Koniec mitu o wyjątkowości człowieka. Zwierzęta też walczą o życie przy porodzie
Przez lata wierzono, że ludzie są jedynymi ssakami, dla których poród bywa wręcz walką o życie. Nowe badania rzucają wyzwanie temu przekonaniu. Okazuje się, że natura nie oszczędza pod tym względem także zwierząt – od saren po foki. Co jest tego przyczyną?
Poród u ludzi jest powszechnie uważany za wyjątkowo trudny i niebezpieczny. Powodem takiego stanu rzeczy ma być połączenie dwunożności i dużego mózgu, co sprawia, że dziecko ledwo mieści się w kanale rodnym. Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Wiedeńskim wykazały jednak, że wiele innych ssaków zmaga się z podobnymi problemami i śmiertelnością podczas porodu. U niektórych gatunków powikłania te występują nawet tak samo często, jak w niektórych populacjach ludzkich, na przykład u łowców i zbieraczy pozbawionych nowoczesnej opieki medycznej. Wyniki analiz zaprezentowanych na łamach „Biological Reviews” sugerują, że ciężki poród nie jest cechą unikalną dla człowieka. Szerokie spojrzenie. Badanie, które zmieniło perspektywę Naukowcy przeprowadzili obszerny przegląd literatury naukowej, analizując dane dotyczące komplikacji porodowych u szerokiej gamy ssaków łożyskowych. Badanie objęło nie tylko zwierzęta hodowlane, takie jak krowy czy owce, ale także gatunki dziko żyjące: jelenie, foki, a nawet walenie. Celem było sprawdzenie, czy wskaźniki śmiertelności i częstotliwość występowania porodów patologicznych u ludzi rzeczywiście odbiegają od normy w świecie zwierząt. Wyniki okazały się zaskakujące: trudny poród nie jest cechą wyłącznie ludzką, lecz zjawiskiem powszechnym w całej gromadzie ssaków. Zwierzęta w tarapatach. Od antylop po delfiny Badania wykazały, że komplikacje porodowe występują u co najmniej 16 z 19 rzędów ssaków łożyskowych. W przypadku niektórych gatunków, takich jak jelenie czy antylopy, wskaźniki śmiertelności matek i trudności porodowych są zbliżone do tych obserwowanych w populacjach ludzkich żyjących bez nowoczesnej opieki medycznej (np. u łowców-zbieraczy). Kiepsko wygląda też kwestia porodu u hieny plamistej. Szacuje się, że blisko jedna na dziesięć samic ginie podczas swojego pierwszego porodu. Co ciekawe, problem dotyczy nawet zwierząt morskich, jak delfiny i wieloryby, które mimo braku kostnej miednicy, mogą doświadczyć utknięcia płodu w drogach rodnych. U fok trudny poród jest drugą najczęstszą przyczyną śmierci dorosłych samic w sezonie rozrodczym. W przypadku ludzi za główną przyczynę trudności porodu uznaje się duży mózg noworodka. Jednak badanie wykazało, że obturacja (zablokowanie) porodu występuje u ssaków o bardzo różnej wielkości mózgu. Ewolucyjny rachunek zysków i strat Dlaczego ewolucja nie wyeliminowała tak groźnych komplikacji? Odpowiedzią jest tzw. model selekcji krawędziowej. Większe noworodki mają statystycznie lepsze szanse na przetrwanie po urodzeniu – są silniejsze, lepiej trzymają ciepło i szybciej uciekają przed drapieżnikami. To promuje geny odpowiedzialne za większy rozmiar płodu Jednak po przekroczeniu pewnego progu, wielkość płodu staje się niemożliwa do przepchnięcia przez kanał rodny, co prowadzi do śmierci matki. Natura balansuje więc na cienkiej granicy. Promuje jak największe potomstwo, ale jednocześnie akceptuje stały odsetek tragicznych porodów. Wspólne ryzyko. Co łączy krowę, psa i kobietę? Okazuje się, że czynniki ryzyka utrudniające poród są niemal identyczne u różnych gatunków. Największe zagrożenie występuje podczas pierwszego porodu, gdy kanał rodny nie jest jeszcze w pełni dojrzały lub elastyczny Kolejnym czynnikiem jest nieodpowiednia dieta – u ludzi, naczelnych i gryzoni dieta bogata w cukry i węglowodany prowadzi do przerostu płodu (makrosomii), co drastycznie zwiększa ryzyko utknięcia dziecka w drogach rodnych. Także mały rozmiar matki w połączeniu z dużym płodem jest uniwersalną receptą na kłopoty, niezależnie od tego, czy mówimy o kobiecie, czy o małej rasie psa. Potęga położnictwa – To, co wyróżnia ludzi, to nie sama obecność czy nawet częstotliwość występowania dystocji (utrudnionego porodu), ale reakcje kulturowe, jakie ona wywołała. Jesteśmy jedynym znanym gatunkiem, który wypracował systematyczną pomoc przy porodzie – w tym położnictwo oraz interwencje medyczne, takie jak cesarskie cięcia – aby radzić sobie z powikłaniami podczas porodu – podsumowuje dr Nicole D. S. Grunstra z Uniwersytetu Wiedeńskiego. W jej ocenie tę biokulturową adaptację należy uwzględniać w badaniach porównawczych nad narodzinami. Dlaczego? Bo pokazuje ona, w jak wyjątkowym stopniu człowiek potrafił się przystosować i znaleźć rozwiązanie dotyczące trudnego porodu. Źródło: Biological Reviews Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Najstarsza matka na świecie urodziła bliźniaki w podeszłym wieku. To historia bez happy endu
Nikogo już specjalnie nie dziwią przypadki zajścia w ciążę kobiet w wieku emerytalnym. Ile lat miała najstarsza matka na świecie?
