Fizyka kontra upał: jak skutecznie zatrzymać chłód w domu i jakich błędów unikać?
Jak skutecznie schłodzić dom w upały, nawet bez klimatyzacji? Odpowiedź tkwi w prawach termodynamiki. Wyjaśniamy, kiedy i jak wietrzyć wnętrza, zasłaniać okna oraz jakich błędów unikać, by niepotrzebnie nie nagrzać mieszkania.
Przed nami historyczna i ekstremalna fala upałów. W Polsce mogą paść rekordy temperatur, nie tylko czerwca, ale i całoroczne. Upały będą w naszym kraju coraz częstsze, dlatego warto wiedzieć jak się na nie przygotować. Nawet jeśli nie mamy klimatyzacji, wciąż możemy do pewnego stopnia panować nad temperaturą w naszych domach. Wystarczy odrobinę znać fizykę i zainspirować się rozwiązaniami od zawsze stosowanymi w gorących krajach. Oto sposoby na to, jak zatrzymać chłód w domu. Po pierwsze: kontroluj temperaturę To absolutna podstawa. Musisz wiedzieć zarówno, jaka jest temperatura za zewnątrz, jak i w domu/mieszkaniu. To pozwoli na otwarcie i zamknięcie okien w odpowiednim momencie. Po drugie: nie otwieraj okien w dzień Ten błąd popełniamy chyba najczęściej. Po chłodniejszej nocy pozostawiamy uchylone okna, gdy temperatura na zewnątrz znacznie wzrasta. Tak tracimy cały chłód, który udało się zatrzymać w nocy. Okna w upał otwieramy tylko wtedy, gdy temperatura na zewnątrz jest niższa niż wewnątrz. W bardzo gorące dni może to być nawet dość późny wieczór. Najważniejszy czas w walce z upałem to noc. To wtedy otwieramy wszystko, co się da i schładzamy mieszkanie, w miarę możliwości robiąc przeciąg. Ten chłód (albo, naukowo mówiąc, brak ciepła), odpowiednio „uwięziony” zostanie z nami przez większość kolejnego dnia. Ważne, aby wietrzenie trwało długo, najlepiej aż do rana. Dzięki temu schłodzi się nie tylko powietrze w mieszkaniu, ale i ściany oraz meble, które kumulują dużo ciepła. Ta strategia zapewni nam też lepszy sen, o co w upały dużo trudniej. Po trzecie: zasłoń okna, ale mądrze Wyeksponowana na światło słoneczne szyba działa jak złodziej ciepła. W miarę możliwości zasłoń wszystkie nasłonecznione okna, najlepiej jak najbliżej szyb – to zapobieganie wytworzeniu się warstwy gorącego powietrza np. przed zasłoną. Rolety lub żaluzje wewnątrz nie powinny być ciemne lub czarne – będą pochłaniać zbyt dużo ciepła i wypromieniowywać je do mieszkania. Najskuteczniejsze w walce z gorącem są rolety zewnętrzne – to właśnie dlatego kraje Południa są pełne malowniczych okiennic i markiz. Zatrzymanie ciepła, zanim wpadnie do wnętrza to klucz do skutecznej walki z upałem. Nawet jeśli rolety są czarne (jak wiele rolet antywłamaniowych), i tak są skuteczne. Jeśli ich nie masz, możesz od zewnątrz zawiesić na oknie np. dużą chustę albo siatkę ogrodniczą. Domowy sposób na oklejenie okien folią odbijającą światło (np. NRC) też jest skuteczny tylko od zewnątrz. Uwaga – przyklejenie folii po wewnętrznej stronie okna grozi jego przegrzaniem i pęknięciem szyby. Według badań naukowych jeszcze skuteczniejsza jest folia z warstwą przezroczystej taśmy klejącej. Rolety zewnętrzne: co mówią badania? Brytyjskie Stowarzyszenie Żaluzji i Rolet (BBSA) oraz Uniwersytet w Salford (Energy House Labs) przeprowadziły badania skuteczności osłon, zarówno zewnętrznych jak i zewnętrznych. Zastosowanie rolet wewnętrznych w biurach pozwalało zaoszczędzić średnio od 10% do 23% energii potrzebnej na klimatyzację. Jednak kiedy te same osłony (np. rolety lub żaluzje) zamontowano na zewnątrz budynku, oszczędności energii na chłodzenie drastycznie wzrosły, osiągając od 43% do aż 47%. Amerykański Departament Energii (DOE) regularnie publikuje analizy zysków i strat ciepła przez okna. Według ich danych przez standardowe, niezasłonięte okna dwuszybowe w sezonie letnim przedostaje się aż 76% promieniowania słonecznego, które zamienia się wewnątrz w energię termiczną (ciepło). Rolety i żaluzje zewnętrzne są uznawane przez DOE za najskuteczniejszą barierę, ponieważ blokują promieniowanie krótkofalowe słońca zanim uderzy ono w taflę szkła. Pozwala to zredukować niechciane zyski ciepła nawet o 60–80% w zależności od szczelności i koloru osłony. Po czwarte: nie generuj niepotrzebnego ciepła Wszystkie urządzenia w domu, a nawet ładowarki i zasilacze, mniej lub bardziej się nagrzewają. Podczas upałów warto powyłączać co tylko się da, a gotowaniem i praniem zająć się wieczorem (albo w miarę możliwości z nich zrezygnować). Także wentylator najlepiej wyłączyć, jeśli wychodzimy z pomieszczenia. Nie chłodzi on powietrza – efekt chłodzenia wynika z parowania wilgoci z naszej skóry. W pustym pokoju wiatrak tylko mieli powietrze, a jego silnik emituje niepotrzebne ciepło. Warto wiedzieć, że wentylator powyżej pewnej krytycznej temperatury staje się nieskuteczny, a nawet może zaszkodzić. Źródła: DOE, BBSA Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Piekielny układ Omega zablokował Europę. Nadciąga upał, który może pobić wszelkie rekordy
Europa i Polska stają w obliczu ekstremalnej fali upałów. Potężny układ wyżowy uwięził nad kontynentem gorące afrykańskie powietrze, a temperatura rośnie z każdym dniem. IMGW prognozuje, że w weekend termometry w zachodniej Polsce wskażą nawet 40 stopni.
To bezprecedensowa fala upałów. Najnowsze prognozy wywołały prawdziwe poruszenie w środowisku naukowym, przewidując temperatury tak wysokie, że mogą z łatwością pobić setki lokalnych rekordów dla czerwca, a w niektórych regionach nawet rekordy wszech czasów. Skala zjawiska jest ogromna, ekstremalne gorąco ma objąć aż dwie trzecie kontynentu (w tym Polskę), przynosząc anomalie sięgające od 12 do nawet 20 stopni Celsjusza powyżej normy sezonowej. Kopuła ciepła i układ Omega nad Europą U podłoża tego ekstremum leży zaburzenie zachodniej cyrkulacji strefowej nad Europą. Powstał tzw. układ Omega (ang. Omega block), który unieruchomił górne warstwy atmosfery i uwięził potężny upał nad Europą. Jego nazwa bierze się z kształtu, przypominającego grecką literę omega. Mechanizm ten działa jak pokrywka na garnku: nieruchomy układ wysokiego ciśnienia blokuje napływ chłodniejszych niżów atlantyckich, jednocześnie zasysając gorące, suche powietrze znad Sahary. Powietrze to, uwięzione pod tzw. kopułą ciepła, ulega silnemu sprężeniu i opadaniu, co powoduje jego dalsze ogrzewanie i gwałtowny wzrost temperatury, zwłaszcza nisko nad ziemią. Brak wentylacji atmosferycznej sprawia, że temperatura rośnie z każdym kolejnym dniem trwania blokady. Ekstremalne prognozy dla Polski i Europy Zachodniej W Polsce Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej opublikował prognozy, z których wynika, że po chwilowym wytchnieniu nadciągnie fala upałów mogąca przynieść w zachodniej części kraju nawet 40 stopni Celsjusza. Szczególnie niebezpieczny będzie nadchodzący weekend i początek przyszłego tygodnia (27–29 czerwca), kiedy to w zachodniej Polsce termometry mogą wskazać 37–39 stopni. Jeszcze bardziej drastyczne prognozy dotyczą Europy Zachodniej. We Francji ogłoszono najwyższy stopień alarmu, spodziewając się temperatur rzędu 45 stopni Celsjusza w wielu południowo-zachodnich departamentach. W Wielkiej Brytanii narodowe służby meteorologiczne wydały rzadkie ostrzeżenia przed ekstremalnym upałem, wskazując na prawdopodobieństwo wystąpienia 40–41 stopni, co pobiłoby dotychczasowe rekordy. Temperatury powyżej 40 stopni prognozowane są też dla krajów Beneluksu oraz zachodnich Niemiec. Na Półwyspie Iberyjskim upał może osiągnąć lokalnie 44 stopnie Celsjusza. Nawet w regionach zazwyczaj chłodnych, jak francuska Bretania czy doliny w Szkocji, prognozowane są temperatury przekraczające 30, a nawet 40 stopni, co uznawane jest za zjawisko historyczne dla tak wczesnej fazy lata. Warto pamiętać, że podobnie jak w przypadku chłodu, upał też można odczuwać różnie. Warto sprawdzać również temperaturę odczuwalną i tzw. indeks ciepła. Jakie zagrożenia niesie fala upałów? Ekstremalny upał to „cichy zabójca”, niosący szereg zagrożeń dla zdrowia i środowiska: Zagrożenie zdrowia i życia: upał wywołuje udary cieplne, wyczerpanie organizmu oraz zwiększa ryzyko zawałów serca i chorób układu oddechowego. Brak powszechnej klimatyzacji w Europie potęguje to ryzyko. Cierpią też zwierzęta hodowlane i domowe. Noce tropikalne: niebezpieczeństwo zwiększają noce, podczas których temperatura nie spada poniżej 20 stopni, co uniemożliwia ciału niezbędną regenerację i schłodzenie. Susza błyskawiczna: połączenie upału, bardzo niskiej wilgotności (poniżej 10%) i wiatru prowadzi do gwałtownego wysychania roślinności, w tym upraw. To tzw. efekt suszarki do włosów. Pożary i wyspy ciepła: ryzyko pożarów lasów gwałtownie wzrasta. W miastach występuje efekt „betonowych wysp ciepła”, gdzie nagrzane powierzchnie oddają gorąco długo po zachodzie słońca. Źródła: Severe Weather Europe, IMGW Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Największe zaćmienie od dekad, idealne Perseidy i taniec planet. To astronomiczne lato będzie wyjątkowe
21 czerwca powitaliśmy astronomiczne lato. Choć noce są teraz najkrótsze, letnie niebo w 2026 roku zaoferuje nam niesamowite atrakcje – od zaćmień, po roje meteorów. Letnie obserwacje warto zaplanować już teraz.
W tym roku astronomiczne lato na półkuli północnej rozpoczęło się w niedzielę 21 czerwca, dokładnie o godzinie 10:25 czasu polskiego. To moment przesilenia letniego, w którym Słońce osiąga swój najwyższy punkt na niebie, górując w zenicie nad zwrotnikiem Raka. Dla mieszkańców Polski oznacza to najdłuższy dzień w roku, który w Warszawie potrwał aż 16 godzin i 47 minut, oraz najkrótszą noc trwającą zaledwie nieco ponad 7 godzin. Tegoroczne lato dla wszystkich zainteresowanych obserwowaniem zjawisk na niebie zapowiada się imponująco Czym się różni lato astronomiczne od meteorologicznego? Lato astronomiczne wyznaczane jest przez ruch Ziemi wokół Słońca. Rozpoczyna się w momencie przesilenia letniego i trwa do równonocy jesiennej, przypadającej między 20 a 24 września. Co ciekawe, ze względu na eliptyczny kształt orbity i zmienną prędkość Ziemi, astronomiczne lato na półkuli północnej trwa średnio 93,6 dnia, czyli jest o kilka dni dłuższe niż na półkuli południowej. Z kolei lato meteorologiczne opiera się na stałym kalendarzu i statystykach klimatycznych, trwając zawsze dokładnie trzy miesiące – od 1 czerwca do 31 sierpnia. Taki sztywny podział ułatwia naukowcom porównywanie danych pogodowych z różnych lat, podczas gdy model astronomiczny odzwierciedla zjawiska niebieskie. Największe atrakcje letniego nieba w 2026 roku Mimo że letnie noce są krótkie, a w Polsce w tym okresie nie występują tzw. noce astronomiczne (Słońce nie schodzi głębiej niż 18 stopni pod horyzont), niebo w 2026 roku zaoferuje spektakularne zjawiska. Największym wydarzeniem roku będzie zaćmienie Słońca 12 sierpnia, które w Polsce będzie widoczne jako częściowe, ale z bardzo dużą fazą zasłonięcia tarczy, sięgającą od 82%–85%. Obserwując zaćmienie, nawet częściowe, należy bezwzględnie pamiętać o odpowiedniej ochronie wzroku. Można zaopatrzyć się w specjalne okulary do obserwacji zaćmień, folie mylarowe lub filtry na urządzenia optyczne. Nigdy nie wolno patrzeć na Słońce przez lornetkę lub teleskop pozbawiony odpowiedniego filtra! Tego samego dnia przypada maksimum słynnego roju meteorów – Perseidów, a dzięki zbieżności z nowiem Księżyca warunki do podziwiania „spadających gwiazd” będą idealne. Kolejną atrakcją będzie częściowe zaćmienie Księżyca 28 sierpnia, widoczne w naszym kraju przy jego zachodzie. Wśród gwiazdozbiorów na nocnym niebie królować będzie Trójkąt Letni, tworzony przez Wegę, Deneba i Altaira – najjaśniejsze gwiazdy konstelacji Lutni, Łabędzia i Orła. Miłośnicy planet będą mogli obserwować jasną Wenus wieczorem, a od połowy lipca na poranne niebo „przeskoczą” Jowisz i Merkury. Saturn będzie widoczny przez coraz dłuższą część nocy, stając się pod koniec lata obiektem widocznym niemal do świtu. Późne lato to też czas jednych z najbardziej komfortowych warunków do podziwiania naszej Galaktyki, czyli Drogi Mlecznej. W sierpniu i wrześniu powraca upragniona, głęboka ciemność astronomiczna. Najbardziej spektakularny i najjaśniejszy fragment Drogi Mlecznej, czyli jej bogate w gwiazdy i mgławice centrum, staje się widoczny niemal natychmiast po zapadnięciu zmierzchu. Znajduje się wtedy stosunkowo nisko, więc kluczowe dla powodzenia obserwacji jest miejsce z odsłoniętym widokiem w kierunku południowym, wolnym od drzew, wzgórz oraz miejskich świateł. Letnie pełnie Księżyca przypadną 30 czerwca, 29 lipca i 28 sierpnia, z kolei nowie będą 14 lipca, 12 sierpnia i 11 września. Letnie ciekawostki astronomiczne Wbrew powszechnemu przekonaniu, podczas lata na półkuli północnej Ziemia wcale nie znajduje się najbliżej Słońca. Wręcz przeciwnie, osiąga wtedy punkt zwany aphelium, czyli maksymalne oddalenie od naszej gwiazdy. W 2026 roku moment ten nastąpi 6 lipca, około dwóch tygodni po przesileniu, kiedy dystans ten wyniesie ponad 152 miliony kilometrów. Nazwa letniego przesilenia, czyli „solstice” wywodzi się z łaciny i oznacza „Słońce staje w miejscu”. Nawiązuje to do faktu, że przez kilka dni w okolicach przesilenia punkty wschodu i zachodu Słońca na horyzoncie niemal się nie zmieniają. Innym ciekawym zjawiskiem jest opóźnienie sezonowe – choć najwięcej promieni słonecznych dociera do nas w czerwcu, najcieplejsze dni występują zazwyczaj w lipcu i sierpniu, ponieważ oceany i lądy potrzebują czasu, aby oddać zakumulowane ciepło. 30 czerwca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Planetoid, a 19 września Międzynarodowy Dzień Astronomii. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Znany gwiazdor zachwycony polskim daniem. „Jedna z najbardziej niesamowitych rzeczy na świecie”
Wśród zagranicznych gwiazd nie brakuje osób, które chętnie podkreślają swoje związki z Polską. Do tego grona należy Antoni Porowski – polsko-kanadyjski szef kuchni, autor i osobowość telewizyjna znany m.in. z programu „Queer Eye” oraz serii „No Taste Like Home” wyprodukowanej dla National Geographic. W jednym z najnowszych wywiadów opowiedział o najbardziej niezapomnianych posiłkach, jakich spróbował podczas swoich podróży. Wśród wyróżnionych miejsc znalazła się również restauracja z Polski, której doświadczenie kulinarne określił jako jedno z najbardziej niezwykłych na świecie.
