Archeolodzy na tropie starożytnych zapachów. Tak pachniała Arabia 2 tysiące lat temu
W suchych krajobrazach starożytnej Arabii powietrze było często wypełnione bogatym, intensywnym zapachem różnych substancji aromatycznych. Z nowych badań wynika, że kadzidła były używane nie tylko w świątyniach, ale także w domach mieszkalnych ponad 2 tysiące lat temu.
Półwysep Arabski i generalnie świat arabski często kojarzony jest z gwarnymi targami, na których można zakupić przeróżne aromatyczne przyprawy, ale też substancje zapachowe, w tym kadzidła. Ale od kiedy w tym rejonie świata zaczęto stosować różnorakie wonności? Czy stosując metody archeologiczne jesteśmy w stanie się tego dowiedzieć? Okazuje się, że odpowiedź na to pytanie – przynajmniej częściowo – jest twierdząca. Wyniki różnych analiz na ten temat ukazały się właśnie w tomie „Scents of Arabia: Interdisciplinary Approaches to Ancient Olfactory Worlds”. Węszący archeolodzy na tropie Archeolodzy przeanalizowali dane dotyczące wonności z kilku stanowisk archeologicznych na Półwyspie Arabskim, głównie z Arabii Saudyjskiej, ale też z Omanu czy Zjednoczonych Emiratów Arabskich. W tych czasach do takich badań nie wystarczy jednak tylko sprawny nos. Naukowcy użyli zaawansowanych metod: profilowanie metaboliczne – to archeologia biomolekularna. Pomaga ono identyfikować małe cząsteczki, które są unikatowymi biomarkerami dla określonych roślin, takich jak żywice; chromatografia gazowa sprzężona ze spektrometrią mas – jest to kluczowa technika chemiczna używana do analizy. Umożliwia rozpoznanie substancji organicznych poprzez ich rozdzielenie i identyfikację na podstawie masy cząsteczkowej; wysokosprawna chromatografia cieczowa sprzężona z tandemową spektrometrią mas – to kolejna zaawansowana technika biomolekularna. Jest ona bardzo czuła, co pozwala wykryć małe ilości związków, takich jak kwasy bosweliowe (markery kadzidła olibanowego) w próbkach archeologicznych. Co epoka, to inny zapach Interesujących wyników dostarczyły badania z Oazy Taymāʾ (północno-zachodnia Arabia Saudyjska). Analiza pozostałości kadzideł wykazała, że rodzaje używanych żywic zmieniały się w czasie. Najpierw w środkowej epoce brązu palono żywice iglaste, np. sosny. Potem, we wczesnej epoce żelaza, pojawiła się żywica z drzew typu Pistacia. A od drugiej połowy I tysiąclecia p.n.e. dominowało olibanum (żywica Boswellia), popularne do naszych czasów. Wykryto je nawet w zwykłych domach i magazynach, a nie tylko w świątyniach. To sugeruje, że mieszkańcy Taymāʾ byli aktywnymi konsumentami luksusowych towarów, które mogły być u nich tańsze niż np. w Rzymie. Z kolei na nekropoli w tej oazie w grobowcach z epoki żelaza (IX–V w. p.n.e.) znaleziono specjalne mieszanki aromatyczne. Głównym składnikiem była żywica typu Commiphora (jak mirra lub bdelium – ta ostatnia jest wymieniana w Biblii). Takie mieszanki te były używane wyłącznie w kontekstach pogrzebowych. Archeolodzy przypuszczają, że Commiphora miała właściwości antybakteryjne i pomagała maskować zapachy rozkładu. Aromaty roznoszone na dalekie odległości Archeolodzy zauważają w opublikowanym tomie, że aromatyczne substancje były eksportowane z Półwyspu Arabskiego do pobliskiej Mezopotamii. Tam szczególnie ceniono sobie bdelium. Na przykład asyryjski król Aszurbanipal otrzymał ogromną ilość bdelium jako daninę. Pochodziło ono prawdopodobnie z Dilmun (Bahrajn) lub z Omanu. Wiemy też, że Sargon II otrzymywał bardzo różne substancje aromatyczne z Arabii jako trybut władców tego regionu. Największe królestwo południowej Arabii, Saba, było głównym państwem handlującym olibanum i mirrą. Królowie Saby (XI–III wiek p.n.e.) składali daniny Asyrii. Aromatyczne substancje były bardzo ważne dla działalności świątyń w Mezopotamii. To za pomocą kadzideł można było zapewnić „most” pomiędzy światem śmiertelników z bóstwami. Źródło: Scents of Arabia: Interdisciplinary Approaches to Ancient Olfactory Worlds, red. Arnulf Hausleiter, Barbara Huber, Archaeopress Archaeology, Archaeopress 2025 Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zwierzęta zaklęte w kamieniu. Odkrycie archeologów na Półwyspie Arabskim
Ryty naskalne przedstawiające naturalnej wielkości wielbłądy i gazele odkryto w Arabii Saudyjskiej. Mają nawet 13 tysięcy lat. Wykonanie części z nich wymagało niebezpiecznej wspinaczki. Archeolodzy próbują rozkodować funkcje tych dzieł. Co motywowało ich twórców?
Sztuka naskalna jest jedną z największych zagadek pradziejów. Różne rodzaju rytów i malowidła ludzie wykonywali na ścianach skalnych już nawet kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Najbardziej znane są dzieła z zachodniej Europy – pograniczna Francji i Hiszpanii, ale wykonywano je też w Indonezji. W najdalszych zakamarkach jaskiń malowano stada dzikich zwierząt. Sztuka naskalna jest nadal odkrywana. Dotyczy to zwłaszcza trudno dostępnych obszarów świata. Wśród nich jest Półwysep Arabski. Stada zaklęte w kamieniu Międzynarodowy zespół badaczy postanowił przeszukać tereny pustynne północnej Arabii Saudyjskiej. Rejony Jebel Arnaan, Jebel Mleiha i Jebel Misma okazały się być bardzo bogate w nieznaną do tej pory sztukę naskalną. W trzech badanych obszarach udokumentowano łącznie 62 panele sztuki naskalnej, zawierające 176 rytów. Były to przedstawienia głównie w postaci wielbłądów i gazel, ale też innych zwierząt: koni czy turów. Niektóre mierzą do 3 metrów długości i ponad 2 metry wysokości. Bardzo stare zwierzęta Archeolodzy oszacowali wiek rytów na okres od 12 800 do 11 400 lat temu. Już wówczas teren obecnej pustyni był dość suchy, ale te dzieła poświadczają obecność ludzi w tym trudnym do życia środowisku. Były to czasy zmian klimatu związanych z końcem epoki lodowcowej. Do tej pory istniały bardzo ograniczone dowody archeologiczne na obecność ludzi w północnej Arabii w okresie od 25 000 do 10 000 lat temu, kiedy obszar ten był skrajnie suchy. Inne rejony Bliskiego Wschodu pod koniec tego okresu stały się kolebką rolnictwa – tam dostęp do wody był zdecydowanie lepszy. Określenie wieku rytów naskalnych to trudna sprawa. Możliwe jest w sposób pośredni i tak też było w tym przypadku. Na kilkanaście tysięcy lat wydatowano zabytki wykopane pod panelami skalnymi. Poza tym przeanalizowano patynę pokrywającą sztukę naskalną. Funkcja rytów? – Te duże ryty to nie tylko sztuka naskalna. Były one prawdopodobnie markerami obecności, dostępu i tożsamości kulturowej – powiedziała główna autorka publikacji, dr Maria Guagnin z Instytutu Geoantropologii Maxa Plancka. W przeciwieństwie do wcześniej znanych stanowisk archeologicznych, gdzie ryty ukryte były w szczelinach, panele z Jebel Mleiha i Jebel Arnaan wyryto na wysokich ścianach klifów – niektóre na wysokości nawet 39 metrów, w eksponowanych miejscach. Wykonanie ich wymagało niebezpiecznej wspinaczki. Zdaniem badaczy ryty te powstały obok źródeł wody i szlaków, wzdłuż których ludzie się przemieszczali. Mogły pełnić funkcje symboliczną lub zaznaczać terytorium. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Socotra to miejsce jedyne w swoim rodzaju. Dociera tam tylko garstka turystów
Socotra, wyspa na Oceanie Indyjskim, stwarza wrażenie jednego z najpierwotniejszych zakątków na Ziemi. Urozmaicony, jednak mający w sobie coś surowego krajobraz i unikatowe gatunki fauny i flory czynią to miejsce turystycznym rajem. Należy jednak podkreślić, że ci, którzy zobaczą Socotrę na własne oczy, mogą mówić o sporym szczęściu. Na wyspę docierają tylko nieliczni podróżnicy. Dlaczego? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Socotra to rajska wyspa, która cierpi przez niekorzystną lokalizację Informacje o Socotrze Na wyspie nie brakuje atrakcji Nie ulega wątpliwości, że Socotra jest jednym z najniezwyklejszych zakątków na naszej planecie. Śnieżnobiałe plaże otoczone turkusowym Morzem Arabskim, piaszczyste wydmy, wyznaczające linię krajobrazu strzeliste szczyty i wreszcie – okazy przyrody, których nie można zobaczyć nigdzie indziej. To wszystko sprawia, że tuż po wylądowaniu na tej niezwykłej wyspie, można się poczuć jak na innej planecie. Socotra jest cudem natury, jednak jak na ironię, nie sposób „zginąć” tam w turystycznym tłumie, bo rocznie wyspę odwiedza zaledwie kilka tysięcy osób. Socotra to rajska wyspa, która cierpi przez niekorzystną lokalizację Wśród turystów z Polski (i nie tylko), Półwysep Arabski cieszy się dużą popularnością. Podróżnicy obierają za cel przede wszystkim Zjednoczone Emiraty Arabskie, kuszące atmosferą luksusu i przepychu. Na największym półwyspie świata są jednak takie miejsca, do których zapuszczają się tylko nieliczni. Jednym z nich jest Jemen. Socotra, największa wyspa archipelagu o tej samej nazwie, należy właśnie do tego kraju, a jakby tego było mało, za sąsiada ma Somalię. Od Jemenu jest oddalona o około 380 km, a od somalijskiego przylądka Gees Gwardafuy – o około 240 km. Informacje o Socotrze Na Oceanie Indyjskim nie brakuje zachwycających miejsc. Przykładem niech będzie choćby Wyspa Bożego Narodzenia, której 63% powierzchni podlega ochronie jako Chritmas Island National Park. Socotra odznacza się jeszcze niezwyklejszą przyrodą, a przy tym jest znacznie większa od australijskiego terytorium zależnego. Pochodzenie – kontynentalne. Powierzchnia – 3625 km kw. Długość – 132 km. Szerokość – 49,7 km. Średnia wysokość nad poziomem morza – 500 m. Najwyższy punkt – 1503 m n.p.m. Linia brzegowa – umiarkowanie rozwinięta, z małymi zatokami, skalistym wybrzeżem i występującymi miejscowo wapiennymi klifami. Ruch turystyczny na Socotrze Wyspa od 1967 roku należy do Jemenu. W 1990 roku tamtejsze władze otworzyły ten skrawek rajskiego lądu dla ruchu turystycznego. Mimo że Socotra ma wiele do zaoferowania, miesięcznie przyjmuje około 400 zagranicznych turystów. Skoro największa wyspa archipelagu Socotra jest tak niezwykła, dlaczego odwiedza ją tylko garstka podróżników? Częściowo wynika to z obawy przed wciąż trwającym w Jemenie konfliktem zbrojnym i kryzysem humanitarnym. Należy jednak podkreślić, że sama wyspa ma niewiele wspólnego z macierzystym krajem. Zamieszkana głównie przez lud Soqotri, odznacza się odrębnym językiem i kulturą, a działania wojenne nie dotarły na jej terytorium. W praktyce rajska Socotra nijak ma się do kontynentalnego Jemenu. Nie można jednak nie wspomnieć, że aby dostać się na Socotrę, nie wystarczy porzucić uprzedzenia. Chętni na wyjazd muszą uzyskać wizę, a oprócz tego – personalne zezwolenie wydawane przez jemeńską policję turystyczną, które jest niezbędne do odbycia indywidualnej podróży po kraju. Tamtejsze krajobrazy nie pozwalają o sobie zapomnieć Czy warto podjąć taki trud, skoro na świecie jest wiele innych pięknych miejsc do zwiedzenia? Oczywiście, że tak. Socotra to miejsce jedyne w swoim rodzaju, gdzie ponad bezkresnymi wapiennymi płaskowyżami piętrzą się strzeliste szczyty pasma Hadżhir. Gdzie górskie kaniony zdają się nie mieć końca. Gdzie suche doliny wadi okresowo zmieniają się w kręte rzeki. Gdzie rozpościerają się lasy dziwacznych drzew, całkowicie odmiennych od gatunków europejskich. Gdzie biały piasek łączy się z turkusową wodą. Krajobraz wyspy ma w sobie coś surowego i pierwotnego. Wydaje się, że czas zatrzymał się tam na długo, zanim na Ziemi pojawił się człowiek. Nic dziwnego. Miasta pokrywają tylko niewielki fragment Socotry, a większość zlokalizowana jest na północnym wybrzeżu. To sprawia, że wyspa wciąż wydaje się dziewicza, nietknięta ludzką ręką. Socotra jest krainą endemitów To specyficzne wrażenie potęguje tamtejsza przyroda. Bioróżnorodność Socotry jest wprost niesamowita, ale jeszcze większe wrażenie robi nagromadzenie endemitów. Wystarczy powiedzieć, że aż 37% z 835 występujących tam gatunków roślin nie rośnie nigdzie indziej. Jeszcze bardziej imponująco przedstawia się unikatowe królestwo zwierząt. 60% pajęczaków, 73% równonogów, 90% gadów i, uwaga, aż 95% mięczaków lądowych to gatunki endemiczne. Nic dziwnego, że od 2008 roku Lista UNESCO wymienia wyspę jako miejsce o szczególnej wartości. Jak to możliwe, że na wyspie wyewoluowała tak niezwykła przyroda? To zasługa jej lokalizacji. 6–7 milionów lat temu Socotra została odizolowana od reszty świata. Od tamtej pory życie toczy się tam własnym rytmem. Tamtejsze gatunki mogły ewoluować całkowicie niezależnie od wpływów zewnętrznych. Pod tym względem Socotra przypomina Galapagos, choć trzeba wspomnieć, że pod względem zróżnicowania fauny, nie może równać się z wyspami, które były natchnieniem Darwina. Wizytówką wyspy są niezwykłe drzewa O tamtejszych endemitach można by pisać i pisać. Do najcharakterystyczniejszych należą między innymi drzewa butelkowe i ogórkowe, wyróżniające się pękatym pniem. My skupimy się na innym gatunku, który jest najbardziej wyrazistą wizytówką niezwykłej przyrody Socotry. Mowa o gatunku Dracaena cinnabari (z rodziny szparagowatych), znanym jako smocze drzewo. Wiecznie zielona roślina drzewiasta osiąga około 6 metrów wysokości. Największe okazy dorastają do 10 metrów. Smocze drzewo można rozpoznać już z daleka. Wyróżnia się rozłożystą, gęstą koroną o parasolowatym kształcie, którą tworzą gałęzie gęsto porośnięte długimi na około 60 cm lancetowatymi liśćmi. Jednak to nie osobliwy wygląd czyni je niezwykłym. O ogromnej wartości tej rośliny decyduje tzw. smocza krew, której drzewo zawdzięcza swoją potoczną nazwę. Mowa o czerwonej żywicy (jej kolor rzeczywiście przypomina kolor krwi), która wciąż znajduje praktyczne zastosowanie w tradycyjnej medycynie ludowej. Substancja ta wykazuje silne działanie bakteriobójcze, dzięki czemu dobrze sprawdza się w leczeniu ran, oparzeń i infekcji skórnych. Dla miejscowych stanowi też naturalny substytut pasty do zębów. Jest też wykorzystywana jako naturalny barwnik. Warto wspomnieć, że charakterystyczne smocze drzewa są zagrożone wyginięciem. Nie z powodu pozyskiwania żywicy. Nie z powodu ruchu turystycznego, który wciąż jest niezwykle skromny. Największym problemem jest wypas kóz. Na wyspie nie brakuje atrakcji Socotra nie oferuje typowo kurortowych atrakcji. Próżno szukać tam luksusowych ośrodków wczasowych. Infrastruktura drogowa jest tam uboga i słabo utrzymana, a do najatrakcyjniejszych zakątków nie prowadzą utwardzone szlaki. Transport publiczny właściwie nie istnieje. Jedynym słusznym środkiem lokomocji jest tam samochód terenowy prowadzony przez kierowcę, który wie, jak wykorzystać potencjał takiej maszyny. A jednak niezwykła wyspa pozostaje jedną z najbardziej pożądanych wakacyjnych destynacji. Już sama możliwość podziwiania tamtejszych krajobrazów i okazów przyrody, które nie występują nigdzie indziej, jest niesamowitym przeżyciem. Tak samo jak trekking w górach Hadżhir, skąd można zobaczyć całe wybrzeże Morza Arabskiego i gdzie można spotkać rdzennych mieszkańców wyspy, którzy wciąż prowadzą koczowniczy tryb życia. Wytrwali piechurzy mogą zdobyć najwyższy szczyt pasma – wznoszący się na ponad 1500 m n.p.m. Dżabal Skand (Maszanik). Co jeszcze oferuje Socotra? Malownicze górskie kaniony. Wspaniałe piaszczyste plaże, które wciąż jeszcze sprawiają wrażenie dziewiczych. Wapienne jaskinie. Rejsy łodzią wzdłuż wybrzeża i na pozostałe wyspy archipelagu, w tym na bezludną Darsę. Coś dla siebie znajdą tam także miłośnicy eksploracji barwnego podwodnego świata. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wygląda jak nie z tego świata. Polscy archeolodzy odkryli w Kuwejcie zagadkową figurkę sprzed ponad 7 tys. lat
Nienaturalnie wydłużoną czaszkę, skośne oczy i płaski nos posiada główka glinianej figurki sprzed ponad 7 tysięcy lat, którą odkryła kuwejcko-polska misja archeologiczna w Kuwejcie. To pierwsze takie znalezisko w Zatoce Perskiej. Zagadkowy przedmiot przywieziono z miejsca odległego o kilkaset kilometrów.
Spis treści: Figurka jak nie z tego świata Czym była zagadkowa figurka? Skąd pochodzą artefakty odkrywane w Bahrze 1? Do znaleziska doszło na stanowisku archeologicznym Bahra 1 w północnym Kuwejcie, w rejonie Al-Subiyah. Jest to jedna z najstarszych i największych znanych pradziejowych osad na Półwyspie Arabskim. Istniała w połowie VI tysiąclecia p.n.e., czyli ok. 7500 lat temu. Naukowcy z Polski i Kuwejtu prowadzą tam badania od 2009 roku. Ten sezon przyniósł niespodziewane odkrycie. Figurka jak nie z tego świata W czasie tegorocznych wykopalisk archeolodzy znaleźli małą, precyzyjnie wykonaną główkę glinianej figurki. Uwagę zwracają jej charakterystyczne cechy: nienaturalnie wydłużona czaszka, skośne oczy i płaski nos. Archeolodzy przypuszczają, że na głowie figurki mogła znajdować się jeszcze „peruka” wykonana z innego materiału. Włosy oddawano, nakładając ciemną masę bitumiczną. Jak informują archeolodzy z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego, tego rodzaju zabytki znajdowano wcześniej w Mezopotamii, zarówno w grobach, jak i w osadach. Ale znalezisko ze stanowiska archeologicznego Bahra 1 jest pierwszym tego typu obiektem odkrytym w regionie Zatoki Perskiej. Badania prowadzone są we współpracy z kuwejcką Narodową Radą Kultury, Sztuki i Literatury (NCCAL). Czym była zagadkowa figurka? Niestety, figurka nie zachowała się w całości. Mimo poszukiwań archeologom nie udało się znaleźć jej tułowia. – Obecność tej figurki na naszym stanowisku stawia intrygujące pytania o jej przeznaczenie oraz symboliczne, a być może rytualne znaczenie, jakie mogła mieć dla społeczności zamieszkującej tę osadę – mówi kierownik ekspedycji ze strony polskiej prof. Piotr Bieliński. Tegoroczny sezon odbył się pod kierunkiem dr Agnieszki Pieńkowskiej z CAŚ UW. – Miejsce, gdzie [figurka – przyp. red.] została odkryta wydaje się być obszarem tuż poza główną zabudową osady, gdzie widać ślady rozmaitej działalności – przygotowywania posiłków, obróbki muszli – na stanowisku działał warsztat paciorkarski – dodaje w rozmowie z National Geographic Polska uczestniczka badań Agnieszka Szymczak z CAŚ UW. Oznacza to – jej zdaniem – że nie był to obszar związany z kultem. – Jednocześnie znajduje się tam stosunkowo dużo przedmiotów, które mogły być drobnymi ozdobami osobistymi, a takie z natury mają w społecznościach prehistorycznych (i nie tylko) bardzo silne znaczenie symboliczne – dodała. Według niej wydłużony kształt czaszki nie tylko mógł pełnić praktyczną funkcję – na przykład w celu umocowania „peruki”. Są też przesłanki wynikające z analiz szczątków ówcześnie żyjących ludzi, że wówczas praktykowano modyfikacje czaszek. Polegała na opasaniu głów noworodków w taki sposób, aby wydłużyć czoło i górną część czaszki. – Nie był to jednak zwyczaj powszechny, lecz zapewne zarezerwowany dla wybranej grupy ludzi. Znów, brak nam źródeł, by móc bardziej precyzyjnie określić ich status – zaznaczyła Szymczak. Skąd pochodzą artefakty odkrywane w Bahrze 1? Zagadkowej figurki nie wytworzyła lokalna społeczność. Przywieziono ją z obszaru Mezopotamii, odległego od Bahry 1 o około 200–300 km. Archeolodzy znają kompletne egzemplarze podobnych dzieł sztuki, dlatego są w stanie zrekonstruować fragmentaryczne zabytki tego typu. Z główką z Bahry 1 jest jednak pewien problem. Wiadomo, że figurki mogły przedstawiać zarówno mężczyzn, jak i kobiety, ale nie da się tego stwierdzić w przypadku nowo odkrytego zabytku, bo główka nie posiada rozstrzygających cech płciowych. W tym roku archeolodzy dokonali też ważnego odkrycia związanego z produkcją naczyń ceramicznych. Od rozpoczęcia badań na stanowisku Bahra 1 odkrywano dwa typy naczyń: importowaną ceramikę związaną z kulturą Ubaid oraz zupełnie odmienną ceramikę, tzw. Coarse Red Ware , znaną również z innych stanowisk archeologicznych z tego okresu na Półwyspie Arabskim. Ten drugi rodzaj wyrobów uważano za lokalny, ale brakowało na to dowodów. Kluczowym odkryciem było odnalezienie niewypalonego glinianego naczynia w Bahrze 1. Dodatkowe analizy wykonane przez dr hab. Annę Smogorzewską z Wydziału Archeologii UW potwierdziły, że Bahra 1 to najstarsze znane miejsce produkcji ceramiki w regionie Zatoki Perskiej. Źródło: Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tak wyglądało jedno z najstarszych miast północnej Arabii. Otaczały je rozległe fortyfikacje
Archeolodzy odkryli w Arabii Saudyjskiej jedno z najstarszych miast w tym rejonie świata. Istniało przez prawie tysiąc lat, a powstało około 2400 lat p.n.e. Jego obecność oznaczała rewolucję w sposobie życia.
