jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc w Europie. Podczas pobytu w mieście koniecznie należy spróbować kieliszek domowego wina porto z tutejszych piwnic oraz wybrać się na most Luisa I. Dwukondygnacyjna stalowa konstrukcja została zaprojektowana przez ucznia Gustave'a Eiffela. Wyprawa na koniec świata Przylądek Cabo de Roca to najdalej na zachód wysunięty punkt stałego lądu Europy. Do czasu odkrycia przez Krzysztofa Kolumba, że za Atlantykiem również znajduje się ziemia, Cabo de Roca było uznawane za dosłowny koniec świata. Dziś miejsce przyciąga tysiące turystów poszukujących słońca, które wieczorem chowa się za horyzontem oceanu. Portugalia to fado Obowiązkowym punktem pobytu w Portugalii jest występ fado. Niekoniecznie trzeba iść na drogi koncert. Muzyki na żywo najlepiej posłuchać podczas tradycyjnego portugalskiego posiłku. I choć w Portugalii posiłek w takiej restauracji to już wydatek rzędu 30 euro, warto! W Portugalii wino tanie jak barszcz W portugalskim Porto wytwarza się tradycyjne mocne wino o aromacie dębu i wanilii z dodatkiem spirytusu winnego. Jeszcze do niedawna trunek nie cieszył się uznaniem ekspertów. Porto wytwarza się w północnej części kraju, w dolinie rzeki Duero – to około 2,5 godziny drogi od Lizbony i raptem niecałe pół godziny od Porto. Plenery fotograficzne na Maderze Wyspa Madera to podzwrotnikowy raj i niesamowite miejsca do robienia zdjęć. Archipelag wysp wulkanicznych Portugalii leży na Oceanie Atlantyckim jest idealnym miejscem dla tych, którzy chcą poczuć morską bryzę, „siedząc w górach”. Niesamowite klify, woda, zieleń… Ta krajobrazowa mieszanka sprawia, że warunki do fotografowania krajobrazu są tam nie do przecenienia. Podcast National Geographic Traveler Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Złoto za wolfram. Jak Portugalia i Hiszpania zarobiły na handlu z Trzecią Rzeszą
Portugalia i Hiszpania zarobiły na handlu z Trzecią Rzeszą kilkaset ton złota. Nie zwracały uwagi, skąd Niemcy brali cenny kruszec.
W tym artykule: Skąd Hitler miał pieniądze na wojnę? Kto zarabiał na handlu z III Rzeszą? Wolfram cenniejszy niż złoto Kto współpracował z III Rzeszą? Powojenne rozliczenia państw, które współpracowały z Hitlerem Zrabowane kosztowności z krajów okupowanych W cieniu zimnej wojny Reparacje wojenne od Niemiec Na drodze z Pau do Saragossy, na granicy Francji z Hiszpanią, w Pirenejach, znajduje się niszczejąca od kilkudziesięciu lat stacja kolejowa Canfranc. Mimo upływu czasu główny dworcowy budynek zachował urzekający findesieclowy styl. Jednak od turystycznej przyszłości stacji znacznie ciekawsza jest jej przeszłość. Od 1941 roku granicę w Canfranc regularnie przekraczały bowiem pociągi ze złotem zrabowanym przez Niemców w krajach okupowanych. Za pośrednictwem szwajcarskich banków kupowały je Portugalia i Hiszpania. W zamian wysyłały do III Rzeszy transporty surowców i żywności. Złoty szlak prowadzący z Berlina przez Szwajcarię i Canfranc na Półwysep Iberyjski przestał istnieć dopiero po wyzwoleniu południa Francji spod niemieckiej okupacji. Skąd Hitler miał pieniądze na wojnę? O strategicznym znaczeniu przejścia granicznego w Canfranc przypomniał kilka lat temu Jonathan Díaz. W budynku dworca przypadkiem znalazł porzucony worek ze starymi dokumentami przewozowymi. Wynikało z nich, że tylko od czerwca 1942 roku do grudnia 1943 roku przez Canfranc przejechało 86 ton złota. 74 tony przeładowano na ciężarówki i skierowano do Portugalii (do Lizbony i Porto). Pozostałe 12 ton pojechało do Madrytu. Dlaczego cenny kruszec, zrabowany m.in. z banków centralnych podbijanych krajów, trafiał przez Pireneje na Półwysep Iberyjski? Ponieważ Niemcy zbywali zdobyte złoto, żeby zapłacić za towary i surowce, bez których ich wielka wojenna machina przestałaby działać. Potrzebowali przede wszystkim wolframu. Dodatku do produkcji wysokogatunkowej stali dla przemysłu zbrojeniowego, który wydobywano właśnie w iberyjskich kopalniach. – Wolframowa gorączka, która w czasie wojny wybuchła w Portugalii i w Hiszpanii, miała decydujący wpływ na przyjmowanie zrabowanego przez III Rzeszę złota – tłumaczy João Paulo Avelãs Nunes, profesor historii współczesnej z Uniwersytetu Coimbra, autor wielu publikacji na temat wojennego handlu wolframem. – W rezultacie Portugalia stała się drugim po Szwajcarii największym odbiorcą nazistowskiego złota – dodaje. Bogate w wolfram Portugalia i Hiszpania nie przyjmowały jednak złota bezpośrednio od Niemców. Nie chciały również za towary niemieckich marek, którymi trudno byłoby handlować choćby z Ameryką Łacińską czy z Wielką Brytanią. Oba kraje starały się też dbać o reputację państw neutralnych, dlatego Niemcy przetapiali zrabowane złoto i sprzedawali je w Szwajcarii, żeby za sprowadzane z Portugalii i Hiszpanii surowce płacić w walucie tego kraju. Z kolei Portugalczycy i Hiszpanie kupowali za te franki – pochodzące z rabunku, ale w praktyce już szwajcarskie – złoto. Banki centralne obu krajów miały zresztą konta w Banque National Suisse. Interes okazał się dla mieszkańców Półwyspu Iberyjskiego intratny. Jak szacował w 1945 roku brytyjski wywiad, do Portugalii i Hiszpanii trafiło co najmniej 135 transportów z 300 tonami nazistowskiego złota. Jak powstało złoto i ile jest go na Ziemi? Już niedługo jego złoża mogą się wyczerpać Jedni postrzegają je jako najlepszą lokatę kapitału, dla innych jest pierwiastkiem popychającym naukę do przodu. Jeszcze inni widzą w nim symbol statusu społecznego. Ludzie od tysięcy lat ... Kto zarabiał na handlu z III Rzeszą? Wolframowy boom zaczął się dla Portugalczyków i Hiszpanów dopiero w 1941 roku. Wcześniej Niemcy sprowadzali wolfram i inne towary z Japonii. Jednak po ataku na ZSRR trzeba było znaleźć nowy nieblokowany działaniami wojennymi lądowy szlak handlowy. Odkąd w czerwcu 1940 roku wojska hitlerowskie zajęły Francję, droga prowadząca przez Pireneje z Portugalii i Hiszpanii do Niemiec stała otworem. A na Półwyspie Iberyjskim znajdowało się wszystko, czego potrzebowała III Rzesza. To wolfram, żywność i tkaniny. Ponadto z portugalskich i hiszpańskich posiadłości zamorskich można było sprowadzać paliwo, cukier i kawę. Transporty wolframu z Portugalii i z Hiszpanii do Niemiec przemierzały ten sam szlak, którym na Półwysep Iberyjski trafiało złoto ze szwajcarskich banków. Według świadka tamtych wydarzeń Daniela Sancheza, robotnika z Canfranc, cytowanego przez hiszpańską gazetę „Heraldo”, rozładowane ze złota pociągi wypełniano portugalskim i hiszpańskim wolframem. Podobno okruchy tego surowca nadal można dziś znaleźć wokół stacji Canfranc. Nic dziwnego, że Półwysep Iberyjski ogarnęła wolframowa gorączka. Tylko w Portugalii eksport wolframu osiągnął w 1942 r. 4800 ton. Według historyka António Telo w 1941 sprzedano nawet 6300 ton, z czego połowę wysłano do Niemiec. Podobne ilości produkowała wówczas Hiszpania. Również głównie na niemieckie potrzeby. Wolfram kupowali wprawdzie także Brytyjczycy, a później Amerykanie. Ale tylko po to, aby nie wpadł w niemieckie ręce. – Przemysł wydobywczy (na Półwyspie Iberyjskim) osiągnął wtedy niesamowite zyski. Zresztą znakomicie zarabiali również producenci konserw, oliwy i skór – mówi António Louçã, autor książki „Hitler e Salazar. Comércio em tempos de guerra. 1940–1944” (Hitler i Salazar. Handel w czasie wojny. 1940–1944). Wolfram cenniejszy niż złoto W Portugalii powstało kilkadziesiąt firm wydobywczych, które zatrudniały tysiące robotników. Podobno w środkowej i północnej części kraju pustoszały całe wsie. Bo wydobycie wolframu okazało się bardziej opłacalne niż uprawa winorośli. Przy okazji powstawało mnóstwo biedaszybów. I mimo państwowych kontroli (teoretycznie surowiec musiał najpierw przejść przez ręce urzędników państwowej Komisji ds. Handlu Metalami) górnicy sprzedawali część urobku na czarno. Wydobywanie wolframu stało się na półwyspie synonimem szybkich pieniędzy. W ten sposób fortuny dorobił się m.in. dziadek byłego premiera Portugalii José Sócratesa. Pamiętający te czasy mieszkańcy wspominali, że najbogatsi „volframistas”, czyli handlarze wolframem, zapalali wtedy cygara zwitkami banknotów. Niezwykłe ożywienie handlu między Niemcami a Portugalią i Hiszpanią. Przez Półwysep Iberyjski przechodziło 60% ówczesnego niemieckiego handlu. Nie mogło ujść uwadze Brytyjczyków. W teorii Portugalii jako krajowi neutralnemu nie wypadało wspierać III Rzeszy. Co więcej, rząd w Lizbonie zawarł w 1941 r. porozumienie z Wielką Brytanią. Na jego mocy zobowiązał się nie reeksportować produktów ze swoich kolonii do Rzeszy i ograniczyć (do 1/3 wydobytego surowca) eksport wolframu do Niemiec. W rzeczywistości wymiana handlowa z III Rzeszą kwitła, a eksport wolframu wynosił nawet połowę całego wydobycia. Nie pomagały brytyjskie kontrole. Salazarowi udawało się ukrywać przed Brytyjczykami rzeczywistą wielkość sprzedaży wolframu. Sporą rolę odegrała w tym kamuflażu usankcjonowana przez portugalski rząd kontrabanda. – Zapłata w złocie, towarach i w walucie