Antoni Porowski jest synem polskich emigrantów, którzy w latach 80. osiedlili się w Kanadzie. Dorastał w dwujęzycznym domu, w którym ważną rolę odgrywały zarówno polska kultura, jak i rodzinne tradycje kulinarne. Nic więc dziwnego, że jedzenie od lat pozostaje jednym z najważniejszych elementów jego życia i podróży. W rozmowie z BBC przyznał, że planowanie posiłków jest dla niego priorytetem podczas każdego wyjazdu. Jak tłumaczył, po przyjeździe do nowego miasta najpierw myśli o prysznicu, a zaraz potem o jedzeniu, wokół którego często organizuje cały swój harmonogram. Najbardziej ceni miejsca autentyczne, odwiedzane przez lokalnych mieszkańców, a niekoniecznie te znajdujące się na szczycie turystycznych rankingów. – Najbardziej zapadające w pamięć posiłki jadłem w miejscach, które odkryłem sam, spacerując po mieście. Szukam lokali z duszą, pełnych życia. Lubię chodzić tam, gdzie jedzą miejscowi – podkreśla. A które restauracje zrobiły na nim największe wrażenie? Wśród sześciu kulinarnych wspomnień znalazło się również jedno z Polski. Warszawski tatar zachwycił Antoniego Porowskiego Choć Antoni Porowski odwiedza najlepsze restauracje świata i od lat zawodowo zajmuje się kulinariami, jedno z najbardziej niezapomnianych doświadczeń gastronomicznych przeżył właśnie w Polsce. W nowym wywiadzie wspominał wizytę w warszawskiej restauracji Stary Dom, do której wybrał się wraz z ojcem i swoim partnerem podczas rodzinnego pobytu w stolicy. Szczególne wrażenie zrobił na nim tradycyjny tatar wołowy przygotowywany przy stoliku gości. – Tatar to jedna z tych rzeczy, o których wiele osób nie wie, że Polacy są w tym mistrzami – podkreślił. Porowski zwrócił uwagę nie tylko na klasyczne dodatki w postaci żółtka, chrzanu czy ogórków, lecz przede wszystkim na sposób przygotowania mięsa. Jak wyjaśniał, ręczne siekanie nadaje potrawie zupełnie inną strukturę niż korzystanie z maszynki czy prasy. – To, że sieka się go ręcznie, zamiast przepuszczać przez maszynkę czy praskę, bardzo zmienia jego teksturę – mówił. Jego zdaniem właśnie ten detal sprawia, że danie zyskuje wyjątkowy charakter i wyróżnia się na tle wielu innych wersji serwowanych na świecie. Nie mniej istotna okazała się atmosfera samego lokalu, który określił jako miejsce o wyjątkowo tradycyjnym charakterze. Restauracja słynie bowiem z wystroju nawiązującego do dawnej polskiej gościnności – dominują tu drewniane wnętrza, rzeźbione detale oraz kuchnia oparta na klasycznych recepturach. Dla gwiazdy „Queer Eye” była to nie tylko kulinarna przygoda, lecz także ważny moment związany z rodziną i własnymi korzeniami. Jak przyznał, jego ojciec od lat darzy to miejsce szczególnym sentymentem, a dla partnera była to pierwsza okazja do poznania polskich smaków. – To był idealny wstęp do polskiej kuchni – podsumował Antoni Porowski. Najbardziej zapadło mu jednak w pamięć samo danie. Tatar serwowany w Starym Domu określił jako „jedną z najbardziej niesamowitych rzeczy na świecie”. Od Maine po Meksyk. Te smaki Antoni Porowski wspomina do dziś Warszawski tatar nie był jedynym daniem, które znalazło się na liście kulinarnych wspomnień Antoniego Porowskiego. Wśród wyróżnionych przez niego miejsc znalazły się restauracje rozsiane po różnych zakątkach świata – od wybrzeża stanu Maine w USA po Meksyk, Grecję, Francję i Włochy. Część z nich odwiedził prywatnie, inne poznał podczas pracy nad programami telewizyjnymi. W najnowszej produkcji National Geographic „Best of the World with Antoni Porowski” podróżuje bowiem do Paryża i Meksyku, odkrywając miejsca, które najlepiej oddają charakter lokalnej kultury i kuchni. Jednym z najcieplej wspominanych doświadczeń pozostaje dla niego bułka z homarem serwowana w The Clam Shack w stanie Maine. Porowski podkreślał, że wyjątkowy smak dania wynika nie tylko z jakości składników, lecz także z nadmorskiej atmosfery miejsca, gdzie posiłek można zjeść, obserwując rybackie łodzie wpływające do portu. Równie duże wrażenie zrobiła na nim restauracja Rosetta w Meksyku prowadzona przez cenioną szefową kuchni Elenę Reygadas. Choć zachwyciły go tam również wypieki i tradycyjne dania kuchni meksykańskiej, za kulinarny szczyt uznał zaskakujące połączenie lodów rozmarynowych z sałatką ziołową. Na jego liście znalazł się także pozornie prosty posiłek z Paryża – jajecznica z wędzonym łososiem podana w luksusowym Hôtel de Crillon. To właśnie perfekcyjne wykonanie i wyjątkowa atmosfera historycznego hotelu sprawiły, że śniadanie zapadło mu w pamięć na lata. Zupełnie inny charakter miało natomiast doświadczenie na greckiej wyspie Mykonos. W niewielkiej Kiki’s Tavern, słynącej z braku rezerwacji i kameralnej atmosfery, zachwycił go grillowany kotlet schabowy z miodową glazurą, który określił jako jeden z najlepszych kęsów w swoim życiu. W zestawieniu znalazło się również miejsce z włoskiej Emilii-Romanii, gdzie podczas realizacji programu „No Taste Like Home” dla National Geographic odwiedził Locanda del Falco wraz z aktorem Justinem Theroux. To właśnie tam spróbował lokalnej specjalności – perliczki pieczonej w glinie i faszerowanej figami oraz lardo. Jak przyznał, był to jeden z najwspanialszych posiłków w jego życiu. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
ESA zapowiedziała realizację misji Plasma Observatory. Kluczową rolę odgrywają w niej Polacy
Europejska Agencja Kosmiczna podjęła decyzję, na którą polscy badacze czekali od kilku lat. Komitet Programu Naukowego ESA zarekomendował wybór Plasma Observatory jako kolejnej misji klasy średniej (M7) w programie Voyage 2050. Rekomendacja oznacza w praktyce zielone światło dla projektu – i dla bardzo dużej roli, jaką ma w nim odegrać Polska.
Zarekomendowana do realizacji przez ESA misja składa się z siedmiu satelitów wyposażonych w precyzyjne instrumenty badawcze. Zbierane przez nie dane mają odpowiedzieć na jedno z fundamentalnych pytań fizyki plazmy kosmicznej: jak przebiegają procesy energetyzacji plazmy i transport energii w środowisku plazmy bliskiego otoczenia Ziemi. Plazma kosmiczna to zjonizowany gaz, czyli jądra atomowe pozbawione elektronów. Aż 99% materii we Wszechświecie występuje właśnie w postaci plazmy. Laboratorium na orbicie W praktyce Plasma Observatory zbada, jak wiatr słoneczny – strumień naładowanych cząstek wyrzucanych ze Słońca – oddziałuje z magnetosferą, czyli swego rodzaju magnetycznym „bąblem” chroniącym naszą planetę. To właśnie w tym oddziaływaniu zachodzą procesy takie jak rekoneksja magnetyczna, fale uderzeniowe, turbulencje czy energetyczne strumienie plazmy Jak przekonują twórcy misji, magnetosfera Ziemi pełni tu rolę naturalnego laboratorium. Wyniki Plasma Observatory mają pomóc zrozumieć nie tylko zjawiska pogody kosmicznej (które wpływają np. na satelity, sieci energetyczne czy komunikację radiową), ale też procesy zachodzące w znacznie odleglejszych obiektach – plazmie wokół innych gwiazd, w obszarach wybuchów supernowych czy w odległych galaktykach. Konstelacja siedmiu satelitów Plasma Observatory składa się siedmiu identycznych statków kosmicznych. Satelity mają przemieszczać się po eliptycznej orbicie równikowej wokół Ziemi, z perygeum w około 51 tys. km, co daje mniej więcej osiem promieni Ziemi i apogeum przekraczającym 108 tys. km, czyli około 17 promieni Ziemi. Tak dobrana orbita pozwoli regularnie przemierzać kluczowe obszary magnetosfery, takie jak: strefa dzienna (gdzie wiatr słoneczny zderza się z polem magnetycznym Ziemi, tworząc falę uderzeniową, magnetopauzę i tzw. magnetosheath), strefa nocna (z obszarem quasi-dipolowym i strukturą podłużnych prądów w otoczeniu Ziemi). Satelity będą lecieć w formacji dwóch tetraedrów. Tetraedr jest bryłą geometryczną zbudowaną z czterech trójkątów równobocznych. Ustawienie satelitów w takim układzie umożliwia jednoczesny pomiar pól elektromagnetycznych i cząstek z różnych punktów w przestrzeni. Odległości między satelitami będą sięgać od ok. 30 km (skala jonowa) do ok. 5000 km (skala płynowa). Polski udział – CBK PAN w centrum projektu Dla Polski wybór Plasma Observatory jest wyjątkowo istotny ze względów naukowych, ale także wkładu technologicznego. Grupa badaczy z Zakładu Fizyki Plazmy Centrum Badań Kosmicznych PAN wraz z najlepszymi światowymi naukowcami z tej dziedziny tworzyła założenia misji, metody pomiarowe oraz modele opisujące struktury przestrzeni kosmicznej. Zespół inżynierów i naukowców CBK PAN jest zaangażowany w wytwarzanie elementów przyrządów naukowych oraz w koordynację prac związanych z operacyjnością całego systemu badawczego. W ramach wcześniejszych etapów konkursu ESA (Phase A) opracowano model misji, składający się z dużego głównego satelity i 6 małych satelitów, który został ostatecznie zastąpiony koncepcją modelu 7 jednakowych satelitów. Każdy satelita posiada dwa zestawy instrumentów pomiarowych: BOX-P (Particles And Fields Instrument) to zestaw instrumentów posiadających wspólne połączenie z systemem pokładowym satelity. Jest prowadzony przez CBK PAN pod kierownictwem prof. dr hab. Hanny Rothkaehl; BOX-W (Waves) jest zarządzany przez IRFU, szwedzki instytut Fizyki Kosmicznej w Uppsali. Wynik dziesięcioleci badań W przypadku zestawu BOX-P CBK PAN odpowiada za całość prac: koordynację, integrację, testy oraz dostarczenie instrumentu i wytworzenie części mechanicznej. W przypadku zestawu BOX-W wkład CBK PAN obejmuje – poza samym instrumentem EFI-ADA (Electric Field Instrument – Axial Dipole Antenna) – również wytworzenie modułu zasilania oraz struktury mechanicznej. Inż. Marek Morawski pełni funkcję Instrument Lead Scientist (ILS) dla instrumentu EFI-ADA – Jest to dla nas niesamowita radość i zadowolenie. Spełniły się nasze marzenia, nad realizacją których pracowaliśmy przez ostatnie dziesięciolecia. Będzie to przełomowa misja, która pozwoli nam poznać nie tylko procesy zachodzące w Układzie Słonecznym, ale także zrozumieć i opisać podstawowe zasady fizyki, takie jak rekoneksja. Jest to pierwszy krok na drodze do wielopunktowej i wieloinstrumentalnej diagnostyki środowiska kosmicznego – komentuje prof. Hanna Rothkaehl. Start misji zaplanowano na 2037 rok. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Jest pięknie, polecam”. Najpiękniejsze polskie plaże podbijają serca wczasowiczów
Piaszczyste, szerokie, tętniące życiem lub dzikie – najpiękniejsze plaże w Polsce od lat urzekają swoim klimatem. W tym zestawieniu prezentujemy trzy wyjątkowe miejsca, które regularnie wygrywają wakacyjne rankingi.
Spis treści: Na tej plaży dla turystów nie zabraknie miejsca „Polski Dubaj” zachwycił wczasowiczów Polska plaża doceniona przez zagranicznych ekspertów Wybrzeże Bałtyku pełne jest skarbów naturalnej urody, które w sezonie wakacyjnym przyciągają turystów z całej Polski. Wśród nich są malownicze plaże. Jedne zaskakują naturalnym urokiem, inne innowacją. Wśród nich są jednak prawdziwe perełki, które – z różnych powodów – niemal co roku pojawiają się w zestawieniach najpiękniejszych polskich plaż. Poniżej prezentujemy trzy, naszym zdaniem, najciekawsze propozycje. Na tej plaży dla turystów nie zabraknie miejsca Słynna plaża w Świnoujściu pod wieloma względami jest „naj”. Po pierwsze – najszersza. Główne kąpielisko usytuowane na Wyspie Uznam jest znane m.in. z tego, że jest najszerszym w Polsce – miejscami szerokość plaży sięga ok. 200 metrów. To niemalże tyle, ile mierzy wrocławski Sky Tower czy warszawski wieżowiec Warsaw Spire. Po drugie – od niemal dwóch dekad turystów przyjeżdżających w ten rejon witają powiewające przy morzu Błękitne Flagi. To międzynarodowy certyfikat jakości, który oznacza, że plaża spełnia wysokie standardy w zakresie czystości wody, zarządzania środowiskowego, edukacji ekologicznej oraz bezpieczeństwa i usług. Nie bez powodu pas złocistego piasku od lat wygrywa plebiscyty na najlepszą plażę. To jedna z najczystszych, najbezpieczniejszych, największych perełek polskiego Wybrzeża. Jakby tego było mało, oblewana wodą Bałtyku o statystycznie najwyższej temperaturze w kraju. „Polski Dubaj” zachwycił wczasowiczów Na wyróżnienie zasługuje również „Polski Dubaj”, czyli ogromna (bo o powierzchni 5 hektarów), sztuczna plaża w Jarosławcu. W zamyśle Urzędu Morskiego miała przede wszystkim chronić wysoki klif Jarosławca przed osunięciem. Tymczasem stała się jedną z największych atrakcji miejscowości. Na potrzeby budowy całej konstrukcji stworzono pięć ogromnych, kamiennych ramion wysuniętych 180 metrów w morze. Kolejny etap obejmował przepompowanie piasku z dna morskiego do wcześniej utworzonych „kwater”. Koszt potężnej inwestycji wyniósł aż 170 mln zł. Była to największa operacja przeprowadzona w ramach ochrony brzegu morskiego w historii Polski. Dziś „polski Dubaj” zachwyca wczasowiczów niezwykłymi widokami, czystością i imponującym rozmiarem. „Plaża ogromna, zejście, co prawda, po licznych schodach w dół, ale za to, kiedy jesteśmy na górze, to widok rekompensuje trudy powrotów z plaży”, „Jest pięknie, polecam”, „Cudo” – zachwycają się internauci w mediach społecznościowych. Polska plaża doceniona przez zagranicznych ekspertów W zestawieniu najpiękniejszych polskich plaż nie sposób pominąć tej, która znajduje się w Helu. Plaża o długości 1 km i szerokości 30 m jest doceniana zarówno przez miłośników windsurfingu i kitesurfingu, jak i tych, którzy poszukują nuty romantyzmu z domieszką adrenaliny. Za sprawą nietypowej lokalizacji mogą tu bowiem występować prądy morskie i silne powiewy. Nie ulega jednak wątpliwości, że pas złocistego piasku zaskakuje również bajkowymi widokami. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/35-kilometrowa-mierzeja-helska-powstala-na-skutek-dzialania-pradu-morskiego-plynacego-na-wschod-wzdluz-polskiego-wybrzeza-1cc6863.png" width="924" height="606" alt="35-kilometrowa Mierzeja Helska powstała na skutek działania prądu morskiego płynącego na wschód wzdłuż polskiego wybrzeża." title="35-kilometrowa Mierzeja Helska powstała na skutek działania prądu morskiego płynącego na wschód wzdłuż polskiego wybrzeża." /> Dostrzegają to nie tylko polscy turyści. Duża plaża na cyplu została wyróżniona w zeszłorocznym, prestiżowym rankingu European Best Destinations. Hel znalazł się na 10. miejscu i stał się jedyną polską plażą ujętą w tym zagranicznym plebiscycie. Źródła: Magazyn Travelist, Jaroslawiec.pl, Swinoujscie.info, Wakacje.pl
4700 km nowych linii kolejowych w Polsce. Pociągi mają być szybkie i konkurencyjne wobec samochodów
Zintegrowana Sieć Kolejowa to zaprezentowany dziś długofalowy plan budowy i modernizacji torów w Polsce. Zakłada 4700 km nowych linii, w tym rozwój KDP, 19 magistrali i dostęp do kolei dla 27 miast. Rząd i inwestorzy CPK oraz PKP PLK mówią o skróceniu przejazdów do „100 minut” i „3 godzin”.
