Co łączy polski atom z epoką żelaza? Niedaleko powstającej elektrowni odkryto tajemnicze kurhany
Co łączy współczesną energetykę jądrową z wczesną epoką żelaza? Odpowiedź kryje się pod budowaną właśnie drogą do pierwszej w Polsce elektrowni atomowej. Archeolodzy natrafili tam na tajemnicze, puste kurhany sprzed ponad dwóch tysięcy lat.
Wielkie inwestycje budowlane pociągają za sobą konieczność przeprowadzenie wyprzedzających badań archeologicznych. Badacze przeszłości wówczas dokumentują i zabezpieczają relikty po przeszłości w postaci obiektów i zabytków archeologicznych. Archeolodzy tworzą dokładną rysunki i fotografie, a artefakty trafiają do muzealnych magazynów. Dopiero potem na plac budowy wjeżdżają koparki. Tak też było w tym przypadku. Obecnie trwają prace związane z budową pierwszej polskiej elektrowni jądrowej „Lubiatowo-Kopalino” na Pomorzu. Szeroka droga do elektrowni Archeolodzy zostali wezwani do przebadania terenu przyszłej drogi krajowej między Lubiatowem a drogą wojewódzką nr 213. Porządna szosa o długości 26 km ma przebiegać aż do budowanej elektrowni. Okazało się, że jest to teren bogaty w historię i stanowiska archeologiczne. Badania ratownicze są standardową procedurą przy tego typu inwestycjach, pozwalając na ocalenie dziedzictwa kulturowego przed zniszczeniem podczas robót ziemnych. Metodyka archeologiczna. Od rekonesansu do wykopalisk Proces badawczy rozpoczął się już w 2024 roku od archeologicznych badań powierzchniowych. Podczas tych prac naukowcy odnaleźli liczne fragmenty ceramiki pochodzące z różnych epok. Na podstawie tych znalezisk wytypowano osiem kluczowych stanowisk, które objęto szczegółowymi badaniami wykopaliskowymi prowadzonymi przez Fundację Dziedzictwa Archeologicznego. Łączny obszar prac obejmuje aż 832 ary, a ich koszt przekracza 2,5 miliona złotych. Kluczowe odkrycie. Zagadka kurhanów w Jackowie Najważniejsze wyniki badań pochodzą ze stanowiska oznaczonego jako Jackowo 5. Archeolodzy odkryli tam dwa kurhany, czyli grobowce w formie sztucznie usypanych kopców z kamieni. Wewnątrz tych konstrukcji nie odnaleziono szczątków ludzkich. Sugeruje to, że obiekty te mogły pełnić funkcję symboliczną lub kultową. Zapewne stanowiły ważne miejsce w krajobrazie duchowym dawnych społeczności, a niekoniecznie były miejscami ostatecznego spoczynku. Nie jest to wielkie zaskoczenie dla archeologów. Na przykład tzw. polskie piramidy, czyli megalityczne grobowce kujawskie z IV tysiąclecia p.n.e. też bywały odnajdowane puste. Również mogły pełnić czasem funkcję cenotafów, czyli symbolicznych grobowców. Jak stare są kurhany? Na podstawie wydobytych artefaktów badacze ustalili, że kurhany wzniosła społeczność kultury pomorskiej. Funkcjonowała ona we wczesnej epoce żelaza, dokładnie w okresie od VI do II wieku p.n.e. Odkryta ceramika, choć często zachowana w fragmentach, stanowi bezcenne źródło informacji o technologii i estetyce tamtego okresu. Najbardziej charakterystycznym wytworem społeczności kultury pomorskiej są urny twarzowe. Naczynia te, w których umieszczano prochy zmarłych, mają kształt wazy o baniastym brzuścu i smukłej szyi. W ich górnej części odwzorowywano wizerunek twarzy ludzkiej. Niestety, na badanym stanowisku nie udało się znaleźć takich wyjątkowych artefaktów. Życie codzienne i dawna gospodarka Oprócz obiektów o charakterze kultowym, badania w Jackowie dostarczyły dowodów na intensywną aktywność gospodarczą dawnych mieszkańców. Odkryto liczne paleniska, piecowiska oraz specyficzne obiekty znane w literaturze fachowej jako „stein Küchen” (z niem. kamienna kuchnia lub piec). Archeologia podwodna i inne znaleziska To nie pierwsze znaleziska archeologiczne związane z nową inwestycją. W maju spółka Polskie Elektrownie Jądrowe poinformowała, że podczas przygotowań do budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej na dnie Bałtyku odnaleziono unikatowy zabytek. Była to drewniana beczka ważąca ponad 200 kg. Wstępna analiza wykazała, że beczka wykonana z drewna sosnowego pochodzi z okresu między XV a XVII wiekiem. W jej wnętrzu nie było wina, ale… bryłki żelaza. Wypadła zapewne z jednostki handlowej lub pochodzi z nieodkrytego jeszcze wraku. Źródło: GDDKiA Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Bobolin dziś przyciąga spokojem, choć historia odcisnęła tam wyraźny ślad
Bobolin, wieś w województwie zachodniopomorskim, to miejsce, gdzie turystyka splata się z militarną historią i wyjątkowym mikroklimatem. Ta niewielka miejscowość od lat pozostaje w cieniu bardziej rozpoznawalnych sąsiadów, jednak to nie oznacza, że nie warto brać jej pod uwagę, szukając miejsca na wypoczynek. Trzeba bowiem wiedzieć, że dzięki uwarunkowaniom geograficznym, burzliwym dziejom i infrastrukturze, Bobolin cechuje się wybitnymi walorami turystycznymi.
Spis treści: Charakterystyka geograficzna i administracyjna Od niewielkiej osady do poligonu Mikroklimat Bobolina Atrakcje Bobolina Atrakcje w okolicy Opisywana miejscowość nie cieszy się tak dużą popularnością jak choćby portowe Darłowo czy uzdrowiskowy Dąbek. Ma to swoje dobre strony. Bobolin jest jednym z niewielu miejsc na polskim wybrzeżu, gdzie w sezonie można znaleźć pusty skrawek plaży. Jeżeli dodamy do tego zaciszną lokalizację – pośród lasów, z dala od dużych ośrodków miejskich – otrzymamy idealne miejsce na wakacyjny wypoczynek. Charakterystyka geograficzna i administracyjna Zamieszkana przez około 170 osób wieś znajduje się na obszarze historycznego Pomorza Zachodniego, w województwie zachodniopomorskim, w granicach gminy Darłowo. Bobolin jest zlokalizowany przy drodze wojewódzkiej nr 203, która stanowi kluczową arterię komunikacyjną łączącą Koszalin z Darłowem, co zapewnia miejscowości doskonałą dostępność logistyczną przy jednoczesnym zachowaniu dystansu od głównych aglomeracji miejskich. Pod względem geomorfologicznym, leży na obszarze objętym strefą ochrony uzdrowiskowej „B” uzdrowiska Dąbki. Przez północną część wsi przepływa struga Martwa Woda, która stanowi naturalną granicę i wzbogaca lokalny ekosystem. Otoczenie Bobolina to przede wszystkim lasy z przewagą sosny, które porastają wydmowy pas nadbrzeżny, tworząc naturalną barierę dla wiatrów i wpływając na jakość lokalnego powietrza. Od niewielkiej osady do poligonu Historia Bobolina, pierwotnie znanego pod niemiecką nazwą Böbbelin, sięga głęboko w czasy nowożytne, choć najbardziej dynamiczne zmiany przyniósł wiek XIX i XX. Dane demograficzne z 1784 roku wskazują na istnienie małej wspólnoty, złożonej z sołtysa i pięciu rodzin chłopskich. W 1818 roku wieś liczyła już 152 mieszkańców, co świadczy o jej stopniowym rozwoju jako ośrodka rolniczego i rybackiego. Zima przełomu 1913 i 1914 roku W historii wsi zapisało się kilka dramatycznych wydarzeń. Jednym z nich był sztorm w Bobolinie, który nawiedził tę miejscowość na przełomie 1913 i 1914 roku. Wody Bałtyku wdarły się głęboko w ląd, powodując czasowe połączenie jeziora Bukowo z morzem. Kataklizm był wynikiem ekstremalnego układu niskiego ciśnienia. Poziom wody podniósł się wówczas o około 2 metry powyżej normalnego stanu. W Bobolinie i sąsiednim Darłówku siła uderzeń fal była tak duża, że nadbrzeżne wydmy przestały istnieć w ciągu kilku godzin. Morze przerwało pas wydm między Bobolinem a Darłówkiem, wlewając się w głąb lądu. Woda dotarła aż do doliny rzeki Grabowej, zamieniając okoliczne pola i łąki w gigantyczne jezioro słonej wody. Droga łącząca Bobolin z Darłowem została całkowicie zniszczona i przykryta grubą warstwą piachu oraz morskich osadów. Bobolin w okresie międzywojennym Okres międzywojenny przyniósł Bobolinowi nową infrastrukturę. Pod koniec lat 20. XX wieku wybudowano jednoklasową szkołę powszechną, do której uczęszczało średnio 10–15 dzieci. Ostatnim niemieckim nauczycielem był Adolf Weimar, co jest odnotowane w kronikach dokumentujących koniec niemieckiej administracji w tym regionie. Jednak to nie edukacja, a technika wojskowa najwyraźniej zapisała się w dziejach wsi. Poligon dla ciężkiej artylerii W 1935 roku, na fali remilitaryzacji Niemiec, Adolf Hitler podjął decyzję o budowie strzelnicy artyleryjskiej na pasie nadmorskim między Bobolinem a Darłówkiem. Oficjalne uruchomienie bazy nastąpiło w 1941 roku, choć budowę infrastruktury prowadzono od połowy lat 30. Wybór Bobolina podyktowany był jego względną izolacją oraz ukształtowaniem terenu, które pozwalało na bezpieczne testowanie pocisków o zasięgu kilkudziesięciu kilometrów. Do dziś zachowały się tam pozostałości bazy doświadczalnej Wehrmachtu. Dora To właśnie tam testowany był Schwerer Gustav – działo kalibru 800 mm, powszechnie znane jako Dora. Monumentalna armata mierzyła 43 metry długości, 7 metrów szerokości i 12 metrów wysokości. Była tak ciężka, że musiała poruszać się po poczwórnym torowisku. Do montażu i obsługi działa oddelegowano zespół 500 żołnierzy i wysokiej klasy specjalistów z zakładów Kruppa. Pociski używane w Dorze ważyły do 7 ton, co czyniło z niej broń o wręcz niewiarygodnym potencjale niszczycielskim. Potężne działo zostało wykorzystane m.in. podczas oblężenia Sewastopola. Bobolin po wojnie Wojska radzieckie zdobyły wieś w marcu 1945 roku, co zakończyło okres niemieckiej jurysdykcji. Ostatnim niemieckim włodarzem był Willi Sielaff. Po wojnie, w 1948 roku, urzędowo ustalono polską nazwę Bobolin, a miejscowość stała się domem dla osadników przybywających z różnych części kraju. Mikroklimat Bobolina Tym, co wyróżnia ten fragment wybrzeża, jest wysoka koncentracja jodu i soli mineralnych w powietrzu. To zasługa specyficznego ukształtowania linii brzegowej i dominujących wiatrów morskich. Morski aerozol w Bobolinie zawiera nie tylko jod, ale także brom, wapń i magnez. Uznaje się, że lokalna koncentracja pierwszego z wymienionych pierwiastków jest tam wyższa niż u wybrzeży ciepłych mórz. To przez specyficzne warunki Bałtyku. Niska temperatura wody i częste wiatry sprzyjają utrzymywaniu się aerozolu morskiego w niższych warstwach atmosfery, co zwiększa jego odczuwalne stężenie przy wybrzeżu. Atrakcje Bobolina W przeciwieństwie do Mielna, Władysławowa i innych zatłoczonych kurortów, Bobolin oferuje spokój, przestrzeń i brak komercyjnego zgiełku. Tamtejsza plaża jest uznawana za jedną z najmniej obleganych na polskim wybrzeżu. Brak rozbudowanej infrastruktury handlowej bezpośrednio przy wejściach sprawia, że dominuje tam nie gwar, a szum fal i wiatru. Szlaki rowerowe Ta niewielka wieś jest strategicznym węzłem dla turystyki rowerowej w rejonie Darłowa. Przebiegają tamtędy kluczowe szlaki, które pozwalają na eksplorację całego wybrzeża: Velo Baltica – to polski fragment międzynarodowej trasy EuroVelo 10, okalającej Morze Bałtyckie. Szlak należy do najlepiej przygotowanych w kraju – oferuje zróżnicowaną nawierzchnię (nie brakuje odcinków asfaltowych i utwardzonych) i prowadzi głównie przez lasy i wzdłuż klifów. Odcinek z Dąbek przez Bobolin do Darłowa jest uznawany za lekki i przyjemny; pętla Szlakiem Cystersów (23 km) – łączy Darłowo z Bukowem Morskim przez Bobolin i Dąbki, promując zabytki sakralne i budownictwo wiejskie; Duża Pętla Wiatrakowa (39 km) – pozwala na obserwację największego w Polsce parku elektrowni wiatrowych, oferując panoramiczne widoki na wybrzeże; Duża Pętla Nadmorska (37 km) – trasa prowadzi drogą zlokalizowaną tuż za wydmą, przez nadmorski las i mierzeję między morzem a jeziorem Kopań. Pozostałości poligonu Na terenie Bobolina i przyległej jednostki wojskowej wciąż można znaleźć liczne poniemieckie pozostałości. Należą do nich: betonowe fundamenty i działobitnie, bunkry na plaży, główny bunkier i dźwig (na terenie zamkniętym). Atrakcje w okolicy Lokalizacja Bobolina umożliwia łatwy dojazd do Darłowa i Darłówka, czyli miast oferujących bogactwo atrakcji. Wśród nich należy wymienić: Zamek Książąt Pomorskich, most rozsuwany, tramwaj wodny. W pobliżu znajduje się też jezioro Bukowo, będące rajem dla amatorów windsurfingu i kitesurfingu. Dzięki stabilnym wiatrom, jest to jedno z najlepszych miejsc w Polsce do nauki tych sportów. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Rostock – portowe miasto nad Bałtykiem z hanzeatycką historią
Rostock należy do najważniejszych ośrodków północnych Niemiec. Jego pozycja wynika przede wszystkim z funkcji portu, który przez stulecia kształtował gospodarkę miasta i jego powiązania z regionem Morza Bałtyckiego. W czasach NRD był to główny port państwa, co znacząco wpłynęło na strukturę przemysłową i demograficzną Rostocku. Jednocześnie miasto zachowało czytelną strukturę historyczną, widoczną w układzie starego miasta i architekturze ceglanego gotyku.
Spis treści: Krótka historia miasta Czy Rostock jest nad morzem? Z czego słynie Rostock w Niemczech? Rostock dziś – między przemysłem a turystyką Miasto położone jest nad rzeką Warnow, której ujście do Bałtyku tworzy naturalne zaplecze portowe i warunki dla rozwoju funkcji nadmorskich. Współcześnie Rostock jest ośrodkiem akademickim, ważnym węzłem transportowym oraz punktem wyjścia dla ruchu promowego w kierunku Skandynawii. To największe miasto Meklemburgii-Pomorza Przedniego i najważniejszy port regionu. Krótka historia miasta Historia Rostocku sięga średniowiecza i jest ściśle związana ze słowiańskim osadnictwem. Początkowo funkcjonowała tu osada o nazwie Roztok, założona przez Słowian połabskich. Jej nazwa odnosiła się do miejsca, gdzie rzeka rozdziela się lub rozszerza swój nurt. W XII wieku osada została zniszczona przez króla Danii, a następnie odbudowana jako miasto lokowane na prawie lubeckim. Kluczowym momentem w rozwoju Rostocku było przystąpienie do Hanzy w XIII wieku. W kolejnych stuleciach miasto stało się jednym z najważniejszych portów handlowych regionu Morza Bałtyckiego. W tym kontekście powstanie w 1419 roku Uniwersytetu w Rostocku było wyrazem rosnącej roli miasta jako ośrodka nie tylko gospodarczego, ale także intelektualnego. Okres nowożytny przyniósł osłabienie znaczenia miasta, m.in. w wyniku konfliktów z władcami Meklemburgii oraz wojen, w tym wojny trzydziestoletniej. Ponowny rozwój nastąpił dopiero w XIX wieku wraz z industrializacją i rozwojem przemysłu stoczniowego. W XX wieku miasto rozwijało się dynamicznie, choć zostało poważnie zniszczone podczas II wojny światowej. W czasach NRD Rostock pełnił funkcję głównego portu państwa, natomiast po 1990 roku przeszedł transformację, w której większą rolę zaczęły odgrywać sektor usług i turystyka. Czy Rostock jest nad morzem? Tak, Rostock ma bezpośredni dostęp do Morza Bałtyckiego, choć jego historyczne centrum nie leży bezpośrednio przy linii brzegowej. Kluczową rolę odgrywa dzielnica Warnemünde, oddalona o około 16 kilometrów od centrum. To tam znajduje się szeroka, piaszczysta plaża oraz port, z którego kursują promy do Danii i Szwecji. Dzięki tym połączeniom Rostock jest ważnym punktem komunikacyjnym między Niemcami a Skandynawią, a jednocześnie łączy funkcję ośrodka miejskiego i akademickiego z rolą nadmorskiego kurortu. Z czego słynie Rostock w Niemczech? Rostock kojarzony jest przede wszystkim z portem, który należy do największych na niemieckim wybrzeżu Bałtyku i odgrywa ważną rolę w transporcie pasażerskim oraz towarowym. Równolegle widoczne jest dziedzictwo hanzeatyckie – w układzie miasta, architekturze ceglanego gotyku i historycznych placach. Miasto pełni także funkcję ośrodka akademickiego, a Uniwersytet w Rostocku przyciąga studentów z zagranicy. Istotną rolę odgrywa turystyka związana z Warnemünde i nadmorskim charakterem regionu. W sferze społecznej ważne miejsce zajmuje sport, szczególnie piłka nożna i założony w 1965 roku klub Hansa Rostock. Miasto zachowało wyraźny układ historycznego centrum, w którym czytelna pozostaje średniowieczna struktura urbanistyczna oraz zabudowa z różnych okresów rozwoju miasta. Najważniejsze zabytki dobrze pokazują zarówno średniowieczne korzenie Rostocku, jak i jego późniejsze przekształcenia. Kościół Mariacki (Marienkirche) Jedna z najważniejszych świątyń w Rostocku, reprezentująca styl ceglanego gotyku. W jej wnętrzu znajduje się średniowieczny zegar astronomiczny, który działa do dziś. Budowla powstała w XIII wieku i była wielokrotnie rozbudowywana, co widoczne jest w jej monumentalnej, bazylikowej formie. Ratusz na Neuer Markt Historyczny ratusz łączy elementy gotyckie i barokowe. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych budynków miasta i centralnym punktem rynku. Pierwotnie wzniesiony w XIII wieku, został przebudowany w XVIII stuleciu, kiedy dodano reprezentacyjną fasadę. Otaczające go kamienice podkreślają dawny handlowy charakter tego miejsca. Kröpeliner Tor Monumentalna brama miejska jest częścią dawnych fortyfikacji. Stanowi symbol średniowiecznego Rostocku. Zachowała się jako jedna z najlepiej rozpoznawalnych budowli obronnych w mieście. Jej masywna forma dobrze ilustruje znaczenie systemu obronnego w czasach intensywnego handlu. Steintor Renesansowa brama miejska odbudowana po zniszczeniach. Jej dekoracje nawiązują do historii konfliktów miejskich i władzy książęcej. Obecna forma pochodzi z XVI wieku i wyróżnia się bogatymi detalami architektonicznymi. Inskrypcje na fasadzie odwołują się do idei jedności i dobrobytu miasta po okresie napięć politycznych. Uniwersytet w Rostocku Jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie Północnej. Kompleks budynków akademickich stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego miasta. Uczelnia została założona w 1419 roku i od początku przyciągała studentów z regionu Morza Bałtyckiego. Do dziś pełni istotną rolę naukową i wpływa na dynamiczny, międzynarodowy charakter Rostocku. Rostock dziś – między przemysłem a turystyką Współczesny Rostock pozostaje miastem o zróżnicowanej strukturze gospodarczej. Obok działalności portowej i przemysłu stoczniowego coraz większe znaczenie zyskują usługi oraz sektor turystyczny. Istotnym elementem tej zmiany jest rozwój infrastruktury miejskiej oraz rosnąca rola funkcji akademickiej. W efekcie miasto stopniowo wzmacnia swoją pozycję jako ośrodek regionalny o stabilnej gospodarce. W kontekście turystyki szczególne znaczenie ma dzielnica Warnemünde, która przekształciła się w nadmorski kurort. Miasto pozostaje również atrakcyjne dla osób zainteresowanych historią, architekturą i dziedzictwem hanzeatyckim. Port pełni dodatkowo funkcję węzła komunikacyjnego, stanowiąc punkt wyjścia do podróży po regionie Morza Bałtyckiego dzięki rozbudowanej sieci promowej i kolejowej. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej odsłoniła zabytek. Drewniana beczka kryje zagadkę
Podczas przygotowań do budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej na dnie Bałtyku odnaleziono unikatowy zabytek. Drewniana beczka sprzed wieków rzuca nowe światło na historię morskiego handlu surowcami. Co artefakt skrywa w swoim wnętrzu?
Budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej to przedsięwzięcie o niespotykanej dotąd skali, wymagające precyzyjnego przygotowania terenu – nie tylko na lądzie, ale i pod wodą. Ta inwestycja powstaje w gminie Choczewo na Pomorzu. W marcu 2026 roku rozpoczęto kolejną kampanię badań, której celem jest wykrycie i neutralizacja niewybuchów oraz innych obiektów ferromagnetycznych mogących zagrażać inwestycji. Prace te są niezbędne dla bezpiecznego zaprojektowania systemu doprowadzenia wody chłodzącej do przyszłej elektrowni. Jak się jednak okazało, morskie dno skrywa nie tylko pamiątki po konfliktach zbrojnych, ale i znacznie starsze świadectwa ludzkiej aktywności. Beczka sprzed wieków Podczas rutynowych badań geofizycznych natrafiono na obiekt, który nie był współczesnym odpadem ani niebezpiecznym ładunkiem wybuchowym. Na głębokości około 19 metrów, zakopana metr pod poziomem dna, spoczywała drewniana beczka. Obiekt o wysokości 70 cm i średnicy 40 cm został bezpiecznie wydobyty na powierzchnię przy współudziale archeologa podwodnego. To rzadkie znalezisko waży aż 216 kilogramów. Zagadkowy ładunek Wstępna analiza wykazała, że beczka wykonana z drewna sosnowego pochodzi z okresu między XV a XVII wiekiem. Co najciekawsze, na jej denku zachowały się tzw. merki – znaki kupieckie służące do identyfikacji właściciela towaru, powszechnie stosowane w żegludze bałtyckiej do końca XVII stulecia. Wewnątrz beczki najprawdopodobniej znajdują się skorodowane bryłki żelaza typu osmund. Był to surowiec sprowadzany masowo ze Szwecji do Gdańska, gdzie poddawano go dalszej obróbce w lokalnych hamerniach. Kontekst bałtyckiego handlu Eksperci z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku wskazują na wyraźne analogie do ładunków przewożonych przez słynne wraki Bałtyku, takie jak XV-wieczny „Miedziowiec” czy XVII-wieczny „Rudowiec”. Oba te statki transportowały osmund, co potwierdza, że surowiec ten był kluczowym elementem wymiany handlowej łączącej największe miasta portowe Morza Bałtyckiego w późnym średniowieczu i wczesnej nowożytności. Beczka odkryta w rejonie budowy elektrowni mogła być częścią ładunku, który wypadł za burtę lub pochodzić z dotąd nieodkrytego wraku. Co dalej z kilkusetletnim artefaktem? Obecnie zabytek znajduje się w rękach specjalistów z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Zostanie on poddany szczegółowej konserwacji, która jest niezbędna, by drewno i metal nie uległy gwałtownemu zniszczeniu po wydobyciu ze słonej wody. – Odnaleziona beczka to cenny zabytek, który doskonale wpisuje się w znany nam kontekst bałtyckiego handlu żelazem – powiedziała dr Anna Rembisz-Lubiejewska z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Planowane analizy specjalistyczne pomogą precyzyjniej określić wiek znaleziska oraz potwierdzić jego zawartość – bryłki żelaza. Źródło: Polskie Elektrownie Jądrowe Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jastrzębia Góra czy Rozewie – które z tych miejsc jest najbardziej wysuniętym na północ fragmentem Polski?