za sprzedawany legalną drogą portugalski wolfram, czasem specjalnie przewyższała jego wartość. Tę nadwyżkę Niemcy za zgodą portugalskiego rządu przeznaczali na przemyt i inne nielegalne operacje na Półwyspie Iberyjskim i w Ameryce Łacińskiej – tłumaczy prof. João Paulo Avelãs Nunes. Czarnorynkowy wolfram skupowała w Portugalii m.in. niemiecka firma Minero-Silvicola. Własność nazistowskiego holdingu Rowak-Sofindus. Surowiec pochodził z sieci mniejszych portugalskich kopalń albo od drobnych handlarzy. Zakupiony nielegalnie wolfram szmuglowano do Hiszpanii i stamtąd transportowano prosto do Niemiec. Kto współpracował z III Rzeszą? Bilans kontaktów handlowych z III Rzeszą był dla Portugalii i Hiszpanii – szczególnie dla tej pierwszej – wyjątkowo korzystny. Jak pisze historyk António J. Telo, od 1941 r. Lizbona notowała ogromną nadwyżkę eksportową, co nie zdarzało się od wieków, i zresztą dotąd się nie powtórzyło. Pod koniec wojny rezerwy złota słabo przecież rozwiniętej Portugalii wyglądały imponująco. W lizbońskim banku centralnym do 1945 roku udało się zgromadzić 105,8 tony zrabowanego przez nazistów kruszcu. Kupionego za pośrednictwem Banque National Suisse w Bernie, i 48,9 tony bezpośrednio z Deutsche Reichsbank. Portugalia ulokowała też kolejne 167,5 tony złota w nowojorskim Federal Reserve Bank. A w sumie wojennego złota mogło się znaleźć na półwyspie jeszcze więcej, bo – jak zapewnia António Louçã – w 1944 roku między Portugalią i Niemcami kursowali kurierzy, którzy w Lizbonie sprzedawali spore ilości złota nielegalnie. Hiszpania miała w handlu z III Rzeszą nieco mniej szczęścia. Według szacunków prof. Pablo Martin-Aceña z Uniwersytetu Alcalá do Madrytu trafiło w czasie wojny 67,4 ton nazistowskiego złota. Dlaczego tylko tyle? Wszystkiemu winne długi zaciągnięte przez nacjonalistów hiszpańskich w czasie wojny domowej. Dlatego – jak z kolei tłumaczy António Louçã – w negocjacjach handlowych z III Rzeszą Hiszpania stała na słabszej pozycji niż Portugalia. Na przykład spora część dostaw hiszpańskiego wolframu została po prostu przez Niemców zaliczona na poczet spłaty starych długów. W sumie jednak i Hiszpanie nie mogli narzekać. Przecież startowali od zera, bo kiedy zaczynała się wojna, sejfy ich banku centralnego były zupełnie puste – w 1936 roku w zamian za broń hiszpańscy republikanie wywieźli z banku centralnego do Moskwy 700 ton złota. Powojenne rozliczenia państw, które współpracowały z Hitlerem Z punktu widzenia interesów swoich krajów premier Salazar i gen. Franco prowadzili więc zręczną politykę. Jak przekonuje prof. Avelãs Nunes, dzięki strategii, którą przyjął Salazar, Portugalia uniknęła zniszczeń wynikających z zaangażowania się w wojnę i osiągnęła znaczną niezależność finansową. Hiszpania, tak bardzo osłabiona wojną domową z 1936 roku, również zaczęła wychodzić z długów. Jednak, jak mówi António Louçã, te korzyści, które zresztą wynikały również z dogodnego położenia geograficznego obu krajów, nie mogą przesłonić ponurej prawdy o pochodzeniu złota. – Większość złota za wolfram i inne towary importowane przez III Rzeszę z Półwyspu Iberyjskiego pochodziła z rabunku – tłumaczy António Louça. – Na przykład Portugalia kupowała złoto, które Niemcy ukradli w Belgii i w Holandii – dodaje. Po wojnie szybko zapomniano o ożywionych kontaktach handlowych z Trzecią Rzeszą. Według prof. João Paulo Avelãs Nunesa Portugalia (zaraz po Turcji) to kraj, w którym najmniej dyskutuje się o roli, jaką odegrały podczas wojny państwa neutralne. Dopiero w 1999 roku na zlecenie portugalskiego rządu powstała specjalna komisja, która miała zbadać sprawę nazistowskiego złota. Jej członkowie wraz z przewodniczącym Mário Soaresem ogłosili (zgodnie z przewidywaniami), że Portugalia nic nie wiedziała o trefnym pochodzeniu złota, które kupowała w czasie wojny całkowicie legalnie w szwajcarskich bankach. – Pomijając kwestie polityczno-dyplomatyczne, jako historyk uważam takie deklaracje za bezsensowne – mówi prof. Avelãs Nunes. – Portugalskie elity, tak jak elity wszystkich krajów zachodnich, wiedziały, co dzieje się w Niemczech: dlatego premier, minister finansów i dyrektorzy banków centralnych na świecie zdawali sobie sprawę z pochodzenia nazistowskiego złota. Zresztą zdarzały się sztaby złota trafiające do Portugalii, które miały jeszcze oznaczenia okradzionych krajów – wyjaśnia Nunes. Pomimo ostrzeżeń aliantów (António Louçã znalazł w archiwach portugalskiego MSZ dokumenty potwierdzające przesyłanie takich not) handlujące z III Rzeszą państwa neutralne nie przejmowały się pochodzeniem złota kupowanego w Szwajcarii. Według szacunków przedstawionych w tzw. Raporcie Eizenstata z 1997 roku w latach 1939–1945 Niemcy przetransferowali do szwajcarskich banków zrabowane złoto obecnej wartości 3,9 mld dolarów, z czego kruszec wartości 1,2 mld dolarów trafił do krajów handlujących z III Rzeszą. Zrabowane kosztowności z krajów okupowanych Rabunek złota zaczął się już po anszlusie Austrii w 1938 roku. Niemcy zlikwidowali wtedy austriacki bank centralny i przejęli tamtejsze rezerwy złota, czyli jakieś 90 ton. Mieli zamiar przeprowadzić podobną operację w Czechosłowacji, ale Czesi zdążyli przenieść swój skarb do Wielkiej Brytanii. Co ciekawe, Brytyjczycy dość szybko oddali pozostawione pod ich opieką złoto Niemcom. Reichsbank przedstawił im podobno dokument podpisany przez przedstawicieli czeskiego banku centralnego. Kiedy w 1940 roku Niemcy zajęli Holandię, scenariusz kradzieży się powtórzył. Naziści przejęli 150 ton rezerw złota (ówczesnej wartości 160 mln dolarów) i szykowali się na Belgię. Belgowie jednak zdążyli ewakuować złoto do Francji. W sumie niemiecki Reichsbank mógł dopisać do własnych 99 ton złota sprzed wojny kolejne 550 ton cennego kruszcu zrabowanego w całej Europie. Istniało jeszcze jedno źródło, z którego bez żadnych oporów korzystała III Rzesza. Rabunek własności więźniów osadzonych w obozach koncentracyjnych, a także kosztowności obywateli pochodzących z terenów wcielonych do III Rzeszy, np. z Wielkopolski. Zabierano im gotówkę, złote monety, biżuterię, obrączki, a więźniom obozów nawet złote zęby. Gromadzoną biżuterię i pieniądze umieszczano na specjalnym koncie „Melmer” należącym do SS. Część kosztowności przesyłano z Niemiec drogą dyplomatyczną do Szwajcarii i sprzedawano, a część, m.in. zęby, przetapiano w państwowej mennicy, tak aby powstałe w ten sposób sztaby nie różniły się od tych z banków centralnych. W cieniu zimnej wojny Po wojnie naciskane przez aliantów państwa neutralne nie przyznawały się do tego, że handlowały z Niemcami kradzionym złotem, tym bardziej że w świetle prawa kupowały je w Szwajcarii. W 1946 roku powołano specjalną trójstronną komisję (ang. Tripartite Gold Commission), która miała odzyskać zrabowane złoto i zrekompensować okradzionym krajom straty. Przewodzili jej przedstawiciele Wielkiej Brytanii, USA i Francji, a negocjacje prowadzono m.in. z Portugalią i z Hiszpanią. Domagano się od nich zwrotu przynajmniej części zakupionego w czasie wojny złota. Portugalczykom grożono m.in. zamrożeniem ich depozytów w USA, ale Salazar cierpliwie zaprzeczał, że wiedział o pochodzeniu nazistowskiego złota. W międzyczasie próbował minimalizować ewentualne straty i za pośrednictwem banków portugalskiej kolonii w Makau miał sprzedawać zakupione w czasie wojny złoto Filipinom i Indonezji. Amerykański dziennik „New York Times” pisał w latach 90., że niektóre sztaby przetransferowane do Makau miały jeszcze duńskie stemple. Podobno Salazar sondował również Polskę. Jak mówi António Louçã, portugalski premier chciał sprzedać nam złoto w zamian za węgiel kamienny. Negocjacje prowadzone przez komisję przeciągały się do lat 50. W końcu Brytyjczycy i Amerykanie przymknęli oko na podejrzane interesy wojenne Portugalczyków, a Lizbona zgodziła się ostatecznie oddać 3,99 ton złota. „To było ze strony Wielkiej Brytanii i USA poparcie dla polityki Salazara wyrażone w obliczu rozpoczynającej się zimnej wojny – tłumaczy prof. Avelãs Nunes. – Portugalia zaczęła się liczyć ze względu na strategiczne położenie Wysp Azorskich i kolonii”. Reparacje wojenne od Niemiec Z tych samych względów upiekło się też Hiszpanii. Madryt wynegocjował z komisją trójstronną zwrot 101,7 kg złota. Inna sprawa, że wojenny skarb i tak przepadł, bo w latach 50. zgromadzone złoto posłużyło jako gwarancja dla amerykańskich kredytów zaciągniętych przez Franco. Podobnie zresztą postąpił z portugalskimi rezerwami Salazar. Dziś po złotym szlaku prowadzącym z Berna do Lizbony i Madrytu pozostały już tylko nieliczne ślady. Kilka lat temu w wywiadzie dla dziennika „ABC” prof. Martin-Aceña powiedział, że w sejfach banku centralnego w Madrycie znajduje się jeszcze 38 sztabek złota ze stemplem III Rzeszy. Podobno w Banco de Portugal (czyli portugalskim banku centralnym) również zachowało się jeszcze trochę złota ze swastyką. Jeden z urzędników BdP przyznał anonimowo w portugalskich mediach, że pozostawiono je tam jako ciekawostkę.
