AI ożywia historię. Cyfrowa rekonstrukcja ostatniej ucieczki z antycznego miasta
Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który próbował przetrwać dwa tysiące lat temu erupcję Wezuwiusza. Biegnąc przez Pompeje, desperacko osłaniał głowę ceramicznym naczyniem. W ten sposób chronił się przed deszczem wulkanicznych odłamków. Dzięki zaawansowanej sztucznej inteligencji naukowcy zrekonstruowali jego wygląd i ostatnie chwile przed śmiercią.
Pompeje są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy Machu Picchu. Archeolodzy prowadzą tam wykopaliska od kilkuset lat. W 79 roku n.e. to rzymskie miasto zostało unicestwione przez wybuch Wezuwiusza – pokryła je gruba warstwa popiołów. A to dało wielką szansę archeologom – w ten sposób naturalna katastrofa na swój sposób zakonserwowała starożytną architekturę, ale także inne ślady. Nieskuteczne ucieczka Najnowsze wykopaliska ujawniły szczątki dwóch mężczyzn tuż za murami Pompejów na nekropolii Porta Stabia. Zginęli w różnych momentach erupcji. Eksperci, wśród których jest dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach Gabriel Zuchtriegel, opublikowali właśnie na ten temat artykuł. Pierwsza ofiara, silnie umięśniony mężczyzna w wieku 18-20 lat, zginął prawdopodobnie drugiego dnia katastrofy. Został on uwięziony przez gwałtowną, energetyczną chmurę piroklastyczną – falę gorącego gazu i popiołu, która dotarła do Pompejów między godziną 7 a 8 rano. Przy jego stopach odnaleziono żelazne gwoździe (clavi caligarii), co sugeruje, że miał na sobie solidne, podkute sandały, typowe dla podróżnych lub legionistów. Moździerz nad głową, jak kask Druga ofiara, mężczyzna w wieku około 35 lat, zmarła kilka godzin wcześniej. Jego ciało znaleziono w pozycji skulonej, a prawa ręka wciąż zdawała się unosić ceramiczny moździerz, którym próbował osłonić głowę. Gest ten stanowi przejmujące potwierdzenie relacji Pliniusza Młodszego, który opisywał ludzi wiążących poduszki na głowach dla ochrony przed spadającymi kamieniami. Na moździerzu zachował się stempel rzemieślnika: „CN(aei) DOMITI / SALUTARIS”. Mężczyzna ten był przygotowany na dłuższą ucieczkę w ciemnościach – trzymał glinianą lampkę oliwną, miał na palcu metalowy sygnet, a przy pasie sakiewkę z dziesięcioma monetami. Sztuczna inteligencja użyta do rekonstrukcji Naukowcy postanowili wykorzystać sztuczną inteligencję do stworzenia cyfrowej rekonstrukcji mężczyzny (i jego otoczenia), który chronił głowę ceramicznym naczyniem. Oto jak wyglądał ten proces: Zastosowane narzędzia. Rekonstrukcja powstała przy użyciu kombinacji różnych programów: ChatGPT Pro posłużył do podstawowego opracowania danych, Adobe Photoshop wykorzystano do retuszu cyfrowego i wkomponowania trzymanego przez mężczyznę naczynia, natomiast oprogramowanie LM Nano Banana Pro pozwoliło na wygenerowanie kontekstu środowiskowego oraz detali o charakterze „kinematograficznym”. Całością procesu zarządzano na platformie LM Runaway. Charakter pracy. Model przygotował dr Paolo Kirschner pod ścisłym nadzorem naukowym archeologów i antropologów. Jest to prototyp eksperymentalny, który ma na celu przedstawienie wyników badań w sposób bardziej przystępny dla osób niebędących specjalistami. Cel i rola AI. Sztuczna inteligencja została potraktowana jako narzędzie do tworzenia modeli interpretacyjnych i hipotez, a nie jako źródło ostatecznej prawdy naukowej. Naukowcy liczą na to, że AI znacząco wspomoże popularyzację wiedzy archeologicznej. AI nie zastąpuje naukowców Naukowcy podkreślają, że sztuczna inteligencja w tym procesie nie zastępowała archeologa, lecz pod jego kontrolą rozszerzała możliwości interpretacyjne. Poza tym przyspieszyła wykonanie skomplikowanych efektów wizualnych (kolorystyka, tekstury, ruch), które tradycyjnymi metodami graficznymi tworzy się znacznie dłużej. – Projekt otwiera szerszą dyskusję na temat wykorzystania sztucznej inteligencji w archeologii –uważa profesor Jacopo Bonetto z Uniwersytetu w Padwie, który jest współautorem artykułu na ten temat. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tak pachniały modlitwy dwa tysiące lat temu. „Życie religijne mieszkańców Pompejów staje się namacalne”
Religijne życie Pompejów kryło się nie tylko w świątyniach, ale również w zaciszu domowym. Właśnie tam w niewielkich kapliczkach spalano mieszanki, których skład udało się dziś częściowo odtworzyć dzięki badaniom popiołu. Jeden ze składników palonej mieszanki zaskoczył archeologów.
Popiół z wulkanu Wezuwiusz zniszczył dwa tysiące lat temu tętniące życiem rzymskie Pompeje, ale jednocześnie zakonserwował domostwa dla współczesnych archeologów. Dzięki temu naukowcy mogli zajrzeć do wnętrza domowych kadzielnic. Wewnątrz tych naczynek umieszczano substancje wydzielające intensywny zapach i dym. Były niezbędne do codziennych modlitw skierowanych do rzymskich bogów, by uzyskać ich przychylność. Z najnowszych badań wynika, że kadzidła pachniały egzotyką sprowadzaną z najdalszych zakątków świata. Zapomniane rytuały w cieniu wulkanu Rzymianie byli narodem niezwykle religijnym. W każdym domu znajdował się mały ołtarz, przy którym składano ofiary dla bóstw opiekuńczych. Do tej pory nasza wiedza o tych obrzędach przypominała układanie puzzli bez patrzenia na obrazek na pudełku. – Starożytne źródła literackie i przedstawienia wizualne pokazują, że Rzymianie palili substancje aromatyczne, takie jak kadzidło, a także różne rośliny i zioła na swoich ołtarzach jako ofiary dla bogów – mówi główny autor nowych badań, dr Johannes Eber z Uniwersytetu w Zurychu. Popiół z kadzielnic jest niezwykle delikatny i rzadko zachowuje się przez wieki w nienaruszonym stanie. Jednak katastrofa z 79 roku n.e. stworzyła wyjątkową kapsułę czasu. Pod grubą warstwą wulkanicznego pyłu w Pompejach i okolicach zachowały się kadzielnice z ich oryginalną zawartością. Śledztwo w mikroskali Zespół naukowców pod kierownictwem dr. Ebera postanowił zbadać to, co na pierwszy rzut oka wyglądało jak zwykły brud w postaci osadu. Badacze wzięli pod lupę pozostałości z dwóch antycznych kadzielnic. Wyniki opublikowano właśnie na łamach „Antiquity”. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/Figure-2FINAL-4d26772.jpeg" width="1594" height="1099" alt="Jedna z badanych kadzielnic zawierała pozostałości po spaleniu. Krawędź jest ozdobiona trzema postaciami kobiecymi, prawdopodobnie przedstawiającymi zmarłeosoby czczone po śmierci" title="Jedna z badanych kadzielnic zawierała pozostałości po spaleniu. Krawędź jest ozdobiona trzema postaciami kobiecymi, prawdopodobnie przedstawiającymi zmarłeosoby czczone po śmierci" /> Jedna z nich pochodziła z domowej kapliczki w Boscoreale, willi położonej nieopodal Pompejów i była ozdobiona wizerunkami kobiet, prawdopodobnie zmarłych przodkiń. Naukowcy użyli zaawansowanych metod chemicznych i mikroskopowych w poszukiwaniu pozostałości organicznych. Dzięki temu mogli zidentyfikować substancje, które spłonęły tysiące lat temu. Wino i kadzidło. Tak oddawano cześć bogom Wyniki analiz okazały się dla archeologów zaskakujące. W popiele odkryto pierwsze fizyczne dowody na to, że Rzymianie palili w kadzielnicach produkty z winogron, najprawdopodobniej wino oraz drogocenne kadzidło. – Połączenie zaawansowanych metod analizy chemicznej i mikroskopowej sprawia, że ​​codzienne życie religijne mieszkańców Pompejów staje się namacalne – uważa współautor analizy, dr Philipp W. Stockhammer z LMU w Monachium. To połączenie często pojawiało się w rzymskiej literaturze jako kluczowy element obrzędów religijnych i pogrzebowych, ale nigdy wcześniej nie znaleziono go w formie fizycznej. Globalna wioska przed wiekami Największe zdziwienie przyniosła jednak analiza samej żywicy. Większość kadzidła używanego w Cesarstwie Rzymskim pochodziła z południowej Arabii. Tymczasem próbki z Pompejów miały zupełnie inne pochodzenie. Wszystko wskazuje na to, że żywicę sprowadzono z Indii lub Afryki Subsaharyjskiej. Była to żywica elemi pozyskiwania z drzewa Canarium. Jej zapach był balsamiczny i intensywny, co dla Rzymian stanowiło dowód na luksus oraz prestiż odprawianego rytuału. Dodatek wina do kadzidła podczas rytuału zwanego praefatio nadawał dymowi słodkawy, lekko sfermentowany aromat. Lokalne też ważne W popiołach analizowanych kadzielnic odkryto również pozostałości po lokalnych ziołach i drzewach. Do egzotycznej bazy dodawano powszechnie dostępne rośliny – wawrzyn (laur) i dąb. Wawrzyn dodawał dymowi ostrego, przyprawowego zapachu, natomiast dąb był tradycyjnym paliwem ofiar rzymskich. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pompeje pod ostrzałem niezwykłej broni. Naukowcy twierdzą, że był to starożytny „karabin maszynowy”
Starożytne Pompeje odkrywają kolejną tajemnicę przed badaczami. Tym razem znalezione zostały dowody na użycie bardzo zaawansowanej broni podczas oblężenia miasta pod Wezuwiuszem. Ślady świadczą o wykorzystaniu wyrzutni nazywanej „starożytnym karabinem maszynowym”.
Stanowisko archeologiczne w ruinach starożytnych Pompejów co roku przynosi kolejne spektakularne odkrycia naukowe. Wulkaniczny popiół, który po erupcji w 79 r. n.e. zasypał miasto u stóp Wezuwiusza, zakonserwował ślady funkcjonowania świata rzymskiego w niemal niezmienionym kształcie. Pod grubą warstwą osadu włoscy naukowcy odkryli nietypowe oznaki zniszczeń bojowych, które prawdopodobnie były konsekwencją działań mających miejsce na południu Włoch ponad 150 lat przed wybuchem wulkanu. Wyjątkowość śladów podkreśla sposób, w jaki powstały. Wojenne dziedzictwo Pompejów Pompeje usłane są śladami działań bojowych mających miejsce na tych terenach w I w. p.n.e. Naukowcy przez długi czas skupiali się przede wszystkim na zagłębieniach powstałych po ciężkich kamiennych kulach wystrzeliwanych z typowych rzymskich katapult. Oczom archeologów umykały jednak mniejsze, czworokątne otwory znajdujące się na północnych murach starożytnego miasta. Uważano, że zniszczenia te są wynikiem zwykłej degradacji terenu, który jeszcze przed erupcją Wezuwiusza trawiony był licznymi konfliktami wojennymi. Prawda okazała się jednak zdecydowanie bardziej zaskakująca, ukazując badaczom działanie charakterystycznej wyrzutni, zbliżonej funkcjonowaniem do współczesnych broni maszynowych. Starożytny „karabin maszynowy” Zespół naukowców postawił hipotezę, że zaobserwowane zagłębienia w murach są wynikiem ostrzału z tzw. polybolosa. Ta zaawansowana machina wojenna określana jest mianem pierwszego karabinu maszynowego, który w starożytności został prawdopodobnie wynaleziony przez greckich inżynierów. Wyjątkowa broń była w stanie wystrzelić całą serię bełtów, które przy pomocy automatycznego mechanizmu osiągały śmiercionośną prędkość. Wyrzutnia wyposażona była dodatkowo w przekładnie i łańcuch, pozwalające na powtarzalne oddawanie strzałów i samodzielne ładowanie kolejnych pocisków, które precyzyjnie trafiały w fortyfikacje wroga. Polybolos (oznaczający dosłownie „wielowyrzutnię”) był prawdziwą rewolucją na starożytnych polach bitew, wprowadzając zupełnie nową jakość w działania oblężnicze. Zagadkowe ślady w murach Aby potwierdzić hipotezę dotyczącą używania starożytnego „karabinu maszynowego”, naukowcy stworzyli modele 3D wysokiej rozdzielczości otworów przy użyciu skanowania laserowego i fotogrametrii. Określenie dokładnych parametrów zagłębień, takich jak kształt, szerokość i głębokość, pozwoliło badaczom odwzorować rodzaj broni, która została użyta przeciwko murom Pompejów. Analiza wskazała na pociski o dużej prędkości, a nie ładunki wystrzeliwane siłą ludzkich mięśni. Badacze porównali również zebrane dane z greckimi projektami inżynieryjnymi z III w. p.n.e., które opisują mechanikę polybolosa, i dopasowali wachlarzowy układ śladów na murach do ruchu tej broni. Dodatkowym potwierdzeniem były zbiory muzealne, w tym zachowane pociski z rzymskich stanowisk wojskowych. Wymiary pocisków odpowiadały modelom 3D odtworzonym na podstawie uszkodzeń murów, co wzmocniło hipotezę o użyciu zaawansowanej artylerii w Pompejach. Kiedy doszło do ataku? Naukowcom udało się również oszacować moment, w którym pociski wystrzeliwane przez starożytny „karabin maszynowy” uderzyły w miasto pod Wezuwiuszem. Stało się tak podczas oblężenia Pompejów przez Lucjusza Korneliusza Sullę – rzymskiego generała, który zaatakował południe Włoch niemal 160 lat przed wulkaniczną erupcją. W latach 91–88 p.n.e. Pompeje wzięły udział w tzw. wojnie sprzymierzeńców, w trakcie której italijscy sojusznicy (tzw. socii) sprzeciwili się Republice Rzymskiej. W konsekwencji doszło do jednego z najkrwawszych konfliktów starożytnego Rzymu, pełnego aktów agresji podobnych do tego z Pompejów. Ponad 150 lat po tych wydarzeniach wulkaniczny popiół przykrył pozostałości wojennego krajobrazu, konserwując niektóre ślady aż do dnia dzisiejszego. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Archeolodzy odkryli błękitne pomieszczenie w Pompejach. Cena pigmentu była niewyobrażalna
Ile kosztował luksus w antyku? Naukowcy wycenili błękitny barwnik ze ścian nowo odkrytego sanktuarium w Pompejach. Zużyto tam niemal 5 kg rzadkiego pigmentu. Była to równowartość nawet 1300 bochenków chleba! W jakim celu użyto tak drogiego barwnika?