Spis treści: Malownicze Rozewie XXI-wieczne pomiary Najdalej na północy Długie dni, białe noce Jeszcze dalej na północ Niezależnie od dokładnego usytuowania północnego końca Polski mówimy o niezwykle urokliwych okolicach. Malownicze Rozewie Rozewie to niewielka i spokojna wieś na Pobrzeżu Kaszubskim, w otulinie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. W roku 1959 została objęta krajobrazowym rezerwatem Przylądek Rozewski, głównie ze względu na majestatyczne, ponad dwustuletnie, porastające tutejszy klif buki. Tu rządzi przyroda, a rozewskie plaże są dzikie i w większości kamieniste. Nad morze warto zejść jednym z dwóch pobliskich wąwozów. Pierwszym jest położony na zachód od Rozewia polodowcowy Lisi Jar, pełen starej buczyny, zagłębień sięgających pięćdziesięciu metrów i pięknych widoków. Drugi to znajdujący się bardziej na wschodzie, łagodniejszy i dłuższy Łebski Żleb, prowadzący prosto na kameralną plażę piaszczystą. Rozewie, choć utraciło status najbardziej wysuniętej na północ polskiej miejscowości, nie straciło innych walorów. Nadal jest jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc polskiego wybrzeża, m.in. dzięki zabytkowej latarni morskiej z XIX wieku i jej niezwykłej historii. A dokładniej mówiąc, dzięki dwóm latarniom – starej i nowej. Obok nich znajduje się ciekawa hala dawnej maszynowni i pomnik poświęcony wyzwolicielom Pomorza. XXI-wieczne pomiary Co jednak sprawiło, że na Przylądku Rozewie nie ma już tablicy mówiącej o najbardziej północnym punkcie linii brzegowej państwa? Ulepszone metody pomiarowe. Badania geodezyjne wykonane na początku XXI wieku wykazały, że przylądek formalnie nie może być najbardziej północnym punktem Polski. W 2000 roku rozpoczęły się więc nowe poszukiwania takiego miejsca. Okazało się, że leży ono w sąsiedniej miejscowości, Jastrzębiej Górze. Ma współrzędne 54°50′08,8″N i 18°18′00,6″E i jest tylko o 2 metry bardziej wysunięte na północ. Odkrycie wielu zaskoczyło. Konieczne było poprawienie encyklopedii i podręczników. I nie tylko: dziś na klifie w Jastrzębiej Górze stoi granitowy obelisk zwany Gwiazdą Północy, postawiony w 2001 roku z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Jastrzębiej Góry i chętnie odwiedzany przez turystów. Nietrudno tam trafić, bo znajduje się na koronie klifu, za największym w okolicy sklepem. Na jego trop wskazuje też umieszczona na deptaku w centrum miejscowości „róża wiatrów”. Dodajmy, że obelisk nie stoi dokładnie w najdalej wysuniętym ku północy punkcie Polski, bo ten znajduje się niżej, u podnóża klifu, i jest oznaczony biało-czerwonym słupem. Można na niego popatrzeć z góry lub po prostu tam podejść. Najdalej na północy Gwiazda Północy wyznacza zatem najbardziej na północ wysunięty punkt linii brzegowej polskiego wybrzeża, a Jastrzębia Góra jest najbardziej północną miejscowością. Jest tu też najbardziej wysunięta na północ szkoła, położona praktycznie na klifie, i najbardziej północny, a przy tym ciekawy pod względem architektonicznym kościół. Jednak miejscowość to nie tylko geodezyjna ciekawostka. To przede wszystkim okolice słynące z wysokich, klifowych brzegów, sięgających ponad 30 metrów, i szerokich, spacerowych plaż. Widok z klifu na Bałtyk daje niezwykłe wrażenia. Jest tu szeroka oferta noclegowa, obejmująca miejsca dostępne przez cały rok. Poza typowymi nadmorskimi atrakcjami w tej niewielkiej, odżywającej w sezonie letnim wsi znajdziemy liczne restauracje, ale i zabytki, w tym willę Piłsudskiego i piękne stuletnie pensjonaty, a także szeroki pas nadmorskiego lasu. Niemal przez środek miejscowości przebiega wąwóz Strondowy Jar, utworzony w wyniku działalności lodowców w okresie zlodowaceń. Warto przejść się tam na spacer. Jest i coś dla miłośników odległej historii: archeolodzy odkryli w Jastrzębiej Górze i jej okolicach (pobliskim Mieroszynie) ślady osadnictwa z epoki żelaza i późnej epoki brązu, łącznie z kamiennym kurhanem o średnicy 14 metrów. Długie dni, białe noce Nasze najbardziej północne miejscowości są zatem pełne nieoczywistych atrakcji. Patrząc na mapę możemy zauważyć, że okolice te są pod względem wysunięcia na północ niemal wyrównane. Warto natomiast przeanalizować, jakie efekty wiążą się ze sporą rozpiętością obszaru Polski. Z północy na południe nasz kraj rozciąga się od Gwiazdy Północy (54°50'N) po południowo-wschodni stok szczytu Opołonek w Bieszczadach (49°00'N). Różnica to blisko 6 stopni. Dużo? W skali Europy to wartość znacząca, która przekłada się na ponad 600 kilometrów w linii prostej. I wyraźnie wpływa na długość dnia i nocy. Im dalej na północ, tym większe sezonowe wahania długości dnia. W dniu przesilenia letniego, czyli około 21 czerwca, gdy północna półkula jest mocno nachylona ku Słońcu, dzień – jak wiemy – jest najdłuższy, ale im wyższa szerokość geograficzna, tym jest przy tym dłuższy. W Jastrzębiej Górze trwa 17 h i 20 min., a na szczycie Opołonek 16 h 12 min. Na wybrzeżu możemy zatem cieszyć się Słońcem o ponad godzinę dłużej. Występują tam wtedy tak zwane białe noce żeglarskie, a zmierzch cywilny trwa niemal całą noc. W praktyce noc jest jasna, słabo widać gwiazdy i ma się wrażenie, że Słońce tylko na chwilę i bardzo płytko chowa się pod horyzont. Po pół roku sytuacja oczywiście się odwraca i w Jastrzębiej Górze dzień trwa tylko 7 godzin i 12 minut. Długie zimowe noce na północnym skraju Polski to także okazja do wypatrywania zórz polarnych. Różnice położenia i tu mają znaczenie. Statystycznie częściej zobaczymy okazałe zorze na północy niż na południu kraju, choć z uwzględnieniem pogody i innych warunków lokalnych. Nasze wybrzeże Bałtyku, choć pod tym względem pozostaje daleko w tyle za Norwegią, Szwecją czy Islandią, daje większe szanse na zorze niż Tatry czy Bieszczady, bo znajduje się bliżej typowego zasięgu północnego owalu zorzowego. Jeszcze dalej na północ Wiemy, co wzburzone morze robi z linią brzegową. Klify są niszczone, dokładny przebieg plaży zmienia się. Czy punkt wyznaczony przez słupek na plaży w Jastrzębiej Górze jest w ogóle trwały? W dłuższym czasie zapewne nie, ale nie ma to dużego znaczenia, bo do naszego kraju należą też jego morskie wody terytorialne. Zatem Polska od północy nie kończy się tak naprawdę w tym konkretnym miejscu plaży, a w punkcie odległym od niego o ponad 22 kilometry, położonym na północ od niego, na morzu. Źródła: dladziedzictwa.org, nadmorski24.pl
Sensacja w piwnicy. Archeolodzy w Słupsku znaleźli „skarb” przedwojennego kupca
W centrum Słupska doszło do wyjątkowego odkrycia archeologicznego. Zatrudniona przez prywatnego inwestora ekipa archeologów wyciągnęła z ziemi nietypowy przyrząd prawdopodobnie z pierwszej połowy XX wieku. Maszyna do palenia kawy zachowała się w niemal kompletnym stanie.
Do odkrycia doszło podczas prac w miejscu, gdzie w przyszłości ma stanąć – wyposażony w podziemny parking – hotel. Tam, gdzie w przyszłości staną auta gości przyjeżdżających do Słupska, archeologom udało się znaleźć wyjątkową maszynę, świadczącą o zagospodarowaniu tego miejsca w ubiegłym wieku. Przedwojenna maszyna do kawy stała prawdopodobnie w piwnicy sklepu kolonialnego prowadzonego przez Augusta Ruffmanna – lokalnego, przedwojennego kupca i przedsiębiorcę. Dalsze losy odkrycia pozostają nieznane, choć da się usłyszeć liczne głosy zwolenników wyeksponowania wyjątkowego znaleziska. Odkrycie w oparach kawy Archeolodzy natrafili na niemal nienaruszony obiekt, mieszczący się w piwnicy po dawnej kamienicy w centrum Słupska. Budynek, w którym znajdował się sklep Ruffmanna, istniał w tym miejscu do roku 1945, kiedy został zniszczony pod koniec II wojny światowej. Maciej Marczewski, przedstawiciel firmy archeologicznej Glesum prowadzącej w Słupsku badania archeologiczne, zwraca uwagę na niezły stan, w jakim zachowała się maszyna. Pomimo faktu, iż na piwnice w czasie wojny runęła cała kamienica, zachowała się większość elementów kawowego znaleziska. W rozmowie z „Radiem Gdańsk” archeolog w następujących słowach opisuje odkrytą maszynę: „Urządzenie miało wbudowany piec. Jego wielkość wskazuje, że kawa była wypalana na skalę półhurtową. Maszyna została wyprodukowana w pierwszej połowie XX wieku przez niemiecką firmę założoną w 1868 roku, która w latach 50. zmieniła nazwę i do dziś produkuje piece do palenia kawy”. Przyszłość wyjątkowego odkrycia Zabytkowa maszyna do palenia kawy przejdzie teraz proces szczegółowej inwentaryzacji oraz profesjonalnej konserwacji. Specjaliści podejmą próbę dokładnego oczyszczenia żeliwnej konstrukcji z grubych warstw rdzy, aby przywrócić jej dawny blask. Dla kawoszy mamy jednak rozczarowującą wiadomość – urządzenie nie odzyska już swojej pierwotnej sprawności i nie będzie zdolne do prażenia ziaren. Możemy mieć natomiast nadzieję, że po zakończeniu niezbędnych prac renowacyjnych maszyna stanie się jednym z najciekawszych eksponatów wzbogacających zbiory lokalnego muzeum. Muzealnicy liczą, że ten unikatowy zabytek techniki przyciągnie do miasta rzesze turystów oraz pasjonatów historii życia codziennego. Innym pomysłem na zagospodarowanie znaleziska jest wyeksponowanie go w nowo wybudowanym hotelu. W obu przypadkach przedmiot będzie stanowił istotną pamiątkę, przypominającą o dawnych latach Słupska i Pomorza. Co już udało się odkryć i co jeszcze czeka archeologów? Oprócz wyjątkowej maszyny do kawy archeologom udało się odkryć w dawnych piwnicach kamienic szereg innych artefaktów. Wśród znalezisk znalazły się między innymi elementy porcelany i butelek oraz drewniane fundamenty zabudowy średniowiecznej. Odkrycia te nie zaspokajają jednak głodu wiedzy badaczy. Zespół Macieja Marczewskiego nadal liczy na kolejne niespodzianki, mimo że większość piwnic została już przebadana. Ekipa archeologiczna planuje wznowienie działań w momencie, gdy proces inwestycyjny pozwoli na eksplorację pozostałych obszarów. Kto wie, czy nie przyniesie to kolejnych – tak zaskakujących – odkryć jak słynna już maszyna. Źródła: Radio Gdańsk, Zawsze Pomorze Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Polski cud natury zachwycił brytyjskie media. „Jest zarazem piękny i niepokojący”
Słowiński Park Narodowy i jego unikatowe ruchome wydmy stały się tematem publikacji w brytyjskich mediach. Dziennikarze „Daily Mail” określili ten nadmorski cud natury jako miejsce „piękne i niepokojące”.
W tym artykule: Polski park zachwycił zagraniczne media Brytyjczycy znowu rozpisują się o Polsce Przywykliśmy już do tego, że Polska trafia na łamy zagranicznych mediów. Zwykle za sprawą dużych miast albo popularnych wśród turystów atrakcji. Tym razem jednak uwagę dziennikarzy przyciągnęło zupełnie inne miejsce. Mowa o Słowińskim Parku Narodowym, który urzekł ich pięknem, dzikością i i spektakularnymi wydmami. Polski park zachwycił zagraniczne media Powstały w 1967 roku Słowiński Park Narodowy jest jednym z 23 parków narodowych w Polsce i jednym z dwóch parków nadmorskich. O jego wyjątkowości niech świadczy fakt, że dekadę po utworzeniu został włączony przez UNESCO do sieci rezerwatów biosfery. Rocznie odwiedza go nawet 400 tysięcy osób, a niewykluczone, że liczba ta wkrótce wzrośnie. Zwłaszcza po publikacji w brytyjskim „Daily Mail”, gdzie autorzy nie kryli zachwytu nad dzikim pięknem tego miejsca. Redakcja serwisu zwróciła szczególną uwagę na ruchome wydmy. Obszar bardziej przypominający pustynię niż typowe polskie wybrzeże doceniono za spektakularne połączenie dzikości i uroku. – Wiele aspektów natury jest równie złowrogich, co pięknych. I z pewnością dotyczy to wydm w Słowińskim Parku Narodowym w Polsce – czytamy na stronie. Jak zauważono, ogromne masy piasku, pchane przez wiatr znad Bałtyku, przesuwają się każdego roku nawet o 10 metrów. Ich powolny, ale nieubłagany ruch zasypuje roślinność i zmienia rzeźbę terenu. Ponadto przypomniano, że wędrujące wydmy od lat są źródłem lokalnych legend, z których jedna powraca wyjątkowo często. – Osoby, które od setek lat zamieszkują bagna i bagienne tereny leśne w pobliżu wydm twierdzą, że pod piaskiem leży co najmniej jedna wioska, która padła ofiarą wiejących wiatrów i przemieszczającej się gleby – zaznacza „Daily Mail”. Dodaje jednocześnie, że pozostałością po dawnym krajobrazie są sosny, niegdyś porastające ten teren. Dziś o ich istnieniu przypominają jedynie wystające z wierzchołków wydm „skamieniałe czubki” drzew. Według brytyjskiego dziennika, park zachwyca nie tylko krajobrazem, lecz także bogatą siecią szlaków prowadzących przez jego najbardziej malownicze zakątki. Za najlepszą bazę wypadową uznał Łebę. Brytyjczycy znowu rozpisują się o Polsce Zainteresowanie Polską w brytyjskich mediach nie słabnie. Tamara Hinson na łamach „The Independent” opisała Łódź jako miasto o niepowtarzalnym klimacie, którego – jak sama przyznała – mogłyby jej pozazdrościć nawet Kraków i Warszawa. Dziennikarka w swoim tekście wskazała konkretne miejsca, które zrobiły na niej największe wrażenie. Na pierwszym miejscu umieściła Manufakturę, czyli zrewitalizowaną przestrzeń dawnej fabryki. – Obecnie to jedno z najpopularniejszych miejsc w Łodzi. Piękne, ceglane budynki dawnej fabryki mieszczą centrum handlowe, szkołę tańca, kino, restauracje i bary. Choć liczne odniesienia do przemysłowej przeszłości wciąż są tu widoczne – zauważyła Wśród polecanych atrakcji znalazły się również słynna ulica Piotrkowska oraz Pałac Izraela Poznańskiego, przez wielu nazywany „małym Luwrem”. Źródła: Daily Mail; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Najlepsze uzdrowiska Pomorza Zachodniego. Te miejsca przyciągają kuracjuszy
W zachodniopomorskich uzdrowiskach nikt nie pyta, ile masz lat ani jak szybko żyjesz. Tu liczą się oddech, temperatura wody i zdrowie.
Spis treści: Kamień Pomorski Kołobrzeg Połczyn-Zdrój Podążam za dobrym samopoczuciem, czując sól i wiatr znad Bałtyku, ale też wilgotną borowinę, czasami ciszę przerywaną dźwiękiem kroków w parku zdrojowym. Postanawiam sprawdzić, w jaki sposób spokojny Kamień Pomorski, dynamiczny Kołobrzeg i zanurzony w naturze Połczyn-Zdrój łączy woda, a dzieli tempo życia. Są różne. I właśnie w tej różnicy dostrzegam ich siłę. Kamień Pomorski Moja przygoda zaczyna się od jednego z najstarszych miast regionu, gdzie pociąg zwalnia jeszcze przed stacją, jakby sam chciał dostroić się do tutejszego niespiesznego rytmu. Choć morze oddalone jest stąd o 10 km, w powietrzu czuć dumę z wielkiej historii dawnego biskupstwa, która kojąco miesza się z prowincjonalnym spokojem. Los bywa przewrotny i to on sprawił, że zamiast poszukiwanego w XIX w. węgla odkryto tu prawdziwe skarby: solankę i borowinę. Dziś tutejsze sanatoria kuszą odmiennym charakterem – od nowoczesnego kompleksu Mieszko, przez cichą, położoną blisko mariny Dąbrówkę, aż po odrestaurowanego z duchem epoki Chrobrego. To właśnie w Chrobrym, którego architektura z początku XX w. przypomina czasy kuracjuszy przyjeżdżających tu dorożkami, poddaję się rytuałowi z czarnego złota, bo tym jest dla miasteczka borowina. Kiedy zanurzam się w gęstej aksamitnej mazi podgrzanej do 40 st. Celsjusza, czuję, jak ciepło leczniczego torfu przenika głęboko do mięśni. Ziemisty, pierwotny zapach borowiny wypełnia zmysły, a jej gęsta konsystencja oszukuje grawitację – ciało staje się jednocześnie ciężkie i niebywale lekkie. Gdy resztki stresu ostatecznie kapitulują, opuszczam mury sanatorium, by odkryć duszę tego miejsca. Korzenie Kamienia Pomorskiego sięgają głęboko aż do VIII w. i osady Wolinian. W XII w. Mieszko I przejął te ziemie, a miasto stało się siedzibą potężnego biskupstwa pomorskiego. Ślady dawnych kanoników prowadzą mnie do wirydarza przy Konkatedrze św. Jana Chrzciciela. To jedyny tego typu obiekt w Polsce, prawdziwa perła architektury na skalę europejską. W tym ogrodzie, zamkniętym gotyckimi krużgankami o kunsztownych sklepieniach, cisza jest obezwładniająca. Surowa ceglana architektura w połączeniu z dziką zielenią wnętrza tworzą scenerię, w której czas zdaje się tracić swoją władzę. Kołobrzeg Kilka dni później jestem w Kołobrzegu. Tutaj wszystko działa odwrotnie. Miasto jest głośniejsze, większe, bardziej pewne swojej pozycji. Spacer zaczynam od portu i szybko trafiam na promenadę. Trudno uwierzyć, że historia Kołobrzegu zaczęła się od soli, surowca, który przez wieki decydował o potędze regionów. Już w roku 1000 miasto znalazło się na mapie Europy dzięki utworzeniu biskupstwa. Później był handel, Hanza, kontakty ze Skandynawią. Kołobrzeg rósł wraz z portem, był ważny i bogaty. W XIX w., gdy nadmorskie miejscowości zaczęły przyciągać turystów, Kołobrzeg długo pozostawał twierdzą. Obrona przed wojskami Napoleona w 1807 r. stała się legendą, która na lata zdominowała jego tożsamość. Solanki bogate w jod, brom i magnez oraz Bałtyk, który działa jak naturalny inhalator, przyciągnęły kuracjuszy nieco później. Kluczowa stała się kolej, dzięki której w 1859 r. Kołobrzeg otworzył się na masową turystykę i leczenie. Przedwojenne sanatoria były gigantyczne. W sali balowej jednego z nich nazywanego potocznie Pałacem Nadbrzeżnym mogło jednocześnie przebywać aż tysiąc pacjentów. Pierwsza wojna światowa zamieniła uzdrowisko w szpital wojskowy, druga natomiast obróciła w gruzy 90% miasta. Uzdrowiskowa tradycja wróciła tu szybciej, niż można było się spodziewać. Od momentu, gdy w 1952 r. powstało pierwsze sanatorium dla dzieci Słoneczko (już nie funkcjonuje), miasto nie przestaje się rozwijać. Spaceruję wzdłuż Parku Nadmorskiego im. Stefana Żeromskiego, który ciągnie się kilometrami niczym zielony kordon oddzielający miejski zgiełk od bałtyckich fal. Ten starannie zaprojektowany ponad 30-hektarowy ekosystem pierwotnie, jeszcze w XIX w., miał być niejako barierą zabezpieczającą twierdzę przed piaskiem, a dziś chroni zdrowie kuracjuszy. Tutejszy mikroklimat to fenomen: morski aerozol, bogaty w jod, brom i magnez, miesza się pod osłoną wiekowych drzew z olejkami eterycznymi sosen i dębów. Ciekawostką jest, że park skrywa wyjątkowe gatunki, jak potężny cypryśnik błotny czy rzadkie rośliny słonolubne: mlecznik nadmorski, soliród zielny, które upodobały sobie tutejszą, przesiąkniętą solanką glebę. Zaglądam w boczne ulice, próbując zliczyć niemal przytulone do siebie ośrodki o znajomo brzmiących nazwach: Mewa, Arka, Bałtyk, Jantar, Kormoran, Gryf. Liczenie idzie mi słabo, ale z każdym krokiem uzmysławiam sobie, że leczenie wpisane jest w tutejszy krajobraz tak samo jak morze, krzyk mew i ścieżki rowerowe. Zaglądam do Perły Bałtyku, miejsca uchodzącego za pewny wybór. Plaża jest dosłownie kilka kroków stąd. Wjeżdżam windą na dwunaste piętro, do kawiarni z tarasem. Panorama miasta i Bałtyku przyciąga nie tylko kuracjuszy. Zachwycam się parkiem nadmorskim, który zaczyna się niemal za drzwiami, i słynną Promenadą Wydmową, jedną z najdłuższych i najpiękniejszych alei spacerowych nad morzem. To też dobre miejsce, by zobaczyć, jak sanatorium w Kołobrzegu funkcjonuje dziś: jako ośrodek leczenia i jednocześnie atrakcyjny punkt na mapie miasta. Ponad pięciuset pacjentów korzysta tu z terapii kardiologicznych, oddechowych i rehabilitacji narządów ruchu, a codzienny spacer po parku i plaży jest integralną częścią planu dnia Kawałek dalej wyrasta Wistom, oddalony od linii brzegowej o zaledwie sto metrów. To tutaj widać, jak bardzo zmieniło się nowoczesne uzdrowisko. Obok klasycznych inhalacji i hydromasaży króluje tu fizjoterapeutyczna awangarda: pinopresura czy tapping. Widok kuracjuszy z kolorowymi plastrami na ramionach to dziś stały element kołobrzeskiej mody, symbol świadomego dbania o sprawność. Gdy szukam wyciszenia, moje kroki kierują się ku San Medical Spa. Położony nieco dalej od głównego traktu jest azylem dla tych, którzy lubią Kołobrzeg poza sezonem, miasto wówczas zwalnia, a park nadmorski spowija kojąca mgła. San skupia się na leczeniu kręgosłupów i programach zdrowego odchudzania. Dla wielu pacjentów to nie jednorazowy pobyt, ale powrót do sprawdzonego adresu. Połczyn-Zdrój Pojawia się nagle, otulony naturą Pojezierza Drawskiego w jego najbardziej spektakularnym wydaniu. To tutaj zaczyna się Szwajcaria Połczyńska – kraina polodowcowych wzgórz, głębokich dolin i jezior, która swoją nazwę zawdzięcza krajobrazowi do złudzenia przypominającemu alpejskie przedgórza. Miasto poznaję od strony deptaka i przez chwilę mam wrażenie, że mruga do mnie kolorami. Nad głową unoszą się dziesiątki parasoli, wielobarwna instalacja przyciągająca pojawiających się w mieście turystów. Ale wiem, że to tylko warstwa wierzchnia. Wystarczy skręcić w boczną ulicę, by tempo wyraźnie spadło, a Połczyn-Zdrój zaczął mówić ciszej. To jedno z najstarszych uzdrowisk w Polsce. Są tu stare kamienice i 80-hektarowy Park Zdrojowy z częścią francuską – uporządkowaną, z dywanami kwiatów, fontannami i symetrycznymi alejkami, i angielską – przypominającą naturalny, dziki las z malowniczymi stawami i potężnymi dębami. Już w średniowieczu istniała tu osada strzegąca ważnych szlaków Pomorza, a prawa miejskie nadane w XIV w. otworzyły jej drogę do rozwoju rzemiosła i handlu. Przełom przyszedł w 1688 r., gdy odkryto źródła wód mineralnych. Wyobrażam sobie moment, w którym zwykłe miasteczko zaczęło się zmieniać w uzdrowisko, które na przełomie XVII i XVIII w. stało się jednym z największych na Pomorzu. Kuracjusze przyjeżdżali tu chętnie i masowo, a od 1870 r. zaczęły powstawać duże uzdrowiska: Gryf, Irena, Marta. Siadam w kawiarni niedaleko parku. Piję kawę, jem szarlotkę z lodami i obserwuję ludzi. W powietrzu unosi się zapach wilgotnej ziemi. To borowina znana mi już z Kamienia Pomorskiego. Ta połczyńska cieszy się sławą w całej Europie; jest jedną z najlepszych odmian, wykorzystywaną nie tylko w medycynie, ale i w kosmetologii czy rytuałach spa. Lista dolegliwości, które leczy się tutaj – od schorzeń reumatologicznych po neurologię i osteoporozę, brzmi niezwykle poważnie. Jednak w praktyce Połczyn-Zdrój emanuje zadziwiającym spokojem. Tu nawet medycyna wydaje się mniej surowa. Więcej o atrakcjach Pomorza Zachodniego piszemy w najnowszym wydaniu „National Geographic Extra” nr 1/2026 – już w sprzedaży!