Spis treści: Biała plama na archeologicznej mapie Bliskiego Wschodu Miasto w oazie otoczonej przez mur Jak wyglądało miasto sprzed tysiącleci i kto w nim mieszkał? Najstarsze miasta znane są obszaru Bliskiego Wschodu mają nawet 10 tysięcy lat. Jednak pierwsze ośrodki miejskie, które są związane z cywilizacjami egipską czy sumeryjską w tym rejonie świata, pochodzą z IV tysiąclecia p.n.e. To tam wykształciło się pismo, społeczności cechowała stratyfikacja społeczna – pojawili się władcy i zorganizowany stan kapłański. A jak sytuacja wyglądała na Półwyspie Arabskim, w jego interiorze, czyli na południowy zachód od rzek Tygrys i Eufrat, gdzie położona była Mezopotamia? Biała plama na archeologicznej mapie Bliskiego Wschodu Teren północnej Arabii, który obecnie wchodzi w granicę Arabii Saudyjskiej, przez wiele lat był niemal zupełnie nierozpoznany przez archeologów. Dopiero badania w ostatnich dwudziestu latach przyniosło mnóstwo nowych informacji na temat tego obszaru. Jedną z zagadek było to, kiedy zaczęły powstawać tam pierwsze miasta. Długo sądzono, że stało się to dopiero w II tysiącleciu p.n.e. Wcześniej mobilni nomadzi mieli wznosić tam jedynie grobowce w formie konstrukcji megalitycznych, ale mieszkać w obozowiskach. Wykopaliska prowadzone w ostatnich latach przyniosły masę nowych informacji i zweryfikowały ten pogląd. Miasto w oazie otoczonej przez mur Na początku 2024 roku zespół naukowców z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) i Komisji Królewskiej ds. Al-'Ula ogłosił ważne odkrycie archeologiczne. Były to pozostałości po fortyfikacjach, które w całości otaczały oazę Chajbar. Miejsce to położone jest około 150 km na północ do Medyny. Mury otaczały obszar o powierzchni blisko 1100 hektarów. Ta wielka konstrukcja zachowała się do dziś tylko częściowo, a jej przebieg namierzono również dzięki zdjęciom lotniczym. Teraz badacze ogłosili na łamach czasopisma „PLOS One”, że udało im się zlokalizować w rejonie al-Natah, w obrębie murów otaczających oazę, miasto sprzed 4500 lat. Jak wyglądało miasto sprzed tysiącleci i kto w nim mieszkał? Miasto zajmowało około 2,6 hektara, zatem nie było zbyt duże. Składało się z dwóch „dzielnic”: centralnej i mieszkalnej otoczonej wałami obronnymi. Ta pierwsza była nieco wyżej położona. Zachowały się tam dwa czworoboczne budynki. Pełniły zapewne ważną rolę i jak piszą autorzy, mógł to być „dominujący ośrodek strategiczny i polityczny dla całego terenu”. W części mieszkalnej znaleziono sporo fragmentów naczyń ceramicznych i kamienie żarnowe. Udało się też namierzyć nekropolię. Zdaniem archeologów z pochówków wynika, że można mówić o stratyfikacji społecznej. W południowej części fortyfikacji znajdowały się dwie wieże obronne. Miasto było zamieszkiwane przez około 500 osób. Zarówno jego wielkość i rozplanowanie są zbliżone do innych podobnych stanowisk archeologicznych w północnej Arabii. Miasto istniało prawie tysiąc lat – od ok. 2400 lat p.n.e. do 1500 roku p.n.e. Wszystkie są zdecydowanie mniejsze i mniej złożone społeczno-politycznie niż równoczasowe miasta z Lewantu i Mezopotamii. Nowością w przypadku al-Natah jest jednak to – zdaniem badaczy – że nowo zlokalizowane miasto jest połączone z rozległą siecią wałów obronnych. – A to rodzi pytania o wczesny rozwój lokalnej urbanistyki – uważają odkrywcy. Odkrycia archeologiczne wskazują, że północna Arabia była usiana małymi ufortyfikowanymi miastami we wczesnej i środkowej epoce brązu. W Arabii bardzo długo, w porównaniu do innych obszarów Bliskiego Wschodu, utrzymywał się mobilny styl życia. Odkryte przez archeologów miasto to dowód na postępującą zmianę stylu życia – z typowo pasterskiego na bardziej osiadły. Niezbyt imponująca wielkość miast z tego okresu pokazuje, że był to okres przejściowy w ich rozwoju. Mimo w dużej mierze koczowniczego trybu życia ówcześni mieszkańcy północnej Arabii aktywnie uczestniczyli w dalekosiężnym handlu. Archeolodzy uzyskali dowody na to w postaci różnych surowców znalezionych na przykład w nowo zlokalizowanym mieście. Źródło: PLOS One. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Pierwszy dowód na istnienie zaginionego Kościoła w tym kraju. Unikatowe odkrycie w Zatoce Perskiej
W Bahrajnie w Zatoce Perskiej mogło dojść do odkrycia pałacu biskupa diecezji. To pierwszy namacalny dowód na pobyt w tym kraju przedstawicieli Kościoła nestoriańskiego. Budowla istniała 1500 lat temu.
W tym artykule: Chrześcijański Bahrajn. Znalezisko sprzed 1500 lat Krzyże i chrześcijańskie symbole w kompleksie Pałac niepokornego biskupa? Chrześcijanie w Zatoce Perskiej Bogate znaleziska z rezydencji Chrześcijaństwo i Półwysep Arabski? Nie jest to pierwsze skojarzenie, jakie się nam nasuwa. Prawda jest jednak taka, że na tym obszarze przebywali wyznawcy Kościoła nestoriańskiego (nazywanego też Kościołem wschodu) aż do początków VII wieku. Wówczas na dużą skalę zaczęto nawracać się na islam. Chrześcijański Bahrajn. Znalezisko sprzed 1500 lat Brytyjscy archeolodzy ogłosili właśnie odkrycie dokonane w rejonie wsi Samahij, w północnej części wyspy Al-Muharrak – jednej z kilkudziesięciu należących do Bahrajnu. – Jest to pierwszy fizyczny dowód na istnienie Kościoła nestoriańskiego w Bahrajnie. Daje fascynujący wgląd w to, jak ludzie żyli, pracowali i oddawali cześć – mówi kierownik badań ze strony brytyjskiej, prof. Tim Insoll. Datowanie radiowęglowe wskazuje, że budynek był zamieszkiwany między połową IV a połową VIII wieku, kiedy został opuszczony po przejściu ludności na islam. Krzyże i chrześcijańskie symbole w kompleksie Brytyjscy i bahrajńscy archeolodzy prowadzili wykopaliska pod kopcem na wiejskim cmentarzu. To tam znaleziono obszerny budynek z ośmioma zachowanymi pomieszczeniami. Obejmowały one kuchnię, refektarz lub jadalnię, pomieszczenie robocze i trzy pokoje dzienne. Budynek przetrwał do naszych czasów, ponieważ później na jego zgliszczach zbudowano meczet. Na chrześcijańską tożsamość mieszkańców kompleksu wskazują znalezione w nim gipsowe krzyże. Dwa, które zdobiły budynek, i jeden, który mógł być noszony lub przechowywany jako osobista pamiątka. Są też dwa ryty na tynku budowli: fragment ligatury dwóch greckich liter „Χ” (chi) i „Ρ” (rho). Jest to jeden z najstarszych chrystogramów używanych przez wczesnych chrześcijan. Archeolodzy wypatrzyli też wyrytą na ścianie rybę – to również wczesnochrześcijański symbol. Pałac niepokornego biskupa? Chrześcijanie w Zatoce Perskiej Możliwe, że budynek był pałacem biskupa diecezji, do której należała miejscowość Samahij, zwana Meshmahig lub Mašmahig w źródłach historycznych. Zapisy historyczne wskazują, że relacje między Meshmahig a centralnymi władzami kościelnymi nie zawsze były bezproblemowe. Jeden z tamtejszych biskupów został ekskomunikowany w 410 r. W połowie VII wieku innego biskupa potępiono za kwestionowanie jedności Kościoła. Odkrycie ekskluzywnego kompleksu w Bahrajnie jest niezwykłe. Do tej pory archeolodzy zlokalizowali pojedyncze budynki użytkowane przez chrześcijan: kościoły, klasztory, rezydencje. Są rozsiane po w prowincjonalnych lokalizacjach w Iranie, Kuwejcie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i wschodniej Arabii Saudyjskiej. Większość z nich pochodziła z późniejszego okresu. Archeolodzy odnaleźli perłowe miasto w Zatoce Perskiej. „Jest najstarsze w regionie” Na wyspie Siniyah, która należy do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, archeolodzy odkryli ruiny prawdopodobnie najstarszego miasta, które zamieszkiwali poławiacze pereł. Pochodzi z VI wieku n.e. Bogate znaleziska z rezydencji Przypuszczalny biskupi pałac wzniesiono w porządny sposób. Kamienne ściany były otynkowane wewnątrz. Podłogi wykonano z gipsu. Kuchnia posiadała kilka palenisk, zlokalizowano też obszerne naczynia zasobowe. Mieszkańcy mieli wysoki standard życia. Jedli wieprzowinę, która nie była już dostępna po przejściu na islam. Spośród owoców morza konsumowali ryby oraz skorupiaki. O tym, że mieszkańcy rezydencji byli majętni, świadczą karneolowe paciorki oraz naczynia ceramiczne sprowadzone aż z Indii. W miejscu dokonania odkrycia powstaje obecnie muzeum, które ma prezentować znalezisko. Jego otwarcie planowane jest na 2025 rok. Źródło: Uniwersytet w Exeter Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wszystkie kolory piasku. Poleciałem LOT-em do Arabii Saudyjskiej
W czerwcu Polskie Linie Lotnicze LOT zainaugurowały nowe stałe połączenie między Warszawą a Rijadem. Do stolicy Arabii Saudyjskiej wybrałem się w poszukiwaniu orientalnej kultury i nieziemskich krajobrazów.
W tym artykule: Nawet kieliszka alkoholu W poszukiwaniu początków cywilizacji arabskiej Islam dla początkujących Co zjeść w Rijadzie? Zwiedzanie Rijadu Jak dolecieć do Arabii Saudyjskiej Monotonnie falujące gorące powietrze potęguje niesamowity widok. Mrużę powieki, starając się widzieć wyraźniej, ale to błąd bo kropla słonego potu szybko znajduje drogę do oka. Ognisty kolor zachodzącego słońca powoli zalewa każdy element nieziemskiej scenografii. Jest 46 st. C w cieniu, ale ja stoję jak zamurowany bojąc się stracić choćby sekundę tego spektaklu. – Welcome to Saudi! – donośny głos Jasira wyrywa mnie z letargu. – Wiedziałem że zaniemówisz z wrażenia. Nawet kieliszka alkoholu Saudyjczycy nazwali to miejsce „Krawędzią świata” i nie ma w tym przesady. Metr przede mną kamienista ziemia urywa się nagle, aby ponad 300 metrów niżej tworzyć płaską, niekończącą się pustynię. Wiele milionów lat temu było tu morze. Dzisiaj – stojąc na klifach gór Dżabal Tuwajk – można podziwiać pustynię w całej okazałości. Nieliczne drzewa akacjowe i wyschnięte koryta rzek urozmaicają krajobraz, który w promieniach zachodzącego słońca mieni się złotymi kolorami. To miejsce tylko fragment ogromnego pustynnego płaskowyżu Nadżd. Brakuje tu stałych rzek, a na nielicznych oazach uprawiane są palmy daktylowe i drzewa cytrusowe. Jest godzina 18, a temperatura osiąga niewyobrażalne dla Europejczyka 46 st. C. Chociaż terenowym autem można podjechać prawie pod krawędź klifu, niezbędnym ekwipunkiem jest czapka z daszkiem, koszula zasłaniająca ramiona i woda. Dużo wody. Wjazd na teren parku jest bezpłatny, ale po zmroku bramki wjazdowe są zamykane. Do Rijadu mamy około 120 km. Droga zajmuje nam prawie 2 godziny które wykorzystuję na rozmowę z Jasirem. Jest moim kierowcą i kopalnią niezbędnej wiedzy. Do zwiedzania Arabii Saudyjskiej trzeba się bowiem przygotować. Obowiązują tu zasady, których łamać naprawdę nie warto. – Nawet kieliszka wina do obiadu? – dopytuję z niedowierzaniem. – Żadnego alkoholu. Nie wolno sprzedawać i spożywać. Zakaz dotyczy każdego, nawet turystów. Za jego złamanie grożą wysokie kary. To samo dotyczy wieprzowiny. Zakazane są także publiczne tańce i muzyka. No i pamiętaj o tym żeby nie robić zdjęć saudyjskim kobietom. Prawo muzułmańskie, czyli szariat, jest podstawą ustroju prawnego. Musisz o tym pamiętać. W poszukiwaniu początków cywilizacji arabskiej Twierdza Al Masmak już z daleka robi spore wrażenie. Wielopiętrowa budowla w samym centrum Rijadu jest pozbawiona okien, za to wszędzie widać otwory strzelnicze. Grube mury obronne pokryte warstwą gliny w piaskowym kolorze zostały wzniesione w XIV wieku. Imam Abdullah bin Faisal kazał wybudować fortecę, która strzegła centrum władzy przed wrogami. Al Masmak w języku arabskim znaczy „gruby budynek". Kiedyś używany jako magazyn broni i amunicji, dzisiaj jest nowoczesnym muzeum. Eksponaty z przed tysięcy lat uświadamiają zwiedzającym, gdzie były początki cywilizacji, komu zawdzięczamy cyfry arabskie i kalendarz księżycowy. Wejście do muzeum jest bezpłatne, a klimatyzacja pozwala mi odetchnąć od wysokich temperatur. Powoli kieruję się do wyjścia. Mam jeszcze wiele do zobaczenia. Islam dla początkujących W drzwiach Al-Raihi, największego meczetu w Rijadzie, czeka na nas mułła. Nauczyciel i interpretator praw religijnych islamu uważnie przygląda się naszym strojom. Przed wejściem odkryte ramiona czy krótkie spodenki musimy pozakrywać. Dostajemy białe abaje. Wszyscy mężczyźni w świątyni są ubrani na biało. Kobiety zakrywają włosy. Wycieczka z przewodnikiem do Wielkiego Meczetu Al-Rajhi stanowi wprowadzenie do islamu dla nie-muzułmańskich gości. Co prawda wstęp do meczetu jest ograniczony wyłącznie do osób wyznających wiarę muzułmańską, ale dostępna dla turystów część kompleksu daje wyobrażenie jego ogromnego znaczenia dla mieszkańców Rajdu. Dwie biblioteki, w których znajduje się ponad 16 tys. książek i 50 tys. woluminów dostępne są dla każdego. Sala modlitewna dla mężczyzn pomieści 18 tys. osób, mniejsza przeznaczona jest dla 2500 kobiet. Ten ogromny kompleks służy nie tylko jako miejsce kultu muzułmanów, ale także miejsce spotkań społeczności podczas wydarzeń towarzyskich, takich jak Id al-Adha. To ważne święto wyznacza koniec Ramadanu. Oglądamy krótki film o meczecie. Co ciekawe, jest w języku polskim. Mułła oprowadza nas, cierpliwie odpowiadając na pytania. Na koniec wspólne zdjęcie i skromny prezent dla gości. Książka wyjaśniająca islam, oczywiście w języku polskim. Co zjeść w Rijadzie? Restauracja Najd Village to popularne w Rijadzie miejsce z tradycyjną lokalną kuchnią. Stoję w skarpetach przed lnianym obrusem leżącym na dywanie. Przecież nie będę chodził w butach po stole. To znaczy niby stole. Bo stołu nie ma. Nie ma też krzeseł. Na półmiskach u moich stóp parują gorąc potrawy, a ich zapach przypomina mi, że od dawna nic nie jadłem. Ale najpierw instrukcja arabskiego savoir-vivre. Siadam na lewym kolanie, prawe zostaje w górze. Można też usiąść po turecku, ale byłoby za łatwo. Teraz sięgam po potrawę. Tylko prawą ręką. Lewej ręki do jedzenia się nie używa. Jest nieczysta. Już po kilku minutach łapie mnie skurcz w łydce, a kolana i plecy przypominają o metryce. Siadam po swojemu i łapię za sztućce. Jedzenie jest pyszne. Pieczony kurczak w arabskich przyprawach, kibbeh – kulki z wołowego mięsa z kaszą bulgur i duszona jagnięcina z warzywami. No i oczywiście humus. Ciecierzyca, tahini, oliwa z oliwek, sok z cytryny i przyprawy. Ta kremowa pasta jest jednym z symboli Bliskiego Wschodu. W towarzystwie delikatnie wypieczonej pity podawana jest wszędzie i do każdego posiłku. Kelnerzy dwoją się, aby na stole niczego nie zabrakło. Gościnność to jedna z najwyższych wartości Saudyjczyków. To synonim hojności i troski. Nieodzowna część kultury arabskiej. LOT uruchomił stałe połączenie z Uzbekistanem. To będzie hit tego roku Bajkowa Samarkanda, plantacje pistacji i wielobarwne szale z kaszmiru. Nie potrzebowałem tysiąca i jednej nocy. Wystarczyły dwie, aby się przekonać, że Uzbekistan to podróżnicze „next bes... Zwiedzanie Rijadu Większość budynków w Rijadzie ma kolor ochry, która po zachodzie słońca ma piękny brązowy odcień. Temperatura spada do akceptowalnych 34 st.C i miasto zaczyna tętnić życiem. Centra handlowe zapełniają się mieszkańcami. Kupcy otwierają stragany na licznych soukach. Perfumy, kadzidełka, ręcznie robione pamiątki, można tu kupić wszystko. I koniecznie trzeba się targować. Na towarach nie ma cen i bardzo łatwo jest przepłacić kilkukrotnie. Przymierzam kefiję. To tradycyjna arabska chusta, zapewniająca ochronę przed słońcem. Sprzedawca cierpliwie uczy mnie, jak ją wiązać i ręcznie zaplata piękny sznur, pozwalający ją utrzymać na głowie podczas wiatru. Dowiaduję się, że wszystkie mają taką samą długość. Dopasowanie reguluje się jego grubością. Nie muszę martwić się przeliczaniem cen z riala na złotówki. Przelicznik jest 1:1. Chusty nie kupiłem, za to plecak mam wypchany brązową kawą z kardamonem, która bardzo przypadła mi do gustu i oczywiście brązowymi daktylami. Gotowy zestaw dla przyjaciół, których zaproszę po powrocie na moje kolorowe saudyjskie opowieści. Jak dolecieć do Arabii Saudyjskiej Arabia Saudyjska jest jednym z najbogatszych państw świata. Oczywiście za sprawą wydobycia ropy naftowej, ale również gazu, soli kamiennej i złota. W ciągu ostatnich kilkunastu lat kraj bardzo się zmienił i otworzył na inne sektory rozwoju. Turystyka jest jednym z nich, a Rijad to miasto nowoczesne i ciekawe. Można tu dolecieć samolotami Polskich Linii Lotniczych LOT. Podróż trwa około 6 godzin, a ceny biletów zaczynają się od 2600 zł w obie strony. Latem jest tu bardzo gorąco, ale od listopada do marca jest przyjemne 25 st. C. I to idealna temperatura na zwiedzanie tego ponad 7-milionowego miasta i jego okolic. Weekend w Arabii Saudyjskiej przypada na piątek i sobotę, a niedziela jest dniem pracującym. Karty płatnicze działają praktycznie wszędzie. Zakazane jest wykonywanie zdjęć obiektów wojskowych, rządowych i strategicznych oraz na obszarach zastrzeżonych. Obowiązuje również zakaz wwozu i posiadania dronów. Do tego potrzebna jest wcześniejsza zgoda miejscowych władz.
Prawie jak w „Diunie”. Przez tysiące lat ludzie mieszkali w kanałach lawowych na arabskiej pustyni
Archeolodzy po raz pierwszy znaleźli dowody na to, że dawni mieszkańcy Półwyspu Arabskiego osiedlali się w kanałach lawowych. Są to jaskinie powstałe po przepłynięciu rozgrzanej lawy. Tego rodzaju lokalizację mogliby wykorzystać przyszli koloniści Marsa.