Miał być najdłużej żyjącym psem na świecie. Weterynarze są jednak innego zdania
Bobi, czyli najstarszy pies świata, został tymczasowy usunięty z Księgi Rekordów Guinnessa. Wszystko po tym, jak pojawiły się wątpliwości, co do rzeczywistego wieku czworonoga.
W tym artykule: Najstarszy pies na świecie wcale nie był najstarszy? Ile lat miał najstarszy pies na świecie? W lutym 2023 r. Bobi trafił do Księgi Rekordów Guinnessa jako najstarszy pies na świecie w historii. Pochodzący z Portugalii pupil, który urodził się 11 maja 1992 r., w momencie dokonywania wpisu miał 30 lat i 267 dni. Niestety w październiku minionego roku media obiegła informacja o śmierci psiego rekordzisty. Czworonóg odszedł po długich 11 478 dniach życia. – Choć żył dłużej niż jakikolwiek pies w historii, jego 11 478 dni na świecie nie wystarczyłoby nigdy tym, którzy go kochali – napisała w pożegnalnym wpisie dr Karen Becker. Przypomnijmy, że ceniona amerykańska ekspertka z dziedziny weterynarii kilka miesięcy wcześniej odwiedziła Bobiego. Jak wówczas przyznała, sekretem długowieczności pupila była dobrze dobrana i urozmaicona dieta. Najstarszy pies na świecie wcale nie był najstarszy? Nieoczekiwanie temat najstarszego psa świata powrócił. Niespełna trzy miesiące po śmierci czworonoga podjęto decyzję o tymczasowym usunięciu Bobiego z Księgi Rekordów Guinnessa. Powodem są coraz częściej pojawiające się wątpliwości, co do prawdziwości wieku mastifa portugalskiego. – W czasie, gdy nasz przegląd jest w toku, postanowiliśmy tymczasowo wstrzymać oba rekordy dotyczące najstarszego żyjącego psa do czasu, aż wszystkie nasze ustalenia zostaną potwierdzone – przekazał rzecznik Księgi Rekordów Guinnessa. Jak podkreśla Danny Chambres, członek rady Royal College of Veterinary Surgeons, to niemal niemożliwe, żeby Bobi przeżył 31 lat, czyli 200 lat licząc w psich latach . – Żaden z moich kolegów weterynarzy nie wierzy, że Bobi w rzeczywistości miał 31 lat – zaznacza Chambres, cytowany przez „The Guardian”. Swoje śledztwo przeprowadził także amerykański magazyn „Wired”. Dziennikarze miesięcznika ustalili, że choć czworonóg był zarejestrowany w rządowej bazie kotów i psów, to podane przez właściciela dane nie były nigdy przez nikogo weryfikowane. Przeprowadzone przed śmiercią Bobiego badania genetyczne rzeczywiście wykazały, że pies jest stary, ale nie pozwoliły ustalić dokładnego wieku. O komentarz w tej sprawie poproszono również Leonela Costę, właściciela zmarłego w październiku pupila. Mężczyzna jednak nie odpowiedział na pytania, które otrzymał od redakcji „Wired”. W 2023 r. opiekun pupila zdradził w jednym z wywiadów, że miał 8 lat, gdy Bobi pojawił się na świecie. – Miałem 8 lat, kiedy Bobi pojawił się na świecie. Ojciec był myśliwym i zawsze było u nas dużo psów. Rodzina nie chciała kolejnych szczeniaków i zdecydowała się ich pozbyć. Bobi miał szczęście, bo jako jedyny ze swojego rodzeństwa pozostał – wspomina. Najmniejszy pies świata ma ego jak pitbull. Poprzednia rekordzistka to ciocia Pearl Najmniejszy pies świata ma na imię Pearl. I trzeba przyznać, że to rzeczywiście prawdziwa perełka. Suczka znalazła się w oficjalnej Księdze Rekordów Guinnessa. Ile mierzy rekordzistka? Ile lat miał najstarszy pies na świecie? Poprzedni psi rekordzista – biały chihuahua o imieniu Spike – w chwili wpisania do Księgi Rekordów Guinnessa miał 23 lata i 43 dni. Za najstarszego psa w historii – przed Bobiem – uznawany był czworonoga rasy australian cattle dog o imieniu Bluey. Rekordzista urodził się w 1910, a odszedł w 1939 roku, mając 29 lat i pięć miesięcy. Dla porównania Flossie, czyli aktualnie najstarsza kotka na świecie, ma 26 lat, co w przeliczeniu daje ok. 120 lat „ludzkich” (przypomnijmy, że najstarsza żyjąca osoba na świecie w marcu będzie obchodzić 117 lat). Pochodząca z Londynu kocia rekordzistka pod koniec 2022 roku została wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa. Źródło: theguardian.com Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Casa do Penedo to jeden z najbardziej oryginalnych domów na świecie. Gdzie się znajduje i kto w nim mieszka?
Casa do Penedo często jest uznawany za najdziwniejszy dom na świecie. Wyjątkowa budowla przyciąga zarówno ciekawskich turystów, jak i architektów oraz miłośników przyrody.
W tym artykule: Gdzie znajduje się Casa do Penedo? Czy słynny dom z kamienia ma mieszkańców? Zwiedzanie Casa do Penedo Mimo że jaskinie nie są najbardziej przytulnymi miejscami (w końcu panuje w nich chłód i mrok), prawie 2 miliony lat temu to właśnie w nich zaczęli pomieszkiwać ludzie. I choć od tamtej pory idea domu wielokrotnie ewoluowała, na przestrzeni wieków jaskinie i podziemia jeszcze wielokrotnie dawały ludziom schronienie. Przypominają o tym liczne podziemne miasta, jakie zachowały się do dziś w Turcji. Innym przykładem takiej architektury są chociażby rzymskie katakumby czy podziemia Valletty na Malcie. Gdzie znajduje się Casa do Penedo? Przy obecnych możliwościach na rynku nieruchomości, mieszkanie w jaskiniach wydaje się co najmniej abstrakcyjne. A jednak, jeden z najbardziej pożądanych i popularnych domów na świecie jest wykuty w skale. Aż trudno uwierzyć, że Casa do Penedo ma niewiele ponad 50 lat. Gdzie dokładnie znajduje się ten wyjątkowy dom z kamienia? Na północy Portugalii, między Celorico de Basto i Fafe. Choć na pierwszy rzut oka Casa do Penedo przypomina prehistoryczny dom z filmów o Flinstonach, w rzeczywistości został wybudowany dopiero w 1972 roku. To zasługa inżyniera z miasteczka Guimarães. Jego projekt wkomponował się w naturalny krajobraz, czyli cztery gigantyczne kamienie zlokalizowane na miejscu. Pierwotnie oryginalna budowla miała być wakacyjnym azylem dla miejscowej rodziny. Z czasem Casa do Penedo zaczęła jednak przyciągać coraz więcej ciekawskich turystów. To właśnie przez nich kamienna posiadłość przestała być cichym azylem, co zmusiło właścicieli do przeniesienia się w inne miejsce. Czy słynny dom z kamienia ma mieszkańców? Obecnie w Casa do Penedo mieście się małe muzeum. Można tam podziwiać pamiątki i fotografie przedstawiające historię budynku oraz krajobrazy. Słynny dom z kamienia od ponad pięćdziesięciu lat stoi w wyjątkowo malowniczym miejscu. Otaczają go wzgórza i ogromne wiatraki. Mimo ich sąsiedztwa budynek jest całkowicie pozbawiony prądu. Co ciekawe, to nie oznacza, że nie nadaje się do zamieszkania. Casa do Penedo jest wyposażony we w takie udogodnienia, jak woda i gaz. Ten wyjątkowy budynek ma na celu pokazanie ludziom, że można żyć bez technologii w czasach, w których wydaje się, że nie da się bez niej żyć. Piętrowy domek nie jest szczególnie duży i, wbrew chłodnemu wyglądowi z zewnątrz, w środku prezentuje się bardzo przytulnie. Na parterze w stylu rustykalnym urządzono kuchnię oraz niewielki salon. Stoi w nim sofa wykonana z drewna eukaliptusowego i betonu. Oryginalny mebel waży ponad 360 kg. Na piętro, gdzie znajduje się część sypialniana, prowadzą drewniane schody. Warto dodać, że Casa do Penedo został dopasowany do krajobrazu nie tylko od zewnątrz, ale również w środku. Każde pomieszczenie w domu ma inny kształt, dostosowany do konkretnej geometrycznej cechy skały. Nie brakuje też luksusowych udogodnień. Na zewnątrz znajduje się basen o naturalnym kształcie ogromnego głazu. Wokół najbardziej samotnego domu na świecie krąży wiele teorii. Kto w nim mieszka? Ekscentryczny miliarder, Bjork, a może pustelnik? Internauci prześcigają się w tworzeniu kolejnych teorii o mieszkańcach jedynego domu na wyspie Ellidaey. Zwiedzanie Casa do Penedo Odizolowane położenie domu z kamienia to jego zaleta i zagrożenie jednocześnie. Na przestrzeni lat wielokrotnie wykorzystali to wandale. Obecni właściciele wzmocnili drzwi i wymienili oryginalne okucia okienne. Dodali balustrady, a nawet kuloodporne szyby, dzięki czemu jest teraz całkiem bezpiecznie. Zainteresowani zobaczeniem domu wyłącznie z zewnątrz muszą zapłacić 2 euro. Zwiedzaniem z przewodnikiem wnętrza Casa do Penedo oraz najbliższej okolicy to już koszt 6 euro. Wycieczki odbywają się w językach angielskim, hiszpańskim portugalskim i francuskim. W trakcie godzinnej wizyty przewodnik opowiada ze szczegółami o architekturze i historii domu z kamienia. Goście są proszeni o to, aby nie robić zdjęć i nie nagrywać filmów podczas zwiedzania. W ten sposób właściciele dbają o zachowanie ich prywatności. Zwiedzanie domu to niejedyna aktywność, jaka czeka na turystów. Istnieje również możliwość rezerwacji basenu zbudowanego na skale, spędzenia dnia na podziwianiu krajobrazu ze szczytu góry, oglądania nocą gwiazd lub zostania pasterzem na jeden dzień. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Starożytna Hiszpania to miejsce, gdzie ścierały się i mieszały różne wpływy. Z czego słynęli Celtyberowie?