Dziś zaprezentowano Zintegrowaną Sieć Kolejową (ZSK) – wieloletni plan, który ma uporządkować budowę nowych tras i modernizacje istniejących linii w całej Polsce. Za realizację mają odpowiadać Centralny Port Komunikacyjny w ramach inwestycji strategicznych „Port Polska” oraz PKP Polskie Linie Kolejowe, a kierunek wyznacza Ministerstwo Infrastruktury. Skala przedsięwzięcia robi wrażenie: 4700 km nowych linii, z czego około 1000 km jest już w budowie, na etapie przetargów albo w zaawansowanym projektowaniu. 4700 km torów, 19 magistrali i nowe punkty na kolejowej mapie Polski ZSK ma działać jak sieć naczyń połączonych: 19 magistrali kolejowych ma spinać regiony. Projekt uwzględnia ponad 120 węzłów przesiadkowych – miejsc, w których łatwiej będzie przesiąść się między pociągami (i dalej, w założeniu, także na transport lokalny). Istotnym elementem planu jest dostępność. 27 małych i średnich miast ma zyskać dostęp do sieci kolejowej. W tle jest też cel systemowy: każdy powiat w Polsce ma mieć dostęp do połączeń dalekobieżnych – bezpośrednio albo pośrednio, z wykorzystaniem ruchu regionalnego i skoordynowanych połączeń autobusowych. To podejście przesuwa akcent z pojedynczych, efektownych odcinków na spójność całej siatki połączeń. 2700 km tras w standardzie dużych prędkości W planie wyraźnie widać rolę kolei dużych prędkości (KDP): około 2700 km nowych linii ma powstać właśnie w tym standardzie. Do najczęściej wymienianych przedsięwzięć należą m.in. linia „Y” (Warszawa – nowe lotnisko – Łódź – Poznań/Wrocław), nowy odcinek Rail Baltica na trasie Ełk – Trakiszki, a także połączenie Katowice – Ostrawa. W ramach ZSK wskazano również rozwój układu opartego o Centralną Magistralę Kolejową, w tym jej przedłużenie do Trójmiasta (CMK-Północ). Do 2035 r. ma zostać uruchomione około 1000 km z całej puli 4700 km. Wśród inwestycji, które mają znaleźć się w tym horyzoncie czasowym, wymieniono także Podłęże – Piekiełko oraz dalsze prace na Rail Baltica. To zestawienie pokazuje, że plan nie ogranicza się do jednego korytarza, tylko rozkłada ciężar zmian na kilka kluczowych osi. „Polska 100 minut” i „Polska 3 godzin” ZSK ma realizować cele nazwane „Polska 100 minut” i „Polska 3 godzin”. Pierwszy zakłada skrócenie czasu podróży między największymi miastami do 1 godziny i 40 minut. Drugi cel to przejazd przez kraj – na osiach wschód–zachód lub północ–południe – w około 3 godziny. W przykładach czasów przejazdu pojawiają się m.in. połączenia do Warszawy z Wrocławia, Poznania, Gdańska i Bydgoszczy w 100 minut, a także relacje Wrocław–Kraków oraz Poznań–Gdańsk w tym samym czasie. W wariancie „3 godzin” wskazano m.in. Warszawa–Szczecin, Kraków–Gdańsk i Lublin–Wrocław. Te deklaracje są ważne nie tylko symbolicznie. Skrócenie czasu przejazdu zwykle zmienia granice codziennej mobilności – tego, gdzie opłaca się dojeżdżać do pracy, na studia czy do usług. Pasażerowie, towary i odporność państwa W planie przedstawiono prognozy popytu na kolej. W 2050 r. z pociągów ma skorzystać łącznie 720 mln pasażerów, wobec 439 mln w 2025 r., co oznacza wzrost o 64%. W segmencie dalekobieżnym wskazano wzrost o 105% (z 89 mln w 2025 r. do 182 mln w 2050 r.), a w regionalnym o 54% (z 350 mln do 538 mln). ZSK obejmuje także logistykę. Średnia prędkość handlowa pociągów towarowych ma wzrosnąć z około 34 km/godz. do 56 km/godz., czyli o 59%. W planie zapisano również budowę 23 nowych terminali intermodalnych, które mają ułatwiać przeładunek między transportem drogowym a kolejowym. Nie pominięto wątku bezpieczeństwa: magistrale ZSK zaplanowano jako infrastrukturę podwójnego zastosowania (dual use), istotną dla mobilności wojskowej i odporności państwa. Szacunkowy koszt inwestycji kolejowych po 2035 r. jest szacowany na około 610 mld zł. Z tego około 410 mld zł ma przypaść na budowę nowych linii, a około 200 mld zł na modernizację istniejących tras. To perspektywa liczona w dekadach. ZSK przedstawiana jest jako plan, który ma wyznaczyć kierunek rozwoju kolei na długo, niezależnie od bieżącego kalendarza politycznego. Tylko czy to się uda w sytuacji, gdy każdy nowy rząd ma odmienny plan od poprzedniego?
Czy najdłuższy dworzec Europy zostanie uratowany? W Aleksandrowie Kujawskim trwa batalia o rewitalizację
Niejeden raz mogliście zauważyć ten monumentalny budynek z okna pociągu, mknąc szlakiem kolejowym między Łodzią a Toruniem. Czasem był to tylko rozmazany w deszczu kształt, innym razem – intrygujący, nieco posępny świadek dawnej potęgi. Po latach architektonicznego niebytu zabytkowy dworzec kolejowy w Aleksandrowie Kujawskim znów znajduje się w centrum uwagi.
Spis treści: Azyl dla trubadurów i carskie sekrety Kronika wielkiej historii zapisana w murach Znikające wiaty Bramy Kujaw Mordercza epopeja burmistrza Cieśli z PKP Nowy partner wchodzi do gry Dla tysięcy podróżnych i mieszkańców Aleksandrowa Kujawskiego to miejsce nie było jedynie plamą na mapie kolejowej, ale tętniącym życiem mikrokosmosem. Jego zapachy, smaki i ludzkie historie do dziś żyją w pamięci. To tutaj, tuż po wejściu od strony postoju taksówek, mijało się słynny kiosk Ruchu. „Moja babcia prowadziła ten kiosk, spędzałam tam całe wakacje za dzieciaka – cudowne wspomnienia” – wraca pamięcią pani Ola. Kawałek dalej, naprzeciwko „Kujawiaka”, stała legendarna budka z hot dogami prowadzona przez panią Wochnę z ulicy Limanowskiego. Kto raz ich spróbował, ten wie, że nigdzie indziej nie smakowały tak samo: „W życiu nie jadłam tak dobrych hot dogów z cebulką i pieczarkami” – wspomina pani Ewelina. Serce dworcowego życia biło jednak w tamtejszym bufecie. Idąc w jego kierunku, po lewej stronie mijało się gabinet dentystyczny Przychodni Kolejowej, w którym przyjmował doktor Tomme z Ciechocinka. Dopiero po długim marszu na wprost i skręcie w lewo, tuż przy oknie peronowym, wyłaniał się właściwy bufet. Zimą biło od niego zbawienne ciepło stojącego po lewej stronie pieca kaflowego. „Bardzo dobra pomidorówka była i ciepły piec zimą” – potwierdza pani Barbara, a Irena dodaje z uśmiechem: „W barze na dworcu serwowano też przepyszną fasolkę po bretońsku”. Bufet przyciągał nie tylko amatorów kuflowego piwa, ale i lokalnych smakoszy szukających tu wytchnienia w podróży. Azyl dla trubadurów i carskie sekrety Gmach dworca w Aleksandrowie Kujawskim ma aż 195,5 metra długości – gdyby postawić go pionowo, byłby niewiele niższy niż wrocławski drapacz chmur Sky Tower. „Biały Słoń” – jak z gorzką, pełną rezygnacji ironią nazywają go czasami starsi mieszkańcy – przez dekady nie potrafił powrócić do dawnej wspaniałości. W terminologii ekonomicznej white elephant oznacza kapitałochłonny, trudny do zbycia projekt, który właścicielowi przynosi więcej strat niż pożytku. A przecież nie był to zwykły dworzec prowincjonalny, lecz kluczowy punkt graniczny między zaborem rosyjskim a pruskim. W XIX wieku bywał tu sam car Aleksander II. Dzisiejszy, gdzieniegdzie odpadający tynk ostro kontrastuje z niemym świadectwem dawnego luksusu: neobarokowymi sztukateriami, żeliwnymi kolumnami z korynckimi kapitelami i zdewastowanym witrażowym świetlikiem. Z biegiem gwałtownych dekad te monumentalne przestrzenie stały się naturalnym azylem dla artystów i ludzi szukających swojego skrawka podłogi. To w tych poczekalniach swoje ślady zostawił Edward Stachura, legendarny trubadur polskiej literatury. Aleksandrów Kujawski stanowił dla niego stały punkt na mapie jego wędrówek, a mury dworca przeniknęły do melancholijnych wierszy poety. Dla Stachury ten gmach był wiecznym punktem przesiadkowym w jego bezustannym przemierzaniu trasy Przemyśl – Szczecin. To nie był one-way ticket – to była pętla ludzkich losów. Swoje literackie inspiracje czerpała stąd również pisarka Maria Danilewicz-Zielińska. Dworzec rzucał też cień na tożsamość samego miasta. Przez lata wierzono, że nazwa miejscowości pochodzi od cara Aleksandra II. Detektywistyczne śledztwo historyka Roberta Stodolnego, zawarte w jego publikacji „Od Aleksandrowa do Aleksandrowa Kujawskiego”, obaliło jednak ten mit. Autor udowodnił, że nazwa wywodzi się od właściciela tamtejszego majątku ziemskiego – Aleksandra Sumińskiego. Carski blichtr musiał ustąpić miejsca twardym faktom, choć historia stacji i tak poraża intensywnością. Kronika wielkiej historii zapisana w murach Historia aleksandrowskiego węzła to w istocie gotowy scenariusz na porywający film, którego początki sięgają zimy 1862 roku. To właśnie 8 lutego, wraz z otwarciem stacji Drogi Żelaznej Warszawsko-Bydgoskiej na szlaku między Kutnem a Toruniem, wokół gigantycznego dworca granicznego zaczęło rodzić się miasto. Początkowo stacja, nosząca nazwę Trojanów, szybko stała się świadkiem burzliwych wydarzeń. Zaledwie rok później, w ogniu powstania styczniowego, ten przygraniczny gmach stał się strategiczną areną zbrojnych potyczek. Powstańcy desperacko walczyli tu o przejęcie transportów broni i zablokowanie carskich linii zaopatrzeniowych. Paradoksalnie, kilkanaście lat później to samo miejsce stało się tłem dla wielkiej dyplomacji. Na początku września 1879 roku na stacji doszło do oficjalnego spotkania cara Rosji Aleksandra II z cesarzem Niemiec Wilhelmem I. Specjalnie na ten historyczny szczyt dworzec zyskał luksusowe, iście królewskie apartamenty. Jednak upadek wielkich imperiów podczas I wojny światowej zamienił stację w tętniącą życiem wojenną śluzę i punkt przerzutowy wojsk. Po zajęciu tych terenów przez Niemców rosyjsko-pruska stacja graniczna bezpowrotnie straciła swój pierwotny, celny charakter. Z kolei jesień 1920 roku zapisała tu niezwykły, ukraiński epizod. Po podpisaniu rozejmu w wojnie polsko-bolszewickiej na dworcu, gdzie internowano żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, wielokrotnie gościł ataman Symon Petlura. Niestety, mroczne lata 1939–1945 brutalnie odmieniły oblicze gmachu. Przemianowany przez okupanta na Alexandrow (Weichsel), stał się ponurym punktem kontrolnym i niemym świadkiem dramatycznych wysiedleń ludności polskiej do obozów. Znikające wiaty Bramy Kujaw Wokół okresu powojennego krąży najgęstsza legenda tego miejsca. Kunsztowne, żeliwne wiaty peronowe, które dawniej chroniły przed deszczem carskich dygnitarzy, w tajemniczych okolicznościach zniknęły z aleksandrowskich peronów. Według lokalnych podań ogromne fragmenty tych zabytkowych odlewów nie trafiły wcale do huty. Opowieść niesie, że zostały wywiezione pod osłoną nocy i zakopane na terenie okolicznych gospodarstw, by uchronić je przed grabieżą lub zniszczeniem. Choć brak na to twardych dowodów w oficjalnych dokumentach, ta przekazywana z ust do ust historia do dziś rozpala wyobraźnię poszukiwaczy skarbów, którzy z wykrywaczami metalu przemierzają kujawskie pola w poszukiwaniu carskiego żelaza. Mordercza epopeja burmistrza Cieśli z PKP Przejęcie gigantycznego dworca przez samorząd nie było rutynową procedurą, lecz morderczą, biurokratyczną bitwą. Nikt wcześniej w Polsce nie przecierał szlaków w darmowym przekazywaniu gminie kolejowego majątku o tak kolosalnej wartości. Głównym architektem tego bezprecedensowego zwrotu akcji był ówczesny burmistrz, Andrzej Cieśla. Zamiast czekać na cuda, samorząd wziął sprawy w swoje ręce. Po blisko 30 miesiącach pionierskich procedur urzędowych, zapoczątkowanych uchwałą Rady Miejskiej z czerwca 2006 roku, burmistrz Cieśla podpisał 18 grudnia 2008 roku przełomowy akt notarialny, na mocy którego PKP bezpłatnie przekazało obiekt gminie. Cała operacja formalnego przejęcia majątku została sfinalizowana w ciągu zaledwie 14 dni od momentu złożenia podpisów, kiedy to fizycznie przekazano klucze i nieruchomość w ręce aleksandrowskiego samorządu. Gdy wygasły echa oklasków, miasto zostało jednak samotnie wobec przestrzeni, której remont wymagał budżetów na poziomie ministerstwa. Przez lata lokalnym władzom udało się zrewitalizować zaledwie ułamek gmachu, gdzie ulokowano m.in. bibliotekę i izbę tradycji, a w miejsce dawnego bufetu – salę kameralną. Koszt pełnej renowacji szacowano na ponad 100 milionów złotych – kwotę kosmiczną i absolutnie nieosiągalną dla lokalnego budżetu. Nowy partner wchodzi do gry Dziś cała historia aleksandrowskiego dworca zyskuje zupełnie nowy bieg, a losy obiektu zataczają koło. Gdy po latach przerwy reaktywowano połączenia kolejowe boczną nitką do pobliskiego Ciechocinka, ta dawna, XIX-wieczna stacja graniczna zaczęła odzyskiwać swoją naturalną tożsamość. Staje się na powrót prawdziwą Bramą Kujaw – węzłem, którego ranga wykracza daleko poza lokalne podwórko. Przełom w sprawie nadszedł wraz z podjęciem przez miasto odważnej i pragmatycznej decyzji o poszukiwaniu zewnętrznego inwestora. Ponieważ utrzymanie niszczejącego pustostanu generowało potężne koszty, władze zdecydowały się na bezprecedensowy krok: zadeklarowały gotowość przekazania carskiego giganta za symboliczną złotówkę oraz zastosowanie zwolnień z podatków w zamian za twarde zobowiązanie do pełnej rewitalizacji obiektu. Choć formuła ta wywołała burzliwe dyskusje i kontrowersje wśród części mieszkańców przyzwyczajonych do tradycyjnego pojmowania majątku gminy, urzędnicy twardo odpowiadali: obiekt musi zostać uratowany, a miasto zabezpieczone. Partnerem, który podjął to gigantyczne wyzwanie, została znana Grupa Arche z prezesem Władysławem Grochowskim na czele. Firma słynie w całym kraju z brawurowego i pełnego szacunku przywracania do życia miejsc pozornie straconych, takich jak cukrownia w Żninie czy zamek w Janowie Podlaskim. Droga do ostatecznych umów wymagała jednak ogromnej cierpliwości. Gdy w trakcie przygotowań do sfinalizowania procedur mieszkańcy dopytywali na lokalnych grupach dyskusyjnych o przyszłość zabytku, obecny burmistrz Arkadiusz Gralak tonował emocje, pisząc wprost w mediach społecznościowych: „Cierpliwości. Jesteśmy bardzo blisko pozytywnego zakończenia tego rozdziału i rozpoczęcia nowej, pięknej historii budynku dworca. Dlatego nie uprzedzajmy faktów. Jak powszechnie wiadomo, »wysokie ciśnienie« nikomu (albo przynajmniej większości) nie służy. Jesteśmy w trakcie procedury rokowań i aby je »dowieźć«, potrzebujemy się skupić tylko na tym. Ja również nie mogę się doczekać, zwłaszcza że od początku swojego urzędowania powtarzam jedno: nie stać nas na ten obiekt i potrzebujemy solidnego partnera do jego rewitalizacji, remontu, przywrócenia dawnego blasku”. Nad całą tą biznesową i urzędniczą rozgrywką góruje jeszcze jeden milczący, zjawiskowy świadek dawnych lat. Dwuzbiornikowa wieża ciśnień została wzniesiona z czerwonej cegły w 1895 roku. Od wielu już lat nieczynna wieża stała się ofiarą wandali, tracąc szyby w kilku oknach i zyskując graffiti na drzwiach. To wyjątkowy zabytek techniki obok wyjątkowego dworca kolejowego. Cała Polska z niepokojem i nadzieją obserwuje te ciche, zakulisowe zmagania o ratunek dla gmachu, który z każdym rokiem coraz bardziej poddaje się upływowi czasu. „Oby nam tylko ten dworzec ostatecznie nie uciekł, zanim cokolwiek podpiszą” – komentuje z humorem godnym Stanisława Barei jeden z pieszych pasażerów, przemykając w cieniu wiaduktu i spoglądając na kruszejące mury. Rozmowy o przyszłości najdłuższego dworca ceglanego, jak zwykło się go dumnie nazywać w regionie, zdają się na szczęście zmierzać ku finałowi, niosąc realną obietnicę ratunku. „Chciałoby się wysiąść na dworcu nie byle jakim...” – zdają się mówić po latach mury, parafrazując klasyka i przypominając o palącej potrzebie tej odbudowy. Czy aleksandrowski „Biały Słoń” doczeka się swojej wyczekiwanej stacji docelowej? Czas pokaże, czy ten historyczny bilet otworzy mu drogę do nowego życia – bez względu już na to, czy miałaby być to galeria handlowa, hotel z restauracją, czy nowoczesna przestrzeń rozrywkowo-eventowa.