W tym artykule: Najstarsza matka, która urodziła dziecko po naturalnym poczęciu Najstarsza matka na świecie po in vitro Zalety i wady późnego macierzyństwa Kiedy jest najlepszy czas na zajście w ciążę? Co pozwala na późne macierzyństwo? Kobiety w krajach rozwiniętych coraz większą wagę przykładają do zdobycia wykształcenia i dobrej pracy, odkładając posiadanie dzieci na bliżej niesprecyzowaną przyszłość. Teraz, dzięki postępom medycyny, mogą przesunąć naturalne granice swej płodności o całe dziesięciolecia. Jaka była najstarsza matka na świecie? To zależy, jakie kryterium weźmiemy pod uwagę. Najstarsza matka, która urodziła dziecko po naturalnym poczęciu Granice kobiecej płodności wyznacza sprawność jajników. Każdy z nich zawiera na starcie ok. 300 tys. komórek jajowych. Po osiągnięciu maksimum w okolicach 20. roku życia, czynność jajników zaczyna nieubłaganie słabnąć. Po czterdziestce proces ten nabiera tempa. Obecnie za najstarszą matkę, która urodziła dziecko wskutek naturalnej ciąży, uznawana jest Dawn Brooke. To urodzona w 1938 r. mieszkanka wyspy Guernsey. W 1997 r. urodziła syna, mając 59 lat. Dzięki temu trafiła do „Księgi rekordów Guinnessa”. Najstarsza matka na świecie po in vitro Biologia nie stawia wyraźnych granic możliwości samego zajścia w ciążę. Ginekolodzy twierdzą, że macica praktycznie się nie starzeje, o ile tylko jest regularnie „dożywiana” hormonami. Narząd ten można więc przygotować na przyjęcie zarodka także u kobiety po sześćdziesiątce. Dlatego Dawn Brooke nie była najstarszą z matek. Tytuł ten na jakiś czas zdobyła María del Carmen Bousada de Lara z Hiszpanii. W 2006 r. urodziła bliźniaki, mając niemal 67 lat. Z zapłodnienia in vitro skorzystała w USA utrzymując, że jest o 12 lat młodsza. Inaczej nie zostałaby zakwalifikowana do zabiegu. María del Carmen Bousada de Lara stała się symbolem i nieoficjalną rzeczniczką późnego macierzyństwa. Jednak dwa lata po urodzeniu swych bliźniaków zmarła na raka. Lekarze podkreślają, że kobiety w bardziej zaawansowanym wieku częściej mają komplikacje w czasie ciąży, a ich stan zdrowia może sprawić, że nie będą w stanie opiekować się potomstwem zbyt długo. Obecnie za najstarszą matkę, która zaszła w ciążę wskutek zapłodnienia in vitro uważana jest Erramatti Mangamma z Indii. W 2019 r. urodziła bliźniaczki przez cesarskie cięcie. Miała wówczas 73 lata. Jej mąż, ojciec dzieci, zmarł na zawał rok później w wieku 84 lat. Zalety i wady późnego macierzyństwa Kobiety mogą dziś zrobić karierę – także w do niedawna „męskich” dziedzinach, takich jak nauka, polityka czy biznes – i zdecydować się na macierzyństwo wtedy, gdy uznają, że są już na to gotowe. Swobodniej dobierają partnerów i ustalają z nimi sprawiedliwszy podział obowiązków domowych. Rodziny późno decydujące się na dziecko mogą być dojrzalsze i stabilniejsze. Jednak eksperci mają co do tego wątpliwości. Czy matka w zaawansowanym wieku będzie dla dziecka bardziej jak rozpieszczająca je babcia? Czy znajdzie z nim wspólny język? Kiedy jest najlepszy czas na zajście w ciążę? Mogłoby się