National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-06T12:54:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Przerażeni Włosi i Węgrzy. Uprawy pomidorów i papryki mają nowego, niszczycielskiego wroga
items: Za starzenie się ludzi i dojrzewanie pomidorów odpowiada ten sam proces
items: Będziemy mieli słodsze pomidory? Wystarczyła zmiana zaledwie dwóch genów, by poprawić ich smak
items: Przesuszone rośliny „krzyczą”. Polscy naukowcy mają na to dowód
items: Jak keczup sprawił, że żywność stała się bezpieczniejsza
items: La Tomatina: bitwa na pomidory
items: Festiwale - Europa, jakiej nie znacie

Przerażeni Włosi i Węgrzy. Uprawy pomidorów i papryki mają nowego, niszczycielskiego wroga
type: item
date: 2026-03-06T12:53:41.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: pomidory
subject: rolnictwo
subject: warzywa
subject: wirusy
description: W krajach, w których pomidory i papryka są symbolem kuchni i tradycji, dzwony biją na alarm. Rolnicy zauważyli, że ich rośliny – dotychczas zdrowe – zaczęły więdnąć, na liściach pojawiły się niepokojące plamy, a owoce straciły swój apetyczny wygląd. Na razie daleko nam do katastrofy, ale naukowcy wskazali, co chce pozbyć się ulubionych warzyw Europejczyków.
encoded: Nowy wirus na uprawach pomidorów i papryki dziesiątkuje plony. Pojawił się już w Europie, a korzystają na nim szkodniki, które omijają dotychczasowe bariery odporności. Naukowcy próbują znaleźć lekarstwo, które pomoże rolnikom. Co dokładnie zagraża warzywom? Nowe wirusy wśród pomidorów i papryki Wirusy roślinne od dawna towarzyszą ludzkości, ale ich aktualne odmiany zaskakują odpornością i sprytem. Przykłady? ToBRFV, którego ogniska wykryto m.in. we Włoszech i w Niemczech, ToMMV kryjący się w nasionach oraz PeWBVYV przenoszony przez szkodniki. ToBRFV to zabójca uniwersalny ToBRFV (ang. tomato brown rugose fruit virus) sieje postrach, ponieważ atakuje zarówno pomidory, jak i paprykę. Powoduje mozaikowe plamy na liściach, deformacje i brązowienie owoców, a co najgorsze – plony przestają nadawać się do sprzedaży. Wirus przenosi się błyskawicznie: przez nasiona, narzędzia, wodę i dotyk ludzi. Rolnicy zgodnie przyznają, że pierwszy raz mają do czynienia z tak agresywną chorobą. Uśpiony agresor i wirus z własną armią: ToMMV i PeWBVYV Nie mniej groźny jest wirus ToMMV (ang. tomato mottle mosaic virus) znany najpierw z Meksyku, a obecnie notowany także w Hiszpanii i Europie Środkowej. ToMMV prowadzi do zniekształceń i mozaikowatości liści oraz znacznej utraty plonów. Co ciekawe, potrafi przetrwać w nasionach przez wiele sezonów, czekając na właściwy moment, by uderzyć. Na południu Hiszpanii z kolei pojawił się nowy wróg papryki – PeWBVYV (ang. Pepper whitefly-borne vein yellows virus) . Jego pojawienie się sprawiło, że setki hektarów upraw w krótkim czasie stały się nieopłacalne. Główną rolę w przenoszeniu wirusa odgrywa niewielki, lecz bardzo liczny owad – mączlik ostroskrzydły. Dlaczego dotychczasowe strategie zawodzą? Czy wirusy są „inteligentne”? Wielu rolników sądziło, że naprzemienne sadzenie pomidorów i papryki oraz korzystanie z nowych, odpornych odmian pozwoli spać spokojnie. Niestety, wirusy błyskawicznie się „uczą” i ewoluują. Najnowsze badania prowadzone przez z…