W tym artykule: Co naukowcy zawdzięczają hienom? Kiedy ludzie zamieszkiwali w kanałach lawowych? Co znaleziono na ścianach Umm Jirsan? Jak powstają kanały lawowe? Lodowate noce, upalne dni i bardzo suche powietrze. W takich warunkach materiał organiczny nie ma szans przetrwać mileniów. Dlatego archeolodzy pracujący na Półwyspie Arabskim interesują się nie tylko tym, co jest na powierzchni. Badają również tamtejsze jaskinie, w tym kanały lawowe położone na północy Arabii Saudyjskiej. Pracujący w tamtym rejonie zespół archeologów pod kierunkiem Mathew Stewarda z Griffith University w Brisbane dokonał właśnie przełomowego odkrycia. Naukowcy znaleźli pierwsze dowody na to, że system kanałów lawowych Umm Jirsan był kilka tysięcy lat temu zamieszkany. W okresie między 7 a 10 tys. lat temu ogromna jaskinia pustynna okresowo zamieniała się w dom. Tak samo jak jaskinie Fremenów w „Diunie” Franka Herberta. Co naukowcy zawdzięczają hienom? Australijczycy na miejsce wykopalisk wybrali kanał lawowy Umm Jirsan odległy o 125 km od Medyny. Ma imponujące rozmiary – długość 1,5 km, wysokość 12 m, a szerokość sięgającą miejscami 45 metrów. To największa tego rodzaju struktura w Arabii Saudyjskiej. Już w pobliżu wejść do Umm Jirsan naukowcy natrafili na ciekawe znaleziska. W miejscach, gdzie zapadł się sufit, otwierając drogę do tunelu, wykopali setki kamiennych artefaktów. Zostały wykonane z obsydianu, bazaltu i czertu. Ponieważ były one wystawione na warunki zewnętrze, trudno było określić ich wiek. W środku zrobiło się jeszcze ciekawiej. Ziemia była tam usłana kośćmi zwierząt. Były ich wręcz całe stosy. „Te stosy są dziełem hien. Zwierzęta przeciągały kości pod ziemię, aby je zjeść, zachować na czas niedoboru żywności lub by karmić młode. Proces ten, powtarzany przez tysiąclecia, doprowadził do powstania jednych z najbardziej niesamowitych nagromadzeń skamieniałości, jakie można zobaczyć gdziekolwiek na świecie” – napisali badacze na portalu „The Conversation”. Kiedy ludzie zamieszkiwali w kanałach lawowych? Archeolodzy prowadzili wykopaliska w pobliżu wejścia do wschodniego korytarza. Znajdowały się tam półokrągłe kamienne struktury o nieznanej funkcji i w nieznanym wieku. U ich stóp archeolodzy natrafili na kolejne kamienne artefakty – z zielonego obsydianu – oraz na kości zwierząt oraz węgiel drzewny. Większość z kamiennych przedmiotów w kanałach lawowych znajdowała się w warstwie położonej 75 cm pod powierzchnią. Radiowęglowe datowanie próbek węgla drzewnego pozwoliło określić ich wiek. Powstały między 10 a 7 tys. lat temu. Naukowcy odnaleźli najstarsze malowidła naskalne na świecie. Nie stworzył ich człowiek Archeolodzy odnaleźli we francuskiej jaskini malowidła naskalne, które zostały stworzone przez neandertalczyków. Mogą mieć nawet 75 tysięcy lat. Oznacza to, że są to najstarsze jaskiniowe... Co znaleziono na ścianach Umm Jirsan? Jednym ze skarbów Umm Jirsan okazały się ryty naskalne. Przedstawiają bydło, owce i kozy, ale również sceny polowań z udziałem psów. Ryty są podobne do innej arabskiej sztuki naskalnej z okresu neolitu i późniejszej epoki brązu. Co ciekawe, przedstawienia nakładają się na siebie. Wskazuje to, że na przestrzeni lat ludzie pojawiali się w Umm Jirsan wielokrotnie. Archeolodzy znaleźli również ich szczątki. Pochodzą z neolitu i epoki brązu. Ich analiza rzuciła nowe światło na dietę dawnych mieszkańców Umm Jirsan. Zawierała zaskakująco dużo białka, a także owoców i zbóż. Zdaniem badaczy odzwierciedla to zmianę trybu życia związaną z rozwojem rolnictwa. To właśnie kilka tysięcy lat temu ludzie opanowali zaawansowane metody uprawy i hodowli, które pozwoliły im osiedlać się na dłużej na pustyni. A także sadzić daktylowce i figowce. Jak powstają kanały lawowe? Lawa ma temperaturę przekraczającą 1000 st. C. Jej dokładna wartość zależy od zawartości dwutlenku krzemu SiO2. Kwaśne lawy, bogate w SiO2 są nieco chłodniejsze, stosunkowo wolne i lepkie. Lawy zasadowe, gorętsze, płyną nieraz tak szybko jak samochód. Jeśli spływają po odpowiednio nachylonym stoku, mogą osiągać prędkość nawet 50 km/godz. Mając takie właściwości, lawa może być niszczycielskim żywiołem. Na powierzchni stosunkowo prędko ochładza się i zastyga. Natomiast lawa znajdująca się pod ziemią potrafi wydrążyć długie i szerokie kanały. Kiedy cała wypłynie, pozostawia za sobą pusty tunel. Właśnie taki jak Umm Jirsan. Źródła: EurekAlert The Conversation New Scientist PLOS One. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ciekawostki o Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Witajcie w kraju tradycji i nowoczesności
Bliski Wschód to region z niezwykle bogatą historią i tradycją całkowicie inną od europejskiej. Wiele tamtejszych krajów pamięta jeszcze czasy starożytne, gdy kształtowały się pierwsze cywilizacje. Przeciwwagą dla nich jest młode państwo, które błyskawicznie zyskało status jednego z najbogatszych i najnowocześniejszych na świecie – Zjednoczone Emiraty Arabskie. Ciekawostki o tym niezwykłym pod każdym względem miejscu wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Zjednoczone Emiraty Arabskie to kraj tolerancyjny? Bez przesady Na czym Zjednoczone Emiraty Arabskie zbudowały swoją potęgę? Ekologiczna słodka woda Kraj nietypowych atrakcji Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA) dzielą się na siedem emiratów, rządzonych przez emirów: Abu Zabi, Adżman, Dubaj, Fudżajra, Ras al-Chajma, Szardża i Umm al-Kajwajn. 97 proc. powierzchni państwa zajmuje pustynia Ar-Rub al-Chali, więc panuje tam klimat kontynentalny suchy ze skrajnie suchą strefą w głębi kraju. Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń, kiedy średnia temperatura nie przekracza 20 stopni Celsjusza. Z kolei w lipcu słupek rtęci może wskazać więcej niż 50 stopni Celsjusza. Wystarczy ogólnikowych informacji. Skupmy się na ciekawszych faktach o tym niezwykłym państwie. Zjednoczone Emiraty Arabskie to kraj tolerancyjny? Bez przesady Ciekawostki o Zjednoczonych Emiratach Arabskich rozpoczynamy od krótkiego wprowadzenia do tamtejszej obyczajowości. ZEA to państwo kosmopolityczne, które nie zamyka się na inne kultury i wyznania. Należy jednak pamiętać, że przez cały czas mówimy tu o kraju, w którym główną religią jest islam, a mieszkańcy i władze oczekują od przyjezdnych poszanowania ich kultury. Pozamałżeńskie przyjemności? Nie w ZEA Zgodnie z obowiązującym tam prawem opartym na szariacie, utrzymywanie pozamałżeńskich stosunków seksualnych jest tam zakazane. Trzeba pamiętać, że nie dotyczy to wyłącznie mieszkańców ZEA, ale także turystów. Wstrzemięźliwość wśród par, które żyją w nieformalnym związku jest więc wskazana. Ostrożnie ze zgłaszaniem gwałtu Wskazana jest też ostrożność. Na mocy prawa kobieta, która padła ofiarą gwałtu może mieć niemałe kłopoty. Ofiara może zostać oskarżona za utrzymywanie stosunków pozamałżeńskich, zwłaszcza jeżeli badanie wykaże obecność alkoholu we krwi lub gdy znała sprawcę. W takim przypadku musi udowodnić, że do stosunku doszło wbrew jej woli. Sekrety muzułmańskiej alkowy. Kiedyś islam był bardziej liberalny niż chrześcijaństwo Jeszcze w XIX w. Europejczycy widzieli islam jako rozwiązłą religię, która pozwala muzułmanom baraszkować w haremie z licznymi żonami i nałożnicami. Obecnie sytuacja jest dokładnie odwro... Brzmi niedorzecznie? A jednak. W 2013 roku pewna Norweżka zgłosiła gwałt na policji. W rezultacie sama została oskarżona. Głośny był też przypadek brytyjskiej turystki, która w Dubaju została zgwałcona przez dwóch Brytyjczyków. Policja nie szukała sprawców, ale zatrzymała ofiarę za utrzymywanie pozamałżeńskiej relacji. W ZEA nie toleruje się homoseksualistów Zjednoczone Emiraty Arabskie, podobnie zresztą jak inne kraje islamskie, nie są odpowiednią destynacją dla par jednopłciowych. Homoseksualizm jest surowo zabroniony w ZEA. Odbycie stosunku z osobą tej samej płci jest tam zagrożone karą grzywny, deportacji, pozbawienia wolności, a nawet śmierci. Komentarze w sieci? Najlepiej z autocenzurą Każdy, kto przebywa w ZEA i zamieszcza treści w internecie, musi pamiętać, że opinie, komentarze i inne informacje podlegają przepisom lokalnego prawa karnego. Każda treść, która zostanie uznana za obraźliwą wobec tamtejszych władz, firm i obywateli, może zostać ukarana wysoką grzywną i deportacją. Ostrożnie z procentami Alkohol w ZEA nie jest bezwzględnie zakazany dla osób innego wyznania (z pewnymi wyjątkami, a jednym z nich jest Szardża). Jednak trzeba pamiętać, że spożywanie napojów wyskokowych w miejscach publicznych (z wyłączeniem wybranych hoteli i klubów) jest surowo zabronione. Mało tego, poważne kłopoty mogą na siebie ściągnąć nawet osoby, które nie piły publicznie, ale przebywały w takich miejscach w stanie nietrzeźwym. Szorty albo krótka spódniczka? Nie wszędzie Największe metropolie nie mają problemu z przyjezdnymi, którzy ubierają się „po europejsku”. Nie należy jednak zapominać, że poza miejscami typowo turystycznymi lepiej nie zakładać szortów, krótkich spódniczek czy strojów plażowych. Winni przytulania Publiczne okazywanie uczuć to w ZEA poważne faux pas. Na tyle poważne, że za przytulanie lub pocałunek można trafić do zakładu karnego. Na czym Zjednoczone Emiraty Arabskie zbudowały swoją potęgę? Wystarczy o islamskim prawie i obyczajowości. Skupmy się na ekonomicznych aspektach funkcjonowania Zjednoczonych Emiratów Arabskich, bo w tym obszarze też kryje się sporo ciekawostek. Federacja Zjednoczonych Emiratów Arabskich ogłosiła niepodległość 2 grudnia 1971 roku. Od tamtego dnia minęło niewiele więcej niż pół wieku, a dziś ZEA to jedno z najnowocześniejszych, najbogatszych i najszybciej rozwijających się państw świata. Skąd taki szybki rozwój? To proste. Postęp był napędzany ropą. Płynne złoto napędziło ZEA Złoża ropy naftowej odkryto tam w 1958 roku. Cztery lata później rozpoczął się eksport cennego paliwa. Nie jest jednak prawdą, że przed napływem petrodolarów terytoria, na których wyrosły imponujące drapacze chmur, znajdowały się w korzystnej sytuacji. Protektorat nad tamtym obszarem sprawowała wówczas Wielka Brytania, a dzięki położeniu na strategicznych szlakach handlowych tamtejsze księstwa były dość zamożne. Nie zmienia to jednak faktu, że gdyby nie odkryto złóż „czarnego złota”, region nigdy nie osiągnąłby obecnego statusu. Pokłady ropy nie są jednak bezdenne. Przy stale zwiększającej się eksploatacji zasobów wystarczy najwyżej na kilkadziesiąt lat. Niebawem Zjednoczone Emiraty Arabskie będą musiały nauczyć się funkcjonować bez wpływów z przemysłu petrochemicznego, a przygotowania trwają już od jakiegoś czasu. Co będzie, gdy wyczerpie się ropa? W co inwestują władze ZEA? Ogromne kwoty płynął do najróżniejszych sektorów gospodarki, przede wszystkim do bankowości, sportu i turystyki, ale nie tylko. Zjednoczone Emiraty Arabskie widzą też przyszłość w eksporcie energii odnawialnej. W końcu słońca tam nie brakuje. Na celowniku są też nieruchomości. Sektor budowlany stale zwiększa swój udział w tamtejszej gospodarce. Najwyższy budynek świata, Burdż Chalifa, stanął w Dubaju 14 lat temu. Wysokość niemal 828 metrów robi ogromne wrażenie, ale to jeszcze nie wszystko, na co stać tamtejszych budowlańców. W 2020 roku powstał tam pierwszy na świcie w pełni funkcjonalny budynek w całości wytworzony przy użyciu technologii druku 3D. Autorem tego śmiałego przedsięwzięcia jest Dubai Future Foundation. Ekologiczna słodka woda Deficyt wody pitnej jest olbrzymim problemem w wielu regionach świata. Ze względu na pustynne położenie, w krajach Zjednoczonych Emiratach Arabskich nie występują naturalne rzeki i jeziora, a słodkiej wody jest tam jak na lekarstwo. Jak z tym problemem radzą sobie Zjednoczone Emiraty Arabskie? Zapotrzebowanie na wodę jest tam zaspokajane poprzez odsalanie wody morskiej. Ten proces wymaga jednak zaangażowania ogromnych zasobów energii. W rezultacie nie jest to najbardziej ekologiczna metoda pozyskiwania wody. Wkrótce jednak ulegnie to zmianie. Obecnie w ZEA realizowany jest projekt, którego celem jest zwiększenie wydajności odsalania wody. Instalacja ma być zasilana prądem wygenerowanym przez olbrzymie panele fotowoltaiczne i będzie wykorzystywać proces odwróconej osmozy. Kraj nietypowych atrakcji Nie istnieje przedsięwzięcie, którego nie można zrealizować, dysponując ogromnym budżetem. W ZEA można trafić na atrakcje, których próżno szukać gdziekolwiek indziej. Najwyższe budynki świata: odkryj 8 najwyższych drapaczy chmur Aż siedem z ośmiu najwyższych budynków świata znajduje się w Azji. Sprawdź, ile metrów ma dotychczasowy rekordzista i gdzie stoi najwyższy budynek świata. Szusowanie na pustyni Chyba nikt nie wybiera się w tamte strony, by oddawać się białemu szaleństwu, ale jeżeli komuś przyjdzie na to ochota, może to zrobić. W centrum handlowym Mul al-Imarat (w Dubaju) powstał pierwszy na Bliskim Wschodzie kryty kompleks sportów zimowych. Ski Dubai zajmuje powierzchnię 22500 metrów kwadratowych. Działa tam pięć sztucznie naśnieżanych stoków (najdłuższy mierzy 400 metrów) z wyciągami orczykowymi i krzesełkowymi. Jest też snowpark z torem saneczkowym, lodowiskiem i jaskinią lodową. Kolejka szybka jak bolid F1 Kolejną wielką atrakcją jest Ferrari World Abu Dhabi. Park tematyczny na wyspie Yas jest największym tego typu obiektem na świecie. Działa tam najszybszy rollercoaster, który rozpędza się do 240 km/godz., a pierwszą setkę osiąga w czasie dwóch sekund. Galeria handlowa jak muzeum Chcąc podziwiać skamieliny prehistorycznych gadów trzeba się udać do muzeum? Nie w ZEA. W galerii handlowej w Dubaju stoi szkielet dinozaura, liczący 155 milionów lat. W 2008 roku sprowadzono go z USA. Warto podkreślić, że ta niezwykła ekspozycja jest jedną z najlepiej zachowanych skamieniałości na świecie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Stąd sprowadzano tysiące lat temu miedź do Indii i Mezopotamii. Odkrycie Polaków w Omanie
Polscy archeolodzy odkryli w Omanie konstrukcje sprzed tysięcy lat. To być może centrum metalurgiczne, które zaopatrywało w miedź tak odległe miejsca, jak Mezopotamia czy Indie.
W tym artykule: Starożytna metalurgia – cel najnowszych badań polskich archeologów Najstarsze odkryte konstrukcje mają tyle lat, co egipskie piramidy Odkrycie centrum metalurgicznego Wieża obserwacyjno-obronna na szlaku karawan Archeologia zaangażowana Ekipa polskich archeologów pracuje w Omanie od 2016 roku. Jej badania skupiają się ostatnio na północnej części kraju i położonych tam górach Hadżar. Państwo Oman położone jest we wschodniej części Półwyspu Arabskiego. Graniczy z Jemenem, Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi oraz Arabią Saudyjską. Starożytna metalurgia – cel najnowszych badań polskich archeologów Archeolodzy powrócili z ostatnich badań pod koniec 2023 roku. Tym razem skupili się na poszukiwaniu śladów po starożytnych metalurgach oraz pozostałościach osadnictwa z epoki brązu i żelaza w górach Hadżar. Badania koncentrowały się wokół mikro-regionu Qumayrah, gdzie działała ekspedycja pod kierownictwem prof. Piotra Bielińskiego i dr Agnieszki Pieńkowskiej z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego (CAŚ UW). – Jesienią, kiedy pracujemy, bywa wciąż bardzo gorąco w ciągu dnia. Temperatura ok. 30 st. C wydaje nam się wtedy miłym chłodem. W takich warunkach nawet lichy cień kolczastych drzewek daje chwilę wytchnienia. Ale pod koniec sezonu bywa zimno, zwłaszcza kiedy ruszamy rano, prawie godzinę przed wschodem słońca, by z pierwszym światłem być już na stanowisku – opowiada uczestniczka badań, Agnieszka Szymczak z CAŚ UW. Archeolodzy przeprowadzili prospekcje terenowe, czyli badania powierzchniowe polegające na rejestrowaniu tego, co jest widoczne na powierzchni ziemi. Prowadzili też niewielkie wykopaliska, nazywane sondażami. Najstarsze odkryte konstrukcje mają tyle lat, co egipskie piramidy Archeolodzy natknęli się między innymi na bardzo stare konstrukcje, pochodzące z wczesnej epoki brązu. Są to typowe dla okresu Umm an-Nar (ok. 2600–2000 p.n.e.) okrągłe kamienne wieże oraz grobowce wieżowe. – Generalnie ślady osadnictwa z czasów kultury Umm an-Nar wydają się na badanym terenie najbardziej rozpowszechnione. To pokazuje, że nawet region położony w górskiej dolinie, w głębi lądu, mógł uczestniczyć w ekonomicznym i demograficznym boomie, jaki nastąpił w tym okresie – mówi prof. Piotr Bieliński. Odkrycie centrum metalurgicznego Zdaniem badaczy przeszłości, do rozwoju ekonomicznego w okresie Umm an-Nar przyczynił się w dużej mierze dalekosiężny handel zamorski. Do Indii i Mezopotamii wysyłano omańską miedź. To był główny towar eksportowy tego obszaru. Stanowiska, które przyniosły najbogatsze znaleziska związane z wytopem metalu koncentrują się wokół Wadi Salh. Jest to kompleks stanowisk nieopisanych do tej pory w literaturze archeologicznej. Zatem nie były znane naukowcom. W analizowaniu tych pozostałości archeologów wsparli geolodzy z Akademii Górniczo-Hutniczej, Państwowego Instytutu Geologicznego i Wydziału Geologii UW. Znajdują się tam połacie ziemi pokryte szlaką, czyli produktem odpadowym po procesach hutniczych. – Na powierzchni znaleźliśmy tam dziesiątki narzędzi kamiennych służących do rozkruszania rudy oraz liczne fragmenty ścianek pieców służących do wytopu miedzi. Zachowały się też pozostałości budynków, które służyły najprawdopodobniej jako warsztaty – opisuje dr Agnieszka Pieńkowska. Według niej są to ewidentne pozostałości po długotrwałej działalności związanej z przetwarzaniem rudy miedzi. Ale czy pochodzą one z czasów epoki brązu? – Na pytanie z jakiego okresu pochodzą, będziemy mogli odpowiedzieć dopiero po przeprowadzeniu analizy materiałów datujących – dodaje archeolożka. Wieża obserwacyjno-obronna na szlaku karawan Obszar gór Hadżar był zamieszkiwany z pewnością również w I tysiącleciu p.n.e. Jednak według badaczy ślady po wówczas żyjących ludziach są mniej rozpowszechnione. W jednej z lokalizacji archeolodzy odkryli pozostałości po osadzie z prawdopodobnie wieżą obserwacyjno-obronną. Położona była na wzgórzu górującym nad skrzyżowaniem dwóch dolin. Przebiegały tam szlaki karawanowe. Prowadziły z dużych oaz na południu gór Hadżar ku wybrzeżu Zatoki Omańskiej z jednej strony i ku ośrodkom położonym na terenie dzisiejszych Emiratów Arabskich z drugiej. Ku zaskoczeniu archeologów zabudowa na terenie tej osady z okresu żelaza II (lata 1100–600 p.n.e.) ma charakter zwarty. W odkopanej części stanowiska archeologicznego natrafiono na 33 pomieszczenia należące do przylegających do siebie domów rozlokowanych po obu stronach wąskiej uliczki. – Taki rodzaj zabudowy daleki jest od wiejskiego charakteru osad, których można się spodziewać w tak niewielkim ośrodku górskim – podkreśla archeolog. Polscy archeolodzy w Ptolemais. Sonar zdradza tajemnice starożytnego portu Libijska Ptolemais to jedno z największych i najlepiej zachowanych miast starożytności. Do jej eksploracji powrócili właśnie polscy archeolodzy. Rozpoczęli badania sonarowe portu. Archeologia zaangażowana Wynikami najnowszych badań zainteresowali się mieszkańcy okolicznych miejscowości. Z wizytą na stanowiskach pojawiły się dzieci ze szkoły we wsi Qumayrah. Jej szejk zaprosił też prof. Bielińskiego do wygłoszenia krótkiego wykładu dla uczniów i nauczycieli. Archeolodzy i geolodzy pokazali przy tej okazji swoje znaleziska. Podobne obiekty okoliczni mieszkańcy znajdują na co dzień, więc ich komentarze były również interesujące dla badaczy. Angażowanie lokalnych społeczności w projekty archeologiczne powoli staje się standardem na świecie. W podobny sposób eksperci CAŚ UW angażowali mieszkańców w czasie niedawnych badań w Sudanie. Kiedyś archeolodzy przybywali na stanowiska i prowadzili wykopaliska bez konsultacji i dialogu z pobliskimi społecznościami. – Podczas survey'u napotykamy rozmaite konstrukcje kamienne nieznanego przeznaczenia, które trudno jest datować. Część jest starożytna, ale czasem po konsultacjach z okolicznymi mieszkańcami okazuje się, że część ma zaledwie kilkadziesiąt lat. Szejk Ahmed wyjaśnił nam np. że murki, które dokumentujemy to kryjówki, których używali jeszcze niedawno myśliwi polujący na gazele. I, jakby na potwierdzenie jego słów, następnego dnia dwie przebiegły nam prawie przez sam wykop! – opowiada Agnieszka Szymczak. Polskie badania archeologiczne w Omanie prowadzone są w ramach współpracy pomiędzy Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego a Ministerstwem Dziedzictwa i Turystyki Sułtanatu Omanu. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Al Naslaa to najdziwniejsza skała na świecie. Jej kształt tłumaczą różne teorie – niektóre bardzo dziwne
Al Naslaa to skała, która wygląda, jakby została przecięta mieczem albo laserem. Tak przynajmniej twierdzą zwolennicy teorii spiskowych. Wyjątkowa formacja intryguje jednak nie tylko kształtem.
