AI może utwierdzać ludzi w złych decyzjach. Badanie pokazuje, że chatboty za rzadko mówią „stop”
Nadmiernie uległe chatboty częściej niż ludzie przyznają rację użytkownikowi w dylematach interpersonalnych – nawet przy zachowaniach szkodliwych lub nielegalnych. Takie odpowiedzi naukowcy powiązali z większym poczuciem pewności siebie i mniejszą skłonnością do przeprosin.
Badacze ze Stanford University opisali w prestiżowym czasopiśmie „Science” zjawisko określane jako podlizująca się AI. Nadmiernie uległe odpowiedzi chatbotów w sprawach osobistych potrafią utwierdzać użytkownika w błędzie zamiast stawiać granice. Według uczonych gdy rozmowa dotyczy dylematów interpersonalnych, takie systemy często nie reagują adekwatnie, nawet jeśli w opisie pojawiają się zachowania szkodliwe lub nielegalne. Może to mieć związek z wcześniej obserwowanym trendem: chatboty AI są projektowane tak, aby użytkownik – zwłaszcza korzystający z płatnej wersji – był z nich zadowolony. Dlatego rzadko przyznają się do niewiedzy, a zamiast tego „zmyślają”, co określa się mianem halucynacji. To samo podejście może sprawiać, że są mało krytyczne wobec użytkownika. Sprawdzono 11 modeli i tysiące scenariuszy z życia Zespół ocenił 11 dużych modeli językowych (LLM), w tym ChatGPT, Claude, Gemini i DeepSeek. Chatboty pytano o porady w oparciu o zestawy danych dotyczące relacji i konfliktów. Drugi zestaw danych to 2000 zapytań przygotowanych na bazie wpisów z Reddit, gdzie konsensus edytorów wskazywał, że autor posta był w błędzie. Włączono też trzeci pakiet opisów obejmujący tysiące szkodliwych zachowań, w tym wprowadzanie kogoś w błąd i łamanie prawa. W porównaniu z odpowiedziami ludzi wszystkie testowane AI częściej stawały po stronie użytkownika. Przy ogólnych zapytaniach poradniczych i tych opartych o Reddit chatboty średnio pochwalały złe zachowania o 49% częściej niż ludzie. Również wtedy, gdy scenariusze dotyczyły szkodliwych działań, wskaźnik ten wynosił 47%. W praktyce oznacza to, że nawet przy wyraźnie problematycznych opisach odpowiedź potrafi brzmieć jak potwierdzenie lub usprawiedliwienie. Uległość bywa trudna do wychwycenia, bo brzmi „neutralnie” W kolejnej części badania zrekrutowano ponad 2400 uczestników, którzy rozmawiali z wersjami AI określonymi jako uległe i nieuległe. Część uczestników omawiała gotowe dylematy oparte na historiach z Reddit, a część przywoływała własne konflikty. Po rozmowach oceniali przebieg i wpływ rozmowy na postrzeganie problemu. Uczestnicy częściej uznawali uległe odpowiedzi za bardziej godne zaufania i deklarowali, że chętniej wrócą do takiej AI. Wyniki wskazały też na problem z rozpoznawaniem nadmiernego przytakiwania. Uczestnicy oceniali oba typy AI jako obiektywne w takim samym stopniu. Badacze zauważyli, że chatbot rzadko pisze wprost, iż użytkownik ma rację. Częściej przekaz ma charakter pozornie neutralny lub akademicki. Tymczasem młodzi ludzie coraz częściej rozmawiają o swoich problemach z AI, a nie z innymi ludźmi. Według badań robi tak blisko 1/3 amerykańskich nastolatków. Zespół zapowiedział prace nad ograniczaniem „lizusostwa”. Jednym ze sposobów może być polecenie, by chatbot zaczynał odpowiedź od słów „wait a minute” (zaczekaj chwilę). Może to skłonić system do przyjęcia bardziej krytycznego tonu. Warto też przypomnieć wcześniejsze badania, które wykazały, że interakcje z AI mogą wzmacniać urojenia i zaburzenia psychiczne. Źródło: Science
„Stosowanie czosnku doodbytniczo w celu zwiększenia odporności” – z jakiegoś powodu chatboty AI udzielają katastrofalnych porad
Szukanie recepty na chorobę nowotworową, diagnozowanie bólu podbrzusza czy porady psychologiczne – nawet 40 milionów osób dziennie korzysta z „medycznych” porad chatbotów AI, a wiele z nich bezkrytycznie przyjmuje udzielane przez nich wskazówki: niezależnie od tego, jak absurdalne by nie były. Czemu chatboty każą nam wkładać czosnek tam, gdzie nie dociera słońce?
Niestety, nawet najbardziej zaawansowane systemy często nie rozróżniają faktów od dezinformacji. Badania dowodzą, że mają problem szczególnie wtedy, gdy porady zapisane są formalnym medycznym językiem. Naukowcy wykazali, że chatboty nie są lepsze od zwykłego wyszukiwania w internecie. Podawanie czosnku doodbytniczo Badanie opublikowane w „The Lancet Digital Health” pokazało, że chatboty AI są znacznie bardziej podatne na fałszywe informacje, jeśli te brzmią „naukowo”. Następnie przekazują je dalej z taką samą pewnością, jak te prawidłowe. Modele językowe, zamiast sprawdzać fakty oceniają, czy coś „brzmi” wiarygodnie. Dlatego mogą bezrefleksyjnie zalecać czosnek doodbytniczo w celu zwiększenia odporności – jakkolwiek drastycznie by to nie brzmiało – jeśli poradę tę napisano gdzieś w internecie jak profesjonalny raport medyczny. Modele językowe są zaprojektowane tak, by odpowiadać na zadawane przez użytkowników pytania w sposób naturalny i prosty – niezależnie od tego, jak skomplikowanego zagadnienia by nie dotyczyły. Muszą w tym celu „konsumować” wiele źródeł na raz i często mają problem, by odróżnić rzeczywistość od opakowanego w ładne ramy kłamstwa. Warto jednak pamiętać, że chatboty AI nie mają swojej własnej „wiedzy”. Wykorzystują to, co już ktoś napisał. Tylko kim jest ten „ktoś”? Rola forów i mediów społecznościowych Nie pomaga im to, co sami tworzymy w internecie – a dzięki AI fałszywe zalecenia w trymiga zaczynają żyć własnym życiem w sieci. Chatboty – ucząc się na bazie publicznych dyskusji na platformie Reddit czy X (dawniej Twitter), łatwo przejmują nawet najbardziej niedorzeczne rekomendacje. Na szczęście język może być dla nich blokadą. Chatboty lubią teksty napisane językiem naukowym W styczniu 2026 roku badacze sprawdzili, skąd chatboty AI biorą swoje informacje i jak dobrze radzą sobie z dezinformacją medyczną. W testach okazało się, że aż 46% z nich uznało zalecenie doodbytniczego podania czosnku za poprawne, jeśli opisano je językiem klinicznym. Gdy tę samą dezinformację sformułowano potocznie, w stylu np. wspomnianego Reddita, AI była o wiele bardziej sceptyczna (tylko 9% uznało ją za poprawną). Chociaż to pozornie dobra wiadomość, to ta wiedza może pozwolić różnorodnym „szarlatanom” jeszcze sprawniej rozsiewać swoje treści. Jak często chatboty AI się mylą? Naukowcy chcieli dowiedzieć się także, jak 20 różnych modeli AI zareaguje na ponad 3 miliony „podejrzanych” zapytań zdrowotnych. Okazało się, że co trzecia udzielana przez nie porada była błędna lub nawet… potencjalnie niebezpieczna. Wnioski były jednoznaczne: chatbotom brakowało realnej oceny ryzyka, typowej dla lekarzy. Cóż, one nie miały gdzie wetknąć sobie czosnku... Dlaczego chatboty nie potrafią skutecznie oceniać zaleceń zdrowotnych? AI nie myśli jak człowiek – nie weryfikuje źródeł ani nie „czuje” niepewności. Zawsze odpowiada z taką samą pewnością, niezależnie od treści. To szczególnie groźne w medycynie, gdzie skutki złej rady mogą być poważne. Jak korzystać z porad medycznych w sieci? Zawsze sprawdzaj źródło informacji. Wybieraj strony instytucji naukowych i rządowych. Nie traktuj chatbotów jako ostatecznego autorytetu zdrowotnego. Każda nietypowa czy budząca wątpliwości rada – szczególnie o charakterze inwazyjnym – wymaga konsultacji z lekarzem. Pamiętaj: AI nie zastąpi profesjonalisty, a „rewolucyjne” metody z forów internetowych to ryzyko, którego nie warto podejmować. Źródło: Nature Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak znaleźć tanie bilety lotnicze? Poznaj sprawdzone triki, które pomagają oszczędzić setki złotych
Tanie latanie nie jest dziełem przypadku – za najkorzystniejszymi ofertami stoją konkretne strategie i nawyki podróżnych, którzy wiedzą, jak działa rynek lotniczy. Sprawdź, co może zadecydować o tym, że za bilet zapłacisz kilkaset złotych mniej.
Poszukiwanie taniego biletu lotniczego to proces, który dla wielu osób bywa frustrujący. Dynamicznie zmieniające się ceny i złożone algorytmy linii lotniczych sprawiają, że znalezienie korzystnej oferty wymaga nie tylko cierpliwości, ale i odpowiedniej strategii. Istnieją jednak metody, które pozwalają znacząco obniżyć koszty podróży i zwiększyć szansę na zakup biletu w atrakcyjnej cenie. Kiedy najlepiej latać? Najtańsze dni tygodnia Jednym z najważniejszych czynników pozwalających obniżyć koszt podróży jest elastyczność. Eksperci podkreślają, że nie warto kurczowo trzymać się jednej daty – czasem już przesunięcie lotu o dzień lub dwa może znacząco zmienić cenę biletu. „To zawsze nasza rada numer jeden dla podróżnych” – zaznaczył James Byers, szef zespołu ds. produktów w Google Flights, dodając, że nawet niewielka zmiana planu może przynieść wymierne oszczędności. Najnowsze analizy Google Flights, obejmujące ponad 4000 tras z lat 2021–2025, pokazują, że loty w poniedziałek, wtorek i środę są średnio o 13% tańsze niż te odbywające się w weekend. Podobne wnioski płyną z raportu Hoppera z 2025 roku – wyloty w środku tygodnia pozwalają zaoszczędzić przeciętnie 14% na krajowych połączeniach, a niedziela pozostaje najdroższym dniem podróży ze względu na wzmożony ruch powrotny po weekendowych wyjazdach. Co ciekawe, elastyczność obniża koszty nie tylko biletów lotniczych, ale również noclegów – dane Hoppera pokazują, że ceny hoteli w piątek i sobotę bywają nawet o 20% wyższe niż w dni powszednie. Dlatego planując wyjazd, warto rozważyć start w środku tygodnia i powrót w sobotę lub poniedziałek – taka strategia łączy korzyści zarówno w transporcie, jak i zakwaterowaniu. Mit dnia rezerwacji. Co naprawdę wpływa na cenę biletu lotniczego? Wielu podróżnych wciąż wierzy w mit, że to dzień rezerwacji biletu decyduje o jego cenie. Eksperci podkreślają jednak, że w praktyce różnice są minimalne – analiza Google Flights wykazała, iż wtorek, uznawany za „najlepszy dzień na rezerwację”, jest średnio jedynie o 1,3% tańszy od niedzieli, uchodzącej za najdroższą. Tak niewielka skala oszczędności sprawia, że znacznie ważniejsze okazuje się nie to, kiedy kupujemy bilet, ale kiedy planujemy podróż. Loty w szczycie sezonu letniego, gdy popyt jest najwyższy, należą do najdroższych. Tymczasem przesunięcie wyjazdu na wrzesień lub październik pozwalało w 2024 roku zaoszczędzić średnio 40% wartości biletu. Wynika to z prostego mechanizmu – mniejsze zainteresowanie lotami po wakacjach skłania linie lotnicze do obniżania cen, co przekłada się na realne korzyści finansowe dla elastycznych pasażerów. Choć dla części osób (m.in. rodziców ograniczonych kalendarzem szkolnym czy pracowników branż sezonowych) znaczna zmiana terminów nie wchodzi w grę, eksperci podkreślają, że istnieją inne sposoby na obniżenie kosztów. Dobrym pomysłem jest wtedy wybór tras z przesiadką. Choć wiąże się to z dłuższym czasem podróży i większym wysiłkiem organizacyjnym, potrafi istotnie obniżyć koszty. Dane Google Flights pokazują, że bilety z przesiadkami są średnio o 22% tańsze niż połączenia bezpośrednie, co przy lotach międzynarodowych może oznaczać oszczędności liczone w setkach złotych. Warto jednak odpowiednio się przygotować – najważniejsze rzeczy, takie jak dokumenty, lekarstwa czy ubrania na zmianę, powinny znaleźć się w bagażu podręcznym, aby uniknąć problemów w razie zagubienia walizki lub jej niedostarczenia na czas kolejnego lotu. W ten sposób nawet mniej elastyczni podróżni mogą skutecznie obniżyć koszty podróży. Źródła: CNBC, Google Flights, Hopper Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Proszą o „gorące kubeczki” podczas lotu. Ten samolotowy trik staje się coraz popularniejszy
Zatkane uszy to częsty problem podczas lotu samolotem. Na szczęście istnieje proste i, co najważniejsze, skuteczne rozwiązanie, które może przynieść szybką ulgę. I wcale nie chodzi o gumę do żucia.
W tym artykule: „Gorące kubeczki” sposobem na zatkane uszy O czym pamiętać przed lotem samolotem? Podróżowanie samolotem, mimo że szybsze, dla niektórych bywa bardzo uciążliwe. Wpływ na to ma wiele czynników, m.in. wąskie siedzenia, mała przestrzeń na nogi, irytujące zachowania innych pasażerów, czy duży hałas. Dyskomfort w czasie lotu powodują także przejściowe dolegliwości, jakie dopadają nas na pokładzie maszyny. Najczęściej podróżujący muszą borykać się z zatkanymi uszami podczas startu i lądowania, co spowodowane jest zmianą ciśnienia w kabinie samolotu. Okazuje się, że istnieje prosta metoda, by tego uniknąć. Ten niesamowity trik stał się prawdziwym viralem w sieci. „Gorące kubeczki” sposobem na zatkane uszy Co robić, gdy uszy są zatkane podczas lotu samolotem? To pytanie zadaje sobie wielu pasażerów jeszcze przed wejściem na pokład, ale tylko część z nich zna sposób na szybkie pozbycie się tej nieprzyjemnej dolegliwości. W ostatnim czasie o tej mało znanej, ale jakże skutecznej metodzie, przypomniała Justyna Kłęk, była stewardessa i autorka bloga „Bujająca w obłokach”. Jak podkreśla, wystarczy, że borykający się z bólem podróżny poprosi obsługę o tzw. gorące kubeczki. Po chwili proszący o pomoc pasażer otrzyma od członka załogi dwa plastikowe kubeczki z nasączonymi ciepłą wodą serwetkami, które trzeba przyłożyć do uszu. Wówczas tworzy się para wodna, która powoduje, że zatkane uszy się odblokowują, a ciśnienie w nich wyrównuje. – To prosty, ale skuteczny sposób na złagodzenie dyskomfortu – zaznacza. Justyna Kłęk przypomniała również, że z zatkanymi uszami można sobie poradzić także poprzez: żucie gumy, picie wody małymi łykami, ziewanie, czy też lekkie wydmuchiwanie powietrza przez nos. Z kolei osoby, dla których ból jest nie do zniesienia, powinny skonsultować z laryngologiem, by wykonać specjalistyczne badania i zmniejszyć nasilenia objawów. O czym pamiętać przed lotem samolotem? Warto zwrócić uwagę na to, co się je i pije przed podróżą, jak i podczas samego lotu. Posiłek musi być lekki i dobrze zbilansowany, należy też unikać objadania się przed wylotem. Niskie ciśnienie oraz wilgotność powietrza sprawiają, że organizm ludzki potrzebuje płynów. Wskazane jest picie dużej ilości niegazowanej wody, która najlepiej nawadnia organizm. W trakcie lotu należy natomiast unikać alkoholu. Z powodu niskiego ciśnienia może zawrócić w głowie bardziej niż zwykle. Odradza się także picie napojów wyskokowych przed spaniem w samolocie. Zdaniem naukowców, połączenie alkoholu oraz ciśnienia w kabinie na wysokości przelotowej obniża ilość tlenu we krwi (SpO2) i podnosi tętno na dłuższy czas, co skutkuje poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Przed wylotem wskazany jest również ruch fizyczny, zwłaszcza jeśli czeka nas długa podróż. Spacer po terminalu (choćby po bezcłowych sklepach!) doskonale poprawi krążenie krwi oraz pozwoli nam się lepiej zrelaksować w przestworzach. Natomiast w czasie samego lotu dobrze jest wstać do toalety, aby rozprostować nogi. Wskazane jest również wykonywanie ćwiczeń poprawiających krążenie i wzmacniających kręgosłup podczas długiego siedzenia, takich jak okrężne ruchy stopami czy głową, a także wyginanie w łuk grzbietu (tzw. koci grzbiet). Źródła: bujajacawoblokach.com, archiwum redakcji. Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Fizycy znaleźli sposób na idealnie ugotowane jajko. Jeśli masz pół godziny, możesz go wypróbować
Naukowcy opracowali przepis na ugotowanie najlepszego na świecie jajka. Żeby wprowadzić go w życie, potrzeba tylko trochę czasu i cierpliwości.