GettyImages-53287619-de1f8e8.jpg
width: 3000
height: 2000

Za starzenie się ludzi i dojrzewanie pomidorów odpowiada ten sam proces
type: item
date: 2025-05-07T14:30:41.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: pomidory
subject: rolnictwo
subject: żywność
description: Autofagia – proces biologiczny oczyszczający komórki, wciąż kryje sporo tajemnic. Najnowsze badania dowodzą, że pełni też ważną rolę w dojrzewaniu pomidorów. Zrozumienie autofagii dają nadzieję zarówno na wyleczenie wielu chorób, jak i na efektywniejsze przechowywanie owoców.
encoded: Spis treści: Autofagia to powszechny proces biologiczny Dojrzewanie pomidorów też jest regulowane przez autofagię Choć brzmi dość makabrycznie, autofagia to zjawisko kluczowe dla zdrowia wszystkich organizmów eukariotycznych (czyli posiadających komórki zawierające jądro). Dzięki niej komórki oczyszczają się z toksyn i przerabiają uszkodzone białka na związki, które mogą być ponownie użyte. Według najnowszych badań autofagia pełni kluczową rolę także w dojrzewaniu owoców. Potwierdziły to eksperymenty na pomidorach. Autofagia to powszechny proces biologiczny Autofagia to proces, w którym komórki „trawią” własne składniki w celu ich regeneracji, usunięcia lub odzyskania zasobów. Słowo „autofagia” pochodzi od greckich słów „autos” i „fagein” i dosłownie oznacza „samozjadanie”. Proces ten jest niezbędny do utrzymania homeostazy, umożliwia też organizmowi eliminację uszkodzonych białek, organelli lub patogenów. Autofagia jest szczególnie ważna w warunkach stresu komórkowego, takich jak głód, infekcja czy fizyczne uszkodzenia. Ten niezwykły proces odtruwania i recyklingu zachodzi w komórkach wszystkich organizmów eukariotycznych – od drożdży po człowieka. Z wiekiem proces autofagii ulega stopniowemu osłabieniu, co ma bezpośredni wpływ na starzenie się organizmu. Komórki zaczynają gromadzić uszkodzone białka i organelle, co prowadzi do zaburzeń w ich funkcjonowaniu. Zanieczyszczone komórki stają się mniej sprawne, co przyspiesza procesy degeneracyjne. Niska aktywność autofagii jest wiązana z rozwojem np. choroby Alzheimera, Parkinsona czy Huntingtona. Dojrzewanie pomidorów też jest regulowane przez autofagię Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie New Phytologist dowodzą, że proces dojrzewania pomidorów także reguluje autofagia. Zespół badaczy z Volcani Institute w Izraelu oraz Uniwersytetu w Tybindze w Niemczech stworzył sadzonki pomidora, w których czasowo wyciszono proces autofagii. Zmodyfikowane pomidory posiadały już owoce (bo pomidor jest owocem), lecz jeszcze n…

AdobeStock4549622651-85815cc.jpeg
width: 8708
height: 5102

Będziemy mieli słodsze pomidory? Wystarczyła zmiana zaledwie dwóch genów, by poprawić ich smak
type: item
date: 2024-11-15T11:30:23.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: genetyka
subject: nauka
subject: owoce
subject: pomidory
subject: warzywa
subject: żywność
description: Niewielka modyfikacja genetyczna sprawia, że pomidory robią się znacznie słodsze. Wymaga to wyłączenia zaledwie dwóch genów metodą CRISPR. Wykazał to zespół chińskich naukowców. Praca opisująca ich odkrycie ukazała się w najnowszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”.
encoded: Spis treści Jak poprawić pomidory? Słodsze pomidory w dużych ilościach Żywność modyfikowana genetycznie Hodowcy pomidorów od wieków stoją przed poważnym dylematem. Chcieliby mieć obfite zbiory oraz równocześnie jak największe owoce wyrastające na roślinach. I chociaż udało im się to uzyskać, pomidory te są z reguły niezbyt słodkie. A przynajmniej mniej słodkie od odmian, które dają bardzo małe owoce. Próby zwiększenia słodkości pomidorów skutkowały z kolei mniejszymi zbiorami. Rezultat doskonale znamy my, konsumenci. Jeśli chcemy zajadać się słodkimi pomidorami, sięgamy po odmiany koktajlowe. Jest jednak bardzo możliwe, że w przyszłości nie będziemy stawać przed wyborem – duże, wodniste albo małe, słodkie. A przynajmniej nie będą przed nim stawać te nacje, które szybko dopuszczają do sprzedaży rośliny modyfikowane genetycznie. Zespół naukowców z Chińskiej Akademii Nauk Rolniczych genetycznie zmodyfikował pomidory tak, że stają się znacznie słodsze. Co istotne, zmiana nie pociągnęła za sobą zmniejszenia owoców ani zbiorów. Jak się okazało, by osiągnąć ten efekt, w pomidorach wystarczyło wyłączyć zaledwie dwa geny. Jak poprawić pomidory? Wpierw badacze przyjrzeli się bliżej różnym odmianom pomidorów i spróbowali znaleźć w nich wspólne dla wszystkich geny mające związek z poziomem słodyczy owoców. Uwagę naukowców zwróciły dwa geny oznaczone jako SlCDPK27 and SlCDPK26. Geny te kodują białka, które obniżają w pomidorach poziom enzymów produkujących cukry. Następnie badacze sięgnęli po odmianę pomidorów Moneymaker, która daje duże owoce. W roślinach wyłączono oba zidentyfikowane geny. To spowodowało, że pomidory nie wytwarzały już białek hamujących produkcję cukrów. Rezultat? Poziom fruktozy i glukozy w pomidorach wzrósł o 30 proc. – bez zmniejszania ich rozmiarów. Słodsze pomidory w dużych ilościach Naukowcy przeprowadzili następnie konsumenckie testy smaku. Potwierdziły one uzyskane wyniki. Testerzy ocenili zmodyfikowane genetycznie pomidory jako słodsze od wariantów ni…