wydawać, że odsuwanie w czasie prokreacji jest czymś szkodliwym i dla matki, i dla dziecka. Ostatecznie ewolucja przystosowała nas do rozmnażania się już w młodym, nastoletnim wieku. To na przełom drugiej i trzeciej dekady życia przypada szczyt reprodukcyjnych możliwości kobiety. Czy to nie wtedy należałoby zajść w ciążę? Niekoniecznie – odpowiadają naukowcy. Oprócz czystej biologii rozrodu w grę wchodzą bowiem także inne, nie mniej ważne czynniki. W przypadku młodych matek na pierwszy plan wysuwają się aspekty społeczne. Nastoletnia ciąża statystycznie częściej jest efektem niedojrzałego, niesformalizowanego związku i prowadzi do problemów z edukacją czy znalezieniem pracy. Prof. John Mirowsky, socjolog z University of Texas w Austin obliczył, że jeśli weźmiemy pod uwagę najważniejsze czynniki biologiczne, medyczne i społeczne – dotyczące zarówno kobiety, jak i dziecka – najlepiej jest zachodzić w ciążę po trzydziestce! Optymalny wiek to 34 lata, a więc blisko tego, co dziś obserwujemy w krajach rozwiniętych. Jednak z innych badań wynika, że decyzji o zajściu w „naturalną” ciążę nie można bezkarnie odkładać w nieskończoność. Prof. Angelo Alonzo z Yale University twierdzi, że po przekroczeniu 35. roku życia kobiety nie powinny już zostawać matkami, bo niekorzystnie odbija się to na ich zdrowiu. Co pozwala na późne macierzyństwo? Odkładanie na później decyzji o założeniu rodziny napędzają nowe technologie medyczne. W latach 60. XX wieku na rynek trafiły doustne środki antykoncepcyjne, dające kobietom możliwość częściowego przejęcia kontroli nad swą płodnością. Pigułka skutecznie oddzieliła seks od jego głównego ewolucyjnego celu – prokreacji. Pary mogły zdecydować, że w danym momencie nie chcą jeszcze mieć dziecka. Miały jednak świadomość, że nie mogą z tym zwlekać bez końca, bo na przeszkodzie stała biologia. Sytuację zmieniło dopiero zapłodnienie in vitro. Dzięki niemu w ciążę mogą dziś zajść nawet panie w wieku emerytalnym, o ile tylko znajdą dawczynię komórek jajowych – bo same najczęściej nie są już w stanie ich wyprodukować. Jednak większość rodziców pragnie mieć dziecko, które będzie ich biologicznym potomkiem. Z pomocą przyszły techniki zamrażania tkanek. Okazało się, że zamrażanie dobrze znoszą jajniki. Wystarczy jednak pobrać fragment jajnika, pokroić go na cienkie skrawki i zamrozić. Potem będzie można przeszczepić tkankę z powrotem. W 1999 r. dr Kutluk Oktay z Cornell University dokonał tego z powodzeniem u 30-letniej baletnicy. Od tamtej pory przeprowadzono dziesiątki podobnych zabiegów. Poddane im kobiety odzyskiwały płodność i zachodziły w ciążę w sposób naturalny, rodząc zdrowe dzieci. Nasz autor Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. W Radiu TOK FM prowadził audycję „Człowiek 2.0”. Więcej: www.stradowski.net
Wiadomo, jak wyglądały porody w czasach przyjścia na świat Jezusa. Położna miała mieć długie palce
Jezus przyszedł na świat ponad 2 tysiące lat temu. Jego poród symbolizują na przykład szopki. Na ile jednak, to co w nich widzimy, pokazuje ówczesne realia położnictwa?