W tym artykule: Co potrzeba do ugotowania jajka nową metodą? Po co jest potrzebna nowa metoda gotowania jajek? Przepis na idealnie ugotowane jajko Jedno ma tylko 75 kalorii. Zawiera prawie wszystkie ważne składniki odżywcze i witaminy. Nie podnosi cholesterolu i jest bogate w białka działające jak leki obniżające ciśnienie krwi. Podsumowując – jajko to jeden z najzdrowszych produktów, jakie istnieją. Nie dziwi więc, że istnieje mnóstwo sposobów jego przygotowania. Najczęściej robimy z nich omlety i jajecznice albo je gotujemy. Tutaj zaś działają dwie szkoły. Pierwsza, prostsza, to ugotowanie jajek na twardo. W takiej postaci obie jego części – białko i żółtko – ścinają się. Nieco bardziej zaawansowane jest ugotowanie jajek na miękko. Wymaga gotowania jajka we wrzątku ok. 4 min (a dokładniej – między 3,5 a 5 min, w zależności od wielkości). Jeśli się nie zagapimy, po zdjęciu skorupki będziemy mieli ścięte białko i pyszne, ciepłe, płynne żółtko. Co potrzeba do ugotowania jajka nową metodą? Oczywiście wszystkie powyższe sposoby są najpopularniejsze i najprostsze. Mistrzowie kuchni znają więcej metod przyrządzania jajek. Jednak właśnie będą musieli opanować kolejną. Z pomocą przyszli im bowiem fizycy, którzy przygotowali pracę naukową o nowym, nieznanym dotychczas, najbardziej perfekcyjnym sposobie gotowania jajka. Dobra wiadomość jest taka – każdy może wypróbować ją w domu. Potrzebne będą tylko dwa rondelki, coś do mierzenia temperatury wody w jednym z nich, zegar oraz dokładnie 32 minuty wolnego czasu. Po co jest potrzebna nowa metoda gotowania jajek? Najpierw jednak nieco teorii, którą wzięli pod uwagę autorzy artykułu opublikowanego w czasopiśmie „Communications Engineering” (pod tytułem „Periodyczne gotowanie jajek”). Problem z zanurzaniem jajek we wrzącej wodzie polega na tym, że białko i żółtko gotują się w różnych temperaturach. Białko potrzebuje aż 85 st. C. Jednak wówczas żółto może zrobić się twarde – ponieważ mu wystarczy 65 st. C. Szefowie kuchni radzą sobie z tym, gotując jajka metodą sous vide – czyli zanurzając je w kąpieli wodnej o temperaturze 60-70 st. C przez godzinę. Wówczas tekstura zarówno jajka, jak i żółtka robi się jednakowo kremowa. Jednak również tutaj kryje się pewne ryzyko: białko może pozostać niedogotowane. I właśnie dlatego kucharzom oraz nam wszystkim z pomocą przychodzi zespół Ernesta di Maia z Uniwersytetu w Neapolu z opracowaną matematycznie zupełnie nową metodą gotowania jajek. Przepis na idealnie ugotowane jajko Do ugotowania perfekcyjnego jajka potrzebujemy dwóch rondelków. W jednym woda wrze, w drugim ma temperaturę 30 st. C. Na zmianę zanurzamy jajko w rondelkach na dwie minuty w każdym. Powtarzamy ten cykl osiem razy – czyli łącznie gotujemy jajko 32 minuty. – Wielu ludzi spróbowało jajek gotowanych tym sposobem i było zachwyconych ich smakiem i teksturą – powiedział Di Maio. – Tak, zajmuje to więcej czasu niż zwykłe gotowanie, ale jeśli kogoś kochasz, powinieneś poświęcić swój czas, aby zrobić coś właściwie. Oto jak właściwie zrobić jajko. Kluczem do sukcesu jest częste przekładanie jajka z wody wrzącej do chłodniejszej i w drugą stronę. Dzięki temu obie części jajka gotują się oddzielnie. Wspomniani przez naukowca testerzy stwierdzili, że białko było nieco słodsze, a żółtko mniej słodkie niż w jajkach ugotowanych w inny sposób. Z kolei konsystencja białka była podobna do jajka na miękko, podczas gdy żółtko bardziej przypominało jajko sous vide. Co ważne okazało się również, że jajko gotowane metodą „periodyczną” zawiera więcej cennych składników odżywczych, m.in. antyoksydantów, niż jajka na miękko czy sous vide. Dlaczego? Tego naukowcy jeszcze nie wiedzą. Źródło: Communications Engineering, New Scientist Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Przedłużony weekend w Bergen? Znamy sposób, jak najlepiej zwiedzić to magiczne miejsce
Bergen to drugie co do wielkości miasto w Norwegii, a przy tym prawdziwa perełka Skandynawii. Turystów przyciągają tam między innymi malownicze fiordy i charakterystyczna zabudowa kolorowych domków. To właśnie z Bergen pochodzą też znani na całym świecie muzycy. Wiecie, o kim mowa?
Spis treści: Co zobaczyć w Bergen? Miasto Bergen ujmuje mirażem Trawnikowi traperzy Loty do Bergen i praktyczne informacje Bergen to miasto położone na zachodnim wybrzeżu Norwegii, drugie co do wielkości w kraju. Często jest nazywane „Bramą do fiordów”. W okolicy znajdują się bowiem m.in. Sognefjord i Hardangerfjord. To właśnie przyroda jest jedną z wizytówek Bergen. Miasta poza fiordami otaczają również malownicze góry. Bergen ma długą historię, sięgającą epoki wikingów, i było ważnym członkiem Ligi Hanzeatyckiej. W Bergen nieraz była Paulina Wilk – polska pisarka, dziennikarka i podróżniczka, znana z refleksyjnych reportaży oraz książek poświęconych podróżom i kulturze krajów skandynawskich. Jej szczególne zainteresowanie tą częścią Europy wynika z fascynacji tamtejszym stylem życia, filozofią hygge i naturą. W relacji Pauliny Wilk z podróży na daleką północ znajdziecie nie tylko inspiracje, ale też praktyczne podpowiedzi. Co zobaczyć w Bergen? Pociąg wiozący mnie przez góry delikatnie wsuwa się na ostatnią stację. Staromodny zegar pod dworcową kopułą ślamazarnie odlicza czas. Wysiadam bez pośpiechu, na końcu świata. A raczej u bram innego – wodnego. Tuż za drzwiami dworca mam spory wybór. Mogę zanurzyć się w kręte uliczki obstawione bajecznymi domkami albo pójść wzdłuż jeziora Lille Lungegårdsvann. Obsiedli je czytelnicy gazet, psiarze i studenci. Wybieram to drugie, żeby być w słońcu. Bezchmurne, rozświetlone niebo tutaj to cud – przez 231 dni w roku pada. Jakby na złość miastu stworzonemu do spacerów: wszędzie blisko, wszędzie ślicznie. Jak w mydlanej bańce. Kupuję bułkę z kardamonem i kawę, bez której Norwegowie nie potrafią żyć. Wzdłuż jeziora biegnie Ras­mus Meyers Alle – ulica galerii, przy której stoją muzeum KODE, z dziełami Muncha, Picassa i Astrupa, oraz Kunsthall, gdzie prezentują się najważniejsi twórcy współcześni, a po godzinach działa klub nocny. Po sąsiedzku są jeszcze Hordaland i 512 Galleri og Verksted, gdzie można podpatrywać artystów w akcji. A to tylko skromna uwertura do kosmopolitycznych uroków miasta leżącego, dosłownie!, za siedmioma górami. Niewielkie Bergen jest zwrócone do lądu tyłem. Poznaję je więc od zaplecza, ale uliczki same ściągają bliżej tego, co najważniejsze. Mijam pasaże handlowe, kościoły i deptaki wypełnione dziećmi i muzykami. Wiosną zmieniają się w hałaśliwe i całodobowe centra rozrywki, bo słońce nie zachodzi, tylko szarzeje. Dobrze, że wybrałam hotelik w bocznej uliczce. Choć spanie w białą noc w tak pięknym miejscu wydaje się stratą czasu. Wszystkie szlaki zbiegają się w porcie, jednym z najlepszych naturalnych morskich „garaży” świata. Otwiera go Targ Rybny. To istne kłębowisko straganów, zapachów i pokrzykujących sprzedawców. – Mówimy wszystkimi językami! – chwalą się obleczeni w fartuchy, rękawice i czepki. Smażą krewetki, mięso wielorybie, filetują morskie diabły, zachwalają łososie. A do posiłku dodają porcję żartów. Kolację jem bez ceregieli, przy wspólnym stole, na tekturowej tacy. W mieście rybaków i handlarzy, do których niedawno dołączyli spece od ropy naftowej, bogactwo morskich stworzeń jest codzienną walutą. Miasto Bergen ujmuje mirażem Rano tuż przy targu wskakuję na mały historyczny prom M/F Vågen (kursuje od maja do września). Płynie do Akwarium, gdzie znajduje się 60 zbiorników z rybami. Są też pingwiny, lwy morskie, foki, a w każdej godzinie można podpatrywać karmienie zwierząt. Po drodze oglądam port. Woda wrzyna się w ląd wąskim językiem. Ale ku morzu rozlewa się szerzej, strzeżona przez potężne statki towarowe i kutry. Nabrzeże zabudowane barwnymi, niewysokimi domami robi wrażenie miniaturowego pejzażu namalowanego przez jednego ze skandynawskich mistrzów. To przykład „pocztówkowego piękna”, od którego uśmiech sam zjawia się na twarzy i nie można nic na to poradzić. Domki rozsiane na wzgórzach tworzą ujmujący miraż. Na pewno zamieszkują je ludzie szczęśliwi, którzy porzucają prozaiczność, by raz po raz wyprawić się w morze i zaznać przygód. A choć wiem, że Bergen ma tyle samo kłopotów, przestępstw i rozwodów, co inne miasta, iluzja nie słabnie. Perłą portu jest Bryggen – rzędy trzypiętrowych drewnianych domów o szpiczastych dachach, najstarsze zabudowania nabrzeża. Pomalowane w żółcie, musztardowe pomarańcze i brązy przykuwają wzrok jak domki dla lalek. Bryggen trwa na tych samych fundamentach od XI w. i choć niszczyły je pożary, było odbudowywane według oryginalnych wzorów. Przyjemnie jest zbłądzić wśród domów wypełnionych sklepikami z rękodziełem. Ale żeby zrozumieć, skąd wzięła się światowa dusza Bergen, trzeba zajrzeć do Muzeum Hanzeatyckiego. Mieści się w jednym z najstarszych budynków i pokazuje dawne życie kupców. Od garnków, pulpitów i arkuszy do rozliczania towarów, przez monety kute w dobie handlu morskiego (Bergen było jedną z głównych siedzib Hanzy), aż po ciasne prycze. Tylko to pozwala sobie wyobrazić rozkwit miasta nawiedzanego przez przybyszów, nierzadko cwaniaków i biznesmenów. Z Bryggen nogi same niosą wyżej, do uliczek pnących się na wzgórza. Wyłożone brukiem, przystrojone donicami tworzą najbardziej czarującą część miasta. XVIII-wieczne domy z drewna maluje się tu na biało. W oknach zazdrostki, dyndające ozdoby i medytujące koty. Na maleńkich podwórkach zadbane stoliki, rowery. Na rogach latarnie z kloszami jak strojne kapelusze. W zaułkach niewielkie place zabaw, w sam raz na troje dzieci i psa. Im wyżej, tym ciszej i jaśniej. W dole, w czerwieniejącym słońcu, lśnią łagodne wody portu, na placach kręcą się roje ludzi. Powyżej strzeliste drzewa i stacja kolejki Fløibanen, która w 6 minut zabiera na szczyt góry Fløyen po jeszcze lepszy widok. Trawnikowi traperzy Vis-à-vis Bryggen, w porcie, stoi ciemny szklany prostokąt. To zawsze pełna ludzi informacja turystyczna. Rano kupuję tam bilet na całodniową wyprawę po fiordach. Bergen jest ich stolicą. Stąd najlepiej wyprawiać się na kursy obejmujące np. przejazd spektakularną górską koleją do Flåm i rejs potężnym Sognefjorden albo podróż do Voss i pływanie po rolniczym Hardangerfjorden. W tych podróżach nie da się uniknąć ani międzynarodowych tłumów, ani wysokich kosztów (wycieczki od 400 do 900 zł). Zamiast tego można jednak wsiadać na tańsze, lokalne promy, którymi mieszkańcy okolicznych wysepek pływają do domów po pracy. Albo spróbować wspinaczki i podziwiania wodnych ścieżek z wysokości. Na zadbanych trawnikach spotykam oszczędnych traperów – rozstawiają kuchenki gazowe, ściągają buty i siorbią gulasze. Wizyta w Bergen będzie niepełna bez muzyki. Miejscowi mówią, że to nadmiar deszczu i nudy zrodził pod koniec XX w. tzw. bergeńską falę, czyli napływ młodych muzyków, jak Kings of Convenience, Röyksopp czy Aurora. Wieczory spędza się przy piwie w pubach i klubach, takich jak niezawodny Garage (Christies­gate 14), gdzie na miniaturowych scenach objawiają się talenty. Punktualnie o trzeciej nad ranem muzyka cichnie, zapala się światło. Ludzie wylegają na ulice. Rano na schodkach przy Lille Lungegårdsvann mijam chłopaków, którzy salwami śmiechu odganiają zbliżający się ból głowy. Na tyłach dworca kolejowego czeka autobus do Stavanger. Przede mną kilka godzin jazdy i przepraw promami między platformami wiertniczymi. Przekłuwam bańkę – żeby uwierzyć w baśniowe Bergen, będę musiała do niego wrócić. Loty do Bergen i praktyczne informacje W Bergen znajduje się międzynarodowe lotnisko. Z Polski dolecimy tam bezpośrednio liniami lotniczymi Wizz Air oraz Norwegian. Węgierski przewoźnik obsługuje połączenie z Gdańska. Najtańsze bilety w dwie strony można upolować już za około 220 zł w dwie strony. Lot z Gdańska do Bergen trwa 2 godzin. Z Krakowa nieco dłużej, bo około 2 godzin i 20 minut. Połączenie na tej trasie obsługuje Norwegian. Bergen to miasto studentów, o niedrogie hotele i pokoje na wynajem bardzo łatwo, szczególnie latem. Ceny zaczynają się już od 80 zł za noc. Nawet niewyszukane jedzenie w Norwegii jest bardzo drogie, dlatego warto na weekend zaopatrzyć się w polski prowiant. Jeśli uda się zaoszczędzić, koniecznie trzeba spróbować tutejszej kawy i piwa.
Dodatkowe 46 minut snu dziennie zaskakująco wpływa na zdrowie i nastrój
Dłuższy sen to nie tylko odpoczynek – to sposób na poprawę odporności, samopoczucia i nawet prospołecznych zachowań. Zaskakujące wyniki badania przeprowadzonego przez naukowców z Uniwersytetu Baylora pokazują, jak niewielka zmiana w długości snu może wpłynąć na nasze życie.
Spis treści: Tak pomaga dłuższy sen Śpij na zdrowie Jak spać dłużej i lepiej? Nieraz czytaliście już pewnie, że sen jest bardzo ważny nie tylko dla naszego ogólnego samopoczucia, ale też zdrowia czy odporności. To też jedna z najprzyjemniejszych form dbania o siebie. W końcu wymaga od nas leżenia i zapomnienia o bożym świecie. Zbawienną moc snu na nasz dobrostan potwierdzają kolejne badania. Tym razem opublikowane na łamach czasopisma naukowego „The Journal of Positive Psychology”. Tak pomaga dłuższy sen Lekarze zazwyczaj zalecają, aby przesypiać minimalnie 6 godzin w ciągu doby. Optymalna ilość snu wynosi 8 godzin, ale czy na pewno? Z badania przeprowadzonego przez zespół pod kierunkiem Alexandra Do z Uniwersytetu Baylora w USA wynika, że dodatkowa drzemka każdego dnia może mieć korzystny wpływ na kondycję psychiczną. Badacze zwrócili uwagę, że większość wcześniejszych badań koncentrowała się na negatywnych konsekwencjach niedoboru snu – takich jak zmęczenie, problemy z koncentracją czy obniżenie funkcji poznawczych. Tymczasem zespół Do postanowił zbadać, jak wydłużenie snu może pozytywnie wpływać na człowieka. Badanie objęło 90 młodych dorosłych w wieku od 18 do 24 lat. Uczestnicy zostali podzieleni na trzy grupy. Pierwsza grupa chodziła spać o 2:00 w nocy i miała wstawać o 7:30. Te osoby miały skrócony sen średnio o 37 minut w porównaniu do osób, które spały normalnie. Grupa druga kładła się spać o 10:30 wieczorem, a wstawać miała również o 7:30. Osoby z tej grupy zyskały średnio 46 minut dodatkowego snu. W ciągu tygodnia uczestnicy prowadzili dziennik swoich nawyków snu, a także byli monitorowani za pomocą smartwatchy. Na początku i końcu badania wypełniali kwestionariusze oceniające senność i wykonywali testy poznawcze. Dodatkowo uczestnicy przechodzili testy mierzące odporność, poczucie dobrostanu i wdzięczności. Śpij na zdrowie Wyniki badania były zaskakujące. Okazało się, że drobne zmiany w długości snu miały znaczący wpływ na samopoczucie. Osoby, które wydłużyły sen o 46 minut, czuły się bardziej odporne, wdzięczne, zadowolone z życia i miały większe poczucie sensu życia. Natomiast osoby, które skróciły sen o 37 minut, doświadczyły pogorszenia nastroju i spadku poczucia dobrostanu. Co więcej, dłuższy sen wpłynął na zachowania prospołeczne, takie jak chęć wspierania organizacji charytatywnych czy angażowanie się w inicjatywy społeczne. A to ma szerszy wpływ na społeczeństwo. – Dłuższy sen ma znacznie szerszy wpływ, niż tylko poprawa czujności w ciągu dnia – zauważył jeden z badaczy. A co najważniejsze, aby skorzystać z tych dobrodziejstw, wystarczy spać o około 46 minut dłużej każdej nocy. Jak spać dłużej i lepiej? I choć wiele osób z pewnością ucieszy się na tę wiadomość, będą i tacy, których można ona zafrasować. W końcu nie brakuje ludzi, którzy borykają się z zaburzeniami snu. W efekcie budzą się w nocy kilkukrotnie lub mają duże problemy z zaśnięciem w ogóle. I tu również z pomocą przychodzi nauka. Badania naukowe potwierdzają, że to, co jemy, ma istotny wpływ na jakość snu. Z badań przeprowadzonych przez naukowców z fińskich uczelni wynika, że spożywanie większej ilości owoców i warzyw może przyczynić się do lepszego snu. Ich składniki pomagają w obniżeniu poziomu stresu oksydacyjnego i wspierają równowagę hormonalną, co z kolei sprzyja bardziej regenerującym okresom snu. Z kolei badanie opublikowane w czasopiśmie „BMJ Open Sport & Exercise Medicine” sugeruje, że w poprawie jakości snu może pomóc wprowadzenie minimalnych dawek aktywności fizycznej wieczorem. Autorki zalecają, by co pół godziny wieczorem wykonywać trzy minuty umiarkowanej aktywności fizycznej. Mogą być to np. krótkie spacery czy lekkie ćwiczenia. Okazało się, że ta drobna zmiana wystarczyła, by sen uczestników badania wydłużył się średnio o 29 minut. Źródło: The Journal of Positive Psychology. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Jak przygotować się do wyprawy w góry? Radzi Justyna Kowalczyk-Tekieli
W najnowszym odcinku wideopodcastu „National Geographic Polska” gościmy Justynę Kowalczyk-Tekieli. Multimedalistka igrzysk olimpijskich i mistrzostw świata w biegach narciarskich opowiedziała nam o swoich górskich doświadczeniach, a także zdradziła, jak najlepiej przygotować się do wyprawy w góry.