Nawłoć kanadyjska – piękna bylina czy groźny gatunek inwazyjny?
Nawłoć kanadyjska jest dla wielu osób symbolem późnego lata. Rozległe żółte łany przyciągają uwagę podczas podróży przez wiejskie krajobrazy. Z perspektywy ekologii obraz ten wygląda jednak inaczej. To gatunek inwazyjny, który silnie zmienia charakter otwartych siedlisk w Polsce. Jej sukces wynika z połączenia szybkiego wzrostu, skutecznego rozmnażania oraz zdolności do tworzenia niemal jednogatunkowych zbiorowisk. Nawłoć kanadyjska pokazuje, że nawet pozornie niewinna roślina ozdobna może w ciągu kilkuset lat stać się poważnym wyzwaniem dla ochrony rodzimej przyrody.
Spis treści: Jak wygląda nawłoć kanadyjska? Nawłoć kanadyjska a pospolita – jak odróżnić te gatunki? Właściwości nawłoci kanadyjskiej Czy nawłoć kanadyjska jest ekspansywna? Czy nawłoć kanadyjska jest zakazana w Polsce? Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis) pochodzi z Ameryki Północnej. Do Europy trafiła już w XVII wieku jako roślina dekoracyjna i szybko zyskała popularność w ogrodach oraz parkach. W kolejnych stuleciach zaczęła wymykać się spod kontroli. W XIX wieku była już obecna w większości krajów Europy Zachodniej. Do Polski dotarła prawdopodobnie wraz z importowanymi materiałami rolnymi. Pierwsze stanowiska poza uprawą odnotowano w 1872 roku w okolicach Krakowa i Lublina. Obecnie gatunek występuje niemal w całym kraju. Należy do najpowszechniejszych roślin obcego pochodzenia spotykanych na terenach otwartych. Jak wygląda nawłoć kanadyjska? Nawłoć kanadyjska jest wieloletnią byliną osiągającą zwykle od 60 do nawet 150 cm wysokości. Tworzy sztywne, pionowe łodygi zakończone dużymi, piramidalnymi kwiatostanami złożonymi z wielu drobnych żółtych koszyczków. Charakterystyczne cechy gatunku to: lancetowate, ostro ząbkowane liście ułożone skrętolegle, owłosienie występujące zwłaszcza w górnej części łodygi, gęste wiechowate kwiatostany długości nawet 30 cm, lekkie nasiona wyposażone w puch umożliwiający rozsiewanie przez wiatr. Roślina kwitnie od lipca do października, przy czym szczyt kwitnienia przypada zwykle między połową sierpnia a końcem września. Nawłoć kanadyjska a pospolita – jak odróżnić te gatunki? Gatunkiem rodzimym dla polskiej flory jest nawłoć pospolita (nazywana potocznie polską mimozą), która zwykle osiąga mniejsze rozmiary niż nawłoć kanadyjska. Polska mimoza występuje pojedynczo lub w niewielkich skupieniach i nie tworzy rozległych jednogatunkowych łanów. Jej kwiatostany są mniej rozbudowane, a liczba koszyczków wyraźnie mniejsza. Nawłoć kanadyjska natomiast wyróżnia się silnym wzrostem, znacznie większą liczbą pędów oraz zdolnością do szybkiego zajmowania dużych powierzchni. To właśnie ta cecha sprawia, że jest uznawana za problem ekologiczny. Dodatkowym zagrożeniem jest możliwość krzyżowania się gatunków. W naturze spotykane są mieszańce nawłoci kanadyjskiej i nawłoci pospolitej, co może utrudniać zachowanie czystości genetycznej rodzimego gatunku. Właściwości nawłoci kanadyjskiej Gatunek ten przez stulecia był ceniony za walory dekoracyjne. Jego wysokie pędy i złociste kwiatostany dobrze prezentują się w ogrodach oraz parkach. Warto wspomnieć także o jej znaczeniu dla owadów. Kwitnie późno, kiedy część roślin zakończyło już sezon. Dzięki temu dostarcza nektaru i pyłku licznym gatunkom owadów. Bywa również wykorzystywana kulinarnie. Z kwiatów przygotowuje się napary, syropy czy dodatki do potraw. Nie zmienia to jednak faktu, że z punktu widzenia ochrony przyrody jej rozprzestrzenianie jest niepożądane. Czy nawłoć kanadyjska jest ekspansywna? Właśnie wyjątkowa zdolność do rozprzestrzeniania sprawiła, że nawłoć kanadyjska stała się przedmiotem zainteresowania przyrodników w całej Europie. Sukces tej rośliny wynika z kilku cech działających jednocześnie. Po pierwsze, produkuje ogromne ilości lekkich nasion, które mogą być przenoszone przez wiatr. Po drugie, rozmnaża się również za pomocą podziemnych kłączy, dzięki którym szybko zajmuje kolejne fragmenty terenu. Znaczenie ma również jej biologia. Nawłoć kanadyjska rośnie bardzo szybko, skutecznie wykorzystuje dostępne zasoby i jest gatunkiem synantropijnym, związanym z siedliskami przekształconymi przez człowieka. Szczególnie chętnie porasta: przydroża, nasypy kolejowe, nieużytki, opuszczone pola, obrzeża lasów, brzegi rzek. W takich miejscach tworzy zwarte płaty składające się niemal wyłącznie z własnych pędów. Żółte morze kwiatów i ekologiczny problem Nie każdy gatunek obcy staje się gatunkiem inwazyjnym. W przypadku nawłoci kanadyjskiej problem polega na tym, że jej obecność prowadzi do zmian w funkcjonowaniu całych ekosystemów. Roślina skutecznie konkuruje z gatunkami rodzimymi o światło, wodę oraz składniki pokarmowe. Gdy raz opanuje teren, ogranicza możliwość kiełkowania innych roślin. Dodatkowo wydziela związki chemiczne mogące hamować wzrost konkurentów. Zjawisko to określane jest jako allelopatia. Efektem jest więc stopniowe zubożenie lokalnej flory. Szczególnie narażone są cenne nieużytki, gdzie wiele rzadkich gatunków roślin wymaga otwartej przestrzeni i braku silnej konkurencji. Badania wskazują również, że obecność rozległych łanów nawłoci może wpływać na zachowania owadów zapylających. Kiedy roślina masowo kwitnie, przyciąga znaczną część zapylaczy, przez co rodzime gatunki mogą być odwiedzane rzadziej. Jak zwalczyć nawłoć kanadyjską? Eliminacja dużych stanowisk nawłoci jest trudna i wymaga cierpliwości. Pojedyncze zabiegi zwykle nie przynoszą trwałych efektów, ponieważ roślina szybko odrasta z kłączy. Najskuteczniejsze rezultaty daje regularne koszenie prowadzone przez kilka kolejnych lat. Szczególnie ważne jest niedopuszczenie do wytworzenia nasion. W wielu krajach Europy zaleca się koszenie dwa razy w sezonie, najczęściej późną wiosną i pod koniec lata. W początkowej fazie inwazji skuteczne mogą być również: ręczne wyrywanie młodych roślin, wykopywanie kłączy, przywracanie użytkowania rolniczego porzuconych gruntów, odtwarzanie rodzimych zbiorowisk roślinnych. W miejscach, gdzie nie ma potrzeby zachowania otwartych siedlisk, korzystne może być również wspieranie sukcesji drzew i krzewów. Zacienienie ogranicza wzrost nawłoci i utrudnia jej dalsze rozprzestrzenianie. Czy nawłoć kanadyjska jest zakazana w Polsce? To zagadnienie często budzi wątpliwości. Nawłoć kanadyjska należy do obcych gatunków wykazujących cechy ekspansywne. Jednocześnie nie znajduje się obecnie na liście gatunków objętych ogólnokrajowymi zakazami wynikającymi z rozporządzenia dotyczącego inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski lub Unii Europejskiej. Eksperci podkreślają jednak, że dalsze sadzenie i celowe rozpowszechnianie rośliny nie jest wskazane. W środowisku ogrodniczym od lat rekomenduje się zastępowanie jej gatunkami rodzimymi lub nieinwazyjnymi odpowiednikami. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Rusałka admirał – wędrowny motyl, który potrafi pokonać tysiące kilometrów
Rusałka admirał zachwyca wyglądem, ale jeszcze bardziej imponuje swoim stylem życia. Ten charakterystyczny motyl o czarnych skrzydłach przeciętych czerwonymi pasami należy do najlepszych lotników wśród europejskich owadów. Każdego roku odbywa dalekie wędrówki między cieplejszymi regionami kontynentu a północnymi obszarami Europy. Dzięki temu jest jednym z najbardziej fascynujących motyli w naszym kraju.
Spis treści: Jak wygląda rusałka admirał? Gdzie występuje rusałka admirał? Gody i cykl życia Wędrówki dłuższe niż u wielu ptaków Czym żywi się dorosła rusałka admirał? Rusałka admirał – ciekawostki Czy rusałka admirał wymaga ochrony w Polsce? Choć można ją spotkać w ogrodach, parkach i na leśnych ścieżkach, wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że obserwowane latem osobniki często przyleciały do Polski z miejsc oddalonych o setki, a nawet tysiące kilometrów. To niezwykłe połączenie efektownego wyglądu, zdolności migracyjnych i interesującego cyklu życia sprawia, że rusałka admirał od lat fascynuje naukowców i miłośników przyrody. Jak wygląda rusałka admirał? Rusałka admirał (Vanessa atalanta) to średniej wielkości motyl dzienny z rodziny rusałkowatych. Rozpiętość jego skrzydeł wynosi zwykle od około 5,8 do 6,4 cm. Na przednich skrzydłach widoczny jest ukośny czerwony pas oraz kilka wyraźnych białych plamek przy wierzchołku. Tylne skrzydła zdobi szeroki czerwony pas biegnący wzdłuż ich zewnętrznej krawędzi. Spodnia strona skrzydeł jest znacznie mniej kontrastowa i przypomina mozaikę odcieni brązu, szarości i beżu, dzięki czemu motyl staje się niemal niewidoczny podczas odpoczynku. Gdzie występuje rusałka admirał? Zasięg występowania tego motyla jest wyjątkowo rozległy. Spotykany jest w Europie, północnej Afryce, dużej części Azji oraz Ameryce Północnej. Występuje także na niektórych wyspach karaibskich i oceanicznych. Rusałka admirał to motyl występujący w Polsce i można go obserwować praktycznie na terenie całego kraju. Najchętniej zasiedla: skraje lasów, polany i leśne drogi, ogrody przydomowe, sady, tereny ruderalne, wilgotne zarośla i doliny rzeczne. Jest gatunkiem dobrze przystosowanym do życia w pobliżu człowieka, dlatego często odwiedza miejskie parki oraz działki ogrodowe. Gody i cykl życia U populacji migrujących okres godowy przypada zwykle na późną jesień i początek zimy, po dotarciu do cieplejszych regionów Europy. Poprzedzają go długie zaloty, które mogą trwać nawet kilka godzin. Samice wybierają przede wszystkim samce broniące własnego terytorium, dlatego o sukcesie rozrodczym często decydują zdolności lotnicze i umiejętność odpędzania rywali. Przed złożeniem jaj samica wybiera odpowiednią roślinę żywicielską. Jaja składane są pojedynczo na liściach, co zwiększa szanse larw na dostęp do pokarmu po wykluciu. Jak wygląda gąsienica i czym się żywi? Dla wielu osób zaskoczeniem może być fakt, że larwy tego motyla rozwijają się na roślinie uznawanej często za chwast. Żerują one bowiem przede wszystkim na pokrzywie zwyczajnej. Gąsienice mogą mieć bardzo zróżnicowane ubarwienie, ale najczęściej są brunatne, a nawet niemal czarne. Charakterystyczne są jasne plamki i kolce. Larwy prowadzą skryty tryb życia. Zwijają liście pokrzyw, tworząc naturalne schronienia, w których żerują i chronią się przed drapieżnikami. Wędrówki dłuższe niż u wielu ptaków Jedną z najbardziej niezwykłych cech gatunku jest jego migracyjny tryb życia. Rusałka admirał należy do nielicznej grupy motyli regularnie przemieszczających się na ogromne odległości. Wiosną osobniki zimujące w cieplejszych regionach Europy i północnej Afryki przemieszczają się na północ. Dzięki temu już w maju można obserwować pierwsze motyle pojawiające się między innymi w Polsce. Jesienią część populacji podejmuje lot powrotny na południe. Badania prowadzone w Europie wykazały, że migracje te mają charakter cykliczny i obejmują wiele pokoleń. Rusałka admirał wykorzystuje prądy powietrzne na znacznych wysokościach, co pozwala jej ograniczyć zużycie energii podczas lotu. Czym żywi się dorosła rusałka admirał? Dorosłe osobniki są bardzo aktywne i potrzebują dużych ilości energii. Głównym źródłem pożywienia jest nektar kwiatów. Szczególnie chętnie odwiedzają budleje, astry, aksamitki, nawłocie, ostrożenie i sadźce. W przeciwieństwie do wielu innych motyli rusałka admirał często korzysta również z fermentujących owoców. Można ją zobaczyć na spadających jabłkach, gruszkach czy śliwkach. Chętnie pobiera także soki wypływające z uszkodzonych drzew i to właśnie dlatego późnym latem i jesienią motyle te często pojawiają się w sadach. Rusałka admirał – ciekawostki Ten gatunek kryje sporo interesujących cech, które wyróżniają go spośród innych europejskich motyli. Po pierwsze, samce są terytorialne. Wybierają określone fragmenty terenu i aktywnie przepędzają konkurentów. Sukces rozrodczy zależy w dużej mierze od zdolności do obrony tego obszaru. Po drugie, motyl ten często wykazuje wyjątkowo mały lęk przed człowiekiem. Niejednokrotnie pozwala podejść na bardzo niewielką odległość, a czasem nawet siada na ubraniu lub dłoni obserwatora. Wreszcie, rusałka admirał znalazła miejsce w kulturze. Pojawia się między innymi w twórczości Vladimira Nabokova, który oprócz działalności literackiej zajmował się również badaniami nad motylami. Czy rusałka admirał wymaga ochrony w Polsce? Obecnie rusałka admirał nie jest uznawana w Polsce za gatunek zagrożony. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje ją jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Nie oznacza to jednak, że motyl jest całkowicie odporny na zmiany zachodzące w środowisku. Intensywne rolnictwo, ograniczanie liczby naturalnych siedlisk oraz usuwanie pokrzyw mogą lokalnie wpływać na liczebność populacji. Duże znaczenie mają także zmiany klimatyczne. Z jednej strony, cieplejsze warunki mogą sprzyjać rozszerzaniu zasięgu występowania i wcześniejszemu pojawianiu się motyli wiosną. Z drugiej, długotrwałe susze mogą ograniczać dostępność roślin żywicielskich i obniżać przeżywalność młodych stadiów rozwojowych. Dlatego nawet pospolite gatunki warto wspierać poprzez zachowanie różnorodnych siedlisk oraz sadzenie roślin nektarodajnych w ogrodach i parkach. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Nie taki Nosferatu straszny, jak go malują. Dlaczego pająk Zoropsis spinimana w ogóle nie powinien nas martwić?