Pompeje we Włoszech są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych na świecie. Rokrocznie odwiedzają je tłumy turystów – nie jest to dziwne zważywszy na to, że można obejrzeć tak świetnie zachowane relikty miasta rzymskiego sprzed 2 tysięcy lat. To, że przetrwało do dziś zawdzięczamy erupcji wulkanu, która pokryła je popiołami i w ten sposób zakonserwowała. Od wielu lat trwają wykopaliska w Pompejach. Niedawno archeolodzy natknęli się na zagadkowe błękitne pomieszczenie. Nie garderoba, ale kaplica W Pompejach odkryto wiele bogatych willi. Składały się z wielu pomieszczeń i były obsługiwane przez niewolników. W jednym z kompleksów znaleziono niedawno pokój, który niemal w całości był pomalowany na niebiesko. Jego powierzchnia wynosiła około 9 metrów kwadratowych, czyli tyle, ile sypialnia w bloku. Zdaniem archeologów było to niewielkie sanktuarium domowe. Prawie każda ściana była pokryta intensywnym błękitem. A to był jeden z najdroższych pigmentów w historii ludzkości. Błękit egipski. Co o nim wiemy? Dlaczego błękit był tak drogi? W starożytności niebieskie pigmenty były znacznie rzadsze niż inne kolory. Błękit egipski był pierwszym syntetycznym barwnikiem w historii, a jego wytworzenie wymagało zaawansowanej technologii i ogromnej energii – składniki wypalano w temperaturze 850–950°C. Nazwa „błękit egipski” odnosi się do historycznego pochodzenia tej technologii, a niekoniecznie do miejsca wytworzenia konkretnej partii barwnika. Większość składników do wykonania pigmentu wykorzystanego w Pompejach pochodziła z okolic tego miasta. Pigment powstawał z piasku krzemionkowego, węglanu wapnia, minerałów miedzi oraz topnika alkalicznego. Badania próbek potwierdziły obecność krzemianu wapniowo-miedziowego oraz domieszek kwarcu i wollastonitu. Barwnik trafiał do rzymskich handlarzy w postaci małych kulek, które artyści musieli godzinami ucierać na proszek przed nałożeniem na mokry tynk. Wynik badania. Kilogramy luksusu na ścianach Głównym celem naukowców było oszacowanie skali inwestycji. Ile pigmentu potrzeba, by zamienić pokój w błękitną grotę? Dzięki analizom mikroskopowym i mapowaniu chemicznemu poznaliśmy odpowiedź. Artykuł na ten temat opublikowano właśnie na łamach czasopisma „npj Heritage Science” Zmierzono powierzchnię ścian, która wynosi blisko 20 metrów kwadratowych. Zbadano też grubość warstwy farby – miała średnio 0,18 milimetra. Obliczenia wykazały, że do pomalowania pokoju zużyto od 2,7 do 4,9 kilograma czystego błękitu egipskiego. To ogromna ilość. Dla porównania, w innych domach w Pompejach warstwy błękitu były znacznie cieńsze lub ograniczały się do małych powierzchni. W „niebieskim pokoju” pigment był wszędzie. Znaleziono go nawet w domieszkach do innych kolorów, by uczynić je bardziej żywymi. Cena prestiżu. Inwestycja warta roczny żołd Ile kosztowało wymalowanie pokoju? Naukowcy sięgnęli do dzieł Pliniusza Starszego, który notował ceny barwników. Błękit egipski najwyższej jakości kosztował około 11 denarów za rzymski funt (ok. 327 gramów). Na podstawie masy pigmentu obliczono, że sam błękit w tym pokoju kosztował od 93 do 168 denarów. Aby uzmysłowić sobie tę kwotę, musimy spojrzeć na ówczesne koszty życia. Za jeden denar można było kupić osiem bochenków chleba. Oznacza to, że błękit na ścianach był wart tyle, co 744 do 1344 bochenków. To jednak nie wszystko. W tamtym czasie rzymski legionista zarabiał rocznie około 187 denarów. Koszt samego barwnika w tym jednym, małym pokoju mógł więc stanowić równowartość 90% rocznej pensji żołnierza. A przecież trzeba było jeszcze opłacić innych malarzy, tynkarzy i kupić pozostałe pigmenty. Właściciel domu musiał być niezwykle zamożny. Kogo czczono w niebieskim pomieszczeniu? Zatem użycie niebieskiego koloru można tłumaczyć chęcią manifestacji statusu – przynależności do elity oraz chęcią podkreślenie boskiego charakteru sanktuarium. Oddawana tam cześć boginiom związanym z urodzajem i rolnictwem – zachowały się ich przedstawienia. Do tej pory archeolodzy odkryli w tym kompleksie termy, dziedziniec z ogrodem oraz imponującą salę bankietową pomalowaną na czarno. Pompeje z pewnością jeszcze nas zaskoczą. Źródło: npj Heritage Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rysunki i wyznania miłosne na ścianach. Sensacyjne odkrycie w Pompejach
Dzięki technologii obrazowania 3D i fotografii obliczeniowej naukowcy odkryli nieznane wcześniej malowidła i inskrypcje zapisane na ścianach jednego z korytarzy w Pompejach. Rysunki przedstawiają m.in. walki gladiatorów.
Pompeje do dziś pozostają jedną z największych skarbnic wiedzy o starożytnym Cesarstwie Rzymskim. Choć erupcja Wezuwiusza była straszliwą tragedią, która spotkała miasto i jego mieszkańców, to wulkaniczny pył sprawił, że miejsce to stało się istną kapsułą czasu. Zatrzymane w chwili zagłady ulice, domy i przedmioty codziennego użytku opowiadają historię miasta, które zniknęło w jednej chwili. A badacze do dziś dokonują tam kolejnych odkryć rzucających światło na życie w starożytności. Nowe odkrycie w Pompejach Zespół francusko-kanadyjskich naukowców postanowił jeszcze raz zbadać wąski korytarz łączący dwa teatry w Pompejach. Była to przestrzeń na co dzień często uczęszczana przez ludzi. Po raz pierwszy odkopano ją w 1794 roku, a kolejne 200 lat badań ujawniło wiele malowideł i inskrypcji. Większość z nich była jednak na tyle zniszczona, że dawniej trudno było dostrzec dokładnie, co te starożytne dzieła – często wykonane przez przypadkowych przechodniów, niczym współczesne graffiti – przedstawiają. W ostatnich badaniach naukowcy postanowili wykorzystać metody obrazowania trójwymiarowego, fotografii obliczeniowej i technologię RTI, aby przeanalizować dokładniej ściany owego korytarza. W ten właśnie sposób naukowcy odkryli niewidoczne wcześniej malunki przedstawiające walki gladiatorów, a także bardzo osobiste wyznania miłosne. – Dwie kampanie terenowe w 2022 i 2025 roku wzbogaciły dotychczas znaną bazę starożytnych graffiti o 79 wcześniej niepublikowanych inskrypcji. Nasz projekt ma na celu przywrócenie tym dziełom ich kontekstu przestrzennego, ujawniając poprzez nie interakcje i wielorakie formy relacji towarzyskich zapisanych w przestrzeni publicznej – podkreślają we wstępie swojej pracy, która ukazała się na stronie internetowej Parku Archeologicznego w Pompejach. Korytarz pełen wyznań Korytarz w pompejskim teatrze ma ok. 27 metrów długości. Już wcześniej badacze odkryli tu graffiti przedstawiające m.in. rzymskie imiona, rysunki zwierząt i statków, a nawet obelgi. – To, co czyni to miejsce wyjątkowym, to nie tylko ilość graffiti, ale także jego społeczny charakter. W przeciwieństwie do oficjalnych inskrypcji, wykonanych na czyjeś zlecenie, te znaki były nieformalne, spontaniczne i osobiste. Pozostawili je zwykli ludzie: widzowie, miejscowi, podróżni, zapisujący ulotne myśli w miejscu publicznym – wyjaśniają autorzy. Jedną z inskrypcji, którą udało się naukowcom odczytać było niekompletne zdanie „Erato amat”. Pierwsze słowo może odnosić się do muzy miłości, której imię tłumaczy się jako „ukochana” lub „pożądana”. Z kolei amat po łacinie oznacza „kocha”, „miłuje” lub „jest zakochany”. – Imię Erato pojawia się również w innych kontekstach rzymskich, często kojarzonych z niewolnicami lub wyzwolonymi kobietami – twierdzą badacze. Emocje w starożytnym Rzymie Naukowcy wskazują, że to niedokończone zdanie jest kolejnym dowodem na to, jak ekspresja uczuć w starożytnym Rzymie była ważna dla jego mieszkańców. W tym samym korytarzu przed laty odnaleziono inne miłosne wyznanie, w którym to Methe wyznaje miłość swojemu mężczyźnie i prosi boginię rzymską Wenus o przychylność. – Te teksty pokazują, że uczucia, pożądanie, tęsknota, były równie ważną częścią życia Pompejów – podkreślają uczeni. Ponadto archeolodzy odkryli także niezwykle misternie wykonany rysunek przedstawiający walkę dwóch gladiatorów. Scenę charakteryzuje precyzyjne przedstawienie ruchu obydwu mężczyzn. – Kompozycja sugeruje ruch, równowagę i napięcie, a nie statyczną symbolikę – zauważają badacze w swojej pracy. – Nasz projekt ma na celu zanurzenie się w codziennym świecie zwykłych użytkowników miejsca publicznego w świecie rzymskim. To odkrycie pozwala nam usłyszeć głosy, do których upływ czasu rzadko pozwala nam dotrzeć – podsumowali kanadyjsko-francuscy badacze. Źródło: Pompei Sites Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
W cieniu marmurów i mozaik kryło się niebezpieczeństwo. Oto mroczna strona życia w Pompejach
Zamiast czystej wody – pot, fekalia i metale ciężkie. Tak wyglądały kąpiele w starożytnych Pompejach do czasów wybudowania akweduktu. Nowe badania pokazują, jak dramatyczne były warunki sanitarne w mieście zniszczonym przez Wezuwiusza.
Położone około 25 km od Neapolu Pompeje są jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych nie tylko we Włoszech, ale i w całej Europie. Ruiny tego starożytnego miasta znajdują się na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pompeje zniszczyła i zasypała popiołem wulkanicznym erupcja Wezuwiusza w 79 roku n.e. Dzięki temu dramatycznemu wydarzeniu miasto uległo nietypowej konserwacji. Daje to wgląd w życie jego mieszkańców. Piękne miasto, piękni ludzie? Wielu osobom Pompeje kojarzą się w przepychem. Archeolodzy odkrywają tam wielkie wille, w których mieszkały ważne osobistości. Zdobione były pięknymi mozaikami i malowidłami. Ale to tylko jedna strona medalu. Naukowcy z Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji (JGU) zrekonstruowali system zaopatrzenia miasta w wodę na podstawie osadów węglanowych. Wyniki badań opublikowali w czasopiśmie „PNAS”. „Warunki higieniczne dalekie od idealnych” Aby zrekonstruować starożytne zasoby wody, naukowcy wykorzystali analizę izotopową do zbadania osadów węglanowych, które utworzyły się w różnych elementach miejskiej infrastruktury wodnej – takich jak akwedukt, wieże ciśnień, szyby studzienne i baseny łaźni publicznych. – Łaźnie pierwotnie były zasilane przez głębokie studnie z urządzeniami do podnoszenia wody, a panujące w nich warunki higieniczne były dalekie od idealnych – mówi dr Gül Sürmelihindi z Instytutu Nauk o Ziemi JGU, pierwsza autorka publikacji. Kiepska i brudna woda Z analiz wynika, że początkowo mieszkańcy Pompejów korzystali z niezbyt zdrowej i silnie zmineralizowanej wody z głębokich studni wulkanicznych. Nawet nie nadawała się do picia. Poza tym wodę wymieniali niewolnicy i działo się to stosunkowo rzadko, prawdopodobnie tylko raz dziennie. Badania osadów wykazały, że ówczesne baseny były silnie zanieczyszczone ludzkimi odchodami, potem, wydzielinami i olejami. Dodatkowo zdrowiu zagrażały metale ciężkie, takie jak ołów, uwalniane z antycznych kotłów i rur. Z czasem – coraz lepiej – Z czasem jednak urządzenia do podnoszenia wody zostały ulepszone dzięki rozwojowi technologicznemu, zanim w I w. n.e. zastąpiono je akweduktem, który dostarczał więcej wody i umożliwiał częstsze zażywanie kąpieli – opowiada dr Sürmelihindi. Akwedukt powstał w czasach panowania cesarza Oktawiana Augusta. Nowy system zapewnił stały dopływ czystej wody źródlanej, co umożliwiło częste odświeżanie basenów i lepszą higienę. Świadectwa obecności wulkanu Naukowcy odkryli również osobliwe, cykliczne wzorce w stosunku izotopów węgla w węglanach pochodzących ze studni. Możliwą przyczyną mogą być wahania ilości wulkanicznego dwutlenku węgla w wodach gruntowych – ta cykliczność może dostarczyć informacji o aktywności Wezuwiusza na długo przed erupcją w 79 r. n.e. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeolodzy przebadali willę cesarzowej Rzymu. Oto spektakularne znaleziska z czasów wybuchu Wezuwiusza
Nieznane dotąd freski, ogrody i pomieszczenia ukryte za grubymi warstwami wulkanicznego pyłu odkryli archeolodzy nie w słynnych Pompejach, ale w pobliskim starożytnym mieście Oplontis. Znalezisk dokonano w olbrzymiej willi należącej do żony słynnego cesarza Nerona.