Spis treści: Justyna Kowalczyk-Tekieli w podcaście „National Geographic Polska” Podcast „National Geographic Polska” Justyna Kowalczyk-Tekieli to jedna z najbardziej utytułowanych narciarek w historii, która przez lata dostarczała polskim kibicom wiele powodów do radości. W 2019 roku dwukrotna mistrzyni olimpijska zdecydowała się na definitywny rozbrat z zawodowym sportem, zmieniając trasy biegowe na górskie szlaki. Każdy, kto śledzi profile Justyny Kowalczyk-Tekieli w mediach społecznościowych wie, że góry stały się dla naszej mistrzyni drugim domem. Multimedalistka igrzysk olimpijskich i mistrzostw świata w biegach narciarskich po zakończeniu kariery całkowicie oddała się nowej pasji, o czym świadczy imponująca lista zdobytych przez nią szczytów. W 2018 r. utytułowana sportsmenka wspięła się na najwyższą górę Afryki, Kilimandżaro (5895 m n.p.m.). Potem, u boku męża, doświadczonego himalaisty, Kacpra Tekieliego (1984–2023), zdobyła między innymi Matterhorn, Mont Blanc oraz Großglockner. Udało się jej także skompletować Wielką Koronę Tatr, czyli 14 najwyższych tatrzańskich szczytów przekraczających 8000 stóp. Justyna Kowalczyk-Tekieli w podcaście „National Geographic Polska” W rozmowie z National-Geographic.pl Justyna Kowalczyk-Tekieli odpowiedziała – na podstawie własnych przygód i doświadczeń – jak najlepiej przygotować się do wyjścia w góry i o czym nie można zapominać podczas zdobywania szczytów. Zdaniem 5-krotnej medalistki olimpijskiej, w górach kluczowe jest bezpieczeństwo, na które – jak sama zaznacza – składa się wiele, z pozoru drobnych, czynników. Mowa tu chociażby o odpowiednim przygotowaniu fizycznym, prawidłowej diecie, dobrym doborze sprzętu czy starannie skompletowanym ekwipunku. Podczas wywiadu Justyna Kowalczyk-Tekieli wróciła również pamięcią do swojej kariery. Na pytanie o bieg, który po dziś dzień wywołuje u niej ogromne emocje, utytułowana narciarka przyznała, że po latach wciąż z wielkim sentymentem wspomina pierwszą wygraną w zawodach Pucharu Świata (27 stycznia 2007 r. w Otepää), a także triumf na igrzyskach olimpijski w Soczi, w czasie których musiała zmagać się nie tylko z rywalkami, ale też poważną kontuzją stopy. – „Dziesiątka” w Soczi była przełamaniem wszystkich swoich barier. […] Z tego biegu jestem bardzo dumna pod każdym względem, zarówno taktycznym, jak i technicznym – podkreśla nasza rozmówczyni. Przypomnijmy, że pochodząca z Kasiny Wielkiej zawodniczka w swoim dorobku ma pięć medali olimpijskich – dwa złote, jeden srebrny i dwa brązowe. Po raz pierwszy na podium najważniejszej sportowej imprezy czterolecia stanęła w 2006 roku w Turynie, zajmując trzecie miejsce w biegu na 30 km techniką dowolną. Podczas kolejnych ZIO, w Vancouver, wywalczyła trzy krążki, każdy z innego kruszcu – złoto na 30 km st. klas., srebro w sprincie „klasykiem” i brąz w biegu łączonym na 15 km. Cztery lata później na igrzyskach w Soczi zwyciężyła na swoim koronnym dystansie 10 km techniką klasyczną. Justyna Kowalczyk-Tekieli jest także 8-krotną medalistką mistrzostw świata (dwa złote krążki, trzy srebrne i trzy brązowe), 4-krotną triumfatorką Tour de Ski (2010–2013) oraz 4-krotną zdobywczynią Kryształowej Kuli (w tym trzy razy z rzędu). W klasyfikacji wszech czasów pod względem liczby zwycięstw w Pucharze Świata, z 50. wygranymi, zajmuje trzecie miejsce, tuż za Norweżkami – Marit Bjoergen i Therese Johaug. Podcast „National Geographic Polska” Cała rozmowa z Justyną Kowalczyk-Tekieli do obejrzenia i wysłuchania na górze strony. Dodajmy, że ten, jak i inne odcinki naszych wideopodcastów, znajdziecie również na kanałach National Geographic Polska na Spotify i YouTube. Zachęcamy do subskrypcji i udostępniania przygotowanych przez nas treści. Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl. Źródło: National Geographic Traveler.
Góry Przeklęte są rajem dla miłośników samotnych wędrówek. Poczuliśmy to na własnej skórze
Niegdyś Góry Przeklęte, inaczej Góry Północnoalbańskie, przyciągały śmiałków i zbiegów. Nawet nie zauważyłem, kiedy znalazłem się w Albanii. Ten rejon to raj dla miłośników samotnych wędrówek.
W tym artykule: Góry Przeklęte, czyli Północnoalbańskie Albańskie bunkry Początek szlaku Albańska gościnność Theth i Grunasi Powolnym krokiem zszedłem po stromych ścianach doliny Ropojana w Czarnogórze, by trafić na ścieżkę przecinającą przełęcz. Przystanąłem dla złapania oddechu. Mój wzrok wyłowił spomiędzy głazów betonową konstrukcję w kształcie grzyba. To niechybne świadectwo na to, że znalazłem się już w Albanii. Góry Przeklęte, czyli Północnoalbańskie Fakt przekroczenia granicy może tu piechurowi łatwo umknąć. Góry Północnoalbańskie, nazywane Przeklętymi (należące do pasma Gór Dynarskich), to wciąż jeden z najbardziej odizolowanych rejonów. Pokonanie wielu tutejszych dróg wymaga auta z napędem na cztery koła. Do niektórych wiosek można dotrzeć wyłącznie pieszo lub konno. Linia oddzielająca Czarnogórę i Albanię została rozrysowana w górach, co sprawia, że ścisła ochrona granicy jest w zasadzie niemożliwa. Miejscowi swobodnie ją przekraczają niemal każdego dnia, pędząc stada krów lub wędrując z wioski do wioski. W takich miejscach bardziej niż narodowość liczy się przynależność do regionu, wielopokoleniowe zażyłości i powiązania rodzinne. Kwestia tożsamości rozmywa się gdzieś pomiędzy kamienistymi ścieżkami, dolinami i leśnymi zagajnikami. Tirana – co warto zobaczyć w stolicy Albanii? Atrakcje, zabytki i historia miasta Tirana przez lata była jedną z najbardziej niedocenianych stolic Europy. Jednak z roku na rok piękno stolicy Albanii dostrzega coraz więcej turystów z całego świata, w tym także z Polski. S... Albańskie bunkry Przyglądałem się betonowemu bunkrowi ukrytemu pomiędzy głazami. Te konstrukcje kazał wznieść Enver Hodża, dyktator rządzący Albanią od końca II wojny światowej aż do lat 80. XX wieku. Owładnięty obsesją obrony przed wyimaginowanym wrogiem Hodża postanowił rozsiać po całym kraju tysiące bunkrów, w których naród miał przetrwać ewentualny atak na państwo. Ten jednak nigdy nie nastąpił. Hodża w końcu zmarł, a izolowana wcześniej od świata Albania zaczęła podążać w kierunku gospodarki otwartego rynku. Bunkry jednak pozostały – w większości nigdy nieużyte – sukcesywnie niszczejąc. Gdy natykam się na nie pośrodku wysokich, niemal bezludnych gór, wyglądają wyjątkowo absurdalnie. Lepszą kryjówką byłyby tu same doliny i szczyty niż żelbetonowe grzybki. Początek szlaku Od kilku dni przemierzam tę przestrzeń ledwo zaznaczonymi szlakami, niosąc plecak i lekki namiot. Po przekroczeniu czarnogórsko-albańskiej granicy odbijam na wschód, by od północnej strony okrążyć najwyższy szczyt tego pasma. To sięgający 2644 m n.p.m. Maja e Jezercës. Mijam Runice, Buni Jezercës (gdzie rozbijam namiot nad pięknym niewielkim jeziorem). Dalej wędruję doliną Valbonë aż do Rragamu, gdzie czeka na mnie kemping. Startuję z samego rana. Przede mną 5 km i ok. 1300 m przewyższenia. Osiągnięcie celu zajmuje zazwyczaj ok. 5 godz., a odwrót niewiele mniej. Na początku idzie mi całkiem sprawnie. Przemykam przez szeroki żleb, by trawiastym zboczem dojść do skalnych bloków. Im wyżej, tym oznaczenie szlaku coraz bardziej rozmywa się jednak w niebycie. W końcu sprowadza się do ułożonych z kamieni kopczyków. Co jakiś czas wspomagam się nawigacją, mijając szczeliny, aż docieram do skalnej ściany, na którą muszę wejść, chwytając się stalowej liny. Gdy w końcu jestem na szczycie – będącym w rzeczywistości długą granitową granią zwieńczoną krzyżem – czuję już każdy mięsień w ciele. Zostawiam wpis w księdze pamiątkowej i zmykam w dół. W tę stronę idzie mi szybciej, a gdy docieram na piargi, oddycham z ulgą i zwalniam tempo. Mam teraz przed sobą rozległą panoramę na dolinę Valbonë. Jest to widok, który bije na głowę nawet szwajcarskie krajobrazy. Albańska gościnność Gdy następnego dnia wędruję doliną w stronę Theth, towarzyszące mi w poprzednich dniach poczucie osamotnienia rozmywa się. Na szlaku spotykam grupki wędrowców, z którymi witam się skinieniem głowy lub kilkoma zdawkowymi zdaniami. Kiedy docieram do niżej położonych łąk, sypie się na mnie grad zaproszeń – mieszkańcy gór, licząc na podreperowanie domowego budżetu, gestykulując, namawiają mnie na postój. Proponują ciepły posiłek, szklaneczkę mocnej, pędzonej w domowym zaciszu wódki, podsuwają owoce. Podpytują, czy nie chcę zostać na noc. Chętnie przyjmują drobną opłatę, ale w tych namowach więcej jest wrodzonej gościnności niż biznesowego zmysłu. To przyjemne spotkania upływające w swobodnej atmosferze mimo dzielącej nas bariery językowej. Opuszczenie progów ich domów okazuje się wyzwaniem. Jedzenie jest smaczne, napitków pod dostatkiem, a nogi odpoczywają. Chcąc jednak gdziekolwiek dotrzeć, muszę się zmuszać do podjęcia dalszej podróży. Theth i Grunasi Theth, w którym pojawiam się po pięciu dniach od rozpoczęcia trekkingu, okazuje się uroczym miejscem pełnym drewnianych i kamiennych domów, z przyciągającym wzrok niewielkim kościołem o pojedynczej iglicy. Jeszcze kilka lat temu ta wioska była trudno dostępna, a zimą zwały śniegu potrafiły odciąć ją na całe tygodnie od świata. W 2021 r. wątłą drogę zamieniono jednak w pas gładkiego asfaltu. Do miejscowości można teraz dojechać nawet lokalnym autobusem z miasta Szkodry. Wioska straciła na kameralności, zmiany przyniosły jednak szansę rozwoju, a mieszkańcom zarobku. Theth stała się dogodną bazą wypadową dla miłośników trekkingu. Dla mnie jest ostatnim punktem wędrówki. Zostaję tu jednak jeszcze trzy dni, by mięśnie nóg miały czas powrócić do formy. Wybieram się w tym czasie tylko na krótkie wycieczki. Godzina spaceru dzieli wioskę od wodospadu i wąwozu Grunasi. Kaskada wody spada tu z wysokości 25 m, zmieniając się w staw, nad którym unosi się mgiełka drobnych kropli. Przy odrobinie szczęścia, gdy promienie słońca padną z ukosa, można zobaczyć, jak zamieniają się one w rozświetloną rozedrganą tęczę. Nasz ekspert Michał Głombiowski dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler".
Tego nie wybaczy ci żaden Włoch. Faux pas to mało powiedziane
Jakich błędów się wystrzegać podczas wypoczynku we Włoszech? O to pytamy Matteo Brunettiego – rodowitego rzymianina orazambasadora włoskiej kuchni, kultury i tradycji w Polsce.
W tym artykule: Owoce morza z serem – kategorycznie zabronione Biała kawa tylko rano Mówimy po włosku Rzymska królowa Włoski kształt Włoska kuchnia to jedna z najbardziej znanych i cenionych kuchni na świecie. Słynie z bogactwa smaków, prostoty i świeżości składników. I ponadto jest prawdziwym dziedzictwem regionu. Dlatego jeśli wybierasz się w podróż po smakach Italii, nie popełniaj tych błędów. Owoce morza z serem – kategorycznie zabronione – Duet owoce morza z serem – to jeden z największych błędów, popełnianych przez turystów – mówi Matteo Brunetti, uznany włoski szef kuchni. – Nawet jeśli jesteś miłośnikiem serów i jednocześnie kochasz jeść owoce morza, nie łącz tych produktów – przestrzega Matteo. Owoce morza mają delikatny smak i żeby nie zdominować go ostrością sera, nie należy jeść ich razem. Co więcej, wielu błędnie myśli, że kremowość wielu sosów, z którymi podaje się np. krewetki uzyskuje się dzięki dodaniu do nich dojrzewających włoskich serów. Nic bardziej mylnego! – Kremowość sosu uzyskamy m.in. przez dodawanie wody z gotowanego makaronu lub odpowiednio podlewając risotto bulionem. Kuchnia włoska jest prosta, a łączenie wszystkiego, co włoskie w jednym daniu jest gigantycznym błędem, którego Włosi nie wybaczają! – dodaje Matteo Brunetti. Kolejnym połączeniem, na myśl o którym Włochom cierpnie skóra to oczywiście ananas na pizzy. Tego typu zamówienia we włoskiej knajpce są nie do zrealizowania. Włoscy kelnerzy reagują wysypką także na pytanie o dodatkowy sos do pizzy. Taki duet nie funkcjonuje w klasycznej, tradycyjnej włoskiej kuchni. – Włosi są oburzeni dodawaniem wszelkich dziwacznych składników do pizzy. Kombinacje wymyślone tylko po to, aby „wzbogacić” smak idealnych prostych połączeń to dla nas Włochów kompletna pomyłka! – mówi Matteo. – Po co słodycz i kwasowość ananasa, gdy możemy wybrać świetnej jakości pomidory san marzano? Co więcej, nawet podawanie oliwy do gotowej pizzy to „ukłon w stronę turystów”. Pizzę jemy taką, jaką dostajemy, bez dodania niczego innego. Keczup na pizzy lub do makaronu? Absolutnie nie! – Jeśli dodacie ketchup do pizzy lub makaronu, to przysięgam, że zapuka do was włoska policja i będziecie płacić mandat! – żartuje Matteo. Włochy to kraj, który oferuje ponad 300 rodzaj pomidorów. Są dostępne dosłownie wszędzie! Warto pamiętać, że w 10 minut można przygotować rewelacyjny sos ze świeżych pomidorków, paru ząbków czosnku, oliwy listków bazylii i sera Parmigiano. Biała kawa tylko rano Włoskie kawy dzielimy na dwie grupy: kawy bez mleka i kawy z mlekiem. Najsłynniejsza jest oczywiście espresso (nie mówimy „ekspreso”), którą można pić o każdej porze dnia. – Jeżeli chcesz się komunikować jak prawdziwy Włoch, to w barze zamów „un caffè” czyli „jedną kawę”. Dostaniesz właśnie espresso i poczujesz się jak prawdziwy Włoch – radzi Matteo. Wśród kaw mlecznych króluje oczywiście cappucino. Kawy mleczne we Włoszech zamawia się wyłącznie rano do godziny 11, czasem 12. Głownie ze względu na to, że są one cięższe w składzie i w smaku, co znaczy, że potrzebujemy więcej czasu na jej trawienie. Kolejnym częstym błędem wśród turystów, jest zamawianie kawy jako napoju do posiłku. – Włosi w tym przypadku są wyjątkowo restrykcyjni i po prostu nie przyjmują takiego zamówienia. Kawa to napój, którym nie popia się obiadu. Wyjątkiem jest śniadanie. Cornetto, czyli włoski rogalik, można popić pyszną, lekką jak chmurka kawą z mlekiem – radzi włoski mistrz kuchni. Jednym słowem, czarną kawę zamawiamy dopiero na koniec posiłku. To pomaga na dobre trawienie wspaniałej włoskiej uczty. Mówimy po włosku Chcesz zamówić słynną kawę latte? To nie proś o latte, bo dostaniesz po prostu szklankę mleka. Po włosku latte oznacza mleko, czyli to nie nazwa rodzaju kawy. Aby zamówić swój ulubiony napój, trzeba poprosić o „caffe latte”. – Włosi docenią starania poprawnej wymowy nazw ich flagowych dań. Dlatego warto zapamiętać, że przepyszne gnocchi to „niokki” a nie „gnoczi” a słynny rodzaj makaronu to penne przez dwa „n”, bo ten przez jedno, to zwyczajnie męskie przyrodzenie – ostrzega Matteo. 5 najlepszych pizzerii we Włoszech poleca Matteo Brunetti Po prawdziwą pizzę warto wybrać się aż do Włoch. Specjalnie dla nas ranking najlepszych pizzerii w Italii przygotował znany kucharz Matteo Brunetti. Rzymska królowa Oryginalna rzymska prawdziwa, niezawodna, najpyszniejsza, autentyczna carbonara to danie bez… śmietany! – Za każdym razem, gdy ktoś dodaje śmietanę do carbonara, jednej włoskiej nonnie pęka serce – żali się Matteo. Carbonara to wyłącznie dobrej jakości suszony makaron, jajka (całe w oryginalnym przepisie), świeżo mielony pieprz, guanciale (wędzony policzek i podgardle wieprzowe – czyli nie boczek) oraz ser Pecorino Romano. Nic więcej i nic mniej. – Jeżeli spróbujecie zamówić carbonarę z dodatkiem śmietany, pietruszki, kurczaka, cebuli i innych dziwnych dodatków, to narazicie się na duże oburzenie. My, Włosi, kochamy nasze tradycje, ale nie ze względu na to, że boimy się nowości. Szanujemy różnorodność naszej ziemi i chcemy kultywować niezmienny, doskonały smak naszych dań. A jeśli ktoś ma ochotę na makaron ze śmietaną? To istnieją dziesiątki takich przepisów w 100% włoskich! – mówi Matteo Brunetti, rodowity rzymianin. Włoski kształt Każdy makaron ma inny kształt, bo został wymyślony do konkretnych dań. Dlatego nigdy nie łam makaronu, nie obcinaj i nie krusz! Dany kształt przeznaczony jest do odpowiednich sosów, stając się nośnikiem ich smaku. We Włoszech jest ponad 300 różnych kształtów makaronu. I tak do agio olio nie pasuje krótki makaron, a jedynie długi. Do amatricianay podaje się bucatini, a do carbonary – tylko spaghetti lub rigatoni. Sztuka jedzenia makaronu spaghetti nie jest łatwa, ale to kwestia przyzwyczajenia. Kształt samej uczty włoskiej też nie jest bez znaczenia. Włoska kolacja składa się z kilku dań, zamawianych w odpowiedniej kolejności. Zaczynami od antipasti, potem są tzw. primi, następnie secondi i na końcu deser, czyli dolce. Wybrano najpiękniejsze miasteczko we Włoszech. Tu spędzisz wspaniały urlop Poznaliśmy najpiękniejsze miasteczko we Włoszech. Zwycięzcę wyłonił coroczny konkurs organizowany przez włoską telewizję. O tytuł walczyło 20 miejscowości. – Włoska kolacja zaczyna się od przekąski, która ma za zadanie pobudzić kubki smakowe. Potem pierwsze danie – najczęściej propozycja na bazie węglowodanów, taka jak makarony czy zimne zupy – mówi Matteo Brunetti. W skład włoskiej uczy wchodzą też secondi piatti, czyli dania główne. Potrawy bogate w białko, na bazie mięsa, ryb, owoców morza lub roślin strączkowych. Słodki deser zamawiamy na koniec, aby zwieńczyć ucztę miłym wspomnieniem. Włosi są zakochani, w gotowaniu i w swojej kuchni. To prawdziwi smakosze, którzy celebrują każdy posiłek. Dlatego daj się uwieść włoskiej fieście i rozkoszuj się smakami Włoch w ich jedynym i niepowtarzalnym stylu. Buon Appetito! Nasz ekspert Matteo Brunetti Urodzony w Rzymie popularny kucharz, twórca internetowy i prezenter telewizyjny. Finalista 6. edycji programu „MasterChef”. Ambasador włoskiej kuchni, kultury i tradycji.