W tym artykule: Gdzie znajduje się Al Naslaa? Petroglify na skale Al Naslaa Jak powstała ta formacja skalna? Zwiedzanie skały Al Naslaa Wiele państw na świecie walczy o turystów, bijąc kolejne architektoniczne rekordy. Niemal co roku słyszymy o najwyższych, największych czy innych „naj” w budownictwie. Od zarania dziejów najsprawniejszymi budowniczymi są jednak siły natury. W odróżnieniu od dzieła ludzkich rąk nie zawsze jesteśmy w stanie wytłumaczyć, skąd wzięły się niektóre dzieła w przyrodzie. Jedna z największych zagadek geologicznych na Ziemi znajduje się w Arabii Saudyjskiej. Słyszeliście o skale Al Naslaa? Gdzie znajduje się Al Naslaa? Wyjątkowa formacja leży w północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej. Jej dokładna lokalizacja to odległy region Tabuk otoczony rozległymi obszarami pustyni. W teorii takie miejsce nie zachęca do eksploracji. A jednak, dzięki Al Naslaa przybywa tam coraz więcej (choć o tłumy to nie są) osób zainteresowanych geologią, archeologią, a nawet... teoriami spiskowymi. To dlatego, że najbardziej intrygującym elementem skały jest wąska przestrzeń między dwiema jej częściami. Nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie to, że pasek wygląda jak odmierzony od linijki. Kiedy i w jaki sposób powstał? Spekuluje się, że skała pękła na skutek naturalnych procesów, takich jak erozja i korozje naprężeniowe. Nie brakuje też głosów, jakoby formacja powstała z udziałem ludzi lub istot pozaziemskich. Cała formacja mierzy około 6 metrów wysokości i 9 metrów szerokości. Podział na dwie niemal równe części to niejedyne, co w niej intryguje. Obie połówki skały stoją pionowo na małych cokołach, ponoć przecząc prawom grawitacji. Co ciekawe, południowo-wschodnia ściana Al Naslaa jest pokryta licznymi petroglifami. Tajemnicze skały sprzed 3,48 mld lat najstarszym dowodem istnienia życia na Ziemi Naukowcy przeprowadzili nowe analizy potwierdzające, że formacje skalne z północno-zachodniej Australii są pochodzenia biologicznego. Czyli że stanowią pozostałość mikroorganizmów, któr... Petroglify na skale Al Naslaa Petroglify, czyli wyryte w skale rysunki, na Al Naslaa są dla badaczy źródłem wiedzy o ludziach, którzy tysiące lat temu zasiedlali ten obszar lub przynajmniej go mijali. Są też ważnym elementem dziedzictwa archeologicznego i kulturowego Arabii Saudyjskiej. Prawdopodobnie pochodzą jeszcze z czasów prehistorycznych. Wiele z nich przedstawia zwierzęta, sceny polowań i postacie ludzkie. Niektóre z petroglifów można interpretować jako symbole religijne lub duchowe czczone przez ówczesne lokalne kultury. Eksperci wskazują również na ich znaczenie astronomiczne. Petroglify o geometrycznych kształtach mogły służyć do nawigacji lub śledzenia wydarzeń na niebie. Niewykluczone, że wykorzystywano je także podczas rytuałów związanych z kosmosem. Nadal nie zostały jednak w pełni odszyfrowane. Kiedy tak się stanie, możemy otrzymać zupełnie nową wiedzę o praktykach starożytnych astronomów i matematyków. Jak na razie o tych konkretnych petroglifach więcej jednak nie wiemy, niż wiemy. Badacze podkreślają, że rysunki są dowodem na to, że niemal od zawsze ludziom towarzyszyło pragnienie rejestrowania i przekazywania swoich doświadczeń, przekonań i historii poprzez sztukę. Jak powstała ta formacja skalna? Pomimo różnych teorii, dokładna przyczyna pęknięcia skały Al Naslaa pozostaje przedmiotem trwających badań geologicznych. Jedna z najpopularniejszych teorii (żadna nie została jeszcze potwierdzona) mówi o efekcie naturalnego wietrzenia i erozji zachodzącej przez miliony lat. Al Naslaa jest piaskowcem, a to rodzaj skały znany z warstw i uskoków. Połączenie wiatru, deszczu, wahań temperatury i sił geologicznych miało zdaniem ekspertów doprowadzić do pęknięć naprężeniowych wzdłuż istniejących linii. Ostatecznie pęknięcie mogło zatem wynikać z istniejących słabości w strukturze skały. Niektórzy geolodzy sugerują z kolei, że do pękania skały mogły przyczynić ruchy skorupy ziemskiej. Jest to możliwe, ponieważ Al Naslaa znajduje się regionie doświadczającym aktywności tektonicznej naszej planety. Jak wiadomo, pustynie to jedne z miejsc, gdzie amplitudy temperatur są najbardziej odczuwalne. Jedna z teorii sugeruje, że to właśnie wahania pogody miały doprowadzić do tego, że formacja skalna wygląda dziś tak, jak wygląda. Chodzi konkretnie o zjawisko nazywane w języku angielskim „frost wedging”. W tym przypadku miałoby ono polegać na tym, że woda przedostawała się do pęknięć w skale. Następnie zamarzała, a więc automatycznie zajmowała więcej miejsca, potencjalnie prowadząc do pękania skał. Brak jednoznacznych dowodów geologicznych i niezwykła precyzja pęknięcia przyczyniły się do tego, że część osób wierzy, iż Al Naslaa to zasługa ludzi lub kosmitów. Jest to jednak mało prawdopodobne. Zwiedzanie skały Al Naslaa Dzięki swoim unikalnym cechom skała Al Naslaa stała się jedną z największych atrakcji w kraju. Napływ turystów przyniósł Arabii Saudyjskiej zarówno możliwości, jak i wyzwania. Ważne jest, aby zachować i chronić to zagadkowe miejsce. Turyści muszą więc najpierw uzyskać zezwolenie na wycieczkę lub podróżować z autoryzowanymi przewodnikami. Taka praktyka pomaga monitorować liczbę odwiedzających oraz minimalizuje potencjalne szkody. Dodatkowo lokalne władze i organizacje przyrodnicze organizują akcje mające na celu wzrostu świadomości na temat znaczenia ochrony skały Al Naslaa i jej otoczenia. Programy te są skierowane zarówno do mieszkańców, jak i turystów. Formacja jest też stale monitorowana przez geologów badających to, jak wpływa na nią antropopresja. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Na Półwyspie Arabskim archeolodzy odkryli pradawną broń. Ma ponad 200 tys. lat
Archeolodzy z Arabii Saudyjskiej odnaleźli zabytkową broń z epoki paleolitu. To tak zwany pięściak lub tłuk pięściowy. Wstępne datowanie wykazało, że może mieć nawet 200 tys. lat.
W tym artykule: Wyjątkowe znalezisko w Arabii Saudyjskiej Pięściak sprzed 200 tysięcy lat Artefakt wykonano z bazaltu Chociaż najstarsze narzędzia kamienne stworzone przez przodków człowieka pochodzą sprzed 3,39 mln lat, broń biała powstała znacznie później. Uważa się, że najstarsze przykłady przedmiotów służących do walki to cztery drewniane włócznie odkryte w niemieckim Schöningen. Odnalazł je w 1995 roku archeolog Hartmut Thieme. Stwierdzono wówczas, że artefakty miały nawet 400 tys. lat. Wyjątkowe znalezisko w Arabii Saudyjskiej Badacze ewolucji człowieka przyznają, że wykorzystanie broni było jednym z podstawowych czynników, które napędzały rozwój i ewolucję ludzkości. Umożliwił ludziom dominację nad zwierzętami, a niektórym kulturom dały przewagę nad innymi grupami hominidów. Teraz archeolodzy poinformowali o najnowszych niezwykłym odkryciu. W północnej części Arabii Saudyjskiej odnaleziono broń, której historia sięga okresu paleolitu. Badacze twierdzą, że artefakt mógł postać nawet 200 tys. lat temu. Za znalezisko odpowiada Królewska Komisja saudyjskiego miasta Al-Ula z prowincji Medyna. Pięściak sprzed 200 tysięcy lat Odkryta broń to tak zwany pięściak lub tłuk pięściowy. To najdłużej używane narzędzie w historii ludzkości. Wykonywano go zwykle krzemienia lub czertu. Większe fragmenty kamienia pomniejszano poprzez uderzanie np. o skałę. W ten sposób ludzie tworzyli kształty przypominające narzędzia bojowe takie jak topory. Broń nie z tej Ziemi. Badania wykazały, że prehistoryczną strzałę wykonano ją z kosmicznego materiału Najnowsze badania wykazały, że strzała, którą odkryto w XIX wieku, mogła zostać stworzona z pozaziemskiego materiału. Naukowcy twierdzą, że starożytni ludzie wykonali ją z żelaza odzy... Najczęściej miały migdałowaty, sercowaty lub owalny kształt. Podstawa była dobrze dopasowana do dłoni. Pierwsze pięściaki z kultury abwilskiej charakteryzowały się przypadkową formą i brakiem wyraźnej krawędzi tnącej. Były charakterystyczne dla dolnego i środkowego paleolitu i były używane przez Homo erectus i hominidów, ale rzadko przez Homo sapiens. Wykopaliska archeologiczne odbywały się na stanowisku Qurh. Pierwsze badania rozpoczęły się w tym miejscu w 1985 roku. Najstarsze arabskie źródła wskazują, że w przeszłości była to niezwykle żyzna dolina, w której znajdowało się wiele bogatych wiosek. Była to życiodajna osada, bogata w źródła wody pitnej. Archeolodzy odnaleźli tu również dowody na istnienie kanatu, czyli podziemnej instalacji wodnej używanej do zaopatrywania miast w wodę oraz nawadniania pól uprawnych. Artefakt wykonano z bazaltu Pięściak odkryty w pradawnej oazie został wykonany z bazaltu i jest wyjątkowo duży. Ostrze ma aż 51,3 cm długości. Badacze twierdzą, że został stworzony w taki sposób, który wskazuje, że wykorzystywany był do siekania. Wciąż jednak trwa analiza, która ma na celu dokładne ustalenie przeznaczenia tego artefaktu. – Odkrycie tego prehistorycznego topora stanowi znaczący kamień milowy w badaniu historii ludzkości. Znalezisko rzuca nowe światło na pradawne kultury, które zasiedlały Półwysep Arabski – przekazali w oświadczeniu autorzy odkrycia. Źródło: Królewska Komisja Al-Ula Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Te wielbłądy wyginęły, zanim nadano im nazwę. Zapomniany gatunek zachował się na rycinach
Wielbłądy to jedno z pierwszych skojarzeń, jakie przychodzą na myśl o krajach arabskich. Zwierzęta te odgrywały ważną rolę w codzienności lokalnych społeczności. Jak wyglądają te z zapomnianych rycin?
W tym artykule: Trudności w badaniach Tak wyglądały wielbłądy Zagadka wielbłądów z Arabii Saudyjskiej Ludzkie szczątki i ruiny budowli to niejedyne znaleziska, na jakie trafiają podczas wykopalisk archeolodzy. Równie fascynujące są wszelkiego rodzaju rysunki, malowidła czy rzeźby. To, co kiedyś było sztuką, dziś jest ważnym źródłem informacji dla badaczy i historyków. Najbardziej znane są oczywiście malowidła z Lascaux. Sztukę naskalną sprzed tysięcy lat odnajduje się jednak w wielu miejscach Ostatnie tego typu odkryciu rzuca nowe światło na historię pustyni w Arabii Saudyjskiej. Trudności w badaniach Miejscem znaleziska jest stanowisko archeologiczne Sahout na południowym krańcu pustyni Nafud. To tam znajduje się wychodnia skalna z rycinami przedstawiającymi kilkanaście wielbłądów. Zwierzęta są naturalnej wielkości i reprezentują wymarły gatunek, który tysiące lat temu przemierzał tereny dzisiejszej Arabii Saudyjskiej. Badacze nie nadali mu nazwy naukowej. To nie pierwszy raz, kiedy archeolodzy przeprowadzili prace terenowe w tym miejscu. Dotychczas wielbłądy pozostawały jednak niezauważone. W rozmowie z serwisem Live Science główna autorka badania Maria Guagnin powiedziała, że jej zespół dowiedział się o tym miejscu z innych artykułów naukowych. Odkrycie rysunków nie było jednak proste z kilku powodów. Po pierwsze, lokalizacja wychodni skalnej nie była precyzyjna. Po drugie, pustynie nie są łatwym terenem do nawigowania. To niejedyna trudność, z jakąś musieli zmierzyć się archeolodzy. Na wielbłądy nakładały się nowsze ryciny. To kolejna warstwa tajemnicy. Gaugnin wspomina o gęstych skupiskach sztuki naskalnej z „wielu różnych okresów”. – Powstawały w różnych fazach i różnią się stylistycznie – podkreśliła. Tak wyglądały wielbłądy Większość z nich wykonano wewnątrz szczelin. To dodatkowo utrudnia ich analizę. Dotychczas badacze stosowali metodę radiowęglową. Wyniki wskazują, że miejscowe stanowisko archeologiczne było zamieszkiwane między plejstocenem (2,6 mln do 11 700 lat temu) a środkowym holocenem (7 000 do 5 000 lat temu). Badacze odkryli pewne szczegóły na rycinach wielbłądów. Zdradzają one płeć oraz wygląd futra zwierząt. To z kolei dostarcza wskazówek w kwestii czasu ich powstania. – Większość to samce [...] Niektóre ryciny przedstawiają wielbłądy pokazujące organ zwisający z pyska samca wielbłąda, który służy do wabienia samic [...] Dzikie wielbłądy również nie wyliniły jeszcze futra i nadal miały zimową sierść – tłumaczyła. Opierając się wyłącznie na tych danych, badacze wysunęli hipotezę, że sztuka naskalna mogła powstać w okresie godowym między listopadem a marcem. Naukowcy odnaleźli najstarszy projekt architektoniczny w historii. Pochodzi sprzed 8000 lat Prehistoryczni ludzie wyryli na skałach plany tzw. pustynnych latawców. To enigmatyczne konstrukcje odkryte na Półwyspie Arabskim, które wykorzystywano jako pułapki na zwierzynę. Naukowcy tw... Zagadka wielbłądów z Arabii Saudyjskiej Dlaczego ludzie osiedlali się właśnie w tym miejscu na środku pustyni? To jak na razie pozostają zagadką. Badacze nie dysponują informacjami o lokalnym źródle wody. Powód migracji musiał być więc inny. Niewykluczone, że Sahout było przystankiem po drodze do innej lokalizacji. Co ciekawe, to niejedyne miejsce w Arabii Saudyjskiej, w którym znaleziono ryciny przedstawiające wielbłądy w naturalnych rozmiarach. W 2018 r. archeolodzy dokonali podobnego odkrycia w prowincji Al-Jouf. Na świecie nie brakuje zagadkowych obrazków, rycin czy malowideł sprzed wieków. Niektóre techniki ich wykonania zaskakują. Tak jest, chociażby w przypadku słynnych rysunków z Nazca w Peru. Mimo że co jakiś czasu badacze odkrywają kolejne, nadal nie mają pewności, jakie było ich pierwotne zastosowanie. Źródło: Archaeological Research in Asia. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Archeolodzy odnaleźli na pustyni tajemnicze pochówki kobiet. „Grobowiec pośrodku niczego”
Izraelscy archeolodzy odnaleźli starożytne pochówki kobiet. Znajdowały się na środku pustyni wyżynnej Negew, na południu Izraela. Badacze podejrzewają, że mogły być to ofiary rytuału.
W tym artykule: Tajemniczy pochówek na środku pustyni W grobowcu pochowano głównie kobiety Dowód na handel kobietami? Na środku izraelskiej pustyni Negew archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia. Znaleźli grobowiec, w którym znajdują się pochówki kilkudziesięciu osób. Wstępne badania wykazały, że prawdopodobnie większość z nich to kobiety. Znalezisko jest o naprawdę nietypowe, ponieważ nekropolia pochodzi sprzed 2500 lat, a wokół niej nie istniała żadna większa osada. Naukowcy zastanawiają się teraz, kto i dlaczego stworzył to tajemnicze cmentarzysko na rozstaju dróg. Tajemniczy pochówek na środku pustyni Grobowce znajdowały się pod usypanymi kopcami. Początkowo archeolodzy myśleli, że były to kurhany stworzone przez lokalne plemiona koczownicze z czasów epoki brązu. Gdy jednak zaczęli kopać głębiej, szybko okazało się, że mają do czynienia z czymś innym. – Kontynuowaliśmy wykopaliska i wtedy zrozumieliśmy, że było to zupełnie coś innego, niż myśleliśmy. Coś znacznie większego – mówił Martin David Pasternak, archeolog z Israel Antiquities Authority, który był kierownikiem wykopalisk. W końcu archeolodzy dostali się do dwóch komór grobowych, które oddzielone były dziedzińcem. Wewnątrz większej znajdowało się co najmniej 50 ciał. W drugiej odkryto szczątki, które należały do zaledwie 7 osób. Odkrycie i badania nad grobowcem zostały opisane na łamach czasopisma „Journal of the Institute of Archaeology of Tel Aviv University”. Badacze podkreślają w nim, że należy przeprowadzić znacznie więcej badań, aby dokładnie stwierdzić, czym było to miejsce. Izrael, jak i cały Bliski Wschód, jest domem dla wielu starożytnych i prehistorycznych kultur, a także miejsc związanych z różnymi plemionami koczowniczymi. Właśnie dlatego w tym regionie często zdarzają się podobne odkrycia archeologiczne. Problem polega na tym, że odnaleziona konstrukcja nie jest równie jednoznaczna, jak większość tego rodzaju budowli. W grobowcu pochowano głównie kobiety Naukowcy wciąż prowadzą badania metodą datowania radiowęglowego szczątków, aby znaleźć trop, kim mogli być ci ludzie. Jednak wiele artefaktów, które znajdowały się we wnętrzu grobowca, pochodzi z okresu późnej epoki żalaza i wczesnego okresu perskiego, co oznacza ok. 2600 lub 2500 lat temu. Haaretz przypomina, że jest to okres, w którym Babilończycy podbili Lewant, w tym Jerozolimę i Judę w 586 r. p.n.e. Badania grobowca wykazały, że był on używany przez dłuższy czas. Niektóre szkielety sprawiały wrażenie zgniecionych, a inne były ułożone na stosach. To sugeruje, że co jakiś czas konstrukcja pogrzebowa była otwierana i robiono miejsce, aby zmieścić większą liczbę zmarłych. W ruinach archeolodzy odnaleźli również ciemne plamy popiołu, które znajdowały się w miejscu będącym prawdopodobnie dziedzińcem. Naukowcy uważają, że to dowód na regularne rytuały, które tu odprawiano. W Izraelu znaleziono instrumenty wykonane z ptasich kości. Natufijczycy używali ich w różnych celach Kilkanaście tysięcy lat temu Natufijczycy wytwarzali instrumenty z kości ptaków. Instrumenty służyły im nie tylko do muzykowania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-izraelu-znaleziono-instrumenty-wykonane-z-ptasich-kosci-natufijczycy-uzywali-ich-w-roznych-celach-cf89a02.jpg" width="938" height="528" alt="W Izraelu znaleziono instrumenty wykonane z ptasich kości. Natufijczycy używali ich w różnych celach" title="W Izraelu znaleziono instrumenty wykonane z ptasich kości. Natufijczycy używali ich w różnych celach" /> Jednak to, co najbardziej zaskoczyło badaczy, to płeć pochowanych. Większość szczątek – być może nawet wszystkie – należało do kobiet. Na ten fakt wskazuje również analiza artefaktów pogrzebowych, które tradycyjnie kojarzone były z damskimi pochówkami. To m.in. miedziane bransoletki, koraliki z karneolu, kościane pierścienie, wisiorki z muszli, a także fenickie i egipskie skarabeusze. – Te znaleziska wskazują na istną mieszankę wielu kultur – powiedział Pasternak w rozmowie z Haaretz. Archeolog dodaje, że w grobowcu znajdowały się nawet garnki do gotowania z epoki żelaza, które spotykano w Judei, a także naczynia ceramiczne charakterystyczne dla kultury Edomitów i Moabitów. W pozostałościach odkryto nawet amulet egipskiego boga Besa, opiekuna dzieci i kobiet. Naukowcy przypominają jednak, że zróżnicowanie artefaktów grobowych nie musi oznaczać, że wszystkie osoby pochodziły z różnych krain lub kultur. Bardzo możliwe, że były to elitarne kobiety, które nabyły te przedmioty drogą handlu. – „Widzimy tu silny akcent południowoarabski. Nie mamy dobrych odpowiedników dla tych grobowców w naszym regionie, ale istnieją podobne w pobliżu Dubaju, w Omanie i prawdopodobnie istniały tego rodzaju tajemnicze pochówki w Jemenie, chociaż niewiele zostało tam wykopanych lub opublikowanych z powodu obecnego konfliktu – mówi Pasternak. Dowód na handel kobietami? Archeolodzy zastanawiają się, czy pochówki mogą mieć związek z arabskimi handlarzami. Jednak pustynia Negew znajduje się daleko od południowej Arabii. Badacze sugerują, że szczątki i artefakty mogły nie należeć do kobiet z Arabii, lecz dziewczyn, które zmierzały w tamtym kierunku. Jedna z hipotez zakłada, że zmarli są ofiarami tajemniczej epidemii lub niefortunnego ataku tubylców i przestępców. Jednak wszystko wskazuje na to, że nie wszystkie ciała pochowano w tym samym czasie. Druga hipoteza głosi, że był to grobowiec, w którym grzebano niewolnice lub pracownice seksualne. Archeolodzy przypominają, że istnieją dowody zapisane w inskrypcjach, że odbywał się handel takimi kobietami między Lewantem a Arabią. – Wiele z tych artefaktów mogło trafić w ręce kobiet, które rzeczywiście pochodziły z Arabii, ale uważamy, że istnieje wystarczająco dużo dowodów historycznych, aby podejrzewać, że były to zagraniczne kobiety, które zostały zabrane do Arabii – twierdzi naukowiec. Jednak dlaczego taki grobowiec miałby znajdować się na skrzyżowaniu dróg? Naukowcy sugerują, że w starożytności miejsce to mogło być ważnym skrzyżowaniem szlaków handlowych, które biegły przez cały Bliski Wschód. Z drugiej strony starożytni ludzie często interpretowali te miejsca z kobiecymi bóstwami. W starożytnym Rzymie na skrzyżowaniach umieszczano kapliczki poświęcone larom, które często miały postać kobiet. Niemniej jednak potrzebne są dalsze badania, aby dokładnie ustalić znaczenie tych konstrukcji. Źródło Haaretz Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jemen i jego niezwykłe miasta. Jak wyglądają najstarsze wieżowce świata?
Jemen cechuje niezwykła architektura. Znajdują się tu najstarsze wieżowce świata, a wygląd miast odpowiada obrazom z legend i baśni. Miasta Jemenu są niepowtarzalne. Czemu to zawdzięczają?