„Księżniczka z Bagicza” zmieniła swój wiek. Wszystko dzięki analizie jej niezwykłej trumny
Niezwykła historia starożytnej, pomorskiej „księżniczki z Bagicza” to opowieść o archeologicznym śledztwie, które rozegrało się na przestrzeni ponad stu lat. Dzięki najnowszym technologiom naukowcy odkryli wreszcie kiedy zmarła, a tajemnica przez cały czas kryła się w jej specyficznej trumnie.
Tajemnicza kobieta z Pomorza Zachodniego mogła zostać pochowana niemal 2000 lat temu. To zmienia nasze wyobrażenie o starożytności na polskich ziemiach i kończy trwającą ponad 100 lat archeologiczną dyskusję. Jak odkryto pochówek „księżniczki z Bagicza” i co znaleziono w trumnie? Wszystko zaczęło się pod koniec XIX wieku, gdy silne sztormy dręczące Pomorze Zachodnie i erozja klifu ujawniły w Bagiczu niezwykły pochówek. Z osuwiska wystawała masywna, dębowa kłoda, która okazała się trumną. W jej wnętrzu spoczywał dobrze zachowany szkielet kobiety. Przypadkowe odkrycie szybko przyciągnęło uwagę ówczesnych archeologów. Grób wyróżniało nie tylko bogactwo wyposażenia, ale też niezwykły sposób pochówku – trumna była wykonana z jednego pnia dębu, z wiekiem dopasowanym z tej samej kłody. Początkowe badania prowadzono w czasach, w których archeologia dopiero raczkowała i skupiały się one na elementach najprostszych do analizy: przedmiotach znalezionych przy zmarłej. Były to brązowe zapinki, bransolety, kolia ze szklanych paciorków, drewniany stołeczek czy fragmenty bydlęcej skóry i wełnianej odzieży – wszystko to wskazywało na to, że pochowana kobieta była osobą o wysokim statusie społecznym, być może elitą kultury wielbarskiej związanej z Gotami. Stąd przyjęto nazywać ją „księżniczką”. Wyjątkowo dobrze zachowany pochówek Wyjątkowość tego pochówku polegała nie tylko na liczbie i jakości zabytków, ale też na znakomitym stanie zachowania materiałów organicznych. To rzadkość w polskiej archeologii – drewno, tkaniny i skóra przetrwały niemal 2000 lat. Pozwoliło to nie tylko określić, jak wyglądały elementy ubioru, ale też rzuciło światło na rytuały pogrzebowe i codzienność elity ówczesnych społeczności Pomorza Zachodniego. Problemy z ustaleniem wieku – koniec długiej dyskusji Przez dziesięciolecia naukowcy spierali się, kiedy dokładnie zmarła „księżniczka z Bagicza”. Pierwsze szacunki opierały się na stylistyce wyposażenia grobowego i wskazywały na II wiek n.e. W 2018 roku przeprowadzono datowanie radiowęglowe na zębach kobiety. Wyniki zaskoczyły wszystkich – okazało się, że szczątki mogły pochodzić nawet z ok. 30 roku n.e., czyli z czasów chrystusowych. Dlaczego badania z zębów się myliły? Ten rozstrzał wywołał lawinę pytań. Odpowiedź przyniosły analizy izotopowe – dieta zmarłej była bogata w ryby słodkowodne, co spowodowało tzw. efekt rezerwuarowy. To zjawisko polega na tym, że organizm przyswaja „starszy” węgiel z otoczenia wodnego, przez co datowanie radiowęglowe wskazuje błędny, zaniżony wiek próbki. Nowoczesne metody przyniosły rozwiązanie – analiza dendrochronologiczna trumny Aby rozwiązać zagadkę, naukowcy sięgnęli po dendrochronologię, czyli analizę słojów drewna z trumny. Zespół z Uniwersytetu Szczecińskiego, Uniwersytetu Warszawskiego i Akademii Górniczo-Hutniczej pobrał wąski rdzeń drewna i porównał go z regionalną bazą danych dla dębów. Okazało się, że drzewo, z którego zrobiono trumnę, ścięto około 120 roku n.e. W kulturze wielbarskiej nie przechowywano drewna latami – trumny robiono na bieżąco, więc ta data niemal na pewno pokrywa się z datą pochówku. Co dziś wiemy o „księżniczce z Bagicza” i jej czasach? Dzięki dendrochronologii udało się zamknąć spór o wiek „księżniczki z Bagicza”. Dziś wiemy, że była młodą kobietą, należącą do lokalnej elity i pochowaną w wyjątkowy sposób. To najstarsza w Polsce zachowana dębowa trumna, a odkrycie potwierdza rozbudowane kontakty i bogactwo kultury wielbarskiej na Pomorzu Zachodnim. Znalezisko to jest kolejnym dowodem, że w naszej części Europy istniały społeczności o złożonych rytuałach pogrzebowych i dalekosiężnych kontaktach handlowych. To nie koniec tej opowieści. Wkrótce rozpoczną się badania DNA szczątków – być może poznamy pochodzenie, powiązania rodzinne, a nawet zobaczymy zrekonstruowaną twarz „księżniczki”. Archeolodzy z Uniwersytetu Szczecińskiego są przekonani, że Bagicz kryje jeszcze wiele tajemnic – trwają poszukiwania kolejnych grobów i próby rekonstrukcji pradawnego cmentarzyska. Źródła: Archaeometry, dzieje.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wdzydzki Park Krajobrazowy to miejsce, gdzie błękitne jeziora przecinają zielone bory. Dzika przyroda spotyka się tam z regionalną tradycją
Wdzydzki Park Krajobrazowy, esencja panoramy Kaszub Południowych, to coś więcej niż „tylko” obszar chroniony. Ten skarb natury, będący mozaiką błękitu jezior i zieleni niekończących się borów, jest krainą gdzie krajobraz wyrzeźbiony przez ostatnie zlodowacenie spotyka się z ciągle żywą tradycją ludową.
Spis treści: Granice Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Krajobraz wyrzeźbiony lodem Kaszubskie Morze Flora Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Fauna Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Atrakcje parku Rozległe bory, wspaniałe jeziora i wznosząca się na ich tle tradycyjna zabudowa – Wdzydzki Park Krajobrazowy to idealne miejsce na ucieczkę od miejskiego zgiełku. Wśród spektakularnej przyrody, można przemieszczać się tam nie tylko pieszo, ale także rowerem lub kajakiem. Rozbudowana sieć szlaków zapewnia dostęp do najbardziej spektakularnych zakątków tego niezwykłego obszaru. Granice Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Wdzydzki Park Krajobrazowy jest zlokalizowany w województwie pomorskim, w centralnej części Pojezierza Kaszubskiego. Obszar o powierzchni 17 832 ha w całości rozciąga się na terenie powiatu kościerskiego i obejmuje fragmenty pięciu gmin: Kościerzyna, Dziemiany, Karsin, Lipusz, Stara Kiszewa. Krajobraz wyrzeźbiony lodem Krajobraz Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego jest podręcznikowym przykładem rzeźby młodoglacjalnej. Ukształtował się podczas zlodowacenia północnopolskiego (w fazie pomorskiej), co oznacza, że jego formy są geologicznie świeże i wyraźne. Nadrzędnym czynnikiem sprawczym były wody roztopowe lądolodu skandynawskiego oraz sam lądolód, który wycofując się, pozostawił po sobie skomplikowany system rynien i równin. Kluczowym elementem tamtejszego krajobrazu są sandry – rozległe, piaszczyste równiny, powstałe w wyniku akumulacji piasku i żwiru niesionego przez wody wypływające z czoła topniejącego lodowca. To właśnie na ubogich, przepuszczalnych glebach sandrowych wyrosły potężne Bory Tucholskie. W opozycji do płaskich sandrów stoją głębokie wcięcia terenu – rynny polodowcowe. Powstały one w wyniku erozyjnej działalności wód płynących pod wysokim ciśnieniem pod lądolodem lub w jego szczelinach. W przypadku Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego mamy do czynienia z unikatowym układem krzyżujących się rynien, co jest zjawiskiem rzadkim. Wypełnienie tych rynien wodą dało początek kompleksowi Jezior Wdzydzkich. Kaszubskie Morze Jeziora zajmują ponad 11% powierzchni parku. Osią hydrologiczną tego obszaru jest rzeka Wda. To właśnie woda determinuje tamtejszy mikroklimat i szatę roślinną Krzyż Jezior Wdzydzkich Centralnym punktem Parku jest zespół jezior potocznie zwany Kaszubskim Morzem. Nie jest to jeden akwen, a system pięciu połączonych jezior, które, widziane z lotu ptaka, tworzą ogromny krzyż. Łączna powierzchnia lustra wody tego kompleksu waha się – w zależności od poziomu wód i metodologii pomiaru – od 1417 do 1455,6 ha. W skład kompleksu wdzydzkiego wchodzą następujące akweny: jezioro Wdzydze – to jego południowa i centralna część. Jest to najgłębszy obszar, z licznymi półwyspami i wyspami. To tam, w rejonie głęboczka, woda jest najzimniejsza i najczystsza; Jezioro Radolne – stanowi zachodnie ramię krzyża. Jest to akwen wydłużony, typowo rynnowy; jezioro Gołuń – to wschodnie ramię krzyża. Znane z piaszczystych brzegów i bazy turystycznej w miejscowości o tej samej nazwie; Jezioro Jelenie – to północne ramię krzyża. Wąskie i głębokie, otoczone stromymi brzegami porośniętymi lasem; jezioro Słupinko – często wliczane do systemu, choć mniejsze, połączone z resztą akwenu. Archipelag wdzydzki Jeziora Wdzydzkie wyróżniają się obecnością dużych, naturalnych wysp. Ich łączna powierzchnia to 150,7 ha. Najważniejsze z nich to: Ostrów Wielki – prawdziwy gigant. Mówimy tu o jednej z największych wysp jeziornych w Polsce. Jej powierzchnia to 90,66 ha, długość wynosi 2,8 km, a szerokość dochodzi do 560 m. Najwyższy punkt wyspy wznosi się prawie 15 metrów nad poziom tafli jeziora; Ostrów Mały – druga co do wielkości (około 26 ha). Jest to rezerwat ścisły, porośnięty unikatowym w skali parku lasem łęgowym wiązowo-jesionowym i grądem gwiazdnicowym. Stanowi ostoję dla ptaków i jest odizolowanym fragmentem pierwotnej przyrody; Glonek – niewielka wyspa na południe od Ostrowa Wielkiego. Ma tam powstać rezerwat przyrody, co świadczy o jej wybitnych walorach ekologicznych; Sorka, Sidły, Ceronek – mniejsze wysepki, stanowiące miejsca lęgowe ptactwa wodnego i urozmaicające krajobraz jeziora. Flora Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Szata roślinna Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego jest bezpośrednim odzwierciedleniem warunków glebowych i wodnych. Dominacja gleb piaszczystych zadecydowała o przewadze lasów iglastych, jednak mozaika siedlisk wilgotnych wprowadza niezwykłe bogactwo gatunkowe. Zbiorowiska leśne Lasy zajmują większość powierzchni lądowej parku. Możemy wyróżnić kilka głównych typów siedliskowych, które tworzą charakterystyczny krajobraz WPK: bór świeży (najpowszechniejszy), bór chrobotkowy (występuje na najuboższych, suchych piaskach), bór bagienny (rośnie w bezodpływowych zagłębieniach terenu na podłożu torfowym), lasy liściaste (rzadsze grądy, olsy i łęgi). Gatunki chronione i rzadkie Flora WPK obfituje w gatunki objęte ochroną gatunkową i relikty, które przetrwały tam od czasów ustąpienia lodowca. Są to: widłaki (w tym widłak spłaszczony, torfowy, Zeillera, goździsty i jałowcowaty), rośliny torfowiskowe (w tym rosiczka okrągłolistna, wełnianka wąskolistna i przygiełka biała), relikty polodowcowe (w tym skalnica torfowiskowa i zimoziół północny). Fauna Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego Świat zwierzęcy Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego jest równie fascynujący co jego flora. Ichtiofauna Największym skarbem wód WPK jest troć jeziorowa. Ryba ta, będąca reliktem polodowcowym, wyewoluowała w izolacji. W przeciwieństwie do troci wędrownej, nie spływa ona do morza, a cały cykl życiowy spędza w jeziorze i wpływających do niego rzekach. Awifauna Jeziora i lasy WPK są domem dla wielu gatunków ptaków, w tym rzadkich ptaków wodno-błotnych. Wśród najcharakterystyczniejszych mieszkańców parku należy wymienić gatunki takie jak: tracz długodzioby, gągoł, bielik, kania ruda, zimorodek. Ssaki Lasy WPK są ostoją dla dużej zwierzyny łownej: jeleni, saren i dzików. Coraz częściej widuje się tam łosie, które wędrują podmokłymi dolinami. Drapieżniki reprezentowane są przez lisy, jenoty, borsuki, wydry i kuny. Atrakcje parku Wdzydzki Park Krajobrazowy jest sercem regionu o niezwykle silnej tożsamości kulturowej. Co się z tym wiąże, atrakcji jest tam pod dostatkiem. Kaszubski Park Etnograficzny We Wdzydzach Kiszewskich znajduje się najstarszy skansen w Polsce – Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich. Muzeum założone w 1906 roku przez małżeństwo pasjonatów stało się kolebką odrodzenia sztuki kaszubskiej. To tam Teodora Gulgowska reaktywowała zapomniane techniki hafciarstwa kaszubskiego. Muzeum zajmuje 22 hektary i prezentuje ponad 50 obiektów architektury ludowej z terenu Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich. Wieża widokowa W tej samej miejscowości, na wschodnim krańcu, wznosi się 36-metrowa wieża widokowa. Z najwyższego tarasu rozpościera się malownicza panorama Krzyża Jezior Wdzydzkich. Kościół św. Judy Tadeusza Zlokalizowany pośrodku lasu kościół św. Judy Tadeusza w Lizakach to wspaniały przykład kaszubskiej architektury. Najcharakterystyczniejszą częścią tego obiektu są drewniane drzwi, na których wyrzeźbiono cztery symbole apostołów. Obok kościoła stoi 150-letni drewniany krzyż. Juszki To jedna z najpiękniejszych kaszubskich wsi. Osada nad Jeziorem Mielistym zachwyca drewnianymi domami z XIX i XX wieku, krytymi dachem z trzciny. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Molo w Kołobrzegu – od XIX-wiecznego pomostu do współczesnej konstrukcji
Molo w Kołobrzegu to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów polskiego wybrzeża i zarazem ważny element tożsamości uzdrowiskowej miasta. Choć współczesna konstrukcja powstała w drugiej połowie XX wieku, pierwsze drewniane molo funkcjonowało w Kołobrzegu już w XIX stuleciu. Dziś pełni ono jednocześnie funkcję rekreacyjną i turystyczną, stanowiąc naturalne przedłużenie nadmorskiej promenady.
Spis treści: Od drewnianego pomostu do żelbetowej konstrukcji Rewitalizacja i nowe funkcje po 2014 roku Kawiarnia na końcu mola Molo jako element uzdrowiskowego krajobrazu Kołobrzegu Latarnia morska – naturalne dopełnienie spaceru Kołobrzeskie molo zlokalizowane jest w sercu Dzielnicy Uzdrowiskowej, na przedłużeniu ulicy Mickiewicza, w sąsiedztwie sanatorium Bałtyk oraz Plaży Centralnej. Takie położenie sprawia, że obiekt jest łatwo dostępny zarówno dla kuracjuszy, jak i turystów wypoczywających w centrum miasta. Molo w Kołobrzegu liczy 220 metrów długości i 9 metrów szerokości, a pomost spacerowy znajduje się około 4,5 metra nad poziomem morza. Molo zostało zaprojektowane z myślą o odporności na trudne warunki hydrologiczne Bałtyku, a jego konstrukcję wykonano z żelbetu. Znajdująca się na końcu dwupoziomowa głowica pełni funkcję punktu widokowego oraz przystani dla niewielkich statków wycieczkowych. Molo nie jest wyłącznie atrakcją turystyczną. Budowle tego typu od ponad stu lat towarzyszą kołobrzeżanom, nic więc dziwnego, że to przestrzeń codzienna – miejsce spotkań, spacerów i obserwacji morza. Od drewnianego pomostu do żelbetowej konstrukcji Historia mola w Kołobrzegu sięga 1881 roku, kiedy wybudowano w tym mieście drewniany pomost. Miał on formę litery T i liczył około 100 metrów długości. Na jego końcu funkcjonowała przystań dla małych jednostek pływających. Konstrukcja ta była typowym elementem nadmorskich kurortów końca XIX wieku, łączącym funkcje spacerowe i komunikacyjne. Pierwsze molo zostało jednak zniszczone w czasie II wojny światowej, podobnie jak znaczna część infrastruktury miasta. Do idei pomostu powrócono dopiero w okresie powojennym, gdy Kołobrzeg zaczął odbudowywać swoją pozycję jako ośrodek uzdrowiskowy. Współczesne molo zostało oficjalnie otwarte 19 czerwca 1971 roku. Zamiast drewna zastosowano żelbet, co miało zapewnić większą trwałość obiektu i możliwość całorocznego użytkowania. Od tego momentu molo stało się jednym z centralnych punktów przestrzeni publicznej miasta. Rewitalizacja i nowe funkcje po 2014 roku Przez wiele lat obiekt nie przechodził gruntownego remontu. Dopiero w 2014 roku rozpoczęto kompleksową rewitalizację mola spacerowego, której koszt wyniósł około 3 mln zł, przy znaczącym udziale środków unijnych. Zakres prac objął modernizację elementów konstrukcyjnych, wymianę poszycia części spacerowej, montaż nowych siedzisk, koszy oraz systemu oświetlenia. Szczególną uwagę poświęcono głowicy mola, gdzie wyremontowano pomieszczenia i przystosowano je do funkcji gastronomicznych. Po zakończeniu prac obiekt został ponownie oddany do użytku 27 listopada 2014 roku, zyskując nową jakość estetyczną i użytkową. Iluminacja świetlna sprawiła, że molo stało się atrakcyjne również po zmroku, a spacery nocą nabrały zupełnie innego charakteru. Molo jest administrowane przez Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Kołobrzegu i udostępnione całodobowo przez cały tydzień. Wstęp na molo w sezonie jest płatny. Warto też wiedzieć, że obowiązuje tu zakaz m.in. spożywania alkoholu, wędkowania, wprowadzania pojazdów oraz zwierząt (z wyjątkiem psów asystujących). Kawiarnia na końcu mola Jednym z elementów wprowadzonych podczas rewitalizacji była kawiarnia, zlokalizowana na dwupoziomowej głowicy mola. W sprzyjających warunkach pogodowych z zewnętrznego tarasu może korzystać nawet 200 osób, podziwiając malownicze zachody słońca i otwarte morze. Dostępne jest także przeszklone wnętrze, które mieści około 50 gości. Samo przebywanie w kawiarni, szczególnie podczas wzburzonego morza, stanowi dla wielu odwiedzających ciekawe doświadczenie – pozwala dosłownie „poczuć” żywioł Bałtyku. Oferta lokalu obejmuje kawę, desery, lody produkowane według lokalnych receptur oraz wydarzenia kulturalne, takie jak kameralne koncerty. Molo jako element uzdrowiskowego krajobrazu Kołobrzegu Kołobrzeg od XIX wieku posiada status uzdrowiska i słynie z korzystnego mikroklimatu, bogatego w jod i aerozol morski. Spacer po molo stanowi naturalne uzupełnienie terapii klimatycznych, szczególnie polecanych osobom z problemami układu oddechowego czy schorzeniami reumatycznymi. Z tego względu obiekt od lat pełni ważną funkcję nie tylko turystyczną, ale również zdrowotną. Molo w Kołobrzegu jest także miejscem chętnie odwiedzanym przez rodziny z dziećmi oraz fotografów. Otwarta perspektywa morza sprzyja obserwacji wschodów i zachodów słońca, a zmieniające się warunki atmosferyczne sprawiają, że każda wizyta wygląda inaczej. Latarnia morska – naturalne dopełnienie spaceru W odległości około 650 metrów od mola, czyli mniej więcej 10 minut spacerem plażą, znajduje się Latarnia Morska w Kołobrzegu – kolejny symbol miasta. Jej obecna forma powstała w 1945 roku na fundamentach dawnych umocnień fortecznych i pełni zarówno funkcję nawigacyjną, jak i pamiątkową. Bliskość tych dwóch obiektów sprawia, że molo i latarnia tworzą spójną trasę spacerową, szczególnie popularną wśród odwiedzających miasto po raz pierwszy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
5 powodów, dla których Stare Miasto w Gdańsku jest ciekawsze niż inne polskie starówki
Gdańsk Stare Miasto to miejsce pełne historii, klimatycznej architektury i wyjątkowych zabytków. Choć często mylone z Głównym Miastem, ma własny urok, bogatą przeszłość i atrakcje warte uwagi. W artykule odkryjesz, co zobaczyć na Starym Mieście, poznasz jego historię i różnice względem bardziej znanego sąsiada.