Weekend majowy za granicą? Sprawdź najlepsze tanie loty na majówkę 2024
Oto najlepsze promocje na tanie loty na majówkę 2024. Przekonaj się, że aby spędzić długi weekend majowy w Europie, wcale nie trzeba wydawać kroci. Dobrze jednak się pospieszyć. Im bliżej daty wylotu, tym ceny biletów lotniczych mogą być wyższe.
W tym artykule: Tanie loty na majówkę 2024 Gdzie na majówkę w Europie? Najlepsze tanie loty na majówkę 2024 Weekend majowy to znakomita okazja na relaksujący, kilkudniowy wypad w góry, nad morze czy na zagraniczny city break. Szczególnie gdy spojrzymy w kalendarz. Kiedy wypada majówka 2024? W tym roku wyjątkowo korzystnie. Tegoroczny weekend majowy jest wyjątkowo długi. 1 maja wypada w środę, a 3 maja w piątek. Wystarczy więc, że weźmiemy trzy dni wolnego i będziemy mogli cieszyć się 9-dniowym urlopem. Naturalnie rodzi się więc kolejne pytanie: gdzie wyjechać na majówkę 2024? Na przełomie kwietnia i maja Polacy coraz chętniej decydują się na wycieczki do popularnych europejskich metropolii. W tym roku również warto rozważyć taką opcję. A to dlatego, że bilety lotnicze na majówkę 2024 są niedrogie i zachęcają do zagranicznych wojaży. Jak wiadomo, zazwyczaj to właśnie koszty wyjazdu są głównym czynnikiem przy wyborze kierunku. Tanie loty na majówkę 2024 Tanie loty na majówkę 2024 oferują między innymi niskobudżetowe linie lotnicze Ryanair i Wizz Air. Przejrzeliśmy oferty obu przewoźników, a następnie wybraliśmy najciekawsze i najtańsze z nich. Tanie linie lotnicze oferują korzystne cenowo połączenia z Polski na przykład do kilku włoskich miast. W okolicach majówki kusząco wyglądają ceny na bilety, chociażby do Mediolanu. Za lot z Warszawy (wylot w poniedziałek 29 kwietnia o godz. 17:55; powrót w piątek 3 maja o godz. 9:20) w podstawowej ofercie zapłacimy 753 zł. Połączenie obsługuje Wizz Air. Z kolei Ryanair zabierze turystów z Krakowa do Mediolanu np. w poniedziałek 29 kwietnia o godz. 7:00 i wróci w piątek 3 maja o godz. 20:00. Taka podróż w dwie strony to koszt 695 zł. Również z Krakowa za 612 zł kupimy bilet w dwie strony do Wenecji (wylot we wtorek 30 kwietnia o godz. 13:00; powrót w piątek 3 maja o godz. 21:55). Z Ryanairem do Wenecji w przystępnej cenie polecimy także z Katowic. Bilet w dwie strony na podróż w dniach od 30 kwietnia do 3 maja to wydatek 656 zł. Gdzie na majówkę w Europie? Bardzo kuszące ceny biletów lotniczych dotyczą również innych europejskich państw. W dniach 1–4 maja (wylot o godz. 11; powrót o 9:55) z Gdańska do Oslo polecimy już za 252 zł. To niejedyna ciekawa propozycja w tym terminie dla podróżników zafascynowanych Skandynawią. Również z Gdańska z bilet w dwie strony do Sztokholmu zapłacimy tylko 371 zł. Pierwsza trasa jest obsługiwana przez Wizz Air, druga przez Rynair. A może Kopenhaga na długi weekend majowy? Za bilet w dwie strony (Ryanair) z Warszawy do stolicy Danii zapłacimy 470 zł. Wylot z Lotniska Warszawa Modlin 1 maja o godz. 20:40, lądowanie tamże 4 maja o godz. 22:10. Najlepsze tanie loty na majówkę 2024 Warto regularnie sprawdzać tanie loty na majówkę 2024. Ceny biletów mogą i najprawdopodobniej będą ulegać zmianom. Dobrze więc pamiętać o tym, że koszty podróży publikowane w tym artykule odpowiadają ofercie przewoźników z dnia 15.04.2024. Co więcej, są to ceny biletów w najprostszej ofercie. Redakcja nie uwzględniała dodatkowych kosztów wynikających z zabrania na pokład dodatkowego bagażu lub wykupienia ubezpieczenia. Nawet po dodaniu tych opłat tanie loty na majówkę 2024 pozostaną w rozsądnych cenach. Gdzie jeszcze warto spędzić tegoroczny weekend majowy za granicą? Lot w dwie strony z Krakowa do Rygi za 294 zł. 27 kwietnia (07:00) – 4 maja (10:00); połączenie obsługuje Ryanair. Podróż na Łotwę można połączyć z wypadem na Litwę lub Estonię. Lot w dwie strony z Bydgoszczy do Londynu za 450 zł. 29 kwietnia (17:30) – 2 maja (17:15); połączenie obsługuje Ryanair. Lot w dwie strony z Gdańska do Hamburga za 299 zł. 28 kwietnia (11:35) – 1 maja (20:25); połączenie obsługuje Ryanair
Karta EKUZ stanowi ważny element każdego wyjazdu za granicę. Czym jest i jak działa?
Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego
Karta EKUZ to obowiązkowy punkt każdej listy rzeczy i spraw do załatwienia przed zagranicznym wyjazdem. W poniższym artykule zdradzamy, czym dokładnie jest ten unijny dokument, a także podpowiadamy, jak wygląda procedura ubiegania się o niego.
W tym artykule: Co to jest karta EKUZ? Jak działa EKUZ? Kto może wyrobić EKUZ? Jak wyrobić EKUZ? Zakres ochrony – tego EKUZ nie pokrywa Ile się czeka na EKUZ? Jak długo jest ważna EKUZ? EKUZ czy polisa turystyczna – co lepsze? Karta EKUZ to niezbędny element każdego wyjazdu za granicę, o którym nie można zapomnieć podczas planowania swojej podróży. Jak wyrobić ten jakże ważny dokument? Jak długo trzeba czekać na jego wydanie? Na te i inne pytania odpowiadamy w dalszej części artykułu. Co to jest karta EKUZ? Karta EKUZ jest unijnym dokumentem, który potwierdza prawo do świadczeń medycznych za granicą w przypadku nagłej choroby lub wypadku. Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego – bo tak brzmi jej pełna nazwa – honorowana jest przez Wielką Brytanię, państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, w którego skład wchodzi Islandia, Lichtenstein, Norwegia oraz Szwajcaria. Jak działa EKUZ? Europejska Karta Ubezpieczenie Zdrowotnego uprawnia do niezbędnego i przede wszystkim nieplanowanego leczenia w ramach publicznego systemu lokalnej opieki zdrowotnej. Warto jednak pamiętać, że każdy z pacjentów jest traktowany na tych samych warunkach, co obywatele państwa, w którym aktualnie przebywamy. Ponadto nie w każdym przypadku zagraniczne leczenie będzie bezpłatne, a wręcz przeciwnie. Ubezpieczenia, o których warto pamiętać przed podróżami samochodem Przed nami okres wakacyjny, a co za tym idzie częstych, rodzinnych wyjazdów autem. Wielokrotnie jednak jesteśmy zupełnie nieprzygotowani do podróży, a grozi to ogromnymi karami finansowymi i ... Wiąże się to z tym, że jeśli w danym kraju pacjent jest obciążany częścią kosztów za wizytę u lekarza czy leczenia, to ty również poniesiesz identyczne koszty. Zakres współfinansowania może się różnić w poszczególnych państwach. Jeżeli mamy wcześniej zaplanowane zabiegi za granicą lub korzystamy z opieki prywatnej, to musimy się liczyć z tym, że nie są one pokrywane przez EKUZ. Dodajmy, że karta EKUZ ważna jest wyłącznie z dowodem osobistym. Kto może wyrobić EKUZ? O wydanie karty EKUZ mogą ubiegać się wyłącznie osoby, które zgłoszone są do ubezpieczenia zdrowotnego lub osoby posiadające prawo do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych zgodnie z przepisami krajowymi. Wyrobienie karty jest bezpłatne pod warunkiem, że zostały spełnione powyższe wymagania. Dlatego planując zagraniczny wyjazd, warto się zaopatrzyć w taki dokument, tym bardziej, że nic za niego nie płacimy. A jak wiadomo – przezorny zawsze ubezpieczony. Co więcej, z myślą osób niewidomych czy niedowidzących EKUZ posiada specjalne naklejki z tekstem w alfabecie Braille’a. Jak wyrobić EKUZ? Unijny certyfikat, tak jak w przypadku innych tego typu dokumentów, można wyrobić online, za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP) lub elektronicznej skrzynki podawczej ePUAP. Osoby, które preferują tradycyjne sposoby, mogą osobiście złożyć wniosek w dowolnym oddziale lub delegaturze NFZ. Pobieramy wtedy wskazany formularz, uważnie go wypełniamy i podpisany możemy złożyć w okienku. Istnieje także opcja wysłania wypełnionego wniosku poprzez pocztę tradycyjną lub poprzez e-mail. Jednak ostatnia możliwość tyczy się tylko i wyłącznie przypadków, gdy nasz wyjazd związany jest z obszarem zawodowym. Turystyczne wnioski nie są przyjmowane drogą mailową. Więcej informacji odnośnie wyrobienia karty EKUZ znajdziesz na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia. Zakres ochrony – tego EKUZ nie pokrywa Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego uprawnia do ubiegania się o zwrot części wydatków na leczenie za granicą, ale niektóre usługi są wykluczone z ochrony. Refundacja kosztów nie przysługuje w przypadku: planowanych zabiegów – planowane zabiegi, operacje etc. nie podlegają ochronie w ramach EKUZ, pomocy medycznej udzielonej w placówkach niemających zawartej umowy z lokalnym ubezpieczycielem (odpowiednikiem NFZ), zabiegów niebędących koniecznością z medycznego punktu widzenia, transportu medycznego do Polski, transportu zwłok, usług ratownictwa. Ponadto omawiany dokument nie uwzględnia ubezpieczenia OC w życiu prywatnym oraz takich zdarzeń jak np. opóźniony lot czy zgubiony bagaż. Ile się czeka na EKUZ? Jeśli komuś zależy na czasie, warto osobiście udać się do oddziału NFZ, bowiem kartę EKUZ dostaniemy wówczas od ręki. Przy składaniu wniosku online czas oczekiwania wynosi przeważnie 5 dni. Chociaż w okresie wakacyjnym ich rozpatrywanie może się wydłużyć nawet do kilkunastu dni. Aby uniknąć kolejek, radzimy ubiegać się o kartę EKUZ przed sezonem urlopowym – najlepiej między kwietniem a majem. Status złożonego wniosek za pośrednictwem ePUAP czy IKP można śledzić na bieżąco. EKUZ odbieramy wyłącznie osobiście lub poprzez pełnomocnika z upoważnieniem. Istnieje możliwość dostarczenia pocztą, jeżeli zaznaczymy taką opcję we wniosku. Jak długo jest ważna EKUZ? Ważność Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego jest zależna od kilku czynników. Terminy, zgodnie z zasadami obowiązującymi od 2021 roku, zostały wydłużone nawet do 20 lat. Najdłuższy okres, czyli 20 lat, przysługuje osobom, które pobierają świadczenia emerytalne i zarazem osiągnęły wiek emerytalny (kobieta – 60 lat, mężczyzna – 65). EKUZ na okres 5 lat wydawana jest osobom, które także pobierają świadczenia emerytalne, jednak nie osiągnęły wyznaczonego wieku. Jak nie zbankrutować na wakacjach? Wylot tanimi liniami do Barcelony - kilkadziesiąt złotych, powrót - kilkanaście tysięcy i to euro. Jak korzystać z zagranicznych wakacji i nie zbankrutować? Dzieci oraz młodzież, którym przysługuje EKUZ otrzymują kartę ważną do dnia 18. urodzin. Dokument na 3 lata wydawany jest osobom ubezpieczonym, które są zatrudnione, prowadzą działalność gospodarczą lub pobierają zasiłek. Bezrobotni zarejestrowani w urzędzie pracy mogą wnioskować o EKUZ ważną wyłącznie na 2 miesiące. EKUZ czy polisa turystyczna – co lepsze? EKUZ i polisa turystyczna to dwa odrębne rodzaje ochrony. Karty nie należy traktować jako alternatywy dla prywatnego ubezpieczenia – jest to raczej jego uzupełnienie. Polisa ma tę przewagę nad EKUZ, że gwarantuje kompleksową ochronę bez względu na miejsce pobytu. Ubezpieczony może leczyć się w publicznych i prywatnych placówkach medycznych, a ponadto ma dostęp do wielu świadczeń, których karta nie zapewnia. W ramach polisy ochroną można objąć m.in. bagaż, sprzęt sportowy, sprzęt fotograficzny itp. Zakres polisy można rozszerzyć o wiele dodatków – nie tylko tych wspomnianych powyżej, ale też np. o ubezpieczenie mieszkania lub domu na czas wyjazdu, ubezpieczenie chorób przewlekłych, ubezpieczenie sportów ekstremalnych i wysokiego ryzyka czy o OC w życiu prywatnym. Źródło: pacjent.gov.pl.
Lot w klasie biznes z Dubaju do Warszawy. Ile to kosztuje i co warto wiedzieć?
Zdarzyło mi się kilka razy lecieć klasą biznes. Jednak zdecydowanie jestem pasażerem klasy ekonomicznej, w której decyduję się na jeden dodatkowy wydatek – dopłatę za miejsce XXL, tak żeby mieć więcej miejsca na nogi. Podróżuję też często z własnym jedzeniem (samolotowy catering rzadko mi smakuje). Jednak tym razem z Dubaju do Warszawy leciałem linią flydubai w klasie biznes i mogłem ją przetestować. Jakie są moje wrażenia?