W tym artykule: Jemen – co to za kraj? Czym się wyróżnia architektura Jemenu? Sana – czarująca stolica Jemenu Shibam – Manhattan pustyni Jemen – co to za kraj? Jemen to państwo leżące na południowo-zachodnim krańcu Półwyspu Arabskiego. Mieszkańcy, choć zróżnicowani etnicznie, wyznają generalnie różne odłamy islamu. Klimat jest suchy i pustynny, co wpłynęło na tradycyjną architekturę miast. Od XX w. Jemen boryka się z powtarzającymi się kryzysami i wojnami domowymi. Jest to dzisiaj jeden z najbardziej niestabilnych i najbiedniejszych krajów na świecie. Toczy się tam od 2015 r. wyniszczająca wojna domowa, której towarzyszy największy obecnie kryzys humanitarny. Czym się wyróżnia architektura Jemenu? Ze względu na status ekonomiczny państwa, architektura w Jemenie ma charakter ściśle tradycyjny. Stare mieszkalnictwo jest użytkowane czasem nawet przez stulecia. Wpływ na zachowanie konserwatywnego charakteru miast mają również rygorystyczne zasady zagospodarowania przestrzennego. Tym, co może się wydawać najbardziej fascynujące, jest skala wysokości tradycyjnych budynków mieszkalnych. Potrafią one mieć szereg pięter, a jednocześnie są to stare lub historyzujące budowle. Poszerzano ich przestrzeń, nadbudowując kolejne piętra. Badacze po raz pierwszy zeszli na dno „Piekielnej Studni” w Jemenie. Co znaleźli? Wokół „Piekielnej Studni” krąży wiele legend i mitów. Po licznych próbach dopiero teraz badaczom udało się sprawdzić, co rzeczywiście znajduje się na jej dnie. Węże i wodospady to ... Ten charakterystyczny, tradycyjny wertykalizm jest ewenementem w skali światowej, ponieważ trwał nieprzerwanie od wieków. Zjawisko to występuje przede wszystkim w stolicy Jemenu, czyli w Sanie oraz w mieście Shibam. Sana – czarująca stolica Jemenu Stolica Jemenu jest jednym z tych nielicznych miast, które zachowały spójną architekturę. Konserwatywne warunki pozwoliły przetrwać historycznym zabudowaniom w mieście. Najbardziej typowymi budynkami w Sanie są tzw. domy wieżowe. Oto ich cechy charakterystyczne: Domy te potrafiły mieć nawet 8 pięter; Charakterystyczna dla tych budowli jest biała dekoracja na elewacji; Na parterze mieściła się kiedyś przestrzeń magazynowa i przeznaczona dla zwierząt. Dzisiaj są tam sklepy i lokale usługowe; Na pierwszym piętrze mieści się tradycyjnie kuchnia ze spiżarnią; Drugie piętro przeznaczone jest dla gości; Wyższe partie zajmowała rodzina; Ze względu na patrylokalną tradycję małżeństw, syn nadbudowywał nowe piętro domu dla swojej rodziny; Na ostatnich piętrach zazwyczaj mieścił się duży pokój do tradycyjnego wspólnego żucia czuwaliczki. Warto także wspomnieć, że Sanę nadal otacza stary mur z cegły mułowej. W starym mieście natomiast zachowało się mnóstwo zabytkowych budowli. W 1986 r. zostało ono wpisane na Światową Listę Dziedzictwa UNESCO. Niestety, od początku wojny domowej w 2015 r. zabytki te mają status zagrożony. Shibam – Manhattan pustyni Kolejnym wartym uwagi miastem Jemenu jest Shibam. W XVI w. nawiedziła je niszczycielska powódź, po której wybudowano ikoniczne dzisiaj wieżowce. Wiele z nich przetrwało w dobrym stanie. Miasto jest starannie rozplanowane urbanistycznie. Otoczone murem Shibam jest położone na planie trapezu z ortogonalną siatką ulic. Wypiętrzająca się, pionowa konstrukcja bloków była celowym zamierzeniem. Całość założenia miała zagwarantować bezpieczeństwo w razie kolejnych powodzi. Dlaczego ramadan to najważniejszy miesiąc dla wyznawców islamu? W trakcie ramadanu muzułmanie umacniają swoją wiarę w Allaha poprzez post, bezinteresowną postawę oraz modlitwę. To czas pobożności i autorefleksji. Shibam nie jest jednym z największych miast Jemenu. Być może wynika to z panujących tam od zawsze rygorystycznych zasad zagospodarowania. Dzięki nim plan oraz konstrukcje bloków pozostały niemal niezmienne. Każdy nowy budynek miał obowiązkowo wpasowywać się stylistycznie w otoczenie. Układ pięter budynków również powtarzał pewien schemat: Pierwsze piętro przeznaczone było na kuchnie i magazyn; Na drugim piętrze przyjmowano gości (tzn. mężczyźni przyjmowali mężczyzn); Prywatne pokoje zaczynały się dopiero od czwartego piętra. Mówi się, że to najstarsze miasto wieżowców na świecie. Można się w nim doszukać pewnych proto-modernistycznych cech, które stały się normą w architekturze światowej dopiero 400 lat później. Od 1982 r. Shibam, podobnie jak Sana, jest wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Oprócz Sany i Shibam, wysoką zabudowę można zauważyć w innych miastach i miejscowościach Jemenu, takich jak Amran, Sada czy Al–Hadżara. Ich wyjątkowość może wynikać z izolacji od światowych trendów w architekturze. Największy wpływ na to ma niestabilny charakter regionu. Niemniej świadome podążanie za konserwatywnymi zasadami umożliwiło zachowanie tych niezwykłych budowli do dzisiaj. Źródła: ArchiRama Michele Lamprakos, 2005, Rethinking Cultural Heritage: Lessons from Sana'a, Yemen, Traditional Dwellings and Settlements Review, nr 16(2), str. 17-37
Naukowcy odnaleźli najstarszy projekt architektoniczny w historii. Pochodzi sprzed 8000 lat
Prehistoryczni ludzie wyryli na skałach plany tzw. pustynnych latawców. To enigmatyczne konstrukcje odkryte na Półwyspie Arabskim, które wykorzystywano jako pułapki na zwierzynę. Naukowcy twierdzą, że to najstarszy projekt architektoniczny, jaki kiedykolwiek odnaleziono.
W tym artykule: Dwa kamienie, na których wyryto prehistoryczne plany „Pustynne latawce” to dobrze przemyślane, wyrafinowane pułapki Wyjątkowe zdolności prehistorycznych myśliwych W ubiegłym roku na Półwyspie Arabskim archeolodzy odkryli kolejne nietypowe konstrukcje. Struktury nazwane „pustynnymi latawcami” składały się z niskich kamiennych ścian. Niektóre z nich miały nawet kilka kilometrów długości. Badania wykazały, że wykorzystywano je jako pułapki na zwierzynę, m.in. gazele. Okazuje się, że te ogromne budowle były dobrze przemyślane. W trakcie najnowszych wykopalisk naukowcy odnaleźli prehistoryczne ryciny, które przedstawiają architektoniczne plany arabskich pułapek. Dwa kamienie, na których wyryto prehistoryczne plany Naukowcy z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych twierdzą, że schematy wyryte na kamieniu, mogą mieć nawet 8000 lat. Oznacza to, że jest to prawdopodobnie najstarszy projekt lub wzór przyszłej konstrukcji, jaki kiedykolwiek stworzył człowiek. Archeolodzy znaleźli w sumie dwa kamienie, na których wyrzeźbiono plany. Pochodzą z Jordanii i Arabii Saudyjskiej i przedstawiają tamtejsze struktury. Badacze opublikowali swoje badania w czasopiśmie naukowym PLOS One. Autorzy zwracają uwagę, że w jordańskim obszarze Jibal al-Khasabiyeh znajduje się w sumie 8 latawców. W tej okolicy archeolodzy odnaleźli kamień z rycinami o długości 80 cm i szerokości 32 cm. Datowanie wykazało, że pochodzi sprzed ok. 7000 lat. Z kolei w Zebel az-Zilliyat w Arabii Saudyjskiej znajdują się dwa pustynne latawce, które oddalone są od siebie o ponad 3 kilometry. Badacze odnaleźli tam olbrzymi głaz o długości 382 cm i 235 cm szerokości. Rémy Crassard, jeden z autorów badania, przyznaje, że schemat na tym kamieniu został wyryty za pomocą narzędzia przypominającego kilof. Uczony przyznał, że dokonano tego ok. 8000 lat temu. „Pustynne latawce” to dobrze przemyślane, wyrafinowane pułapki Pustynne latawce zostały po raz pierwszy zidentyfikowane w latach 20. ubiegłego wieku, gdy zauważono je z lotu ptaka. Ze względu na rozległość i skalę tej konstrukcji, badacze nie zdawali sobie wcześniej sprawy z ich istnienia. Struktury były bowiem zaplanowane tak, aby nie rzucały się w oczy. Tak samo, jak inne pułapki z czasów późniejszych, „latawce” miały być dobrze zakamuflowane. Stworzenie takiej przestrzeni wymagało jednak wcześniejszej wizualizacji, która byłaby punktem wyjścia do dalszej budowy. Autorzy przyznają, że schematy widoczne na neolitycznych kamieniach są niezwykle precyzyjne. Archeolodzy w Jordanii odnaleźli kompleks rytualny sprzed 9000 lat. To najstarsza konstrukcja skalna, jaką wybudował człowiek Kompleks rytualny został odnaleziony na wschodniej pustyni Jordanii. Pochodzi z okresu neolitu. Naukowcy twierdzą, że to najstarsza tak duża konstrukcja zbudowana przez człowieka. Crassard i jego współpracownicy porównali plany wykute w skale ze schematami, które zostały opracowane na podstawie zdjęć satelitarnych i fotografii z lotu ptaka. Badacze wykonali obliczenia matematyczne i zauważyli, że ryciny z jordańskiego głazu przedstawiają latawiec, który oddalony był o ok. 2,3 km. Z kolei wykute symbole i linie odkryte w Arabii Saudyjskiej, były podobne do dwóch pułapek myśliwskich. Jedna była oddalona o ponad 16 km, a druga zaledwie 1,5 km. Wyjątkowe zdolności prehistorycznych myśliwych – Ryciny są zaskakująco realistyczne i bardzo dokładne. Na wykresie geometrycznym zauważyliśmy, że schematy mają bardzo podobne kształty do istniejących struktur, oczywiście w dużo mniejszej skali – opisują badacze w swoim artykule. – W naszych badaniach przedstawiliśmy najstarsze znane plany architektoniczne w historii ludzkości. Ryciny, mogą mieć 8000, a może nawet 9000 lat. Chociaż ludzie za pomocą różnych struktur i konstrukcji modyfikowali przestrzeń przez tysiąclecia, dotychczas odnaleziono niewiele planów, schematów lub map, które pochodzą sprzed okresu cywilizacji Mezopotamii i starożytnego Egiptu – dodają uczeni. Naukowcy uważają, że odkrycie rzuca nowe światło na naszą wiedzę o zdolnościach myśliwskich neolitycznych kultur na Półwyspie Arabskim, a także ich umiejętnościach szczegółowego planowania. Autorzy podejrzewają, że dawne społeczności mogły wyznaczać grupę ludzi, którzy wcześniej dokładnie omawiali strategię polowania. To wymagało od nich zarówno kreatywności i abstrakcyjnego myślenia, ale także wiedzy o zachowaniach zwierząt, które żyły na tym obszarze. Źródło: PLOS One Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Omanie odkryto grobowiec sprzed 7000 lat. W środku znajdowały szczątki kilkudziesięciu osób
Archeolodzy, którzy prowadzili wykopaliska w Omanie, odnaleźli prehistoryczny kamienny grobowiec. Okazało się, że było to miejsce masowego pochówku dla co najmniej kilkudziesięciu osób.
W tym artykule: Grobowiec sprzed 7000 lat We wnętrzu znajdowały się stosy kości Kolejne odkrycie w Omanie Wiele tysięcy lat temu Oman był ważnym państwem Półwyspu Arabskiego. Był położony na ważnych szlakach handlowych. Ludzie zajmowali się tu głównie rzemiosłem, rybołówstwem i produkcją kadzideł, które były eksportowane do innych części świata. W ostatnich latach badacze odkryli wiele stanowisk archeologicznych z okresu paleolitu i neolitu. Znajdowały się one głównie na wschodnim wybrzeżu. Odnaleziono tam m.in. niezwykłe wyroby ceramiczne, a także monumentalne zabytki architektoniczne. Grobowiec sprzed 7000 lat W trakcie najnowszych wykopalisk w pobliżu miejscowości Nafūn w środkowej części Omanu, naukowcy z Czech natrafili na kolejne miejsce, które rzuca światło na historię tego niezwykłego kraju. Badacze z Czeskiej Akademii Nauk w Pradze odkryli kamienny grobowiec, w którym pochowano kilkadziesiąt osób. – W tym regionie nigdy nie odnaleziono żadnych grobowców z epoki brązu lub starszych. To miejsce pochówku jest naprawdę wyjątkowe – mówi w rozmowie z Live Science Alžběta Danielisová, archeolożka z Instytutu Archeologii w Pradze. Datowanie radiowęglowe wykazało, że grób może mieć nawet 7000 lat. To prawdopodobnie jedna z najstarszych struktur, jakie człowiek stworzył w Omanie. We wnętrzu znajdowały się stosy kości Czescy archeolodzy zwracają uwagę, że grobowiec został odnaleziony już 10 lat temu. Zlokalizowano go wówczas za pomocą zdjęć satelitarnych. Jednak dopiero teraz przeprowadzono kompleksowe badania, które pozwoliły na odkrycie ludzkich szczątek. Badacze opisują, że ściany grobowca wykonano z rzędów cienkich kamiennych płyt, które tworzą mur ciosowy. To konstrukcja wykonana ze starannie obrobionych ciosów z kamienia, które układano warstwami. W ten sposób zbudowano m.in. świątynię Jowisza w libańskim Baalbeku. Odnaleziono najstarsze budynki na Półwyspie Arabskim. Pochodzą sprzed ponad 8500 lat Archeolodzy znaleźli najstarsze budynki w historii Półwyspu Arabskiego. Nowe odkrycie ujawnia osadniczy tryb życia ludzi, którzy zamieszkiwali te ziemie 8500 lat temu. Badacze twierdzą, że z podobnych kamiennych ciosów ułożono również dach. Ten jednak zawalił się, a uczeni podejrzewają, że była to prawdopodobnie konsekwencja corocznych monsunowych deszczów. We wnętrzu grobowca znajdowało się kilka stosów kości. Archeolodzy uważają, że może to oznaczać, iż zmarłych wrzucono do środka, gdy ich ciała były już w stanie rozkładu. Ułożono je tak, aby ich czaszki znajdowały się tuż przy zewnętrznej ścianie. Co ciekawe, niedaleko tego grobowca odnaleziono drugi, lecz znacznie mniejszy. Badacze twierdzą jednak, że zbudowano go wiele lat, a nawet wieków później. Badania wykazały, że szczątki ludzi pochodzą z różnych okresów. Archeolodzy odkryli również trzy groby, w których znajdowały się kości z kultury Samad. Powstała ona na terytorium Omanu 3 tys. lat później. Kolejne odkrycie w Omanie W pobliżu głównego grobowca badacze znaleźli również napisy na skałach, które wykonano ok. 6000 lat temu. Niektóre symbole przypominają proste malowidła, ale Danielisová zwraca uwagę, że może być to starożytny nierozszyfrowany system pisma. Być może niektóre znaki oznaczają słowa lub nazwy. To jednak wciąż jest kwestia sporna. Naukowcy planują dalsze badania w okolicy starożytnych grobowców. Chcą przeprowadzić analizę izotopową szczątek, która może dostarczyć ciekawych informacji dotyczących życia ludzi, którzy zamieszkiwali Półwysep Arabski. Odkrycia w grobowcach mogą pomóc ustalić, jak pradawni mieszkańcy Omanu postrzegali śmierć oraz życie po śmierci. Co więcej, niedaleko Nafūn znajdują się ślady pradawnej osady. Naukowcy wierzą, że odnajdą dowody, które potwierdzą, że mieszkali tam ludzie. To już kolejne odkrycie czeskich archeologów w Omanie. Zaledwie kilka dni wcześniej badacze trafili na tajemnicze struktury, które nazwano „arabskim Stonehenge”. Znajdowały się one na stanowisku Zufar. Szacuje się, że mogą mieć ok. 2000 lat. Źródło: Oman Observer Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy odnaleźli perłowe miasto w Zatoce Perskiej. „Jest najstarsze w regionie”
Na wyspie Siniyah, która należy do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, archeolodzy odkryli ruiny prawdopodobnie najstarszego miasta, które zamieszkiwali poławiacze pereł. Pochodzi z VI wieku n.e.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli najstarszą perłową osadę W mieście odkryto pozostałości milionów muszel Przemysł perłowy był kluczowym elementem rozwoju Zatoki Perskiej w starożytności Perły od tysięcy lat były symbolem bogactwa i luksusu. Już w czasach starożytnych tworzono z nich biżuterię, a także wykorzystywano jako walutę w handlu wymiennym. Były niezwykle wartościowe nie tylko ze względu na ich piękno, ale również fakt, iż wydobycie nie było najprostsze. W Zatoce Perskiej ok. 7–8 tysięcy lat temu pojawili się ludzie, którzy zaczęli się trudnić poławianiem pereł. To właśnie stąd eksportowano te wytwory małż i ślimaków. Wraz z rozwojem handlu zagranicznego, w regionie Półwyspu Arabskiego zaczęły powstawać tzw. perłowe osady. Archeolodzy odnaleźli najstarszą perłową osadę Dotychczas uważano, że jednym z najstarszych miast, które zajmowało się wydobyciem pereł, była Manama. Jednak najnowsze wykopaliska archeologów sugerują, że to nie stolica Bahrajnu, a mała wyspa Siniyah, była najstarszym miastem poławiaczy. Niewielki skrawek lądu podlega pod emirat Umm al-Kajwajn w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Archeolodzy odnaleźli tam pozostałości osady, która miała ok. 12 hektarów powierzchni. Znajdowały się tam ruiny domostw zbudowanych ze skały i zaprawy wapiennej. Naukowcy odnaleźli tam przedmioty, które były używane przez nurków podczas poszukiwania pereł w wodzie, m.in. ciężarki, które umożliwiały szybsze zejście na dno. W mieście odkryto pozostałości milionów muszel Zespół odnalazł także pozostałości olbrzymiej ilości muszli. Archeolodzy zwracają uwagę na to, że znalezienie jednej perły wymaga wiele cierpliwości i czasu. – Na 10 tysięcy małż czasem znajdziesz tylko jedną perłę. Ludzie musieli odrzucić tysiące muszli i spędzić wiele godzin pod wodą – mówi w rozmowie z AP Timothy Power, archeolog z Uniwersytetu Zjednoczonych Emiratów Arabskich. – Odpady, które generował przemysł perłowy, były olbrzymie. Mamy tutaj do czynienia z milionami wyrzuconych muszli – dodaje. Są jak kosmiczne perły! Żelazne meteoryty pod lodem Antarktydy Pod lodem Antarktydy może się znajdować warstwa bogatych w żelazo meteorytów - wynika z nowych badań, opublikowanych w "Nature Communication". Datowanie radiowęglowe wykazało, że osada została założona jeszcze przed okresem islamskim. Biorąc pod uwagę, że w zaledwie w listopadzie zeszłego roku archeolodzy odkryli tu ruiny chrześcijańskiego klasztoru z VI w. n.e., perłowe miasto było założone przez chrześcijan, którzy tu żyli. Badacze przyznają, że ich odkrycie jest niezwykłe, ponieważ podobne wioski poławiaczy pereł były znane głównie ze starożytnych zapisków. Ich istnienie nigdy jednak nie zostało potwierdzone. – Jest to odkrycie o naprawdę dużym znaczeniu dla historii Umm al-Kajwajn, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, ale również dla całej Zatoki Arabskiej – mówią przedstawiciele resortu Turystyki i Archeologii emiratu. – Starożytna osada jest najstarszym przykładem tego szczególnego rodzaju perłowego miasta w Zatoce Perskiej, które niegdyś było filarem tego obszaru. Prawdopodobnie żyło tu nawet kilka tysięcy osób – twierdzi Timothy Power. Przemysł perłowy był kluczowym elementem rozwoju Zatoki Perskiej w starożytności Naukowcy zwracają uwagę na to, że domy w osadzie były bardzo różnorodne, co oznacza, że należały do ludzi o odmiennych statusach. Prof. Power twierdzi, że w domostwach mniejszych mogli mieszkać biedniejsi nurkowie i poławiacze pereł, natomiast w większe należały prawdopodobnie do bogatszych kupców, którzy sprzedawali perły w regionie, a niektórzy być może zajmowali się również eksportem dóbr za granice. Eksperci zwracają uwagę, że przemysł perłowy w starożytności był kluczowym elementem rozwoju krajów Zatoki Perskiej. Miasta, takie jak to na wyspie Siniyah były ośrodkami handlu, ale również miejscem pracy dla wielu osób. Warto jednak pamiętać, że było to zajęcie niezwykle niebezpieczne. Nurkowie często pracowali w ciężkich warunkach, byli narażeni na przemęczenie, które prowadziło do utopień. Z drugiej strony niebezpieczeństwo stanowiły bliskie spotkania z rekinami i innymi drapieżnymi istotami morskimi. Źródło: AP News Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ras al-Chajma to najciekawszy emirat ZEA. TOP 5 atrakcji: od tyrolki w górach do łowienia pereł
Zjednoczone Emiraty Arabskie to nie tylko Dubaj i Abu Zabi. Ras al-Chajma często jest nazywany najpiękniejszym i najbardziej zróżnicowanym emiratem. Co zobaczyć i co robić na „czubku namiotu”?