W tym artykule: Cesarstwo Rzymskie a położne Zalecenia antycznych lekarzy Idealna położna Boże Narodzenie to obok Wielkanocy jedno z najważniejszych chrześcijańskich świąt. Co ciekawe, obchodzili je nawet Słowianie. Pamiątka narodzin Jezusa do dziś jest świętowana niemal na całym świecie. Jedna z najpopularniejszych świątecznych tradycji to jasełka. Historia narodzin Chrystusa została spisana w Ewangelii św. Łukasza. Czytamy w niej, że Maryja „porodziła swego pierworodnego Syna, owinęła Go w pieluszki i położyła w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie”. W Biblii nie ma jednak szczegółów dotyczących przebiegu boskiego porodu. Badacze musieli więc posiłkować się innymi źródłami. Gdzie ich szukać? Opisy narodzin w starożytnym Rzymie zapewniają nam wgląd w położnicze zwyczaje tamtej epoki. Najbardziej zaskakują powszechne do dziś praktyki higieniczne. Cesarstwo Rzymskie a położne Według ustaleń biblistów, Jezus przyszedł na świat między 6 a 4 rokiem p.n.e. Judea i Betlejem znajdowały się wtedy w granicach Cesarstwa Rzymskiego. Co wiadomo o ówczesnych porodach? Matkom towarzyszyły sąsiadki, krewne, przyjaciółki, a nawet niewolnice, o ile pozwalały na to zasoby i status społeczny rodzącej. – Jeśli spojrzysz na nasze przedstawienia porodów z Cesarstwa Rzymskiego, zauważysz, że sceny te często podkreślają wspólnotę kobiet. Myślę, że ta perspektywa ma absolutnie kluczowe znaczenie dla zrozumienia społecznej natury porodu w świecie rzymskim – tłumaczy Anna Bonnell Freidin, historyk z Uniwersytetu Michigan. Jak dodaje, jeśli rodzinę było na to stać, położnymi były panie, które sprawowały rutynową opiekę medyczną nad kobietami i dziećmi. W miastach Cesarstwa Rzymskiego były też elitarne, wykształcone położne. Wychować geniusza. Jak pierwsze lata życia wpływają na rozwój mózgu? Mimo że dzieci wychowujemy od tysięcy lat, wciąż nie za dobrze rozumiemy, jak możliwe są siedmiomilowe skoki rozwojowe w mózgu dziecka. Błyskawiczne tempo rozwoju mózgu w pierwszych latach... Starożytne Cesarstwo Rzymskie było rozległe. Mimo że w każdej prowincji obowiązywało prawo rzymskie, społecznościom zazwyczaj nie narzucano określonych praktyk kulturowych lub religijnych. To oznacza, że praktyki porodowe i ciążowe mogły różnić się w zależności od regionu. W zależności od wyznania przyszli rodzice mogli czcić różne bóstwa lub składać ofiary. Jak tłumaczy Tara Mulder, historyczka z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej, położone miały wiele kompetencji. Były chociażby ekspertkami w zakresie prawa. W przypadku sporów dotyczących na przykład alimentów na dziecko proszono je o złożenie opinii na temat tego, czy kobieta rzeczywiście jest w ciąży lub urodziła. Zalecenia antycznych lekarzy Historycy czerpią wiedzę przede wszystkim ze sztuki nagrobnej i epigrafów, a także z korespondencji i tekstów medycznych z tamtych czasów. Najbardziej wszechstronne kompendium porodowe napisał Soranus z Efezu. Zebrał on wiedzę od położnych i uzupełnił o własne spostrzeżenia. Ówczesne położne musiały przestrzegać pewnych zalecań. Chodzi o praktyki, które nadal są standardem w szpitalach. Mowa między innymi o obcinaniu paznokci na krótko i myciu rąk. Nie wiadomo, czy położne były autorkami jakichkolwiek własnych dzieł. Nawet jeśli zostały po nich jakieś teksty, jak na razie nie zostały odkryte. I choć część praktyk w ramach opieki prenatalnej uchodzi za dość higieniczne, nie brakowało też takich, które narażały zarówno matkę, jak i płód. Według wytycznych Soranusa w ósmym miesiącu ciąży położne powinny pomagać przyszłej matce w „rozluźnianiu części ciała” za pomocą „czopków dopochwowych z gęsiego tłuszczu i szpiku” oraz wykonywać zastrzyki z oliwy z oliwek. Jak zauważa Mulder, proponowano wiele wkładów materiałów i instrumentów, które zwiększałyby ryzyko infekcji. Co prawda Soranus wspomina w tekście o myciu rąk, ale zabrakło tam wyjaśnienia, czemu miało służyć namydlanie dłoni i spłukiwanie brudu. Idealna położna Z tekstu Soranusa dowiadujemy się też, że idealna położna powinna być wykształcona, szanowana i krzepka. Ceniona była też dobra pamięć oraz długie palce (oczywiście z krótko obciętymi paznokciami). Najlepiej, gdyby położnej pomagały „trzy pomocnice”, dwie po bokach i jedna z tyłu. Ich role ograniczały się do trzymania rodzącej i wspierania w znoszeniu bólu. W przypadku porodu bez komplikacji położna miała mieć pod ręką takie przedmioty jak oliwa z oliwek, ciepła woda, bandaże i substancje zapachowe do pobudzenia rodzącej. Podczas porodu matce zalecano, aby siedziała na stołku położniczym. Było to specjalne krzesło z wysokim oparciem i otworem w siedzisku. Jeśli jednak podczas porodu coś poszło nie tak, na miejsce wzywano lekarza – zwykle mężczyznę. Wówczas było już jednak niemal pewne, że płodu nie uda się uratować. Lekarz miał przede wszystkim ratować życie matki. Źródło: National Geographic; opracowanie: Mateusz Łysiak Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Jak się rodzą zwierzęta? 8 niezwykłych porodów
Przywykliśmy uważać, że tylko ludzkie porody są ciężkie, bo jedynie nasze dzieci mają nieproporcjonalnie duże głowy, a w dodatku rodzenie utrudnia miednica, która musiała się dostosować do wyprostowanej dwunożnej pozycji. Ale choć jesteśmy w czołówce uciążliwych porodów, to wcale nie na pierwszym miejscu. Dowiedzcie się, jak się rodzą zwierzęta.