Zanim nastał okres rzymski, Półwysep Iberyjski zasiedlały różne ludy, między którymi nie występowały ścisłe powiązania kulturowe, polityczne i gospodarcze. Z czasem poszczególne kultury zaczęły się asymilować. Trwająca rywalizacja Rzymu z Kartaginą sprawiła jednak, że obszary te znalazły się w kręgu zainteresowania Wiecznego Miasta, a wraz z ich podbojem rozpoczął się trwający wiele wieków proces romanizacji. Co wiemy o starożytnej Hiszpanii? Jak wyglądało życie na Półwyspie Iberyjskim przed nastaniem panowania Rzymu? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jak się nazywała Hiszpania w starożytności? Rzymski podbój Hiszpanii Życie w starożytnej Hiszpanii Kultura i religia starożytnej Hiszpanii Język w starożytnej Hiszpanii Osiągnięcia starożytnej Hiszpanii Ciekawostki o Hiszpanii w starożytności Kiedy powstała Hiszpania? Jako demokratyczny kraj europejski, istnieje od 1978 roku, ale trzeba wiedzieć, że jej historia zaczyna się znacznie wcześniej. Półwysep Iberyjski był zasiedlony już w prehistorii. Najstarsze odnalezione tam szczątki ludzkie są datowane na 780 tysięcy lat p.n.e. Archeolodzy badający te tereny natknęli się też na szczątki neandertalczyków, datowane na ok. 100 tysięcy lat p.n.e. Wraz z nastaniem rewolucji neolitycznej, która na Półwyspie Iberyjskim trwała w latach 5500–2500 p.n.e., ludzie zaczęli prowadzić osiadły tryb życia, a myślistwo i zbieractwo ustąpiło miejsca roli i hodowli. Jak się nazywała Hiszpania w starożytności? Starożytna Japonia uchroniła się przed wrogimi podbojami, przerywającymi ciągłość historii kraju. Z Hiszpanią było inaczej. Należy podkreślić, że ze względu na swoje położenie i znaczne zasoby naturalne (złota, srebra, miedzi, cyny), Półwysep Iberyjski od zawsze był wyjątkowo atrakcyjny dla krajów ościennych. W połowie VIII wieku p.n.e. rozpoczęła się ekspansja fenicka. Fenicjanie zakładali na obszarze półwyspu liczne faktorie handlowe, a w VII stuleciu p.n.e. wkroczyli do Andaluzji. Grecy nawiązali kontakty handlowe z półwyspem już w czasach mykeńskich. Pod koniec VI wieku p.n.e. rozpoczęli kolonizację tego obszaru. Założyli miasto Emporia, co w konsekwencji pozwoliło im zdobyć fenickie i etruskie tereny handlowe. Kartagina rozpoczęła działalność handlową na półwyspie już w VII wieku p.n.e., ale pierwsi kolonizatorzy pojawili się tam dopiero w I połowie VI wieku. W czasach kolonizacji, obszar półwyspu był nazywany Iberią. Pod koniec VI wieku p.n.e. zaczęła kształtować się kultura iberyjska, obejmująca swoim zasięgiem Lewant i Katalonię. Około 1000 roku p.n.e. na półwysep zaczęli napływać Celtowie. Kultura celtycka miała charakter typowo indoeuropejski, z kolei Iberowie znajdowali się pod wpływem greckich, fenickich i kartagińskich kolonizatorów. Z czasem obie kultury zaczęły się przenikać, zwłaszcza w centralnej części półwyspu, gdzie powstało społeczeństwo Celtyberów. Oprócz Celtów i Iberów, na Półwyspie Iberyjskim osiedlili się Wettonowie (w zachodniej części), Luzytanie (na terenach dzisiejszej Portugalii), Wakceowie (w obszarze środkowego dorzecza Duero), Gallekowie (na północy), Asturowie, Kantabrowie i Baskowie (w obszarze Gór Kantabryjskich). Nazwa Hispania („Kraina królików”) upowszechniła się dopiero w czasach rzymskich. Odnosiła się do rzymskich kolonii, początkowo dwóch, a z czasem do trzech. Należy jednak podkreślić, że Rzymianie przejęli ją od Kartagińczyków. Rzymski podbój Hiszpanii Po przegranej w pierwszej wojnie punickiej, Kartagina skierowała się na Półwysep Iberyjski, który wówczas nie znajdował się pod rzymską kontrolą. Niebawem wybuchła druga wojna punicka. Kartagińczycy sprzymierzyli się z Celtyberami, ale to nie wystarczyło, by zatrzymać Rzymian. Po porażce Kartagina straciła na rzecz Rzymu wszystkie nieafrykańskie obszary. Po podboju na zajętych terenach utworzone zostały dwie prowincje: Hispania Citerior, czyli Hiszpania Bliższa, i Hispania Ulterior, czyli Hiszpania Dalsza. Poszczególne plemiona Celtyberów nadal stawiały opór najeźdźcy. Powstania były krwawo tłumione, aż w 195 roku p.n.e. Celtyberowie poddali się Rzymianom. Życie w starożytnej Hiszpanii W czasach preromańskich, gospodarka Iberów skupiała się na rolnictwie i hodowli, częściowo także na górnictwie i rybołówstwie. Uprawiali zboża, len i winorośl, hodowali owce, woły, konie i trzodę. Dobrze rozwinięte było też tkactwo. Handel był zdominowany przez kolonizatorów, przede wszystkim Greków i Kartagińczyków. Celtowie i Celtyberowie zajmowali się przede wszystkim hodowlą i metalurgią. Zwłaszcza w tej drugiej dziedzinie osiągnęli iście mistrzowski poziom. Byli też wytrawnymi wojami. Słynęli nie tylko z wyśmienitego uzbrojenia, rozwiniętych umiejętności bojowych, ale także z niebywałej odwagi. To wszystko sprawiło, że w zachodniej Europie byli często zatrudniani jako najemna piechota. Należy podkreślić, że Celtowie i Iberowie nie zdołali stworzyć scentralizowanego państwa. Obie kultury, podobnie zresztą jak Celtyberowie, były podzielone na liczne plemiona, które nie były sobie podległe. Kultura i religia starożytnej Hiszpanii Kultura celtyberyjska kształtowała się w trzech etapach. Między VII a VI wiekiem p.n.e. powstawały pierwsze ufortyfikowane osady i nekropolie. W V i IV stuleciu p.n.e. nastąpił dynamiczny rozwój budownictwa obronnego. Wtedy też zaczęto wytwarzać ceramikę przy pomocy koła garncarskiego. W III wieku p.n.e. osady zaczynały już nabierać charakteru miejskiego, wzorem greckich miast. Ich rozwojowi przeszkodził jednak najazd Rzymian. Najdawniejsze religie Półwyspu Iberyjskiego były właściwe dla danych plemion i kolonizatorów, przy czym należy podkreślić, że poszczególne wierzenia nierzadko mieszały się ze sobą, na drodze asymilacji lub celowego działania. Przykładem tego niech będzie fakt, że chcąc zyskać przychylność Greków, Hazdrubal Starszy wprowadził do kartagińskiej religii (wzorowanej na fenickiej) niektóre bóstwa z panteonu Hellady. Język w starożytnej Hiszpanii Języki paleoiberyjskie, używane na Półwyspie Iberyjskim przed rzymskim podbojem, należały do grupy języków nieindoeuropejskich i indoeuropejskich. W tym przypadku najprawdopodobniej nie można jednak mówić o językach autochtonicznych. Zdaniem badaczy, tylko grupa nieindoeuropejska ma charakter substratowy. Języki indoeuropejskie najprawdopodobniej przywędrowały tam wraz z kolejnymi warstwami ludności. Odnalezione w toku badań archeologicznych inskrypcje z okresu od VII do I wieku p.n.e. udowadniają, że w czasach preromańskich, mieszkańcy Półwyspu Iberyjskiego posługiwali się przynajmniej czterema językami: iberyjskim, celtyberyjskim, tartezyjskim i luzytańskim. Nie można jednak nie wspomnieć, że w źródłach greckich i rzymskich pojawiają się też toponimy, antroponimy i geonimy zapisane w językach akwitańskim, galeckim i staroeuropejskim. Badacze nie natrafili jednak na żadne dłuższe treści, spisane z ich użyciem. Osiągnięcia starożytnej Hiszpanii Każda starożytna kultura przyczyniła się do rozwoju współczesnej cywilizacji, jedne w większym, inne w mniejszym stopniu. Starożytne Chiny dały nam jeden z najważniejszych wynalazków w historii – papier. Z kolei starożytne Indie były na tyle rozwinięte, że ich mieszkańcy korzystali z kanalizacji. Czym na kartach historii zapisał się Półwysep Iberyjski jeszcze przed podbojami rzymskimi? Najstarsze języki świata – kiedy powstały i które z nich wciąż są używane? Język to podstawowe narzędzie komunikacji, bez którego nasz rodzaj najprawdopodobniej nigdy nie dotarłby do miejsca, w którym jest teraz. Czy specjaliści zdołali ustalić, jaki jest najstars... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najstarsze-jezyki-swiata-kiedy-powstaly-i-ktore-z-nich-wciaz-sa-uzywane-fot-sepia-times-universal-images-group-via-getty-images-028790f.jpg" width="938" height="692" alt="Najstarsze języki świata – kiedy powstały i które z nich wciąż są używane? (fot. Sepia Times/Universal Images Group via Getty Images)" title="Najstarsze języki świata – kiedy powstały i które z nich wciąż są używane? (fot. Sepia Times/Universal Images Group via Getty Images)" /> O osiągnięciach starożytnej Hiszpanii należy mówić w kontekście preromańskim. Ludność celtyberyjska już w 700 roku p.n.e. posiadła umiejętność biegłej obróbki metali. Osiągnęli wysoki poziom w dziedzinie wyrobu ozdób ze złota i srebra: obręczy na szyję, bransolet i brosz. W tamtych czasach, mało kto mógł dorównać celtyberyjskim złotnikom pod względem kunsztu. Celtyberowie byli też mistrzami w dziedzinie produkcji broni. Ich kordy i puklerze nie miały sobie równych. Obustronne miecze, odznaczające się nadzwyczajną skutecznością na polu walki, później zostały zapożyczone od nich przez Rzymian. Ciekawostki o Hiszpanii w starożytności Powyżej wymieniliśmy najważniejsze informacje o starożytnej Hiszpanii. Na koniec zostawiliśmy kilka ciekawostek na temat dawnych dziejów Półwyspu Iberyjskiego. Pochodzenie Iberów do dziś stanowi zagadkę. Część badaczy uważa, że korzenie tego ludu sięgają Północnej Afryki. Celtowie przybyli na Półwysep Iberyjski z terenów dzisiejszej Francji. Obszarem największej kolonizacji kartagińskiej była Ibiza. Baskowie to jedyne plemię zamieszkujące Półwysep Iberyjski, które oparło się romanizacji. Wpływy celtyckie i celtyberyjskie do dziś są widoczne w kulturze baskijskiej i katalońskiej. Po podboju Półwyspu Iberyjskiego, Rzymianie podzielili zdobyty obszar na dwie prowincje: Hispania Citerior i Hispania Ulterior. Reorganizacja nastąpiła dopiero w czasie panowania Oktawiana Augusta. Granice zostały przesunięte, a prowincję Ulterior podzielono na dwie części: Lusitania i Baetica. Ta druga zyskała status prowincji senackiej. Wraz z postępującą romanizacją, w społeczeństwie pojawił się podział na ludzi wolnych i niewolników. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Centralna Portugalia. Duchowe, kulturalne i zielone serce kraju fado
Centralna Portugalia to sielskie historyczne wioski, największe na świecie fale, sanktuarium, do którego pielgrzymują miliony ludzi, kilometry pięknych piaszczystych plaż, imponujące zamki i klasztory, urocze miasteczka. A do tego pyszne jedzenie i wyborne wino oraz własny styl muzyki Fado.
W tym artykule: Gdzie znajduje się ten region? Nazare i najwyższe fale świata Monastyr Alcobaca i najsłynniejsi kochankowie Portugalii Coimbra, średniowieczna stolica Portugalii i miasto studentów Tomar, ostatnia twierdza Templariuszy Obidos, Miasto Królowych Fatima, najważniejsze sanktuarium Portugalii Wioski historyczne, na planie kostiumowej megaprodukcji Gdzie znajduje się ten region? Centralna Portugalia rozciąga się mniej więcej między lotniskiem w Lizbonie a lotniskiem w Porto i jest jednym z najbardziej zróżnicowanych krajobrazowo regionów Portugalii. Jej zachodnią flankę stanowi Atlantyk i szerokie piaszczyste plaże otoczone malowniczymi klifami. Wschód to z kolei zagubione wśród gór historyczne wioski - fortece, broniące w przeszłości granicy z Hiszpanią. Stolicą i jednocześnie największym miastem tego regionu jest Coimbra. Była ona siedzibą pierwszych władców tego kraju (w latach 1139 - 1260). Tutaj też rozegrała się jedna z najtragiczniejszych historii miłosnych Portugalii, między królem Piotrem i Ines de Castro. Jednak to nie koniec atrakcji, Centralna Portugalia to także miasteczka Alcobaca, Batalha i Tomar, gdzie znajdują się najwspanialsze klasztory tego kraju, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Prastare rysunki naskalne w dolinie rzeki Côa. Park Narodowy Tejo oraz Park Natury Serra da Estrela, które należą do najdzikszych i najsłabiej zaludnionych obszarów Portugalii. Nazare, mekka surferów, Laguna Obidos, gdzie można podziwiać setki gatunków ptaków w tym flamingi. Wreszcie Fatima, jedno z najważniejszych sanktuariów Europy. Nazare i najwyższe fale świata Tę senną rybacką wioskę odkryli surferzy już w latach 60-tych ubiegłego wieku. Jednak na ustach całego świata pojawiła się dopiero 1 listopada 2011 roku. Wówczas to słynnych hawajski surfer Garret McNamara zmierzył się tu z falą, która miała aż 23,77 metra wysokości. I tym samym pobił ówczesny rekord świata (obecny należy do Niemca Sebastiana Steudtnera, który w 2020 roku ujarzmił w Nazare falę wysokości 26,21 metra). Dziś to mekka surferów, z mnóstwem szkółek do nauki surfingu i całą stworzoną wokół tego subkulturą. Wyjątkowe warunki do uprawiania tego sportu Nazare zawdzięcza podwodnemu kanionowi. Ta niezwykła struktura geologiczna o długości 230 km i głębokości 5 km generuje monstrualne fale o wysokości nawet 30 metrów. Sezon na nie trwa od października do lutego. Jednak te rekordowe rodzą się tylko w niektóre dni. I na te właśnie dni czekają najlepsi surferzy świata oraz tłumy obserwujących ich zmagania widzów. Ich osiągnięcia, deski na których pływają, jak też samą geologię kanionu można poznać w niewielkim muzeum zlokalizowanym na terenie fortu w dzielnicy Sítio. To właśnie z położonego na wysokim klifie Sitio roztacza się najlepszy widok na wspaniałe i szerokie plaże Nazare. Jednak Nazare to nie tylko budzące emocje fale, ale również urocze białe kamienice z wąskimi uliczkami, na których suszy się pranie. Tu też znajdziemy ekspozycję kolorowych rybackich łodzi oraz „carapau” – rodzaj stelaży, na których suszą się na słońcu ryby. Legendarną ich sprzedawczynią jest ubrana na czarno pani Manuela, staruszka ma ponad 80 lat i zaraża wszystkich uśmiechem oraz radością życia. Niektóre ciekawostki o Portugalii mogą zaskoczyć. Znasz narodowe danie Portugalczyków? Ciekawostki o Portugalii warto znać niezależnie od podróżniczych planów. To jeden z najbezpieczniejszych krajów na świecie i jeden z najcieplejszych w Europie. Monastyr Alcobaca i najsłynniejsi kochankowie Portugalii Historia miłosna króla Piotra i Inez de Castro nie miała szczęśliwego zakończenia, jednak stała się tematem wielu książek i filmów. To opowieść o potędze oddania i miłości, które przezwyciężyły nawet śmierć. Następca tronu królewicz Piotr zakochał się w Inez de Castro, damie dworu swojej przyszłej żony Konstancji, księżnej Kastylii. I choć małżeństwo doszło do skutku i doczekało się trójki dzieci, królewicz nie był szczęśliwy. Zdradzał Konstancję z Inez, a po śmierci żony natychmiast połączył się z kochanką i żył z nią spokojnie z dala od dworu. Ten bowiem nie akceptował ich związku. W sekrecie para zawarła nawet małżeństwo. Sielanka skończyła się wraz z choroba króla Alfonsa IV. Inez nie była dobrą partią dla przyszłego króla, ponieważ obawiano się intryg jej wpływowej hiszpańskiej rodziny na nowego władcę. Dlatego wydano rozkaz zamordowania kobiety. Wyrok wykonano w klasztorze w Coimbrze, gdzie przebywała z dziećmi. Piotr nie mógł się z tym pogodzić, już jako nowy król, w okrutny sposób wymierzył sprawiedliwość zabójcom Inez (wyrwano im serca). A chcąc uhonorować ukochaną, rozkazał ekshumować jej zwłoki i sprowadzić do Alcobaca. Tam posadził je na tronie i oficjalnie uznał królową Portugalii, wszyscy dworzanie zaś musieli oddać jej hołd całując jej dłoń. Grobowce Inez i Piotra znajdują się w katedrze opactwa Alcobaca. Stoją naprzeciwko siebie, aby król w dniu zmartwychwstania, pierwszym co zobaczył była twarz ukochanej. Samo opactwo jest jednym z najbardziej imponujących przykładów architektury cysterskiej w Europie. Zostało założone przez pierwszego króla Portugalii Alfonsa I Zdobywcę w 1153 roku jeszcze za życia jego patrona zakonu św. Bernarda. Król chciał w ten sposób uhonorować pokonanie Maurów pod Santarem w 1147 roku. Katedra opactwa ma 100 metrów długości i aż 9 kaplic bocznych. Niezrównanego wdzięku dodaje jej też wysokość – ponad 20 metrów. Oprócz świątyni z grobami ważnych portugalskich monarchów warto zobaczyć refektarz, dormitorium, kuchnie z imponującym kominem, salę królewską i inne obiekty. Opactwo stało się jednym z najbogatszych i najpotężniejszych w Portugalii. Swego czasu podobno mieszkało w nim 999 mnichów, a nabożeństwa były odprawiane bez przerwy. Coimbra, średniowieczna stolica Portugalii i miasto studentów Leży niemal w połowie