W sierpniu 79 roku n.e. wulkan Wezuwiusz spalił i przysypał grubą warstwą popiołów zarówno znane wszystkim pasjonatom historii starożytne Pompeje, jak i pobliskie Herkulanum oraz Stabie. Jeszcze mniej znaną miejscowością, która uległa zagładzie było Oplontis. Dom badany od dziesiątków lat Włoscy archeolodzy poinformowali właśnie o nowych wynikach wykopalisk w obrębie Willi Poppei. Należała do Poppei Sabiny (30–65 r. n.e.), która była drugą żoną cesarza Nerona. Zasłynęła ze swojej urody. Poppea Sabina miała swoją własną willę w Oplontis. Nowoczesne badania tego kompleksu rozpoczęły się w 1964 roku, kiedy ruszyły systematyczne i zakrojone na szeroką skalę wykopaliska. Przez kolejne dekady naukowcy cierpliwie wydzierali wulkanicznym osadom kolejne fragmenty tej gigantycznej rezydencji. Teraz badacze podsumowali wykopaliska prowadzone w 2025 roku. Potężny kompleks zdradza tajemnice Willa Poppei w Oplontis była potężną rezydencja o charakterze imperialnym, której skala i przepych dorównywały najważniejszym budowlom starożytnego Rzymu. Najnowsze badania archeologiczne dowiodły, że obiekt jest znacznie większy, niż dotychczas sądzono. W ubiegłym roku archeolodzy skupili się na zachodniej części rezydencji, która przebiega wzdłuż współczesnej drogi Via dei Sepolcri. Głównym celem jest ochrona cennych struktur przed wilgocią i niszczeniem. Badacze chcą też dokładnie zrozumieć, jak wyglądał układ pomieszczeń przed katastrofą. Dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach Gabriel Zuchtriegel wyjaśnia, że wiele aspektów planu willi pozostawało dotąd niepewnych. Pawica i stary głupiec na ścianie Prawdziwą sensacją okazało się odsłonięcie tzw. salonu maski teatralnej i pawia. Pomieszczenie to zachwyca wyrafinowanymi dekoracjami w drugim stylu pompejańskim. Na ścianach archeolodzy odsłonili postać ptaka, a konkretnie – pawicy. Jest ona idealnym, lustrzanym odbiciem pawia odkrytego wcześniej w innej części pokoju. Obok ptaków wyłoniła się maska przedstawiająca Pappusa. W starożytnych farsach był to trzęsący się starzec, który zawsze stawał się obiektem drwin. Jego komediowa postać stanowi ciekawy kontrast dla innych masek nawiązujących do tragedii. Odnaleziono też fragmenty fresku ze złotym trójnogiem wpisanym w okrąg. Detale te pokazują, że rzymscy artyści operowali barwami o niezwykłej intensywności. Nieznane pokoje i drzewa odlane w gipsie Wyniki prac pokazują, że willa była znacznie większa, niż wcześniej sądzono. Archeolodzy zidentyfikowali cztery nieznane do tej pory pomieszczenia. Dzięki temu łączna liczba pokoi w rezydencji wzrosła do 103. Jedno z nowo odkrytych wnętrz posiada absydę. Prawdopodobnie należało do luksusowego kompleksu łaźni. W jednym z pomieszczeń prace malarskie wyglądają na nagle przerwane, jakby robotnicy uciekli w popłochu przed wybuchem wulkanu. Być może jest to świadectwo wybuchu Wezuwiusza w 79 roku n.e. Naukowcy zbadali też otoczenie willi za pomocą techniki odlewów gipsowych. Pozwoliło to odtworzyć kształty drzew, które niegdyś zdobiły tutejszy ogród. Rośliny te tworzyły precyzyjny wzór, który naśladował architektoniczną linię kolumn. Prawdopodobnie były to drzewa oliwne, podobne do tych znalezionych w sąsiednich sektorach wykopalisk. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Robot poskładał zniszczone malowidła z Pompejów. Wyposażono go w niemal ludzkie dłonie
Sztuczna inteligencja nie tylko pisze teksty – teraz również rekonstruuje starożytne freski. W słynnych Pompejach robot pomaga archeologom w pracy, której człowiek nie był w stanie wykonać sam. System analizuje zdobienia i formy, by znaleźć idealne dopasowanie odłamków. A następnie z pomocą niemal ludzkich dłoni składa je w całość.
Pompeje są jednym z najbardziej niezwykłych stanowisk archeologicznych na świecie. Położone są we Włoszech. Miasto to istniało w czasach Imperium Rzymskiego. W sierpniu 79 roku n.e. wulkan Wezuwiusz spalił i przysypał je grubą warstwą popiołów. Archeolodzy rozpoczęli badania w tym miejscu już w połowie XVIII wieku. Kolejne pokolenia naukowców ciągle działają w obrębie Pompejów. Nie ma roku, by podzielili się nowymi i często naprawdę ekscytującymi informacjami. Magazyny pękają w szwach W magazynach Parku Archeologicznego w Pompejach leżą tysiące odłamków starożytnych malowideł. Niektóre rozpadły się podczas wybuchu wulkanu, inne zniszczyły bomby podczas II wojny światowej. Przykładem są dekoracje z sufitu w Domu Malarzy przy Pracy oraz ściany ze Schola Armaturarum, która zawaliła się w 2010 roku. W jaki sposób poukładać te tysiące odłamków, by to miało sens? Czy jest to w ogóle możliwe i sensowne? A może zbyt czasochłonne? Żmudna praca – kto ma ją wykonać? W magazynach muzealnych jest niezliczona liczba odłamków starożytnych malowideł z Pompejów. Często naukowcy nie wiedzą nawet, co dokładnie było namalowane na ścianie. Ręczne dopasowywanie tych okruchów jest potwornie nudne, męczące i zajmuje całe lata. Dodatkowo kawałki z różnych pokoi są ze sobą wymieszane. Żaden człowiek nie byłby w stanie samodzielnie rozwiązać tej zagadki, dlatego badacze poprosili o pomoc „inteligentne” maszyny. Przez cztery lata eksperci z Włoch, Niemiec, Izraela i Szwajcarii zbudowali system w ramach projektu RePAIR (Rekonstrukcja przeszłości: sztuczna inteligencja i robotyka spotykają się z dziedzictwem kulturowym), finansowanego przez Unię Europejską. Robot bierze się do… roboty Oto jak dokładnie wyglądało to międzynarodowe przedsięwzięcie. Naukowcy podzielili je na kilka części: Etap wirtualny – najpierw naukowcy skanowali i digitalizowali odłamki fresków. Sztuczna inteligencja analizowała te cyfrowe obrazy i próbowała dopasować je do siebie w pamięci komputera. Było to ogromne wyzwanie, ponieważ algorytmy musiały rozwiązać zagadkę bez wiedzy o tym, co właściwie przedstawia cały obraz. Etap fizyczny – gdy komputer znalazł już rozwiązanie, przesyłał instrukcje do platformy sprzętowej. Wtedy do akcji wkraczały dwa ramiona robotyczne wyposażone w specjalne „miękkie dłonie”. Robot fizycznie podnosił fragmenty i automatycznie umieszczał je w odpowiednim miejscu. W ten sposób wyręczył konserwatorów i archeologów w żmudnej pracy. View oEmbed on the source website Aby nie uszkodzić prawdziwych, kruchych dzieł sztuki, naukowcy stworzyli za pomocą drukarek 3D sztuczne kopie odłamków. Robot najpierw ćwiczył fizyczne przenoszenie i układanie na tych kopiach, zanim pozwolono mu dotknąć autentycznych zabytków. Etyczne i sensowne wykorzystanie AI – Przyszłość archeologii zakłada etyczne wykorzystanie sztucznej inteligencji. To ogromne wyzwanie – mówi dyrektor Parku Archeologicznego, Gabriel Zuchtriegel. – Ponowne złożenie ogromnej ilości fragmentów [malowideł-przyp red.] – takich jak te uszkodzone podczas bombardowania Pompejów w 1943 roku – powinno być możliwe dzięki charakterystycznemu kształtowi i zdobieniom każdego elementu. Jednak żaden człowiek nie byłby w stanie tego dokonać sam. To właśnie tutaj wkracza sztuczna inteligencja, pomagając nam zrozumieć złożoność materiałów archeologicznych – dodaje Zuchtriegel. Według niego AI będzie odgrywać kluczową rolę w archeologii w przyszłości, zwłaszcza biorąc pod uwagę ogromne ilości danych pochodzących z ratowniczych wykopalisk archeologicznych na stanowiskach archeologicznych w całych Włoszech. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Niewolnicy jedli bób i owoce, wolni często głodowali. Świadczą o tym odkrycia w starożytnych pompejańskich „mikrokawalerkach”
Czy niewolnicy w starożytnym Rzymie żyli w nędzy i głodzie? Odkrycia archeologów w Pompejach ujawniają, że ich dieta była lepsza niż wielu wolnych ludzi. W ich kwaterach znaleziono kosze wypełnione owocami i amfory z bobem. Nowe znaleziska pokazują, że granica między wolnością a niewolą była bardziej płynna, niż sądzono.
Pompeje, leżące na terenie dzisiejszych Włoch, zaliczają się do najsłynniejszych stanowisk archeologicznych na świecie. Co roku miejsce to odwiedza nawet 4 miliony osób. Taka popularność nie dziwi. Dwa tysiące lat temu wulkan zasypał tu całe miasto. Dzięki temu Pompeje stały się dla archeologów swoistą kapsułą czasu, która jest corocznie odkrywana w trakcie wykopalisk. Badacze odsłaniają kolejne domy, które ich mieszkańcy opuścili w pośpiechu wraz z całym wyposażeniem. Teraz naukowcy wzięli sobie za cel kwatery niewolników. Do tej pory najbardziej medialne były doniesienia dotyczące reprezentacyjnych przestrzeni, więc są to nowe informacje o nieco pomijanym aspekcie życia w tym starożytnym mieście. Wykopaliska w ekskluzywnej willi Kwatery niewolników znajdowały się w willi Civita Giuliana należącej do bardzo zamożnego i wpływowego właściciela. Jej rozmiar i znaczenie są podkreślane w źródłach. Kwatery dla niewolników w tym kompleksie były jednymi z największych znanych na terenie starożytnych Pompejów. Wiemy, że dbano o ich zdrowie, aby byli wydajni w swojej pracy. To kontrastowało z losem wielu formalnie wolnych obywateli, których rodziny nie miały środków do życia i były zmuszone żebrać o pomoc u prominentnych postaci w mieście. Ale do jakiego stopnia? Mikrokawalerki Pompejów zdradzają tajemnice Ostatnie prace wykopaliskowe koncentrowały się na kwaterach dla robotników przymusowych. Były to małe pomieszczenia, o powierzchni zaledwie 16 metrów kwadratowych, w których mieściły się nawet trzy łóżka. Choć warunki życia były trudne, na piętrze tego budynku znaleziono przechowywaną żywność. I to nie byle jaką. Archeolodzy odkryli amfory zawierające bób, z których jedna była w połowie pusta. Natrafiono też na duży kosz pełen owoców. Były to gruszki, jabłka lub jarzębina. Bób dostarczał cennego białka, a owoce były ważnym źródłem witamin. Były to suplementy niezbędne dla zdrowia mężczyzn, kobiet i dzieci, którzy żyli w niewoli. Żywność na pięterku? Przechowywanie żywności na piętrze, w kwaterach niewolników, miało prawdopodobnie dwa cele. Po pierwsze, wysoko umieszczone zapasy były bezpieczniejsze. Chroniło je to przed szkodnikami, takimi jak myszy i szczury. A ich szczątki znaleziono na parterze, więc widać, że zagrożenie było realne. Po drugie, ułatwiało to kontrolowanie racji żywnościowych. Właściciel mógł łatwiej wydzielać, ile jedzenia dostaje każdy niewolnik. Ten nadzór mogły sprawować zaufane osoby na usługach pana. Zdrowia dieta niewolników Te „twarde” archeologiczne dowody świadczą, że właściciel willi dbał o swoich niewolników. Koszt niewolnika był wysoki, dlatego lepiej było zadbać o tych, których już się posiadało. Aby ta cenna siła robocza mogła być w pełni wydajna, musiała być zdrowa. Dieta niewolników, oparta głównie o pszenicę, była jednak bardziej bogata. Dodanie do niej bobu i owoców zapobiegało chorobom związanym z niedożywieniem. „Ludzi traktowano jak maszyny” Odkrycia te potwierdzają, że niewolnicy w dużych willach mogli być lepiej odżywieni niż wielu formalnie wolnych obywateli. Wiele biednych, wolnych rodzin nie miało pieniędzy na jedzenie w Pompejach. – Ludzi traktowano jak narzędzia, jak maszyny, ale człowieczeństwa nie da się tak łatwo wymazać. Granica między niewolnikiem a człowiekiem wolnym stale więc zacierała się: oddychamy tym samym powietrzem, jemy to samo. Czasami niewolnicy jedli nawet lepiej niż tak zwani ludzie wolni – skomentował Gabriel Zuchtriegel, dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach. Źródło: E-Journal Scavi Di Pompei Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kilkunastometrowa wieża stała w Pompejach. Antyczny „drapacz chmur” wykryto dzięki narzędziom cyfrowym
Czy Pompeje miały własne „wieżowce”? Taka hipoteza pojawiła się po analizie ruin Domu Thiasosa. Monumentalne schody i układ otworów po belkach sugerują obecność wysokiej, reprezentacyjnej konstrukcji. To kolejny dowód na to, jak zaawansowana była architektura miasta.
Pompeje są jednym z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy greckiego Partenonu. Do zbiorowej wyobraźni przemawia niezwykła historia tego rzymskiego miasta. W sierpniu 79 roku n.e. wulkan Wezuwiusz spalił i przysypał je grubą warstwą popiołów. To wydarzenie było zaskakujące dla mieszkańców Pompejów – kilka tysięcy osób zginęło. Pompeje stały się kapsułą czasu, bo ponad ruinami nigdy nie wzniesiono kolejnego miasta. Od kilkuset lat prowadzi się tam badania wykopaliskowe, które trwają do dziś. Najnowsze analizy wykonano z pomocą cyfrowych narzędzi. Opublikowano je na łamach e-czasopisma „Scavi di Pompei” („Wykopaliska w Pompejach”). Wieże w Pompejach? Z zapisów historycznych wiadomo było, że w rzymskich miastach bogate wille posiadały wieże. Dwie takie konstrukcje byłą częścią wielkiego domostwa pisarze i polityka Pliniusza Młodszego. Nie osiągały one wysokości tych znanych ze średniowiecznych miast, takich w Bolonii czy San Giminiano. Jednak i te rzymskie robiły wrażenie. Ale czy wznoszone je również w Pompejach? Ich przedstawienia znane są z zachowanych wśród ruin malowideł. Przyszła pora, aby je znaleźć. Ale w jaki sposób, skoro w dużej części miasto to zostało zrównane z ziemią? Jak wykryto nieistniejącą wieżę? Uwagę zespołu badaczy przykuła monumentalna klatka schodowa w jednej z rezydencji zwanej Domem Thiasosa. Zdawała się prowadzić donikąd. Eksperci pod kierownictwem dyrektora parku Gabriela Zuchtriegela i prof. Susanne Muth z Wydziału Archeologii Klasycznej Uniwersytetu Humboldtów postanowili rozwiązać tę zagadkę z pomocą cyfrowych narzędzi. Wykonano dokładne trójwymiarowe laserowe skany ruin i stworzono ich „cyfrowego bliźniaka”. W cyfrowym modelu naukowcy szukali wszelkich śladów po zawalonej konstrukcji, takich jak otwory po belkach w ścianach pomieszczenia. Analizując kąt i wysokość zachowanych kamiennych schodów oraz rozlokowanie otworów po belkach w ścianie nośnej wysunięto hipotezę, że schody kamienne musiały mieć drewnianą kontynuację wewnątrz pomieszczenia. To był klucz do zrozumienia, że budowla pięła się w górę. Po zebraniu wszystkich dowodów wykonano cyfrową rekonstrukcję. Okazało się, że ten utracony poziom najprawdopodobniej był wysoką wieżą z salą reprezentacyjną, która wznosiła się kilkanaście metrów nad miastem. Funkcja pompejańskich wież Wieże w pompejańskich rezydencjach pełniły przede wszystkim funkcję reprezentacyjną. Były to widoczne z daleka symbole władzy i nadzwyczajnego bogactwa lokalnej elity. Umożliwiały one mieszkańcom domostw, które były w niej wyposażone, podziwianie rozległych widoków na miasto, zatokę, a nawet nocne niebo, co było cenione w kontekście eleganckiego i komfortowego życia. Na najwyższej kondygnacji wieży mieściła się zazwyczaj sala reprezentacyjna (np. salon lub sala bankietowa), przeznaczona dla właściciela domu. Źródło: Scavi di Pompei Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipskie zboże w Pompejach. Naukowcy ujawniają, co jedzono przed wybuchem Wezuwiusza
Najnowsze odkrycia naukowców dowodzą, że mieszkańcy Pompejów sprowadzali żywność z najdalszych zakątków imperium rzymskiego. Dotyczyło to zboża, soczewicy czy daktyli. Ustalenia rzucają nowe światło na życie codzienne starożytnego miasta.