W tym artykule: 1. Jebel Jais Flight – najdłuższa tyrolka na świecie 2. SkyTour – kiedy jedna tyrolka to za mało 3. Kolacja na pustyni w Sonara Camp 4. Camp 1770 dla podróżników i poszukiwaczy przygód 5. Suwaidi Pearl Farm – jak złowić perłę? Ras al-Chajma – do niedawna ta nazwa nie mówiła mi za wiele. Research kończyłem jeszcze w samolocie z Warszawy do Dubaju. Jak większość ludzi Zjednoczone Emiraty Arabskie kojarzyłem właśnie z Dubajem i Abu Zabi, a to daje mylne pojęcie o różnorodnym kraju, którego poznawanie zacząłem od północy. Emirat Ras al-Chajma (po arabsku „czubek namiotu”) ma i morze, i góry. Między nimi pustynny krajobraz przecinają połacie zieleni, co jest dość nietypowe dla tej szerokości geograficznej. Po drodze czeka mnie jeszcze więcej niespodzianek. 1. Jebel Jais Flight – najdłuższa tyrolka na świecie Zjednoczone Emiraty Arabskie są znane z tego, że wiele atrakcji jest tam „naj”. Pod tym względem Ras al-Chajma nie odstaje. Intensywny dzień w górach zaczynam od śniadania w najwyżej położonej restauracji w Emiratach – 1484 By Puro. W menu są propozycje kuchni z różnych krajów. Jestem na Półwyspie Arabskim, więc wybieram klasyczną szakszukę. Choć kuszą mnie słodkości, wolę zjeść lekkie śniadanie. To dlatego, że zaraz ruszam na Jebel Jais Flight – najdłuższą tyrolkę na świecie. Długość Jebel Jais Flight to prawie 3 kilometry (2830 metrów). Podczas zjazdu osiąga się prędkość około 150 km/godz. Z tarasu restauracji widzę, jak w oddali mkną dwa maleńkie punkciki. To odważni, którzy zdecydowali się na zjazd głową do przodu. Z zamyślenia i rosnących wątpliwości wyrywa mnie przewodnik. Pora na przygodę. – Bezpośrednio przed zjazdem nie można palić papierosów. Do plecaka zabieramy tylko najważniejsze rzeczy, w tym nakrycie głowy i smartfona – dowiaduję się z krótkiego instruktażu. Jestem już ubrany w specjalny strój. Oprócz uprzęży i kasku z kamerką GoPro mam też na sobie coś, co wygląda jak fartuch. Szybka podwózka busikiem i za chwilę całą grupą stoimy już na platformie wysoko w górach Al-Hadżar. Im bliżej moja kolej, tym bardziej myślę o tym, że mam lęk wysokości. Po podwieszeniu w pozycji startowej – zjeżdża się na leżąco – strach ustępuje ekscytacji. Na pytanie o gotowość odpowiadam głośno: TAAAK. Całość trwa nie dłużej niż dwie minuty. Tyle wystarczy, żeby przyzwyczaić się do prędkości i wysokości. Po dotarciu na podwieszaną platformę czeka mnie jeszcze jeden krótki zjazd. Tym razem już bez fartucha i w pozycji siedzącej. O lęku wysokości zupełnie zapomniałem. Przestrzeń mnie nie przeraża, ba, mam ochotę na więcej. 2. SkyTour – kiedy jedna tyrolka to za mało Dla podtrzymania adrenaliny zaczynam kolejną przygodę na wysokości – SkyTour. To trasa złożona z sześciu tyrolek. Najkrótsza ma 337 m, najdłuższa ponad kilometr. Tyrolki różnią się nie tylko długością, ale też wysokością. Najwyższa platforma Sky Bridge znajduje się na wysokości 300 metrów nad ziemią. Pokonanie całej trasy zajmuje około dwóch godzin. Średnia prędkość podczas zjazdu to 60 km/godz. Przy drugim zjeździe nie patrzę już tylko przed siebie. Coraz śmielej rozglądam się dookoła. Al-Hadżar w niczym nie przypominają pasm górskich znanych mi z Europy. Bliżej im do Wielkiego Kanionu w USA. Alternatywą lub uzupełnieniem Sky Tour może być Jebel Jais Sledder, czyli tor saneczkowy o długości 1840 metrów. Zjeżdżając, osiągamy maksymalną prędkość 40 km/godz., choć może wydawać się, że jedziemy kilka razy szybciej – zwłaszcza na zakrętach. Oczywiście każdy wagonik jest wyposażony w wajchę do przyspieszania i zwalniania. Trasa wije się między malowniczymi szczytami górskimi. Przejażdżka, licząc wjazd saneczkami, trwa około ośmiu minut. 3. Kolacja na pustyni w Sonara Camp Nigdy wcześniej nie biwakowałem na pustyni. Jak dowiaduję się na miejscu, w Ras al-Chajmie tzw. campy na pustkowiu to jedna z flagowych atrakcji. Zaczynam od Sonara Camp w rezerwacie przyrody na pustyni Al Wadi. Zamieszkuje go wiele gatunków dzikich zwierząt. W drodze na miejsce mijamy stada oryksów arabskich. Łatwo je rozpoznać po bardzo długich, prostych rogach. Zwierzęta są już przyzwyczajone do obecności ludzi i nie uciekają na nasz widok. Te najbardziej ciekawskie podchodzą na odległość dwóch metrów. Do Sonara Camp dojeżdżam na chwilę przed zachodem słońca, przez co miejsce wygląda jeszcze bardziej magicznie. W dole widzę okrągły plac z podwieszanymi lampkami i niewielką sceną pośrodku. To tam zjem kilkudaniową kolację. Najpierw jednak chwila odpoczynku w specjalnie przygotowanej strefie z poduchami. Spragnieni i głodni już teraz mogą zamówić sobie coś do picia lub poprosić o drobne przekąski. Ras al-Chajmę odwiedzam w ramadanie, dlatego z kolacją czekamy do zmroku. Dopiero kiedy słońce znika w oddali za piaszczystymi wzniesieniami, schodzimy na dół i siadamy do stołu. Jest kameralnie i międzynarodowo – słyszę różne języki od angielskiego po hiszpański i niemiecki. Przede mną lądują kolejne dania kuchni arabskiej. Jest więc dużo mięsa i warzyw. Nie mogło zabraknąć też hummusu – tym razem w wydaniu buraczanym. Wszystko jest oczywiście doprawione najpopularniejszymi przyprawami regionu, w tym szafranem. Wieczór w Sonara Camp to nie tylko kolacja na pustyni, ale też bogaty program artystyczny. Na scenie prezentują się muzycy i tańczący z ogniem. Takiego fireshow nie widziałem jeszcze nigdzie na świecie. 4. Camp 1770 dla podróżników i poszukiwaczy przygód Zupełnie inna wrażenia oferuje Camp 1770. Obóz znajduje się w górach Al-Hadżar, bardzo blisko Jebel Jais – najwyższego szczytu górskiego w ZEA (1934 m n.p.m). Wizytę w campie najlepiej połączyć z pieszą wycieczką właśnie na dach Emiratów. Widać stamtąd nie tylko Ras al-Chajmę, ale też sąsiedni Oman. Po południu i wieczorem w górach jest dość chłodno. Pierwszy i ostatni raz, będąc w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, zakładam kurtkę. Po pierwszych zachwytach górską panoramą siadamy wokół ogniska. Nasz przewodnik Fadi Hachicho z pasją opowiada o Camp 1770. – W obozie i na szlaku stawiamy na zrównoważoną turystykę. Kolacja jest przygotowywana przez lokalne rodziny. Nie śmiecimy. Staramy się, żeby wykorzystywane przedmioty były przyjazne środowisku – mówi. Jeszcze ciekawiej robi się, kiedy Fadi zaczyna opowiadać o swojej przyjaźni z emirem Ras al-Chajmy, który gorąco wspiera rozwój turystyki w regionie. Co ciekawe, Camp 1770 znajduje się nie dalej niż dwa kilometry od jednej z jego rezydencji. Sa’ud ibn Sakr al-Kasimi uprawia tam między innymi… truskawki. Camp 1770 nie ma stałych godzin pracy. Żeby tam dotrzeć, należy zebrać grupę minimum 10 osób i skontaktować się z biurem Fadiego – Adventurati. Warto, bo to doświadczenie jak z dobrego filmu przygodowego. 5. Suwaidi Pearl Farm – jak złowić perłę? Na koniec wracam nad morze, a właściwie na morze. Ras al-Chajma od tysięcy lat pielęgnuje tradycję łowienia pereł. Według archeologów perłowy przemysł w obecnym emiracie przeżywał największy rozkwit w XII w. Miejscowy port był wówczas jednym z najbardziej ruchliwych w całym regionie. Dziś o tradycji przypomina Suwaidi Pearl Farm. Abdulla Al Suwaidi założył farmę pereł na cześć swojego nieżyjącego już dziadka. Na miejsce płynę ogromną łódką. Na pokładzie jest też rodzina wczasowiczów z Meksyku. Żeby zobaczyć Suwaidi Pearl Farm, przyjechali aż z Abu Zabi. Chowam się przed słońcem i patrzę, jak zmienia się linia brzegowa. Najpierw zabudowania ustępują miejsca piaszczystym pustkowiom, na których wylegują się wielbłądy. Po chwili widzę już tylko gęsto rosnące zielone lasy namorzynowe. To przypomina mi, jak bardzo różnorodny jest emirat Ras al-Chajma. Już w trakcie zwiedzania dowiaduję się więcej o historycznych technikach poławiania pereł. Trudno w to uwierzyć, ale mężczyźni nurkowali po skarby na głębokość kilkudziesięciu metrów, a ich jedynym zabezpieczeniem była lina przywiązana do nogi. Dla większego komfortu uszy zatykano woskiem, a nosy „klipsem” z pancerza żółwia. Przed zanurkowaniem pito kawę i zajadano się słodkimi daktylami. Obecnie połów wygląda już zupełnie inaczej. Po obejrzeniu różnych rodzajów pereł – niektóre odmiany różnią się minimalnymi detalami – sam mam okazję zanurkować po skarb. Co prawda nie w morzu, a w akwarium, ale emocje są podobne. – Szanse na wyłowienie ostrygi z perłą to około 60% – podkreśla przewodnik. To chyba mój szczęśliwy dzień, bo udaje się za pierwszym razem. W Suwaidi Pearl Farm za dodatkową opłatą perły można złowić w akwarium lub kupić w sklepiku z wyselekcjonowanymi wyrobami jubilerskimi.
Odnaleziono najstarsze budynki na Półwyspie Arabskim. Pochodzą sprzed ponad 8500 lat
Archeolodzy znaleźli najstarsze budynki w historii Półwyspu Arabskiego. Nowe odkrycie ujawnia osadniczy tryb życia ludzi, którzy zamieszkiwali te ziemie 8500 lat temu.
W tym artykule: Najnowsze odkrycie rzuca nowe światło na historię osadnictwa na Półwyspie Arabskim Pierwsi ludzi zaczęli zamieszkiwać te ziemie jeszcze przed rozwojem handlu morskiego To kolejne odkrycie, które pokazuje, jak wiele możemy się jeszcze dowiedzieć o historii starożytnej O najnowszym odkryciu poinformował Resort Kultury i Turystyki Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Archeolodzy, którzy prowadzili wykopaliska na wyspie Ghagha (położona na zachód od Abu Zabi) odnaleźli najstarsze w historii tego kraju i całego Półwyspu Arabskiego ślady starożytnego osadnictwa. Badacze odkryli liczne struktury skalne, które są pozostałościami po budowlach sprzed ponad 8500 lat. To oznacza, że są to najstarsze budynki w historii regionu. Naukowcy twierdzą, że to przełomowe odkrycie. Najnowsze odkrycie rzuca nowe światło na historię osadnictwa na Półwyspie Arabskim Po odnalezieniu budynków, naukowcy poddali poszczególne fragmenty datowaniu radiowęglowemu. W ten sposób udało się ustalić, że mają one co najmniej 8500 lat. To oznacza, że mają o 500 lat więcej niż budynki z wyspy Marawah, które dotychczas uchodziły za najstarsze w regionie. W 2017 roku odnaleziono tam najstarszą perłę na świecie. View oEmbed on the source website Przerażające odkrycie archeologów w Peru. 6 dzieci zostało zamordowanych i złożonych w ofierze Archeolodzy znaleźli mumie sześciu dzieci, które znajdowały się w grobowcu wysoko urodzonego człowieka. Naukowcy podejrzewają, że zostały złożone w ofierze. Zespół archeologów przekazał w oświadczeniu, że odkryte struktury były w przeszłości „prostymi i zaokrąglonymi budynkami”. Wykonane zostały z kamienia. Ich forma zachowała się do jednego metra wysokości. Naukowcy podkreślają, że wszystko wskazuje na to, że mieszkańcy żyli tam przez cały rok. To oznacza, że mamy do czynienia z najstarszym dowodem osadnictwa na Półwyspie Arabskim. Pierwsi ludzi zaczęli zamieszkiwać te ziemie jeszcze przed rozwojem handlu morskiego Dotychczas uważano, że osadnictwo w tym regionie miało swoje początki wraz z rozwojem dalekomorskich szlaków handlowych w okresie neolitu. Archeolodzy twierdzą, że impulsem do zasiedlenia w tym regionie musiało być coś innego. Badacze zwracają uwagę na to, że ich najnowsze odkrycie rzuca zupełnie nowe światło na historie ludzi, którzy zamieszkiwali Półwysep Arabski. Makabryczne odkrycie: w Anglii wykopano 40 szkieletów. Wszyscy zmarli mieli odcięte głowy... Ludzkie szczątki znajdowały się na cmentarzu z czasów Imperium Rzymskiego w angielskim hrabstwie Buckinghamshire. Archeolodzy twierdzą, że ciała należały głównie do przestępców i wszys... Oprócz zachowanych części budynków, badaczom udało się odnaleźć setki przedmiotów, które należały do pradawnej społeczności. To między innymi groty strzał, które jak twierdzą archeolodzy, wykorzystywane były w trakcie polowań. Naukowcy nie są pewni, ile czasu przetrwała starożytna osada. Jednakże w trakcie wykopalisk odnaleziono szczątki człowieka, który został tam pogrzebany. Datowanie wykazało, że pochodził prawdopodobnie sprzed 5000 lat. Co ciekawe, to jeden z nielicznych śladów pochówku z podobnego okresu, który udało się odnaleźć na Półwyspie Arabskim. To kolejne odkrycie, które pokazuje, jak wiele możemy się jeszcze dowiedzieć o historii starożytnej Mohamed Al Mubarak, szef resortu Kultury i Turystyki Abu Zabi przekazał w oświadczeniu, że najnowsze odkrycie jest dowodem na innowacyjność i zrównoważony rozwój, które są wpisane w DNA mieszkańców regionu od tysięcy lat. Polscy archeolodzy to światowa czołówka. Przypominamy ich największe odkrycia Polska archeologia zasługuje na więcej uwagi. Szczególnie że badacze z Polski mogą pochwalić się spektakularnymi odkryciami. Oto najciekawsze z nich! Archeolodzy podejrzewają, że wyspy u wybrzeży Zjednoczonych Emiratów Arabskich miały idealne warunki do osadnictwa i rolnictwa. Dzięki bliskiemu dostępowi do morza i żyznej glebie, starożytni ludzie chętnie zakładali tam swoje wioski. Badacze podkreślają, że najnowsze odkrycie pokazuje, jak mało wiemy jeszcze o naszych przodkach. Wykopaliska na wyspie Ghagha są częścią prac archeologicznych Resortu Kultury i Turystyki Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Celem jest ochrona i promocja starożytnych zabytków i krajowego dziedzictwa. Źródło: Resort Kultury i Turystyki ZEA
Półwysep Arabski był kiedyś kwitnącą, zieloną krainą
Obserwując dzisiejszy wygląd Półwyspu Arabskiego trudno w to uwierzyć, ale ten teren był kiedyś pokryty bujną, zieloną roślinnością!
W tym artykule: Półwysep Arabski nie zawsze był pustynią Wszystko dzięki obserwacjom satelitarnym Jeziora z których korzystały stada hipopotamów Pustynny i nieznośnie gorący dziś region Półwyspu Arabskiego był kiedyś (przynajmniej okresowo) pełen bujnej zieleni. Ten fakt mógł mieć ogromne znaczenie dla rozwoju naszego gatunku. Obfita roślinność przyciąga bowiem wczesnych ludzi i duże zwierzęta, takie jak hipopotamy, migrujące z Afryki, aby zatrzymać się nad starożytnymi jeziorami. Tak przynajmniej sugerują nowe dowody. Półwysep Arabski nie zawsze był pustynią Jeszcze dziesięć lat temu, Półwysep Arabski dla naukowców próbujących zrekonstruować historię wczesnej ewolucji człowieka i migracji z Afryki, był terenem, który nie budził żadnego zainteresowania. Znacznie lepiej zbadane są wczesne siedliska ludzkie w regionie Lewantu, czyli terenach współczesnego Izraela, Jordanii, Libanu i części Syrii. To tam, od ponad wieku prowadzone są szeroko zakrojone badania archeologiczne. Teraz okazuje się, że również Półwysep Arabski mógł odegrać ważną rolę jako pomost między Afryką a Eurazją, według niedawno opublikowanych badań. Michael Petraglia, archeolog zajmujący się epoką paleolitu w Instytucie Maxa Plancka w Jenie, w Niemczech mówi: „Arabia nie była do tej pory ujęta w historii wczesnych migracji ludzi, ponieważ tak naprawdę, nikt się nią nie interesował i prowadzono tam znikomą ilość prac archeologicznych pod tym względem". Oprócz niego, w skład zespołu badawczego, który rzucił nowe światło na migrację wczesnych ludzi, weszli inni naukowcy z Niemiec, a także z Arabii Saudyjskiej, Australii, Wielkiej Brytanii i kilku innych jeszcze krajów. Wszystko dzięki obserwacjom satelitarnym Impulsem do dokładnego przyjrzenia się pozostałościom archeologicznym w tym regionie były zdjęcia satelitarne (ostatnio pisaliśmy o użyciu satelitów w archeologii), które ujawniły ślady pozostawione przez prehistoryczne jeziora w regionach, które obecnie są suche jak pieprz. „Zauważyliśmy barwne wzory pozostawione przez starożytne jeziora. Wydmy piaskowe mają lekko pomarańczowy odcień, podczas gdy starożytne jeziora są zwykle zabarwione na biało lub szaro", powiedział Groucutt, jeden z pracowników Instytutu Maxa Plancka, który brał udział w badaniach. Rozległe wykopaliska prowadzone przez ostatnią dekadę ujawniły narzędzia kamienne z wielu okresów prehistorycznego osadnictwa wczesnych grup ludzkich, z których najstarsze pochodzą sprzed aż 400 000 lat. Analiza próbek osadów ze starożytnych jezior oraz szczątków hipopotamów i innych zwierząt wykazała, że w kilku okresach w odległej przeszłości na półwyspie znajdowały się całoroczne jeziora i korzystające z ich wody, zielone łąki! Jeziora z których korzystały stada hipopotamów Podczas tych czasowych okien występowania gościnnego klimatu, wcześni ludzie i zwierzęta przeniosły się z północno-wschodniej Afryki na Półwysep Arabski, jak twierdzą naukowcy. „Płynące rzeki i jeziora, otoczone zielonymi bujnymi łąkami i sawanną, przyciągały zwierzęta, a następnie wczesnych ludzi, którzy je tropili w celu zdobycia pożywienia", powiedział Petraglia. Hipopotamy wymagają do życia całorocznych zbiorników wodnych o głębokości kilku metrów. Pozostałości innych zwierząt, w tym strusi i antylop, wskazują na „silny biologiczny związek z organizmami pochodzącymi z terenów północno—wschodniej Afryki", dodał. „To, co zrobiła ta grupa badawcza jest naprawdę znakomitym przykładem połączenia archeologii i zapisów klimatycznych sięgających 400.000 lat. Dowiedli oni, że pierwsi ludzie przenieśli się na te tereny, gdy klimat się zmienił na bardziej sprzyjający", powiedział paleoantropolog Rick Potts, który kieruje Programem Początków Człowieka w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej Smithsonian w USA. „Epizodyczna obecność i nieobecność populacji ludzi i zwierząt na Półwyspie Arabskim była zgodna z wahaniami klimatycznymi, o których wiedzieliśmy już wcześniej" - powiedział Potts, który nie brał jednak udziału w omawianych badaniach.
Dubaj - totalny zawrót głowy! Co warto wiedzieć przed podróżą do bajkowego Dubaju?
Dubaj najbardziej zaskakuje przestrzenią. Nawet jeśli na co dzień nie borykasz się z agorafobią, wyjazd do Dubaju może porządnie zakręcić ci w głowie. Przekonaj się, czym jeszcze może cię zaskoczyć to największe miasto Zjednoczonych Emiratów Arabskich?