Spis treści: Gdańsk Stare Miasto – gdzie się znajduje i czym się wyróżnia? Historia Starego Miasta w Gdańsku Najważniejsze zabytki Gdańska Starego Miasta Spacer po Starym Mieście – co warto zobaczyć? Gdańsk Stare Miasto jako miejsce na weekend Kulturalne i turystyczne życie Starego Miasta Choć Główne Miasto w Gdańsku przyciąga turystów najbardziej rozpoznawalnymi zabytkami, to właśnie Stare Miasto kryje w sobie autentyczny klimat dawnych czasów. To tutaj znajdują się budowle, które przetrwały zawieruchy wojenne, a także miejsca, które opowiadają historię miasta od średniowiecza aż po współczesność. Spacerując ulicami Starego Miasta można odkryć mniej oczywiste, ale równie fascynujące atrakcje – zarówno te architektoniczne, jak i kulturowe. Gdańsk Stare Miasto – gdzie się znajduje i czym się wyróżnia? Lokalizacja i granice Starego Miasta Stare Miasto w Gdańsku położone jest w północnej części dzielnicy Śródmieście, w bezpośrednim sąsiedztwie Głównego Miasta, z którym bywa często mylone. Graniczy m.in. z ulicą Wałową, Targiem Drzewnym oraz Kanałem Raduni, który przecina jego przestrzeń, stanowiąc nie tylko element krajobrazu, ale również pamiątkę po średniowiecznym systemie hydrotechnicznym. Obszar ten zachował odmienny układ urbanistyczny – mniej reprezentacyjny niż sąsiednie Główne Miasto, za to bliższy oryginalnemu układowi sprzed wieków. Widoczne są tu różnice w skali i charakterze zabudowy: dominują budynki niższe, bardziej funkcjonalne, o mieszkalnym przeznaczeniu, z licznymi śladami powojennej odbudowy i adaptacji do nowych funkcji miejskich. Charakterystyczne dla tego rejonu są również pozostałości dawnych fortyfikacji oraz większa liczba przestrzeni otwartych, jak place i dziedzińce, które pełniły funkcje handlowe i rzemieślnicze. To właśnie tutaj przez wieki toczyło się codzienne życie mieszkańców Gdańska – mniej oficjalne, ale bardziej autentyczne i dynamiczne. Różnice między Starym a Głównym Miastem Choć zarówno Stare, jak i Główne Miasto należą do najstarszych części Gdańska, ich funkcje historyczne i dzisiejszy wizerunek znacząco się różnią. Główne Miasto było zawsze centrum reprezentacyjnym – z siedzibą władz, najważniejszymi zabytkami sakralnymi i świeckimi oraz intensywnym życiem publicznym. Znajdują się tam ulica Długa, Fontanna Neptuna, Złota Brama czy Dwór Artusa – ikony Gdańska rozpoznawalne w całej Polsce i poza jej granicami. Stare Miasto, w przeciwieństwie do swego bardziej znanego sąsiada, pełniło funkcje usługowo-przemysłowe i mieszkaniowe. Znajdowały się tu m.in. Wielki Młyn, zakłady rzemieślnicze, składy i warsztaty, które świadczyły o jego praktycznym charakterze. Dzięki temu zachował się tu bardziej surowy, lecz autentyczny klimat, który dziś doceniają osoby szukające mniej komercyjnych, spokojniejszych przestrzeni z duszą. Obecnie Stare Miasto stanowi atrakcyjną alternatywę dla zatłoczonego centrum turystycznego. Znajdują się tu kameralne kawiarnie, galerie lokalnych artystów, historyczne zaułki oraz miejsca o dużym znaczeniu kulturowym, ale niekoniecznie eksponowane w przewodnikach. To również przestrzeń, gdzie tradycja łączy się z nowoczesnością – w dawnych murach funkcjonują centra kultury, muzea oraz miejsca spotkań mieszkańców. Dzięki temu Gdańsk Stare Miasto przyciąga nie tylko turystów, ale również osoby poszukujące autentycznego kontaktu z historią, architekturą i miejskim rytmem życia. Historia Starego Miasta w Gdańsku Średniowieczne początki Stare Miasto w Gdańsku stanowi jedno z najstarszych założeń urbanistycznych tego regionu. Jego początki sięgają XII i XIII wieku, kiedy to Gdańsk zaczął przekształcać się z osady rybacko‑handlowej w ważny ośrodek o znaczeniu strategicznym i gospodarczym. Już w XIII wieku obszar ten zaczął być zabudowywany zgodnie z planami lokacyjnymi, które wyznaczały siatkę ulic, place targowe oraz miejsca pod budowę obiektów sakralnych i administracyjnych. Z czasem, na mocy przywilejów nadawanych przez książąt pomorskich i zakon krzyżacki, Gdańsk rozwijał się jako port hanzeatycki, zyskując rangę miasta o istotnym znaczeniu w międzynarodowym handlu zbożem, drewnem, suknem i bursztynem. To właśnie na terenie dzisiejszego Starego Miasta powstawały młyny, magazyny, zakłady rzemieślnicze, a także kościoły i szkoły parafialne, które służyły lokalnej społeczności. Zachowane do dziś elementy średniowiecznej zabudowy – choć w wielu przypadkach zrekonstruowane – odzwierciedlają pierwotny charakter tej części miasta. Typowe dla tego okresu są kamienice o wąskich fasadach, brukowane uliczki i fragmenty dawnych murów miejskich. Zniszczenia i odbudowa XX wiek przyniósł dramatyczne zmiany w krajobrazie Starego Miasta. Podczas II wojny światowej, zwłaszcza w 1945 roku, Gdańsk – jako strategiczny punkt militarny i symbol niemieckiej obecności – został znacząco zbombardowany i zniszczony. Stare Miasto ucierpiało w ogromnym stopniu, tracąc wiele oryginalnych budynków o wartości historycznej i kulturowej. Po wojnie rozpoczął się proces odbudowy, który nie przebiegał jednak w sposób całkowicie wierny przedwojennej zabudowie. Zamiast pełnej rekonstrukcji historycznego układu, w wielu przypadkach zdecydowano się na połączenie zachowanych elementów z nowoczesnymi funkcjami i uproszczonymi formami architektonicznymi. Odtwarzano przede wszystkim fasady, często jedynie w ich głównych partiach, natomiast wnętrza budynków i ich przeznaczenie uległy znaczącej zmianie. Dzisiejszy krajobraz Starego Miasta to efekt powojennej pragmatycznej odbudowy, łączącej zachowane dziedzictwo z potrzebami ówczesnego społeczeństwa. Można tu odnaleźć zarówno fragmenty murów pamiętających średniowiecze, jak i modernistyczne wstawki z lat 60. i 70., które wpisano w strukturę miasta z myślą o jego dalszym rozwoju i funkcjonowaniu. Pomimo powojennych przekształceń, Stare Miasto zachowało swój charakter lokalnego centrum życia społecznego, z widocznymi śladami wielowiekowej historii i miejscami, które – choć często odbudowane – wciąż przypominają o dawnym blasku Gdańska. Najważniejsze zabytki Gdańska Starego Miasta Ratusz Starego Miasta Ratusz Starego Miasta to jeden z najbardziej reprezentacyjnych budynków tej części Gdańska, wybudowany pod koniec XVI wieku w stylu manieryzmu niderlandzkiego, charakterystycznego dla północnej Europy tamtego okresu. Jego fasada wyróżnia się eleganckimi zdobieniami, smukłą wieżą zegarową i detalami architektonicznymi o bogatej symbolice. W przeszłości budynek pełnił funkcję siedziby władz miejskich Starego Miasta, które jako osobny ośrodek administracyjny funkcjonowało niezależnie od Głównego Miasta. Wnętrza zachowały fragmenty historycznych dekoracji, a obecnie mieszczą się tu instytucje kultury oraz przestrzenie wystawiennicze, gdzie regularnie organizowane są wydarzenia artystyczne, koncerty, wystawy sztuki współczesnej i prelekcje historyczne. To miejsce, które łączy historię władzy miejskiej z nowoczesnym życiem kulturalnym, pełniąc rolę ważnego ośrodka dla mieszkańców i turystów zainteresowanych lokalnym dziedzictwem. Wielki Młyn Wielki Młyn to prawdziwa perła średniowiecznej inżynierii. Zbudowany w XIV wieku przez zakon krzyżacki, był niegdyś największym młynem wodnym w Europie, posiadającym aż 18 kół młyńskich napędzanych wodami Kanału Raduni. Służył do mielenia zboża i zaopatrywania mieszkańców miasta oraz floty handlowej w mąkę. Imponująca bryła budynku – o długości blisko 50 metrów – zachwyca swoją surową, ale majestatyczną architekturą z czerwonej cegły, typową dla stylu gotyckiego Pomorza Gdańskiego. Obiekt został zniszczony podczas II wojny światowej, a następnie odbudowany i zaadaptowany do nowych funkcji. Obecnie Wielki Młyn mieści nową siedzibę Muzeum Bursztynu, które prezentuje zarówno zbiory geologiczne, jak i wyroby artystyczne z tego cenionego surowca. To połączenie dziedzictwa przemysłowego z kulturą i rzemiosłem, czyniące to miejsce jednym z najciekawszych punktów Starego Miasta. Kanał Raduni Kanał Raduni to niezwykle ważny zabytek techniki, wykopany w XIV wieku przez Krzyżaków jako część systemu hydrotechnicznego zasilającego Gdańsk. Jego głównym celem było dostarczanie wody do miejskich młynów oraz zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego. Biegnący przez całe Stare Miasto kanał tworzy dzisiaj malowniczą oś widokową i naturalne uzupełnienie miejskiego krajobrazu. Wzdłuż jego brzegów można podziwiać zabytkowe budynki, kładki oraz zielone enklawy. W przeszłości odgrywał rolę gospodarczą i militarną, dziś zaś jest przede wszystkim atrakcyjnym elementem przestrzeni publicznej, chętnie odwiedzanym przez spacerowiczów i miłośników historii Gdańska. Spacer po Starym Mieście – co warto zobaczyć? Urokliwe uliczki i architektura Stare Miasto to przestrzeń pełna historycznych zaułków, cichych uliczek i architektonicznych perełek, które w subtelny sposób opowiadają o wielowiekowej historii tego miejsca. W odróżnieniu od bardziej okazałego Głównego Miasta, zabudowa tutaj jest skromniejsza, lecz przez to bardziej autentyczna. Dominują odrestaurowane kamienice z powojenną rekonstrukcją fasad, wiele z nich zachowało gotyckie lub renesansowe detale, jak gzymsy, łuki czy portale wejściowe. Wśród budynków użyteczności publicznej szczególnie wyróżniają się stare szkoły, kościoły oraz dawne hale targowe, które przez wieki służyły mieszkańcom i do dziś pozostają aktywne w miejskiej przestrzeni. To również obszar licznych tablic pamiątkowych, pomników i miejsc związanych z lokalnymi bohaterami, które pozwalają zgłębić mniej znane karty historii Gdańska. Miejsca z klimatem Stare Miasto to także centrum lokalnego życia społecznego, tętniące spokojnym, ale autentycznym rytmem. W odróżnieniu od zgiełku turystycznego Długiego Targu, tutaj dominują kameralne kawiarnie, restauracje z regionalną kuchnią, antykwariaty i galerie sztuki, w których można odpocząć, poczytać lub obejrzeć prace lokalnych artystów. Wiele z tych miejsc powstało w zrewitalizowanych budynkach dawnych warsztatów lub mieszkań i zachowało oryginalne elementy konstrukcyjne, co dodatkowo buduje unikatowy klimat. Spacerując po Starym Mieście, można natknąć się na ukryte dziedzińce, zielone zakątki i tarasy widokowe, z których roztaczają się panoramy na Kanał Raduni, kościoły i zabytkowe dachy. To idealne miejsce dla osób, które szukają nie tylko zabytków, ale też doświadczenia atmosfery miasta „od środka” – spokojnej, refleksyjnej i przesiąkniętej historią codzienności. Gdańsk Stare Miasto jako miejsce na weekend Zwiedzanie w 1 dzień Choć Stare Miasto w Gdańsku nie jest rozległe, jego przestrzeń miejska oferuje na tyle bogatą ofertę turystyczną, że nawet jeden intensywny dzień może stać się niezapomnianą przygodą. Najlepiej rozpocząć od Ratusza Starego Miasta, którego monumentalna bryła i detale architektoniczne od razu wprowadzają w historyczny klimat dzielnicy. Następnie warto udać się w stronę Wielkiego Młyna, jednego z najważniejszych zabytków przemysłowych Gdańska. Spacer jego otoczeniem, w tym wzdłuż kanału Raduni, pozwala poczuć pierwotną funkcjonalność tej części miasta — gdzie gospodarka, rzemiosło i codzienne życie mieszkańców tworzyły wspólną przestrzeń miejską. Dzień można zakończyć w jednym z lokalnych lokali gastronomicznych, które mieszczą się często w zabytkowych wnętrzach, oferując nie tylko kuchnię regionalną, ale również opowieść o mieście zaklętą w cegłach i drewnianych belkach stropowych. Klimatyczne zakątki, brukowane ulice i kameralna atmosfera sprawiają, że nawet krótka wizyta może być pełna wrażeń. Propozycje tras Dla osób, które nie mają możliwości spędzenia w Gdańsku całego weekendu, idealnym rozwiązaniem jest kompaktowa trasa tematyczna po Starym Mieście. Taki spacer pozwala zobaczyć kluczowe punkty i poczuć atmosferę dzielnicy bez zbędnego pośpiechu. Rekomendowana trasa może obejmować: Ratusz Starego Miasta – jako punkt startowy i symbol lokalnej władzy; Pomnik Jana Heweliusza – nawiązanie do słynnego astronoma urodzonego w Gdańsku; Bazylikę św. Mikołaja – najstarszy gotycki kościół w mieście, który przetrwał wojnę; Wielki Młyn i Kanał Raduni – industrialna historia miasta i zieleń w centrum; Plenerowe galerie i kawiarnie – na relaks i doświadczenie lokalnej kultury. Alternatywą może być spacer wieczorny, który pozwala odkryć urok oświetlonych kamienic i podwórek, gdy turystyczny tłum już się rozproszy. Kulturalne i turystyczne życie Starego Miasta Wydarzenia sezonowe Stare Miasto to nie tylko przestrzeń do zwiedzania, ale również aktywny ośrodek wydarzeń kulturalnych. W sezonie wiosenno-letnim regularnie odbywają się tutaj spacery tematyczne z przewodnikami, które pozwalają głębiej zrozumieć historię tego obszaru – od średniowiecza po XX wiek. Tematy obejmują m.in. tajemnice gdańskich kamienic, historię zakonu dominikanów, funkcjonowanie dawnych cechów rzemieślniczych czy urbanistykę powojennej odbudowy. Nie brakuje również warsztatów artystycznych, kiermaszy rzemiosła, koncertów plenerowych, a nawet wydarzeń rekonstrukcyjnych, w których mieszkańcy wcielają się w postacie z dawnych epok. Takie działania przybliżają historię w sposób żywy, dostępny i angażujący – zarówno dla dorosłych, jak i dla rodzin z dziećmi. W okresie zimowym Stare Miasto zamienia się w nastrojową przestrzeń jarmarkową – z oświetlonymi uliczkami, grzanym winem i lokalnymi produktami, które przyciągają zarówno turystów, jak i mieszkańców. Oferty muzealne Jednym z najważniejszych punktów kulturalnych Starego Miasta jest Muzeum Bursztynu, zlokalizowane w Wielkim Młynie. Placówka prezentuje nie tylko historię i znaczenie bursztynu w kulturze Gdańska, ale także współczesne interpretacje artystyczne tego surowca. W okolicy funkcjonuje również wiele galerii sztuki, prywatnych muzeów tematycznych i punktów wystawienniczych. Często mieszczą się one w odnowionych kamienicach i dawnych magazynach, oferując ekspozycje czasowe, spotkania z artystami, pokazy filmowe czy debaty miejskie. To przestrzenie, w których kultura spotyka się z historią, a dziedzictwo materialne służy współczesnemu dialogowi. Dzięki takiej różnorodności Stare Miasto to idealne miejsce dla osób szukających kontaktu ze sztuką, historią i życiem lokalnym, bez konieczności przemieszczania się po całym mieście. Źródło: VisitGdansk.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zapomniana historia Westerplatte. Archeolodzy dotarli do rajskiego kurortu
Westerplatte kojarzy się nam z bohaterską i symboliczną walką polskich żołnierzy z Niemcami na początku II wojny światowej. Ale pod ziemią miejsce to skrywa zupełnie inną, zapomnianą historię. Archeolodzy wydobyli na powierzchnię opowieść o słońcu, plaży i eleganckich wczasowiczach.
Archeolodzy właśnie zakończyli dwunasty sezon wielkich prac badawczych na Westerplatte. Są one związane z planowaną budową na półwyspie Muzeum Westerplatte i Wojny 1939. Badacze chcą sprawdzić, co kryje się pod ziemią i oczyścić teren również z potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów. Mowa tu o niewybuchach z II wojny światowej. Westerplatte mekką wczasowiczów? Tym razem archeolodzy natknęli się na liczne ślady po dawnym raju letników. Zanim na Westerplatte powstała wojskowa składnica, półwysep był luksusowym uzdrowiskiem. Już w 1835 roku powstał tam pierwszy zakład kąpielowy. W górnych warstwach ziemi mamy ślady wojny, ale głębiej kryją się fundamenty hoteli i willi. Kurort zaczął podupadać po sztormie w 1914 roku. Badacze odsłonili fragmenty murów hotelu Prinz Heinrich, który otwarto w 1889 roku. Odkryli też ślady eleganckich domów przy dawnej głównej ulicy – Birkenallee, czyli Alei Brzóz. Kiedyś spacerowali tu ludzie w modnych strojach. Nawet polski Pomnik X-lecia z 1928 roku stanął w miejscu, gdzie wcześniej stała jedna z willi. Archeolodzy znaleźli jego fundamenty zaledwie 30 centymetrów pod dzisiejszą trawą. To pokazuje, jak blisko nas jest odległa historia tego miejsca. Skarby w piasku: zabawki i filiżanki Podczas ostatnich prac wydobyto ponad 14 tysięcy przedmiotów. Co ciekawe, większość z nich wcale nie służyła do walki. To pamiątki po codziennym życiu gości kurortu. Archeolodzy znaleźli piękną ceramikę oraz naczynia ze szkła uranowego, które było wtedy bardzo modne. Trafił się nawet luksusowy, angielski dzbanek ozdobiony scenami z polowań. Obok guzików z wojskowych mundurów w ziemi leżały dziecięce zabawki i stare monety. To niesamowite zestawienie: z jednej strony mamy łuski od karabinów Mauser, a z drugiej delikatne figurki i filiżanki. Te drobiazgi obrazują nam, jak dbano o wygodę wczasowiczów. Badacze natrafili też na pozostałości ceglanego szaletu z końca XIX wieku oraz systemy rur. Gdy leje po bombach stają się śmietnikami Wojna brutalnie przerwała życie na półwyspie, chociaż już wtedy kurort był tylko odległym wspomnieniem, bo na Westerplatte od 1926 roku funkcjonowała składnica wojskowa. 2 września 1939 roku niemieckie samoloty zrzuciły tu ogromną liczbę bomb. Wybiły one w ziemi dziury o szerokości ponad 10 metrów. Po kapitulacji, polscy jeńcy cywilni zostali zmuszeni do sprzątania terenu. Wykorzystali te wielkie leje jak gotowe kosze na śmieci. Wrzucali do nich gruz, resztki drewnianych podłóg, a nawet fragmenty mebli i balustrad z wojskowego kasyna. W jednym z takich zagłębień archeolodzy znaleźli drewniane nosidła, którymi jeńcy przenosili gruz. Oprócz tego odkryto ślady po tzw. zadymiarzach, czyli włoskich żołnierzach, którzy tworzyli sztuczną mgłę do obrony przed nalotami w latach 1943–1944. Świadczy o tym pozostałość po zbiorniku zawierającym stężony kwas. Archeolodzy odkryli… film Jedną z większych ciekawostek, na które natknęli się badacze w tym roku, jest element planu filmowego z 1966 roku. Przy falochronie znaleźli wkop wykonany w 1966 r. na potrzeby filmu „Westerplatte” oraz na ślepą amunicję wykorzystaną podczas jego realizacji. Wszystkie tegoroczne znaleziska, od luksusowych dzbanków po wojskowe czajniki, trafią do nowego muzeum. Źródło: Muzeum II Wojny Światowej Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Architektura, która zachwyca. Krzywy Domek to surrealistyczna wizytówka Sopotu
Krzywy Domek wywołuje różne reakcje. Wielu obserwujących wprawia w zdumienie, u innych wywołuje autentyczny zachwyt, a u niektórych – odrazę. Ta niezwykła konstrukcja stanowi architektoniczną zagadkę. Czy jest jedynie kapryśną fanaberią? A może postmodernistycznym arcydziełem lub budowlą skalkulowaną na przyciągnięcie turystów? Bez względu na postrzeganie, słynny Krzywy Domek jest jedną z największych atrakcji w mieście, które przecież ma naprawdę dużo do zaoferowania. A to mówi samo za siebie.