Pompeje to miasto symbol. Zmiecione z ziemi w 79 roku n.e. przez katastrofalny wybuch pobliskiego Wezuwiusza, jest celem wykopalisk archeologicznych już od kilku stuleci. Nowe analizy to dowód na to, że wielu ciekawych odkryć można dokonać w laboratoriach, analizując zebrane w terenie próbki. Izotopy zdradzają dietę pompejańską Międzynarodowy zespół badaczy opublikował właśnie na łamach „Scientific Reports” wyniki analiz ponad 100 próbek organicznych. Były to pozostałości po dawnej żywności. Celem było poznanie dawnych praktyk związanych z uprawą roślin i hodowlą. W ostatnich latach bardzo pomocne są dla archeologów badania izotopów zawartych w substancjach organicznych. To rewolucja na miarę nowatorskiej kiedyś metody radiowęglowej. Dzięki temu eksperci są w stanie stwierdzić w przypadku roślin, w jaki sposób je uprawiano i skąd pochodzą. Podobne informacje można „wycisnąć” ze szczątków kostnych. – Badania trwają nawet po zakończeniu wykopalisk. Jak pokazują te prace, dokładna analiza materiałów ujawnionych nawet dawno temu, dzięki zastosowaniu nowych technik i metod analitycznych, otwiera nowe horyzonty, które wcześniej były nie do wyobrażenia – podkreślił Gabriel Zuchtriegel, dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach. Niewiele stanowisk archeologicznych nadal dostarcza tak ogromnej ilości i różnorodności pozostałości organicznych, jak Pompeje. Dlatego był to dla badaczy świetne pole dla ich prac. Pompeje: wielkie i zależne W czasach świetności Pompeje zamieszkiwało kilkanaście tysięcy osób. Taka masa ludzi wymagała sporych zasobów. Nowe badania izotopowe potwierdzają, że wiele z produktów sprowadzano z odległych rejonów, by zaspokoić potrzeby mieszkańców miasta. Taki obraz znany był wcześniej ze starożytnych źródeł pisanych. Teraz archeolodzy uzyskali niemal namacalne potwierdzenie. Soczewica i zboża – towary z importu Badacze odkryli, że w Pompejach stosowano różnorodne techniki uprawy zbóż i roślin strączkowych. Na przykład, bób był konsekwentnie dobrze nawadniany, podczas gdy soczewica rosła w warunkach ubogich do umiarkowanych pod względem nawodnienia. To sugeruje, że niektóre rośliny, takie jak bób, mogły być uprawiane lokalnie, a inne, jak soczewica, być importowana – sugerują badacze. Wygląda na to, że również zboże było sprowadzane. Wskazuje na to duża zmienność izotopowa w analizowanych próbkach. Ta duża zmienność wskazuje na to, że zboża te były uprawiane w różnych warunkach środowiskowych, klimatycznych i przy różnej dostępności wody. Może to również sugerować zróżnicowane techniki nawożenia. Ze źródeł pisanych wiemy, że spichlerzem starożytnego Rzymu był Egipt, więc zapewne stamtąd pochodzi duża część używanego przez pompejańczyków zboża. Teraz mamy dowód na to w postaci analiz fizykochemicznych. Zboża stanowiły znaczną część rzymskiej diety, szacowaną nawet na do 70% całkowitej kaloryczności dziennego posiłku. Z mąki pieczono placki przypominające chleb, ale ziarna były też elementem potrawek. Kozy niczym sarny Z analiz kości wynika, że świnie miały bardzo zróżnicowaną dietę. To sugeruje, że mogły być karmione resztkami ze stołów, produktami ubocznymi przetwórstwa żywności, a także wypasane na bagnistych terenach bogatych w korzenie i owady. Również dieta bydła była różna. Nie wszystkie krowy były chowane tak samo. Być może jedne pasły się swobodnie, a inne dostawały dodatkowe pożywienie. Ciekawe informacje pozyskano na temat kóz. Ich dieta była podobna do diety... sarny. Wygląda więc na to, że były puszczane samopas, stąd ich dieta była zbliżona do dzikich zwierząt. To tylko część wyników, które rzucają światło na dietę ludzi z Pompejów. – Ilość danych, które potencjalnie możnaby uzyskać dzięki takim analizom, jest nie do przecenienia, ponieważ zależy ona od obecnego postępu technologicznego i metodologicznego. Zdecydowanie zainwestujemy dalsze środki w badania szczątków ludzkich i materiałów organicznych z Pompejów, które wciąż skrywają wiele tajemnic – zapowiedział szef Parku Archeologicznego. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co stało się z Pompejami po wybuchu Wezuwiusza? Według archeologów mieszkańcy wrócili do ruin
Po niszczącej erupcji Wezuwiusza w 79 roku n.e. Pompeje nie były całkowicie opuszczone. Archeolodzy potwierdzają, że na miejsce wrócili ludzie, a prowizoryczna osada przetrwała tam aż do V wieku.
Spis treści Nowe znaleziska zmieniają spojrzenie na Pompeje Pompeje po erupcji – slumsy wśród ruin Zapomniana historia Pompejów po katastrofie Po wielu dekadach badań archeologicznych koncentrujących się na życiu Pompejów przed erupcją Wezuwiusza w roku 79 n.e., nadszedł czas na poznanie późniejszej historii miasta. Już wcześniej natrafiano na dowody, że do Pompejów powrócili ludzie – być może dawni mieszkańcy, którzy ocaleli, być może inni osadnicy. Park Archeologiczny Pompejów pochwalił się nowymi znaleziskami z czasów po erupcji wulkanu. Nowe znaleziska zmieniają spojrzenie na Pompeje Archeolodzy odkryli nowe dowody na to, że Pompeje, zniszczone przez erupcję Wezuwiusza w 79 roku n.e., były częściowo zasiedlone również po katastrofie. Przed wybuchem wulkanu w mieście mieszkało ponad 20 tysięcy osób. Nowe badania wskazują, że część ocalałych, którzy zapewne nie mieli możliwości osiedlenia się gdzie indziej, wróciła na zrujnowany teren. Dołączyli do nich prawdopodobnie także złodzieje, którzy liczyli na znalezienie cennych przedmiotów w przykrytych wulkanicznym pyłem ruinach. Zamożniejsi mieszkańcy, którzy przeżyli, rozpoczęli nowe życie poza Pompejami. Z odnalezionych śladów wynika, że stopniowo powstała tam osada, funkcjonująca w trudnych warunkach. Nie istniała już infrastruktura typowa dla rzymskiego miasta. Przybysze zajmowali górne kondygnacje dawnych domów, natomiast dolne przerabiano na piwnice, budowano w nich piece i kominki. Pompeje po erupcji – slumsy wśród ruin Jak podkreśla Gabriel Zuchtriegel, dyrektor stanowiska archeologicznego w Pompejach, dzięki nowym znaleziskom udało się lepiej zrozumieć późniejszą historię miasta. Pompeje po erupcji to nie tyle odbudowane miasto, co prowizoryczna, uboga osada, nieomal slums funkcjonujący wśród ruin. Już wcześniej trafiano na dowody świadczące o ponownym zasiedleniu terenu, jednak podczas prac archeologicznych skupiano się niemal wyłącznie na dobrze zachowanych freskach, budynkach i przedmiotach sprzed erupcji. Zapomniana historia Pompejów po katastrofie Zuchtriegel zwraca uwagę, że dramatyczne wydarzenia z 79 roku tak zdominowały zbiorową wyobraźnię, że późniejsza historia Pompejów została niemal zapomniana. Podczas prac archeologicznych nierzako zupełnie usuwano późniejsze warstwy bez dokumentacji, by dostać się do tych sprzed erupcji. Tymczasem całkowite opuszczenie miasta nastąpiło dopiero kilkaset lat później – w V wieku naszej ery. W wyniku erupcji zginęło około 15–20% ówczesnej populacji, głównie na skutek szoku termicznego, gdy miasto zostało nagle pokryte chmurą rozżarzonych gazów i popiołu. Warstwa popiołu zakonserwowała Pompeje w niemal nienaruszonym stanie, aż do ich przypadkowego odkrycia pod koniec XVI wieku. Dzięki temu są one dziś jednym z najlepiej zachowanych stanowisk archeologicznych z czasów starożytnego Rzymu. Cały teren zajmuje około 22 hektarów, z czego jedna trzecia nadal pozostaje zasypana popiołem i czeka na dalsze badania archeologiczne. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Bezcenny zabytek trafił do Pompejów. Skradli go Niemcy w czasie II wojny światowej
Parę półnagich kochanków przedstawia sugestywna mozaika sprzed dwóch tysięcy lat, która trafiła z powrotem do Włoch. To historia z happy endem. Nie wszystkie zabytki skradzione przez nazistów w czasie II wojny światowej odnaleziono.
Spis treści: Erotyczna mozaika – wielki come back Co wiemy o skradzionej mozaice? Zabytek bez kontekstu. Wyzwanie dla archeologa Niemcy w czasie II wojny światowej prowadzili szeroko zakrojoną akcję grabieży dóbr kultury i zabytków w państwach, które podbili. Kradzież była systematyczna i zorganizowana. Odpowiadały za nią zarówno organizacje, jak i osoby prywatne. Część zrabowanych zabytków miała trafić do planowanego muzeum upamiętniającego Adolfa Hitlera, inne – do kolekcji jego zastępcy, czyli Hermana Goeringa. Ta historia dotyczy kradzieży dokonanej przez jednego z tysięcy oficerów niemieckich we Włoszech. Erotyczna mozaika – wielki come back W lipcu Park Archeologiczny w Pompejach poinformował o przekazaniu do tej instytucji niewielkiej starożytnej mozaiki. Była to repatriacja zabytku zorganizowana przez Konsulat Generalny Włoch w Stuttgarcie (Niemcy), w której uczestniczyli również włoscy karabinierzy. Historia relokacji zabytku sięga czasów II wojny światowej. Kapitan Wehrmachtu, odpowiedzialny za łańcuch zaopatrzenia wojskowego we Włoszech, podarował go obywatelowi niemieckiemu. Jego przodkowie postanowili zwrócić bezcenny obiekt i skontaktowali się z odziałem karabinierów w Rzymie. Proces repatriacji trwał blisko dwa lata. Co wiemy o skradzionej mozaice? Wstępne analizy artefaktu wykonała specjalna komórka karabinierów zajmująca się ochroną dziedzictwa kulturowego. Potwierdzono, że jest to zabytek mający blisko dwa tysiące lat. Na panelu ukazano półnagą parę. Kobieta pochyla się nad leżącym mężczyzną. Widać wyraźnie jej odsłonięte pośladki. Niewielkie kolorowe kostki mozaiki ułożono na trawertynowej płycie. Nie ma pewności, czy mozaika pochodzi z domostwa w Pompejach. Było to starożytne miasto pochłonięte i zniszczone przez pobliski wulkan w 79 roku n.e. Badania wykopaliskowe w jego obrębie rozpoczęły się w połowie XVIII wieku. Zabytek bez kontekstu. Wyzwanie dla archeologa Być może uda się kiedyś dopasować panel do jakiegoś pomieszczenia. Archeolodzy przypuszczają, że erotyczna mozaika zdobiła podłogę sypialni. Nie można wykluczyć, że willa, w której ją wykonano znajdowała się w okolicy Pompejów. Brakuje kontekstu odkrycia mozaiki, co utrudnia ustalenie jej proweniencji. – Każdy odzyskany zrabowany eksponat to zamknięta rana. Dlatego wyrażamy naszą wdzięczność jednostce ochrony zabytków [karabinierów – przyp. red.] za wykonaną pracę – powiedział dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach, Gabriel Zuchtriegel. Zapowiedział dalsze analizy zabytku i próbę zlokalizowania willi, z której pochodzi. Zuchtriegel jednocześnie skrytykował proceder nielegalnego handlu zabytkami, który przyczynia się do pozbawiania dostępu do artefaktów dla wszystkich zainteresowanych. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zaginiona perfumeria Rzymian odkryta w Pompejach. Pachnie tam jak dawniej
To miejsce przez wieki skrywało sekret rzymskiego luksusu. Teraz, po rekonstrukcji Ogrodu Herkulesa, poznajemy zapachy starożytności.