shutterstock2495194931-a7f6dc0.jpg
width: 1000
height: 638

Przesuszone rośliny „krzyczą”. Polscy naukowcy mają na to dowód
type: item
date: 2024-08-22T10:30:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: dźwięki
subject: hodowla
subject: pomidory
subject: rośliny
subject: stres
subject: Wolny czas
description: Rośliny „krzyczą”, gdy są w sytuacji stresowej. Intensyfikacja impulsów dźwiękowych wydawanych przez sadzonki pomidorów następowała w momencie, gdy rośliny były przesuszone – wynika z analiz przeprowadzonych w komorze bezechowej.
encoded: W tym artykule: Jak podsłuchać rośliny? „Rozmowy” roślin w szklarni „Daj mi wody!” – krzyk przesuszonych sadzonek Czy rośliny „odczuwają” ból? Coraz więcej badań wskazuje na to, że na swój sposób przeżywają stres i w aktywnych sposób reagują na różnego rodzaju bodźce. Tylko trudno jest nam to dostrzec. Ale czy rośliny krzyczą? Niejedna osoba puknęłaby się w czoło. Niemożliwe! A jednak. Jak podsłuchać rośliny? Naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, wspólnie z pracownikami Katedry Ogrodnictwa z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu postanowili sprawdzić, czy sadzonki pomidorów emitują dźwięki. Oczywiście chodzi o odgłosy niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Badaczy interesowało szczególnie to, czy emitowane dźwięki towarzyszą sytuacjom stresowym. A mają one miejsce w przypadku niedoboru wody, nadmiernego przesuszenia czy ataku szkodników. Takie badanie nie jest łatwe. Z pomocą hodowcom roślin przyszli akustycy z AGH, którzy przy użyciu specjalistycznych, czułych na ultradźwięki mikrofonów zarejestrowali odgłosy generowane przez rośliny. – Tego typu badania uznajemy za innowacyjne (…). W produkcji ogrodniczej szybkie, a w tym wypadu również bezinwazyjne rozpoznanie problemu determinuje skuteczność działań podejmowanych przez producentów – mówi dr inż. Janusz Mazurek z Katedry Ogrodnictwa Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Oznacza to, że badanie dźwięków generowanych przez rośliny nie jest fanaberią naukowców, ale ma bardzo praktyczny wymiar. „Rozmowy” roślin w szklarni Najpierw naukowcy postanowili podsłuchać sadzonki pomidorów w szklarni doświadczalnej Centrum Innowacyjnych Technologii Produkcji Ogrodniczej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. – Ważne dla nas było, aby warunki dla uprawy roślin były jak najlepsze, a takie mogła zapewnić nam wyłącznie kompetentna kadra, która na co dzień pracuje w szklarniach doświadczalnych i wie, jak takie warunki roślinom stworzyć. Przyrost pomidorów w trakcie naszych pomiarów dochodził do 30 cm na tydzień – w…

przesuszone-rosliny-krzycza-polscy-naukowcy-maja-na-to-dowod-78fba7c.png
width: 1200
height: 630