Media alarmują o ekspansji pająka Nosferatu w Niemczech, w 2023 roku stwierdzono go także w Polsce. Choć jego wampiryczna nazwa i rozmiary budzą niepokój, ten przybysz z południa jest zupełnie niegroźny. W naszym kraju dużo częściej występują znacznie groźniejsze pająki.
W przestrzeni publicznej pojawiły się alarmujące informacje o rozprzestrzenianiu się groźnego pająka Nosferatu w Niemczech. Jego zasięg występowania faktycznie rozszerza się w Europie, ale nie ma w tym nic niezwykłego. Zmiany klimatyczne powodują wiele zawirowań w dotychczasowych zasięgach wielu gatunków. Co więcej – pająk Nosferatu był już stwierdzony także w Polsce. Alarmujące informacje o tym, że jest groźny i jadowity nie mają wiele wspólnego z prawdą. Owszem, jest jadowity – jak prawie wszystkie pająki – ale jego ewentualne ugryzienie jest zupełnie niegroźne, chyba że ktoś jest silnie uczulony. W Polsce znacznie częściej występują inne, bardziej jadowite i niebezpieczne gatunki pająków. Pająk Nosferatu rozprzestrzenia się w Niemczech O triumfalnym pochodzie pająka Nosferatu przez Niemcy poinformowała niedawno niemiecka organizacja ochrony przyrody NABU. Ogólnokrajowa akcja zgłoszeniowa, w której wzięły udział dziesiątki tysięcy osób, potwierdziła już obecność tego pająka we wszystkich krajach związkowych. Wiele zgłoszeń napłynęło znad Bałtyku, z wysp Rugia i Uznam. Tej wiosny do NABU napłynęło ponad 2,5 tysiąca zgłoszeń obserwacji pająka Nosferatu – to prawdziwy wysyp. Świadczy o licznej, zadomowionej populacji, rozprzestrzeniającej się w środowisku. Taka ilość zgłoszeń wyklucza przypadkowe pojawy, np. związane z transportem roślin z innych krajów. Pająk Nosferatu: opis gatunku Tak zwany pająk Nosferatu (Zoropsis spinimana) nie ma polskiej nazwy. Wampiryczny przydomek zupełnie nie ma związku z jego zwyczajami ani jakimkolwiek zagrożeniem – czarny wzór na jego odwłoku skojarzył się komuś z sylwetką najsłynniejszego filmowego wampira. Zoropsis spinimana został po raz pierwszy opisany w 1820 roku. Jego zasięg obejmuje prawie całą Europę, z wyjątkiem jej północnej części. Jest gatunkiem synantropijnym, czyli nierozerwalnie związanym z obecnością człowieka. To pająk drapieżny, aktywnie polujący na owady i inne pająki, nie tworzący pajęczyn. Jak na polskie warunki jest pająkiem dość dużym – jego ciało ma długość do 19 mm, ale w połączeniu z długimi odnóżami wydaje się znacznie większy i może robić wrażenie. Jak niemal wszystkie pająki, jest jadowity – ale nie ma doniesień, aby jego ugryzienia powodowały jakiekolwiek poważne konsekwencje. Źródła mówią co najwyżej o niewielkiej bolesności i obrzęku, ustępującym po kilku godzinach. Naukowcy podkreślają, że choć pająk Nosferatu faktycznie wykazuje tendencje do rozprzestrzeniania się w Europie, nie jest gatunkiem inwazyjnym. Jego pojawianie się w nowych miejscach prawdopodobnie bardzo często jest także powiązane z człowiekiem i transportem lądowym różnych towarów. Właśnie przez człowieka został zawleczony nawet do USA, a konkretnie Kalifornii. Pająk Nosferatu w Polsce W 2023 roku polscy naukowcy – Grzegorz Gierlasiński z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Mateusz Wrzoł – opisali stanowisko występowania pająka Nosferatu w Polsce. Pojawił się w miejscowości Komorowice w Beskidzie Zachodnim. Zaobserwowano go na terenie marketu budowlanego, na wózkach kwiatowych służących do transportu roślin. „Regularne dostawy roślin, zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych, do sklepów w sieciach marketów budowlanych, dają możliwość rozprzestrzeniania się wielu potencjalnym gatunkom” – piszą polscy badacze. W tym samym markecie stwierdzono obecność innego ciepłolubnego pająka z południa Europy – Uloborus plunipes. „Mając na uwadze obserwowane w ostatnim czasie ocieplanie się klimatu, możliwe jest, że areał występowania omawianego gatunku będzie się zwiększał, co zaowocuje kolejnymi obserwacjami Zoropsis spinimana w kraju” – konkludują naukowcy. Niebezpieczne pająki w Polsce Strach przed pająkiem Nosferatu jest zupełnie nieuprawniony także dlatego, że w Polsce można spotkać dużo bardziej niebezpieczne pająki, które wcześniej u nas nie występowały. Na przykład kolczaka zbrojnego, który także przywędrował do nas z południa Europy. Do 2007 roku stwierdzono go w Polsce zaledwie dwa razy, w okolicach masywu Ślęży oraz rezerwatu Krzemionki. Naukowcy jednak podejrzewali, że jest go więcej, co się potwierdziło – w 2012 roku odnaleziono populację na Roztoczu, potem posypały się obserwacje z Wyżyny Lubelskiej, Karkonoszy, a nawet wybrzeża Bałtyku. Ukąszenie kolczaka zbrojnego jest bolesne, może także wywołać obrzęk, zaczerwienienie, drętwienie, a nawet (choć dużo rzadziej) objawy ogólnoustrojowe: dreszcze, poty, nudności, wymioty, tachykardię czy problemy z oddychaniem. W jadzie kolczaka zbrojnego stwierdzono obecność ponad 40 różnych polipeptydów. Także ukąszenie sieciarza jaskiniowego może być znacznie bardziej nieprzyjemne niż pająka Nosferatu. W Polsce występuje około 800 gatunków pająków, znakomita większość z nich jest jadowita – i nieszkodliwa. Źródła: Euronews, Acta Entomologica Silesiana, Spiders of Europe Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Car nakreślił ją linijką na mapie. Dziś to legendarna Łosiostrada i jedna z najciekawszych dróg w Polsce
Przez środek niedostępnych mokradeł Biebrzańskiego Parku Narodowego biegnie prosta, asfaltowa droga. Zbudowana ponad wiek temu dla carskiej armii, dziś jest przyrodniczym unikatem. Carska Droga, potocznie zwana Łosiostradą, to miejsce, gdzie spotkanie z łosiem jest codziennością.
Dolina Biebrzy przez wieki była krainą niedostępną – i taką na ogromnym obszarze pozostaje. Istnieje jednak szlak, który pozwala bezpiecznie przejechać samochodem przez mokradła – tzw. Carska Droga. Zbudowana w celach militarnych, dziś jest jedną z najbardziej niezwykłych dróg w kraju, gdzie z wnętrza samochodu można podziwiać dziewiczą przyrodę, a łosie przechadzają się niemal codziennie. Historia Carskiej Drogi Powstała pod koniec XIX wieku na potrzeby armii Imperium Rosyjskiego. Droga miała połączyć carskie twierdze w Łomży, Osowcu i Grodnie. Decyzję o jej budowie podjął osobnym dekretem car Mikołaj II, według anegdoty wyznaczając trasę linijką na mapie, łącząc Grodno i Warszawę. Prace trwały w latach 1895–1907. Robotnicy wybierali torf, układali faszynę i zasypywali ją żwirem. Do pracy zatrudniano miejscową ludność i hojnie płacono. Trakt ułatwił obronę Twierdzy Osowiec podczas I wojny światowej. We wrześniu 1939 roku maszerowali nim polscy żołnierze zmierzający na odcinek Wizna. Po wojnie droga straciła znaczenie militarne. Położenie Carskiej Drogi Historycznie ciąg dróg łączących carskie twierdze liczył około 128 kilometrów. Ciągnął się od Mężenina, przez Strękową Górę, Osowiec, Goniądz, Dąbrowę Białostocką aż do Grodna na Białorusi. Dziś nazwa Carska Droga ma węższe znaczenie – to odcinek o długości 33 kilometrów. Zaczyna się przy moście na rzece Narew w Strękowej Górze, a kończy w miejscowości Osowiec-Twierdza. Tam krzyżuje się z drogą krajową nr 65. Odcinek od osady Dobarz do Strękowej Góry biegnie po sztucznej grobli, wokół której rozciągają się niedostępne bagna. Północna część trasy wiedzie przez piaszczyste wydmy i suchy bór iglasty. Droga w całości przecina Biebrzański Park Narodowy lub biegnie po jego granicy. Leży w granicach unijnych obszarów Natura 2000. Atrakcje Łosiostrady Carska Droga jest atrakcją samą w sobie – wiedzie przez bezcenne przyrodniczo tereny. Potocznie nazywa się ją „Łosiostradą”, ponieważ spotkanie z łosiem jest tu niemal pewne. Biebrzański park Narodowy to ostoja największej populacji łosia w Polsce, szacowanej na około 400 osobników. Ale z drogi można zaobserwować znacznie więcej zwierząt, m.in. jelenie, bobry, rysie i rzadkie gatunki ptaków. Jadąc Carską Drogą warto zatrzymać się w Strękowej Górze, gdzie z mostu widać szeroką dolinę Narwi i jej wiosenne rozlewiska. Długa Luka to rozległe torfowisko, w które wchodzi drewniana kładka edukacyjna. Można tam zobaczyć rzadkie ptaki, np. wodniczkę. Kilometr dalej stoi wieża widokowa nad Bagnem Ławki, skąd roztacza się niesamowita panorama bezkresu otwartych torfowisk. Od szosy odchodzi też Grobla Honczarowska – ścieżka piesza prowadząca do wieży na Batalionowej Łące. Przy drodze leży też wieś Gugny, osada Budy oraz restauracja „Dwór Dobarz”. Na północnym końcu trasy znajdują się ruiny Fortu IV oraz zabytkowa Twierdza Osowiec. Informacje praktyczne Wyprawa na Carską Drogę wymaga przestrzegania zasad parku narodowego. Trasa leży na obszarze chronionym, więc turyści muszą kupić bilet wstępu do Biebrzańskiego Parku Narodowego. Można go nabyć przez internet. Na tablicach informacyjnych przy drodze znajdują się kody QR, które ułatwiają zakup. Na całym odcinku Łosiostrady obowiązuje ograniczenie prędkości do 50 km/godz. Należy go bezwzględnie przestrzegać – zderzenie z ważącym kilkaset kilogramów łosiem jest niebezpieczne zarówno dla zwierzęcia, jak i pasażerów. Na wycieczkę Carską Drogą najlepiej wybrać się wczesną wiosną, np. w marcu, gdy na drzewach nie ma jeszcze liści, co ułatwi obserwację zwierząt. W podmokłych lasach olszowych stoi wtedy woda, ale nie ma jeszcze komarów i gzów. Nawierzchnia Carskiej Drogi jest dobra. Pokrywa się z trasą rowerową Green Velo i Podlaskim Szlakiem Bocianim. Przy szosie wybudowano wiaty turystyczne dla rowerzystów. Źródło: Biebrzański Park Narodowy Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Niebezpieczne owady w trzech województwach. Mogą wywołać nawet wstrząs anafilaktyczny
Wyglądają jak zwykłe włochate gąsienice, jednak spotkanie z nimi może skończyć się w szpitalu. Korowódka dębówka, owad od lat budzący niepokój w Europie Zachodniej, zasiedla też Polskę. Mikroskopijne włoski parzące jej gąsienic potrafią wywołać u ludzi i zwierząt silne reakcje alergiczne oraz trudności z oddychaniem.
Do tej pory o problemach z gąsienicami korowódki dębówki słyszeliśmy głównie z Francji czy Niemiec, gdzie są bezwzględnie zwalczane. Niestety, zmiany klimatyczne i rosnące temperatury sprawiły, że owad ten coraz częściej i gęściej występuje także w Polsce. Obecność niebezpiecznych gąsienic potwierdzono w województwach małopolskim, wielkopolskim oraz kujawsko-pomorskim. Według informacji Lasów Państwowych korowódka dębówka silnie mnoży się w Polsce już od ponad 10 lat. Niezwykły zwyczaj korowódki dębówki Korowódka dębówka (Thaumetopoea processionea) swoją nazwę zawdzięcza niezwykłemu zachowaniu. W ciągu dnia gąsienice tego owada kryją się w specjalnie utkanych gniazdach, przyczepionych do pni i gałęzi dębów i innych drzew. Prawdziwy spektakl (i zagrożenie) zaczyna się o zmierzchu. Ruszają wtedy na żer, przemieszczając się w idealnie zorganizowanych „procesjach”, jedna za drugą. To właśnie stąd wzięła się ich angielska nazwa „oak processionary catterpillar”, czyli gąsienica procesyjna. Korowódki potrafią w ciągu jednej nocy doszczętnie ogołocić drzewo z liści, pozostawiając jedynie ich unerwienie. Kiedy skończą, ich „korowód” wraca do kryjówki. Niewidzialna broń gąsienic korowódki Problemem związanym z korowódką jest nie tylko jej wilczy apetyt, ale i unikatowy system obronny. Ciało każdej gąsienicy pokryte jest tysiącami mikroskopijnych, łamliwych włosków, które zawierają silnie toksyczną substancję. Gdy owad czuje zagrożenie, włoski te się odłamują i są unoszone przez wiatr na znaczne odległości. Kontakt z nimi wywołuje u ludzi intensywne podrażnienia skóry, bolesną wysypkę oraz stany zapalne oczu. Wdychanie przesyconego drobinkami włosków powietrza może prowadzić do silnego kaszlu, napadów duszności a nawet niebezpiecznych dla życia reakcji anafilaktycznych. Ofiarami gąsienic padają też ciekawskie psy i koty, dla których powąchanie korowodu może skończyć się tym samym. Jak chronić się przed korowódką? Eksperci i Lasy Państwowe ostrzegają, by pod żadnym pozorem nie zbliżać się do gąsienic ani ich gniazd. Jeśli jednak dojdzie do kontaktu z parzącymi włoskami, kluczowy jest czas i właściwa reakcja. Należy natychmiast zdjąć skażone ubranie i wyprać je w temperaturze minimum 60 stopni Celsjusza. Włoski wbite w skórę, można spróbować usunąć za pomocą taśmy klejącej, precyzyjnie przyklejając ją i odklejając od podrażnionego miejsca. Zainfekowane strefy należy obficie przemyć letnią wodą, pamiętając, by ich nie drapać ani nie przecierać, co mogłoby powbijać włoski jeszcze głębiej. W sytuacji, gdy toksyny dostaną się do oczu lub dróg oddechowych, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem. Źródła: Onet, Rzeczpospolita, Lasy Państwowe Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Tragiczny początek czerwca w Tatrach. Ofiary śmiertelne pod Rysami i Staroleśnym Szczytem
Początek miesiąca w Tatrach po stronie polskiej i słowackiej naznaczyły tragiczne wypadki, które zakończyły się śmiercią dwóch osób. Słowacka służba HZS prowadziła wielogodzinne poszukiwania młodego taternika pod Staroleśnym Szczytem, a ratownicy TOPR w trudnych warunkach walczyli o życie turystki ciężko rannej w wyniku upadku w rejonie Rysów. Jej towarzysz zginął.