Spis treści: Ogród Herkulesa znów kwitnie Zielone Pompeje Pompeje to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych świata. Historia tego miejsca nadal nie jest jednak w pełni poznana, a badacze odkrywają przed nami jej kolejne mniej znane rozdziały. Niedawno ukończono tam rekonstrukcję tzw. Ogrodu Herkulesa. Według archeologów mógł być częścią starożytnej perfumerii funkcjonującej jeszcze w III wieku p.n.e. Zrekonstruowany ogród porastają teraz setki róż, fiołków, wiśni, ruszczyków i winorośli. Właśnie te rośliny stosowane w świecie antycznym do produkcji pachnideł. Ogród Herkulesa znów kwitnie Ogród znajduje się na terenie jednego z domów mieszkalnych w Pompejach. W jego obrębie znaleziono też naczynia wykonane z gliny i szkła. Prawdopodobnie używano ich do przechowywania wonnych maści i esencji. Według badaczy, właściciel domu mógł eksperymentować z tworzeniem perfum na małą skalę. W łączeniu kwiatowych zapachów sprzyjał mu bogaty ogród o powierzchni ok. 90 m kw. Jak zauważa historyk ogrodów Maurizio Bartolini, produkcja perfum wymagała ogromnych ilości kwiatów. Takie zapachy były luksusem, a ich trwałość ograniczała się do kilku dni. To, co dla nas jest trwałym kosmetykiem, dla starożytnych Rzymian było ulotną ozdobą. Jak ustalili archeolodzy, ogród był starannie zaprojektowany. Miał system irygacyjny oparty na kanałach i glinianych zbiornikach, które umożliwiały gromadzenie wody i podlewanie roślin w sposób kontrolowany. Woda była doprowadzana przez otwór w murze, a następnie rozprowadzana wokół grządek. Zielone Pompeje Ogród Herkulesa miał również charakter wypoczynkowy. Znaleziono tu pozostałości małej świątyni oraz zrekonstruowano zacienioną altanę. Bardzo możliwe, że to w niej spożywano posiłki. Wyjątkowym detalem jest inskrypcja znajdująca się przy wejściu: Cras Credo, co można przetłumaczyć na „Jutro będziemy mieli kredyt”. To ironiczny komentarz do rzymskiej rzeczywistości, gdzie handel i pożyczki były codziennością. Rekonstrukcja ogrodu to część szerszego programu przywracania zieleni w Pompejach. Jak przypomina dyrektor parku archeologicznego Gabriel Zuchtriegel, ogrody były kluczowym elementem struktury miasta. W czasach świetności Pompeje liczyły ponad 400 ogrodów i sadów. Były to zarówno proste warzywniki, jak i reprezentacyjne dziedzińce bogatych willi. Zachowane ślady korzeni, nasion i bruzd świadczą o zaawansowanej uprawie i ogrodniczej kulturze mieszkańców. Źródło: Archaeological Park of Pompeii Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Park Archeologiczny w Pompejach ostrzega. Nie daj się oszukać przed wizytą!
W każdą pierwszą niedzielę miesiąca do parku archeologicznego w Pompejach wejdziesz za darmo. Trzeba się uzbroić w cierpliwość i… nie dać się naciągnąć. Włoscy muzealnicy alarmują, że oszuści próbują sprzedawać bilety, które są bezpłatne.
Spis treści: Darmowe wejściówki do Pompejów Kup pan (darmowy) bilet Pompeje w dzisiejszych Włoszech są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych świata. To miejsce odwiedza co roku nawet 4 mln osób! Nic dziwnego. Dwa tysiące lat temu wulkan przykrył tutaj całe miasto. Dzięki temu stało się dla archeologów kapsułą czasu, która każdego roku jest odkrywana w czasie wykopalisk. Oczom ukazują się kolejne domy pozostawione wraz z całym wyposażeniem przez ich mieszkańców w popłochu. Darmowe wejściówki do Pompejów Niewiele osób wie, że to stanowisko archeologiczne można odwiedzić za darmo. Bezpłatne wejście obowiązuje w każdą pierwszą niedzielę miesiąca. Jest to część szerszej akcji we Włoszech, którą resort kultury zainicjował w 2014 roku. Nosi nazwę „Domenica al Museo”, czyli dzień w muzeum. Za darmo można wejść w ten jeden dzień w miesiącu też do Koloseum czy do Forum Romanum oraz wielu innych obiektów związanych z dziedzictwem kulturowym. Tłumy są wówczas bardzo duże, więc należy rozważyć i zastanowić się, czy nie lepiej przyjść innego dnia. Koszt wejścia do Pompejów w zależności od pakietu wynosi od 18 do 35 euro. Kup pan (darmowy) bilet Park archeologiczny w Pompejach wydał właśnie ostrzeżenie przed naciągaczami, którzy próbują sprzedać wejściówki na darmowy dzień. – Niestety, potwierdziliśmy, że dni te zostały wykorzystane przez osoby trzecie do odsprzedaży biletów, które powinny być bezpłatne, niczego niepodejrzewającym zwiedzającym, wyrządzając tym samym poważne szkody nie tylko oszukanym w ten sposób osobom, ale także Parkowi Archeologicznemu w Pompejach – mówi dyrektor parku, Gabriel Zuchtriegel. Z komunikatu wynika, że od teraz wejściówek nie będzie można pozyskać szybciej. Będę wydawane tylko tym osobom, które stawią się osobiście i tuż przed wejściem na teren parku. Ma to zapobiec nielegalnym praktykom. Kolejki będą pewnie nadal długie, obecnie czas oczekiwania na wejście wynosi około pół godziny. Należy też pamiętać, że wprowadzono limit wejść – to 20 tys. osób. W ostatnich tygodniach teren przed rezerwatem wydzielono z pomocą 250 barierek, które mają porządkować ruch turystyczny. Kto pierwszy, ten lepszy. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Dramatyczna próba ocalenia życia. Niesamowita historia z Pompejów
Łóżko przyciśnięte do drzwi miało powstrzymać napływ toksycznych gazów i pyłów do wnętrza willi. Wewnątrz schroniła się czteroosobowa rodzina. Czy udało się im przetrwać słynną erupcję Wezuwiusza, która miała miejsce 2 tysiące lat temu?
Spis treści: Ludzkie dramaty w Pompejach Nie wpuścić intruza – nierówna walka z żywiołem Blokada z łóżka i nieskuteczna ucieczka Pompeje to nie tylko nazwa starożytnego rzymskiego miasta usytuowanego w dzisiejszych Włoszech. To jednocześnie jedno z najbardziej popularnych i najczęściej odwiedzanych stanowisk archeologicznych na świecie. Archeolodzy rozpoczęli badania w tym miejscu już w połowie XVIII wieku. Kolejne pokolenia naukowców ciągle działają w obrębie Pompejów. Nie ma roku, by podzielili się nowymi i często naprawdę ekscytującymi informacjami. Ludzkie dramaty w Pompejach W sierpniu 79 roku n.e. wulkan Wezuwiusz spalił i przysypał grubą warstwą popiołów zarówno wspomniane wyżej Pompeje, ale też pobliskie Herkulanum oraz Stabie. Zaskoczenie naturalnym żywiołem wśród mieszkańców było spore. W samych Pompejach zginęło kilka tysięcy osób, mieszkało tam – aż kilkanaście tysięcy. Część z ludzi ugrzęzła w zawalonych domach, innych pogrzebały kamienie i warstwa popiołu. Szczątki ofiar zachowały się w dość nietypowy sposób. Popiół wypalił ciała. Jednak wokół nich zachowała się pusta przestrzeń. Giuseppe Fiorelli w XIX wieku opracował metodę pozyskiwania odlewów zmarłych. Polega na wlaniu w puste przestrzenie płynnego gipsu. Takie odlewy można obejrzeć w muzeum w Pompejach. Niektórzy mieszkańcy Pompejów walczyli o życie do samego końca. Oto historii jednej rodziny. Nie wpuścić intruza – nierówna walka z żywiołem Najnowsze znalezisko pochodzi z Domu Helle i Fryksosa. To współczesna nazwa nadana przez archeologów. Te imiona to postaci z mitologii greckiej, które namalowano na ścianach znajdującej się w jadalni budowli. View oEmbed on the source website Niedawno badacze Pompejów natknęli się na szczątki trzech dorosłych i jednego dziecka w tym domu. Przypuszczają, że była to rodzina. Niestety, te wysiłki były daremne. Odłamki skalne i pył dostały się do willi od dziedzińca. Wiele domostw posiadało w centralnej części niezadaszone atrium. Wokół niego znajdowały się pomieszczenia mieszkalne. Blokada z łóżka i nieskuteczna ucieczka Z analizy zachowanych śladów archeolodzy następująco zrekonstruowali ostatnie chwile rodziny. Najpierw ludzie schronili się w małym pomieszczeniu, tarasując wejście ramą łóżka. Szybko jednak stwierdzili, że to nie pomaga. Być może zaczęli się dusić. Wówczas odsunęli barykadę i salwowali się ucieczką. Nie dotarli daleko, najwyżej do triclinium, czyli miejsce, gdzie spożywano posiłki. Tę dramatyczną historię opowiadają nam zachowane przez dwa tysiąclecia szczątki rodziny, jak i zabytki – w tym rama łóżka. Nadal nie jest jasne, czy to do tej rodziny należała willa, w której szukali schronienia. Ale odkryte przy nich zabytki rzucają światło na życie ówczesnych mieszkańców Pompejów. Na przykład dziecko, zapewne chłopiec, miał przy sobie niewielki amulet z brązu, który miał go chronić. A analiz archeologów wynika też, że dom w czasie katastrofy był remontowany. Źródła: Smithsonian Magazine, Park Archeologiczny w Pompejach, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Poznaj mieszkanki najsłynniejszego starożytnego miasta. Te historie mogą zaskoczyć
Nevoleia Tyche miała aż dwa groby. Mamia za swoje własne pieniądze kazała wznieść monument ku czci Oktawiana Augusta. Z kolei Asellina była właścicielką lokalu gastronomicznego, w którym dania serwowały pięknie dziewczęta. Poznajcie mieszkanki Pompejów – miasta, które 2 tys. lat temu zniszczył Wezuwiusz.
Spis treści: Kobiety w Pompejach Nie tylko matrony. Kim były mieszkanki Pompejów? Opowieści ośmiu kobiet „Być kobietą w Pompejach” – to tytuł nowej wystawy czasowej, którą można obejrzeć w Palestra Grande na terenie Parku Archeologicznego w Pompejach do 31 stycznia 2026 r. Pompeje to jedno z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych na świecie. W sierpniu 79 roku n.e. wulkan Wezuwiusz spalił i przysypał grubą warstwą popiołów zarówno to starożytne miasto, jak i pobliskie Herkulanum oraz Stabie. W dwóch pierwszych miejscowościach znaleziono zwłoki 1500 zaskoczonych mieszkańców. Kobiety w Pompejach Nowa ekspozycja w Pompejach rzuca światło na życie kobiet i dziewcząt, licznych aspektów ich życia codziennego i pozycji, jaką zajmowały w domu i społeczeństwie rzymskim. Jej kuratorkami są Francesca Ghedini i Monika Salvadori. Ekspozycja jest naprawdę bogata i we wszechstronny sposób przybliża życie kobiet. Znaleziska archeologiczne, które pozyskano w czasie blisko trzystu lat wykopalisk, dają cenny wgląd w rolę pań w społeczeństwie rzymskim. Nie tylko matrony. Kim były mieszkanki Pompejów? Poszczególne części poświęcone są różnym rolom odgrywanym przez kobiety w społeczeństwie. Były to zarówno majętne matrony, jak też prządki, tkaczki, sprzedawczynie, karczmarki, osoby parające się magią czy prostytutki. Szacuje się, że w Pompejach nierządem zajmowało się około 100 kobiet. Wiele z nich było do tego zmuszonych. Na ekspozycji zaprezentowano różne kategorie zabytków związanych z paniami. Są to freski, prywatne portrety, graffiti, inskrypcje i przedmioty codziennego użytku. Rzucają światło na życie kobiet w różnych fazach życia – od młodości po starość. Opowieści ośmiu kobiet Dodatkowym elementem, który umożliwi zanurzenie się w świecie starożytnych kobiet, są podcasty dostępne w aplikacji MyPompei (w języku angielskim). Poznamy tu historie ośmiu niezwykłych kobiet. Aktorki wcielają się w te postaci. Wśród nich jest Eumachia, która przejęła po ojcu firmę produkującą amfory i cegły. A dzięki małżeństwu z bogatym przedsiębiorcą zajęła się nawet handlem wełną. Giulia Felice z kolei była właścicielką łaźni. Okazały się one dobrym biznesem po trzęsieniu ziemi, które zniszczyło sporą część pompejańskiej infrastruktury. Również Asselina była przedsiębiorczynią i właścicielką lokalu gastronomicznego. Na pięterku nad nim znajdowały się pokoje na wynajem. Eutychis z kolei była niewolnicą pracującą dla wyzwoleńców. Dużą część dnia spędzała w kuchni. Amaryllis też była zniewolona, ale zajmowała się przede wszystkim przędzeniem. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Pompejach odkryto monumentalny grobowiec. Należał do kapłanki
Dwie niemal naturalnej wielkości płaskorzeźby ukazujące ludzi zdobiły wielki grobowiec, który archeolodzy odkryli we włoskich Pompejach na nekropolii Porta Sarno. Jego właścicielką była zapewne kapłanka Ceres, bogini urodzaju.
Spis treści: Płaskorzeźba dostojnej pary Co wiemy o Pompejach? Pompeje to starożytne rzymskie miasto, które zniszczyła i zasypała popiołem wulkanicznym erupcja Wezuwiusza w 79 roku n.e. Dzięki temu dramatycznemu wydarzeniu miasto uległo nietypowej konserwacji. Daje to wgląd w życie jego mieszkańców. Archeolodzy prowadzą wykopaliska na tym stanowisku archeologicznym od wielu dekad. Najnowsze znalezisko dotyczy nie tego, jak żyli mieszkańcy Pompejów, ale sfery śmierci. Płaskorzeźba dostojnej pary Znaleziska dokonano na nekropolii Porta Sarno. Badacze pod kierunkiem prof. Llorença Alaponta we współpracy ekspertami z Parku Archeologicznego w Pompejach natknęli się na wielki grobowiec. Jego najbardziej charakterystycznym elementem jest płaskorzeźba ukazująca kobietę i mężczyznę, zapewne małżeństwo. Na pierwszy rzut oka wyglądają jak posągi. W pozostałych kamiennych ścianach znajdowały się liczne nisze. Symbolika atrybutów, w jakie wyposażono płaskorzeźbę kobiety, może wskazywać, że mamy do czynienia kapłanką bogini Ceres. Była ona uosobieniem życiodajnej potęgi ziemi i bóstwem przyjmującym zmarłych. Z analizy stylu wynika, że grób powstał w późnym okresie rzymskiej republiki (II-I wiek p.n.e.). Ta część Pompejów była obszerną nekropolą. Od 1998 roku przebadano tu 50 grobów, w których pochowano skremowanych zmarłych. Każdy z nich był oznakowany stelami i kamiennymi łukami. Co wiemy o Pompejach? Wykopaliska w rzymskim mieście Pompeje w dzisiejszych Włoszech rozpoczęły się w połowie XVIII wieku. Każdego roku archeolodzy informują o odkryciu kolejnych pomieszczeń i przedmiotów pogrzebanych przez wulkan w 79 roku n.e. W wyniku tej katastrofy naturalnej zginęło około 2 tysiące mieszkańców miasta. Część z nich została uwięziona w zawalonych domach, innych pogrzebały kamienie i warstwa popiołu. Pompeje to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych nie tylko we Włoszech, ale i w całej Europie. Ruiny starożytnego miasta trafiły na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest to obowiązkowy punkt programu dla turystów zwiedzających Italię. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Pompejach odkryto malowidła ukazujące starożytne misteria. Skala robi wrażenie
Freski ukazujące postaci niemal naturalnych rozmiarów odkryli archeolodzy w Pompejach. Przedstawiają tajemny kult związany z bogiem Dionizosem.