W tym artykule: Klasa biznes. Jak wygląda lot? Posiłki w klasie biznes Łóżko to jednak nie wszystko Ile kosztuje lot w klasie biznes? Jak zapłacić mniej za klasę biznes? Flydubai to linia lotnicza obsługująca połączenia z Dubaju do Warszawy oraz Krakowa, a od 29 października 2023 r. także do Poznania. Loty realizuje Boeingami 737 MAX. Te bardzo popularne wąskokadłubowe samoloty mają m.in. także LOT, Ryanair czy czarterowa linia Enter Air. Z tą jednak różnicą, że we flydubai można podróżować klasą biznes z prawdziwego zdarzenia. Zamontowano w niej w pełni rozkładane do pozycji łóżka fotele. Jak zatem przebiegła moja sześciogodzinna podróż? Klasa biznes. Jak wygląda lot? „Grunt to siedzieć po odpowiedniej stronie kotarki” – powtarzają stali bywalcy „bizneski”. Zanim jednak rozsiadłem się wygodnie po tej „odpowiedniej” stronie, odprawiłem bagaż przy stanowisku dla pasażerów biznesowych w terminalu 3 międzynarodowego lotniska w Dubaju (DXB). Przeszedłem priorytetową kontrolę bezpieczeństwa i mogłem odpocząć przed lotem w saloniku biznes linii lotniczej Emirates. Flydubai i Emirates mają zawartą umowę partnerską, co oznacza także m.in. zbieranie mil we wspólnym programie lojalnościowym Skywards. Następnie specjalny autobus tylko dla pasażerów klasy biznes (podczas lotu do Warszawy było nas jedynie trzech) zawiózł mnie do samolotu. Usiadłem na miejscu 2E. Stewardesa podała mi przed startem szklaneczkę soku pomarańczowego oraz zwilżony ręcznik do wytarcia dłoni i twarzy. W samolocie, którym podróżowałem, miejsc w klasie biznes było 10, w układzie 2-2, 1-1, 2-2. Tak więc moje miejsce było pojedynczym, co dawało mi jeszcze więcej prywatności. Fotel wyposażony był w indywidualną lampkę do czytania, gniazdka do ładowania komputera, czy telefonu i kilka schowków na podręczne rzeczy. Były także słuchawki z redukcją szumów i 11,6-calowy ekran dotykowy. Za jego pomocą mogłem sterować rozrywką pokładową – oglądać filmy, słuchać muzyki czy patrzeć na mapę lotu. Co ciekawe, w klasie ekonomicznej flydubai za korzystanie z rozrywki pokładowej trzeba zapłacić. Ceny są różne w zależności od wybranego pakietu. Posiłki w klasie biznes Po osiągnięciu wysokości przelotowej otrzymałem menu z trzema posiłkami do wyboru oraz kartą darmowych napojów bezalkoholowych i alkoholowych. I tu też jest spora różnica w porównaniu z klasą ekonomiczną przewoźnika. Tam pasażerowie otrzymują jeden darmowy posiłek (do wyboru wege lub mięsny) i jeden malutki kubeczek wody mineralnej o pojemności 100 ml. Za dodatkową wodę czy przekąski muszą już zapłacić. Butelka wody 0,5 l kosztuje ok. 8,5 zł, butelka wina 187 ml – ok. 40 zł. W klasie biznes mogłem zamówić naleśniki z kurczakiem, podawane z brokułami marchewką, linguine z krewetkami w pomidorowym sosie albo risotto z grzybami. Przed podaniem posiłku stewardesa rozłożyła stolik wysuwany z mojego fotela i nakryła go białym obrusem. Zdecydowałem się na pierwsze danie, które zostało mi zaserwowane na porcelanie. Dodatkowo otrzymałem sałatkę z rukoli z pomidorkami cherry, ogórkiem i papryką. A na deser – francuskie ciasto z kremem kawowym. Poprosiłem także o kieliszek wina. Po obiedzie poczęstowano mnie także truflowymi chipsami, orzeszkami i czekoladkami. Wciskając jeden z przycisków na panelu sterowania fotelem rozłożyłem go do pozycji leżącej. Przykryłem się kocem i zasnąłem na ponad trzy godziny. Po przebudzeniu, godzinę przed lądowaniem na lotnisku Chopina w Warszawie, otrzymałem drugi, znacznie skromniejszy posiłek. Była to kanapka z kurczakiem i orientalnymi przyprawami. Łóżko to jednak nie wszystko Zdecydowanie największym atutem tej podróży był fotel rozkładany do pozycji łóżka. Po kilkugodzinnej podróży spędzonej głównie na leżąco, wysiadłem bardzo zrelaksowany. Było też kilka zaskoczeń. Zazwyczaj pasażerowi klasy biznes otrzymują podczas lotu okulary do spania, zatyczki do uszu oraz kosmetyczkę z zestawem małych kosmetyków. Tego we flydubai nie ma. Kilka razy szwankował też system rozrywki pokładowej – zacinały się filmy i nie mogłem ich obejrzeć. Cóż, złośliwość rzeczy martwych. Na szczęście sytuację poprawiło kilkukrotne zresetowanie systemu przez przemiłą załogę pokładową. Uważam też, że jak na klasę biznes bardzo skromny był wybór posiłków. To była komfortowa podróż, ale zabrakło mi efektu „wow”. Ile kosztuje lot w klasie biznes? Flydubai uznawana jest za tanią linię lotniczą. Za bilet w dwie strony na trasie Warszawa-Dubaj-Warszawa trzeba zapłacić ok. 500 euro, czyli ok. 2250 zł. Klasa biznes to już jednak ogromny wydatek. Ceny biletów zaczynają się w niej od ok. 2890 euro – ok. 13 000 zł. Jednak porównując to z ceną klasy biznes np. z LOT-u, który na tej trasie także realizuje połączenia Boeingami 737 MAX, a w których klasa biznes ma takie same siedzenia jak ekonomiczna, a kosztuje prawie 11 000 zł, cena flydubai już tak wysoka może się nie wydawać. Droższa jest natomiast klasa biznes w liniach lotniczych Emirates – kosztuje ponad 16 000 zł. Jak zapłacić mniej za klasę biznes? A teraz najważniejsze pytanie. Czy są sposoby na to, by lot w klasie biznes odbyć za znacznie mniejsze pieniądze? Błędy w taryfach Można liczyć na błędy w taryfach. Jeśli przewoźnik nie anuluje zakupionych przez nas w ten sposób tanich biletów, wybierzemy się w bardziej komfortową podróż. Mnie udało się tak właśnie polecieć w klasie biznes do Bangkoku w dwie strony za ok. 3800 zł. Błędy w taryfach zdarzają się jednak rzadko, podobnie jak promocje przewoźników na loty w biznesie (o ofertach typu dwie osoby w cenie jednej można już niemal zapomnieć). Ale są też inne sposoby na lepsze miejsca. Program lojalnościowy Jednym z nich jest uczestniczenie w programie lojalnościowym linii lotniczych, gdzie za każdy lot otrzymuje się punkty bądź mile. Te można wymienić np. na podwyższenie klasy lotu, kupując wcześniej bilet w klasie ekonomicznej. Jednak trzeba naprawdę sporo latać. Do tego kupując bilety nie wybierajmy najtańszych taryf light – tylko z bagażem podręcznym, za które otrzymuje się bardzo mało mil. Lepiej stawiać na nieco droższe, typu basic z bagażem rejestrowanym, żeby uzbierać tysiące mil i z nich kiedyś skorzystać. O możliwość upgrade’u warto spytać podczas odprawy na lotnisku. Wówczas można zapłacić mniej. Podobnie jak pytając o taką możliwość na pokładzie samolotu. W taki sposób przesiadłem się do biznesu za 1700 zł dopłaty podczas lotu z Amsterdamu do Bogoty. Licytacja miejsc Na popularności zyskują też licytacje miejsc. Taka opcja dostępna jest w liniach flydubai, ale też w LOT, Lufthansie i wielu innych. Kilka razy z niej skorzystałem. Na czym polega taka aukcja? Po zakupie biletu w klasie ekonomicznej, na stronie konkretnego przewoźnika podaje się konkretną kwotę, jaką możemy zapłacić za miejsce w wyższej klasie – premium economy lub biznes – na każdym odcinku lotu. Licytacja kończy się na 24 godziny przed planowaną podróżą. Jeśli nasza stawka zostanie zaakceptowana, natychmiast zostaniemy o tym poinformowani mailowo, a zaproponowana przez nas kwota zostanie automatycznie ściągnięta z konta. I tak można mieć lepsze miejsce nawet za połowę ceny. A to, przy lotach znacznie dłuższych niż ten do Dubaju, staje się opłacalne. Udało mi się to podczas podróży linią lotniczą Lufthansa z Warszawy z przesiadką we Frankfurcie do Buenos Aires. Wziąłem udział w aukcji miejsca w klasie biznes na odcinku z Frankfurtu do Buenos Aires (to prawie 14 godzin lotu). Ustawiłem kwotę jaką mogę dopłacić na najniższą z możliwych – 650 USD czyli ok. 2740 zł. I wygrałem licytację. Być może nikt inny nie brał w niej udziału i nie ustawił wyższej kwoty, jaką mógłby zapłacić. W każdym razie byłem wtedy szczęściarzem. I takiego szczęścia wam w podróży życzę. Bo czy choć raz nie mieliście ochoty usiąść „po drugiej stronie kotarki”?
Bez tej aplikacji nawet nie ruszaj w podróż PKP. Sprawdzisz aktualne opóźnienia, ale i unikniesz nerwów
Utrudnienia, zmiany w kursowaniu i niekiedy wielogodzinne opóźnienia. Podróż pociągiem potrafi dać się we znaki, o czym z pewnością przekonał się niejeden pasażer.
W tym artykule: Jak sprawdzić, czy pociąg jest opóźniony? Jak ściągnąć aplikację Portal Pasażera? Odszkodowania za opóźnienie pociągu Polskie Koleje Państwowe PKP nie cieszą się raczej sympatią obywateli. Powodów jest znacznie więcej niż tylko (albo i aż) częste i niekiedy wielogodzinne opóźnienia. W styczniu przewoźnik zapowiedział spore podwyżki cen biletów, co nie spotkało się z powszechną akceptacją i wywołało lawinę komentarzy. Co więcej, przysłowiowej oliwy do ognia dolały Polskie Linie Lotnicze LOT. Wykorzystały sytuację i wraz z początkiem nowego roku wystartowały z kuszącymi promocjami na połączenia krajowe. Głównym powodem wzrostu kosztów podróży, jak przekonywało PKP, oprócz rosnącej inflacji, były podwyżki cen energii. – W porównaniu do stycznia 2022 roku cena energii elektrycznej na Towarowej Giełdzie Energii wzrosła aż o 62,18%. Przełoży się to bezpośrednio na znaczący wzrost prognozowanych na 2023 roku opłat za energię czynną, będącą częścią opłat za energię elektryczną trakcyjną, a co jest tego konsekwencją – na wzrost kosztów usług świadczonych przez PKP Intercity – brzmiał komunikat przewoźnika. Ostatecznie pod naciskiem opinii publicznej PKP wycofały się z wprowadzonych 11 stycznia podwyżek cen i wraz z początkiem marca przywrócono stary cennik. – Wprowadzenie niższych cen jest możliwe w związku z dodatkowymi działaniami optymalizacyjnymi oraz dzięki zwiększeniu rekompensaty dla PKP Intercity na 2023 rok w ramach umowy dot. świadczenia usług publicznych – argumentowano. Problem niedozwolonych rzeczy w bagażu rozwiązany. Sprytny pomysł polskiego lotniska Lotnisko Chopina ponownie wychodzi naprzeciw potrzebom podróżnych. Dzięki nowemu udogodnieniu pasażerowie bez problemu będą mogli odesłać do domu przedmioty, które nie przeszły kontroli b... Po niezbyt dobrym początku roku, PKP w kolejnych miesiącach na każdy możliwy sposób starały się zachęcić do skorzystania z ich usług. Jeszcze w lutym narodowy przewoźnik wprowadził długo wyczekiwaną graficzną rezerwację miejsc w składach wagonowych na wybranych trasach. Już tradycyjnie z okazji przypadającego na 1 czerwca Dnia Dziecka najmłodsi pasażerowie mogli całkowicie za darmo podróżować drugą klasą po całej Polsce. Na tym jednak nie koniec. Już od września czas przejazdu na popularnych trasach zostanie skrócony, bijąc dotychczasowe rekordy. Szybciej pojada m.in. pociągi z Warszawy do Krakowa, Wrocławia czy Poznania, gdzie pasażerowie dotrą nawet 20 minut wcześniej. Jak sprawdzić, czy pociąg jest opóźniony? Niestety, mimo optymistycznych zapowiedzi, część pasażerów i tak nie spodziewa się dużych zmian w kwestii punktualności pociągów. Nie jest bowiem tajemnicą, że właśnie opóźnienia są największą bolączką podróżujących. Przypomnijmy, że tylko w 2022 roku łącznie opóźnionych – według Urzędu Transportu Kolejowego – było 607 069 na 1 823 332 ogółem uruchomionych pociągów. Każde nieplanowe opóźnienie powoduje u pasażerów sporą frustrację. Jeszcze więcej negatywnych emocji wywołuje brak komunikatów o trwających utrudnieniach na wybranej trasie. Aby uniknąć niepotrzebnych nerwów i na bieżąco śledzić trasę pociągu, którym podróżujemy, warto pobrać na smartfona aplikację Portal Pasażera. Sprawdzimy w niej m.in. aktualne opóźnienia pociągów. Zarówno tych realizowanych przez PKP Intercity, jak i: Arriva RP, PKP Cargo, Koleje Dolnośląskie, Koleje Mazowieckie, Koleje Małopolskie, Koleje Śląskie, Koleje Wielkopolskie, LEO Express Global, LEO Express, Łódzką Kolej Aglomeracyjną, POLREGIO, SKM, SKPL Cargo, Ostdeutsche Eisenbahn GmbH, RegioJet. Ponadto użytkownicy aplikacji mogą za jej pośrednictwem zapoznać się z sieciowym rozkładem jazdy, katalogiem stacji czy aktualnymi informacjami o zmianach w organizacji ruchu pociągów na wybranych trasach. Aplikacja zawiera dokładniejsze i bardziej aktualne dane niż np. strona Sitkol czy aplikacja Bilkom (Rozklad-PKP). Jak ściągnąć aplikację Portal Pasażera? Aplikacja Portal Pasażera jest całkowicie darmowa i nie wymaga rejestracji tuż po jej ściągnięciu. Korzystać z niej mogą posiadacze smartfonów z systemem Android oraz iPhone'ów. Ci, którzy nie chcą pobierać aplikacji na swojego smartfona, mogą sprawdzić aktualne opóźnienia pociągów za pomocą strony internetowej portalpasazera.pl. Warto jednak pamiętać, że Portal Pasażera nie umożliwia zakupu biletów kolejowych. Do tego trzeba użyć osobnej aplikacji, takiej jak wspomniana wcześniej Bilkom, Koleo czy Skycash. Oficjalna aplikacja Intercity nie uwzględnia innych przewoźników, takich jak np. Polregio. Pasażerowie pociągów Intercity mogą też zainstalować na smartfonie mWars. Ta aplikacja, podobnie jak wspomniana wcześniej Intercity, pozwala składać zamówienia w wagonach restauracyjnych Wars. Odszkodowania za opóźnienie pociągu 7 czerwca 2023 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej dotyczące praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym. Wynika z niego, że w przypadku co najmniej 60-minutowego opóźnienia przewoźnik jest zmuszony zaproponować pasażerom posiłek. Jeśli tablice na dworcu pokażą opóźnienie wynoszące od 60 do 119 minut, podróżni mogą ubiegać się o odszkodowanie wynoszące jedną czwartą ceny biletu. Z kolei dwugodzinne i większe opóźnienie oznacza, że pasażerowie dostaną 50% zwrotu. Dodajmy jednak, że nowe unijne regulacje nie dotyczą wszystkich przewoźników. Wyłącznie tych dalekobieżnych i międzynarodowych. Decyzją Ministerstwa Infrastruktury zwolnione z obowiązku zwrotów kosztów za opóźniony pociąg zostały koleje miejskie, podmiejskie i regionalne. Źródła: portalpasazera.pl, gov.pl, UTK.
Lato w Hiszpanii Zaczęło się od churros na placu Bib-Rambla, w samym sercu Granady. Namówiła mnie na nie Dorota, koleżanka, z którą umówiłam się na zwiedzanie tego miasta, a która mieszka tu od 18 lat. Cafetería Alhambra działająca od 1933 r. serwuje najlepsze churros, zapewniała. I pyszną mocną kawę. Dorota przyjechała do Hiszpanii na Erasmusa i już została. Dla tego miejsca, krajobrazów, pysznej kuchni, miłości do Hiszpana i ludzi, którzy lubią się uśmiechać, są otwarci, towarzyscy i jak rzadko która nacja potrafią się bawić. Granada faktycznie jest niezwykle malowniczo położona. Blisko stąd zarówno w góry, jak i nad morze, a przy tym samo miasto oczarowuje wakacyjną atmosferą. Ale wracając do churros, nie chcąc sprawić Dorocie przykrości, bo nie przepadam za smażonym ciastem, ugryzłam kawałek palucha. Serwuje się je w wersji wytrawnej lub na słodko, z cynamonem i czekoladą. A potem następny i kolejny. Nie mogłam się powstrzymać i wkrótce na talerzu nie było już ani grama tego smakołyku. Wówczas pomyślałam sobie, że z churros jest jak z całą Andaluzją. Im więcej miejsc odwiedzam, tym bardziej rośnie mój apetyt na kolejne. Sewilla, Malaga, Zahara de la Sierra, Ronda, Granada, Marbella, Sitio de Calahonda. Tydzień spędzony w Andaluzji okazał się początkiem mojej fascynacji tym regionem, a przecież to zaledwie skrawek Hiszpanii. O tym, jakie skarby czekają na nas jeszcze w tym kraju, jest właśnie to wydanie Travelera. Czyli o wszystkim, co gwarantuje, że nasze wakacje będą niezapomniane. Agnieszka Franus zastępca redaktora naczelnego Spis treści PODRÓŻ ŻYCIA 8 | UGANDA Spacer z szympansami PLANETA TRAVELERA 18 | Wieści ze świata 22 | Kierunek kultura 24 | Miejsce miesiąca Cypr. Wyspa słońca, dzikiej natury i pysznego jedzenia TEMAT NUMERU: HISZPANIA 32 | ANDALUZJA Miasto Picassa, niebiański ogród, białe miasteczka i słońce jak z obrazu 40 | CAMINITO DEL REY Droga Króla – im wyżej, tym piękniej 46 | MADRYT Stolica dobrego smaku 52 | ASTURIA Wszystkie odcienie zieleni 60 | BARCELONA Elegancka, szarmancka i obfita jak tapas 66 | KRAJ BASKÓW Pintxos, efekt Bilbao i Kaprys Gaudíego 72 | WYSPY KANARYJSKIE Teneryfa i Lanzarote. Gwiazdy oceanu 78 | Top 10 najpiękniejszych szlaków trekkingowych POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA 86 | BESKID ŻYWIECKI W drodze na Babią Górę 92 | MAZOWSZE Śladami dawnych fabryk i fabrykantów 96 | ŻUŁAWY Tropiąc menonitów ADVENTURE 100 | Test Travelera Komfort na szlaku. Czyli jak się ubrać i co zabrać na letnie wędrówki
National Geographic Numer Specjalny 2/23
Atlas Biblii. Historyczne podróże po Ziemi Świętej
Wprowadzenie Żadna inna księga nie wywarła większego wpływu na rozwój zachodniej cywilizacji. Biblia jest tekstem fundamentalnym dla judaizmu i chrześcijaństwa, również przez islam uznawanym za pismo natchnione przez Boga. Ale Biblia jest też znakomitą opowieścią. Jej historie rozgrywają się na całym starożytnym Bliskim Wschodzie. Zwłaszcza na przypominających rogal terytoriach rozciągających się od Egiptu i Izraela po Syrię i Mezopotamię (dzisiejszy Irak), nazywanych przez uczonych Żyznym Półksiężycem. Pośrodku tego półksiężyca leży wąskie gardło na głównych szlakach handlowych łączących Egipt z Mezopotamią, pas ziemi znany również jako Kanaan, Izrael, Judea i Palestyna. To on stał się Ziemią Świętą, na której zrodził się zarówno judaizm, jak i chrześcijaństwo. Na rozległym płótnie Żyznego Półksiężyca Biblia przedstawia nam olśniewający obraz bitew, podbojów i migracji plemion. Imperia powstają i upadają, potężne miasta są budowane i niszczone, a powodzie, susze i inne klęski żywiołowe niweczą pracę pokoleń. Jednocześnie region ten jest kształtowany przez wielkie cywilizacje – egipską, asyryjską, grecką, rzymską. Choć każda stworzyła wielkie dzieła literackie, żadne z nich nie może się równać z religijną głębią, ponadczasowością i moralnym znaczeniem Biblii. Być może powodem jest fakt, że narracja biblijna jest w gruncie rzeczy opowieścią o rodzinach – mężczyznach i kobietach, którzy postanowili wypełnić swoje przeznaczenie w świecie otrzymanym od Boga. To właśnie ludzki charakter tych opowieści przyczynia się do nieprzemijającej atrakcyjności Biblii. Spis treści Część pierwsza: Historie Biblii Hebrajskiej – s. 10 W tej części przedstawiono najważniejsze starotestamentowe opowieści, takie jak te o stworzeniu świata, potopie, pobycie w Egipcie, drodze ku Ziemi Obiecanej, związane z powstaniem izraelskich królestw oraz ich podbijaniem przez Asyrię i Babilonię. Część druga: Historie Nowego Testamentu – s. 76 Ta część prezentuje kluczowe narracje pochodzące z czterech Ewangelii – Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, które stanowią rdzeń Nowego Testamentu – a także historie z Dziejów Apostolskich oraz Listów św. Pawła.