dystansu między Lizboną a Porto nad rzeką Mondego, najdłuższą rzeką Portugalii. I jest trzecim pod względem wielkości miastem tego kraju. Pierwszą osadę, Aeminium, zbudowali w tym miejscu już starożytni Rzymianie. Jednak największy rozwój ośrodka zaczął się w momencie, kiedy król Alfons I Zdobywca uczynił z niej stolicę nowego królestwa. Wpływ na jego rozwój miał też założony tutaj w XIII wieku uniwersytet, najstarszy w Portugalii. Obecnie zajmuje on dawny zamek królewski, a z jego wieży roztacza się wspaniały widok na miasto. Warto zobaczyć tamtejszą kaplice Sao Miguel z imponującymi barokowymi organami i zawierającą ponad 300 tys. dzieł Bibliotekę Joanine. Co roku w Coimbrze studiuje ponad 20 tysięcy uczniów, wielu z nich pochodzi z zagranicy, co czyni uniwersytet jednym z najbardziej kosmopolitycznym w Portugalii. Kolejnym ważnym, a związanym ze studentami zabytkiem jest katedra Se Velha, na schodach której świeżo upieczeni absolwenci ubrani w czarne peleryny śpiewają Fado. Warto też odwiedzić Quinta das Lagrimas, uroczy park, w którym kwitła miłość króla Piotra i Inez de Castro. I gdzie Inez została zamordowana. Ma on aż 18 ha powierzchni i otacza XIX wieczny pałac, w którym znajduje się obecnie luksusowy hotel. Jedno z bijących tu źródeł zostało na cześć Inez nazwane Fontanną Łez, a ruiny wzniesionej tam neogotyckiej budowli są celem pielgrzymek zakochanych. Tomar, ostatnia twierdza Templariuszy W tym małym, zaledwie 30 tys. miasteczku, swoją portugalską siedzibę mieli Templariusze, chyba najbardziej tajemniczy zakon rycerski w historii Europy. Tutaj też przetrwał on najdłużej. Portugalia była bowiem jedynym krajem, który po kasacji zakonu przez papieża Klemensa V, zamiast prześladować tych rycerzy i przejąć ich legendarne bogactwa, pozwolił im nadal działać pod zmienioną nazwą. Stało się tak dlatego, że Templariusze pomagali portugalskim królom w rekonkwiście. Ci zaprawieni w bojach rycerze skutecznie wypierali Maurów z tej części półwyspu Iberyjskiego. A za swoje zasługi otrzymywali liczne przywileje i ziemie od kolejnych władców tego kraju. Na jednym z tych nadań, właśnie w Tomar w XII wieku pierwszy Wielki Mistrz Zakonu Templariuszy w Portugalii - Gualdim Pais wybudował zamek, który stał się główną siedzibą tego bractwa. Był on w owym czasie najnowocześniejszą twierdzą Portugali wzorowaną na fortyfikacjach z Ziemi Świętej. Obok niego powstał klasztor obecnie wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W XV wieku, kiedy mistrzem zakonu został książę Henryk Żeglarz, twórca zamorskiej i kolonialnej potęgi Portugali, rozpoczął się złoty okres w rozwoju Klasztoru Zakonu Chrystusa, jak i wyrosłego wokół twierdzy miasteczka. Najstarszą częścią monastyru jest okrągła, bogato zdobiona w środku rotunda zwana Charola. Była to pierwsza kaplica, w której modlili się Templariusze. Sam konwent jest zlepkiem różnych stylów architektonicznych od surowego gotyku po manueliński przepych. Aby doprowadzić tu wodę w XVI wieku zbudowano potężny dwuprzęsłowy, przypominający rzymskie, akwedukt. Stał się on jedną z większych atrakcji Portugalii. A co najważniejsze można na niego wejść, by zachwycić się tamtejsza panoramą i zrobić wyjątkowe zdjęcia. Obidos, Miasto Królowych Obidos jest jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych miasteczek Portugalii. I jednym z najpiękniejszych. Niektórzy nawet uznają je za jeden z siedmiu cudów tego kraju. Z całą pewnością to uroczy skansen, w którym warto spędzić co najmniej kilka godzin. Obidos zachowało swój niepowtarzalny klimat i charakter dlatego, że od XIII wieku aż do XIX było oficjalną posiadłością królowych Portugalii. Kolejne małżonki władców upiększały miasteczko i je rozwijały. Najbardziej historyczna część skrywa się za wysokimi murami i można się do niej dostać główną bramą Porta da Vila. Ozdobiona jest ona pięknymi biało niebieskimi mozaikami. Najbardziej imponującym obiektem jest niewątpliwie górujące nad resztą zabudowy gotyckie zamczysko. Otoczone jest ono labiryntem białych domków krytych pomarańczowa dachówką z wąskimi uliczkami ukwieconymi bajecznie kolorowymi bugenwilliami. Zaledwie 3 tysięczne Obidos wpisane jest na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Oficjalne nosi też nazwę Miasteczka Literackiego, co oznacza, że znajdziemy tu restauracje przypominające biblioteki, spis wszystkich książek wydanych w Portugalii. Regularnie odbywają się tu też wydarzenia związane z książkami, odczyty, festiwale, spotkania autorskie. Z kolei niedaleka Laguna Obidos to przybrzeżny słonowodny płytki zbiornik o powierzchni około 2600 ha. Jego szerokie piaszczyste plaże są ulubionym miejscem wypoczynku rodzin z dziećmi. Na lagunie wciąż w tradycyjny sposób poławia się ryby i inne morskie stworzenia, a przy brzegu, można zobaczyć brodzące czaple, suszące skrzydła kormorany i różowonogie flamingi. Fatima, najważniejsze sanktuarium Portugalii Przybywa tu rocznie nawet 4 miliony pielgrzymów. Od ponad 100 lat Fatima jest jednym z najważniejszych miejsc kultu Maryjnego na świecie. A wszystko za sprawą objawień, których doświadczyła tu trójka pastuszków na początku XX wieku. Hiacyncie, Łucji i Franciszkowi 6 razy ukazała się Matka Boska i przekazała im trzy tajemnice, zwane Fatimskimi. Na początku nikt nie uwierzył dzieciom, kościół uznał objawienia dopiero po tzw. Cudzie Słońca. Wówczas to 70 tys. zgromadzonych osób miało zobaczyć niewytłumaczalne zjawisko słoneczne, które uznano za nadprzyrodzoną ingerencję. Dało to początek kultowi Matki Boskiej Fatimskiej i budowie jednego z największych sanktuariów świata. Bazylika Matki Bożej Różańcowej ma 70,5 metra długości i 37 szerokości, a jej 65 metrowa wieża zwieńczona jest koroną z brązu o wadze 7000 kg oraz podświetlanym w nocy krzyżem. W surowym wnętrzu znajduje się aż 15 kaplic dedykowanych 15 tajemnicom różańca, są tu również groby Hiacynty, Łucji i Franciszka. Bazylika jest otoczona przez domy rekolekcyjne, szpitale, a wchodzi się do niej przez olbrzymi plac, przy którym znajduje się Kaplica Objawień, gdzie wszystko się zaczęło. Wioski historyczne, na planie kostiumowej megaprodukcji Zdaniem samych mieszkańców Portugalii Centralnej to jej największe skarby. Almeida, Belmonte, Castelo Novo, Castelo Mendo, Marialva, Monsanto (najpiękniejsza), Trancoso, Idanha-a-Velha, Linhares da Beira, Piódão, Sortelha, Castelo Rodrigo, czyli 12 historycznych wiosek położonych przy granicy z Hiszpanią. Dawniej strzegły spokoju tej części Portugalii będąc jednocześnie terenem nieustannych konfliktów i bitew. Dziś są miejscem, gdzie znajdujemy spokój i idealne spoty do oglądania gwiazd, gdyż nie docierają tu żadne zanieczyszczenia światłem. Są ufortyfikowane, niezwykle malowniczo położone, z zapierającymi dech widokami rozpościerającymi się z wież ich zamków i murów obronnych. Niektóre z nich mają ponad 800 lat. Królowie portugalscy nadawali mieszkającym tu ludziom rozliczne przywileje byleby tylko intensywnie zasiedlać te tereny. Miały one być czymś w rodzaju buforu, w przeciwnym razie przez bezludne tereny obcym armiom łatwiej byłoby się przedrzeć do serca kraju. Wioski wielokrotnie niszczone i odbudowywane zachowały jednak swój średniowieczny urok i charakter. Ich mieszkańcy pielęgnują swoje korzenie i bogatą przeszłość. Niemal co tydzień odbywa się tutaj jakiś średniowieczny festyn. Wszyscy przebierają się wówczas w tradycyjne stroje, wioski wypełniają się rycerzami, damami dworu, mnichami, wieśniakami, akrobatami, sprzedawcami tradycyjnej strawy i przedmiotów. Dlatego odwiedzając te miejsca niejednokrotnie poczujemy się tu jak na planie filmowym jakiejś kostiumowej megaprodukcji. Nasz ekspert Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Festa dos Tabuleiros. Odwiedziliśmy jedno z najpiękniejszych portugalskich świąt
Raz na cztery lata miasteczko Tomar zamienia się w baśniowy ogród. Kulminacją święta jest procesja kobiet niosących na głowach 15-kilogramowe konstrukcje złożone z chleba i papierowych kwiatów zwane Tabuleiros.