Jak keczup sprawił, że żywność stała się bezpieczniejsza
type: item
date: 2020-01-13T10:05:54.000Z
creator: redakcja
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: Lifestyle
subject: pomidory
description: Jeśli człowiek nie pochorował się od bakterii w keczupie, to na pewno od obecnych w nim konserwantów - aż do czasu, gdy Henry J. Heinz zrobił z tym porządek.
encoded: TEKST DEBORAH BLUM KECZUP — TEN RADOŚNIE CZERWONY SOS sprzedawany w poręcznych opakowaniach – po raz pierwszy pojawił się na amerykańskim rynku w XIX w. Tyle że jego składniki były tak różne od dzisiejszych jak niebo i ziemia. Krytycy skarżyli się, że często sos robiono z pomidorowych resztek zagęszczanych zmielonymi skórkami dyni, resztkami z jabłek pozostałymi po wyciśnięciu soku czy skrobią kukurydzianą, podbarwianych sztucznie na czerwono. Pewien francuski autor książek kucharskich opisał sprzedawany w marketach keczup jako brudny, rozkładający się, o wstrętnym gnilnym odorze. W miarę jak wiek XIX zbliżał się do końca, odór keczupu słabł, gdyż producenci zaczęli dodawać do sosu chemiczne konserwanty, by spowolnić proces rozkładu w butelkach. Prawdziwa zmiana – wynalezienie keczupu, jaki znamy dziś – zaszła jednak dopiero w wieku XX. Jej początkiem było nietypowe połączenie sił jednego z najbogatszych producentów żywności w USA Henry’ego J. Heinza i kiepsko opłacanego rządowego chemika. Obaj mężczyźni podzielali głębokie przekonanie, że niebezpieczna, niegodna zaufania żywność stawała się coraz większym ogólnokrajowym problemem. Stanowisko, jakie zajmował w tej sprawie Harvey Washington Wiley, nie mogło być dla nikogo niespodzianką. Jako szef biura chemii w krajowym Departamencie Żywności już od lat 80. XIX w. naciskał na stworzenie standardów dla rynku. W owym czasie jego mikroskopijny wydział był jedyną rządową agendą odpowiedzialną za jakość amerykańskiej żywności. Pracujący tam chemicy ujawniali zarówno powszechne fałszerstwa (od gipsu w mące po ceglany pył w mielonym cynamonie), jak i niewiarygodnie wręcz niefrasobliwe dodawanie do jedzenia nieprzebadanych konserwantów: od formaldehydu po boraks. Zaskakujące, zwłaszcza dla producentów żywności, było jednak to, że stanowisko Wileya popierał Heinz. Inne korporacje na ogół blokowały bowiem próby ustanowienia jakichkolwiek standardów dla żywności i napojów. URODZIŁ SIĘ W 1844 R. w Pittsburghu jako syn niemieckic…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/abc7bb9def592d73095c29ee348a7403b25be6e2-6e3e35a.jpeg
width: 1000
height: 665