Tatry, mimo kalendarzowej wiosny, zaprezentowały swoje najgroźniejsze oblicze. Zmienna pogoda z gęstą mgłą, opadami deszczu i niską podstawą chmur, przyczyniła się do dwóch tragicznych wypadków i znacząco utrudniła działania ratownicze po obu stronach granicy, wykluczając w wielu momentach użycie śmigłowców. Zaginięcie polskiego turysty pod Staroleśnym Szczytem Informacja o zaginięciu polskiego taternika wpłynęła do słowackiego Górskiego Pogotowia Ratunkowego (Horská Záchranná Služba) 6 czerwca ze strony polskiego TOPR. Mężczyzna samotnie zdobył Staroleśny Szczyt, znany również jako Bradavica, co udokumentował zdjęciem przesłanym rodzinie. Po tej wiadomości kontakt z nim się urwał, a bliscy zaalarmowali służby. Słowaccy ratownicy rozpoczęli akcję poszukiwawczą. We współpracy z policją sprawdzono parkingi u podnóża gór, odnajdując samochód zaginionego w miejscowości Tatrzańska Polanka. Działania prowadzono w gęstej mgle, która drastycznie ograniczała pole widzenia. Mimo użycia nowoczesnego sprzętu, w tym drona, zaginionego taternika udało się zlokalizować dopiero w niedzielę, 7 czerwca rano. Ciało mężczyzny znajdowało się w Kwietnikowym Żlebie. Zginął w wyniku obrażeń odniesionych po upadku z wysokości około 300 metrów. Zwłoki przekazano funkcjonariuszom policji w Starym Smokowcu, a przedstawiciele Horskiej Záchrannej Služby złożyli oficjalne kondolencje rodzinie zmarłego. Dramat 2 osób w rejonie Rysów Po polskiej stronie Tatr także zginął turysta. Akcja poszukiwawcza rozpoczęła się 4 czerwca o godzinie 14:15, po zgłoszeniu o wypadku w rejonie wylotu Żlebu Rysa. Świadkowie odnaleźli tam dwie osoby: mężczyznę bez oznak życia oraz kobietę w ciężkim stanie. Z powodu fatalnej pogody, która uniemożliwiła użycie śmigłowca, 30 ratowników TOPR musiało dotrzeć na miejsce pieszo. Ranna turystka została wcześniej prowizorycznie zabezpieczona przed utratą ciepła przez innych turystów, którym TOPR złożył podziękowania za pomoc. Ranną kobietę opuszczono na linach około 370 metrów niżej do tzw. Kamienia, skąd podczas chwilowej poprawy widoczności została podebrana przez śmigłowiec i przewieziona do szpitala w Zakopanem. Według informacji TOPR, turystka była w stanie ciężkim, z obrażeniami głowy, kręgosłupa, klatki piersiowej i kończyn. Ciało zmarłego turysty przetransportowano drogą powietrzną w kolejnym locie spod Buli pod Rysami. TPN ostrzegał przed trudnymi warunkami O złej pogodzie w górach informował Tatrzański Park Narodowy, ostrzegając turystów że warunki na szlakach są trudne i wymagają dobrego przygotowania. Zła pogoda utrzymywała się od końca maja, kiedy to przyczyniła się do śmierci młodego turysty pod Zawracikiem. „Na szlakach jest mokro, ślisko i błotniście, a wyżej, głównie w Tatrach Wysokich, w żlebach, miejscach zacienionych i na północnych stokach – wciąż zalega śnieg. Raki, czekan, kask – wraz z umiejętnością obsługi – oraz doświadczenie w zimowej turystyce górskiej konieczne. Niski pułap chmur i mgła mogą utrudniać orientację w terenie, dlatego sprawdzajcie komunikat turystyczny i prognozy pogody oraz wybierajcie trasy rozsądnie” – napisano w komunikacie. Źródła: Tatrzański Park Narodowy, Horská Záchranná Služba, TOPR Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Wydra europejska jest mistrzem życia w wodzie. Jej populacja w Polsce rośnie
Wydra europejska – zwinny drapieżnik i sprawny pływak – latami była bezlitośnie tępiona jako szkodnik. Dodając do tego degradację naturalnych siedlisk tego ssaka, na wielu obszarach zepchnęliśmy go na krawędź wyginięcia. Obecnie, dzięki regulacjom prawnym i zmniejszeniu presji antropogenicznej, polska populacja wydry utrzymuje się na stabilnym poziomie, a gatunek ten stanowi dowód na to, że przyroda potrafi się regenerować, jeżeli człowiek nie staje jej na przeszkodzie.
Spis treści: Sprawna na lądzie i w wodzie Zasięg występowania i siedlisko Dieta wydry europejskiej Status ochronny Sympatyczny pyszczek, „wężowe” ruchy i wrodzona skłonność do zabawy sprawia, że wydra europejska (Lutra lutra) wydaje się być niezwykle przyjaznym zwierzęciem. To jednak tylko pozory. W rzeczywistości mówimy tu o niezwykle sprawnym drapieżniku, który w trakcie łowów wykazuje się sprytem i nieprzeciętną inteligencją, zarówno w wodzie, jak i na lądzie. Sprawna na lądzie i w wodzie Wydra europejska należy do podrodziny Lutrinae w obrębie rodziny łasicowatych (Mustelidae). To jedyny przedstawiciel rodzaju Lutra, który występuje naturalnie w Polsce. Morfologia Każdy element jej morfologii jest zoptymalizowany pod kątem redukcji oporu wody, termoizolacji i efektywności łowieckiej w warunkach ograniczonej widoczności. Wydłużone i giętkie ciało wydry osiąga długość od 75 do 95 cm (bez ogona). Jest osadzone na krótkich, pięciopalczastych łapach wyposażonych w błonę pławną. To właśnie one, w połączeniu z ruchem falistym całego kręgosłupa, pozwalają zwierzęciu poruszać się w sposób przypominający węża. Kluczowym elementem napędowym i sterującym jest jednak ogon – mierzący od 35 do 60 cm, masywny, owalny, gruby u nasady i zwężający się ku końcowi. Futro Unikatowa struktura okrywy włosowej wydry sprawiła, że zwierzę to z sukcesem zasiedliło chłodne wody. Przedstawiciele tego gatunku charakteryzują się jednym z najgęstszych futer wśród ssaków, z liczbą włosów przekraczającą 50 tys. na centymetr kwadratowy skóry. Dla porównania, gęstość włosów na ludzkiej głowie jest kilkusetkrotnie niższa. Futro składa się z dwóch warstw, którymi są: włosy puchowe – gęste, kręcone, wiążące warstwę powietrza, która nie dopuszcza wody bezpośrednio do skóry; włosy ościste – dłuższe, natłuszczone wydzieliną gruczołów łojowych, które tworzą wodoszczelną powłokę zewnętrzną. Ubarwienie jest doskonałym przykładem skutecznego kamuflażu. Grzbiet ma kolor od jasnobrunatnego do ciemnobrązowego, co maskuje zwierzę przed drapieżnikami patrzącymi z góry, natomiast strona brzuszna i podgardle są srebrzyste lub białe, co utrudnia dostrzeżenie wydry ofiarom patrzącym z głębi wody pod słońce. Zmysły i adaptacje nurkowe Głowa wydry jest spłaszczona, z małymi uszami i oczami umieszczonymi w górnej części czaszki. Podczas nurkowania nozdrza i otwory słuchowe są zamykane przez fałdy skórne. Oko wydry wykazuje zdolność do silnej akomodacji, co pozwala na ostre widzenie, zarówno na lądzie, jak i pod wodą. Ważnym narządem są wibrysy – długie, sztywne wąsy czuciowe. Są one tak czułe, że potrafią wykrywać wywołane ruchem ryby turbulencje wody nawet w całkowitej ciemności lub mętnej wodzie. System ten jest niemal pięć razy wrażliwszy niż u lądowych krewniaków, takich jak tchórze. Dzięki temu nawet osobniki niewidome są w stanie skutecznie polować. Zasięg występowania i siedlisko Wydra europejska zamieszkuje większość obszaru Palearktyki. Jej zasięg rozciąga się od brzegów Irlandii i Portugalii na zachodzie, przez całą Europę i Azję, aż po Japonię (gdzie niestety prawdopodobnie wyginęła) i południowe krańce Azji Południowo-Wschodniej. Zamieszkuje również Afrykę Północną. Mimo tak szerokiego zasięgu status populacji w poszczególnych krajach drastycznie się różni. W Europie Zachodniej, po okresie silnego regresu w XX wieku, obserwuje się odrodzenie gatunku. Wydra jest obecnie pospolita w Irlandii, Szkocji, Hiszpanii i krajach bałtyckich. W Polsce zwierzęta te występują na terenie całego kraju. Należy jednak podkreślić, że na całym obszarze są rzadko spotykane, co ma związek z koniecznością życia w pobliżu środowisk wodnych. Na jej ślady można natrafić zarówno nad Bałtykiem, na Pojezierzu Mazurskim i w Karpatach, jak i w dolinie Wisły w samej Warszawie. Preferencje siedliskowe Wydra jest nierozerwalnie związana z wodą, jednak jej wymagania co do konkretnego typu zbiornika są elastyczne. Zasiedla czyste, nieuregulowane rzeki o zarośniętych brzegach, jeziora o naturalnej linii brzegowej, stawy hodowlane, a nawet ujścia rzek do morza i porty. Kluczowe są dla niej dwa czynniki – dostępność pokarmu i obecność bezpiecznych kryjówek. Nory buduje zazwyczaj w brzegach, z wejściem umieszczonym na poziomie około 1 metra pod powierzchnią wody, co chroni je przed drapieżnikami lądowymi. Wewnątrz schronienia znajduje się komora mieszkalna wyścielona suchą trawą i liśćmi, a także system kanałów wentylacyjnych wychodzących na powierzchnię pod korzeniami drzew. Dieta wydry europejskiej Wydra jest pokarmowym oportunistą – zjada to, co w danym momencie jest najłatwiejsze do zdobycia. Jej menu obejmuje: ryby – większość gatunków, od płoci i okoni, po szczupaki i pstrągi, płazy – szczególnie ważne zimą, gdy żaby hibernują w mule, skorupiaki – raki stanowią istotny dodatek w czystych rzekach, małe ssaki i ptaki – gryzonie, ptaki wodne i ich jaja, bezkręgowce – mięczaki, owady wodne, a nawet dżdżownice. Gatunek ten cechuje się ogromnym zapotrzebowaniem energetycznym. Żeby utrzymać właściwą temperaturę ciała w zimnej wodzie, dorosły osobnik zjada dziennie ok. 1 kg ryb, co odpowiada 10% jego masy ciała. Wydra poluje zazwyczaj nocą, wykorzystując swoje czułe wibrysy do lokalizacji ofiar w ciemności. Po schwytaniu ryby, drapieżnik zazwyczaj wypływa na brzeg lub na wystający kamień, gdzie przechodzi do konsumpcji. Status ochronny Jeszcze w XIX i na początku XX wieku wydra była powszechna. Uznawano ją jednak za szkodnika i tępiono wszelkimi sposobami. Prawdziwą katastrofę przyniosły jednak zanieczyszczenia. Przez pestycydy chloroorganiczne i polichlorowane bifenyle, które kumulowały się w łańcuchu pokarmowym, w XX stuleciu populacja tych zwierząt w Europie Zachodniej niemal zniknęła. Sytuacja zaczęła się zmieniać dzięki wprowadzeniu rygorystycznych norm czystości wód i objęciu gatunku ścisłą ochroną prawną. W Polsce wydra przeszła drogę od zwierzęcia łownego do gatunku objętego ochroną częściową, z tendencją populacyjną określaną jako właściwa. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Zjada 20 tysięcy komarów dziennie i nie ląduje przez 200 dni. Jerzyk gości na polskim niebie tylko przez 4 miesiące
Śpi, poluje, a nawet kopuluje nie przerywając lotu. Jerzyk zwyczajny to fenomen natury, który potrafi spędzić w powietrzu niemal całe życie. Jak to możliwe, że ten miejski ptak prawie nigdy nie dotyka ziemi?