W tym artykule: Jak wygląda festiwal? Jakie były początki Festa dos Tabuleiros ? Kto może wziąć udział w procesji? Co jest najważniejszym elementem Festa dos Tabuleiros? Tomar – ostatnia twierdza Templariuszy Najważniejsze momenty święta Festa de Tabuleiros Otaczają mnie miliony wykonanych z bibuły kwiatów. Barwne kompozycje tworzą bukiety, girlandy, obrazy, rzeźby. Odgrywają scenki tematyczne, ozdabiają ściany kamienic, dekorują okna i drzwi, pokrywają ulice jak dywany i zwisają nad głowami niczym ażurowe baldachimy. Papierowych dekoracji wykonanych w takiej skali i z takim rozmachem nigdy wcześniej nie widziałam. Jak wygląda festiwal? Każda z uliczek historycznej części Tomar ma jakiś inny motyw przewodni związany z historią tego miejsca. Spaceruję więc przez tajemniczy las, by za rogiem zanurkować na rafie koralowej pełnej niesamowitych stworzeń, a za moment doświadczyć podróży przez sam środek tęczy. Poszczególne drużyny swoje pomysły i ich realizacje utrzymują w tajemnicy aż do czwartkowego wieczoru poprzedzającego główne uroczystości, które mają miejsce w niedzielę. Dzieje się tak dlatego, że uliczki rywalizują ze sobą o to, która wygra tytuł tej najpiękniejszej. Co dumnie oznajmiają tabliczki zawieszone na ich narożnikach. W tym roku tych baśniowych, artystycznych instalacji wykonano ponad 30. A do ich stworzenia zużyto tony bibuły, która kosztowała 80 tys. euro. – W linii prostej utworzyłyby one pas 330 kilometrów, czyli tyle ile wynosi odległość z Lizbony do Porto albo czego odpowiednikiem byłoby zasłanie nią aż 40 boisk piłkarskich. – Powiedział „Mordomo” Mario Formiga, czyli najważniejsza osoba, na której barkach spoczywała organizacja całego wydarzenia. A jest to ogromna impreza, w której uczestniczy kilka tysięcy osób, a przyjeżdża na nią ponad 1 mln gości. „Mordomo” jest wybierany na rok przed oficjalną datą imprezy (ta edycja 1–10 lipca 2023), która odbywa się regularnie co cztery lata od blisko 700 lat. Jakie były początki Festa dos Tabuleiros ? Festa dos Tabuleiros, to święto Ducha Świętego, jedno z najstarszych obchodzonych świąt w Portugali. Jednak jego początki sięgają znacznie głębiej, aż do starożytności. Wówczas było to święto plonów, płodności i wdzięczności za urodzaj, związane z boginią Ceres. Później, w XIV wieku, królowa Izabela, żona portugalskiego króla Denisa dodała pewne elementy tej tradycji do chrześcijańskiego święta związanego z dniem zesłania Ducha Świętego. I tak narodziła się Festa dos Tabuleiros. Wydarzenie pełne radości, kolorów, celebracji wspólnotowości, zabawy, integracji i dobroczynności. Towarzyszą mu uroczyste procesje, budowanie spektakularnych dekoracji, które angażują wszystkich mieszkańców miasta, różnego rodzaju gry i zabawy oraz dobroczynność polegająca na przekazywaniu żywności najbardziej potrzebującym członkom społeczności. Kto może wziąć udział w procesji? Ten przywilej należy wyłącznie do mieszkańców Tomar, osób w trwały sposób związanych z tym miastem, studiujących tutaj, pracujących lub uczących się. Co jest najważniejszym elementem Festa dos Tabuleiros? Najbardziej spektakularnym momentem święta jest procesja kobiet niosących na głowach Tabuleiros (po polsku kosze, tace), wysokie konstrukcje złożone z papierowych kwiatów, chleba i innych dodatków. I to właśnie od nich cała impreza wzięła swoja nazwę. Pierwsze Tabuleiros było wzrostu niosącej go kobiety. Obecnie są nieco niższe, choć i tak mają imponujące ponad metr wysokości. Każde z nich waży około 15 kg i składa się z trzydziestu bochenków chleba o wadze około 400 gramów. Nadziane są one na pięć bambusowych pręcików, które wychodzą z wiklinowego kosza. Uzupełniają je wykonane z bibuły kwiaty. Konstrukcja jest zwieńczona metalową koroną, na szczycie której umieszony jest Święty Krzyż lub gołębica, symbol Ducha Świętego. W tym roku w procesji wzięło udział aż 620 kobiet, które z Tabuleiros musiały pokonać dystans około 5 km. Każdej z pań towarzyszył mężczyzna, może to być ojciec, mąż, sąsiad, przyjaciel, który w razie kryzysu przejmował ciężar niesienia Tabuleiros. Uczestników procesji obowiązuje bardzo restrykcyjny dress code. Kobiety ubrane są na biało, co symbolizuje niewinność. Przepasują je kolorowe szarfy, które reprezentują poszczególne parafie, jest ich 16. Aby sprostać dźwiganiu takiego ciężaru, kobiety na wiele tygodni wcześniej zaczynają ćwiczyć odpowiednią pozycję i tempo marszu pod okiem bardziej doświadczonych uczestniczek. Park Zakrzówek w Krakowie otwarty dla turystów. Nazywany jest „polską Chorwacją” „Polska Chorwacja” w końcu otwarta dla turystów. Mowa o zalewie Zakrzówek w Krakowie, który ze względu na niezwykły kolor wody i otoczenie, jest porównywany do wakacyjnego hitu Polaków. Mężczyźni mają białe koszule z czerwonymi krawatami, czarne spodnie i czarną czapkę trzymaną na ramieniu. Oprócz nich w procesji biorą też udział osoby niosące korony Świętego Ducha, chorągwie, a nawet przystrojone kwiatami olbrzymie byki. Mięso tych zwierząt podobnie jak chleb z Tabuleiros były dawniej rozdawane biednym i pozostałym mieszkańcom miasta. Dziś już nie zabija się procesyjnych zwierząt, a mięso pochodzi od lokalnych rzeźników. Procesja przemieszcza się przy dźwiękach kobziarzy i orkiestr dętych, zabezpieczana przez wyznaczonych przez Mordomo” komisarzy. Najstarszą uczestniczką tegorocznej fiesty jest 88 letnia pani Maria. – Zaczęłam nosić Tabuleiros w wielu 18 lat i od tamtej pory opuściłam tylko 2 procesje. – mówi i zaraz dodaje z promiennym uśmiechem – że udział w tym wydarzeniu to piękne doświadczenie, które sprawia jej ogromną radość. Da się to poczuć widząc entuzjazm tłumu kibicującego kobietom. Wiwatującego, obrzucającego je kolorowym konfetti i nagradzającego gromkimi brawami. Ten doping dosłownie dodaje uczestniczkom skrzydeł i w jakimś sensie sprawia, że zapominają o ogromnym fizycznym wysiłku. Tomar – ostatnia twierdza Templariuszy Tomar położone jest w centralnej Portugalii zaledwie 1,5 godziny drogi od Lizbony i 40 km od Fatimy. To 30 tysięczne miasteczko ma niezwykle barwną i ciekawą historię. Było ostatnią twierdzą Templariuszy w Europie. Zakon przez kilkadziesiąt lat, aż do rozwiązania w 1312 roku, miał tutaj swoją portugalską siedzibę. Jednak nawet po jego kasacji przez papieża Klemensa V, Portugalia była jedynym krajem, który nie prześladował Zakonu Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona. I nie przejął ich legendarnych bogactw. Król Dionizy I zmienił nazwę zakonu na Zakon Rycerzy Chrystusa i oddał pod bezpośrednie zwierzchnictwo władzy królewskiej. Templariusze przybyli do Portugalii w 1128 roku, a ponieważ był to zakon zaprawionych w walkach rycerzy, pomagali oni nowonarodzonemu królestwu Portugali w rekonkwiście, czyli pozbyciu się z terenów półwyspu Iberyjskiego Maurów. Za tę pomoc otrzymali liczne przywileje i ziemie od kolejnych władców tego kraju. W XV wieku, kiedy mistrzem zakonu został książę Henryk Żeglarz, twórca zamorskiej i kolonialnej potęgi Portugali, rozpoczął się złoty okres w rozwoju Tomar. Najwspanialszymi obiektami wybudowanym przez Templariuszy już w XII wieku były zamek oraz położony obok Convento de Cristo. Obecnie klasztor wpisany jest na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Convento de Cristo reprezentuje różne style architektoniczne, od surowego gotyku, po manueliński przepych. To obiekt ogromnych rozmiarów, z wielkimi dormitoriami, stołówką, imponującą bogato zdobioną kaplicą Charola, gdzie modlili się Templariusze. Mnóstwem krużganków, podziemiami z cysternami gromadzącymi wodę oraz pięknym słynnym na cały kraj manuelińskim oknem. Konwent przesycony jest mistycyzmem i tajemniczymi symbolami, które można odkrywać na murach. Najważniejsze momenty święta Festa de Tabuleiros Rok wcześniej. Mieszkańcy gromadzą się na głównym placu Tomar, pod pomnikiem pierwszego mistrza zakonu Templariuszy i założyciela miasta Gualdima Paisa. Tam burmistrz zadaje im pytanie, czy chcą żeby odbyła się kolejna edycja Festa dos Tabuleiros. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, wybierany jest „Mordomo”, inaczej główny kamerdyner imprezy. On zajmuje się organizacją wydarzenia. Angażuje ludzi, zbiera fundusze, rozdziela zadania, nadzoruje realizacje. Tydzień wcześniej – niedziela Procesja dzieci. Jest ona odtworzeniem głównej procesji dorosłych, ale w mniejszej skali. Dzieci same w szkołach przygotowują tradycyjne Tabuleiros dostosowane do ich rozmiarów. Nieść kosze mogą te, które ukończyły 5 lat. Święto i wspólne prace integrują dzieci i w naturalny sposób uczą tradycji. Czwartek wieczór – Oficjalne otwarcie Oficjalne otwarcie udekorowanych uliczek i początek rywalizacji. Do tej pory prace nad nim przebiegały w tajemnicy. Goście mogą podziwiać kilometry kwiatowych dekoracji. Piątek – Mordomo’s Parade Mordomo, czyli główny kamerdyner Festa dos Tabuleiros oficjalnie otwiera święto w towarzystwie 6 byków przystrojonych kwiatami. Towarzyszą im powozy, w których zasiadają oficjele, jeźdźcy na koniach, dudziarze i orkiestry dęte. Dawniej, po głównej procesji, zwierzęta były zabijane, a ich mięso dzielone między potrzebujących. Był to symbol uniwersalnego braterstwa i dobroczynności. Dziś parada tych zwierząt jest elementem tradycji, a zwierzęta poza stresem związanym z odgrywaniem nietypowej dla nich roli, mogą dalej cieszyć się życiem. Sobota – Próbna procesja Festa dos Tabuleiros Biorą w niej udział wszystkie parafie. Wyruszają one z różnych części miasta i spotykają się na Placu Republiki, głównym placu przed ratuszem. Tam są uroczyście witane przez Mordomo, burmistrza, przedstawicieli kościoła oraz ratusza. Następnie wszyscy przemieszczają się do Lasu Narodowego Siedmiu Wzgórz, pięknego parku na terenie Tomar. Wszystkie Tabuleiros tworzą tu spektakularną wystawę, którą każdy może obejrzeć. Tego dnia również na terenie miasteczka mają miejsce różnego rodzaju historyczne gry i zabawy, jak np. piłowanie na czas kłód drewna, przeciąganie liny, biegi w workach lub z dzbanami. Niedziela – Główny dzień obchodów Początek imprezy, która ma miejsce późnym popołudniem, oznajmiają werble i huk wystrzałów. Procesja rusza z Lasu Narodowego Siedmiu Wzgórz wzdłuż Avenida Candido Madureira przy dźwiękach werbli, dudziarzy i orkiestr dętych. Za nimi kroczą przedstawiciele społeczności i władz miasta niosący korony św. Ducha oraz chorągwie i wreszcie kobiety z Tabuleiros w towarzystwie wspierających je mężczyzn. Wszyscy, łącznie ze ceremonialnymi bykami ciągnącymi udekorowane kwiatami wozy, spotykają się przed kościołem Św. Jana Chrzciciela na Placu Republiki, gdzie odbywa się uroczysta msza oraz poświęcenie Tabuleiros. Po tym następuje najbardziej spektakularny i wzruszający moment procesji. 620 Tabuleiros jest podnoszonych w tym samym momencie do góry, co tworzy bajeczny wypełniający cały plac kolorowy las. Następnie kobiety przemieszczają się dalej pokonując kolejne kilometry ( w sumie 5) i kończą na Avenida General Bernardo Faria. Odbywa się to przy niegasnącym aplauzie tłumów. Poniedziałek – Dystrybucja żywności Dawniej każdy mieszkaniec dostawał porcję chleba (pochodzącego z rozebranych Tabuleiros) i około kilograma mięsa. Obecnie te produkty otrzymują zarejestrowani, najbardziej potrzebujący mieszkańcy. Nasz ekspert Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Spacer kanałem, zjazd na sankach i wizyta w muzeum Ronaldo. Oto rzeczy, które trzeba zrobić na Maderze
Należąca do Portugalii wyspa Madera zachwyca fantastyczną przyrodą i przyjaznym klimatem. Bujne zielone wzgórza, atlantyckie plaże i strome klify, plantacje bananowców i słynne kanały irygacyjne – lewady, do tego pełna owoców morza lokalna kuchnia. Urlop na Maderze to mogą być wakacje życia!
W tym artykule: Spacer po lewadach Przejazd toboganem w Monte Canyoning Kulinarny spacer po Funchal i okolicach Wschód słońca na klifie w Mirador de Guindaste SUP lub kajak Muzeum i pomnik Cristiano Ronaldo w Funchal Madera nazywana jest wyspą „wiecznej wiosny”. Zobaczcie, czego koniecznie trzeba tutaj doświadczyć. Spacer po lewadach Lewady to kanały irygacyjne usytuowane na stromych górskich zboczach wyspy. Powstały, by zapewnić dostęp do wody rolnikom uprawiającym trzcinę cukrową (w przeszłości), banany czy winorośl. Wzdłuż nich poprowadzone są malownicze szlaki piesze, dziś hit lokalnej turystyki. Na Maderze jest ponad 200 lewad, łącznie ciągną się przez 2,5 tys. km. Początkującym polecamy niezbyt forsowną, 6-kilometrową trasę Levada de Castelejo. Przejazd toboganem w Monte Pierwsze tobogany – wiklinowo-drewniane sanie sunące po… asfalcie – zjechały ze wzgórza Monte do miasta Funchal jeszcze w połowie XIX wieku. Wtedy ich pasażerami byli miejscowi. Nieco później – także odpoczywający tu kuracjusze, przeważnie z Anglii, ale też Rosji, Niemiec czy Francji. Wówczas była to po prostu specyficzna miejscowa taksówka. Dziś to wręcz jeden z symboli Madery. Atrakcja, która codziennie przyciąga dziesiątki turystów. Dwaj panowie w białych strojach i kapelusikach typu panama na 2-kilometrowej trasie pchają sanki z wczasowiczami w dół (rozpędzają się podobno do 48 km/godz.), od czasu do czasu efektownie driftując w ciasnych zakrętach i hamując jedynie własnymi podeszwami. Klienci przeważnie są zachwyceni. Canyoning Czyli wyprawa wzdłuż rwących zazwyczaj na Maderze rzek. Wjeżdżamy na górę, zakładamy na siebie kask, piankę, specjalne, wodoodporne buty, a także uprząż, do której przyczepione mamy karabinki i ruszamy! W dół rzeki. Po drodze zjeżdżamy na linach z wodospadów (najwyższy na wyspie liczy sobie 180 m, ale to już zabawa dla zaawansowanych), skaczemy do śliskich kamieniach, ślizgiem lub wpław nabijamy kolejne kilometry w rześkiej wodzie. Niedoświadczeni powinni zacząć od najprostszej trasy – Ribeira des Cales. Kulinarny spacer po Funchal i okolicach Madera oferuje wiele możliwości na zjedzenie świetnego śniadania, obiadu czy kolacji na mieście. Od wykwintnych restauracji, serwujących dania z ryb i owoców morza, np. Il Vivaldi – nieopodal głównego nabrzeża czy Akua – z rewelacyjnymi rybnymi przystawkami. Przez tradycyjne lokale z grillowaną wołowiną, podawaną prosto ze szpad (O Lagar w Camara de Lobos, 20 minut jazdy od stolicy wyspy). Aż po znakomity street food. Warto spróbować słodkiej babeczki pastel de nata – według lokalnej tradycji najlepiej z cukrem pudrem i cynamonem. A także mięsno-warzywnej kanapki na ciepło – bolo do caco. Atrakcją samą w sobie jest Mercado dos Lavradores (Rynek rolników), czyli targ na który zjeżdżają rolnicy z całej wyspy. Można spróbować wielu egzotycznych dla nas owoców i warzyw, takich jak jabłko cukrowe, guawa, męczennica jadalna czy „bananowy ananas”. Wschód słońca na klifie w Mirador de Guindaste Warto wstać przed świtem, by zameldować się na na tej skale w momencie, gdy złota kula zaczyna nieśmiało pojawiać się na linii horyzontu. Widok na potężne klify i atlantyckie fale – z jednej, a zielone wzgórza – z drugiej strony, w połączeniu z feerią porannych kolorów na długo zostają w pamięci. SUP lub kajak Zamknięte skałami zatoczki to dobre miejsce, by popływać kajakiem albo SUP-em (Stand Up Paddle). Warunki do uprawiania obu sportów, a także wypożyczalnię sprzętu, znajdziemy w miejscowości Seixal. Tu także można odpocząć na ciemnej, wulkanicznej plaży. Muzeum i pomnik Cristiano Ronaldo w Funchal Maderczycy są zgodni – najsłynniejszym człowiekiem, jaki kiedykolwiek urodził się na wyspie, jest piłkarz Cristiano Ronaldo. Nie przypadkiem jego imię nosi miejscowe lotnisko. Stoi tu też jego pomnik (choć podobieństwa w rysach twarz trudno się dopatrzyć), a obok niego – restauracja, hotel i muzeum – wszystko mu poświęcone. Nasz ekspert Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"