Dubaj. Autostrady o sześciu pasach w jedną stronę i sześciu w drugą, ogromne ślimaki skrzyżowań, ponad dwieście drapaczy chmur wznoszących się ponad 100 m w górę. A wokół – pustka: ubite piaszczyste place czekające na zabudowę, pustynia stojąca tuż u progu miasta, wdzierająca się do środka z wiatrem, ziarenko po ziarenku. Kiedy spaceruję po dzielnicy finansowej Dubaju, wśród wież biurowców wbijających się w bezchmurne niebo, uderza mnie, jak powierzchowna jest szklana nowoczesność tego miasta. Na tyłach wieżowców, drogich hoteli i ekskluzywnych restauracji nie ma nic. Piach. To nie paryskie Champs-Élysées, za którymi rozciągają się ulice pełne kunsztownych kamienic, czy nowojorska 5th Avenue z upakowanym zapleczem Upper East Side. W Dubaju za cienką warstwą ultranowoczesnych budynków jest tylko pełna wiatru przestrzeń. Dubaj - miasto dla kierowców Podróżując do Dubaju przekonujesz się, że to miasto jest niejako oazą technologii pośród pustyni. Dopiero jadąc metrem w Dubaju widzę, jak ogromne jest to miasto.Miasto dla kierowców. Zwiedzanie Dubaju na piechotę to zadanie karkołomne. Potrzeba godziny, by przemieścić się 52 km czerwoną linią z jednego końca metropolii na drugi, potrzeba godziny. W Dubaju za cenę niemal dwukrotnie wyższą niż ta, którą trzeba zapłacić za zwyczajny bilet, można przejechać się w luksusie: skórzane fotele, mało ludzi. Wybieram zatem „złoty” wagon dla VIP-ów. Konduktor sprawdza w wejściu, czy pasażerowie mają odpowiedni bilet – ale kontroli w Dubaju podlegają jedynie ci pasażerowie, którzy nie wyglądają na VIP- ów. Eleganckie kobiety w dizajnerskich kostiumach i sznurach pereł na szyi wsiadają przez nikogo niezatrzymywane. W Dubaju wielką zaletą wagonu dla VIP-ów jest to, że znajduje się na czele pociągu i przez ogromną przednią szybę (dubajskie metro jest sterowane komputerowo) można w czasie jazdy podziwiać widoki. Większość trasy znajduje się bowiem nie pod ziemią, a nad nią. Przejażdżka po Dubaju tym supernowoczesnym metrem to atrakcja sama w sobie – a przy okazji najlepszy sposób przemieszczania się po mieście. W Dubaju czasem nie wiadomo, czy lepiej, kiedy nie ma korków (a potrafią być potworne), czy kiedy są – bo wtedy przynajmniej nikt nie jeździ ulicami 200 km na godzinę. Zwiedzanie Dubaju Z poruszaniem się po Dubaju na piechotę też bywa ciężko. Latem problemem jest niebotyczny upał. Zimą temperatury są przyjemne (około 25 stopni) i spacerować można, ale poza starą częścią Dubaju, Deirą, za bardzo nie ma gdzie. To nie jest miasto dla pieszych. Przekonuję się o tym, kiedy próbuję przejść z centrum finansowego do najwyższego wieżowca świata, 160-piętrowego Burdż Chalifa. Otóż – przejść się nie da. Po drodze jest wielkie skrzyżowanie, bez chodników, bez kładek, a ruch ogromny. W końcu zmuszona jestem wziąć taksówkę. Przejeżdżam nią ledwie kilkaset metrów, ale kierowca nie jest szczególnie zdziwiony. W Dubaju mało co kogo dziwi. Burdż Chalifa w Dubaju zapiera dech. Jest strzelisty, ogromny, jakby wyjęty z innej skali. Kiedy próbuję sobie zrobić zdjęcie u jego podstawy, okazuje się, że dopiero aparat położony na ziemi obejmuje cały budynek w kadrze. Na szczyt wieży, po widoki na miniaturowy Dubaj w dole, pędzi się 10 m na sekundę najdłuższą windą świata. Ale uwaga: bilety na ten przejazd trzeba rezerwować sporo wcześniej – czasem warto i na dwa tygodnie w przód. Jak przystało na Dubaj, jest i opcja dla niecierpliwych posiadaczy grubych portfeli – można wykupić wjazd na taras widokowy bez kolejki. Kosztuje to, bagatela, 340 zł od osoby, czyli niemal trzy i pół razy tyle co normalny bilet. Wieczór w Dubaju Wieczorem, u podnóża Burdż Chalifa, czeka mnie wyjątkowy spektakl: tańczące w rytm muzyki fontanny. Miejsce do obserwacji mam super. Siedzę w restauracji Baker & Spice na brzegu rozległego sztucznego jeziora, na skraju promenady, po której spacerują mieszkańcy Dubaju: mężczyźni w białych tunikach diszdaszach, a kobiety w czarnych luźnych abajach. Przedstawienie zaczyna się od muzyki. Arabska melodia rozlewa się po jeziorze, załączają się światła i nagle powierzchnia wody unosi się strzelistymi słupami w górę, ponad 150 m ku niebu, faluje, tańczy, zniża się i wynosi zabarwiona ponad sześcioma tysiącami świateł. Choreografia w rytm muzyki jest tak wyśmienita, że mam wrażenie, iż to nie fontanna, a zrobieni z wody tancerze unoszący się na powierzchni jeziora. Dubaj, kultura i... historia? Następnego dnia wybieram się do starej dzielnicy Dubaju, Deiry. Choć „stara” to niezbyt odpowiednie słowo dla opisania okolicy, której historia nie sięga dalej niż kilkadziesiąt lat wstecz. Jak na Dubaj jednak to niemal prehistoria. To tu na początku XX w. kwitł handel perłami, a później – przemyt złota. To tu przybijały statki perskich i hinduskich kupców. Dziś na kanale Dubai Creek wciąż jest pełno barek obładowanych towarem, a wąskie ulice suków przesyca zgiełk handlarzy. Co można kupić w Dubaju? W ofercie jest wszystko: od kiczowatych chińskich zabawek, przez podróbki torebek Chanel i oryginalne kaszmirskie paszminy, po aromatyczne przyprawy i misternie haftowane, skórzane pantofle. A do pantofli, dla chętnych, są jeszcze bardziej misternie haftowane suknie – tak wysadzane cekinami, koralikami i wszelkiej maści świecidełkami, że nie pogardziłaby nimi żadna Disnejowska królewna. W Złotym Suku, jak przystało, jest na sprzedaż tyle złota, że od blasku mrużę oczy. Łańcuszki, pierścionki, wisiorki, kolczyki, bransolety – co kto chce i na co kogo stać. Dla najzamożniejszych są tak ogromne i ciężkie złote kolie, że trudno uwierzyć, by ktokolwiek mógł je nosić, nie narażając kręgów szyjnych na złamanie. Wielu z kupujących to Hindusi zwabieni na targ dobrymi cenami i gwarancją jakości – dla nich złoto to inwestycja. Restauracja Al-Mahara w hotelu Burdż al-Arab oferuje ryby i na żywo, i do jedzenia Zabytki Dubaju Ze złotego suku kieruję się dalej w przeszłość Dubaju, do najstarszej dzielnicy miasta, Bastakii. Aby tam dotrzeć, muszę się przedostać na drugą stronę kanału. Najszybszym i najbardziej klimatycznym środkiem transportu po Dubai Creek są małe drewniane łódki – abry. Chybotliwe, obładowane są autentycznym duchem przeszłości miasta z czasów, kiedy nie było tu metra, autostrad, maybachów. W porównaniu z sukami Bastakiya to oaza ciszy. Wszystko tu jest w jasnokarmelowym kolorze – wąskie ulice, murowane domy i zdobiące je wieże wiatrów, tradycyjne systemy wentylacji. Tu też znajduje się najstarszy zabytek Dubaju, mur obronny z 1800 r. Choć „mur obronny” to zbyt wielkie słowa na opisanie niziutkiej ścianki ze starych kamieni, o którą – gdyby nie była ogrodzona – można by się potknąć i iść dalej. Oryginalnie miała 2,5 m wysokości, a jej zadaniem była ochrona mieszkańców przed najeźdźcami. Dziś to wyjątkowo ciekawy zabytek właśnie dlatego, że jest tak niezabytkowy. Przypomina, jak daleko Dubaj zaszedł. Co warto wiedzieć o Dubaju? Jeszcze w latach 60. XX w. Dubaj był zapyziałą mieściną na pustyni, gdzie samochody dzieliły wąskie drogi z osłami i wielbłądami – pierwszy asfalt wylano w 1960 r. Dwa lata po odkryciu ropy, czyli w 1968 r., Dubaj miał ledwie 65 tys. mieszkańców (z czego jakieś 25 tys. to Persowie). Dziś mieszka tu ponad 2 mln osób. Asfaltu nie brakuje. Współczesny przepych Dubaju uderza mnie ze wzmożoną siłą kolejnego dnia, kiedy wybieram się do słynnych galerii handlowych. Dubaj w Księdze Rekordów Guinessa Zaczynam od Dubai Mall, największego centrum zakupowego świata pod względem powierzchni (548 tys. m²; znalazł się przez to w Księdze rekordów Guinnessa). Znajduje się tu 1200 sklepów oraz 160 restauracji i kafejek. No i oczywiście słynne dubajskie akwarium, w którym chętni mogą ponurkować z rekinami z gatunku tawroszy piaskowych, które osiągają do 3,5 m długości i w naturze zdarzało się, że atakowały ludzi. Oszczędni mogą za darmo podziwiać przez największy panel akrylowy świata (również w Księdze rekordów Guinnessa) 140 gatunków stworzeń – od gigantycznych płaszczek i rekinów po... nurków z butlami na plecach. Dla tych, co wolą wodę w jej stałej postaci (śnieg), w kolejnej ogromnej dubajskiej galerii handlowej, Mall of the Emirates, jest Ski Dubai, czyli największy zadaszony stok narciarski na świecie (oczywiście – w Księdze rekordów Guinnessa). 6 tys. ton śniegu i 400 m zjazdu, wyciągi zupełnie jak w Alpach i spory tłum ludzi w identycznych strojach narciarskich z logiem Ski Dubai. Pogoda – zachmurzenie z opadami. Zażywających sztucznego alpejskiego szaleństwa można podziwiać przez ogromne szyby rozciągające się przez wszystkie poziomy centrum. Najbardziej jednak zaskakuje mnie to, że wokół pełno jest sklepów sprzedających zimowe ubrania: puchowe kurtki, czapki uszatki, rękawiczki na futerku. Jakby na zewnątrz wcale nie było plus 30 stopni, a tak z minus 30. Dubai Marina Trzeci dzień zwiedzania Dubaju to wycieczka na drugi koniec miasta, do Dubai Marina. Przyznaję – jestem w sporym szoku, kiedy odkrywam, że po kilku kilometrach niskich budynków: willi, salonów samochodowych, małych centrów handlowych, wypiętrza się w Dubaju kolejne ogromne centrum pełne szklanych wieżowców. Dzielnica mieszkalna Dubai Marina wzorowana jest na kanadyjskim Vancouver, wybudowana wokół sztucznego (jak przystało na Dubaj) kanału. Większość apartamentowców wznosi się tu od 250 do 300 m w górę, niektóre nawet na 400. Tu buduje się drapacz chmur The Pentominium, który po ukończeniu ma być najwyższym budynkiem mieszkalnym świata (122 piętra). Lokatorzy penthouse’u nie będą mogli zapraszać do siebie znajomych cierpiących na lęk wysokości. Promenadę między brzegiem morza a budynkami mieszkalnymi wypełniają drogie restauracje i butiki (można nawet kupić sobie futro bez rękawów, w sam raz na lato). Po drogach zaś wolno suną – tak by wszyscy zdążyli się przyjrzeć – superluksusowe auta: ferrari, maybachy, porsche. Turyści w Dubaju Planując podróż do Dubaju na pewno zastanawiasz się, jakich innych turystów napotkasz na swej drodze. Dziewczyny z Dubaju - to zdanie przychodzi na myśl, kiedy myśli się o tym wyjątkowym miejscu. Turyści odwiedzający Dubaj bez wątpienia są równie wyjątkowi jak on sam. Widzę tu pełno Rosjan z twarzami zaczerwienionymi wylegiwaniem się na plażach tutejszych pięciogwiazdkowych hoteli. Zero pośpiechu, relaks. Dubaj. Zwiedzania ciąg dalszy Z Dubai Marina biorę taksówkę na słynną sztuczną wyspę w kształcie palmy, Palma Dżumajra. Aby ją stworzyć, musiano nawieźć 94 mln m³ piasku i 7 mln ton kamieni. Oddano eleganckie apartamentowce mieszkańcom, otworzono sklepy i hotele. A wyspa powoli zapada się w morze. Wprawdzie tylko 5 mm na rok, ale badania geologiczne wykazują, że ten proces może w każdej chwili dramatycznie przyspieszyć. Z perspektywy samochodu wyspa palma nie robi większego wrażenia. Owszem, jest ładnie. Zadbane budynki i trawa tak zielona, jakby ją ktoś pomalował ździebełko po ździebełku. Ale aby docenić oryginalny wygląd wyspy i jej konstrukcję, trzeba patrzeć z góry – z samolotu, albo dla śmiałków – podczas skoku spadochronowego (niektóre biura podróży oferują w Dubaju taką atrakcję). Na kolację wybieram się do jednej z wyśmienitych hinduskich restauracji w mieście – Aryaas. Kuchnia jest wyłącznie wegetariańska, a smakowicie przyprawione dania rozpływają się w ustach. Jedna czwarta mieszkańców Dubaju to robotnicy budowlani, głównie z Indii i Pakistanu, którzy za marne pensje budują bogactwa Emiratów. To stąd tyle w tym mieście niedrogich knajpek specjalizujących się w hinduskiej kuchni – i które zdecydowanie warto odwiedzić. Dubaj Mój ostatni dzień – lenistwo. Wybieram się na plażę. Można albo za darmo – rozłożyć kocyk na jednej z czyściutkich publicznych plaż Dubaju, np. Dżumajra Beach, albo popławić się w luksusie i wykupić sobie wejściówkę do jednego z tutejszych ekskluzywnych resortów, np. Jebel Ali Golf Resort & Spa (155 zł od osoby), Le Méridien Mina Seyahi (150 zł) czy do One & Only Royal Mirage (230 zł). W tym ostatnim spędzam wieczór. W atmosferze Baśni z tysiąca i jednej nocy, wśród udrapowanych baldachimów, w miękkim świetle świec zaciągam się sziszą o smaku truskawki. Błogość. Ciekawostki o Dubaju Fadi Kikano jest bankierem na stałe mieszkającym w Dubaju. Chętnie opowiada o mieście, które dla turystów stanowi zarówno atrakcję, jak i zagadkę. Prawdziwych mieszkańców Dubaju spotkasz w... Ciężko powiedzieć, kto jest „prawdziwym” mieszkańcem Dubaju, ponieważ żyje tu mieszanka różnych kultur. Wszyscy są tak naprawdę prawdziwymi dubajczykami. Mówią o nas, mieszkańcach Dubaju... Że jesteśmy zepsuci, leniwi i musimy mieć nierówno pod sufitem, skoro decydujemy się mieszkać na rozpalonej pustyni! Ale wielu dubajczyków haruje długie godziny. I zieleń też mamy, np. Safa Park. W Dubaju koniecznie spróbuj... Wycieczki na pustynię w samochodzie z napędem 4x4, zwłaszcza o zachodzie słońca. Przejedź się też wieczorem abrą (wodną taksówką) w Madinat Jumeirah. Najbardziej rozrywkowy wieczór spędzisz w... Barasti Bar na plaży Dżumajra, Rockbottom Club w Bur Dubai czy Nasimi Beach w Atlantis on the Palm – wiele tego jest. Ale najlepiej bawiłem się w Harry Ghatto’s, japońskim barze karaoke w Emirates Towers. Na pamiątkę kup... Jakąś złotą biżuterię na suku złota. To niewątpliwie najpopularniejszy suwenir z Dubaju, nie tylko z powodu ogromnego wyboru tego typu produktów, ale przede wszystkim dlatego, że złoto jest tu tańsze niż niemal gdziekolwiek na świecie. NO TO W DROGĘ. INFORMACJE O DUBAJU: Dubaj zajmuje powierzchnię 83,6 tys. km². Ludność Dubaju liczy: ok. 5,3 mln (cały kraj). Języki używane w Dubaju to: arabski (oficjalny), perski, angielski, hinduski. Religia: Islam. Waluta, którą możesz posługiwać się w Dubaju to dirham (AED); 1 dirham = 0,85 zł. Kiedy warto wybrać się do Dubaju Zimą, najlepiej między grudniem a lutym. Latem jest zdecydowanie za gorąco. Do Dubaju wiza jest wymagana. Trzeba się o nią ubiegać przed wyjazdem, najlepiej przez biuro podróży w Polsce, np. Odkryj Dubaj (www.odkryjdubaj.pl). Całą procedurę da się załatwić przez internet. Jeżeli leci się liniami Emirates, można ubiegać się o wizę (ze zniżką) przez stronę tych linii po zakupie biletu. Nie ma wiz wielokrotnego wjazdu. DOJAZD DO DUBAJU Do Dubaju można dostać się samolotem. Linie Emirates latają bezpośrednio z Warszawy. Cena biletu w obie strony ok. 2600 zł. www.emirates.com KOMUNIKACJA W DUBAJU Taksówki w Dubaju są bardzo tanie i powszechnie dostępne – ale jazda nimi często mrozi krew w żyłach. Wiele hoteli zapewnia darmowe przejazdy busami do popularnych centr handlowych i na plaże. Warto kupować bilety dzienne na metro. Kobiety samotnie podróżujące po Dubaju mogą zadzwonić po tzw. różową taksówkę - ladies taxi (są wyposażone w foteliki dla dzieci) – niestety w Dubaju nie ma tych taksówek zbyt wiele. dtc.dubai.ae BEZPIECZEŃSTWO Dubaj jest bardzo bezpieczny, jeśli chodzi o przestępczość. Gorzej na drogach – kierowcy jeżdżą bardzo szybko i nieostrożnie, stąd wiele wypadków. Najlepiej poruszać się metrem. ZDROWIE Opieka medyczna w Dubaju jest na bardzo wysokim poziomie. Nie ma zagrożenia malarią. Nie są wymagane żadne specjalne szczepienia. Można bezpiecznie pić wodę z kranu. Uwaga! Latem na ryzyko udaru słonecznego. NIEPEŁNOSPRAWNI Dubaj jest przyjazny dla osób na wózkach – wszystkie stacje metra mają windy, a niektóre wagony specjalne miejsca dla wózków. W muzeach znajdują się podjazdy dla wózków, a chodniki są generalnie w bardzo dobrym stanie. GARŚĆ POTRZEBNYCH INFORMACJI O DUBAJU Wszędzie z łatwością można porozumieć się w języku angielskim. Wielu mieszkających tu ekspatów nie zna arabskiego. Lepiej ubierać się konserwatywnie (zwłaszcza kobiety), choć na ulicach widuje się panie w krótkich spódniczkach. Skok ze spadochronu (w tandemie) nad wyspą palmą: www.xtremedesert.com/skydive. Spektakl fontann odbywa się co pół godziny od zmierzchu do 22 (w dni powszednie) lub 23 (w weekendy, czyli od czwartku do soboty). POCZUJ KLIMAT Film: City of Life (2009) – przedstawiający Dubaj jako miasto wielu krzyżujących się kultur. Książki: Jeffery Deaver Carte Blanche – nowa książka o Jamesie Bondzie, w której agent mierzy się ze złem właśnie w Dubaju; Becky Wicks Opowieści dubajskie – arabska kultura w oczach rozrywkowej singielki; Jim Krane City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism – reportaż o nierównościach ekonomicznych w Dubaju. ADRESY Ambasada RP w ZEA, Abu Dhabi, PO BOX 2334, tel. +971 2 446 52 00, tel. dyżurny: +971 508 113 249, abudhabi.amb.sekretariat@msz.gov.pl, www.abuzabi.msz.gov.pl www.dubaimetro.eu – metro w Dubaju www.Timeoutdubai.com – najlepsze restauracje, bary, wydarzenia, koncerty i inne atrakcje www.zomato/Dubai – świetny serwis o restauracjach w Dubaju Dubaj - czas: 5 dni, koszt: 5,3 tys. zł (w tym bilet lotniczy i wiza)
Ochotnicy do bólu. Kto i dlaczego chce by go torturowano?
Chociaż tortury powszechnie kojarzą się z zadawaniem bólu innym, większość ludzi na świecie umartwia się sama, na własne życzenie.
Ruben Enaje ukrzyżował się już 27 razy. Na co dzień pracuje na budowie. Kiedyś spadł z dużej wysokości, ale przeżył. Od 1985 r. dziękuje za to Bogu, przykuwając się do krzyża w każdy Wielki Piątek. Oprócz niego w San Pedro Cutud, 80 km na północ od Manili zawisło w kwietniu jeszcze 19 Filipińczyków. Wszyscy byli ochotnikami. – Moje cierpienia nie poszły na marne, bo dzięki nim żona i dzieci mają się dobrze – twierdzi Alex Laranang, który w tym roku ukrzyżował się po raz 14. W pobliskiej Malezji co roku na przełomie stycznia i lutego hindusi przebijają się sztyletami i hakami. Ich pokutno-dziękczynny marsz to punkt kulminacyjny festiwalu Thaipusam. Rytmiczne melodie wprowadzają pokutników w trans uśmierzający ból. Jedni przekuwają sobie języki lub policzki, inni wbijają w plecy wiele haków, na których ciągną pomocników lub dźwigają ważące kilkadziesiąt kilogramów konstrukcje zwane kavadi (brzemię). Są i tacy, którzy robią to wszystko jednocześnie. Cierpią okrutne męki, wierząc, że w ten sposób odpokutują grzechy i zapewnią sobie przychylność bogów. Muzułmanie natomiast okaleczają się podczas święta Aszura, opłakując śmierć wnuka proroka Mahometa Husajna ibn Alego, który w 680 r. zginął w bitwie pod Karbalą (doprowadziła do rozłamu w islamie i podziału na szyitów i sunnitów). Po kilkudniowych uroczystościach pobożni szyici idą boso do meczetów, biczując się pejczami zakończonymi ostrzami. Twierdzą, że dzięki temu głębiej przeżywają męczeństwo potomków Proroka. Największe kontrowersje budzi fakt, że w obrzędzie uczestniczą też dzieci – wierzy się, że rytualne nacięcia je uzdrowią. Te trzy krwawe święta to nie wyjątek – niemal każda religia zaleca, aby jej wyznawcy praktykowali jakąś formę umartwiania się, bo trenowanie ciała dyscyplinuje duszę, tworzy szczególną więź z Bogiem i pozwala wynagrodzić mu popełnione zło. – Cierpienie jest tym, co każdy może ofiarować i co jest „darem z serca” – wyjaśnia prof. Andrzej Szyjewski, antropolog religii z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Umiejętność przezwyciężania bólu miała jednak nie tylko religijne, ale i kulturowe uzasadnienia i ceniona była w każdej epoce. Ewangelia na szafocie Sens cierpieniu próbowali nadać już starożytni Grecy, dla których tortury nie były wyrazem ślepego okrucieństwa. W starożytnym prawie ból był sługą prawdy, a „królową dowodu” – przyznanie się oskarżonego do winy. Prawdomówność sprawdzano tak jak czystość złota. Podobnie jak szlachetny kruszec należało potrzeć o basanos (bazaltowy kamień), aby zostawił na nim ślad, tak przesłuchiwanego trzeba było poddać mękom. Prawda mieszkała bowiem w ciele, na jaw musiała wyjść wśród jęków i złorzeczeń, a torturom poddawano nie tylko oskarżonego, ale i świadka. Średniowieczne kodeksy, takie jak XVI-wieczna Carolina, dokładnie opisywały sposoby zadawania mąk. Precyzyjnie określono, ile razy skazańca można przypiekać, bić, łamać, rozciągać. Kat musiał uwzględnić poziom odporności delikwenta i z wyczuciem dokręcać śrubę. Dawka dla jednych niewystarczająca do wyznania win innych mogła zabić. Zadawanie bólu było więc sztuką, podobnie jak medycyna zajmująca się jego leczeniem. Nie na darmo więc kata nazywano magistrem tortur lub mistrzem małodobrym. – Kaźń wykraczała jednak daleko poza ramę prawną, wchodziła w porządek boski jako wielkie imitatio – naśladownictwo Męki Pańskiej. Na szafocie odgrywano sceny biblijne, a Ewangelia dostarczała wzorców zachowań zarówno sędziom, jak i ofierze. Wszyscy wchodzili w biblijne role tak chętnie, że przebieg sądu i kaźni przypominał wielkanocne misterium – mówi dr Monika Milewska, antropolog z Uniwersytetu Gdańskiego. – W Krakowie po wydaniu wyroku sędziowie umywali ręce w misie. W drodze na śmierć spowiednik na każdym kroku przypominał skazanemu analogiczne do jego losu etapy Męki Pańskiej: więzienie, towarzystwo zbójów, wiązanie rąk przed kaźnią, obnażenie i mękę. Naśladujący Chrystusa przestępca nie był w stanie co prawda zbawić ludzkości, ale mógł ocalić własną duszę. W drogę do Nieba wyruszyć mogła bowiem tylko oczyszczona dusza, nieobciążona ziemskimi zbrodniami. Aby ją uwolnić, najpierw należało zniszczyć grzeszne ciało, co czyniono z pasją, łamiąc je kołem, ćwiartując i paląc na stosie. Tak jak ból był chrystusowy, tak jego brak – diabelski. Męki doczesne miały oszczędzić tych wiecznych. Kary na ciele Za pomocą bólu przywracano też porządek na ziemi. Starożytne imperia, podobnie jak koczownicze ludy Wielkiego Stepu, traktowały okaleczanie jako środek zastraszania i panowania. Egipcjanie odcinali podbitym wrogom ręce i członki, aby pozbawić ich mocy. Bizantyjczycy preferowali oślepianie, a w Europie zwłoki straconych długo pozostawiano w miejscach publicznych ku przestrodze. W artykułach