Spis treści: Kontrowersyjna abstrakcja w turystycznym sercu Sopotu Najdziwniejszy budynek świata Wizjonerzy i ich dzieło Tętniące życiem wnętrze Przemierzając „Monciak”, czyli główny deptak Sopotu, można niemal poczuć ducha kurortu z przełomu XIX i XX wieku. Eleganckie, historyczne kamienice, szum pobliskiego Bałtyku i gwar rozmów tworzą atmosferę nadmorskiej elegancji. W tym uporządkowanym krajobrazie nagle pojawia się coś, co zdaje się przeczyć prawom fizyki i logiki. To Krzywy Domek, budynek, który nie stoi, a zdaje się płynąć, falować i drżeć w letnim słońcu. Wygląda jak odbicie w krzywym zwierciadle, surrealistyczna wizja przeniesiona wprost z kart baśni do serca tętniącego życiem miasta. Kontrowersyjna abstrakcja w turystycznym sercu Sopotu Obiekt, o którym mowa, wznosi się na narożniku ulic Bohaterów Monte Cassino i Haffnera w Sopocie. To najbardziej uczęszczany punkt na mapie miasta i nic dziwnego. Mówimy tu przecież o deptaku, który prowadzi prosto do słynnego molo. Krzywy Domek jest częścią nowoczesnego centrum handlowego. Powstał w latach 2003–2004 i od razu stał się symbolem kreatywnego i odważnego Sopotu, ale także ikoną kontrowersji. Percepcja budynku od samego początku była spolaryzowana. Mówi się, że ma on tylu samo zwolenników, co przeciwników. Krytycy zarzucają mu, że nie pasuje do otaczającej przestrzeni, zaburzając historyczny charakter kurortu. Dla niektórych jest architektonicznym „koszmarem” i przykładem kiczu. Potoczna nazwa – „Pijany Domek” – odzwierciedla skojarzenia, jakie budzi jego chwiejna forma. Z drugiej strony, wielu mieszkańców i turystów docenia oryginalność budowli. Najdziwniejszy budynek świata Międzynarodową sławę Krzywy Domek zyskał w dużej mierze dzięki rankingowi opublikowanemu przez portal „Village of Joy”, który umieścił go na pierwszym miejscu listy 50 najdziwniejszych budynków świata. To wyróżnienie było wielokrotnie powielane przez media na całym świecie, w tym przez stacje BBC i CNN. Krzywy Domek jest często wymieniany jednym tchem obok innych architektonicznych osobliwości, takich jak The Basket Building w Ohio czy muzeum Salvadora Dalego w hiszpańskim Figueres. Jego surrealistyczny wygląd uczynił go jednym z najczęściej fotografowanych obiektów w Polsce. Stał się idealnym tłem dla pamiątkowych zdjęć i postów w mediach społecznościowych. Wizjonerzy i ich dzieło Za projektem stoi gdańska pracownia architektoniczna Szotyńscy & Zaleski, a konkretnie zespół w składzie: Szczepan Szotyński, Małgorzata Kruszko-Szotyńska, Leszek Zaleski, Maciej Łapkowski, Anna Dubicka-Sawicka, Agnieszka Kolka i Robert Mielniczek. Budynek został zaprojektowany i wzniesiony w latach 2003–2004, a jego oficjalne otwarcie nastąpiło w 2004 roku. Powstał na zlecenie dewelopera Rezydent S.A. Kluczowa dla sukcesu Krzywego Domku okazała się lokalizacja. Ekspozycja przy głównym deptaku miasta gwarantowała, że budynek od pierwszego dnia stanie się przedmiotem publicznej debaty i nieustannego zainteresowania. Co inspirowało projektantów? Twórcy czerpali natchnienie z dzieł malarza dziecięcych marzeń, lokalnego wizjonera i katalońskiego geniusza. Pierwsza muza: Jan Marcin Szancer Aby zrozumieć Krzywy Domek, trzeba najpierw poznać twórczość Jana Marcina Szancera, nazywanego „królem ilustratorów” i „malarzem dziecięcych marzeń”. Jego rysunki do setek książek, w tym do „Akademii Pana Kleksa” Jana Brzechwy czy baśni Andersena, ukształtowały wyobraźnię kilku pokoleń Polaków. Styl Szancera charakteryzuje się niezwykłą dynamiką i energią. Jego postaci są zawsze w ruchu, kompozycje często budowane po spirali, a perspektywa bywa zaburzona – widzimy sceny z lotu ptaka lub z żabiej perspektywy. Architekci nie skopiowali jednego konkretnego rysunku. Po prostu przetłumaczyli energię i narracyjny rozmach ilustracji Szancera na trójwymiarową formę architektoniczną. Falujące ściany i wygięte okna Domku są hołdem dla tej dynamiki. Druga muza: Per Dahlberg Drugim kluczowym źródłem inspiracji była twórczość Pera Oscara Dahlberga, szwedzkiego grafika, który od lat mieszka i tworzy w Sopocie. Jego prace, zwłaszcza cykl rysunków przedstawiających miasto, cechuje oniryczna, iście baśniowa atmosfera. Mówi się, że w jego dziełach „żadna linia nie jest prosta”. Dahlberg reinterpretuje znaną architekturę kurortu przez pryzmat fantazji, nadając jej płynne, nierealne kształty. Włączenie szwedzkiego twórcy jako inspiracji ma fundamentalne znaczenie, bo osadza surrealizm budynku w jego bezpośrednim, lokalnym kontekście. O ile Szancer dostarczył uniwersalnego, baśniowego ducha, o tyle Dahlberg nadał mu specyficznie sopocki język wizualny. Trzecia muza: Antoni Gaudí Jako trzecia inspiracja wymieniany jest Antoni Gaudí, sławny kataloński architekt. Jego barcelońskie dzieła, jak La Pedrera, odrzucają proste linie i słyną z organicznych, inspirowanych naturą form. Gaudí mawiał, że „linia prosta należy do człowieka, a krzywa do Boga”. Odwołanie się do Gaudíego przez projektantów budynku to coś więcej niż zwykła inspiracja. W architekturze postmodernistycznej, do której zalicza się Krzywy Domek, cytowanie historycznych stylów i postaci jest jedną z podstawowych technik. Przywołując Gaudíego, projektanci świadomie wpisali swoje dzieło w długą tradycję architektury antyracjonalistycznej. Tętniące życiem wnętrze Krzywy Domek to coś więcej niż tylko architektoniczna ciekawostka. To dynamiczne centrum usługowo-rozrywkowe, które ewoluowało wraz ze zmieniającymi się potrzebami mieszkańców i turystów. Na jego kilku kondygnacjach mieszczą się liczne punkty handlowe i usługowe, co świadczy o jego funkcjonalnej elastyczności. Goście mogą tam znaleźć sklepy odzieżowe i jubilerskie, kawiarnie i restauracje. Oprócz tego budynek jest siedzibą biur korporacyjnych, gabinetów medycznych, kancelarii prawnych i pracowni projektowych. Dodatkowym elementem, budującym prestiż tego niezwykłego miejsca, jest „Ściana Sławy”, na której swoje autografy składają znane osoby ze świata kultury, uczestniczące w organizowanych tam wydarzeniach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Polskie wybrzeże skrywa wiele skarbów, ale ten został Cudem Polski. Gdzie znajdziecie Zatopiony Las?
Czy wiecie, że na polskim wybrzeżu mamy scenografię jak z „Władcy Pierścieni” czy „Diuny”? Zatopiony niemal 3 tysiące lat temu i odsłonięty przez sztormy las został uznany za jeden z Cudów Polski. Ale trzeba się spieszyć, żeby go obejrzeć. To jedno z najspokojniejszych miejsc nad Morzem Bałtyckim.
Zatopiony Las koło Czołpina to niezwykłe miejsce, które stało się symbolem przemian natury nad polskim wybrzeżem. Przez tysiące lat ukryty pod piaskiem i wodami Bałtyku, starożytny i znakomicie zakonserwowany las został odsłonięty podczas sztormów. Widok liczących 3 tysiące lat pni i szum oceanu robi niezapomniane wrażenie, więc nie ma się co dziwić, że został Cudem Polski 2025 w województwie pomorskim. Historia Zatopionego Lasu koło Czołpina – jak powstał ten cud natury? Pochodzenie pełnego magii lasu sięga epoki brązu. Według analiz dendrochronologicznych przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Gdańskiego, pnie drzew znajdujące się dziś na plaży mają około 3000 lat. W tamtym okresie w miejscu obecnej plaży znajdował się gęsty las dębowo-bukowy. Teoria jego powstania zakłada dwa scenariusze: albo dawni mieszkańcy wykarczowali teren, by zdobyć miejsce pod uprawę, albo doszło do rozległego pożaru. Tak czy inaczej, po nagłej zmianie poziomu morza i sztormach, pozostałości lasu zostały pogrzebane pod warstwami piasku i zakonserwowane przez słoną wodę. Morze Bałtyckie odsłoniło pradawne pnie Odsłonięcie zatopionego lasu to efekt działania Morza Bałtyckiego. Największe sztormy ostatnich lat spowodowały przesunięcia piasku i odsłoniły kilkadziesiąt pni, które przez wieki były całkowicie niewidoczne. Morze zabiera i morze oddaje – przesuwanie się wydm, cofanie lądu i silne fale to naturalny cykl życia tego regionu, a Zatopiony Las jest spektakularnym dowodem na siłę i kapryśność morza. Jak dotrzeć do Zatopionego Lasu? Zatopiony Las znajduje się w granicach Słowińskiego Parku Narodowego w województwie pomorskim, pomiędzy Czołpinem a Rowami, w pobliżu jeziora Dołgie Duże. Najłatwiej dotrzeć tam z parkingu przy byłej jednostce wojskowej w Czołpinie. Stamtąd należy ich wyznaczoną ścieżką (bez zbaczania, to teren parku narodowego) do morza, a następnie skręcić w lewo i wędrować plażą przez około 3 km. Cała malownicza trasa z parkingu liczy sobie około 4,5 km i po drodze podziwiać można nadmorskie wydmy i charakterystyczny, najodowany bałtycki krajobraz. Nie ma możliwości dojazdu samochodem. Zatopiony Las Cudem Polski 2025, który wkrótce może zniknąć Zatopiony Las w Czołpinie pokonał konkurentów i zwyciężył w prestiżowym plebiscycie „Cuda Polski” organizowanym przez magazyn „National Geographic Traveler”. Tam – głosami internautów – został wybrany najciekawszym, nie do końca odkrytym miejscem w całym województwie pomorskim. Nie ma się co dziwić: stwarza atmosferę jak z bajki czy filmowego planu, ale o jego magii może decydować także… ulotność. Wystarczy kolejny sztorm, by na setki lat został pogrzebany pod piaskiem. Tym razem warto się pospieszyć. Sponsorem plebiscytu jest: Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Odkryj jedno z najpiękniejszych jezior Pomorza i Borów Tucholskich
Jezioro Charzykowskie to jedno z tych miejsc, które łączą w sobie dzikość przyrody i klimat letniskowego kurortu. Położone w otoczeniu Borów Tucholskich zachwyca czystą wodą, malowniczymi zatoczkami i historią, która sięga początków polskiego żeglarstwa. Jego przejrzyste wody, urokliwe plaże i bogata przyroda sprawiają, że przyciąga zarówno aktywnych podróżników, jak i tych, którzy szukają spokoju wśród lasów i szumu fal.
Spis treści: Jezioro Charzykowskie – czystość wody i bogactwo przyrody Wyspy na Jeziorze Charzykowskim Plaża i kąpieliska Atrakcje dla turystów Jezioro Charzykowskie, zwane też w niektórych źródłach Jeziorem Łukomie, leży w południowo-zachodniej części województwa pomorskiego, w powiecie chojnickim. Rozciąga się na długości blisko 10 kilometrów, a jego szerokość na poszczególnych odcinkach jest mocno zróżnicowana i waha się od 0,42 km do 2,1 km. Powierzchnia jeziora według różnych źródeł wynosi od 1363 hektarów do 1363,8 ha, a maksymalna głębokość dochodzi do 30 metrów. Zbiornik jest przepływowym jeziorem rynnowym – jego wody zasilane są przez rzekę Brdę, która łączy Jezioro Charzykowskie z sąsiednim Jeziorem Karsińskim (Długim). Taki układ hydrologiczny tworzy spójną sieć wodną, szczególnie atrakcyjną dla kajakarzy i miłośników spływów. Z uwagi na rynnowy charakter jeziora, jego tafla z lotu ptaka przypomina długi, wijący się pas błękitu otoczony zielonymi borami sosnowymi, które wchodzą w skład kompleksu Borów Tucholskich. Jezioro Charzykowskie – czystość wody i bogactwo przyrody Jezioro Charzykowskie słynie z czystej wody (II klasa), choć miejscami przejrzystość ogranicza rosnąca w nim roślinność. Dbałość o ochronę środowiska w tym regionie jest priorytetem. Jezioro Charzykowskie (Łukomie) na północnym wschodzie sąsiaduje bezpośrednio z Parkiem Narodowym Bory Tucholskie oraz leży w obrębie Zaborskiego Parku Krajobrazowego. Wokół jeziora można spotkać wiele gatunków ptaków wodnych, nic więc dziwnego, że jego teren należy do Obszaru Specjalnej Ochrony Ptaków Wielki Sandr Brdy. Nad Jeziorem Charzykowskim można spotkać łabędzie, perkozy, czaple siwe czy kormorany. Wśród roślinności przeważają trzciny, pałki i sitowie, a w strefach przybrzeżnych rozciągają się torfowiska i podmokłe łąki. Region ten jest ostoją dla chronionych gatunków – m.in. żurawia, bociana czarnego oraz wydry europejskiej. Wyspy na Jeziorze Charzykowskim Jezioro Charzykowskie to nie tylko rozległy akwen o malowniczej linii brzegowej, ale również kilka urokliwych wysp, które nadają mu wyjątkowego charakteru. Największą i najbardziej znaną z nich jest Wyspa Miłości, na której w okresie międzywojennym znajdowała się kawiarnia. Odbywały się tam często zabawy taneczne i inne liczne spotkania towarzyskie. Niestety, w czasie II wojny światowej na wyspę zostały zrzucone bomby lotnicze, które zniszczyły znajdujące się na wyspie budynki. Z kolei na Wyspie Bachorskiej w okresie wojennym ukrywali się partyzanci. Nazwa wyspy pochodzi od znajdującej się w niedalekiej odległości miejscowości Bachorze. Dziś obie wyspy przypominają, że Jezioro Charzykowskie to nie tylko przyrodniczy skarb Borów Tucholskich, ale również miejsce o bogatej i nieoczywistej historii. Jezioro Charzykowskie – plaża i kąpieliska Jednym z największych atutów jeziora są jego plaże. Najbardziej znane kąpielisko znajduje się w miejscowości Charzykowy, gdzie latem działa strzeżone kąpielisko z pomostem, wypożyczalniami sprzętu wodnego i mocno rozbudowanym zapleczem gastronomicznym. W sezonie letnim funkcjonuje tu strefa rekreacyjna z boiskami, molo i sceną, na której odbywają się koncerty oraz festiwale szantowe. Drobny piasek i czysta przy brzegu woda sprawiają, że to miejsce jest chętnie wybierane przez rodziny z dziećmi. Z kolei dla osób poszukujących ciszy świetnym wyborem będzie plaża w Bachorzu – tam można cieszyć się spokojniejszą atmosferą i bezpośrednim kontaktem z przyrodą. Czy w Jeziorze Charzykowskim można się kąpać? Tak, kąpiel w Jeziorze Charzykowskim jest dozwolona i bardzo popularna. Dzięki dobremu zapleczu ratowniczemu i oznakowanym kąpieliskom, miejsce to cieszy się opinią jednego z najlepszych jezior kąpielowych w Borach Tucholskich. Poza kąpielą można tu uprawiać żeglarstwo, windsurfing, kajakarstwo czy paddleboarding. Dla wielu osób Jezioro Charzykowskie to synonim wakacyjnej swobody – z dala od miejskiego zgiełku, w otoczeniu lasu i wody. Jezioro Charzykowskie – atrakcje dla turystów Region Charzyków oferuje znacznie więcej niż tylko plażowanie. To również prawdziwa mekka żeglarzy, gdyż to właśnie tutaj w 1920 roku zorganizowano pierwsze w Polsce śródlądowe regaty żeglarskie. Dziś działa tu jeden z najstarszych klubów żeglarskich w kraju, a nad brzegiem jeziora odbywają się liczne imprezy i zawody. W samej miejscowości Charzykowy nie brakuje też restauracji, kawiarni i przystani, które tworzą klimat małego, wakacyjnego kurortu. Dla miłośników aktywnego wypoczynku przygotowano sieć szlaków rowerowych i pieszych. Szczególnie polecana jest ścieżka rowerowa Charzykowy-Bachorze-Funka, biegnąca przez lasy i punkty widokowe. Nieopodal znajduje się też Muzeum Przyrodnicze Parku Narodowego „Bory Tucholskie”, gdzie można poznać bogactwo fauny i flory tego regionu. Niezależnie od tego, czy przyjedziesz tu z rodziną, z wędką, z aparatem fotograficznym czy po prostu, by odpocząć w samotności, to miejsce oczaruje cię spokojem, zapachem żywicy i blaskiem słońca odbijającym się w tafli wody. Jezioro Charzykowskie to esencja Borów Tucholskich pełna przestrzeni, ciszy i natury. Punkt widokowy na Jezioro Charzykowskie Panoramę jeziora najlepiej podziwiać z punktu widokowego położonego niedaleko miejscowości Małe Swornegacie. W tym rejonie wysokość brzegu dochodzi nawet do 25 metrów, co zapewnia zachwycający widok na błękitną taflę wody i zielone lasy Borów Tucholskich. O zachodzie słońca jezioro przybiera tu złocisty odcień, a ciszę przerywa jedynie głos ptaków. To jedno z tych miejsc, które idealnie oddaje ducha regionu – spokój, przestrzeń i bliskość natury. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Gdańsk oglądany z kajaka zachwyca na trzy sposoby. Jeden was zaskoczy
Zabytkowy, postindustrialny i zaskakująco zielony. Podróż kajakiem przez Gdańsk pozwala odkryć to piękne miasto z nowej perspektywy.