Paszport dla psa. Wszystko, co warto wiedzieć przed wyrobieniem dokumentu
Jak i gdzie wyrobić paszport dla psa? Jaki jest czas oczekiwania na decyzję o wydaniu dokumentu? Ile kosztuje? Na te i wiele innych pytań odpowiadamy w poniższym artykule.
W tym artykule: Czy paszport dla psa jest potrzebny? Gdzie wyrobić paszport dla psa? Ile kosztuje paszport dla psa? Wyjazd z psem za granicę Pies w wielu domach jest traktowany jak członek rodziny. Nic więc dziwnego, że coraz więcej opiekunów zabiera swoich czworonożnych przyjaciół na urlop. Jednak przed planowaniem wspólnego wyjazdu z pupilem, warto zapoznać się z obowiązującymi przepisami. Wiele krajów wymaga od podróżujących i ich zwierzaków posiadania psiego paszportu. Z dalszej części artykułu dowiesz się: jak i gdzie wyrobić paszport dla psa; jaki jest czas oczekiwania na decyzję o wydaniu dokumentu; ile kosztuje psi paszport; o czym warto pamiętać przed wyjazdem z psem za granicę. Czy paszport dla psa jest potrzebny? Paszport dla psa będzie potrzebny, jeśli chcemy podróżować z pupilem po Unii Europejskiej. Do dokumentu potwierdzającego tożsamość naszego pupila wkleja się naklejki z międzynarodowo rozpoznawanymi nazwami szczepionek i lekarstw (np. odrobaczających). Psi paszport wyróżnia niebieska okładka z unijnymi gwiazdkami, o wymiarach wynoszących 100 × 152 mm. Paszport dla psa zawiera takie informacje, jak: umiejscowienie transpondera lub tatuażu oraz datę jego wszczepienia lub naniesienia albo datę odczytu transpondera lub tatuażu, a także kod alfanumeryczny wskazywany przez transponder lub widniejący na tatuażu; imię, gatunek, rasa, płeć, umaszczenie, data urodzenia podana przez właściciela i wszelkie cechy charakterystyczne bądź wyróżniające lub znaki szczególne danego zwierzęcia domowego; imię i nazwisko oraz dane kontaktowe właściciela; imię i nazwisko, dane kontaktowe oraz podpis upoważnionego lekarza weterynarii, który wystawia lub uzupełnia dokument identyfikacyjny; podpis właściciela; informacje dotyczące szczepienia przeciwko wściekliźnie; data pobrania próbki krwi do badania poziomu przeciwciał przeciwko wściekliźnie metodą miareczkowania; informacje na temat zastosowania wszelkich profilaktycznych środków zdrowotnych w odniesieniu do chorób lub zakażeń innych niż wścieklizna; inne stosowne informacje dotyczące stanu zdrowia zwierzęcia domowego. Gdzie wyrobić paszport dla psa? Paszport dla psa można wyrobić uprawniony do tego lekarz weterynarii. Aktualny wykaz weterynarzy upoważnionych do wydawania paszportów dla zwierząt towarzyszących dostępny jest na stronie internetowej Krajowej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej. Psi paszport, w przeciwieństwie do paszportu dla ludzi, wydawany jest od ręki i nie wymaga zdjęcia pupila. Jak podaje Główny Inspektorat Weterynarii, „w przypadku niekomercyjnego przemieszczania w UE psów, kotów i fretek w liczbie większej niż 5 sztuk zwierzętom, oprócz paszportu, musi towarzyszyć świadectwo zdrowia”. Ile kosztuje paszport dla psa? Koszt paszportu dla psa to około 100 złotych. Ale pamiętajcie – każde szczepienie, każde odrobaczenie przed podróżą musi być wykonane w obecności i potwierdzone pieczątką lekarza weterynarii. Jednak każdy kraj rządzi się swoimi prawami. Dlatego wybierając się w podróż do państw spoza struktury UE, konieczne będzie dodatkowo wykonanie badania, tzw. miareczkowania poziomu przeciwciał dla wirusa wścieklizny. Koszt to ok. 200–350 zł, a na wyniki można czekać aż do miesiąca. Za to tego typu badanie robi się raz w życiu psa. Zazdrosny pies. Po czym poznać zazdrość u psa? Naukowcy odpowiadają Zazdrosny pies w domu? Naukowcy dowiedli, że czworonogi, tak samo jako ludzie, bywają zazdrosne, np. o innego pupila czy członka rodziny. Jak objawia się zazdrość u psa i czy faktycznie możn... Wyjazd z psem za granicę Wybierając się poza terytorium Polski w towarzystwie czworonożnego przyjaciela, warto być świadomym pewnych obostrzeń. Niestety, nasi pupile nie mogą zwiedzać świata tak swobodnie, jak my. Ale spokojnie – wszystko się da ogarnąć. Ten krótki przewodnik przeprowadzi cię przez najważniejsze punkty. To nie są utrudnienia, nie traktuj ich tak. To dbanie o to, by psiak był bezpieczny. 1. Chip i szczepionka Psy ze schronisk są już zwykle zaczipowane, psiaki z hodowli mogą mieć tatuaże identyfikacyjne. Koniecznie udaj się do weterynarza, żeby potwierdził, czy twój psiak posiada jedno albo drugie. Jest to warunek konieczny przy przekraczaniu granic. Druga sprawa – szczepienie przeciwko wściekliźnie to praktycznie must-have przy wjeździe do większości państw. I co ważne – musi być zrobione na kilka miesięcy przed podróżą (w zależności od państwa). Dlatego na samym początku planowania wyjazdu udaj się do weterynarza i na spokojnie potwierdź wszystkie daty. 2. Wybierzcie i dostosujcie do samych siebie środek transportu Kiedy w końcu wszystkie te stresujące organizacyjno-weterynaryjne kwestie ogarnięte, można zająć się planowaniem znacznie przyjemniejszych rzeczy. I tu będzie prosto. Każdy środek transportu nadaje się na podróż z psem. Oczywiście, musisz się dogadać ze swoim futrzakiem, co preferuje i jakoś osiągnąć konsensus. Ale znamy psy jeżdżące koleją, znamy psy latające, także helikopterami, znamy psiaki łapiące stopa ze swoimi opiekunami. Cokolwiek wybierzecie, ważne jest to, by mieć przygotowany odpowiedni sprzęt dla danego środka transportu: transporter do samolotu, matę i specjalną smycz z możliwością wpięcia w pas bezpieczeństwa do samochodu, kaganiec – często to wymóg przy podróżowaniu publicznymi liniami, przenośne składane posłanie, a w przypadku wyprawy łodzią – kamizelkę ratunkową. 3. Spakuj psu plecak (i dorzuć smaczki) Podobnie jak ty, on wyrusza w dłuższą podróż. I chociaż nie potrzebuje wiele garderoby i ręczników, to jednak są rzeczy, o których nie powinno się zapomnieć przy podróży z psiakiem: miska, najlepiej taka składana, która się nie stłucze. Można też kupić od razu miskę z zamontowanym podajnikiem wody; karma – jeśli możesz ją wziąć, to lepiej weź. Psy różnie reagują na nagłą zmianę karmy, a lepiej nie ryzykować biegunki w trasie; psie przysmaki – i te na nudę, do dłuższego gryzienia, i te mniejsze, traktowane jako nagrody; smycz, szelki, kaganiec – to zestaw obowiązkowy. W zależności od rodzaju wypoczynku można też znaleźć smycze z amortyzatorem dla tych, co lubią jazdę na rowerze i wspólny jogging; obroża antykleszczowa – bardzo dobra rzecz, kiedy buszuje się po lasach i wspina w górach. Odkąd nasz psiak nosi taką obrożę (wymienianą co kilka miesięcy), nie miał ani jednego kleszcza; mata lub kamizelka chłodząca mogą być waszym sprzymierzeńcem; zaopatrzcie się w wazelinę na psie łapki lub specjalne buty trekkingowe dla czworonogów; zawsze warto mieć w swojej ludzkiej apteczce dorzucone kilka drobiazgów dla naszego przyjaciela – specjalne bandaże trzymające się sierści, opatrunki, leki od weterynarza, np. na uspokojenie podczas podróży, maść na rany, psi (szybko działający i giętki) termometr. Jak pies okazuje miłość? Sekrety głębokiej relacji człowieka z psem Czy wiesz, jak twój pies okazuje miłość? Dlaczego, kiedy go tulisz i drapiesz za uchem, sam czujesz się szczęśliwy? 4. Psie aplikacje ułatwiające podróży Restauracje? Jest kilka portali, np. Dog In Travel, na których można sprawdzić gdzie udać się z psiakiem żeby coś zjeść. A nawet co można zwiedzić w danym mieście z psem. Są też i aplikacje. Jeśli twój związek z futrzakiem jest słabszy niż jego wewnętrzny instynkt łowiecki, to może przydać się aplikacja. Do wyboru w sklepach iTunes i Google Play są gwizdki przywołujące psa i klikery, zwracające jego uwagę przy ćwiczeniach w rozproszeniach. 5. Uwiecznijcie wspólne chwile Podróż z psiakiem to wielka radość i ogrom zabawnych i wzruszających momentów wartych uwiecznienia. Nawet jeśli nie jesteś mistrzem fotografii, to zadbaj o to, żeby uchwycić kilka kadrów za pomocą aparatu w telefonie. Masz problem ze zwróceniem uwagi psiaka podczas robienia zdjęcia? Standard, czworonogi rzadko cierpliwie pozują. Dlatego spróbuj z aplikacją BarkCam. Podczas robienia zdjęcia, wydaje dźwięk skupiający uwagę psa na telefonie (szczekanie). A może dobrym pomysłem byłoby przekazanie części odpowiedzialności za dokumentowanie wyprawy psu? Brzmi podejrzanie? Istnieją specjalne szelki dla psów wszelkich rozmiarów, do których można doczepić na grzbiet lub pod szyję kamerę rejestrującą filmy i zdjęcia z psiej perspektywy. No bo kto zrobi ci lepsze zdjęcie niż wierny towarzysz podróży? Szczerze polecamy! Źródła: Kundelek na biegunie, Główny Inspektorat Weterynarii.
W życiu wielu ludzi muzea odgrywają ważną rolę. Kiedy byłem dzieckiem, nasze rodzinne wizyty w takich miejscach jak Milwaukee Public Museum czy Field Museum of Natural History w Chicago były moją ulubioną formą spędzania czasu poza domem. Mam to szczęście, że podczas moich podróży mogłem odwiedzić niektóre z najznakomitszych muzeów świata, mieszkam zaś w sąsiedztwie instytucji mających przebogate zbiory (tydzień pracy w Nowy Jorku często kończyłem piątkową wizytą w Metropolitan Museum of Art). W oglądaniu sztuki i innych wytworów pracy człowieka na własne oczy jest coś, co pomaga nam poznawać historię i kulturę w sensualny sposób. A świetni kuratorzy potrafią wskazać takie związki pomiędzy przedmiotami, które pozwalają ujrzeć świat w zupełnie nowym świetle. Jednak wiele muzeów ma w zbiorach eksponaty pozyskane niegdyś metodami, które dziś uznajemy za nielegalne bądź nieetyczne. Wiele wyszabrowano po bitwach, zabrano rdzennym mieszkańcom siłą bądź przejęto pod groźbą jej użycia. Okładkowy artykuł niniejszego wydaje pokazuje te uwikłania i próby zmierzenia się z problemem restytucji. A nie jest on wcale nowy: Grecja od prawie 200 lat zabiega o zwrot z Muzeum Brytyjskiego tzw. marmurów Elgina. To, co się zmienia, to odpowiedź, ponieważ wiele placówek redefiniuje rolę muzeum oraz samo „posiadanie” kultury. To prowokujący do myślenia temat, który może przynieść zadośćuczynienie za dawne krzywdy. Przyjemnej lektury. Nathan Lump redaktor naczelny
Jak jeździć na snowboardzie [Poradnik Travelera]
Jak jeździć na snowboardzie? Czy zacząć od nart czy od deski? O jakim sprzęcie i akcesoriach pamiętać? Na pytania o naukę jazdy na snowboardzie odpowiada nasz ekspert Michał Starkowski, właściciel Snowshow.pl, organizator wyjazdów w Alpy.
W tym artykule: Deska czy narty – od czego warto zacząć? Ile trwa nauka jazdy na snowboardzie? Jak dobrać deskę dla początkujących? O jakim sprzęcie i akcesoriach należy pamiętać? Czy warto zapisać się na kurs? Jak ustalić nogę prowadzącą na snowboardzie? Jak skręcać? Jak krawędziować? Prawie co czwarty z nas przyznaje się do uprawiania sportów zimowych – wynika z badania przeprowadzonego przez IPC Instytut Badawczy. Większość wybiera tradycyjne narty i wie, jak dobrać narty. Snowboard – choć popularny od przynajmniej 30 lat – wciąż uznaje się za sport młody. Jak jeździć na snowboardzie, by nie zrobić sobie krzywdy, a przy okazji jak najszybciej poczuć frajdę z jazdy po białym puchu? O to pytamy naszego eksperta Michała Starkowskiego, właściciela SnowShow.pl, organizatora wyjazdów w Alpy. Deska czy narty – od czego warto zacząć? Jeszcze parę lat temu popularniejszym wyborem wśród młodych ludzi był snowboard. Dziś większość rozpoczynających przygodę z narciarstwem lub snowboardem najpierw wybiera narciarstwo. Wynika to przede wszystkim z rozwoju freestyle’u na nartach (jazda w snowparku czy tricki na trasie i poza nią), freeride’u (jazda poza trasą na szerokich nartach), a także skitouringu (dzięki czemu narciarze stali się znacznie mobilniejsi niż snowboardziści). Wprawdzie snowboardziści mogą skorzystać z tak zwanych splitboardów, ale i tak potrzebują kijów (jak narciarze), co jest po prostu mniej wygodne. Gdy mowa o dziecku, polecam zacząć od nart, a potem przejść do deski. Jak dla mnie dolna granica nauki jazdy zarówno na nartach, jak i na snowboardzie to 4 lub 5 lat. Dziecko powinno być dość sprawne i samodzielne na palcu zabaw, skakać po drabinkach, zwisać głową w dół. Jeśli chodzi natomiast o górną granicę wiekową, nie wierzę, że ona w ogóle istnieje. Wśród dorosłych początkujących dużą rolę odgrywa sprawność fizyczna i determinacja. Wierzę, że na desce może jeździć każdy. Po prostu jedni nauczą się jeździć szybciej, a inni będą potrzebować na to więcej czasu. Gdzie na narty z dziećmi – 5 najlepszych rodzinnych ośrodków w Europie. Wybierając miejsce na rodzinny na wypad na narty z dziećmi, warto brać pod uwagę nie tylko odległość i atrakcje na miejscu, ale również oferty szkółek narciarskich i pakiety bezpieczeńs... Ile trwa nauka jazdy na snowboardzie? Podstawowa nauka jazdy na nartach i na snowboardzie trwa od jednego do kilku dni, jeśli uczy się osoba sprawna fizycznie i doświadczona w uprawianiu innych sportów. Kluczowe elementy, które przyspieszą naukę to: kondycja fizyczna, siła mięśni brzucha, wystarczająco mocne mięśnie nóg, ogólna koordynacja ruchowa. Osoby jeżdżące dobrze na kiteboardzie, wakeboardzie czy nartach nauczą się snowboardu znacznie szybciej niż inni. Po tym czasie snowboardzista jest w stanie samodzielnie przemieszczać się na desce snowboardowej. Natomiast dojście do wysokiej sprawności zajmuje długie tygodnie, a nawet lata. W zależności od tego, jak bardzo pojętny jest uczeń oraz jakie są jego cele i motywacja. Nauka idzie znacznie szybciej pod okiem instruktora. Wybierając szkołę, należy zwracać uwagę, czy ma ona licencję. Nasze biuro SnowShow.pl. ma licencję Szkoły Snowboardu SITS. Na pewno łatwiej znaleźć dobrych instruktorów zrzeszonych w tych organizacjach, natomiast znamy wielu instruktorów, którzy mają inne papiery instruktorskie, a też świetnie uczą jazdy na desce czy nartach. Snowboard jest bardzo technicznym sportem. Liczy się w nim dużo detali, pozycja ciała, ustawienie stóp, poprawnie ustawione kąty na desce i wiele innych. Większość osób myśli, że wystarczy chwila, żeby jeździć. Są osoby, które po godzinie czy dwóch potrafią już samodzielnie skręcać, a inni potrzebują na to więcej czasu. Dzieci są jak gąbki, zazwyczaj z dużą łatwością powtarzają wszystkie pokazywane czynności. Jest w nich zdecydowanie mniej strachu. Dorośli natomiast potrzebują więcej czasu na przemyślenie i wykonanie poszczególnych sekwencji. Jednak i w jednym, i drugim przypadku, cel i efekt jest ten sam – samodzielna jazda na desce. Jak dobrać deskę dla początkujących? Na pierwsze lekcje warto zaopatrzyć się w sprzęt z wypożyczalni. Po pierwsze, obsługa wypożyczalni doskonale dobierze nam odpowiednią deskę. Po drugie, szkoda swojego sprzętu na pierwsze kroki z tym sportem. Wyboru dokonuje się przede wszystkim na podstawie wzrostu, ale również wagi i umiejętności ridera. Deska dla początkującego powinna sięgać delikatnie poniżej brody. Jeśli chodzi natomiast o twardość deski (tak zwany flex), początkujący powinni wybierać deski z grupy allmountain oraz allmountain/freestyle z flexem 1–5. Są to deski raczej miękkie i, na początku nauki, po prostu wybaczają więcej błędów. Więcej o tym, jak dobrać deskę, przeczytacie tutaj. Każda pierwsza godzina lekcji na desce powinna rozpocząć się od sprawdzenia, czy sprzęt jest poprawnie dobrany, czy wiązania są prawidłowo ustawione i czy buty są dobrze zapięte i zasznurowane. Powinien pomóc nam w tym również instruktor na każdej pierwszej lekcji. O jakim sprzęcie i akcesoriach należy pamiętać? Narciarze muszą pamiętać o kompletnym sprzęcie: butach, nartach i koniecznie kijach. Kije nie tylko pomagają poruszać się sprawnie na nartach, ale przede wszystkim wymuszają lepszą pozycję ciała, a zarazem kontrolę nad nartami, czyli poprawiają bezpieczeństwo. Ważne jest ciepłe, nieprzemakalne, ale też „oddychające ubranie”. Podobnie – decydując się na snowboard, warto również pamiętać o wspominanym przeze mnie wcześniej bezpieczeństwie. Bez względu na to, gdzie jeździmy, czy w naszych polskich górach, w Alpach, czy na stoku na warszawskiej Górce Szczęśliwickiej, musimy mieć ze sobą: rękawiczki, odzież przystosowaną do uprawiania sportów zimowych, kask. I, co najważniejsze – chęci do rozpoczęcia kolejnej wspaniałej przygody, jaką jest snowboard. Kiedy jechać na narty w Polsce? Ferie czy Święta? Przybliżamy tematy narciarskie Zima jest sezonem, na który z niecierpliwością czeka każdy miłośnik białego szaleństwa. Kiedy jechać na narty? Wybrać okres świąteczny czy lepiej postawić na ferie zimowe? Czy warto zapisać się na kurs? Nauka osoby, która uczy się od zera, jest znacznie szybsza, łatwiejsza, a przede wszystkim skuteczniejsza niż nauka samouka. Instruktorowi więcej czasu zajmuje wyplenienie złych nawyków niż nauka od samego początku. Lekcja z instruktorem to inwestycja, nie tylko w samą naukę jazdy, ale również w bezpieczeństwo swoje i innych osób na stoku. Nawet dla kogoś, kto od wielu lat jeździ na nartach lub desce, szkolenie u osoby kompetentnej to klucz do zrobienia szybkich postępów. Bardzo w tym wypadku polecam wyjazdy zagraniczne ze sprawdzonymi organizatorami, które niewątpliwie poszerzają horyzonty. Nie trzeba być na zaawansowanym poziomie, żeby jechać w Alpy. Dużo osób uważa, że skoro są początkujące, Alpy odpadają. Nie ma nic bardziej mylnego. W Alpy mogą jechać osoby zarówno początkujące, średniozaawansowane jak i zaawansowane. Trzeba tylko pamiętać, że nauka jazdy na nartach czy snowboardzie to proces. Od upadków, przez wstawanie, skręty ślizgowe, aż po skręty długie/cięte i wprowadzanie elementów freestyle’u. Wiele ciekawych filmów znajdziecie na YouTube. Jak ustalić nogę prowadzącą na snowboardzie? Podczas pierwszej lekcji instruktor pomaga w określeniu i wybraniu nogi prowadzącej, czyli nogi która w trakcie jazdy prowadzi. Jak sprawdzić samodzielnie, która noga prowadzi? Osoba ucząca się staje w pozycji zrównoważonej tak, jakby stała na desce, a instruktor popycha ją lekko od tyłu. Osoba szkoląca się najprawdopodobniej zrobi pierwszy krok, żeby nie upaść, nogą wiodącą. Zasadniczo noga wiodąca to ta, którą snowboardzista intuicyjnie wybierze jako nogę prowadzącą. Jak skręcać? Jak krawędziować? Podczas nauki jazdy skrętem ciętym czy długim (terminologia różni się w snowboardzie i narciarstwie) kluczowe jest to, żeby nie spychać pięt czy też tyłu deski, a żeby skupić się na postawieniu nart i snowboardu na krawędzi i wyczekanie, aż sprzęt sam zacznie skręcać. Skręt tutaj polega na jeździe deską jedną „szyną”, podczas gdy na nartach narty powinny jechać jak po szynach pociągu zostawiając tylko dwa cienkie ślady. Narty lub deska postawione na krawędzi i obciążone z uwagi na taliowanie (są cieńsze w środku niż na dziobach i piętkach lub nose'ie i tailu) wyginają się w „łuk” i zaczynają się poruszać po okręgu. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Chcesz w końcu kupić własne narty, aby więcej nie korzystać z wypożyczalni? A może poprzedni model zdążył się już zestarzeć i czas na nowe narty? Sprawdź, jak dobrać narty dostosowane do osoby i stylu jazdy.