Spis treści: Misteria dionizyjskie na malowidłach Jak naprawdę wyglądały misteria na cześć Dionizosa? Pompeje – to miejsce warto odwiedzić Malowidła pokrywają trzy ściany obszernej sali bankietowej, czwarta strona skierowana była na ogród. Znalezisko jest ważne z kilku powodów. Przede wszystkim przedstawienia można określić jako „megalografię” (od greckiego terminu oznaczającego „duży obraz”), bo jest to seria malowideł z postaciami wykonanymi w dużej skali. Nowo odkryte pomieszczenie pokryte malowidłami powstało w latach 40–30 p.n.e.. Oznacza to, że w czasie erupcji Wezuwiusza, która pogrzebała Pompeje pod grubą warstwą pumeksu i popiołu w 79 r. n.e., miało już około stu lat. Zdaniem odkrywców, odkopane malowidła rzucają nowe światło na misteria dionizyjskie w świecie klasycznym. Misteria dionizyjskie na malowidłach Na nowo odkrytych malowidłach widać procesję ku czci rzymskiego boga Dionizosa, boga wina i mistycznego szału. Są tam bachantki, zwane też menadami ukazane w tańcu, ale też jako myśliwi – na ramionach trzymają zabite kozy lub dzierżą miecz i wnętrzności zwierzęcia. Ukazano je w lekkich zasłonach, które ledwie skrywają nagość. W wierzeniach rzymskich uosabiały rozpasanego duch dzikiej przyrody. Menady tworzyły orszak Dionizosa wspólnie z satyrami. I ich nie zabrakło na nowo znalezionych malowidłach. Cechują je spiczaste uszy. Jeden z satyrów gra na podwójnym flecie, podczas gdy inny składa ofiarę z wina (libację) w akrobatycznym stylu – tryska winem z rogu do picia do patery, czyli płytkiej misy. Interesującym szczegółem jest fakt, że wszystkie postacie na malowidła są przedstawione na cokołach, zupełnie jakby były posągami. Jednocześnie ich ruchy i szaty wyglądają, jak w ruchu – są dynamiczne. W centralnej części kompozycji znajduje się kobieta ze starym Sylenem, który trzyma pochodnię. Oznacza to, że jest wtajemniczoną, śmiertelną kobietą. Poprzez nocny rytuał ma zostać wtajemniczona w misteria Dionizosa, boga, który umiera i odradza się, i który obiecuje to samo przeznaczenie swoim wyznawcom. Jak naprawdę wyglądały misteria na cześć Dionizosa? W starożytnym Rzymie odbywały się misteria, czyli tajemny kult połączony z obrzędami na cześć niektórych bogów. Taką tradycję zapożyczono ze starożytnej Grecji. Tak też było z Dionizosem. Kult Dionizosa był dostępny tylko dla tych, którzy wykonali rytuały inicjacji, jak pokazano na pompejańskim malowidle. Były one znane jako „kulty tajemne”, ponieważ ich sekrety mogły być poznane tylko przez wtajemniczonych. Co miał uzyskać śmiałek w zamian? Obietnicę nowego, błogiego życia, zarówno na tym świecie, jak i w życiu pozagrobowym. Kult Dionizosa określa się jako wręcz orgiastyczny i w takiej rozwiązłej formie trafił do Rzymu. W 186 roku p.n.e. rzymski senat nawet go zakazał. Jednak mistyczne sekty czciły Dionizosa w podziemiu. Przypuszcza się, że Juliusz Cezar przywrócił możliwość legalnego odprawiania takich ceremonii. Pompeje – to miejsce warto odwiedzić Nowego znaleziska dokonano w centralnej części Pompejów, która badana jest wykopaliskowo od 2023 roku. Wkrótce będzie można je zobaczyć – planowane jest udostępnienie wyjątkowej sali bankietowej dla ruchu turystycznego. Archeolodzy nazwali salę bankietową „Casa del Tiaso” (Dom Tiasa), nawiązując do nazwy ekstatycznej procesji Dionizosa (łac. thiasos). W sąsiedztwie odkryto ponad 50 nieznanych pomieszczeń rozproszonych na powierzchni ponad 1500 metrów kwadratowych. Również były kompletnie zasypane popiołami wulkanu. Regularne wykopaliska w obrębie rzymskiego miasta Pompeje w dzisiejszych Włoszech rozpoczęły się w połowie XVIII wieku. Każdego roku archeolodzy informują o odkopaniu kolejnych pomieszczeń i przedmiotów pogrzebanych przez wulkan w 79 roku n.e. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Pompejach odkopano prywatne spa. Goście mieli do dyspozycji aż trzy baseny
Archeolodzy dokonali kolejnego niezwykłego odkrycia w Pompejach, mieście zniszczonym przez erupcję Wezuwiusza. W jednym z domów odkopali starożytny kompleks kąpielowy. Znajdował się w willi bogatego Rzymianina, a był używany podczas uczt wydawanych dla najznamienitszych gości.
Spis treści: Z czego składa się starożytne spa znalezione w Pompejach? Podkreślić status społeczny Uczta jak z „Satyryk” Petroniusza Regio IX to część Pompejów, którą przed wybuchem wulkanu w 79 r. n.e. zamieszkiwali najbogatsi mieszczanie. Od 2023 roku w tym rejonie pracują archeolodzy. Co i rusz dokonują odkryć, które trafiają na czołówki portali na całym świecie. W zeszłym roku informowaliśmy, że w Regio IX odkopano unikatowy czarny pokój. Jego ściany zdobiły freski przedstawiające sceny z wojny trojańskiej. Teraz w tym samym domostwie, prywatnej willi stojącej przy Via di Nola, odsłonięto kilka kolejnych pomieszczeń. Tworzą one kilkuczęściowy kompleks kąpielowy. Coś w rodzaju prywatnego spa, w którym właściciel willi podejmował świetnie sytuowanych i ustosunkowanych gości. Łaźnie były połączone bezpośrednio z czarnym pokojem. Pozwala to przypuszczać, że w I w. n.e. kąpiele stanowiły część wystawnych uczt. Z czego składa się starożytne spa znalezione w Pompejach? Odkryte spa to jedne z największych prywatnych łaźni, jakie dotychczas znaleziono w Pompejach. Składają się z kilku pomieszczeń, z których mogli korzystać goście właściciela willi. Mieli do wyboru trzy baseny – caldarium (gorący), tepidarium (ciepły) oraz frigidarium (zimny). Ten ostatni znajdował się w perystylu, czyli na dziedzińcu o wymiarach 10x10 m, otoczonym kolumnami. Przylegała do niego przymierzalnia (apodyterium). Zachowały się w niej ławy. Dzięki nim naukowcy oszacowali, że spa mogło pomieścić do trzydziestu osób. Podkreślić status społeczny Kto należał do ich grona? Na pewno były to osoby co najmniej równe rangą właścicielowi pięknej willi. A więc ludzie bogaci, ustosunkowani, być może mający wpływy oraz ambicje polityczne. Badacze z Pompejów zwracają uwagę, że wystawne bankiety, jakie wydawano w willi, nie były „prywatne” w dzisiejszym znaczeniu tego słowa. Naturalnie właściciel starał się oczarować swoich gości i zrobić na nich jak najlepsze wrażenie. Jednak wydając ucztę, mógł również chcieć np. zapewnić sobie lub swoim kandydatom poparcie polityczne. – Jest to przykład tego, jak rzymski domus służył jako scena dla pokazu sztuki i kultury. Właściciel organizował go, aby zdobyć głosy lub zyskać życzliwość gości – mówi Gabriel Zuchtriegel, dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach. Uczta jak z „Satyryk” Petroniusza Jak wyglądały biesiady w willi przy Via di Nola? Goście spotykali się na kolacji wydawanej w czarnym pokoju. Jego ściany pomalowano na taki kolor, by maskować dym z lamp oliwnych. Freski przedstawiające Helenę Trojańską spotykającą po raz pierwszy Parysa czy Apolla próbującego uwieść Kasandrę dawały tematy do rozmów – oraz popisywania się wiedzą i kulturą. Gdy zaś jedzenie i picie zaczynało za bardzo ciążyć, można było zrobić parę kroków i zrelaksować się w wodzie. Do takiej interpretacji skłania nie tylko układ pomieszczeń w willi. Ale także „Uczta Trymalchiona”, zachowany fragment „Satyryk”. „Satyryki” to romans awanturniczy z I w. n.e., a więc z okresu, z którego pochodzą freski odkryte w willi. Jednym z bohaterów powieści jest Trymalchion, bogaty wyzwoleniec. Trymalchion, pozujący na znawcę sztuki, wydaje w swojej willi bankiet, którego częścią jest właśnie kąpiel. Czy była to postać autentyczna? Mało prawdopodobne. Jednak mogła mieć pierwowzór w rzeczywistości. Autorstwo „Satyryk” przypisuje się Gajuszowi Petroniuszowi, jednemu z głównych bohaterów „Quo Vadis” Henryka Sienkiewicza. Trymalchion, bogaty, lecz pozbawiony gustu prostak, który snobuje się znajomością sztuki, miał być karykaturą samego Nerona. Źródła: Parco Archeologico Di Pompei, Guardian Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nowe oblicze ofiar katastrofy w Pompejach. Archeologiczna niespodzianka sprzed 2 tys. lat
Naukowcy pozyskali materiał genetyczny ze szczątków osób pogrzebanych przez wulkan w starożytnych Pompejach. Badania ukazały to słynne miasto i jego mieszkańców w nowym świetle. Okazało się, że w wielu przypadkach archeolodzy mylili się.
Spis treści: Masowa śmierć w Pompejach DNA z odlewu? Kosmopolityczna natura Imperium Rzymskiego i Pompejów Regularne wykopaliska w obrębie rzymskiego miasta Pompeje w dzisiejszych Włoszech rozpoczęły się już w połowie XVIII wieku. I ciągle trwają. Każdego roku archeolodzy informują o odkryciu kolejnych pomieszczeń i przedmiotów pogrzebanych przez wulkan w 79 roku n.e. Jednak najnowsze ustalenie ukazuje to miasto w nowym świetle. Dokonano go nie w terenie, ale w zaciszu sterylnie czystych laboratoriów. Masowa śmierć w Pompejach W Pompejach mieszkało nawet kilkanaście tysięcy osób. Z szacunków badaczy wynika, że w wyniku katastrofy naturalnej zginęło około 2 tysiące z nich. Część z nich ugrzęzła w zawalonych domach, innych pogrzebały kamienie i warstwa popiołu. Szczątki zachowały się w specyficzny sposób – popioły wypaliły ciała, ale wokół nich zachowała się pusta przestrzeń. Dziewiętnastowieczny badacz Giuseppe Fiorelli opracował metodę pozyskiwania odlewów zmarłych. Polega na wlaniu w puste przestrzenie płynnego gipsu. W ten sposób ukazują się kształty ofiar kataklizmu. DNA z odlewu? Wydawać by się mogło, że pozyskanie materiału genetycznego ze szczątków mieszkańców Pompejów będzie niemożliwe. Tymczasem zespół badaczy z Uniwersytetu we Florencji, Uniwersytetu Harvarda i Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka w Lipsku wyodrębnił DNA z mocno pofragmentowanych szczątków szkieletowych znajdujących się w 14 spośród 86 słynnych odlewów poddawanych renowacji. DNA przyniosło masę informacje na temat mieszkańców starożytnego miasta. Wnioski płynące z analizy materiału genetycznego okazały się zaskakujące dla badaczy i wcale nie jest to przesadne stwierdzenie. Rewelacyjne wyniki badań opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Current Biology”. Matka, która okazała się być mężczyzną. DNA prawdę ci powie Dane genetyczne dostarczyły informacji o pochodzeniu Pompejańczyków. Okazało się, że pochodzili oni głównie od niedawnych imigrantów ze wschodniej części Morza Śródziemnego. To potwierdza kosmopolityczny charakter Imperium Rzymskiego. – Nasze odkrycia mają znaczący wpływ na interpretację danych archeologicznych i zrozumienie starożytnych społeczeństw – mówi dr Alissa Mittnik z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka. Podkreśla, że dane genetyczne umożliwiają weryfikację interpretacji opartych na współczesnych założeniach. W przypadku najnowszych analiz DNA mamy spore zaskoczenia również w skali mikro, czyli analiz pokrewieństwa. Warto wskazać przypadek dwóch zmarłych: osoby dorosłej trzymającej dziecko. Tradycyjnie uważano, że jest to matka ze swoją latoroślą. Tymczasem wyniki badań genetycznych ujawniły zaskakującą prawdę: dorosła osoba okazała się być mężczyzną niespokrewnionym z małoletnim. Dorosłą osobę uważano za mężczyznę, bo miała na sobie złotą bransoletkę. – Podobnie para osób uważanych za siostry lub matkę i córkę zawierała co najmniej jednego genetycznego mężczyznę. Odkrycia te podważają tradycyjne założenia dotyczące płci i rodziny – komentuje współautor artykułu prof. David Reich z Uniwersytetu Harvarda w USA. Z kolei w Domu Złotej Bransoletki odkryto szczątki czterech osób. Sądzono, że to rodzina – dwoje rodziców i ich dzieci. W rzeczywistości nie miały ze sobą żadnych powiązań genetycznych. W ocenie prof. Davida Caramelliego z Wydziału Antropologii Uniwersytetu we Florencji, również zaangażowanego w badanie, analizy te znacząco uzupełniają lub weryfikują historie skonstruowane na podstawie danych archeologicznych. – Ustalenia stanowią wyzwanie dla trwałych przeświadczeń, takich jak powiązanie biżuterii z kobiecością lub interpretacja fizycznej bliskości jako dowodu relacji rodzinnych – dodaje ekspert. Źródło: Current Biology. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Pompejach odkryto nowe freski erotyczne. Na jednym z malowideł jest królowa Aten z pasierbem
Archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia w Pompejach. Jak poinformowano w zeszłym tygodniu, w mieście zniszczonym przez wybuch Wezuwiusza odkopano niewielki, ale wyjątkowy dom. Mimo skromnych rozmiarów domostwo zdobią bajecznie kolorowe freski, także o treści erotycznej. Ma ono również nietypowy rozkład.