Spis treści: Kamienna Śluza Kajakiem przez Gdańsk Stocznia Cesarska Wzdłuż Wyspy Spichrzów Kajaki w Gdańsku – informacje praktyczne Czy to na pewno dobry pomysł? – zastanawiam się, stojąc przy przystani na ślepym końcu Starej Motławy. Kamienne nabrzeże schodzi szerokimi stopniami nad wodę. Tam kołysze się spory pomost. Tafla wygląda jak lustro, ale to tylko krótka zmyłka pomiędzy potężnymi podmuchami; kolejny przychodzi nagle, unosi ją jak tkaninę, a potem opadająca woda wdziera się na pomost. Wodowanie kajaka wydaje się co najmniej nierozsądne, ale... Jesienne słońce tak pięknie oświetla fasady, tak miło poczuć ciepłe promienie na twarzy, a na wodzie jest tak pusto. Jakbyśmy mieli miasto tylko dla siebie! Czy taka okazja szybko się powtórzy? Jedno spojrzenie i bez słowa decydujemy: spróbujmy! Jeśli się nie uda, najwyżej zawrócimy. Ściągamy kajak, pakujemy się i odbijamy. Płyniemy w kierunku Głównego Miasta, pod stalowo-żelbetowym mostem Popielnym. Wiosłując obok Wyspy Spichrzów, wypływamy na Nową Motławę, by zrobić kolejny zwrot – za miasto. Na razie to jednak obrzeża jego turystycznej części. Kamienna Śluza Równolegle do rzeki biegnie ulica. Zachwyt budzi tutejsza cisza i spokój. Z każdym machnięciem wiosłem dookoła jest coraz więcej zieleni, w całość malowniczo wpisuje się opuszczony stary młyn z czerwonej cegły na prawym brzegu. Dziś zrujnowany, z pustymi oknami, niegdyś był częścią niezwykłej konstrukcji, do której właśnie dopływamy – jednej z nielicznych tego typu na świecie. „Ale że takie coś? Co tu niezwykłego?” – myślę, przepływając przez surową Kamienną Śluzę, między żeliwnym wrotami w kolorze jasnej mięty. Żeby zrozumieć majstersztyk tego dzieła, trzeba na nie spojrzeć z góry, co nie jest trudne, bo w jego skład wchodzi też kilka bastionów, dziś zamienionych w punkty widokowe. Otóż Gdańsk miał ze swoimi trzema rzekami – Wisłą, Motławą i Radunią – utrapienie (czytaj: powodzie), ale nauczył się też z nich korzystać. Śluza łącząca Nową Motławę z Motławą tuż przed skrzyżowaniem z dawną fosą (dziś: Opływ Motławy), wytyczoną zygzakami pomiędzy bastionami, miała znaczenie hydrotechniczne. Pozwalała regulować poziom wody i zapobiegać powodziom. Poprawiała również bezpieczeństwo miasta. Tak zwany manewr wodny nie wymagał armii, broni ani walki; żeby wojsko nie podeszło z południa pod miasto, wystarczyło zalać jego przedpola. Co też skutecznie wykorzystano już w początkach istnienia konstrukcji w czasie – nomen omen – potopu. Zaskoczeni Szwedzi odstąpili od oblężenia. My też szybko poznajemy detale tej zmyślnej struktury. Gdy próbujemy wpłynąć w Opływ Motławy, utykamy na pasie ciągnących się tuż pod powierzchnią wody kamieni. Ani popłynąć dalej, ani zawrócić. To jedna z dwóch grodzi naprowadzających wodę między Motławą i śluzą. Na obu ich krańcach stoją pękate wieże zaporowe, a że wyrastające z wody budowle wyglądają dosyć urokliwie, w ogóle mnie nie irytuje ta przymusowa przerwa. W końcu udaje nam się zsynchronizować mocne machnięcie wiosłami z podmuchem wiatru, wycofujemy się i opływając małą wysepkę, skręcamy w Odpływ. Szybko się okazuje, że było warto. Wiatr cichnie, zieleń wylewa się z brzegów, nie mogę uwierzyć, że ta oaza natury znajduje się dosłownie kwadrans pieszo od centrum dużego miasta. Kajakiem przez Gdańsk Spływałam często przez różne miasta i wiem, że woda pozwala je zobaczyć z całkiem innej perspektywy, ale w Gdańsku trzeba przemnożyć zaskoczenie przez dwa. Nigdzie indziej nie ma tylu jednostek pływających, ze statkami pasażerskimi włącznie, nigdzie nie da się być tak blisko portu i stoczni. – Oczywiście, że najciekawsza i najpopularniejsza jest stara część miasta. Ale przy wypożyczaniu kajaków zawsze radzimy: „Popłyńcie najpierw na Opływ, oswójcie się, dopiero potem ruszajcie na Główne Miasto, gdzie pływają też inne jednostki, motorówki, łodzie, statki” – mówi Przemysław Siudem wypożyczający nam sprzęt w przystani o frapującej nazwie Żabi Kruk, gdzie działa najstarszy klub kajakowy w Gdańsku. Zygzakami z widokiem na kolejne bastiony, a potem nieduży neogotycki kościół Matki Bożej Bolesnej z charakterystyczną smukłą wieżyczką, dopływamy do Martwej Wisły. I wtedy zaczyna się dziać! Ze stanu „relaks” natychmiast przenosimy się w stan „przygoda”. – Trzymamy się blisko brzegu – instruuje doświadczony kolega. – Ale nie za blisko, bo jeśli przepłynie statek, odbiją się od niego silne fale. Spycha nas na środek, czasem buja jak na karuzeli, ledwie rejestruję, że przepływamy pod mostem Siennickim i obok ujścia Motławy, a wokół pojawiają się postindustrialne budynki. Płyniemy jeszcze kawałek. Gigantyczne żurawie portowe wydają się jeszcze większe, ale na otwartej przestrzeni znów nieźle dmucha i rozsądek każe zawracać. Poza tym chcę się przyjrzeć robotom. Stocznia Cesarska Wracamy, by przybić do jednego z pomostów w dawnych dokach Stoczni Cesarskiej. To nie lada gratka; założona w XIX w. była jedną z pierwszych nowoczesnych stoczni okrętów wojennych, wypływały z niej u-booty, krążowniki i pancerniki. Po wojnie dała podwaliny Stoczni Gdańskiej, ale ta jej część podupadła i niektóre budynki zwyczajnie się zawaliły. Do 2018 r. był to teren zamknięty, a kiedy go w końcu udostępniono, jego historia potoczyła się szczęśliwie: w postindustrialnej przestrzeni „coś” zobaczyli artyści, powstały alternatywne kluby, sypnęło wydarzeniami kulturalnymi. Roboty, do których chciałam wrócić, to niezwykła kolekcja rzeźb z portowego złomu: do stworzenia cudaków wychodzących z morza po pochylni dawnego Wydziału Kadłubowego rzeźbiarz Czesław Podleśny użył nieco już przerdzewiałych sprężyn, kół, części maszyn, fragmentów sieci elektrycznej. Kiedy wychodzimy na brzeg, rozglądam się po tym tyglu starego i nowego. Wybite okna i graffiti na budynkach, podniszczony dźwig z 1937 r. – najstarszy w stoczni. A nieopodal – jak ocalała baza na opuszczonej planecie – lśniący futurystyczny namiot-kopuła. Ludzie schodzący się na rejs statkiem wycieczkowym. – Państwo na kajaki? – zagaduje ktoś przychodzących. To Szymon z kajakowej firmy Around Gdansk czeka na czwórkę Anglików. Zagadujemy, kto i dlaczego pływa. – Wszyscy. Mieliśmy ludzi z całego świata, nawet z małych wysp na Pacyfiku. A po spływach zaskoczeni są nawet gdańszczanie. Mówią, że takiego oblicza metropolii nie znali, że czuli się tak, jakby byli w innym mieście. Chwilę wygrzewamy się na słońcu, gapimy na przypływające statki – w tym charakterystyczny wycieczkowy galeon Czarna Perła nazywany tu „Piratami”– i odbijamy. Szymon, patrząc na zegarek, mówi: – Zaraz zamykają kładkę, na 40 minut macie Motławę tylko dla siebie. Wracamy tą rzeką, by skończyć pętlę. Niedaleko stąd przerzucono nad nią kładkę na wyspę Ołowiankę. Jest zwodzona: przez pół godziny otwarta – i wtedy pływają tędy duże statki. Przez kolejne pół zamknięta, przeznaczona dla pieszych, ale przecież i kajakiem pod nią damy radę przepłynąć. Jest bajecznie! Przed nami przecież najciekawsza, stara część Gdańska. Wzdłuż Wyspy Spichrzów Napakowane zabytkami Główne Miasto to najczęściej wybierany cel wycieczek kajakowych. W godzinę, dwie można spokojnie opłynąć Wyspę Spichrzów i wyspę Ołowiankę, wreszcie wpłynąć w kanał Raduni – przy wysokim stanie wody aż do Wielkiego Młyna. My, płynąc z powrotem do Żabiego Kruka, machamy wiosłami od niechcenia, żeby spokojnie nacieszyć się widokami. Zdarza się tylko jeden zgrzyt, ale to ten, na który czekaliśmy. Opuszczanie kładki na Ołowiankę. Wyrasta ona długim ramieniem z tej wyspy tuż przed ikonicznym budynkiem Polskiej Filharmonii Bałtyckiej. Co nie tylko widać, ale i słychać. Płynąc wzdłuż Ołowianki, możemy obejrzeć budowle na obu brzegach Motławy z różnej perspektywy. Po jednej stronie ogromny diabelski młyn AmberSky, po drugiej – uroczo staroświecka Karuzela Gdańska, na której obracają się malowane ławki, konie i rydwany. Po lewej – statek muzeum, po prawej – koronkowe fasady kamienic Rybackiego Pobrzeża i charakterystyczna sylwetka starego Żurawia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gdansk-co-zobaczyc-i-zjesc-stocznia-i-wyspa-spichrzow-to-miejsca-pelne-sztuki-muzyki-i-swietnej-kuchni-fot-shutterstock-d399115.jpeg" width="2400" height="1600" alt="Gdańsk – co zobaczyć i zjeść? Stocznia i Wyspa Spichrzów to miejsca pełne sztuki, muzyki i świetnej kuchni (fot. Shutterstock)" title="Gdańsk – co zobaczyć i zjeść? Stocznia i Wyspa Spichrzów to miejsca pełne sztuki, muzyki i świetnej kuchni (fot. Shutterstock)" /> Tak samo nieśpiesznie płyniemy wzdłuż Wyspy Spichrzów. W złotych czasach stało na niej ponad 300 spichlerzy – magazynów, w których kupcy przechowywali towary. Kompletnie zrujnowany w czasie II wojny skrawek lądu jest teraz jednym z najszybciej zmieniających się rejonów w mieście. Patrzą na mnie fasady z dziesiątkami okien: jedne są już pięknie odnowione, zamienione na apartamenty i hotele, inne – z wyprutymi wnętrznościami – dopiero czekają na swoją kolej. Przepływamy jeszcze raz pod mostem Popielnym, tylko w odwrotnym kierunku. Kilka machnięć i cumujemy. Wiatr ucichł, stojące nisko słońce wydłuża cień Baszty pod Zrębem, malowniczej ruiny na tyłach klubu kajakowego. Wychodząc na ląd, myślę, że tak właśnie Gdańsk witał przybyszów wieki temu – prezentując się od strony wody. Kajaki w Gdańsku – informacje praktyczne Warto wiedzieć Kajak wypożyczyć można przy ul. Żabi Kruk 15 od wiosny do jesieni. Kajak jedno-/dwuosobowy na 3 godz.: 70/80 zł, instruktor dla grupy – od 250 zł, kajakiempogdansku.pl. Around Gdansk (Dokowa 1) oferuje spływy przez cały rok; jedynie z instruktorem, w grupie. 100–170 zł/os.; aroundgdansk.pl. Trasy Wycieczki trwają zwykle od 1,5 do 3,5 godz. Np. pętla Opływem i Motławą (8 km). Warto wyrwać się z miasta, płynąc w górę Motławy – woda stojąca, nie trzeba wiosłować pod prąd – do Krępca albo Dziewięciu Włók, gdzie są przystanie i dobre warunki na krótki biwak. Nocleg W okresie lipiec–wrzesień dla turystów otwierają się akademiki, np. Politechniki Gdańskiej: 80–100 zł/os.; pg.edu.pl, Uniwersytetu Gdańskiego, 110–210 zł/2 os.; akademikigdansk.pl. Domy na Wodzie: La Mare Motlava Houseboats. Przeszklone barki z tarasami na dachu na Nowej Motławie; 750 zł/noc. Źródło: archiwum NG
Wielki hotel na helskim cyplu. Wycinka drzew budzi kontrowersje
Po 15 października 2025 roku ma ruszyć budowa jednego z największych ośrodków rekreacyjnych na Pomorzu. Spektakularny kompleks będzie zajmować powierzchnię 10 tysięcy metrów kwadratowych na samym końcu półwyspu Helskiego. Za budową stoi jednak szereg kontrowersyjnych działań, które na stałe mogą pozbawić domu setki gatunków ptaków.
Spis treści: Kolos z Helu Kontrowersyjna wycinka Jak ucierpią ptaki? Protesty mieszkańców Po hotelu Gołębiewskim w nadmorskim Pobierowie nadszedł czas na kolejny gigantyczny projekt, mający na celu pobudzenie lokalnej turystyki. Tym razem budynek ma stanąć w jednym z najbardziej wyjątkowych miejsc na mapie Polski – półwyspie Helskim. Podobnie jak w Pobierowie, i tutaj inwestycja na zawsze odmieni krajobraz okolicy. Kolos z Helu Kiedy w tym momencie spojrzymy na miejsce, które za kilka może się roić od turystów, dostrzeżemy jedynie piasek i charakterystyczne nadbałtyckie iglaste lasy. Już w drugiej połowie października panujący tam spokój mają zakłócić pierwsze dźwigi i koparki przygotowujące grunt pod nową inwestycję. Kompleks hotelowy o nazwie Hel Happiness ma zajmować łącznie powierzchnię ok. 10 000 metrów kwadratowych. Na tym terenie staną budynki o wysokości nawet 18 metrów (co zdecydowanie przewyższa stojące tam teraz drzewa), mieszczące pokoje hotelowe, apartamenty oraz strefę SPA. Całość jest przewidziana dla ok. tysiąca osób, które będą mogły korzystać z nowoczesnego kurortu. Kontrowersyjna wycinka Aby Hapinness Hel powstało należy jednak najpierw przygotować teren. W tym celu inwestorzy planują wycięcie ok. 433 drzew wchodzących w skład Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. Ponadto inwestycja obejmuje fragment dwóch obszarów europejskiej sieci Natura 2000. Dlaczego pozwolenie na wycinkę zostało wydane, mimo że teren znajduje się w granicach strzeżonego ekologicznie obszaru? Urzędnicy nie widzą w tym problemu. – Dopóki nie przekroczymy tej wartości 1 procenta w kontekście całego siedliska będącego przedmiotem ochrony, to nie możemy mówić o znaczącym oddziaływaniu – mówi w rozmowie z TVN24 Jakub Kięczkowski z Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Gdańsku. To właśnie ten urząd wydaje opinię na temat zgody na realizacje takich projektów. Aktywiści i przeciwnicy budowy zaznaczają jednak, że destrukcja wspomnianego jednego procenta może trwale uszkodzić cały istniejący tam ptasi ekosystem. Jak ucierpią ptaki? Burmistrz miasta Hel Mirosław Wądołowski tłumaczy decyzję o budowie kompleksu troską o mieszkańców regionu. Całoroczna destynacja turystyczna ma bowiem stworzyć setki nowych miejsc pracy, co ożywi rozwój gospodarczy okolicy. Niestety, zapomina o tym, że takie działania powinny być realizowane także z troską o zwierzęta korzystające z tej przestrzeni. Na terenie, na którym powstać ma Hel Happiness rozpoznano występowanie aż 345 gatunków ptaków, w tym wielu egzemplarzy objętych ścisłą ochroną. Półwysep Helski to również jeden z najważniejszych w Europie punktów migracyjnych dla tych zwierząt. Wycinka drzew uniemożliwiłaby ptakom znalezienie schronienia, pokarmu i miejsc lęgowych przed dalszą drogą. Nic więc dziwnego, że organizacje sprzeciwiające się wycince zostały poparte przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Wystosowało ono nawet specjalne pismo zawierające stanowisko OTOP w sprawie projektu budowy kompleksu hotelowego Centrum Rewitalizacji Zdrowia Hel Happiness. Protesty mieszkańców Organizacją, która walczy z wycinką drzew pod nowy hotel jest inicjatywa społeczna „Ratujmy Helski Cypel”. Organizuje petycję skierowaną do Prezesa Rady Ministrów RP, dzięki której sprawa nabrałaby szerszego rozdźwięku. Aktywiści wnoszą o: podjęcie działań prawnych mających na celu unieważnienie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach inwestycji, wydanej – zdaniem wnioskodawców – z rażącym naruszeniem prawa; natychmiastowe wstrzymanie wycinki drzew na Helskim Cyplu do czasu zakończenia postępowań wyjaśniających wszelkie wątpliwości prawne i proceduralne związane z inwestycją; przeprowadzenie ponownej, rzetelnej oceny oddziaływania na środowisko, która obejmie łączny wpływ wszystkich istniejących i planowanych inwestycji na obszarze Helskiego Cypla i całej gminy Hel; zobowiązanie władz lokalnych do przestrzegania obowiązujących przepisów prawa miejscowego, w tym uchwały z 2008 roku o ustanowieniu na Helskim Cyplu zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, która jednoznacznie zakazuje niszczenia, uszkadzania lub przekształcania tego obszaru; powołanie rezerwatu przyrody na Helskim Cyplu, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z 30 marca 2005 r., w celu ochrony drzewostanu jako trwałego elementu krajobrazu, miejsca pamięci, schronienia dla przyrody oraz dobra o wysokiej wartości społecznej. Póki co internetowa petycja zebrała już ponad 25 000 podpisów. Źródła: Zawsze Pomorze, TVN24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Kamienne kręgi na Pomorzu: ślady pradawnych rytuałów i nieznanych cywilizacji
Kręgi kamienne w Polsce od lat rozpalają wyobraźnię turystów i badaczy. Niezwykłe konstrukcje z północy kraju przyciągają tajemnicą, historią i siłą natury, która je otacza.
Spis treści: Tajemnicze kamienne kręgi Pomorza – co skrywają legendy, energia i... kosmos? Archeologiczne fascynacje – od Stonehenge po Odry Goci i kultura wielbarska – skandynawskie korzenie pomorskich kręgów Obrządek śmierci i rytuały Gotów – groby, biżuteria i krwawe ofiary Jak zwiedzać kamienne kręgi na Pomorzu – Odry, Węsiory i Grzybnica w praktyce Z daleka wyglądają jak rozsypane przypadkiem kamienie, ale im bliżej się podejdzie, tym silniejsze ma się uczucie, że te miejsca skrywają coś więcej niż tylko pozostałości po dawnych czasach. Kamienne kręgi w Odrach, Węsiorach i Grzybnicy od lat pobudzają wyobraźnię – zarówno badaczy, jak i poszukiwaczy tajemnic. Dla jednych to relikty pogańskich rytuałów, dla innych – miejsca o niezwykłej energii, a nawet dawne lądowiska obcych cywilizacji. Tajemnicze kamienne kręgi Pomorza – co skrywają legendy, energia i... kosmos? Według legend kaszubskich, kamienne kręgi były grobami olbrzymów lub zabawkami stolemów – mitycznych gigantów przybyłych z północy. Inne podania głoszą, że to zaklęci w kamień tancerze albo miejsca przeklęte przez siły nieczyste, w których diabeł miał zostawić swój ślad. Radiesteci i bioenergoterapeuci (choć ich rewelacje są dementowane rzez naukowców) wierzą, że kręgi w Odrach, Węsiorach i Grzybnicy emitują silne pole energetyczne, które rzekomo wpływa na ludzki organizm, poprawia samopoczucie i pomaga w medytacji. Z kolei ufolodzy od lat sugerują, że mogą to być pozostałości po lądowiskach obcych cywilizacji, wskazując na precyzyjne rozmieszczenie kamieni i ich rzekome powiązania z konstelacjami gwiazd. Co więcej, wśród lokalnych mieszkańców krążą opowieści o dziwnych dźwiękach i światłach pojawiających się nocą w okolicach kręgów. Część badaczy spekuluje, że kręgi mogły pełnić funkcję punktów orientacyjnych dla podróżników lub rytualnych miejsc uzdrawiających, choć brak na to jednoznacznych dowodów. Fascynacja trwa – tak jak od wieków, te zagadkowe struktury wciąż stawiają więcej pytań niż dają odpowiedzi. Archeologiczne fascynacje – od Stonehenge po Odry Nic dziwnego, że tajemnicze kamienne kręgi szybko przyciągnęły uwagę naukowców i badaczy przeszłości. Pierwsze próby ich dokumentacji na Pomorzu miały miejsce już w XIX wieku, kiedy to podejrzewano, że są one dziełem ludów epoki kamienia lub wczesnych Słowian. Jednak przełom w badaniach nastąpił na początku XX wieku, gdy do Odry trafił Paul Stephan – poznański mierniczy i pasjonat astronomii, zafascynowany odkryciami ze słynnego Stonehenge. To właśnie poznanianin jako jeden z pierwszych zasugerował, że kręgi w Odrach – będące największym tego typu zespołem w Polsce, zajmującym aż 17 hektarów – mogły pełnić rolę starożytnych obserwatoriów astronomicznych. Zauważył, że niektóre z kamieni są ustawione w liniach wyznaczających wschody i zachody słońca podczas przesileń, co może świadczyć o zaawansowanej znajomości cykli niebieskich u ich twórców. W kolejnych dekadach koncepcja ta inspirowała kolejne pokolenia badaczy – dziś wiadomo, że niektóre układy kręgów rzeczywiście mogą być powiązane z kalendarzem solarno-księżycowym, co tylko dodaje kolejną warstwę tajemniczości tym pozornie prostym konstrukcjom z głazów. Goci i kultura wielbarska – skandynawskie korzenie pomorskich kręgów Dziś badacze coraz częściej wiążą te dawne cmentarzyska z monumentalnymi kamiennymi konstrukcjami z obecnością Gotów na ziemiach polskich – starożytnego ludu germańskiego, który odegrał istotną rolę w historii Europy. Kręgi, kurhany, brukowane ścieżki i stele w centrum okręgów, niekiedy o średnicy sięgającej nawet kilkudziesięciu metrów, są interpretowane jako elementy pogrzebowych i rytualnych praktyk Gockich klanów. Fascynującą historię tego ludu opisał Jordanes, gocki kronikarz z VI wieku n.e., w swoim dziele „Getica” („Historia Gotów”). Według przekazu Jordanesa Goci przybyli ze Skandynawii w I wieku n.e. pod wodzą legendarnego króla Beriga i osiedlili się właśnie na Pomorzu. Przez kolejne stulecia rozwijali swoją kulturę, dziś nazywaną wielbarską – od miejscowości Wielbark, gdzie odkryto jedno z najważniejszych cmentarzysk tej społeczności. Kultura wielbarska odróżniała się od wcześniejszych i sąsiednich cywilizacji zarówno pod względem obrządku pogrzebowego, jak i stylu życia. Jej charakterystyczne cechy to brak broni w grobach mężczyzn, obecność ozdobnej biżuterii w pochówkach kobiet oraz właśnie kamienne kręgi, które mogły mieć znaczenie rytualne lub społeczne. Około III wieku n.e. Goci opuścili Pomorze i wyruszyli w długą migrację na południowy wschód, ku brzegom Morza Czarnego, gdzie odegrali kluczową rolę w upadku Cesarstwa Rzymskiego. Obrządek śmierci i rytuały Gotów – groby, biżuteria i krwawe ofiary Goci wyróżniali się na tle innych ludów zamieszkujących ziemie dzisiejszej Polski specyficznymi praktykami pogrzebowymi. Ich zmarłych zarówno palono, jak i chowano w stanie nienaruszonym, co świadczy o zróżnicowanym i zapewne symbolicznym podejściu do śmierci. Zadziwiające jest, że mężczyznom nie wkładano do grobów broni ani narzędzi – w przeciwieństwie do tradycji wielu innych ludów epoki. W ich miejsce czasem znajdowano ostrogi, których funkcja do dziś pozostaje zagadką – być może miały znaczenie ceremonialne lub symbolizowały pozycję społeczną. Z kolei kobiety żegnano z wyjątkowym przepychem. Do grobów trafiały ozdoby z srebra i złota, bogato zdobione technikami filigranu (cienkie, skręcane druciki) i granulacji (drobne kuleczki metalu). Szczególną uwagę przyciągają bransolety ze stylizowanymi głowami węży, esowate klamerki do koli z paciorków, a także wisiory w kształcie gruszek i kul. Do tego dochodzą kunsztowne fibule – zapinki do szat, które ukazują wysoki poziom rzemiosła gockich złotników. Funkcja samych kamiennych kręgów nadal pozostaje przedmiotem debat. Najbardziej rozpowszechniona teoria głosi, że służyły one jako miejsca wieców plemiennych, tzw. thingów, gdzie podejmowano decyzje w ważnych sprawach – być może w obecności duchów przodków. Rytualne zgromadzenia, ofiary ze zwierząt i ucztowanie miały prawdopodobnie miejsce podczas przesileń lub świąt związanych z cyklami przyrody. Niepokojącym elementem są jednak ślady, które mogą świadczyć o krwawych rytuałach. Według relacji Jordanesa Goci składali ofiary z jeńców wojennych, wierząc, że tylko ludzka krew może zyskać przychylność Marsa – boga wojny. Takie praktyki mogły być jednym z elementów obrzędów odbywających się właśnie wewnątrz tych kręgów – między grobami, w cieniu kamiennych stel. Jak zwiedzać kamienne kręgi na Pomorzu – Odry, Węsiory i Grzybnica w praktyce Jeśli chcesz poczuć energię dawnych wieców i stanąć w cieniu tajemniczych kamiennych kręgów, Pomorze oferuje aż trzy główne lokalizacje, które możesz odwiedzić podczas weekendowego wypadu lub wakacyjnej trasy. Każda z nich ma nieco inny charakter, ale wszystkie przyciągają nie tylko miłośników historii, lecz także osoby poszukujące kontaktu z naturą i duchową ciszą. Odry to największy i najlepiej zachowany zespół kamiennych kręgów w Polsce – aż 17 hektarów z kurhanami, brukami i stelami. Znajduje się około 40 km na północny wschód od Tucholi, w sercu Wdeckiego Parku Krajobrazowego. W sezonie letnim obowiązuje niewielka opłata za wstęp – 4 zł (ulgowy 2 zł). Na miejscu znajduje się małe muzeum i tablice edukacyjne, a całość trasy jest dostępna dla turystów pieszych i rowerzystów. Kontakt telefoniczny: 052 398 61 30. Węsiory, położone 20 km na północny zachód od Kościerzyny, oferują bardziej kameralne doświadczenie. Opiekę nad stanowiskiem sprawuje Stowarzyszenie Badań Kamiennych Kręgów, które prowadzi także lokalne działania edukacyjne i organizuje spotkania dla pasjonatów archeologii. Kręgi znajdują się tuż przy jeziorze, co czyni to miejsce idealnym na letni piknik lub kontemplację wśród przyrody. Grzybnica, usytuowana ok. 25 km na południowy wschód od Koszalina, to część rezerwatu przyrody „Grzybnica” i jedna z najbardziej malowniczych lokalizacji. Na teren można dotrzeć ścieżką przyrodniczą, a informacje dostępne są na stronie internetowej www.manowo.pl. Kręgi położone są w sosnowym lesie, a wokół rozciągają się trasy piesze i rowerowe – idealne dla rodzin i osób szukających spokojnej eksploracji. Pamiętaj, aby na wycieczkę zabrać wygodne obuwie, wodę i odpowiednie ubranie na pogodę, ponieważ większość lokalizacji to tereny leśne bez zabudowań. Na miejscu nie znajdziesz komercyjnych atrakcji – za to czeka tam spotkanie z przeszłością, która mimo upływu wieków wciąż tętni tajemniczą energią. Źródło: National Geographic Traveler, OdkryjPomorze.pl, BoryTucholskie24.pl Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Najpiękniejsze plaże Władysławowa i miejsca nad Bałtykiem
Plaża we Władysławowie jest znana z szerokich, piaszczystych obszarów. Jej wyjątkowe walory przyciągają turystów nie tylko z Polski, ale też z zagranicy. Wzdłuż jego wybrzeża rozciąga się aż 23 kilometry linii brzegowej, a każda część plaży ma swój niepowtarzalny charakter – od strzeżonych kąpielisk pełnych atrakcji po niemal dzikie, ustronne zakątki. To miejsce, gdzie każdy znajdzie coś dla siebie, niezależnie od tego, czy szuka relaksu, rodzinnej zabawy, sportowych emocji czy chwili kontaktu z naturą.