Spis treści: Jak wygląda jerzyk zwyczajny? Co jerzyki jedzą? Angielska nazwa jerzyka wiele o nim mówi Jak badano jerzyki w locie? Zdumiewające zwyczaje jerzyka Jerzyk zwyczajny (Apus apus) to ptak, którego nie sposób pomylić z żadnym innym. Choć niektórzy uważają, że jest podobny do jaskółki, jego charakterystyczny lot i wydawane w powietrzu głośne krzyki, pozwalają natychmiast go rozpoznać. Jest jednym z najszybszych ptaków na świecie. Potrafi osiągać prędkość nawet do 100 km/godz. w locie poziomym, a w nurkującym aż 200 km/godz. Jerzyk spędza niemal całe życie w locie. Śpi, je, pije, poluje, a nawet kopuluje w powietrzu. Jak wygląda jerzyk zwyczajny? Jerzyki bywają mylone z jaskółkami. W odróżnieniu jednak od swojego ptasiego kuzyna mają jednolite ciemne ubarwienie i brak im typowego dla jaskółek jaśniejszego podgardla. Młodsze osobniki można poznać po białych plamkach na główce. Podczas lotu jerzyki chętnie i długo szybują. Charakteryzują się długimi, wąskimi skrzydłami w kształcie sierpa oraz krótkim, rozwidlonym ogonem. Ich dzioby są niewielkie. Ptaki te osiągają 18 cm długości, czyli wielkością korpusu przypominają wróble. Mają jednak znacznie większą rozpiętość skrzydeł, która może dochodzić do 44 cm. Ich masa wynosi zazwyczaj około 40 gramów. Co jerzyki jedzą? Żywiąc się głównie drobnymi owadami i pajęczakami, jerzyk ptak pomaga kontrolować populacje uciążliwych owadów, takich jak komary czy muchy. Jest więc naturalnym sojusznikiem człowieka w walce ze szkodnikami. To, że zjada komary, jest doceniane szczególnie latem, kiedy owady te stają się utrapieniem. Jerzyk codziennie zjada astronomiczne ilości owadów – nawet 20 tysięcy na dobę! Uwielbia także inne owady błonkoskrzydłe (np. meszki), nie pogardzi muchówkami, niewielkimi chrząszczami oraz sporadycznie motylami. Angielska nazwa jerzyka wiele o nim mówi Jerzyk w języku angielskim to common swift. Nazwa ta odnosi się do jego niezwykłej szybkości i zręczności w locie. Łacińska nazwa jerzyka to Apus apus, co w języku greckim oznacza „bez nóg” – odnosi się do bardzo krótkich nóg ptaka, które służą głównie do chwytania powierzchni, np. ścian budynków. Nogi jerzyka zupełnie nie nadają się do chodzenia, a po znalezieniu się na ziemi ptaki te często mają problem z ponownym wzbiciem się w powietrze. Jak badano jerzyki w locie? Badacze ze Szwajcarskiego Instytutu Ornitologicznego przebadali jerzyki alpejskie (Tachymarptis melba). Udowodnili, że ptaki te mogą nieprzerwanie unosić się w powietrzu nawet przez 200 dni, czyli nieco ponad pół roku! Jak to stwierdzono? Dr Felix Liechti wyposażył 3 jerzyki alpejskie w mikroczujniki. Urządzenia zostały zamontowane na bardzo młodych osobnikach, niedługo po ich wykluciu się z jaj. To jeden z niewielu momentów w życiu jerzyków, kiedy te ptaki w ogóle dotykają ziemi. Młode jerzyki wzbiły się w powietrze w południowo-zachodniej Afryce i przebywały w powietrzu bez przerwy prawie 7 miesięcy. W locie polowały i piły krople deszczu. Również podczas latania spały i kopulowały. Przez większość czasu utrzymywały dość dużą wysokość, wznosząc się nawet na 2500 metrów. Pierwszych lądowań dokonały dopiero na wybrzeżu Morza Śródziemnego, czyli po pokonaniu właściwie całego kontynentu afrykańskiego. – Niewykluczone, że ptakom zdarzało się lądować od czasu do czasu. Jednak bardzo rzadko i nigdy na dłużej niż kilka minut – opowiada dr Felix Liechti. Jerzyki lądują właściwie tylko po to, by zbudować gniazdo i wykarmić pisklęta. Co ciekawe, materiał do budowy gniazda również zbierają w powietrzu. Badania szwajcarskich ornitologów potwierdzają wcześniejsze obserwacje. Niepotwierdzone rekordy mówiły nawet o trzech latach spędzanych przez jerzyki w powietrzu. Warto zauważyć, że jerzykowate osiągają średni wiek 20 lat. Najdłuższa odnotowana długość życia u jerzyka zwyczajnego to 21 lat. Zdumiewające zwyczaje jerzyka Jerzyki zdobywają pokarm wyłącznie podczas lotu. Polują na drobne owady, takie jak chrząszcze, komary, bąki, małe motyle i pająki. W powietrzu także śpią. Potrafią to robić w niezwykły sposób. Jerzyk, który ma potrzebę ucięcia sobie drzemki, zawisa w powietrzu w pozycji pod wiatr i daje się nieść. Im wyżej, tym dla ptaka bezpieczniej, dlatego jerzyk w taki sen zapada zazwyczaj na wysokości przynajmniej 3 000 metrów. U jerzyków śpi tylko jednak półkula mózgu, druga w tym czasie czuwa. Jerzyki uważa się za jedne z najszybciej latających ptaków. Szczególne rekordy prędkości biją w lotach długodystansowych. W Polsce najłatwiej spotkać jerzyka zwyczajnego (Apus apus). Występuje na terenie całego kraju, chętnie osiedla się w miastach. Zimuje w Afryce, skąd wraca na środkowoeuropejskie lęgi pod koniec kwietnia i zostaje mniej więcej do sierpnia. Dawniej jerzyki budowały gniazda w dziuplach drzew. Dziś dużo chętniej lęgną się w budynkach: w wieżach, blokach z wielkiej płyty i starych kamienicach. W miastach budowane są też dla nich specjalne budki lęgowe. Źródło: Szwajcarski Instytut Ornitologiczny
Nie wyróżnia go wysokość, ale jest najtrudniejszym szczytem Polski. W tym roku jego zdobycie będzie praktycznie niemożliwe
Nie jest ani wysoki, ani trudny – wyróżnia go za to położenie i niedostępność. Opołonek, najbardziej na południe wysunięty punkt Polski, w tym roku będzie praktycznie niemożliwy do zdobycia. Zwykle był celem garstki pasjonatów, ale rok 2025 przyniósł tak duże zainteresowanie, że Bieszczadzki Park Narodowy zdecydował o odwołaniu jedynego legalnego wejścia w roku.
Opołonek, wznoszący się na 1028 m n.p.m., to miejsce wyjątkowe na mapie Polski – najdalej wysunięty na południe punkt naszego kraju. Przez lata owiany aurą niedostępności, przyciągał nielicznych turystów, marzących o zdobyciu tego dziewiczego zakątka Bieszczadów Zachodnich, przez który przebiega granica z Ukrainą. Ze względu na brak oficjalnych szlaków, legalne wejście na szczyt od strony polskiej było możliwe tylko raz w roku, 11 listopada, w ramach zorganizowanego marszu. Jednak ogromne zainteresowanie zmusiło Bieszczadzki Park Narodowy do zmiany planów. Rok 2025 i szturm na Opołonek W 2025 roku zapisy na wspólną wędrówkę pobiły rekordy. Formularz zgłoszeniowy, udostępniony na stronie Parku o poranku 2 października, zapełnił się już po siedmiu minutach – tyle wystarczyło, by zgłosiło się 150 osób. Kolejnych 900 próbowało się dostać już po zamknięciu zapisów. Na Park spadła fala krytyki – turystom trudno było uwierzyć w tak błyskawiczne wyczerpanie limitu. BdPN w oficjalnym komunikacie stanowczo zaprzeczył tym zarzutom, tłumacząc, że limit jest niezbędny dla ochrony przyrody oraz zapewnienia bezpieczeństwa w trudnym terenie. Dla 150 szczęśliwców zorganizowano jednak alternatywną trasę. „(…) przebieg planowanej trasy został skrócony do udostępnionego fragmentu istniejącej ścieżki przyrodniczo-historycznej „W dolinie górnego Sanu”. W ramach zmienionej formuły wydarzenia dopuszczony został przejazd uczestników wydarzenia własnym transportem i na własną odpowiedzialność po trasie ścieżki pieszo-rowerowej od parkingu w Bukowcu do wiaty odpoczynkowej na trasie” – informuje Bieszczadzki Park Narodowy. Opołonek w 2026 roku – oświadczenie BPN W tym roku tradycyjny marsz na szczyt nie odbędzie się, a Park nie wydaje również zgód na wejścia indywidualne. „Obecnie nie ma możliwości indywidualnego dotarcia do tego miejsca, nawet po uzyskaniu zgody. Nie są również organizowane wyjścia grupowe ani wycieczki na ten teren. Dodatkowo należy zaznaczyć, że ze względu na zwiększony nacisk na ochronę granicy przez stronę ukraińską, prawdopodobieństwo dojścia do tego punktu od strony Ukrainy jest obecnie bardzo niewielkie. Niezmiennym priorytetem BdPN pozostaje zapewnienie bezpieczeństwa osób przebywających na obszarze Parku oraz ochrona najcenniejszych przyrodniczo terenów, w tym obszarów przyległych do granicy państwa” – pisze Park w nadesłanym do naszej redakcji oświadczeniu. Ale jest iskierka nadziei dla pasjonatów wędrówek. „Zachęcamy zatem do śledzenia aktualnych komunikatów, ponieważ mogą pojawić się nowe inicjatywy umożliwiające odwiedzenie tego rejonu” – poinformował BdPN. Pozostaje uzbroić się w cierpliwość. Źródła: BPN, Wprost Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Niezwykły plebiscyt rozstrzygnięty. Polski przedstawiciel wśród drzew, które zachwyciły Europę
Litewski dąb ze wsi Rukai zdobył prestiżowy tytuł Europejskiego Drzewa Roku 2026. Wygrana w międzynarodowym konkursie to dla niego prawdziwe „drugie życie” – przez długie lata ten niezwykły pomnik przyrody stał na uboczu, zapomniany i omijany przez turystyczne szlaki. Na podium tegorocznej edycji znalazł się także reprezentant Polski.
Choć drzewa są kluczowym elementem ziemskiego ekosystemu, wciąż zbyt często pozostają niedoceniane. Postępująca urbanizacja sprawia, że wiele z tych wiekowych pomników przyrody przegrywa walkę z piłami mechanicznymi i buldożerami. W czasach, gdy człowiek tak łatwo zapomina o naturze, pielęgnowanie pamięci o tych niezwykłych mieszkańcach naszej planety staje się sprawą fundamentalną. Z tą właśnie misją przychodzi konkurs na Europejskie Drzewo Roku, który od lat wyróżnia i przypomina nam o rozgałęzionych królach naszego kontynentu. Triumfator zza wschodniej granicy W głosowaniu internetowym zwyciężył wyjątkowy dąb ze wsi Rukai na Litwie. Według organizatorów konkursu to 400-letnie drzewo przez lata pozostawało zapomniane, a o jego pięknie wiedzieli jedynie mieszkańcy wioski na północnym zachodzie kraju. Choć można było się spodziewać, że wiekowy olbrzym dokona swoich dni w zapomnieniu, lokalna społeczność całkowicie odmieniła jego los. Mieszkańcy zorganizowali uroczystość na cześć dębu, co znacznie wzmocniło jego lokalne znaczenie. Obecnie dąb oraz kolejne pokolenia mieszkańców Rukai tworzą nowy etap w historii ludzko-drzewnych relacji. Nazwa tegorocznego triumfatora nawiązuje do słowa „pole” – w przeszłości drzewo było bowiem jedynym obiektem na otwartych, rozpościerających się po horyzont połaciach terenu. Współcześnie, choć w okolicy zaczęli osiedlać się ludzie, roślina nadal wyraźnie wyróżnia się w litewskim krajobrazie. Srebro z Tatr Choć swoim wyglądem w niewielkim stopniu przypomina triumfatora, nie ustępuje mu dostojnością i wyjątkowością. Stara jabłoń rośnie w pasterskiej wsi Żar na Słowacji od 150 lat, niezmiennie opierając się ulewom, śnieżycom i upałom. Funkcjonowanie utrudnia jej dodatkowo położenie na wysokości 860 metrów n.p.m. Mimo tak surowych warunków srebrny medalista przez półtora wieku zdołał zachować swój unikatowy wdzięk. Słowackie media zaznaczają, że tak wysoka pozycja ich reprezentanta była możliwa dzięki zmianom w konkursowej ordynacji wyborczej. Nowy algorytm równoważy bowiem głosy, biorąc pod uwagę liczbę ludności danego kraju. Dzięki temu głosy oddane na drzewa z mniejszych państw zyskały większą wagę, co dało wszystkim uczestnikom równe i sprawiedliwe szanse w rywalizacji. Cud Polski doceniony Trzecia lokata w konkursie przypadła drzewu, które w zeszłym roku było triumfatorem ogólnopolskiego konkursu. Szydłowiecki wiąz szypułkowy znajduje się wewnątrz ogrodowego kompleksu zamku Szydłowieckich, który w zeszłym roku znalazł się na prestiżowej liście „Cudów Polski”. Nietypowa sylwetka drzewa wynika z jego lokalizacji – chcąc przetrwać, musiało wygiąć się w stronę wody. Stało się przez to idealnym miejscem dla dworskich schadzek, które przez 110 lat miały miejsce w Szydłowcu. Na kolejnych miejscach rankingu znalazły się drzewa m.in. z: Portugalii, Francji, Czech. Źródła: Tree of the Year, TimeOut Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Grunwald pozostaje symbolem wielkiego zwycięstwa. To miejsce, gdzie historia wciąż jest żywa
Pola Grunwaldu zajmują szczególne miejsce w polskiej świadomości narodowej. Miejsce to stanowi synonim militarnego triumfu, dyplomatycznego sukcesu i przetrwania wspólnoty polsko-litewskiej. To właśnie tam, na pofalowanych terenach Garbu Lubawskiego, 15 lipca 1410 roku rozegrała się jedna z największych i najważniejszych bitew średniowiecznej Europy, która na stulecia zmieniła układ sił w regionie i zapoczątkowała zmierzch potęgi Zakonu Krzyżackiego. Współcześnie Grunwald to nie tylko „niemy świadek historii”, ale także dynamicznie rozwijający się kompleks muzealno-pomnikowy.