W tym artykule: Jak dobrać narty – slalomowe, gigantowe, crossowe Jak dobrać narty – allround, czyli deska dla każdego Jak dobrać wiązania Jak dobrać buty narciarskie Jak dobrać kijki i kaski Ile to kosztuje? Kiedy w 1998 roku austriacki narciarz alpejski Hermann Maier po raz pierwszy stawał na podium Pucharu Świata, nie mógł przewidzieć, że swoje masywne, czerwone narty firmy Atomic odstawi szybko do kąta. Dzięki kosmicznym technologiem nowe modele stają się coraz lżejsze, a do skrętów nie potrzeba już siły Terminatora. Rewolucja w narciarstwie zaczęła się kilkanaście lat temu, odkąd pojawiły się pierwsze carvingi. Mocno wcięte w talii, dużo krótsze od nart tradycyjnych, były początkowo wyśmiewane. Szybko jednak świat oszalał na punkcie nowych desek. Z roku na rok pojawiało się więcej jeszcze mocniej taliowanych nart, na których można niemal kręcić piruety, skakać lub rozkoszować się szusowaniem w skos stoku bez kijków. Z boku trochę przypomina to jazdę na snowboardzie, choć różnice są zasadnicze. Przede wszystkim do ślizgów mamy dwie deski, nie jedną. Mówi się, że dziś nie ma złych nart. Są tylko źle dopasowane do stylu jazdy. Kuszą najnowsze modele Salomona, Fischera, Heada, Voelkla, Dynastara, Atomica. Zdarzają się też okazje wśród modeli pozakatalogowych po przystępnych cenach. W tym gąszczu sprzętu znalezienie czegoś odpowiedniego przypomina nieraz błądzenie w gęstym lesie. Bez przewodnika ani rusz. Gdzie na narty w Polsce? Oto najlepsze stoki w Polsce! 13 najlepszych lokalizacji Polska nie jest krajem górskim, ale zimowych kurortów jest u nas pod dostatkiem. Malownicze krajobrazy i bogata, świetnie rozbudowana infrastruktura - to właśnie te dwa czynniki sprawiają, ż... Jak dobrać narty – slalomowe, gigantowe, crossowe Niektórzy dobierając narty, sugerują się tylko wzrostem, co jest częstym błędem. O ich długości powinna decydować przede wszystkim waga narciarza i umiejętności. Zbyt krótka deska będzie bardzo wywrotna, a kiedy weźmiemy zbyt długą, napocimy się przy każdym skręcie – uważa Michał Nazorek, specjalista od sprzętu narciarskiego. Trzeba też zdecydować, czy marzy nam się jazda na nieoznaczonych szlakach typu „off piste”, czy szusowanie po wytyczonych trasach. Do jazdy slalomowej po ubitych nartostradach – czasem gładkich jak stolnica – narta nie powinna mieć więcej niż 170 cm długości. Z kolei do jazdy gigantowej (łagodne skręty i wypuszczanie się na krechę) musi być dłuższa – 170 do 200 cm. Najbardziej pożądanymi przez mężczyzn okazują się narty slalomowe i crossowe, dość zwrotne, o dużym promieniu skrętu (Dynastar Speed Omeglass Master SL Konect, Dynastar Contact 11, Salomon Model S/MAX 12, Voelkl RACETIGER GS MASTER). Doskonale sprawdzają się w trudnych warunkach i szybkiej, dynamicznej jeździe. Ale uwaga! Potrzeba trochę siły i skupienia podczas skrętów, bo inaczej powiozą narciarza, niekoniecznie w kierunku, jaki by chciał. Przy spokojnej jeździe, zdaniem dobrych jeźdźców, są jednak trochę niemrawe. Jak dobrać narty – allround, czyli deska dla każdego Allround to uniwersalne narty. Są nieco szersze pod butem, z minimalnie większym promieniem skrętu niż w narcie slalomowej. Przeznaczone dla wszystkich grup narciarzy od początkujących aż do ekspertów. Powstały z myślą o tych, którzy chcieliby zaznać przyjemności szusowania w różnych warunkach. Pozwalają bowiem na bardzo swobodną jazdę zarówno podczas krótkich, jak i długich skrętów. Okazują się też bardzo stabilnie przy szybkiej jeździe na wprost, np. na nartostradach i na wszelkiego rodzaju podjazdach. Dobrze radzą sobie w mokrym, wiosennym śniegu, a nawet w puchu. Dla mężczyzn zalecana długość: 160–170 cm (DYNASTAR D205 SPEED RACE, Atomic Redster G9 Revoshock S, Salomon Model S/RACE SL 10). Najpopularniejsze modele dla pań to z kolei: DYNASTAR BT02 E LITE 3 L, FISCHER 521V RC ONE LITE 73 L, narty długości 150–155 cm. Jak dobrać wiązania Trudno dziś kupić gołą nartę. Aż 90% desek proponuje się w pakiecie z wiązaniem, odpowiednio dobranym przez producenta. Wraz z pojawieniem się carvingów, pozwalających śmigać na krawędzi z dużym wychyleniem, zmienił się też system mocowania wiązania. Nie jest ono już nieruchomo przykute do narty. Przeciwnie, dzięki zastosowaniu pod spodem specjalnej płyty z szyną może po niej jeździć. Wiązanie wtedy „pływa”, mówią fachowcy, co praktycznie nie jest wyczuwalne podczas jazdy. To kolejny narciarski hit. Atomic nazywa taką płytę X 20 EGA, Salomon – STAGE GRIPWALK 11, Head – Freeflex Pro 14. Różni się ona konstrukcyjnymi szczegółami u producentów, ale działa podobnie. Warto pamiętać! Im szybsza narta, bardziej agresywny styl jazdy, tym bezpieczniejsze musi być wiązanie. Siła wypięcia powinna być tak dobrana, by po regulacji wiązania wskaźnik na podziałce znalazł się powyżej środka skali. Po ustawieniu wiązania zaleca się przeprowadzenie testu w serwisie. Gdzie na narty za granicę – przegląd tras dla amatorów i doświadczonych narciarzy Polskie kurorty narciarskie stają się coraz nowocześniejszymi ośrodkami, które oferują masę atrakcji. Mimo to, wiele osób decyduje się na spędzenie zimowego urlopu w jednej z zagranicznyc... Jak dobrać buty narciarskie Jazda carvingowa wymusiła też zmianę konstrukcji buta, który musi teraz lepiej trzymać stopę niż dawniej. Dobry but powinien mieć 4 klamry. Warto zwrócić uwagę również na tzw. flex, jakim mierzy się ugięcie cholewy buta. Do jazdy rekreacyjnej, przy średnich umiejętnościach, wystarczy wychylenie rzędu 70–80 flex, do sportowej potrzeba 100 lub więcej. Jednak największa rewolucja dokonała się w środku buta. Dzięki nowoczesnym wkładkom termicznym (Superfeet, Bootdoc), które układają się do stopy, zapamiętując na długo jej kształt, problem uwierania butów praktycznie przestał istnieć. Pod warunkiem, że tej idealnie dopasowanej wkładki nie zaczniemy suszyć w temperaturze powyżej 40o C. Na szczęście, elektryczne suszarki w nowoczesnych narciarniach zwykle tak mocno nie grzeją. Dawniej twardość buta rozmijała się z wygodą. Teraz w jednym modelu stosuje się tworzywa nawet o 3 rodzajach twardości (Atomic REDSTER CS 130 PROFESSIONAL). 96-milimetrowa wytrzymała skorupa Progressive Race Shell o flexie 130 zapewnia profesjonalną odpowiedź i flex, który tłumi wibracje i przekazuje każdy wysiłek nartom. Buty wewnętrzne Mimic Professional Atomic jeszcze bardziej podnoszą poprzeczkę. Wtryskiwana pianka w połączeniu z termoformowalną technologią buta Mimic dokładnie dopasowuje się do kształtu stopy, a system języka V3 Tongue umożliwia dopasowanie grubości języka pozwalające na perfekcyjne połączenie goleni z butem. Pamiętajmy, że rozmiar narciarskiego buta powinien być taki sam jak buta do codziennego chodzenia, a nie o numer lub dwa większy. Początkującym zaleca się buty z grupy soft, w których wygoda i termoizolocja odgrywa dużą rolę. Jak dobrać kijki i kaski Jak dobrać długość kijka? Odwracaj go rękojeścią do dołu i chwyć ręką pod talerzykiem. Jeśli ręka w łokciu zegnie się pod kątem prostym, to długość jest odpowiednia. Równie ważne w wyposażeniu narciarza są też kaski. W końcu trasy stają się coraz twardsze, w szczycie sezonu przypominają zatłoczone autostrady, a takie nakrycie głowy chroni ją przed urazem. Nowoczesne kaski zapewniają pełne pole widzenia, są estetyczne, przewiewne, z wkładką antybakteryjną, która układa się do kształtu głowy (Lange, Uvex, Salomon, Marker). A do tego w pełnej gamie odlotowych kolorów i wzorów. Ile to kosztuje? Na dobre narty z wiązaniami trzeba będzie przeznaczyć od 2500 do 3500 zł. Warto wspomnieć, że Salomon jako jedyna firma w świecie daje 5 lat gwarancji na swoje wiązania, które zakupiliśmy przed 1 października 2011 roku Na nowe narty otrzymamy 2–letni okres gwarancyjny. Średni jeźdźcy z ambicjami sportowymi mogą przebierać w deskach za 2500–3000 zł. Ubiegłoroczne modele można już kupić poniżej 1000 zł, podobnie kosztują narty dla początkujących. Wygodne buty to kolejny wydatek ok. 1700–2600 zł. Oszczędność na nich szybko wychodzi na stoku. W czymś, co uwiera, trudno szusować przez cztery–pięć godzin dziennie, a zwykle robimy taki zakup raz na kilka ładnych lat. Na odpowiedni kask trzeba poświęcić ok. 500 zł. Nie warto żałować pieniędzy, bo w końcu chroni on to, co najcenniejsze – naszą głowę. Warto jeszcze wysupłać parę złotych na dobre kije (kije KERMA NITRO M W15 za 240 złotych). Dla początkujących narciarzy są one wręcz niezbędne, przydadzą się też do jazdy slalomowej. Najmniej potrzebują ich miłośnicy carvingów, no ale i oni od czasu do czasu muszą się czymś podeprzeć. Autorka jest wielokrotną mistrzynią Polski dziennikarzy w narciarstwie alpejskim.
Diabeł tkwi w szczegółach, czyli jak przygotować się do wyjazdu w góry latem
Na pytanie, kiedy najlepiej jechać w góry, bez wahania odpowiada: latem. Z Anną Szczepaniak, licencjonowaną trenerką CrossFitu i organizatorką górskich obozów, rozmawiamy między innymi o tym, dlaczego tak naprawdę to głowa, a nie dobór sprzętu, odgrywa kluczową rolę w czasie wyprawy.