Spis treści: Różnorodność plaż we Władysławowie – coś dla każdego Kąpieliska strzeżone – bezpieczeństwo i atrakcje Plaże dzikie – cisza i kontakt z naturą Najpopularniejsze plaże w gminie Władysławowo Centralna plaża, położona w samym centrum miasta, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych fragmentów wybrzeża. Rozciąga się na długości 3 kilometrów, a jej szerokość sięga ponad 20 metrów, co zapewnia mnóstwo przestrzeni dla plażowiczów. Aby tu trafić, z centrum miasta trzeba przejść około kilometra – spacer wśród wydm i sosnowego lasu prowadzi do licznych wejść na plażę. Plaża centralna jest bezpieczna i strzeżona, a ratownicy czuwają nad bezpieczeństwem kąpiących się osób. Wejścia wyposażono w toalety, przebieralnie i kładki dla osób niepełnosprawnych, dzięki czemu każdy może komfortowo korzystać z plaży. Dodatkowo na plaży znajdują się bary oraz wypożyczalnie sprzętu, co pozwala urozmaicić pobyt nad morzem. W sezonie letnim najmłodszych czekają zjeżdżalnie wodne, dmuchane miasteczka i przedszkola plażowe, a osoby lubiące sport mogą korzystać ze sprzętu do sportów wodnych, w tym bananów i skuterów wodnych. Różnorodność plaż we Władysławowie – coś dla każdego Plaże Władysławowa zachwycają różnorodnością krajobrazów i atmosfer. W zależności od odcinka brzegu można natknąć się na tętniące życiem plaże strzeżone, które są idealne dla rodzin z dziećmi. Znajdują się tu place zabaw, wypożyczalnie sprzętu wodnego i atrakcje sezonowe, takie jak szkółki żeglarskie czy przedszkola plażowe. Na plaży we Władysławowie znajdują się też strefy sportów wodnych. Cieszą się one dużą popularnością wśród fanów windsurfingu, kitesurfingu i innych sportów wodnych. Warto wiedzieć, że są one dostosowane do aktywności dla osób początkujących i zaawansowanych. Można tu też znaleźć przestrzenie idealne do relaksu z szerokimi piaszczystymi plażami. To doskonałe miejsca do opalania, na spacery czy piknik nad morzem. Ciekawostką są też dzikie plaże, czyli ciche i kameralne zakątki, które pozwalają na pełne wyciszenie. Tu można podziwiać strome klify i kamieniste fragmenty wybrzeża. Dzięki tej różnorodności każdy turysta znajdzie odpowiedni dla siebie zakątek, niezależnie od tego, czy szuka spokoju, czy aktywnej rozrywki. Kąpieliska strzeżone – bezpieczeństwo i atrakcje Władysławowo oferuje pięć kąpielisk strzeżonych, które są wyposażone w odpowiednią infrastrukturę i zapewniają bezpieczeństwo plażowiczom. Ratownicy są obecni na miejscu, dzięki czemu rodziny z dziećmi mogą spokojnie korzystać z uroków Bałtyku. Na strzeżonych plażach znajdują się liczne atrakcje i udogodnienia, w tym: zjeżdżalnie wodne i dmuchane miasteczka dla dzieci, wypożyczalnie sprzętu wodnego – deski, banany, kajaki, stoiska gastronomiczne i bary plażowe, łagodne zejścia do wody, odpowiednie dla małych dzieci i osób nieumiejących pływać. Plaże te są najczęściej tłumnie odwiedzane w sezonie, ale oferują wszystko, czego potrzeba do komfortowego wypoczynku: bezpieczeństwo, rozrywkę i wygodę. Plaże dzikie – cisza i kontakt z naturą Dla osób szukających spokoju i kontaktu z przyrodą, Władysławowo oferuje dzikie, niestrzeżone odcinki plaży. Są one szczególnie urokliwe w okolicach Rozewia czy niektórych fragmentach północnej Mierzei Helskiej. Na takich plażach można podziwiać strome klify i kamieniste fragmenty brzegu, spacerować po niemal dziewiczym wybrzeżu lub po prostu cieszyć się ciszą i spokojem, z dala od tłumów. Warto też poświęcić nieco czasu na obserwację lokalnej fauny i flory Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. Dzikie plaże to idealna propozycja dla miłośników fotografii i romantycznych spacerów. Szczególnie podczas podziwiania zachodów słońca nad Bałtykiem, kiedy spokojna tafla wody odbija kolory nieba, tworząc spektakularne widoki. Najpopularniejsze plaże w gminie Władysławowo Władysławowo jest położone nad otwartym morzem i Zatoką Pucką – taka lokalizacja sprawia, że nie tylko w samej miejscowości, ale i w całej gminie znajduje się sporo plaż wartych uwagi. Choć nie trafiły one na naszą listę najpiękniejszych plaż w Polsce, to mimo wszystko polecamy je osobom spragnionym nadmorskiego relaksu: Plaża w Karwi – czysta, szeroka plaża, idealna dla rodzin z dziećmi. Latem tętni życiem, przyciągając zarówno mieszkańców, jak i turystów. Przestrzeń pozwala na zabawy w piasku, opalanie i sportowe aktywności. Plaża w Jastrzębiej Górze – charakteryzuje się różnorodnym krajobrazem – od wschodu jest kamienista, a od zachodu piaszczysta. To miejsce dla osób, które cenią połączenie naturalnego piękna z atrakcjami turystycznymi. Plaża w Chłapowie – oferuje szerokie wybrzeże i nowoczesne udogodnienia. Latem odbywają się tu różne animacje i imprezy, a plaża jest doskonałym miejscem zarówno do relaksu, jak i zabawy. Plaża w Rozewiu – słynie z dzikiej atmosfery i klifowego brzegu. Wąskie, kamieniste fragmenty oraz malownicze widoki czynią ją wyjątkowym miejscem dla osób szukających kontaktu z naturą. Dużym jej atutem jest też fakt, ze zazwyczaj nie jest zatłoczona. Plaża w Chałupach – znana z plaży nudystów, przyciąga turystów ceniących swobodę. Chałupy oferują także doskonałe warunki do kitesurfingu i innych sportów wodnych. Plaża w Swarzewie – położona nad Zatoką Pucką, to mekka dla windsurferów i kitesurferów. Sprzyjające warunki wiatrowe czynią ją jednym z najlepszych miejsc w regionie do nauki i doskonalenia umiejętności. Jest położna nieopodal ścieżki rowerowej, która łączy Hel z Puckiem. Plaża w Pucku – charakteryzuje się cieplejszą wodą i kameralną atmosferą, co sprawia, że jest idealna dla osób szukających relaksu z dala od tłumów. Plaża w Dębkach – jedna z najszerszych plaż w Polsce (ma około 108 m szerokości). To miejsce doskonałe na rodzinne wakacje i długie spacery brzegiem morza. Plaża w Kuźnicy – położona od strony otwartego Bałtyku, oferuje unikalne widoki i kontakt z naturą w jej najczystszej postaci. Plaża w Białogórze – idealna dla osób poszukujących spokoju i ciszy, z dala od centrum turystycznego. Otoczona przyrodą, pozwala na relaks w harmonii z naturą. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
W Gdańsku zaprezentowano polską urnę sprzed 2600 lat. Ma wyjątkowy kształt
W Muzeum Archeologicznym w Gdańsku zaprezentowano wyjątkowe znalezisko – urnę domkową, która liczy sobie nawet 2600 lat. To gratka dla wszystkich miłośników archeologii, ponieważ od II wojny światowej odnaleziono takich jedynie cztery. Co mówi ona o historii naszego kraju?
W gdańskim muzeum odwiedzających czeka prawdziwa gratka. Zaprezentowana została wyjątkowa popielnica grobowa, która wyglądem przypomina… dom. Składano w niej skremowane ludzkie kości, ale nie tylko. Pomorski obrządek pogrzebowy Popielnice grobowe – urny, w których składało się przepalone kości zmarłych – były nieodłącznym elementem ciałopalnego obrządku pogrzebowego Pomorza Wschodniego. Szczególnie wyjątkowe są wśród nich starannie wykonane urny domkowe: ich nietypowy kształt przypomina model glinianego „domku” stojącego na dziewięciu nóżkach. Od II wojny światowej odnaleziono jedynie cztery takie obiekty. – Osoba, która zmarła, była składana na stosie. Skrupulatnie dbano o to, żeby wybrać po procesie kremacji wszystkie kości i złożyć je do takiej urny, razem z drobnymi przedmiotami stanowiącymi wyposażenie osoby zmarłej. Z reguły były to drobne przedmioty metalowe, najczęściej brązowe – tłumaczy PAP dr Piotr Fudziński, kierownik Działu Wczesnej Epoki Żelaza w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku. Zawartość popielnego domku Nie tylko kształt urny, ale także jej zawartość zaskoczyła naukowców. Antropologowie potwierdzili, że w liczącej sobie 2600 lat popielnicy złożone były kości więcej niż jeden osoby. To oznaczy, że można mówić o pochówku wielokrotnym. Badacze są pewni, że w urnie znajdują szczątki dziecka powyżej 10. roku życia, dorosłego mężczyzny oraz prawdopodobnie dwóch innych osób, w tym być może kobiety. Wyjątkowe znalezisko nieopodal Wejherowa Popielnica została znaleziona w miejscowości Bożepole Wielkie w powiecie wejherowskim. Chociaż odkryto ją jeszcze w 2023 roku w trakcie badań ratowniczych prowadzonych przez Fundację Dziedzictwa Archeologicznego, to najpierw konieczne było wykonanie drobiazgowych badań. Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków przekazał ją Muzeum Archeologicznego w Gdańsku, a tam przeszła m.in. żmudne i czasochłonne opracowanie antropologiczne ludzkich szczątków kostnych. Stąd długi czas oczekiwania na jej prezentację. Gdzie obejrzeć znalezisko? Według pracowników muzeum urna już niebawem ma zasilić nową wystawę archeologiczną w wyremontowanym Domu Przyrodników przy ul. Mariackiej w Gdańsku. To siedziba Muzeum Archeologicznego, a zarazem jedna z największych i najbardziej reprezentatywnych kamienic w pomorskim mieście. Źródło: Nauka w Polsce, Muzeum Archeologiczne w Gdańsku Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niezwykła polska laguna. Tu Bałtyk miesza się ze słodką wodą
Zalew Szczeciński to laguna Morza Bałtyckiego – największa w Polsce, położona na pograniczu z Niemcami. Wyjątkowe połączenie słodkiej wody z Odry i słonej z Bałtyku tworzy bogate ekosystemy i idealne warunki do rekreacji.
Spis treści: Ekologia i przyroda Zalewu Szczecińskiego Historia i geneza Zalewu Szczecińskiego Turystyka i rekreacja Zalewu Szczecińskiego Znaczenie gospodarcze i społeczno‑ekonomiczne Ciekawostki o Zalewie Szczecińskim – 10 faktów, które mogą cię zaskoczyć Laguna Zalewu Szczecińskiego to środowisko wodne o dużym znaczeniu geograficznym i społecznym. Płytki akwen, połączony z Morzem Bałtyckim aż trzema cieśninami, stanowi miejsce intensywnego życia biologicznego i przestrzeń dla rozwoju turystyki. Położony między Polską a Niemcami Zalew Szczeciński odgrywa również ważną rolę również w kontekście transportu wodnego. Ekologia i przyroda Zalewu Szczecińskiego Fauna – ryby, bentos i unikatowe gatunki Zalew Szczeciński należy do akwenów o wyjątkowo zróżnicowanej ichtiofaunie w Polsce. Oprócz wszystkich krajowych gatunków karpiowatych występują tu sandacz, miętus, sum, troć wędrowna, a także rzadkie gatunki, takie jak aloza, certa i ciosa. Ekosystem laguny opiera się w dużym stopniu na bentosie – organizmach dennych, takich jak larwy owadów, skąposzczety, mięczaki i małże. Szczególnie istotną rolę pełnią racicznice – małże filtrujące, które w przeszłości potrafiły oczyszczać dziennie nawet kilkaset ton wody. Bentos litoralny oraz makrofity strefy przybrzeżnej dostarczają pokarmu dla wielu gatunków ryb i stabilizują warunki chemiczne wód. Model ekosystemu Zalewu Szczecińskiego uwzględnia aż 45 komponentów troficzno-funkcjonalnych, od producentów pierwotnych po drapieżniki, co podkreśla złożoność biologiczną i znaczenie tego środowiska. Ptaki – ostoja europejska Zalew Szczeciński to jedna z najważniejszych ostoi ptasich w Europie. Na jego terenie odnotowano ponad 260 gatunków ptaków, w tym wiele gatunków chronionych. W okresie zimowym gromadzi się tu do 150 000 ptaków wodno-błotnych, a podczas migracji liczba ta wzrasta nawet do 250 000 osobników. Charakterystyczne gatunki lęgowe to bielik, derkacz, czernica, ohar, perkoz dwuczuby. W okresie zimowym dominują łabędź krzykliwy, gęgawa, nurogęś, głowienka, gągoł. W ostatnich latach prowadzono działania zwiększające liczbę stanowisk lęgowych, m.in. poprzez budowę sztucznych wysp. Od 2021 do 2024 liczba par lęgowych wzrosła z niespełna 200 do blisko 5000. Wśród nowych gatunków lęgowych pojawiła się rybitwa kaspijska – po raz pierwszy odnotowana jako lęgowa w Polsce. Historia i geneza Zalewu Szczecińskiego Położenie i geneza laguny Zalew Szczeciński powstał po ostatnim zlodowaceniu jako część delty Górnej Odry. W wyniku cofania się lodowca skandynawskiego (ok. 16 tys. –14,5 tys. lat temu), dolina rzeki przebudowana została przez procesy wodno-lodowcowe i fluwialne, tworząc obecny system lagunarny. Uformowane osady lodowcowe oraz rozbudowa stożków napływowych i sandrów przekształciły kotlinę w płytki zbiornik wodny oddzielony wałami piaszczystymi od Bałtyku. Etapy sedymentacji holocenu W czasie holocenu zbiornik przeszedł dwie główne fazy sedymentacji: fazę karbonatową (osady węglanowe), typową dla jezior marginalnych, oraz fazę post-karbonatową, zapoczątkowaną transgresją morską (tzw. transgresją Littorina), która stworzyła połączenie z wodami Bałtyku i poszerzyła system lagunowy. W wyniku kumulacji osadów (piaski, muły, gyttja), siedliska Zalewu ulegają ciągłym zmianom – także dziś widać przesunięcia brzegów i spłycenia basenu głównego. Kanał Piastowski (dawniej Kaiserfahrt) Od XVIII/XIX w., region zyskiwał na znaczeniu gospodarczym – szczególnie po wykopaniu Kanału Kaiserfahrt (dzisiejszy Kanał Piastowski) w latach 1874–1880. Liczący ok. 12 km długości kanał o głębokości około 10 m miał na celu ominięcie trudnego do żeglugi odcinka wschodniej Świny. Dzięki niemu duże statki mogły wpływać bezpośrednio z Bałtyku do portu w Szczecinie, odbywając bezpieczny kurs laguną, co zdecydowanie zwiększyło rangę portu szczecińskiego, przy jednoczesnym zmniejszeniu roli portu w Świnoujściu. Efekty gospodarcze i społeczno-geograficzne Budowa kanału doprowadziła do odcięcia części wyspy Usedom, tworząc wyspę Karsibór, która dziś stanowi oddzielną jednostkę administracyjną Świnoujścia. Miejscowa infrastruktura – transport drogowy, linie kolejowe, nabrzeża – zmieniła charakter regionu i przyczyniła się do intensywnej wymiany ludnościowej, społeczno-gospodarczej i przekształceń krajobrazowych. Współczesne procesy sedymentacyjne Obecnie Zalew nadal gromadzi ok. 1,5 mln m³ osadów rocznie, wymagających regularnego pogłębiania torów wodnych (ok. 10,5 m), aby utrzymać przejezdność kanałów i portów. Osady pochodzą zarówno z rzek, które niosą piaski, muły i gliny, jak i z pływów morskich i wiatru niosącego materiał z zewnątrz. Te procesy powodują zmiany głębokości, przesunięcia linii brzegowej i powstawanie nowych mielizn. Turystyka i rekreacja Zalewu Szczecińskiego Aktywności wodne – żeglarstwo, kajakarstwo i sporty wodne Zalew Szczeciński to idealny akwen dla fanów żeglarstwa, kajakarstwa i innych sportów wodnych. Dzięki licznym portom jachtowym i przystaniom – m.in. w Nowym Warpnie, Wolinie, Świnoujściu czy Trzebieży – region oferuje dogodną infrastrukturę do uprawiania aktywności wodnych. Żeglarze mogą korzystać z Zachodniopomorskiego Szlaku Żeglarskiego, który umożliwia bezpieczne wpływanie dużych jednostek z Bałtyku do Szczecina. Dla kajakarzy dostępne są spokojne odcinki delty Odry i laguny, idealne do rekreacyjnych spływów – także rodzinnych i dla początkujących. Trasy rowerowe – Szlak R66 i widoki nad laguną Wokół Zalewu Szczecińskiego przebiega międzynarodowy, pętlowy Szlak rowerowy R66 (wokół Zalewu Szczecińskiego) o długości około 296 km, prowadzący przez tereny Polski i Niemiec. Trasa biegnie przez Puszczę Wkrzańską, Puszczę Goleniowską, obszary nadrzeczne i miejscowości o walorach krajobrazowych. Odcinki mają zróżnicowaną nawierzchnię – asfalt, szuter, lokalne drogi – dzięki czemu są dostępne dla różnych typów rowerzystów. Widokowe fragmenty biegną bezpośrednio nad brzegiem laguny, oferując panoramy na wodę, trzcinowiska i przystanie. Szlak można przejechać w ciągu 4–6 dni, z noclegami i punktami gastronomicznymi w takich miejscach jak Świnoujście, Anklam, Nowe Warpno, Wolin. Plaże, spacery i rekreacja nad brzegiem Zalew Szczeciński to również przestrzeń do spokojnego wypoczynku. W wielu miejscowościach – jak Stepnica, Trzebież, Wolin, Nowe Warpno – znajdują się zadbane plaże, kąpieliska, promenady spacerowe i tereny rekreacyjne. Miejsca te oferują dostęp do wypożyczalni sprzętu, placów zabaw, ścieżek zdrowia oraz punktów gastronomicznych. Spacerowanie brzegiem, obserwacja przyrody i zachody słońca nad laguną stanowią wyjątkową atrakcję niezależnie od pory roku. Znaczenie gospodarcze i społeczno‑ekonomiczne Zalew Szczeciński odgrywa kluczową rolę w systemie transportowym, rybołówczym, turystycznym oraz społeczno‑gospodarczym całego regionu Pomorza Zachodniego i pogranicza polsko-niemieckiego. Żegluga komercyjna i znaczenie portowe Laguna stanowi fragment drogi wodnej łączącej Morze Bałtyckie z głębokowodnym portem w Szczecinie, jednym z najważniejszych portów śródlądowo-morskich w Polsce. Kanał Piastowski, Świna i tory wodne Zalewu Szczecińskiego umożliwiają bezpieczny ruch statków towarowych, promów pasażerskich i transportu kontenerowego. Dzięki modernizacji torów do głębokości ponad 10 m, możliwy jest ruch jednostek o dużym zanurzeniu, co ma istotne znaczenie dla importu i eksportu towarów – głównie węgla, zbóż, kontenerów, drewna oraz komponentów przemysłowych. Rybołówstwo i przemysł lokalny Rybołówstwo Zalewu Szczecińskiego ma charakter tradycyjny i lokalny – oparty na połowie ryb słodkowodnych i euryhalicznych, takich jak sandacz, leszcz, węgorz, miętus czy płoć. Funkcjonuje tu szereg gospodarstw rybackich, małych przystani rybackich oraz przetwórni, które zaopatrują lokalne rynki i gastronomię. Akwen odgrywa też rolę miejsca połowów kontrolowanych, a okresowe zamulenia i zmienność zasolenia sprawiają, że rybołówstwo wymaga dostosowań sezonowych i specjalistycznej wiedzy lokalnych rybaków. Rola turystyki w gospodarce regionu Turystyka wodna i przybrzeżna to dynamicznie rozwijająca się gałąź lokalnej gospodarki. Wzrost liczby przystani jachtowych, inwestycje w infrastrukturę rowerową i plażową oraz rozwój agroturystyki i noclegów sezonowych generują nowe miejsca pracy i źródła dochodu. Zalew przyciąga zarówno turystów krajowych, jak i zagranicznych, co przekłada się na wzrost obrotów lokalnych przedsiębiorstw – od gastronomii i hotelarstwa po wypożyczalnie sprzętu wodnego i centra rekreacyjne. Wpływ na społeczności lokalne Zalew Szczeciński integruje społeczności przybrzeżne, oferując miejsca zatrudnienia i możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Gminy położone nad laguną, takie jak Nowe Warpno, Stepnica, Police, Świnoujście i inne, korzystają z efektu synergii między sektorem transportowym, rybackim a turystycznym. Jednocześnie laguna pełni funkcję przestrzeni kulturowej. Organizowane są tu lokalne festyny rybackie, dni morza, regaty, co buduje tożsamość regionu i wspiera rozwój lokalnych marek i produktów. Ciekawostki o Zalewie Szczecińskim – 10 faktów, które mogą cię zaskoczyć Racicznice filtrujące – dawniej oczyszczały dziennie nawet 500 ton wody dzięki naturalnej filtracji bentosu. Wahania poziomu wody – ekstremalne cofki mogą podnieść poziom laguny nawet o 1,3 m w ciągu jednego sztormu. Laguna źródłem rekordu ptasich zbiorowisk – podczas migracji potrafią się tu gromadzić stada liczące nawet 250 000 ptaków. Ponad 260 gatunków ptaków stwierdzonych na obszarze – w tym wiele gatunków rzadkich i chronionych. Wody eutroficzne – intensywna dostawa nutrientów z Odry uczyniła lagunę eutroficzną i bardzo produktywną biologicznie. „Threatened Lake of the Year 2024” – Zalew Szczeciński został wyróżniony jako zbiornik zagrożony ze względu na presję ekologiczną i konieczność ochrony. Kanał Piastowski (dawniej Kaiserfahrt) – umożliwia wpływanie dużych statków bezpośrednio z Bałtyku do portu w Szczecinie. Struktura laguny – podział na duży i mały Zalew; część zachodnia (po stronie niemieckiej) ma mniej dynamiczną wymianę wodną. Mielizny i głazy polodowcowe – laguna kryje liczne płycizny poniżej 0,5 m głębokości i głazy nawet kilometr od brzegu. Duży system biologiczny – model żywnościowy laguny obejmuje aż 45 komponentów troficzno‑funkcjonalnych, wykorzystywanych w analizach ekologicznych. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Cypel Rewski – spacer po dnie Zatoki Puckiej
Mało jest w Polsce miejsc równie intrygujących jak Cypel Rewski – naturalna mierzeja, która niczym wąska grobla wysuwa się w głąb Zatoki Puckiej. To unikatowe zjawisko przyrodnicze, które przyciąga turystów nie tylko latem, ale również poza sezonem, kiedy ukazuje zupełnie inne oblicze. Cypel Rewski to jeden z tych zakątków, gdzie natura, lokalna historia i kontrowersje spotykają się w jednym punkcie.