Erotyczne freski w Pompejach Dom o nietypowym rozkładzie Co jeszcze odkryto w Domu Fedry? W ruinach Pompejów, starożytnego rzymskiego miasta, ciągle jest bardzo wiele do wykopania. Na miejscu cały czas pracują zespoły archeologów, którzy regularnie informują o nowych, wyjątkowych znaleziskach. Właśnie pojawiło się kolejne. Jest nim tak zwany Dom Fedry, odsłonięty w centralnej części Pompejów, przy Via dell'Abbondanza. Dom ten stanowi dowód, że w pierwszym wieku naszej ery style architektonicznej w starożytnym Rzymie podlegały zmianom. Nie zmieniało się za to upodobanie Rzymian do sztuki erotycznej. Świadczą o tym bajecznie kolorowe freski na ścianach w Domy Fedry. Jak stwierdzili archeolodzy, wysoki poziom charakteryzuje również inne odsłonięte dekoracje ścienne, dotychczas znajdowane jedynie w znacznie większych i bogatszych domach. Erotyczne freski w Pompejach Na jednym z odkrytych malowideł znajduje się skąpo odziana Fedra wraz ze swoim pasierbem, Hipolitem. Fedra to postać z mitologii greckiej, żona Tezeusza, króla Aten. Mimo małżeństwa z Tezeuszem Fedra zakochała się w Hipolicie. Gdy ten ją odrzucił, oskarżyła go o próbę gwałtu. Hipolit został przez Tezeusza wygnany z Aten, a gdy prawda wyszła na jaw, Fedra popełniła samobójstwo. Opowieść o Fedrze była doskonale znana starożytnym, a bohaterowie mitu często stawali się bohaterami fresków. To samo dotyczy również innej pary, która została odmalowana w Domu Fedry – najprawdopodobniej to bogini Wenus i Adonis. Na ścianach znaleziono również inny erotyczny fresk pokazujący zbliżenie między nimfą i satyrem. Freski tego typu nie są w Pompejach niczym wyjątkowym. Sceny erotyczne malowano na ścianach w domach osób z różnych warstw społecznych, a także w miejscach publicznych. Nie były postrzegane jako skandaliczne czy wstydliwe, choć z naszego punktu widzenia są bardzo śmiałe. W Domu Wettiuszów np., oprócz tradycyjnych scen mitologicznych, znajduje się wizerunek Priapa, boga płodności, który kładzie swój członek na jednej z szal wagi. Priap bywał także chętnie rzeźbiony, co pozwalało eksponować jego atrybut – penis w stanie erekcji. Dziś takie przedstawienia bywają uznawane za kontrowersyjne, jednak w Pompejach nie budziły emocji. Dom o nietypowym rozkładzie Pompeje zostały zniszczone w wyniku erupcji Wezuwiusza w 79 roku n.e. Kiedy ten wulkan wybuchł, budynki i tysiące mieszkańców miasta zostało pogrzebanych pod warstwami popiołu. Paradoksalnie jednak w ten sposób przetrwali. Mimo że minęły prawie dwa tysiące lat, ukryte pod popiołem miasto zachowało się w doskonałym stanie. Dzisiaj stanowi jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych na świecie. To m.in. dzięki niemu wiemy tak wiele o codziennym życiu Rzymian. A także o tym, jak się ono zmieniało. Dom Fedry stanowi tego dowód. Nie ma w nim atrium – charakterystycznego niezadaszonego (albo zadaszonego tylko częściowo) centrum każdej rzymskiej siedziby. To właśnie wokół atrium rozmieszczone były inne pomieszczenia mieszkalne. Tu również wpadało światło dzienne, a woda deszczowa zbierała się w impluvium – niecce obecnej w innych pompejańskich domach. W Domu Fedry atrium nie ma, jednak nie z powodu niewielkich rozmiarów. Jak napisano w oświadczeniu, gdyby budowniczowie domu chcieli, zmieściliby w jego środku atrium. „Ten wybór prawdopodobnie wiąże się ze zmianami, które przechodziło społeczeństwo rzymskie, a zwłaszcza pompejańskie, w I wieku n.e. To odkrycie pozwala nam je badać i zgłębiać” – napisali archeolodzy pracujący na wykopaliskach w Pompejach. Co jeszcze odkryto w Domu Fedry? Przede wszystkim bogate i kolorowe ornamenty z motywami roślinnymi i zwierzęcymi na białym tle. A także lararium: niewielką kapliczkę, gdzie złożono ostatnie ofiary dla bóstw domowych przed wybuchem Wezuwiusza. Naukowcy znaleźli tu m.in. niewielką lampkę i pozostałości aromatycznych gałązek. – Pracujący tu archeolodzy, rekonstruktorzy i archeobotanicy starają się dokładnie zrozumieć, jak przeprowadzono ostatni rytuał ofiarny przed erupcją – powiedział Gabriel Zuchtriegel, dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach. – Mamy spalone pozostałości złożonych ofiar, a także nóż, który został wówczas użyty. Jak dodał Zuchtriegel, wykopaliska „odbywają się na oczach publiczności”. Oznacza to, że można wejść na chodnik nad stanowiskiem i obserwować pracę archeologów. Źródła: Parco Archeologico di Pompei, Guardian, CNN. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kampania we Włoszech jest położona u stóp Wezuwiusza. Znajdziemy tu sławne na cały świat zabytki
Czas na wycieczkę na szczyt i dookoła Wezuwiusza. Włoska Kampania zapewnia atrakcje, emocje i przepiękne krajobrazy. Oraz, niestety, tłumy turystów.
W tym artykule: Wycieczka na Wezuwiusza Ruiny Pompejów Eleganckie Sorrento Wyspa Capri Kampania – informacje praktyczne Czuję czyjeś dłonie w okolicy moich pośladków. – Obmacuje czy kradnie? – zadaję sobie pytanie. W wagonie kolejki Circumvesuviana panuje taki ścisk, że nie jestem w stanie się odwrócić. Bez żadnych skrupułów prawym łokciem daję więc kuksańca w tył, pomagam sobie pietą. Słyszę lekki jęk i dłonie znikają z mojej pupy. Enrico, właściciel B&B w Neapolu, dał mi wyraźne instrukcje przetrwania pod Wezuwiuszem: – Miej oczy dookoła głowy, plecak noś na brzuchu, nie afiszuj się z cennymi przedmiotami: komórką, portfelem, aparatem fotograficznym, bo ani się obejrzysz, a je stracisz. U nas potrafią kraść, są w tym mistrzami – tak tubylcy, jak imigranci. Oczywiście nie wszyscy, tylko malavita, źli ludzie, którym nie chce się uczciwie pracować. Wystarczy, że zachowasz czujność, Annina, a zobaczysz, że Kampania to najpiękniejszy region na świecie! Spocona i wymięta dosłownie wylewam się wraz z tłumem z pociągu na rozgrzany upałem peron stacji Ercolano Scavi. Zdezelowana, upstrzona graffiti kolejka z brudnymi szybami, która dowiozła mnie tu z Neapolu, znika w dali. Teraz sama nerwowo się obmacuję, ale OK, nikt mi nic nie zwinął! Jestem w Herkulanum, jednak moim celem nie są wykopaliska, lecz Wezuwiusz, bo stąd, spod stacji kursują autobusy pod szczyt. Wycieczka na Wezuwiusza Tym razem podróżuję „na bogato”, we wnętrzu klimatyzowanego, eleganckiego Vesuvio Express Shuttle. Mam swoje miejsce siedzące, tak jak inni turyści. Nikt nie stoi w przejściu, bo droga wraz z wysokością staje się coraz bardziej kręta. Wybrzeże pachnące cytryną, czyli Amalfi Zakochani chętnie celebrują tu zawarcie małżeństwa, spragnieni wypoczynku przyjeżdżają na złote plaże, smakoszy z kolei przyciągają makarony i likier cytrynowy. Z pełnego casermoni (bloków mieszkalnych) centrum miasta wyjeżdżamy na przedmieścia, które znaczą bogate wille otoczone ogrodami. Potem wegetacja staje się coraz uboższa. Dostrzegam połacie spalonej ziemi, zwęglone korpusy drzew, pierwsze jęzory lawy. To pamiątka po ostatniej erupcji Wezuwiusza, z 1944 r. Od tej najsłynniejszej, w 79 r. n.e., która zmiotła z powierzchni ziemi i ludzkiej pamięci kwitnące miasta: Pompeje, Herkulanum i Stabie, do współczesności wulkan wybuchał jeszcze 36 razy. A zaczął się formować 30 tys. lat temu i był wtedy podmorską wyspą, która dopiero potem „skleiła” się z lądem. Autobus wtacza się ostrożnie na parking na zboczu. Wokół budki z pamiątkami – w większości z „koszmarkami” z lawy. Stąd na szczyt mam pół godziny łagodnymi szerokimi zakosami. Z boku rozpościera się gardziel Valle del Gigante, doliny, której zieleń przecina ogromny zastygły strumień lawy – tej sprzed 78 lat. Spacerują po niej ludzie – prowadzi przezeń jeden ze szlaków turystycznych Parku Narodowego Wezuwiusza. Trasa na szczycie funduje mi skoki ciśnienia nie tylko dlatego, że prowadzi wokół krateru, a snujące się we wnętrzu fumarole przypominają o tym, że wulkan tylko drzemie. Z niedowierzaniem obserwuję „śmiałków”, którzy dla „fajnego” selfie przeskakują barierki lub sadzają na nich dzieci, nie bacząc, że mogą spaść 230 m w dół! Obracam głowę w przeciwną stronę i chłonę godną malarskiego pędzla panoramę zasnutego mgiełką Neapolu i oblewających go lazurowych wód Zatoki Neapolitańskiej. Okolicę zamieszkuje 700 tys. ludzi. Gdyby Wezuwiusz ponownie wybuchł... Ruiny Pompejów Dwadzieścia pięć domów publicznych na 8–10 tys. mieszkańców Pompejów to spora liczba. Rozłożone na imponującej powierzchni 64 ha starożytne miasto, choć w ruinie, za każdym razem opowiada mi inny wątek swojej historii. Dziś prawi o praktykowanej tu bez skrępowania wolnej miłości, gdzie płeć partnera nie miała znaczenia. W jedynym ocalałym po erupcji lupanarze malunki instruktażowe na ścianie przypominają mi do złudzenia te z podręcznika Michaliny Wisłockiej. Bardziej niż pikantne freski zdobią najbogatsze rezydencje: Casa dei Vettii (Dom Wettiuszów) i Casa dei Misteri. Kolor dominujący, tzw. róż pompejański – dla mnie bardziej bordowo-czerwony – „podkręca” temperaturę odbioru tych malunków będących prawdziwymi dziełami sztuki. „Akceptuję dziewice”, „dochodzę”, „oddam się za…”, „zostaw otwarte wrota dla tych, co cię pragną” – graffiti po łacinie widoczne na fasadach domów w większości przypadków są jeszcze dosadniejsze. Motywem przewodnim rzeźb, fresków i mozaik wykonanych przez artystów najwyższej klasy jest w Pompejach penis w fazie zwielokrotnionej erekcji. Posiadaczem jednego z nich, wyjątkowych wymiarów, jest bóg płodności Priap, syn Dionizosa przedstawiony na jednym z domów. Podstarzałe to bóstwo o twarzy wyrachowanego satyra mierzy swoje imponujące przyrodzenie na szali wagi! Bo fallus miał przynosić szczęście nie tylko w sferze ars amandi – miał też zapewniać bogactwo i chronić od niebezpieczeństw. I zapewniał, co widzę spacerując po odtworzonych z pieczołowitością ogrodach pompejańskich domostw, gdzie szum fontann miesza się z zapachem mirtu. Mój ulubiony to ten przylegający do Casa della Venere in Conchiglia, w którym fresk na ścianie przedstawia tytułową Wenus. Odziana jedynie w klejnoty kołysze się na wodzie w muszli łożu, a towarzyszy jej Kupidyn. W Pompejach odkopano niezwykły czarny pokój. Zdobią go freski przedstawiające sceny z wojny trojańskiej To jedne z najlepiej zachowanych fresków w Pompejach. Przedstawiają sceny z wojny trojańskiej i najprawdopodobniej powstały niedługo przed zagładą miasta. Znajdują się na ścianach czarneg... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-pompejach-odkopano-niezwykly-czarny-pokoj-zdobia-go-freski-przedstawiajace-sceny-z-wojny-trojanskiej-f2f0856.jpg" width="933" height="700" alt="W Pompejach odkopano niezwykły czarny pokój. Zdobią go freski przedstawiające sceny z wojny trojańskiej" title="W Pompejach odkopano niezwykły czarny pokój. Zdobią go freski przedstawiające sceny z wojny trojańskiej" /> Stoję na ogromnym forum, gdzie tylko przetrzebione rzędy okalających plac kolumn przypominają o istniejących tu niegdyś świątyniach. W tle jak memento wznosi się Wezuwiusz. Ironia losu polegała na tym, że pompejańczycy brali go za zwykłą górę, a wstrząsy poprzedzające erupcję interpretowali jako gniew bogów. Jak tragicznie się pomylili! Eleganckie Sorrento Circumvesuviana kończy swój bieg w znanym z piosenki Sorrento. Miasto jest eleganckie, czyste, zdecydowanie dla osób z „wyższej półki finansowej”. W tym nadmorskim kurorcie, którego nazwa ma pochodzić od legendarnej córki syreny Sirentum, gościło wielu VIP-ów, o czym przypominają tabliczki na murach dedykowane Byronowi, Nietzschemu, Dickensowi czy Tołstojowi. W Sorrento urodził się Torquato Tasso – imię tego jednego z najwybitniejszych poetów włoskiego renesansu nosi główny plac miasta. Za nim – miejsce, które łatwo przeoczyć, fenomen natury – Vallone dei Mulini, dosłownie Dolinisko Młynów. Skalne zapadlisko powstałe 35 tys. lat temu w wyniku pierwszego trzęsienia ziemi w Kampanii gromadziło ongiś tubylców – działały tu młyn, tartak, a kobiety prały ubrania w strumieniu. Gwałtowny wzrost wilgotności sprawił, że mogę zachwycać się nieprawdopodobnie bujną wegetacją otulającą romantyczne ruiny dawnych budowli i pnące się pionowo w górę na wiele pięter skały. Jednak trudno mi jest oddychać, więc czym prędzej opuszczam niezwykłą atrakcję. Wyspa Capri Podróż promem z Sorrento na Capri dostarcza