W tym artykule: Męski poród Poród plecami Poród niezauważalny Poród ustami Poród ekstremalny Poród kanibalistyczny Poród rekordowy Poród z mężem Męski poród Koniki morskie (pławikoniki) to zbiorcza nazwa 40 gatunków ryb z rodziny igliczniowatych, przypominających koniki szachowe. Nie mają łusek, pływają w pionie, a ciąża i poród to u nich męska rzecz. Zaczyna się romantycznie. Każdego poranka samiec i samiczka spotykają się, by razem... potańczyć, wzmacniając przy tym swoją więź i oceniając wzajemny potencjał reprodukcyjny. W trakcie tańca zmieniają kolory, czasem splątują się ogonkami. W pewnym momencie samiczka za pomocą pokładełka (odpowiednik penisa) składa w torbie lęgowej samca ikrę. Liczba jajeczek różni się w zależności od gatunku i może wynosić od pięciu sztuk do dwóch tysięcy. W miarę jak jajeczka dojrzewają, brzuch samca pęcznieje. Gdy dochodzi do porodu, rytmiczne skurcze wyrzucają całe chmary młodych, które są miniaturkami dorosłych. Niemal od razu po porodzie para pławikoników przystępuje do ponownej kopulacji. Poród plecami Około 15–20 proc. węży i jaszczurek należy do gatunków żyworodnych; np. boa dusiciel, anakonda czy mieszkająca w Polsce jaszczurka żyworódka. – Co ciekawe, żyworodność może być fakultatywna, czyli zmieniać się w obrębie jednego gatunku w zależności od warunków, w których żyje. Saiphos equalis, australijskie jaszczurki z rodziny scynków, są tego dobrym przykładem. Scynki mieszkające nad morzem, w ciepłym klimacie, składają jaja, a te z chłodniejszych obszarów wyżynnych rodzą żywe młode. Dzieje się tak dlatego, że łagodniejszy klimat sprzyja inkubacji jaj, natomiast w zimniejszych warunkach noszenie potomstwa wewnątrz ciała daje lepszą gwarancję na przetrwanie, choć jest kosztowniejsze z energetycznego punktu widzenia – mówi zoolożka dr Joanna Bagniewska. Żyworodne gatunki nie występują u ptaków, żółwi i krokodyli, lecz można je spotkać u płazów. Jednym z nich jest grzbietoród amerykański żyjący w wodach Ameryki Południowej. Aby zwabić samiczkę, samiec nie kumka jak nasze żaby. Używa specjalnej kości w gardle, by tykać jak zegar. Gdy partnerka się znajdzie, siada na jej grzbiecie i wyciska z niej jajeczka. Musi je przechwycić, zanim wpadną do wody i zginą. Wyginając się i turlając przetacza setkę jajeczek między swoim brzuchem a grzbietem partnerki, zapładnia je i dociska do pleców samiczki, by się przykleiły. Po kilku dniach skóra jej grzbietu staje się gąbczasta, jajeczka się w niej zapadają, wnikając pod powierzchnię. W powstałych dołeczkach przechodzą kolejne etapy rozwoju. W czwartym tygodniu powstają kijanki, które uczą się pływać w otaczającej każdą jamkę kropli płynu. Po kilku tygodniach tracą ogonki, wyrastają im nogi. Przez cały ten czas są bezpieczne, bo mama ma je na oku (czyli na plecach). Poród niezauważalny Rozmnażanie torbaczy wygląda jak ideał, choć rodzą na dwie raty. Samica kangura rudego na przykład w ciąży chodzi przez 33 dni, a potem wylizuje na swoim podbrzuszu ścieżkę prowadzącą do torby. Płód wielkości fasolki opuszcza jej drogi rodne nagi, ślepy i niedołężny. Nie ma jeszcze nóg, niewiele jego narządów tak naprawdę działa, mimo to udaje mu się rzecz niebywała. Kierując się węchem i za pomocą niedorozwiniętych łap wpełza do torby, gdzie przyczepia się do matczynego sutka. Ten nabrzmiewa i przez 33 tygodnie pełni funkcję zewnętrznej pępowiny. W tym czasie skład mleka będzie się zmieniał, by jak najlepiej dostosować się do potrzeb kangurzego dziecka. Gdy młody kangur się rozwinie i osiągnie wagę 2–4 kg, odrywa się od gruczołów sutkowych i opuszcza worek lęgowy. Przez jakiś czas będzie jeszcze do niego wracał, aż w końcu przestanie się mieścić. Kolejne dziecko może przyjść na świat nawet gdy poprzednie jeszcze pije mleko (kangurzyca ma cztery sutki). Rozwój zarodka może też zostać wstrzymany na jakiś czas, dopóki poprzednie dziecko nie podrośnie. Kangury – życie w torbie To zwierzę stało się symbolem Australii. Kangur jest nawet w jej herbie. Gdzie żyją kangury? Jak wyglądają kangury? Co jedzą kangury? Poniżej odpowiadamy na te pytania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/fe037e59a8acff34d5e61cb524ba205c88c0c1f3-11a4191.jpeg" width="467" height="700" alt="Kangur – zadziwiające zwierzę z antypodów. Gdzie żyją kangury, jak wyglądają i co jedzą? (Fot. JOUAN/RIUS/Gamma-Rapho via Getty Images)" title="Kangur – zadziwiające zwierzę z antypodów. Gdzie żyją kangury, jak wyglądają i co jedzą? (Fot. JOUAN/RIUS/Gamma-Rapho via Getty Images)" /> Poród ustami Ryby zwane pyszczakami, głównie z rodziny pielęgnicowatych, wydają swoje potomstwo na świat gębą (stąd ich inna nazwa – gębacze). Podczas tarła samiczka składa jaja, samiec je zapładnia, po czym ona szybko zbiera je do pyska. Będzie je inkubować, dopóki nie wylęgną się z nich młode. Chociaż jest to spore poświęcenie (w tym czasie ryba niczego nie je), taka taktyka umożliwia zmniejszenie liczby składanych jaj do kilkudziesięciu lub kilkunastu sztuk! Nawet gdy narybek już się wykluje, nadal przebywa w paszczy rodzica (u niektórych gatunków inkubuje ojciec), który wypuszcza swe potomstwo tylko na chwilę, by się pożywić. Jaja – a potem także małe rybki – przebywając w takim schronieniu, nie są narażone na ataki drapieżników. A co za tym idzie, mają większą szansę na przeżycie. Poród ekstremalny Najbardziej bolesne i niebezpieczne porody są udziałem hien. To ekstremalny przykład tego, jak się rodzą zwierzęta. Krokuty cętkowane (bo taka jest ich obecna naukowa nazwa) tworzą matriarchalne klany, którym przewodzi samica alfa. Najbardziej niezwykłą cechą tych zwierząt wcale nie jest „śmiech”, lecz łechtaczki zwane pseudopenisami, gdyż osiągają długość 18 cm. Za ich pomocą hieny oddają mocz, kopulują i… rodzą! „Kanał pseudopenisa jest zdecydowanie za wąski i dlatego zwykle podczas porodu ulega przerwaniu. Rany goją się tygodniami i to przy optymistycznym założeniu, bo bardzo duży odsetek samic, które rodzą po raz pierwszy, umiera z powodu powikłań powstałych w okresie gojenia się rany” – pisze lekarz weterynarii Marta Alicja Trzeciak w książce „Czy słonie dają klapsy? Fascynujące rodzicielstwo zwierząt”. Komplikacje dotyczą też dzieci, aż 65–70 proc. rodzonych przez pierworódki nie przeżywa – przejście przez kanał pseudopenisa trwa zbyt długo i noworodek umiera z powodu niedotlenienia. Po studniowej ciąży na świat przychodzą z reguły dwie małe hieny (wyjątkowo trzy). Maluchy mają od razu otwarte oczy i są wyposażone w spore zęby. To przystosowanie do walki o przetrwanie, ponieważ hieny zaczynają walczyć ze swym rodzeństwem wkrótce po narodzinach. Jak nietrudno się domyślić, nie tylko poród hien jest niezwykle bolesny – seks też do przyjemnych nie należy. „Podczas stosunku mniejszy, słabszy i podległy samiec musi jakimś cudem wprowadzić swój penis do pseudopenisa samicy. Jeśli w ogóle zyska akceptację, musi się nieźle nagimnastykować, by dobrze wcelować w wiotki narząd samicy” – pisze Trzeciak. Aby to się powiodło, samica musi skurczyć łechtaczkę i wywinąć ją do tyłu. Ten narząd jest zdolny do erekcji, lecz nie pojawia się ona podczas stosunku (przypuszcza się, że tak samice okazują… uległość). Cała kopulacja zajmuje hienom od czterech do dwunastu minut. Dzieciobójstwo wśród zwierząt. 