W tym artykule: Jakie mięśnie pracują podczas chodzenia po górach? Jak poprawić swoją kondycję przed wyjazdem w góry? Wyjazd w góry – samotnie czy w grupie? Jakie góry będą najlepsze dla początkujących? Wyjście w góry – o czym warto pamiętać? Choć większości z nas góry kojarzą się z sezonem zimowym, grono entuzjastów letnich wypraw z roku na rok stale rośnie. Z pewnością należy do nich nasza rozmówczyni, Anna Szczepaniak, która jak sama przyznaje, swoje podróżnicze doświadczenie, liczny kontakt z ludźmi i zamiłowanie do ruchu połączyła w organizowanie najciekawszych wyjazdów z aktywnością fizyczną w roli głównej. Przez wiele lat podziwiała świat z lotu ptaka jako stewardesa. Później postanowiła zarazić innych swoją miłością do sportu, stając się licencjonowaną trenerką CrossFitu. Anię na co dzień spotkamy w crossfitowym boxie na warszawskim Mokotowie lub... na górskim szlaku w towarzystwie swoich podopiecznych. W rozmowie z National-Geographic.pl przekonuje, dlaczego góry latem to znakomity pomysł, a także podpowiada, o czym warto pamiętać przy przygotowaniach do tego rodzaju wyjazdu. Jakie mięśnie pracują podczas chodzenia po górach? Nie jest tajemnicą, że pierwszoplanową rolę w przygotowaniach do górskich wypraw odgrywa forma fizyczna. Kiedy zacząć ją szlifować? – Jak najwcześniej – podkreśla Anna Szczepaniak i dodaje, że odwlekanie w czasie niczemu nie zasłuży, a każdy dzień przybliża nas do celu. – Przygotowanie zarówno fizyczne, jak i strategiczne są kluczem do tego, żeby osiągnąć sukces w górach i zminimalizować ryzyko wypadku – zaznacza nasza rozmówczyni. Wiele osób bagatelizuje ten fakt, ale niezależnie od stopnia zaawansowania, każdy powinien być przygotowany na kryzysowe momenty, których w czasie górskich wypraw nie brakuje. Wpływ na to może mieć kilka czynników, np. gwałtowana zmiana pogody lub nieoczekiwane zmęczenie wynikające z gorszej predyspozycji dnia. Podczas podchodzenia potrzebujemy świetnej wytrzymałości mięśniowej nóg. Warto jednak pamiętać, że górach pracuje całe ciało, nie tylko nogi. Ważna, a może najważniejsza, jest kondycja tlenowa, bowiem w tej fazie nasz oddech przyspiesza, a z każdym krokiem robi się coraz cieplej. Dlatego podczas przygotowań nie można zapominać o sercu, które także należy trenować. Z kolei przy schodzeniu bardzo wrażliwym punktem są kolana. Trzeba szczególnie mocno o nie zadbać przed wyjazdem, bo przeciążenia w stawie kolanowym może doprowadzić do niechcianych konsekwencji. – Umiejętne chodzenie po górach niweluje te problemy – podkreśla Szczepaniak. Na tym jednak nie koniec. Jak się okazuje, siódme poty wylane na siłownii to jedno, głowa to drugie. – Najbardziej ze wszystkiego postawiłabym na mięsień głowy, który po angielsku ma lotną nazwę – mental muscle. To tam się wszystko zaczyna, jeszcze przed startem. Trenowanie go to podstawa, która pozwoli nam bezpiecznie wyjść w góry i wrócić w jednym kawałku, ocenić sytuację i zapanować nad zmęczeniem. Zdrowy rozsądek i umiejętność oszacowania swoich sił są absolutnym minimum. Jak poprawić swoją kondycję przed wyjazdem w góry? Przy typowym treningu ukierunkowanym pod wyjazd w góry trenerzy stawiają na wzmocnienie całego ciała przy pomocy ćwiczeń łączących elementy siłowe i cardio. Bazą będą ćwiczenia, które znajdują odzwierciedlenie w górach. Zatem kombinacja wejść na skrzynię, planków, pompek, przysiadów, skoków oraz biegu na przemian z odpoczynkiem będzie idealnym rozwiązaniem. – Taki trening powinien być nieco dłuższy – mówi Anna Szczepaniak, która w każdy wtorek i sobotę organizuje zajęcia Metcon (metabolic conditioning), czyli treningi metaboliczno – kondycyjne, mające na celu wprowadzenie naszego organizmu na jak najwyższe obroty. Przykładowy trening (10 rund do wykonania): 400 m biegu; 30 (15 na stronę) wejść na skrzynię (ćwiczenie można wykonać z dodatkowym obciążeniem na plecach); 10–20 burpees, czyli „padnij – powstań”; 2 min przerwy po każdej rundzie. Nie wolno jednak zapominać o kolejnej, bardzo ważnej kwestii jaką jest regeneracja. – Praktykowanie odpoczynku dla organizmu, zarówno w trakcie przygotowań, jak i w trakcie wyprawy, jest bardzo ważne. Każdy trener powtarza, że regeneracja to część treningu. Pamiętajmy zatem o rozciąganiu, rolowaniu, praktykowaniu jogi, basenie oraz regularnym nawadnianiu i dobrym śnie – przypomina Szczepaniak. Co zabrać ze sobą na wyjazd w góry? Poradnik dla małych i dużych Góry to popularny kierunek wyjazdów na ferie zimowe. Niezależnie od tego, czy planujesz spędzać wolny czas na jeździe na nartach, snowboardzie czy po prostu pieszych wędrówkach, powinniści... Wyjazd w góry – samotnie czy w grupie? – Na pierwszy raz zdecydowanie polecam wybrać wyjazd zorganizowany. W małej lub większej grupie, ale z osobą, która na swoim koncie ma już kilka trekkingowych wypraw i będzie w stanie przeprowadzić nas bezpiecznie przez pierwsze szlaki, a także opowie, na jakie elementy warto zwrócić szczególną uwagę – podkreśla nasza rozmówczyni, która od lat łączy miłość do gór ze sportem. Efekt? Obozy sportowe w samym sercu polskich gór, podczas których Ania przekazuje swoją wiedzę kolejnym adeptom górskich eskapad. Jak wygląda dzień na górskim obozie sportowym? – Swoje obozy dzielę na dni górskie, kiedy bladym świtem ruszamy w trasę. Rano pogoda jest w miarę pewna, dlatego już o 5.00 zbieram moich zawodników i zabieram ich na szlak. Warunki atmosferyczne to jedno, drugie to niezapomniane widoki. Wschód słońca w górach rekompensuje cały wysiłek i wczesną pobudkę. W dni, kiedy nie chodzimy po górach, przeznaczamy na składający się z trzech jednostek trening uzupełniający. Jak sama nazwa wskazuje ma być uzupełnieniem tego, co się już wydarzyło i co się jeszcze wydarzy na szlaku. Naszą bazą przeważnie są ośrodki olimpijskie, gdzie trenują najlepsi z najlepszych – zdradza Szczepaniak. Po więcej szczegółów odsyłamy was na oficjalny profil AS Camps na Instagramie. Jakie góry będą najlepsze dla początkujących? Przygodę z wyprawami trekkingowymi warto rozpocząć od nieco krótszych tras o niskim poziomie trudności, podczas których zapoznamy się z panującymi w górach warunkami, a także naszymi możliwościami. – Na początek proponowałbym Nosal, Sarnię lub szczyt Grześ. Dopiero potem można wydłużać trasy w Czerwone Wierchy i próbować agresywniejszych podejść na Kozi Wierch oraz Świnicę – zaleca Anna Szczepaniak. I dodaje: – Z gór może korzystać każdy. Tylko mądrze i z odpowiednim przygotowaniem, ponieważ godzinny trening na sali to nie to samo co 10-godzinne wyjście w góry. Stąd stopniowe dozowanie poziomu trudności tras powinno nas przyzwyczaić do warunków panujących na szlakach. 15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj! Wyjście w góry – o czym warto pamiętać? Niezależnie od stopnia trudności danej trasy, ważnym elementem każdej wyprawy jest (oprócz przygotowania fizycznego) ekwipunek i dobra organizacja. W plecaku nie może zabraknąć oczywiście wody (Czytaj także: Dlaczego warto pić wodę? Oto 10 powodów) oraz odżywczych przekąsek o dużej kaloryczności, które nie obciążą naszego układu pokarmowego, a jednocześnie dostarczą kolejną porcję energii. – Wszelkie orzechy, suszone owoce, banany, batony energetyczne, czekolada, a nawet żelki. Termos z herbatą również byłby świetną opcją nawet latem – zaznacza nasza rozmówczyni. O czym jeszcze warto pamiętać przed wyruszeniem w góry latem (i nie tylko)? Opanowanie trasy wędrówki, przestudiowanie mapy i zabezpieczenie się w wersję papierową; Sprawdzenie pogody i warunków na szlaku; Dopasowanie sprzętu do szlaku i pory roku. Obuwie (z amortyzacją, stabilne w kostce, na podwyższeniu i takie które sprawdzi się w zmiennych warunkach pogodowych) i wszelkie warstwy „na cebulkę” to klucz. Unikamy materiałów bawełnianych, które długo schną i oddaja zimno; Cisza i spokój w górach to magia. Pamiętajmy o tym na szlaku z myślą o sobie i innych turystach; Korzystaj z uroków gór, ale nie pozostawiaj po sobie nic.
Alternatywa dla nart. Jak jeździć na snowboardzie
Snowboard powstał z tęsknoty za surfingiem... na śniegu. Oprócz używania deski surferów, snowboardzistów i skateboardzistów łączy nastawienie na zabawę.
W tym artykule: Co łatwiejsze: snowboard czy narty? Jazda na snowboardzie Sprzęt do snowboardu – Co warto wiedzieć Dawno, dawno temu kiedy byłem małym chłopcem, a na świecie nie było jeszcze snowboardu, jeździłem na marnych plastikowych nartach. Na podstępnej muldzie skręciłem sobie oba kolana i zaraziłem obawą, że jest to nieunikniony element narciarstwa. Na szczęście którejś zimy lat 80. XX wieku w garażu w bogatej hamburskiej dzielnicy kupiłem używaną deskę od zdesperowanego pryszczatego młodzika. Pamiętam uczucie zdziwienia, kiedy pierwszy raz wpiąłem się w nią i zjechałem po schodach w domu. Zdziwienie spętaniem nóg nie odstępowało mnie przez pierwszy dzień drogi przez mękę, nauki na zupełnie do tego nienadającym się stoku Kasprowego Wierchu. Jednak ku mojemu zaskoczeniu ze stanu niewiary, że jeżdżenie na desce w ogóle jest możliwe, w ciągu czterech dni przeszedłem do odczuwania pierwszych, silnych snowboardowych przyjemności. Co łatwiejsze: snowboard czy narty? Okazało się, że na desce potrzebujesz zaledwie kilku dni, aby uzyskać płynność i kontrolę jazdy, to znacznie mniej czasu niż na nartach. Zniknęło też uczucie spętania zastąpione satysfakcją i radością zrozumienia sposobów utrzymywania równowagi i niemalże tanecznym balansowaniem ciałem przy skrętach. Nie powróciła też nigdy obawa o kolana. Jeżdżenie na desce jest anatomicznie bezpieczniejsze dla nóg. Niezapomniany jest też pierwszy zjazd po puchu. Wycinanie serpentyn w dziewiczym porannym śniegu, który rozpryskuje się w fontanny skrzące się światłem. Towarzyszy temu magiczne uczucie zespolenia z górą i płynącym pod tobą śniegiem. To taki drobny moment absolutnego szczęścia. Deska jest znacznie łatwiejsza od nart. Ma więcej luzu niż narty. Nie jest też używana do pracy, chyba że przez instruktorów snowboardu. Ludzie jeżdżący na desce w latach 80. i wczesnych 90. mieli się do narciarzy tak jak surferzy do ludzi uprawiających narciarstwo wodne. Teraz firmy narciarskie wchłaniają snowboardowe, a narciarze zastępują sztywne reguły zachowania i obcisłe ubiory luzem zainspirowanym przez deskarzy. Jednak jeszcze niedawno deskarze nie mieli wstępu na wiele stoków. Jeździli więc poza trasami, między drzewami, na dziko. W takich warunkach deska znów jest znacznie łatwiejsza od nart. Jak dobrać deskę snowboardową? Praktyczne wskazówki na co warto zwrócić uwagę Sporty zimowe zyskują coraz większą popularność. O ile narciarstwo zjazdowe wciąż jeszcze króluje na polskich stokach, to należy wyraźnie zaznaczyć, że coraz więcej miłośników biał... Jazda na snowboardzie Z powodu większej subtelności w utrzymywaniu równowagi i krótszej niż na nartach krawędzi deskarz musi bardziej „współpracować” z górą – z terenem, przez który jedzie. Dlatego deskarzom w przenośni i dosłownie bliżej jest do podłoża. Więcej czasu spędza się w bliskim kontakcie ze śniegiem, bo łatwiej jest uklęknąć, usiąść, położyć się, a podczas skrętu można efektownie szurnąć ręką po stoku, wzbudzając dodatkową kurzawę. Snowboard to sport bardzo towarzyski. Nieodłącznym elementem snowboardingu są „sesje” wspólnego siedzenia, opowiadania o jeżdżeniu, podziwiania gór, obserwowania innych deskarzy. Czasem sesje są nawet ważniejsze niż samo jeżdżenie. Można też zamiast zjeżdżać, zbudować małą skocznię, ubijając śnieg deską, i skacząc po kolei. Potem podchodzi się, aby omówić skok z kumplami siedzącymi nad skocznią. W miękkich snowboardowych butach znacznie łatwiej jest chodzić niż w narciarskich skorupach. Taka skacząca sesja przyciąga innych deskarzy ze stoku, ich sztuczki, opowieści i wydobywa pochowane po kieszeniach i plecakach czekolady i termosy. Sport zimowy dla dziecka: opcje dla początkujących i zaawansowanych. Który zimowy sport wybrać? Szeroko rozumiane białe szaleństwo to nie tylko świetny sposób na spędzenie weekendu w rodzinnym gronie. Sporty zimowe dla dzieci pozwalają też zadbać o prawidłowy rozwój pociechy. Któr... Sprzęt do snowboardu – Co warto wiedzieć Jest oczywiście dużo różnych sposobów czerpania przyjemności ze snowboardu. I każdy może znaleźć swój własny. Nie wszyscy lubią skakać albo jeździć po puchu. Aby różnorodne przyjemności były coraz większe, rozwinął się cały przemysł produkujący sprzęt. Jak jeździć na snowboardzie? Wiele zależy od samej deski. Napopularniejsze deski snowboardowe to: wąskie i twarde do szybkiego zjazdu alpejskiego, szerokie i dość elastyczne do free-ridingu (jazdy po różnorodnym terenie poza wytyczoną trasą), specjalne deski ułatwiające ślizg w głębokim puchu (swallowtail), free-style do skoków lub rynny, czy też deski do tzw. jibbingu, czyli jazdy po poręczach Nie ma co się zagłębiać w różnorodności innych mniej ważnych elementów sprzętu. Jest w czym wybierać, by zaspokoić najbardziej wysublimowane pomysły na własny styl. Elementem subkultury snowboardowej jest też malowanie lica deski. Tutaj snowboarding bezpośrednio spotyka się z graffiti. Niektórzy deskarze sami dobierają i malują wzory. Poznałem chłopaka, który zrobił deskę ze sklejki, przykleił plastikowy ślizg, krawędzie wykroił z puszek i zjeżdżał z Kasprowego Wierchu w gumofilcach przywiązanych grubym sznurkiem. Po ponad 30 latach od wymyślenia snowboarding stał się tak powszechny, że narciarze przyzwyczaili się do deskarzy i pogodzili z koniecznością dzielenia się górami. Coraz więcej osób potrafi jeździć i na boazerii, i na parapecie. Deskarze dochowali się też dzieci w wieku zjazdowym. I tu niespodzianka: wielu z moich znajomych deskarzy woli, by małe dziecko zaczynało naukę od nart. Tłumaczą to tym, że narty dają większe bezpieczeństwo przy nie do końca jeszcze rozwiniętym zmyśle równowagi dziecka, że są trudniejsze do nauczenia, więc dziecko samo później nauczy się jeździć na desce i pewnie przy desce zostanie. Narty są z całą pewnością bardziej uniwersalne. A konieczność opanowania trudniejszej techniki wielu narciarzy poczytuje za szlachetną cechę i powód do dumy. Na szczęście ja nie muszę się tym przejmować i po prostu mogę cieszyć się tym, że wymyślono deskę.
Chroniąc ziemię przodków – DRZEWA SĄ DLA NAS BARDZO CENNE – mówi Priscilla Hunter. – Wierzymy, że mieszkają w nich duchy naszych przodków. Hunter jest członkinią rdzennego ludu Pomo z północnej Kalifornii. Jest także założycielką i przewodniczącą Międzyplemiennej Rady Sinkyone Wilderness. W 1997 r. rada nabyła 1556 ha dzikich terenów Sinkyone, ok. 320 km na północ od San Francisco, wzdłuż Lost Coast, czyli Zagubionego Wybrzeża. Jest „zagubione”, ponieważ malownicza droga stanowa nr 1 omija je, odsuwając się od morza, aby uniknąć nierównego przybrzeżnego terenu. Można również powiedzieć, że zaginęło, ponieważ mniej niż 2 proc. pierwotnych starych sekwoi przetrwało wycinkę przeprowadzoną kilkadziesiąt lat temu. Teraz 10 plemion, które utworzyły konsorcjum, pracuje nad ochroną i zachowaniem swojej świętej ziemi. Zapytałem Hunter, jak to robią. – Regeneracja obszaru, który był poddany kompleksowej wycince, zajmuje dużo czasu – powiedziała. – Ludzie pytają: „Jak sobie z tym radzicie?”. Po prostu pozwalamy mu się uzdrowić. Te działania zwróciły społeczną uwagę. W grudniu 2021 roku Save the Redwoods League, organizacja non profit działająca na tym obszarze, przyznała radzie 212 ha kalifornijskiego lasu przybrzeżnego. Oznaczony jako Tc’ih-Léh-Dûñ – co w języku Sinkyone oznacza „miejsce śmigających ryb” – obejmuje prawie 81 ha starych sekwoi. – Byliśmy bardzo zadowoleni, że mamy miejsce, w którym wciąż rosną wiekowe drzewa – mówi Hunter. – Różne stworzenia – ryby, ptaki itd. – będą miały tam bezpieczne miejsce. Rada Sinkyone jest tylko jednym z przykładów tego, jak społeczności rdzennych mieszkańców w USA i Kanadzie odzyskują kontrolę nad swoją ziemią. Nasz materiał z tego miesiąca pt. „Oto my” (str. 54) odkrywa, w jaki sposób autochtoniczne ludy odzyskują suwerenność i odbudowują kultury. Dziękuję, że czytasz National Geographic. David Brindley p.o. redaktor naczelny
Połączenia, które dają nam zdrowie OTACZAJĄCY NAS ŚWIAT poznajemy zmysłami: dotykiem, wzrokiem, słuchem, węchem i smakiem. Wśród tych pięciu dotyk jest szczególnie ważny, co potwierdza rosnąca liczba badań. Jak pisze autorka okładkowego artykułu Cynthia Gorney: większość ludzi potrzebuje fizycznej obecności drugiego człowieka. Pocieszającego dotyku. Potrzebujemy tego, by zachować zdrowie. W Szkole Kreatywności we włoskiej Andrii dzieci uczą się tego od wczesnych lat. – Kultura dotyku jest tam codziennością – mówi fotografka Lynn Johnson. – To bardzo fizyczne. Uczniowie zawsze się przytulają i całują. Dzieci np. oddają się zabawie, w której uczeń z zasłoniętymi oczami próbuje rozpoznać kolegę z klasy za pomocą dotyku. Johnson mówi, że zawsze im się udaje. Zilustrowanie artykułu wymagało od fotografki pokazania siły dotyku za pomocą obrazów. Jak mi opowiadała, w tym celu wyjechała z misją: szukać sytuacji, ludzi, dla których dotyk jest krytyczną częścią ich życia. Ich przetrwaniem, orientacją w świecie. Ta misja zaprowadziła ją m.in. do Margaret Malarney i jej rodziny w Chagrin Falls w stanie Ohio (patrz str. 58). – Poznałam Margaret, gdy była ledwie przytomna. Na jej twarzy nie dostrzegałam żadnych reakcji – wspomina Johnson. Ale podczas serii wizyt w trakcie siedmiu miesięcy fotografka była świadkiem zmiany. – Widziałam, jak rodzina za pomocą fizycznych działań przywraca ją do życia. Nie znamy stojących za tym procesów; nie wiemy, dlaczego tak się dzieje. A jednak możemy uwierzyć, że dotyk ma siłę. Dziękuję, że czytasz National Geographic. David Brindley p.o. redaktor naczelny
Grecja, o której opowiada to wydanie specjalne Travelera, to nie tylko tysiące wysp z uroczymi białymi domkami. To wspaniałe antyczne miasta, jak Ateny, które są nieprzerwanie zamieszkane od 5 tys. lat, kolebka naszej cywilizacji, czy Saloniki – kulinarna mekka tej części Europy. To największa liczba muzeów archeologicznych na świecie, niezliczone starożytne zabytki poukrywane wśród górskich dolin i zboczy – kraj ten w ponad 80 procentach pokrywają góry. To klimat – nawet 300 słonecznych dni w roku, i bliskość morza – z dowolnego jego miejsca na plażę jest nie dalej niż 130 km. To dźwięk cykad, który towarzyszył mi tu od rana do wieczora, gdy piłam poranną kawę, jadłam lunch, zwiedzałam nieśpiesznie – bo temperatura wymusza tutaj swego rodzaju spowolnienie, leżałam na plaży czy delektowałam się kolacją, mając pod stopami piasek, a w tle poza cykadami szum morza i dla ochłody przyjemną śródziemnomorską bryzę. Uwielbiam greckie wieczory, kiedy temperatura spada, a mieszkańcy całymi rodzinami, łącznie z malutkimi dziećmi, opuszczają domy i idą do tawern, by wspólnie spędzać czas; jedząc, rozmawiając, śmiejąc się, śpiewając, tańcząc. I właśnie to bycie razem w tak gwarny, nieskrępowany, pozbawiony dystansu sposób stanowi jeden z sekretów szczęścia, zdrowia i długowieczności mieszkańców tego kraju. Ekspertami w tej dziedzinie są mieszkańcy Ikarii, wyspy, na której statystycznie żyje najwięcej greckich stulatków, a co trzecia osoba dożywa 90 lat. Kluczem do ich dobrego samopoczucia jest też oparta na lokalnych produktach dieta bogata w oliwę z oliwek, warzywa i zioła oraz codzienna dawka zdrowej, niewymuszonej aktywności. Proste przyjemności, które wprawiają mnie w taki zachwyt nad tym krajem, że już nie mogę się doczekać kolejnej podróży do Grecji. REDAKTOR NACZELNA Agnieszka Franus