prawa magdeburskiego z XVI w. czytamy, że kat imię prawie u wszystkich ludzi na sobie nienawistne niesie, dlatego iż urząd jego zda się być lekki, sprośny, okrutny a krwawy. Średniowieczny małodobry był jednak cenionym rzemieślnikiem, a jego obecność podnosiła prestiż miasta. Obcowanie ze śmiercią czyniło go kimś na kształt szamana. W Norymberdze jeden z katów spoczął w alei zasłużonych. Miastu przysłużył się nie tylko na szafocie – po przejściu na emeryturę służył jako konsultant medyczny biegły w anatomii. Także paryscy kaci o miłym dla ucha tytule Monsieur de Paris nie tylko odbierali, ale i ratowali życie. Po egzekucji oferowali palce skazańców i fragmenty stryczka jako panaceum, a genitalia na szczęście. W Anglii zaś okaleczenia ceniono ze względów politycznych. Wilhelm Zdobywca w 1066 r. wprowadził je jako środek odstraszający skuteczniej niż wieszanie. Kradzież i podpalenie od tej pory karano amputacją prawej nogi i wydłubaniem oczu, a obcięcie uszu wymierzano jak popadło, za wiele różnych przestępstw. Za panowania Henryka VIII utratę ucha kosztowała nieobecność w kościele. Kary na ciele i honorze zamiast napiętnowania i powstrzymania innych od występków oswajały z okrucieństwem i wpływały na zbrutalizowanie życia – zauważa Zbigniew Kuchowicz w Obyczajach staropolskich XVI–XVII w. Logika nakazywała więc zastąpić cięższe kary powieszeniem, a lżejsze chłostą. Ból wpisany w boski porządek świata królował w katowniach jeszcze przez 200 lat. Z kodeksów karnych wymazał go dopiero wiek rozumu. Tortur zakazano, a egzekucje zyskały humanitarny charakter. Wedle zapewnień doktora Guillotina podczas rewolucji francuskiej na szafocie ból zastąpić miało przyjemne uczucie zimna spadającego na kark ostrza. – Od czasu wynalezienia gilotyny skazaniec przeistoczył się w pacjenta, a wskazującego na sens cierpienia spowiednika zastąpił anestezjolog – wyjaśnia dr Monika Milewska. – Ucieczka od bólu wiąże się z zanikaniem wiary w męki wieczne, a demontaż katowni z rozbiórką piekła. Przemiana dokonała się nie tylko na szafocie. – Dobrze opanowaliśmy sztukę znieczulania bólu nie tylko fizycznego, ale i psychicznego. Nasza kultura nie jest nastawiona na wspólnotę, dlatego unikanie cierpienia weszło nam w krew – mówi dr Tarzycjusz Buliński. – Zależność jest prosta: im mniej możemy znieść własnego bólu, tym łatwiej będziemy znosić ból innych osób: w telewizji, internecie, na ulicy czy w domu. W niektórych rejonach Indonezji, najludniejszego kraju muzułmańskiego, obowiązuje prawo szariatu. Kara chłosty stosowana jest za niewielkie nawet wykroczenia. Murni Amris z prowincji Aceh w 2010 r. dostała trzy baty za otwarcie stoiska spożywczego podczas ramadanu. (Fot. Tarmizy Harva/Reuters/Forum) Święte blizny W kulturach tradycyjnych, opartych na strukturach klanowych, ból i cierpienie są nieustannie przeżywane, jednoczą grupę i są niezbędnym elementem rytuałów inicjacji. Gdy nóż krajał ich ciało, czułem to niemal na sobie, oni spoglądali na mnie z łagodnym uśmiechem, a mnie mimo woli płynęły łzy – pisał w 1834 r. amerykański malarz George Catlin po wizycie u Indian Mandan. O spokoju, z jakim kandydaci na wojowników znosili cierpienie, zaświadczał protokół trzech naocznych świadków. To co Catlin nazywał torturami, w istocie było „Tańcem Słońca”, czyli powszechną wśród preriowych szczepów modlitwą, podczas której mężczyźni przez kilka dni tańczyli i śpiewali, wisząc na hakach wbitych w skórę. – W kulturach indiańskich Ameryki Północnej ból jest ofiarą dla sił sakralnych. Cierpiący w wyniku samoofiary bądź składani w ofierze jeńcy czy wreszcie ochotnicy przekazują bogom swoje cierpienie, w zamian oczekując powodzenia społeczności i łask ze strony sacrum. Dlatego kultury indiańskie są silnie nastawione na ból i przelew krwi – wyjaśnia prof. Andrzej Szyjewski. Próbie wytrzymałości poddawani byli też kandydaci na szamanów, którzy podczas specjalnego treningu uczyli się znosić ból i odrazę przez kontakt z odchodami i gnijącymi zwłokami. Pokonanie biologicznych ograniczeń było przepustką do sfery sacrum. Umiejętność znoszenia cierpienia wśród plemion żyjących w trudnych warunkach była ważna dla wszystkich, a blizny informowały o odwadze właściciela. – Ból sam w sobie nie ma wartości, ma ją to, co człowiek z nim robi, jak się zachowuje w jego obliczu – wyjaśnia dr Tarzycjusz Buliński, etnolog z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. – Bardziej liczył się wysiłek włożony w jego przezwyciężanie, bo to akt woli jest tym, czym ludzie różnią się naprawdę i bezwarunkowo. W dorosłość tradycyjnie należało więc wkroczyć z przekutym nosem, wargami, uszami, spiłowanymi zębami, wytatuowaną skórą, obrzezanym członkiem lub uciętą łechtaczką. Taka dekoracja ciała przez wieki była oznaką statusu społecznego i przynależności do określonej grupy. We współczesnych zachodnich społeczeństwach natomiast stała się głównie wyrazem własnej ekspresji, choć ma też uzasadnienie ewolucyjne – wynika z badań wrocławskich uczonych: dr. hab. Sławomira Kozieła, dr Weroniki Kretschmer i prof. Bogusława Pawłowskiego. Zdaniem badaczy ludzie modyfikujący swoje ciało wysyłają w ten sposób sygnał: jestem zdrowy, mam dobre geny, ze mną będziesz mieć zdrowe dzieci. Przekaz tkwi nie w samych ozdobach, ale w ryzyku wiążącym się z ich wykonaniem. Z raportu British Medical Journal wynika, że co setny zakolczykowany człowiek ląduje z tego powodu w szpitalu, w 20–30 proc. przypadków kończy się to infekcją, a tatuowanie może doprowadzić do zakażenia żółtaczką i wirusem HIV. Zgodnie z hipotezą upośledzenia, którą w połowie lat 70. sformułował izraelski biolog Amotz Zahavi, w przyrodzie osobnik, który podejmuje duże ryzyko, aby poinformować o jakości własnych genów, oceniany jest jako zdrowszy. Koncepcję Zahaviego może zobrazować sytuacja dwóch biegaczy, którzy jednocześnie zakończyli maraton, przy czym jeden z nich jest w typowym stroju maratończyka, a drugi ma na sobie plecak wypełniony kamieniami – czytamy w Biologii atrakcyjności pod redakcją Bogusława Pawłowskiego. Zwycięstwo zawodnika dźwigającego w trakcie całego biegu dodatkowy ciężar niewątpliwie będzie imponujące i potwierdzi jego znaczną przewagę nad rywalem. Równie dobrze rolę takiego plecaka u chcących podkreślić dobry stan swojego zdrowia mogą odgrywać ryzykowne tatuaże i kolczyki. Zaś w przypadku polityka, który chce zademonstrować przywiązanie do tradycyjnych wartości – wprowadzenie niezwykle surowego prawa i jego bezwzględna egzekucja. Powrót chłosty W XX w. kodeksy karne na świecie rozwijały się w dwóch kierunkach. Europa pod wpływem wojennej traumy dążyła do zniesienia kary śmierci, zapobiegania popełnianiu przestępstw, resocjalizacji przestępców. W niektórych krajach muzułmańskich przywrócono jednak kamienowanie i amputacje kończyn, które w czasach kolonialnych były zakazane. Ponowne wprowadzenie szariatu, kodeksu prawnego opartego na Koranie, było nie tylko powrotem do religijnych korzeni, ale też efektem narastającego radykalizmu i nacjonalizmu. Chłosta, którą powszechnie stosują m.in. Saudowie, na Półwysep Arabski trafiła dzięki Brytyjczykom, a dziś służy jako narzędzie walki z zachodnim stylem życia. 13-latce, która w Arabii Saudyjskiej wniosła na teren szkoły komórkę, wymierzono 90 batów i dwa miesiące aresztu, egipski urolog za przebywanie w jednym pokoju z kobietą dostał 500 batów i 5 lat więzienia, a kobiecie oskarżonej o nierząd w Medynie zasądzono 5 tys. batów! Z szacunków Amnesty International wynika, że tortury stosuje się dziś w 150 krajach. Ile osób katuje się na własne życzenie, wierząc w zbawczą moc cierpienia – nie wiadomo. Podczas święta Aszura muzułmanie, przede wszystkim szyici, biczują się na pamiątkę męczeńskiej śmierci imama Husajna, wnuka proroka Mahometa. W wielu krajach islamskich jest to oficjalne święto państwowe. (Fot. Chris de Bode/Panos/Czarny Kot) Warto wiedzieć: Ręka za kozę Boko Haram, radykalna islamska organizacja, której nazwę można przetłumaczyć jako „zachodnia edukacja to świętokradztwo”, walczy o wprowadzenie do systemu prawnego Nigerii amputacji za karę. Na północy, gdzie mieszka znacznie więcej muzułmanów, surowe kary cielesne wymierza się za najdrobniejsze przewinienia. W 2000 r. Malam Buba Bello Jangebe został pierwszym człowiekiem w Nigerii, którego na podstawie islamskiego prawa sąd skazał na odcięcie ręki za kradzież krowy. Rok później podobny wyrok wykonano za kradzież roweru i kozy wartej 40 dolarów.
W pierwszym roku mojej pracy na Półwyspie Arabskim, gdy nie istniało jeszcze Google Earth, wynająłem beduińskiego przewodnika.
Na pytanie o wynagrodzenie odparł: − Jesteśmy braćmi, to dla mnie radość, że mogę cię oprowadzić po tych okolicach. Ucieszyłem się na te słowa, bo budżet naszej ekspedycji, z którego musieliśmy opłacić sprzęt, wynajęcie samochodów, paliwo, jedzenie i zakwaterowanie dla ośmiu osób, wynosił zaledwie 12 tys. dolarów. Trzy dni później, gdy nadszedł dzień rozstania, Beduin spytał, ile mu zapłacę. Nie miałem pojęcia, jaka suma go usatysfakcjonuje. Zaproponowałem 50 dolarów za dzień. Nigdy nie zapomnę wyrazu jego twarzy − coś pomiędzy załamaniem a wściekłością. Nie wziąłem pod uwagę faktu, że pracowaliśmy w sercu omańskiego zagłębia naftowego, gdzie ludzie przywykli do stawek oferowanych przez koncerny naftowe, a nie małe archeologiczne projekty badawcze. Poczułem, że nasze letnie wykopaliska stanęły pod dużym znakiem zapytania. Sprawę komplikował fakt, że w miejscu, do którego zabrał nas przewodnik, widzieliśmy duży potencjał archeologiczny. Beduin myślał, że jest to trochę warte. Przewodnik polecił nam wsiadać do samochodu i na pełnym gazie wróciliśmy do jego wioski. Tam jego ojciec szejk nakazał mi zapłacić 100 dolarów dniówki i za kolejne 100 kupić kozę, aby uczcić sukces projektu. Nie miałem wyjścia. Gdybym się nie zgodził, zapewne wylądowałbym w więzieniu. Zrobiłem, jak mówił szejk, Beduini zarżnęli kozę i wszyscy świętowaliśmy. Potem szybko wynieśliśmy się stamtąd. Teraz najbardziej interesują nas jaskinie, gdzie osady i narzędzia z kamienia są najlepiej zachowane. Miejscowi uważają, że w jaskiniach mieszkają dżiny, czyli demony − i unikają ich. A nam się to podoba. Jeff Rose badacz National Geographic Specjalizacja archeolog Miejsce Oman
Na doroczny konkurs piękności, który odbywa się w Abu Zabi, przybywają wielbłądy z całego spalonego słońcem Półwyspu Arabskiego. Tu tradycyjne zwierzęta juczne zmieniają się w rozpieszczane okazy wystawowe.
Finałowej nocy konkursu pustynię spowiła mgła – nieprzenikniona niczym burza piaskowa, przesłaniająca wszystkie gwiazdy. W mroku szpiedzy myszkowali wśród wydm, przeglądając obóz za obozem w poszukiwaniu czegoś szczególnego. Cała wyprawa nie rozpoczęła się jednak od szpiegowania w ciemnościach. Już miesiąc wcześniej z Omanu, Arabii Saudyjskiej, Kataru i każdego zakątka Półwyspu Arabskiego w daleką podróż wybrały się dziesiątki karawan. Wszyscy zebrali się w tych odludnych okolicach emiratu Abu Zabi, by wziąć udział w wyborach najpiękniejszego wielbłąda. Przez dziewięć dni zwierzęta paradowały przed trybunami, zaś apodyktyczni sędziowie odsyłali skromniejsze okazy do domów, ku przygnębieniu ich właścicieli. Jury musiało dokonać prawdziwej czystki pośród 24 tys. kandydatów. Dziesiątego dnia pozostało jedynie dwóch Beduinów i ich olśniewające zwierzęta. Mężczyźni – należący do starszyzny swoich klanów i noszący rodowe nazwiska Bin Tanaf i Rames – będą musieli zmierzyć się w finałowym pojedynku pełnym intryg i zaciętej rywalizacji, łączą ich bowiem więzy pokrewieństwa. Przez lata ścierali się ze sobą w mniejszych konkursach. Wynik dzisiejszego spotkania zadecyduje nie tylko o ich pozycji w świecie hodowców wielbłądów, ale także w obrębie ich własnego plemienia. Zwycięzca zgarnie kosztowne nagrody, a co ważniejsze – honory dla własnej rodziny. Dlatego też każdy z nich ma swoich szpiegów. Szukają oni najpiękniejszych zwierząt, przetrząsając obozy pokonanych konkurentów, ponieważ jeden wyjątkowy wielbłąd odkupiony od innego hodowcy o świcie, gdy rozpoczną się kolejne obrady sędziów, może dać im przewagę. Zastanówmy się przez chwilę nad wielbłądem. Zwróćmy uwagę na olbrzymi garb, chybotliwą górę tłuszczu drżącą przy każdym kroku kościstych nóg zwierzęcia. Na koślawe kolana i płaskie stopy niezdolne do niczego więcej ponad niezdarny bieg. Spójrzmy także na szyję, wykrzywioną pod ciężarem głowy. A teraz popatrzmy na samą głowę: absurdalnie długie rzęsy, mrugające zalotnie ponad podłużnym pyskiem i mięsistymi wargami, z których ścieka długa, wąska strużka śliny. Nie można powiedzieć, by zwierzę olśniewało urodą. Wygląda raczej na pospiesznie stworzone z części zastępczych. Sędziowie z Abu Zabi patrzą jednak na wielbłądy innym wzrokiem. Lustrują je od czubka nosa po ogon i z powrotem, stosując ścisłe kryteria do oceny każdej partii ciała zwierzęcia. Uszy muszą być proste, grzbiet wysoki, garb wielki i symetryczny, a zad na tyle duży, by można było swobodnie umieścić na nim siodło. Sierść, oczywiście, musi lśnić. Nos powinien być łagodnie sklepiony w okolicy mostka, schodząc łukiem w stronę warg, zwisających ku dołowi niczym bombki. Długa szyja podnosi ocenę, podobnie jak długie nogi. Sędziowie dokładnie przyglądają się dwóm palcom u stóp, sprawdzając, czy długość dzielącej je szczeliny zgadza się z wytycznymi w ich regulaminie. Konkursów piękności jest tak wiele, że ostatecznie wszystkie różnice zostają sprowadzone do rowka pomiędzy palcami. Bin Tanaf, drobny mężczyzna ze szpotawą nogą i schludną czarną brodą, która maskuje jego wiek, przysiada na wydmie, przyglądając się swoim wielbłądom i wspominając życie wśród nomadów. Dorastał, podróżując wraz z całą rodziną w poszukiwaniu nowych pastwisk i wodopojów. Latem wielbłądy mogą obejść się bez wody przez pięć dni, zimą nawet kilka tygodni. – Dzięki nim udawało nam się przeżyć – stwierdził Tanaf, wskazując na zwierzęta. Ten związek koczownika i wielbłąda rozpoczął się przed tysiącami lat w sercu Półwyspu Arabskiego. Po pierwsze – wielbłądy były środkiem transportu przez pustynię. Służyły też jako wierzchowce podczas najazdów na inne plemiona, kiedy to zdobywano kolejne stada lub odzyskiwano własne. Przez pierwszą połowę życia Bin Tanafa wielbłądy należące do jego rodziny produkowały mleko do picia oraz sierść, z której wyplatano koce i namioty. Ich odchodami palono w ogniskach, a moczem tępiono wszy. W świecie Beduinów ziemia nie ma żadnej wartości, ich życie koncentruje się na ciągłym ruchu, dlatego to wielbłąd stał się wyznacznikiem materialnego statusu człowieka. Nic dziwnego, że stworzył on bogate słownictwo, pozwalające opisać wygląd i stan zwierząt. Asayel to szlachetne wielbłądy o czerwonawym umaszczeniu. Majahim mają ciemną sierść. Źrebię wielbłąda płci żeńskiej to houraa, a młoda matka – bikr. Samiec w okresie dojrzewania nazywany jest fahl, samica to jathaa. Jeśli miała ostatnio kontakt z samcem, a jej wymiona nabrzmiały, mówi się o niej laqha. Żaden etap rozwoju wielbłąda, zachowanie czy zmiana nie pozostały bez nazwy. Człowiek i wielbłąd zaczęły stanowili nierozłączną całość. Później jednak, jak mówi Bin Tanaf, coś się zmieniło. Anglicy opuścili te tereny w 1971 r., oddając Beduinom kontrolę nad polami naftowymi. Emirowie poszczególnych plemion zebrali się, by utworzyć Zjednoczone Emiraty Arabskie i ustanowili Abu Zabi swoją stolicą. Od tej chwili pieniądze – olbrzymia fala pieniędzy – popłynęły na pustynię. Bin Tanaf zaczął sprzedawać samochody, które wzbogaceni na ropie mieszkańcy kupowali jak szaleni. Jego rodacy dorabiali się fortun na budownictwie, transporcie i na samej ropie. Dotychczas wielu z nich żyło w takim ubóstwie, że nie rozumieli nawet koncepcji pieniędzy i bogactwa, teraz zaś poranne promienie słońca z trudem przebijały się przez znajdujące się w ich rękach góry złota. Sami nie potrafili czytać ani pisać, jednak swoich synów posyłali na naukę do Londynu i Paryża. Namioty z wielbłądziej sierści zamienili na szklane wieżowce Abu Zabi i Dubajju. Na początku „mieszczuchy” – sami niedawno oderwani od pustyni – traktowali sporadyczne wizyty Beduinów jako ciekawostkę. Widzieli w nich biedaków noszących cały dobytek w jednym worku. Dziś jednak obraz ten nabrał cech romantycznych: koczownik stał się kwintesencją arabskości, symbolem wolności. Taki Arab ropą się nie interesuje – wystarcza mu byle pokarm i woda dla wielbłąda, na którego grzbiecie zmierza w stronę zachodzącego słońca. Arabski koczownik przypomina amerykańskiego kowboja. Tak jak zamożni Amerykanie uwielbiają się chwalić swoimi rasowymi końmi, tak Beduini postępują z wielbłądami. Arabski dżentelmen spędza weekendy w swoich stajniach. Dogląda zwierząt, karmi je, czyści. A jeśli czasem na nie warknie, szybko zaczyna śpiewać pieśń z prośbą o przebaczenie. Kocha swoje zwierzęta. I bez ustanku przygotowuje je do udziału w zażartej rywalizacji. Arena konkursowa odzwierciedla koczowniczy tryb życia doprowadzony do luksusowej przesady. Beduini wznoszą namiot, pod którym budują wielopiętrową trybunę z obitymi pluszem krzesłami, otoczoną dziesiątkami ekranów, na których pokazywana jest relacja z odbywających się właśnie zawodów. Służący roznoszą herbatę i kadzidło. Znajdujące się w pobliżu lotnisko jest gotowe na przyjęcie helikopterów wiozących szejków i księżniczki. Kobiety spędzają każdy dzień, robiąc zakupy na pobliskim suku, targowisku wielkości małego miasteczka wybudowanym specjalnie na potrzeby konkursu. Dookoła widać dziesiątki beduińskich obozowisk, z których co dnia o świcie przybywają uczestnicy prowadzący na arenę swoje zwierzęta. Na parkingu przed namiotem w rządkach stoją luksusowe samochody sportowe. Ponad 140 range roverów, nissanów, toyot stanowi nagrody w poszczególnych etapach konkursu. Sędziowie przyznają wyróżnienia dla pojedynczych wielbłądów, dla najmłodszych wielbłądów, dla samców. Najważniejszego dnia zawodów, kiedy odbywa się olbrzymia parada wielbłądzic, Bin Tanaf i jego kuzyn Rames doglądają swoich podopiecznych. Szpiedzy spisali się tej nocy doskonale. Do świtu Rames wydał potajemnie 2 mln dolarów na kilka czarujących sztuk. Bin Tanaf za ponad milion kupił tylko jedno zwierzę. Choć słońce stało coraz wyżej na niebie, obaj mężczyźni ruszali się bez pośpiechu. W ich kulturze kazać na siebie czekać to podkreślić swoją rangę i status, każdy z zawodników chciał więc wejść na arenę jako ostatni, dodając sobie splendoru. Jeden z organizatorów konkursu przybył właśnie do obozowiska, by ponaglić Ramesa. – Martwię się, że sędziowie wkrótce nakażą zamknięcie bram – oznajmił. Rames spojrzał na niego z niezmąconym spokojem, przybierając królewską pozę. – Nie przejmuj się – odparł. – Na pewno tego nie zrobią. Bin Tanaf zaś krążył nerwowo wokół swoich wielbłądów. Jest szejkiem plemienia, co dawało mu przewagę autorytetu nawet nad Ramesem. Jednak jego kuzyn przez ostatnie lata pielęgnował przyjaźń z księciem Mohammedem bin Zayed al Nahyanem (który zupełnie przypadkowo był patronem festiwalu), co przechylało szalę na korzyść jego wielbłądów i rodziny. Koczownik wciąż czekał. Wreszcie kuzyn ruszył w kierunku areny, więc Bin Tanaf dał sygnał swoim wielbłądom. Stopniowo zbliżał się do bramy, gdy nagle... katastrofa! Ten parweniusz Rames przybrał swoje zwierzęta w olśniewające srebrzyste narzuty, sprawiając, że wyglądały niczym wychodząca na scenę grupa operowych śpiewaków. 20 tys. dolarów, które Rames co miesiąc wydawał na specjalne odżywki dla wielbłądów, okazały się udaną inwestycją. Tuż przed bramą opiekunowie stada zdjęli nakrycia ze zwierząt, odsłaniając czarujące szyje i niezaprzeczalnie symetryczne garby. Obie grupy wielbłądów paradowały na oczach tłumu, a rywale oczekując na decyzję sędziów, zajęli miejsca na trybunie honorowej. Na arenie zgromadzili się śpiewacy. W powietrzu krążyły helikoptery przechylające się z boku na bok, tak by siedzący w ich wnętrzach członkowie rodziny królewskiej mogli dokładnie przyjrzeć się całości wyborów. Kuzyni w tym czasie rozsiedli się na fotelach, szczerząc zęby w nerwowych uśmiechach. I wreszcie ogłoszenie wyników: zwycięzcą zostaje Bin Tanaf. W przypływie entuzjazmu mężczyźni z jego klanu wyrzucają w górę turbany i unoszą roześmianego szejka na ramionach. Wciąż nieusatysfakcjonowani wspinają się na marmurowy stół i podnoszą Bin Tanafa jeszcze wyżej. Konstrukcja załamuje się wreszcie pod ich ciężarem, a mężczyźni zwalają się na ziemię, między pomarańcze i winogrona. Szybko jednak wstają i wymachując nad głowami batami z wielbłądziej skóry, odprawiają dziki taniec radości. Świętowanie wygranej w jego obozie trwało całą noc. Dwustu mężczyzn śpiewało, recytowało wiersze i opowiadało o wielbłądach. Bin Tanaf rozsiadł się na podłodze otwartego namiotu. W towarzystwie syna przy stole pełnym mięsa i ryżu gawędził z przyjaciółmi. – To najwspanialszy dzień mego życia – oznajmił. Kilka minut później do namiotu wkroczyło dwóch mężczyzn, niosąc kolejne danie – charakterystyczny żółtawy wzgórek. – Ach – westchnął syn – garb. To kolejna z rzeczy, których dostarczały wielbłądy podczas długich wieków życia na pustyni. Otaczany wielką czcią garb wpierw utrzymywał przy życiu zwierzę, później zaś karmił jego jeźdźca. Dlatego też piękno wielbłąda wynika z jego cech praktycznych: dobrze ukształtowany garb oznacza wartościowe pożywienie, wąskie szczeliny nozdrzy mogły się dokładniej zamknąć przed napierającym piaskiem, a rachityczne nogi pozwalały się utrzymać wysoko ponad rozpalonym piaskiem pustyni. Szeroka i płaska stopa wielbłąda z dwoma rozstawionymi palcami może wyglądać dziwacznie dla kogoś z zewnątrz, jednak Beduini widzą ślady w kształcie serca, które prowadzą ich przez piaski czasu i Półwyspu Arabskiego.