7 gatunków, które zabija własne potomstwo Badacze przyrody coraz lepiej rozumieją, co powoduje dzieciobójstwo wśród zwierząt. Wciąż jednak szukają odpowiedzi, dlaczego małe są zabijane przez ojczymów i sąsiadów. Poród kanibalistyczny Rekiny zwane tawroszami piaskowymi eliminują swe rodzeństwo jeszcze przed urodzeniem. Zapłodniona samica płynie na poród do najbliższej umiarkowanie ciepłej strefy. Ma dwie macice i rodzi zawsze tylko dwoje dzieci, choć w jej brzuchu znajduje się początkowo 20–40 zapłodnionych jaj, a w każdym rozwija się malutki rekinek. Co więc dzieje się z resztą? Otóż po czterech miesiącach, gdy embriony wykluwają się w brzuchu matki (mają wielkość dziecięcej dłoni), ich szczęki są całkowicie rozwinięte. Z reguły najstarsze dziecko, czyli to, które wykluło się pierwsze, pożera swoje młodsze rodzeństwo oraz wszystkie jaja, które znajdują się w brzuchu. Po dwóch miesiącach krwawej jatki rodzą się dwa duże dobrze odżywione rekinki – po jednym z każdej macicy. Poród rekordowy Choć ptaki kiwi żyją tylko w Nowej Zelandii i są zagrożone wyginięciem, słyszał o nich każdy. Te długowieczne nieloty o długich dziobach, szczątkowych skrzydłach, silnych nogach i piórach przypominających włosy potrafią miauczeć jak koty i warczeć jak psy. Są jedynymi ptakami, które mają otwory nosowe i wąsy na końcu dzioba, a samiczki są większe od samców i mają dwa jajniki. Znoszą też największe jaja na świecie w proporcji do swego ciała. Choć są mniejsze niż kury, składają jaja sześciokrotnie większe od jaj kurzych o masie równej ¼ masy ich ciała – to tak, jakby kobieta urodziła czteroletnie dziecko. Po porodzie wycieńczona samiczka musi dojść do siebie. Jajo przejmuje jej partner, który będzie je wysiadywał w podziemnym gnieździe przez 50 dni, a potem przez kilka miesięcy opiekował się pisklęciem. Poród z mężem Nie dość, że chomik mandżurski odbiera poród żony, to jeszcze opiekuje się noworodkami i nie boi się ubrudzić sobie łapek. Samiczka, gdy poczuje pierwsze objawy (zwykle nocą), ustawia się w wygodnej pozycji, a samiec aktywnie jej pomaga. Wyciąga dziecko z dróg rodnych przednimi łapkami lub delikatnie chwyta je siekaczami. Następnie oczyszcza noworodkowi drogi oddechowe, wylizuje go z błon płodowych i płynu owodniowego. Robi to tak długo, aż skóra dziecka się zaróżowi, co oznacza, że tkanki się natleniły i młody oddycha. Potem oczyszcza drogi rodne samicy, bo za chwilę na świat przychodzi kolejny potomek. I kolejny. W sumie osiem, w porywach do dwunastu. A na końcu zjada łożysko, przenosi młode do gniazda i naprawia szkody, które powstały w czasie tego zamieszania. Podczas gdy samica doprowadza swoje futro do ładu, strudzony ojciec układa się do snu z młodymi, zapewniając im niezbędne ciepło. Cała operacja powtarza się 3–5 razy w roku po ciąży trwającej niespełna trzy tygodnie. Po wymarciu człowieka to zdziczałe zwierzęta domowe opanują Ziemię. Które gatunki poradzą sobie najlepiej? Ziemia już jest planetą zwierząt domowych. Gdybyśmy nagle zniknęli z jej powierzchni, to zdziczałe zwierzęta domowe miałyby największe szanse na opanowanie opustoszałej planety. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/po-wymarciu-czlowieka-to-zdziczale-zwierzeta-domowe-opanuja-ziemie-ktore-gatunki-poradza-sobie-najlepiej-fot-getty-images-674c79b.jpeg" width="938" height="625" alt="Po wymarciu człowieka to zdziczałe zwierzęta domowe opanują Ziemię. Które gatunki poradzą sobie najlepiej? (fot. Getty Images)" title="Po wymarciu człowieka to zdziczałe zwierzęta domowe opanują Ziemię. Które gatunki poradzą sobie najlepiej? (fot. Getty Images)" />
„Mi dostają się najlepsze emocje: ekscytacja i radość”. Cud narodzin w obiektywie Joanny Mrówki [FOTOGRAF MIESIĄCA]
Myśl o fotografowaniu porodów pojawiła się u mnie jeszcze w czasach licealnych, ale dojrzała do przeistoczenia się w czyn dopiero, kiedy sama byłam już mamą trójki dzieci – mówi Joanna Mrówka. Bohaterka cyklu Fotograf Miesiąca National Geographic Polska prezentuje wyjątkowy cykl fotograficzny - „Cud narodzin”.