mi dwojakich wrażeń. Z jednej strony malownicze, sielsko-anielskie widoki na całą Zatokę Neapolitańską i sąsiadującą z nią zatokę Solerno z wybrzeżem Amalfi, które rozdziela półwysep, i oczywiście Wezuwiusz. Z drugiej – smród spalin walących czarną smugą z komina leciwego statku. Dosłownie nim uwędzona ląduję na najpiękniejszej z wysp. Marina Grande wbrew nazwie jest raczej mała i ciasna. W porciku gigantyczne promy z trudem manewrują, aby nie uszkodzić zacumowanych jedna przy drugiej łodzi i łódeczek. Wąskie wybrzeże ograniczone rzędem najwyżej dwupiętrowych domków, nad którymi piętrzą się widowiskowo ogromne wapienne skały – dyszy nadmiarem ludzkiego mrowia. Turyści wykupują ze sklepików z pamiątkami gadżety o tematyce morskiej bądź zapełniają liczne ogródki trattorii, delektując się frutti di mare i limoncello di capri. Ten likier jest efektem maceracji skórek cytryn uprawianych na wyspie, a specjalizuje się w nim od pokoleń rodzina Canali. Serwowany z lodem usprawnia trawienie, natomiast z tonikiem – doskonale gasi pragnienie. Kolejką szynowo-linową sunę z portu w górę, ku jednej z dwóch miejscowości na wyspie, Capri (druga to Anacapri). Taras widokowy przy jej głównym placu (Piazzetta) oferuje mi panoramiczny, pocztówkowy widok na całe wybrzeże. Pełen wysublimowanego przepychu wystrój wystaw butików najsłynniejszych marek świata skupionych w centrum miejscowości całkowicie zdaje się zagłuszać nastrojową, częściowo jeszcze średniowieczną, choć „odpicowaną” architekturę. Ewakuuję się pospiesznie z tego targowiska próżności, wskakując do niewielkiego żółtego autobusu, jednym z wielu kursujących między atrakcjami turystycznymi wyspy. Barolo znajduje się w sercu Piemontu. Są tu średniowieczne wioski, najsłynniejsze wino i najdroższe grzyby Piemont to rzadko odwiedzany przez turystów region Włoch. Słynie przede wszystkim z trufli i z wyśmienitego wina Barolo. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/523caf697cc029c02419cf33d8b83589e98db5b8-fc76536.jpg" width="938" height="626" alt="Barolo znajduje się w sercu Piemontu. Są tu średniowieczne wioski, najsłynniejsze wino i najdroższe grzyby (fot. Shutterstock)" title="Barolo znajduje się w sercu Piemontu. Są tu średniowieczne wioski, najsłynniejsze wino i najdroższe grzyby (fot. Shutterstock)" /> Moim celem jest willa Axela Munthe, szwedzkiego lekarza i psychologa, który jako 19-letni student medycyny zakochał się w Capri, a dwie dekady później zaczął wznosić na niej swoją siedzibę – dzieło niemal całego życia. „Dom otwarty na słońce, wiatr i morze niczym grecka świątynia”, dziś muzeum w stylu eklektycznym wznosi się na miejscu, gdzie według legendy stała jedna z 12 willi cesarza Tyberiusza. Wnętrza zdradzają pasje archeologiczno-kolekcjonerskie właściciela: rzeźby antycznych bóstw, stylowe meble, obrazy z różnych epok odcinające się od bieli ścian i marmurów podłóg tworzą fascynującą harmonijną całość. Willę otacza ogród eksplodujący wręcz śródziemnomorską bujną roślinnością. Dla mnie to raj na ziemi, również pełen rzeźb. Kładę dłoń na głowie granitowego sfinksa, który wzrokiem ogarnia Capri oraz morze. Zgodnie z obyczajem wypowiadam cichutko życzenie: – Daj, abym tu jeszcze wróciła! Kampania – informacje praktyczne Dojazd Tanimi liniami do Neapolu. Stamtąd pociągiem Circumvesuviana lub sezonowym Campania Express Train po całym regionie. Nocleg Naples Experience w Neapolu Naples Pizza Hostel w Neapolu Hotel Pompei Ruins w Pompejach, kwadrans od wykopalisk. Jedzenie Pomodorino del Piennolo del Vesuvio DOP to pomidorki uprawiane pod Wezuwiuszem, o okrągłej formie z małym czubkiem, rosnące w gronach. Na pewno pokochacie ich smak! Źródło: archiwum NG.
Plaża zniszczona podczas erupcji Wezuwiusza po 2 tys. lat została otwarta dla turystów
Wezuwiusz, mimo (niskiego) ryzyka erupcji, pozostaje jedną z największych naturalnych atrakcji turystycznych Włoch. Przyjezdni chętnie odwiedzają też tereny zniszczone przez żywioł 2 tys. lat temu. Niedawno do ruin miast dołączyła starożytna plaża. To szczególne miejsce.
W tym artykule: Turystyka dookoła Wezuwiusza Plaża po erupcji Wezuwiusza otwarta po raz pierwszy Nowa atrakcja turystyczna w Herkulanum Erupcja Wezuwiusza z 79 roku n.e. uchodzi za jeden z największych kataklizmów w historii starożytnego świata. Blisko 2 tysiące lat temu żywioł zniszczył rzymskie miasta Pompeje, Herkulanum i Stabie. Potężny wybuch wyrzucił w powietrze ogromne ilości popiołu, pumeksu i gazów wulkanicznych. Te zasypały miasta, grzebiąc ich mieszkańców tak, jak stali. Dzięki temu wieki później archeolodzy mogli poznać kulisy życia codziennego chociażby w Pompejach. Turystyka dookoła Wezuwiusza Historyczne miasta są obecnie dostępne dla turystów. Cały czas pracują tam też archeolodzy. Mimo że od erupcji Wezuwiusza minęło prawie 2 tys. lat, badacze na miejscu nadal odkrywają zaskakujące artefakty z minionych czasów. Jedno z ostatnich znalezisk w ruinach świątyni Izydy w Pompejach to pozostałości rytualnej uczty. Jej uczestnicy zjedli... dziesiątki ptaków. Po co? Prawdopodobnie chciano w ten sposób udobruchać boginię po zmniejszeniu powierzchni jej świątyni. Turyści chętnie przyjeżdżają w okolice Pompei i Herkulanum nie tylko ze względu na ruiny domów, ulic i świątyń. Park Narodowy Wezuwiusza oferuje liczne szlaki turystyczne, które prowadzą na sam szczyt krateru. Można stamtąd podziwiać spektakularną panoramę Zatoki Neapolitańskiej. 700 tys. dolarów za Wyzwanie Wezuwiusza. Trzech studentów odczytało fragment zwojów z Herkulanum Sztuczna inteligencja pomogła młodym badaczom odczytać przysypane podczas erupcji Wezuwiusza w 79 roku n.e. zwoje papirusu, co wiązało się z wysoką pieniężną nagrodą. Papirusy pochodzą ... Plaża po erupcji Wezuwiusza otwarta po raz pierwszy W czerwcu 2024 r. Herkulanum zyskało jeszcze jedną atrakcję dla podróżnych i pasjonatów historii. Kilka dni temu po raz pierwszy otworzono tam starożytną plażę. Warto podkreślić, że nie jest to typowa plaża otworzona z myślą o kąpielach słonecznych i sportach wodnych. To miejsce spoczynku ponad 300 osób, które zginęły podczas próby ucieczki przed erupcją wulkanu w 79 r. n. e. Ich szkielety odkryto podczas wykopalisk przeprowadzonych w latach 80. i 90. XX w. Ludzkie szczątki znajdowały się w kamiennych hangarach dla łodzi i na samej plaży. Według najbardziej aktualnych ustaleń naukowców mieszkańcy Herkulanum zmarli z powodu wysokiej temperatury. Na próżno czekali na ratunek ze strony Pliniusza Starszego. Rzymski mąż stanu sam zginął podczas próby ratowania cywilów na łodzi. Nowa atrakcja turystyczna w Herkulanum Prace nad udostępnieniem starożytnej plaży turystom trwały trzy lata. Francesco Sirano, dyrektor parku archeologicznego, przekazał w komunikacie prasowym, że konserwatorzy skupili się przede wszystkim na tym, aby zmniejszyć ryzyko powodzi i zapewnić swobodny dostęp zwiedzającym. Obiekt jest dostępny zarówno dla turystów pieszych, jak i poruszających się na wózkach inwalidzkich. Miejsce to przez wieki pokrywał czarny wulkaniczny piasek. Konserwatorzy wymienili go na bardziej dostępny materiał w podobnym ciemnym kolorze. Na miejsce prowadzi tunel. Źródło: Guardian. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
W Pompejach na ścianach znaleziono rysunki gladiatorów. Zrobiły je dzieci żyjące 2 tys. lat temu
W Pompejach dokonano kolejnego niezwykłego odkrycia. Na ścianie jednego z domów znaleziono rysunki gladiatorów. Naukowcy przypuszczają, że zrobiły je dzieci tuż przed wybuchem Wezuwiusza.
W tym artykule: Co rysowano na ścianach w Pompejach Rysunki gladiatorów, dłoni i dzików Co widziały dzieci na własne oczy Co jeszcze odkryto w Pompejach? Od 4 do 6 metrów – tak gruba warstwa popiołów przykryła Pompeje po wybuchu Wezuwiusza. Apokalipsa wydarzyła się 24 sierpnia 79 roku naszej ery. Wraz z Pompejami erupcja zniszczyła również Herkulanum oraz Stabie. Katastrofa wydarzyła się tak szybko, że mieszkańcy wszystkich tych miejscowości nie zdążyli opuścić swoich domów. Dzisiaj, dwa tysiące lat później, archeolodzy ciągle odkrywają ich zwłoki. Ale nie tylko. Wybuch wulkanu zamienił Pompeje w swoistą kapsułę czasu. Prowadzone w tym miejscu prace wykopaliskowe – rozpoczęte jeszcze w XVIII w. – dają nam unikatowy wgląd w życie ludzi w Imperium Rzymskim prawie 2 tys. lat temu. Rozkład domów, malowidła na ścianach, rzeźby i graffiti pokazują codzienność, aspiracje i zainteresowania dawnych Italczyków. A także ich dzieci. Archeolodzy pracujący w Parku Archeologicznym w Pompejach ogłosili właśnie kolejne niezwykłe odkrycie. W jednym z domów zachowały się rysunki wykonane dziecięcymi rękami. Przedstawiają walki gladiatorów. Co rysowano na ścianach w Pompejach Rysunki, a raczej proste szkice, zrobiono węglem drzewnym. Znajdują się na ścianach korytarza w Casa del Cenacolo Colonnato przy Via dell’Abbondanza. Umieszczono je na wysokości ok. 1,5 metra nad podłogą. Jednak ich autorka lub autor raczej nie sięgnęliby tak wysoko bez pomocy kogoś dorosłego. Archeolodzy przypuszczają, że młodzi mieszkańcy domostwa musieli wspiąć się na rusztowanie rozstawione przy ścianie podczas remontu. Skąd te wnioski? Odsłonięte rysunki są bardzo proste i schematyczne. Najprawdopodobniej wykonały je dzieci w wieku 5–7 lat. Tym bardziej zaskakująca jest ich treść. Młodzi mieszkańcy Pompejów uwiecznili na ścianie korytarza walki gladiatorów. A dokładnie – dwóch gladiatorów stojących naprzeciwko siebie. Rysunki gladiatorów, dłoni i dzików Ale nie tylko. Obok znajduje się również scena myśliwska. Dwie postacie wyposażone w długie włócznie celują w parę dzików. Jeszcze dalej na ścianie pojawia się odcięta głowa ptaka drapieżnego, najprawdopodobniej orła. Kolejną serię rysunków odkryto w pomieszczeniu służącym do przechowywania amfor. Tutaj szkice znajdują się 50–70 cm nad ziemią, czyli na wysokości łatwo dostępnej dla małego dziecka. Jeden z rysunków jest wzruszająco znajomy. Przedstawia dłonie obrysowane węglem. Są tu również postacie bawiące się piłką, zwierzę przypominające dzika i dwóch leżących bokserów. Co widziały dzieci na własne oczy Zdaniem Gabriela Zuchtriegela, dyrektora Parku Archeologicznego w Pompejach, szkice wykonało jedno lub dwoje dzieci bawiących się na dziedzińcu i w jego okolicach. Najprawdopodobniej powstały niedługo przed niszczycielską erupcją Wezuwiusza. Najciekawsze pytanie brzmi: czy dzieci rysowały coś, co widziały na własne oczy? Innymi słowy – czy w pierwszym stuleciu naszej ery mali mieszkańcy Pompejów oglądali krwawe starcia gladiatorów? Czy raczej szkicowały sceny z innych znanych im malowideł? By znaleźć odpowiedź, archeolodzy zwrócili się do psychologów z Federico II, czyli Uniwersytetu Neapolitańskiego im. Frederyka II. – Wspólnie doszliśmy do wniosku, że rysunki gladiatorów i myśliwych najprawdopodobniej powstały na podstawie bezpośredniej obserwacji – mówi Gabriel Zuchtriegel. – Prawdopodobnie jedno lub więcej dzieci, bawiących się na dziedzińcu obok kuchni, latryny i warzywniaków, było świadkami walk w amfiteatrze. Stykały się tym samym ze skrajną formą przemocy, która mogła obejmować również egzekucje przestępców i niewolników – dodaje. Poza rysunkami wśród ruin znaleziono zwłoki dwóch osób. Wykopano je w budynku nazywanym Domem Malarzy Przy Pracy (wł. Casa dei Pittori al Lavoro). To kobieta i mężczyzna w podeszłym wieku. Najprawdopodobniej szukali schronienia w wąskim przejściu już po erupcji wulkanu. Co jeszcze odkryto w Pompejach? To niejedyne niezwykłe odkrycie dokonane ostatnio w Pompejach. W połowie kwietnia ogłoszono, że w jednej z willi archeolodzy odkopali czarny pokój używany podczas spotkań towarzyskich. Na jego ścianach znajdują się świetnie zachowane freski przedstawiające mityczne postaci z legend o wojnie trojańskiej. Badacze szacują, że powstały między 15 rokiem p.n.e. a 40–50 n.e. Z kolei pod koniec zeszłego roku w Pompejach znaleziono pozostałości piekarni, w której niewolnicy wypiekali chleb. W środku były szczątki trzech ofiar Wezuwiusza. Na ścianie korytarza wypatrzono natomiast fresk potrawy przypominającej pizzę. Źródło: pompeiisites.org. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com