La Tomatina: bitwa na pomidory
type: item
date: 2014-08-11T07:44:00.000Z
creator: Waldemar Sirko
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: hiszpania
subject: pomidory
subject: walencja
description: Co roku w ostatnią środę sierpnia w miasteczku Buñol (prowincja Walencji) odbywa się największa na świecie bitwa na jedzenie z pomidorami w roli głównej!
encoded: Impreza zaczyna się o 10.00 rano, w tym roku wypadnie 25 sierpnia. Tradycyjnie, aby doszło do bitwy na pomidory, na ochotników czeka ciężkie zadanie do wykonania: wspiąć się na słup i zdobyć hiszpańską szynkę. Nie brzmi jak trudne zadanie? Dodajmy, że dla utrudnienia słup posmarowany jest mydłem. Śmiałkowie podejmują kolejne próby, w tym czasie publiczność śpiewa, tańczy i domaga się polewania wodą przez strażaków. Kiedy wreszcie komuś uda się wspiąć na szczyt i zdobyć szynkę, słychać wystrzał, który jest sygnałem rozpoczęcia bitwy. Z ciężarówek zostają wyrzucane pomidory i zaczyna się prawdziwa zabawa. Tradycja La Tomatiny sięga aż 1945 roku, kiedy to młodzież zgromadzona na głównym rynku Buñol, zaczęła się kłócić, przepychać i obrzucać pomidorami, które akurat miała pod ręką (dookoła znajdowały się stragany z warzywami). Dzisiaj La Tomatina uznana jest za Święto o Międzynarodowym Walorze Turystycznym. Od 1980 roku dostawy pomidorów są zapewniane przez władze miasta, które co roku zwiększają ilość używanych do bitwy warzyw. Wraz z tym wzrostem zwiększa się także liczba uczestników, którzy ściągają do Buñol z całego świata. Ze względu na popularność imprezy, ilość miejsc jest ograniczona a koszt biletu to 10 Euro.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c3d65db19cf7cd6584c88aaef681d9a5a0d67934-d0254cb.jpeg
width: 1024
height: 679

Festiwale - Europa, jakiej nie znacie
type: item
date: 2010-04-26T19:11:26.000Z
creator: M. Liczbarski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: byki
subject: festiwale
subject: festyn
subject: glina
subject: grunwald
subject: pomidory
subject: ser
subject: stonehenge
subject: wielbłądy
subject: wikingowie
subject: zabawa
description: Wkręć się w szaloną zabawę na imprezach, gdzie tylko jedno jest pewne – grawitacja. Reszta, czyli logika, powaga i zdrowy rozsądek, na chwilę zrobiła sobie wolne
encoded: Tomatina Hiszpania 25 sierpień Podczas zajadłej bitwy poleje się filmowa krew, czyli świeży keczup La Tomatina jest dziełem przypadku. Wszystko zaczęło się w 1945 r., kiedy to kilku krewkich mieszkańców Bunol (około 40 km od Walencji) posprzeczało się podczas parady gigantes y cabezudos (gigantów i wielkich głów). W trakcie przepychanki silnych argumentów dostarczył znajdujący się nieopodal stragan z pomidorami. Od tamtej pory bitwa na pomidory stanowi punkt kulminacyjny trwającej tu tydzień fiesty. Z wybiciem godz. 10.00 kilkunastu śmiałków stara się wdrapać na szczyt nasmarowanego mydłem słupa i zerwać zawieszoną tam szynkę. Gdy tylko się to uda, z miejskiego ratusza rozlega się armatni wystrzał – znak dla wiwatującego tłumu, że bitwa została rozpoczęta! Kilkanaście ciężarówek wysypuje na ulicę czerwoną „amunicję” wyhodowaną w regionie Estremadura. Przed nami równo godzina zabawy. Należy pamiętać o przestrzeganiu kilku zasad: przed każdym rzutem trzeba zgnieść pomidora, żeby nikogo nim nie zranić. Warto się ubrać w strój luźny i mało elegancki. Nie liczmy na to, że plamy po bitwie uda się kiedykolwiek wywabić! Dobrze jest też założyć wygodne buty – przydadzą się do ucieczki przed latającymi pomidorami. Kolejny armatni wystrzał sygnalizuje koniec walki. Od tego momentu nie można już rzucać czerwonymi warzywami. Jednocześnie jest on wezwaniem służb miejskich, aby przystąpiły do usuwania z ulicy i domów zupy o krwistym kolorze. Na uczestników zabawy czekają prysznice specjalnie przygotowane na ulicach miasteczka. Jest ich niemało – w końcu muszą sprawnie spłukać keczup z około 30 tys. osób. Tyle bowiem miłośników pomidorowego szaleństwa każdego roku zjeżdża do Bunol. – Marta Muszyńska Rolowanie sera Wielka Brytania 31 maja Kto zdobędzie przewagę na stoku – człowiek czy mleczne przetwory? Sery Traditional Double Gloucester startują na „trzy”, a zawodnicy – na „cztery”. Jedni i drudzy toczą się po stromym zboczu wzgórza Cooper's Hill w Brockworth. W zasadzie człowiek p…

ng2-5b1a9be.jpg
width: 600
height: 400