Ryzyko dla ciężarnych i młodych matek przy COVID-19 większe niż zakładano
Badanie na 2100 ciężarnych z 18 państw pokazało silny związek między chorobą wywołaną przez SARS-CoV-2 i wysokim ryzykiem komplikacji dla matki i dziecka.
Od początku pandemii liczono się z tym, że COVID-19 może w negatywny sposób wpływać na kobiety w ciąży i noworodki. Dowody zebrane przez badaczy z Oksfordu (Nuffield Dept of Women's & Reproductive Health) pokazują, że jest niestety gorzej niż przypuszczano. Naukowcy swoje analizy przekazali do publikacji w czasopismie „JAMA Pediatrics”. Z ich raportu można dowiedzieć się, że przez poziom ryzyka, któremu podlegają ciężarne powinny podlegać szczególnej trosce medyków. - Ryzyko wystąpienia w ciąży czy przy porodzie komplikacji jak przedterminowy poród, poporodowa rzucawka, konieczność przyjęcia na OIOM czy wręcz ryzyko zgonu w przypadku kobiet spodziewających się dziecka a chorujących na COVID-19 jest o 50 proc. wyższe niż u zdrowych – tłumaczy szef grupy badaczy, prof. Aris Papageorghiou z wydziały Medycyny Płodu na Oksfordzie. Niestety wyższemu ryzyku (trzykrotnemu) przyjęcia na oddział opieki intensywnej podlegają też noworodki urodzone przez chore na COVID-19. Najczęściej, wyjaśniają autorzy badania, to skutek przedwczesnego porodu. Niejakim pocieszeniem jest, dodają naukowcy, że w przypadku bezobjawowego COVID-19 ryzyko dla matki i dziecka jest podobne do ryzyka, któremu podlegają zdrowe kobiety w ciąży. Celem przyświecającym autorom badania i jego analizy była możliwość edukacji kobiet pragnących zajść w ciążę i ich partnerów na temat ryzyka związanego z wprowadzeniem dziecka na świat w czasie pandemii. Także umożliwienie personelowi medycznemu zapewnienia ciężarnym, rodzącym i młodym matkom i dzieciom najlepszej możliwej opieki. Mówią wprost o konieczności zapewnienia wszystkim przyszłym mamom szczepionek. To samo ogłosili niedawno przedstawiciele Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Reporodukcyjnej. View oEmbed on the source website Publikacja INTERCOVID Study w „JAMA Pediatrics” to efekt pracy ponad 100 osób z 2100 kobietami w ciąży z 43 różnych oddziałów położniczych w 18 krajach o zróżnicowanym PKB. Badanie jest unikalne, bo każda rodząca z COVID-19 została porównana z dwiema innymi zdrowymi kobietami rodzącymi w tym samym czasie w tym samym szpitalu. - Na szczęście musieliśmy opisać jedynie kilka przypadków śmierci rodzących. Niemniej, ryzyko zgonu podczas ciąży i w okresie bezpośrednio po porodzie było 22-krotnie wyższe u kobiet z COVID-19 niż u niezainfekowanych ciężarnych – stwierdził prof. Papageorghiou. Odkryto też, że co dziesiąty noworodek zainfekowanej mamy kilka dni po urodzeniu okazywał się być zainfekowany SARS-CoV-2. Według współautora analizy, prof. José Villar z Oksfordu, karmienie piersią przez chorą matkę nie wydaje się zwiększać ryzyka infekcji noworodka. Rośnie ono gdy konieczny jest poród przez cesarskie cięcie.