Spis treści: Rybitwia Mielizna – swoiste przedłużenie Cypla Rewskiego Marsz Śledzia – tradycja i kontrowersje Rewa – brama na cypel Cypel Rewski zimą Cypel Rewski jest znany również jako Szpyrk lub Szperk. Zamieszkujący ten region Kaszubi określają go w swoim języku jako Réwsczi Ùsëp lub Szpërk. Cypel Rewski to długi na około 1 kilometr piaszczysty nasyp wypływający z miejscowości Rewa w kierunku Kuźnicy na Półwyspie Helskim. W rzeczywistości mierzeja ciągnie się pod wodą jeszcze przez kilka kilometrów, stanowiąc granicę między Zatoką Pucką a otwartym morzem. To niezwykłe miejsce tworzą nanoszone przez morze osady, które dzięki specyficznym warunkom geologicznym i prądowi morskiemu uformowały naturalną groblę widoczną szczególnie podczas odpływów. Przy sprzyjającej pogodzie można niemal przejść po niej „na sucho” przez spory odcinek morza. Warto jednak podkreślić, że całkowite przejście możliwe jest tylko na odcinku blisko Rewy. Dalej mierzeja znajduje się już pod wodą, a próby przejścia nią do Kuźnicy są nie tylko trudne, ale i niekiedy ryzykowne. Mimo to, każdego roku organizowane są wydarzenia, które w sposób kontrolowany pozwalają symbolicznie „przejść przez morze”. Rybitwia Mielizna – swoiste przedłużenie Cypla Rewskiego Rybitwia Mielizna to wąska, piaszczysta mielizna o długości około dziesięciu kilometrów, łącząca Cypel Rewski z Mierzeją Helską. Powstała w wyniku nanoszenia piasku przez prądy morskie w Zatoce Puckiej i stanowi jedno z najbardziej niezwykłych siedlisk w polskiej części Bałtyku. Nazwa wzięła się od gniazdujących tu rybitw – ptaków objętych ścisłą ochroną. Obszar objęty jest ochroną krajobrazową i przyrodniczą – jest częścią obszaru Natura 2000. Średnia głębokość na całej długości Rybitwiej Mielizny wynosi około jednego metra, z wyjątkiem sztucznego przekopu o szerokości około 700 metrów, zwanego Głębinką. Znajduje się on około kilometra na północ od Rewy i umożliwia żeglugę małych jednostek w kierunku portu w Pucku. W najgłębszym miejscu osiąga około 5 metrów. Przekop – znany wcześniej pod niemiecką nazwą Depke, a w okresie międzywojennym także jako Dypka – został wykonany najprawdopodobniej na początku XX wieku i od tamtej pory jest stale utrzymywany oraz oznakowany nawigacyjnie. W 1950 roku urzędowo przyjęto nazwę Głębinka. Warto dodać, że w lutym 2004 roku w helskim fokarium przyszła na świat foka szara, której nadano imię Depka – nawiązujące właśnie do dawnej nazwy tego przekopu. Marsz Śledzia – tradycja i kontrowersje Najbardziej znanym wydarzeniem związanym z mielizną jest Marsz Śledzia – spektakularny marsz przez Zatokę Pucką. Pomysł narodził się w 2000 roku, a jego organizatorzy chcieli połączyć zabawę z promocją regionu oraz propagowaniem bezpiecznego odpoczynku nad wodą. Uczestnicy pokonują trasę przez Rybitwią Mielizną o długości około 10 km z Rewy do Kuźnicy. Marsz Śledzia cieszy się dużą popularnością, ale jednocześnie wzbudza kontrowersje. Przyrodnicy alarmują, że przejście przez Rybitwią Mieliznę, objętą ochroną w ramach programu Natura 2000, może zagrażać lęgowiskom ptaków i zakłócać ekosystem unikatowego obszaru. Niektóre organizacje ekologiczne postulowały nawet o jego ograniczenie lub zakazanie. Rewa – brama na cypel Sama Rewa to niewielka miejscowość położona w powiecie puckim, która w ostatnich latach zyskała miano jednej z ciekawszych baz wypadowych nad Zatokę Pucką. Przyciąga miłośników sportów wodnych – zwłaszcza kitesurfingu i windsurfingu. Płytkie i spokojne wody zatoki sprzyjają nauce i rekreacji. W miejscowości znajdują się pensjonaty, kawiarnie, wypożyczalnie sprzętu oraz punkty gastronomiczne. Latem przyciąga rodziny z dziećmi, a zimą staje się ostoją spokoju – idealną do kontemplacji natury i spacerów wzdłuż pustych plaż. Cypel Rewski zimą W okresie jesienno-zimowym Cypel Rewski nabiera zupełnie innego charakteru. Tłumy turystów znikają, a miejsce spowija cisza i surowe piękno natury. Plaża pokrywa się szronem, a wiatr przynosi zapach morza zmieszany z mroźnym powietrzem. To idealny moment, by odwiedzić Rewę i spojrzeć na Cypel Rewski z dystansu – spacerując po plaży lub podziwiając go z pobliskich punktów widokowych. W pogodny dzień widać zarys Półwyspu Helskiego, a bezchmurne niebo potęguje poczucie przestrzeni i oderwania od codzienności. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Kiedyś była ośrodkiem rybołówstwa. Dziś jest jednym z najchętniej odwiedzanych zakątków Pomorza
Mierzeja Wiślana to wyjątkowy obszar na mapie Pomorza. Praktycznie niezindustrializowana i słabo zurbanizowana, jest domem dla kilku rezerwatów przyrody i miejscem, które pozwala zapomnieć o zgiełku. Niegdysiejsze rybackie wioski dziś są miejscowościami turystycznymi, ale panuje tam znacznie spokojniejsza atmosfera niż w pozostałych częściach polskiego wybrzeża. Czym jeszcze zachwyca Mierzeja Wiślana? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Podzielona między Polskę i Rosję Półwysep uformowany z piasku Półwysep uformowany z piasku Przekop Mierzei Wiślanej Niegdyś region rybacki, dziś turystyczna perła Dzikie, spokojne plaże, długie trasy rowerowe i szlaki piesze, pozwalające wędrować w otoczeniu niesamowitej nadmorskiej przyrody. Do tego należy doliczyć jedyny na tym obszarze kurort i nastrojowe wioski, oferujące różnorakie, często nieoczywiste atrakcje. Oto Mierzeja Wiślana – najprawdziwsza perła polskiego wybrzeża. Podzielona między Polskę i Rosję Mierzeja Wiślana, piaszczysty wał składający się z porośniętych lasami sosnowymi i świerkowymi wydm, rozciąga się od Gdańska aż do Lochstedt za Piławą w Federacji Rosyjskiej. Wąski pas lądu, naturalnie oddzielający Zalew Wiślany od Zatoki Gdańskiej, łącznie mierzy około 96 km długości i od 1 do 2 km szerokości. W granicach Polski pozostaje odcinek o długości około 31,5 km. Tylko jedno miasto Ten niezwykły obszar w dużej mierze zachował swoje pierwotne cechy, a najlepiej świadczy o tym fakt, że poza obszarem Gdańska, na mierzei istnieje tylko jedno miasto – Krynica Morska. Reszta tamtejszych miejscowości to niewielkie, za to niezwykle nastrojowe wioski: Kąty Rybackie, Sztutowo, Stegna i Jantar. Oczywiście wokół Zalewu Wiślanego jest więcej miast. Wystarczy wskazać choćby na Elbląg, Frombork czy Braniewo, ale sama mierzeja pozostaje niemal niezurbanizowana. Wynika to z konieczności ochrony tamtejszej przyrody, ale nie tylko. To także zasługa niestabilności gruntu. Półwysep uformowany z piasku Powstanie mierzei jest rezultatem dynamicznych procesów morskich. Powstała przede wszystkim w następstwie działalności fal, wiatru i przybrzeżnych prądów morskich, w wyniku czego nastąpiła akumulacja piasku i innych materiałów wzdłuż linii brzegowej. W ten sposób powstały podwodne wały, które podczas regresji morza wynurzyły się ponad powierzchnię, dając początek formowaniu się mierzei. Niczym żywy organizm Jako forma geologiczna, Mierzeja Wiślana podlega nieustannym zmianom. Wystarczy powiedzieć, że jeszcze w średniowieczu półwysep był poprzecinany wąskimi, naturalnymi przesmykami. Dziś nie ma już po nich śladu, ale siły natury nadal oddziałują na ten piaszczysty fragment lądu. Delikatny ekosystem Nie ulega wątpliwości, że ze względu na swój unikatowy charakter środowisko przyrodnicze Pomorza jest jednym z najcenniejszych w Polsce. Dzięki obecności obszarów wodnych i bagiennych, Mierzeja Wiślana ma kluczowe znaczenie dla zrównoważonego funkcjonowania tamtejszego ekosystemu. Jej istnienie ma bezpośredni wpływ na jakość wód przybrzeżnych, co nie pozostaje bez znaczenia dla rozwoju różnych form życia. Pełni ważną rolę hydrologiczną i ogranicza podatność obszaru na powodzie i inne ekstremalne zjawiska. Tak delikatny ekosystem wykazuje szczególną wrażliwość na wszelkie zmiany. Nic więc dziwnego, że ekolodzy (i nie tylko oni) nie zareagowali entuzjastycznie na ogłoszony w 2016 roku plan wykonania przekopu mierzei. Przekop Mierzei Wiślanej Spektakularna inwestycja – kanał łączący Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską – miała skrócić i uprościć szlak na Bałtyku, a w konsekwencji uniezależnić Polskę od Cieśniny Pilawskiej, która wcześniej byłą jedynym dostępnym przejściem między zalewem a zatoką. Od początku było wiadomo, że nie uda się zrealizować tego planu bez wywołania negatywnych skutków środowiskowych. Wśród największych specjaliści wymieniali: zanieczyszczenie gleby i wód, zmianę stopnia zasolenia wody i w rezultacie – zmianę składu gatunkowego roślin i zwierząt, degradację siedlisk poprzez zniszczenie lub zredukowanie obszarów bagiennych, wydm i trzcinowisk, negatywny wpływ na ichtiofaunę w następstwie pogorszenia jakości wody i utrudnienia rybom odbycia tarła, zaburzenie naturalnych procesów ekologicznych w następstwie zwiększonego ruchu statków i zmiany warunków hydrologicznych. Mimo poważnych zastrzeżeń, inwestycja doczekała się realizacji. W 2022 roku zakończył się budowa kanału. Prace zwieńczy pogłębienie ostatniego odcinka, co umożliwi ruch większym jednostkom. Niegdyś region rybacki, dziś turystyczna perła Ludzie od setek lat interesują się Mierzeją Wiślaną. Pierwotnie osadnictwo na tym terenie było ściśle powiązane z gospodarką rybacką. Osady, które dziś są turystycznym rajem, kiedyś były zamieszkiwane przez rybaków i mimo że początek turystyki na tym obszarze sięga połowy XIX wieku, taki stan utrzymywał się aż do okresu międzywojennego. Popularność tego obszaru „eksplodowała” na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, kiedy rozpoczęto zagospodarowywanie tamtejszej leśnej strefy wydmowej. Rybackie wioski powoli zaczęły przekształcać się w kurorty. W latach 90., w dobie transformacji ustrojowej, rybołówstwo zaczęło tam zanikać, a Mierzeja Wiślana stała się jedną z popularniejszych atrakcji Pomorza. Zainteresowanie tym obszarem trwa do dziś. Jakie atrakcje oferuje to miejsce? Co do zaoferowania ma Mierzeja Wiślana? Mierzeja Wiślana jest idealnym miejscem dla wszystkich, którzy urlop lubią spędzać na beztroskim plażowaniu, ale nie tylko. Wyśmienicie poczują się tam także wszyscy, którzy stawiają na sporty wodne, długie spacery, jazdę rowerową i na inne aktywności. Krynica Morska Wymieniając ciekawe miejsca w obszarze mierzei, w pierwszej kolejności należy skupić się na Krynicy Morskiej. Tamtejsza plaża, rozciągająca się nad Zatoką Gdańską, należy do wyjątkowo urokliwych. W pobliżu strzeżonych kąpielisk z licznymi udogodnieniami, można tam znaleźć także dzikie, niezagospodarowane fragmenty, idealne dla osób poszukujących spokoju. Mówiąc o Krynicy Morskiej, nie można nie wspomnieć o tamtejszej latarni morskiej. Mierząca 26,5 metra wieża wznosi się na wschodnim krańcu miasta. W sezonie letnim jest dostępna dla zwiedzających. Rozpościera się stamtąd fantastyczny widok na Morze Bałtyckie i Zalew Wiślany. Doskonale widoczny jest także Frombork. Wydmy na Mierzei Wiślanej Mierzeja jest pasmem piaszczystych wydm. Niektóre osiągają imponującą wysokość, jak choćby Góra Pirata, znajdująca się między Krynicą Morską a Piaskami. Stała wydma wznosi się na wysokość 40 metrów n.p.m. To jeden z najwyższych punktów w okolicy. Pod względem wysokości słynna Góra Pirata musi jednak uznać wyższość Wielbłądziego Garbu. Wydma składająca się z dwóch charakterystycznych wzniesień osiąga prawie 50 metrów wysokości. To absolutny rekord, nie tylko na Mierzei Wiślanej, ale i w całej Europie. Trasy piesze i rowerowe Coś dla siebie znajdą tam także miłośnicy długich wędrówek i jazdy rowerowej. Żółty szlak, nazywany też bursztynowym, jest częścią Międzynarodowego Szlaku Dalekobieżnego E-9, który przebiega wzdłuż atlantyckiego wybrzeża. Odcinek mierzy 45 km długości i nadmorskimi lasami prowadzi z Mikoszewa do Stegny. Inna propozycja to prowadzący przez otulinę Paku Krajobrazowego Mierzeja Wiślana szlak niebieski, zwany nadwiślańskim. Mierzy aż 76 km długości. Rowerzyści będą zachwyceni trasą R10. Ścieżka prowadząca przez sosnowe bory wzdłuż wybrzeża Bałtyku mierzy 52 km długości. Atrakcje wzdłuż szlaków Co piechurzy i rowerzyści mijają po drodze? Poza dzikimi plażami i wspaniałymi borami, główne atrakcje to: turystyczne wioski z nastrojową zabudową, rezerwat Mewia Łacha, port w Kątach Rybackich, zabytki architektury sakralnej. Szlakiem żółtym i trasą R10 można dotrzeć także do miejsca pamięci – niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Stutthof we wsi Sztutowo. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Swornegacie to styl życia. Ta wieś gra, tańczy i karmi jak dawniej
Swornegacie to miejsce, gdzie tradycja, jezioro i wakacyjne festyny tworzą miks, który wciąga jak serial. Nie chodzi tylko o nazwę, choć ta robi furorę w internecie.
Spis treści: Swornegacie na weekend i dłużej Swornegacie: co to znaczy? Cotygodniowe festyny Tabaka dla każdego Zrób to sam(a)! Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie często pojawiają się w zestawieniach polskich miejscowości o najbardziej oryginalnych nazwach. O tym za chwilę. Warto pokopać nieco głębiej i oprócz genezy nazwy odkryć też, dlaczego Swory, jak mówią sympatycy, doczekały się nieoficjalnego tytułu Perły Kaszub. Swornegacie na weekend i dłużej Jedna z najstarszych wsi w regionie (pierwsze pisemne wzmianki pochodzą z 1272 r.) jest położona nad Jeziorem Karsińskim, w pobliżu Parku Narodowego Bory Tucholskie. Malownicza lokalizacja to jeden z wielu atutów tego miejsca. Wyróżnikiem miejscowości jest autentyczny kaszubski klimat. To szczególnie cenne w czasach, kiedy turystyczne miasteczka są zalewane kebabami, goframi, a od niedawna również pluszowymi gęsiami. Kilka dni wystarczy, żeby aktywnie poznać regionalną kulturę i kulinaria Swornegaci. Turyści coraz chętniej przyjeżdżają tam jednak nie tylko na weekendy, ale i na tygodniowe wakacje. Nie brakuje osób, które nie wyobrażają sobie lata bez choćby kilkudniowego wypadu do Sworów. Na szczęście gości nie ma tam aż tylu, żeby nie poczuć lokalnej aury. Oto, jak robić to dobrze. Swornegacie: co to znaczy? Już sama nazwa „Swornegacie” działa na przyjezdnych jak magnes. Jej pochodzenie, wbrew domysłom, nie jest jednak związane z elementami garderoby. Wyjaśnienie kryje się w połączeniu dwóch kaszubskich słów. Swora to warkocz pleciony z korzeni sosnowych. Mieszkańcy wykorzystywali je do umacniania, czyli gacenia, brzegów (gacy) jezior i rzek. Co ciekawe, na przestrzeni wieków Swornegacie wielokrotnie zmieniały swoją nazwę. I tak w 1275 r. był to Swornigat, a w 1400 r. Swornegacz. Obecna nazwa pochodzi dopiero z XIX w. Cotygodniowe festyny Kiedy pierwszy raz usłyszałem, że latem Swornegacie organizują festyny co tydzień, aż trudno było mi w to uwierzyć. A jednak. W każdy weekend wakacji na starym statku przekształconym w scenę miejscowi i przyjezdni bawią się do muzyki nie tylko kaszubskiej. Cykliczne imprezy mają różny charakter: dożynkowy, żeglarski, morski... Stałym elementem regionalnych festynów są koncerty. Na scenie występują lokalne gwiazdy i artyści bluesowi. Nie chodzi tu jednak o samą zabawę dla zabawy. To okazja dla wszystkich, żeby w tańcu spotkać się z kaszubskością, z której mieszkańcy są bardzo dumni. Już od najmłodszych lat dzieci uczą się w szkołach tradycyjnych tańców kaszubskich. Najbardziej uzdolnieni trafiają do zespołów, które reprezentują region na ogólnoświatowych przeglądach i konkursach muzyki folklorystycznej. Tabaka dla każdego Nie tylko weekendy upływają w Sworach pod znakiem lokalności. W wakacyjne czwartki w Kaszubskim Domu Rękodzieła Ludowego można posłuchać na żywo największych kaszubskich przebojów, ale także poznać miejscowe zabawy, legendy i historyjki opowiadane po kaszubsku. W czwartki mieszkańcy wystawiają na sprzedaż swoje rękodzieła i wyroby kulinarne. Na straganach nie brakuje oryginalnych przedmiotów, takich jak figurki z łusek po nabojach. Są też oczywiście hafty kaszubskie, ręcznie malowana porcelana czy drewniane rzeźby. Stałym punktem czwartkowych występów jest częstowanie gości tabaką. Zażywanie tabaki ma tam szczególnie znaczenie. Tabakiera, często nazywana „kaszubską fajką pokoju” symbolizuje zgodę i szacunek między ludźmi. Towarzyski rytuał rozpoczyna najważniejsza osoba w grupie, a następnie ofiarowuje tabakę kolejnemu towarzyszowi i tak dalej. Jeszcze w XX w. wciąganie tabaki było powszechne nawet w lokalnych kościołach. Ksiądz puszczał tabakierę w obieg na początku kazania (po wcześniejszym z niej skorzystaniu), a naukę kończył dopiero wtedy, kiedy otrzymywał ją z powrotem po zażyciu przez wiernych. Zrób to sam(a)! Poza czwartkami Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego tętni życiem również w pozostałe dni. Organizowane są tam między innymi warsztaty plastyczne i hafciarskie. Zainteresowani mogą też zgłębiać tajniki wikliniarstwa czy ceramiki. Prawdziwym hitem są jednak warsztaty pieczenia chleba według tradycyjnej receptury. Po zakończeniu uczestnicy wychodzą z ciepłym, świeżo upieczonym bochenkiem. Sam dom kryty strzechą reprezentuje miejscowy styl budownictwa. Mieści się w nim izba regionalna z wystawą tradycyjnych sprzętów i narzędzi używanych kiedyś przez Kaszubów. Można tam również oglądać wystawy malarstwa, fotografii i rzeźby kaszubskich artystów plastyków i rękodzielników. Skarby kultury i sztuki czekają na turystów nie tylko na wystawach, ale też w apartamentach i pokojach do wynajęcia. To świadectwo wielu talentów miejscowych artystów i amatorów. Lokalność Swornegaci przejawia się nie tylko w cyklicznych warsztatach i wydarzeniach, ale też, a może i przede wszystkim, w codziennym życiu mieszkańców. Około 90% z nich urodziło się właśnie w tym miejscu. Tworzą więc zgraną, dobrze znającą się społeczność, która wspiera się i dzieli zasobami. Są to przede wszystkim specjały lokalnej kuchni, takie jak domowej roboty dżemy czy sery oraz ryby. Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie to niejedyna miejscowość w Polsce z wyjątkowo oryginalną nazwą. Podróżując po naszym kraju, można trafić zarówno do Nieba i Piekła w województwie świętokrzyskim, jak i Czyśćca w Wielkopolsce. Polska ma również swoją Amerykę (woj. warmińsko-mazurskie), Hiszpanię (woj. wielkopolskie) czy Kanadę (woj. łódzkie). Stali bywalcy zestawień miejscowości o najbardziej nietypowych nazwach to też: Tumidaj, Cyców, Szczekaczka, Potworów, Białykał. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.