Spis treści: Gdzie Krzyżacy ponieśli klęskę? Grunwald przed nowoczesnym muzeum Współczesny Grunwald Bitwa pod Grunwaldem była kulminacyjnym punktem tzw. Wielkiej Wojny z Zakonem Krzyżackim, toczonej w latach 1409–1411. Po jednej stronie stanęły wojska Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, dowodzone przez wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, wspierane przez rycerstwo z zachodniej Europy. Po drugiej ramię w ramię stanęły zjednoczone siły Królestwa Polskiego pod dowództwem króla Władysława Jagiełły i Wielkiego Księstwa Litewskiego pod wodzą księcia Witolda. Starcie zakończyło się druzgocącą klęską krzyżaków – na polu walki poległa znaczna część elity zakonnej wraz z wielkim mistrzem, co stało się symbolem nieuchronnego upadku państwa zakonnego w Prusach. Gdzie Krzyżacy ponieśli klęskę? Teren, na którym w średniowieczu rozegrał się krwawy spektakl, powszechnie kojarzony jest ze wsią Grunwald. Należy jednak podkreślić, że Pola Grunwaldzkie obejmują obszar między trzema miejscowościami – Grunwaldem, Stębarkiem i Łodwigowem. Administracyjnie pole bitwy znajduje się w południowo-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, w powiecie ostródzkim. Gmina Grunwald ma swoją siedzibę w pobliskim Gierzwałdzie. Pola Grunwaldzkie obejmują obszar około 100 hektarów podlegających administracji muzeum, choć historyczne starcie rozgrywało się na znacznie szerszej przestrzeni kilku kilometrów kwadratowych. Geografia i geomorfologia terenu Geograficznie obszar ten stanowi część Garbu Lubawskiego, będącego fragmentem Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego. Jest to region o urozmaiconej rzeźbie terenu, ukształtowanej przez lądolód skandynawski podczas ostatniego zlodowacenia północnopolskiego. Tamtejszy krajobraz charakteryzuje się licznymi wzniesieniami i nieckami, które w 1410 roku odgrywały kluczową rolę taktyczną. W XV wieku, teren ten był w częściowo zalesiony i poprzecinany strumieniami. Taka charakterystyka sprzyjała planowaniu zasadzek i utrudniała manewry ciężkiej kawalerii krzyżackiej. Z czasem, w wyniku melioracji i karczowania lasów, obszar przekształcił się w otwarte pola uprawne, które w połowie XX wieku wydzielono z użytków rolniczych, by stworzyć obecne założenie parkowo-pomnikowe. Grunwald przed nowoczesnym muzeum Zanim Grunwald stał się nowoczesnym centrum turystycznym, przeszedł długą transformację. Miejsce to zaczęło przybierać formę sanktuarium pamięci narodowej dopiero w XX wieku, choć pierwsze próby upamiętnienia wydarzeń z 1410 roku podejmowano znacznie wcześniej. Średniowiecze i nowożytność W XV stuleciu pole bitwy było terenem właściwie dzikim – częściowo bagnistym i porośniętym krzewami. Po zwycięstwie, Jagiełło nakazał wzniesienie kaplicy, ale to Krzyżacy w 1411 roku wybudowali pierwszą murowaną świątynię w miejscu, gdzie zginął ich wielki mistrz. Przez kolejne stulecia teren ten służył głównie rolnictwu, a o bitwie przypominały jedynie ruiny kaplicy i przekazywane z pokolenia na pokolenie opowieści. Pod panowaniem pruskim podejmowano próby zawłaszczenia pamięci o tym miejscu, czego dowodem był tzw. Kamień Jungingena z 1901 roku, mający czcić pamięć poległych Krzyżaków. Okres międzywojenny i powojenny W 1910 roku, w 500. rocznicę bitwy, główne uroczystości odbyły się w Krakowie. Wynikało to z faktu, że w tamtym czasie Grunwald znajdował się pod zaborem pruskim. Po 1945 roku, gdy ziemie te wróciły do Polski, ranga tego miejsca wzrosła. Pole średniowiecznej bitwy stało się wówczas centralnym punktem państwowej polityki historycznej. W 1960 roku, z okazji 550. rocznicy bitwy, dokonano istotnej przebudowy terenu. Powstał monumentalny obelisk, amfiteatr i pierwsze muzeum, które mieściło się w skromnych pomieszczeniach pod sceną. Przez dekady w niskich, surowych salach prezentowano znaleziska archeologiczne i emitowano fragmenty filmu „Krzyżacy”. Krajobraz zdominowany był przez szerokie, betonowe aleje i otwarte przestrzenie trawiaste, które co roku w lipcu wypełniały się dziesiątkami tysięcy ludzi. Współczesny Grunwald Obecnie Grunwald jest nowoczesnym centrum historycznym, które można podzielić na trzy części – muzealną, pomnikową i archeologiczną. Nowy gmach Muzeum Bitwy pod Grunwaldem Otwarty 21 września 2022 roku budynek to architektoniczny i technologiczny majstersztyk, który zrewolucjonizował sposób opowiadania o średniowieczu. Zlokalizowany tuż przy parkingu, oferuje około 1300 metrów kwadratowych powierzchni wystawienniczej, z czego ponad połowę zajmuje ekspozycja stała „Wielka Wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409–1411”. Wystawa prowadzi zwiedzających przez historię relacji polsko-krzyżackich, od czasów rozbicia dzielnicowego, aż po skutki bitwy. Każdy blok tematyczny łączy klasyczne eksponaty z nowoczesną narracją. Jednym z najbardziej imponujących elementów placówki są sale kinowe i multimedialne, gdzie dzięki projekcjom panoramicznym i ekranom dotykowym można wirtualnie przenieść się w sam środek bitewnego zgiełku lub wysłuchać relacji postaci historycznych, takich jak Jagiełło. Muzeum prezentuje bogatą kolekcję przedmiotów wydobytych bezpośrednio z Pól Grunwaldzkich. Są to groty strzał, bełty kusz, trzonki toporów, fragmenty zbroi, a nawet monety z epoki. W holu muzeum wiszą wierne kopie sztandarów polskich, litewskich i krzyżackich, które brały udział w starciu. Zostały one odtworzone na podstawie historycznych ikonografii. Zespół pomnikowy na wzgórzu Wizualnym symbolem Grunwaldu, widocznym z odległości wielu kilometrów, pozostaje kompleks pomnikowy z 1960 roku. Na słynnym wzgórzu można zobaczyć: Pomnik Zwycięstwa Grunwaldzkiego – wykonany z granitu monument przedstawia twarze dwóch rycerzy w hełmach, co symbolizuje braterstwo broni narodów walczących przeciwko zakonowi. Na obelisku wykuto daty 1410 i 1960; las masztów – obok pomnika wznosi się 11 stalowych masztów o wysokości 30 metrów. Ich smukła forma ma przypominać sztandary i włócznie wojsk Jagiełły i Witolda; amfiteatr i kamienną makietę – pod wzgórzem znajduje się amfiteatr, przed którym zainstalowano ogromną, dwudziestometrową makietę z kolorowych kamieni. Przedstawia ona ustawienie wojsk tuż przed bitwą, co w połączeniu z tablicami opisowymi pozwala turystom samodzielnie przeanalizować strategię obu dowódców. Obiekty historyczne i archeologiczne na polu walki Na samych polach zachowało się wiele namacalnych śladów przeszłości. Wszystkie są zlokalizowane wzdłuż wytyczonych ścieżek dydaktycznych: ruiny kaplicy pobitewnej – to najważniejszy obiekt architektoniczny o średniowiecznym rodowodzie. Kaplica, konsekrowana w 1413 roku, została wzniesiona w miejscu najbardziej zaciętych walk, gdzie prawdopodobnie zginął Ulrich von Jungingen; kamień jagiełłowy – przy ruinach kaplicy znajduje się duży głaz narzutowy. Przez lata obiekt ten był elementem pruskiej narracji o bitwie. W 1901 roku monument został poświęcony Ulrichowi von Jungingenowi. Wyryto na nim wówczas inskrypcję, która oznajmia, że wielki mistrz poległ w heroicznej walce o niemieckie prawo i istnienie. Po II wojnie światowej napis usunięto, a głaz ponownie stał się kamieniem jagiełłowym; miejsce śmierci wielkiego mistrza – niedaleko kaplicy znajduje się jeszcze jeden głaz. Ma on oznaczać miejsce, gdzie miał polec dowódca sił krzyżackich, choć należy podkreślić, że jego dokładna lokalizacja wciąż jest przedmiotem sporów historyków; Kopiec Jagiełły – usypany przez harcerzy w 1959 roku na wzgórzu w pobliżu Łodwigowa. Tradycja wiąże to miejsce z głównym punktem dowodzenia króla Władysława Jagiełły, skąd miał on obserwować przebieg starcia. Z wierzchołka rozpościera się szeroka panorama na całe Pole Grunwaldzkie. Symbole pamięci narodowej i współpracy Na terenie kompleksu znajduje się też szereg mniejszych obiektów: Pomnik od Narodu Litewskiego, kamienie z krakowskiego Pomnika Grunwaldzkiego, głaz pamiątkowy 1. Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Tadeusza Kościuszki. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Kościerzyna jest jednym z głównych ośrodków południowych Kaszub, łączącym funkcje administracyjne z wyraźnie zarysowanym dziedzictwem historycznym i kolejowym. Miasto jest położone w otoczeniu jezior i terenów leśnych. Jego znaczenie nie wynika z wielkości, lecz z kumulacji funkcji i zasobów historycznych, kulturowych i przyrodniczych, które współistnieją w stosunkowo niewielkiej przestrzeni miejskiej.
Spis treści: Krótka historia – od średniowiecza po współczesność Układ urbanistyczny i atrakcje turystyczne Kościerzyna dziś – między tradycją a nowoczesnością Kościerzyna leży w województwie pomorskim, w południowej części Pojezierza Kaszubskiego. Miasto jest otoczone systemem jezior, wśród których najbliżej znajdują się Gałęźne, Kapliczne i Wierzysko. W nieco większej odległości leżą również większe akweny, takie jak Sudomie, Osuszno czy Garczyn. Taki układ przestrzenny sprzyja rozwojowi turystyki aktywnej i krajoznawczej. Jednocześnie Kościerzyna pełni funkcję lokalnego węzła komunikacyjnego – krzyżują się tu drogi o znaczeniu regionalnym, a infrastruktura kolejowa od XIX wieku pozostaje istotnym elementem rozwoju miasta. Krótka historia – od średniowiecza po współczesność Początki Kościerzyny sięgają końca XIII wieku. Najstarsze wzmianki źródłowe pochodzą z 1284 roku, kiedy miejscowość pojawiła się w dokumentach książęcych. W XIV wieku osada została lokowana na prawie chełmińskim, a w 1398 roku uzyskała pełne prawa miejskie. W kolejnych stuleciach miasto przechodziło przez typowe dla regionu przemiany polityczne. Najpierw znalazło się pod panowaniem zakonu krzyżackiego, a po II pokoju toruńskim wróciło do Korony Polskiej. W tym okresie rozwijało się jako niewielki ośrodek rzemieślniczo-handlowy, silnie związany z rolniczym zapleczem regionu. Historia Kościerzyny nie była jednak pozbawiona dramatycznych epizodów. Miasto wielokrotnie niszczyły pożary, a przemarsze wojsk i epidemie znacząco wpłynęły na liczbę ludności. W XVIII wieku, po I rozbiorze Polski, Kościerzyna znalazła się w granicach Prus, gdzie pozostawała do 1920 roku. XIX wiek przyniósł intensywniejszy rozwój administracyjny i edukacyjny. Powstały szkoły, instytucje publiczne oraz infrastruktura kolejowa. Jednocześnie miasto stało się ważnym ośrodkiem polskości na Kaszubach, mimo nasilonej germanizacji. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Kościerzyna została włączona do II Rzeczypospolitej. Okres międzywojenny przyniósł rozwój gospodarczy oraz modernizację transportu, w tym rozbudowę połączeń kolejowych. Druga wojna światowa oznaczała okupację niemiecką, represje wobec ludności polskiej oraz tragiczne wydarzenia związane z eksterminacją mieszkańców. Po 1945 roku miasto odbudowało się stosunkowo szybko. Rozbudowa osiedli mieszkaniowych, rozwój instytucji kultury i infrastruktury publicznej ukształtowały współczesny charakter Kościerzyny jako lokalnego centrum administracyjnego i turystycznego. Układ urbanistyczny i atrakcje turystyczne Centrum Kościerzyny zachowało historyczny układ urbanistyczny, którego osią pozostaje rynek. Choć większość zabudowy pochodzi z XIX wieku, siatka ulic jest nadal czytelna i wyznacza podstawowy układ orientacyjny miasta. Wśród najważniejszych obiektów warto zwrócić uwagę na: kościół Świętej Trójcy – monumentalną świątynię z początku XX wieku, utrzymaną w stylu neobarokowym, będącą jednocześnie sanktuarium maryjnym, kościół Zmartwychwstania Pańskiego – przykład architektury neogotyckiej z końca XIX wieku, ratusz i zabudowę rynku – zespół kamienic tworzących spójną, historyczną przestrzeń miejską, dawny browar przy ulicy Słodowej – dziś zaadaptowany na funkcje komercyjne, stanowiący przykład udanej rewitalizacji. Na uwagę zasługują również mniej oczywiste elementy przestrzeni, takie jak dawne budynki użyteczności publicznej przy ulicy Dworcowej czy pozostałości cmentarza ewangelickiego, które dokumentują wielokulturową historię miasta. Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie – serce przemysłowego dziedzictwa Jednym z najważniejszych punktów na mapie miasta jest działające od 1992 roku Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie. Skansen jest zlokalizowany na terenie dawnej parowozowni i prezentuje bogatą kolekcję taboru kolejowego – od parowozów, przez lokomotywy spalinowe, po wagony pasażerskie i techniczne. Muzeum kolejnictwa w Kościerzynie stanowi przykład dobrze zagospodarowanego dziedzictwa przemysłowego, które zyskało nowe życie jako przestrzeń edukacji i turystyki. Przyroda i dziedzictwo regionu Otoczenie miasta stanowi jeden z jego wyraźniejszych atutów. Jeziora, kompleksy leśne oraz pagórkowaty krajobraz Pojezierza Kaszubskiego sprzyjają różnorodnym formom aktywności i kontaktu z naturą. W okresie letnim duże znaczenie ma rekreacja wodna, w tym kajakarstwo i plażowanie nad jeziorami. W okolicy dostępne są tereny sprzyjające turystyce przyrodniczej, które pozwalają na obserwację lokalnej flory i fauny. Dużą popularnością wśród turystów cieszą się więc spacery i wycieczki rowerowe wokół jezior. Na szczególną uwagę zasługuje rezerwat przyrody Strzelnica, gdzie zachowały się ponad dwustuletnie dęby szypułkowe i bezszypułkowe oraz nieco tylko młodsze sosny i buki. Kościerzyna odgrywa istotną rolę w podtrzymywaniu i popularyzowaniu kultury kaszubskiej. Współcześnie funkcjonują tu instytucje kultury bezpośrednio nawiązujące do dziedzictwa regionu. Szczególnie interesującym zjawiskiem jest obecność specjalistycznych placówek muzealnych, takich jak Muzeum Akordeonu, które wpisują się w unikatowy profil miasta. Kościerzyna dziś – między tradycją a nowoczesnością Współczesna Kościerzyna to miasto o stabilnej strukturze demograficznej i wyraźnie zdefiniowanej tożsamości. Łączy funkcje administracyjne, edukacyjne i turystyczne, pozostając jednocześnie silnie zakorzeniona w tradycji kaszubskiej. Jej atutem nie jest spektakularność, lecz spójność. To miejsce, które nie konkuruje skalą z dużymi ośrodkami, ale ma sporo do zaoferowania zarówno w wymiarze historycznym, jak i krajobrazowym. Dla osób zainteresowanych historią, architekturą, kulturą regionalną czy dziedzictwem techniki, Kościerzyna stanowi punkt, który zdecydowanie warto uwzględnić na mapie podróży po Pomorzu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
„Ustawa łańcuchowa” przegłosowana przez Sejm. Jest zakaz trzymania zwierząt na uwięzi, kwestia wielkości kojców pozostaje otwarta
Ustawa o ochronie zwierząt w nowym brzmieniu została uchwalona przez Sejm w piątek, 29 maja 2026. Nowelizacja, nazywana „ustawą łańcuchową”, obejmuje też koty, wprowadza nowe wymogi co do konstrukcji kojców, obowiązek zapewnienia odpowiedniej budy i codziennego ruchu. Ustawa wejdzie w życie za 12 miesięcy.
W piątek w Sejmie zapadła decyzja, która zmieni codzienność tysięcy właścicieli zwierząt: posłowie uchwalili nowelizację ustawy o ochronie zwierząt, nazywaną „ustawą łańcuchową”. Dokument wprowadza zakaz trzymania psów i kotów na uwięzi oraz doprecyzowuje, w jakich warunkach zwierzę może przebywać w kojcu. Za zmianami głosowało 381 posłów. To już drugie podejście Sejmu do tej ustawy – pierwszą zawetował prezydent Karol Nawrocki i zgłosił własny projekt. Obecna ustawa jest kompromisem. Koniec uwięzi, ale nie koniec obowiązków Sednem nowelizacji jest zakaz trzymania na uwięzi psów i kotów. Trzymanie psa w kojcu będzie jednak wciąż dopuszczalne, pod warunkiem, że będzie miał przestrzeń do swobodnego poruszania się i realizacji naturalnych potrzeb. Kojec ponadto ma być trwały i stabilny, a co najmniej dwa jego bloki muszą przepuszczać światło i umożliwiać swobodny przepływ powietrza. Wrowadzono jeszcze jedną, niezwykle ważną z punktu widzenia dobrostanu zwierząt zmianę. Każdemu psu trzymanemu w kojcu trzeba będzie zapewnić codzienny ruch poza zamknięciem, dostosowany do jego wieku, stanu zdrowia oraz potrzeb gatunkowych. Nowe przepisy wprowadzają również obowiązek zapewnienia budy, gdy pies przebywa w kojcu, w nieogrzewanym pomieszczeniu lub na otwartej przestrzeni. Buda ma być wykonana z drewna lub materiałów drewnopochodnych, stanowić barierę termiczną, mieć izolację cieplną i chronić przed warunkami atmosferycznymi. Jej wielkość powinna być dostosowana do rozmiaru psa. Kiedy będzie można trzymać psa na uwięzi? Ustawa przewiduje wyjątki Ustawa przewiduje wyjątki dopuszczające stosowanie uwięzi. Obejmą one m.in. transport, udział w wystawie oraz zabiegi. Dodatkowo możliwe ma być krótkotrwałe, incydentalne użycie uwięzi poza miejscem stałego bytowania psa, jeśli nie narusza to dobrostanu zwierzęcia. Przepisy nie obejmą też psów wykorzystywanych do celów specjalnych. Psy utrzymywane w schroniskach dla zwierząt nie będą podlegać przepisom regulującym wielkość kojców. Dodano też rozwiązania dotyczące psów utrzymywanych w „celach hodowlanych w niektórych zakładach” – ten fragment rodzi wiele pytań. Co umożliwiło kompromis między Sejmem a prezydentem? Punktem spornym była wielkość kojców. Tego problemu nie rozwiązano – ustawa po prostu go nie precyzuje. Minimalną powierzchnię, ma określić w rozporządzeniu minister rolnictwa po zasięgnięciu opinii Głównego Lekarza Weterynarii. Przy tworzeniu tych wytycznych mają być uwzględnione m.in. wysokość psa w kłębie, liczba psów w kojcu, wymagania suki karmiącej ze szczeniętami do 3. miesiąca życia oraz konieczność zapewnienia swobody ruchu i możliwości realizacji naturalnych potrzeb. Łatwo przewidzieć, że teraz to właśnie brzmienie tego rozporządzenia będzie budziło największe emocje. Nowelizacją zajmie się teraz Senat, a następnie ustawa ponownie trafi na biurko prezydenta. Źródła: Interia, Wyborcza.pl, Wirtualna Polska
Przerywasz grę na komputerze ze złością? Polscy naukowcy ostrzegają: to ważny sygnał
Czy gwałtowne przerywanie gry ze złością to zwykły brak cierpliwości? Badania naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego dowodzą, że tzw. rage quitting to istotny symptom uzależnienia. Choć gracz odchodzi od ekranu, jego umysł wciąż tkwi w świecie toksycznej rywalizacji.
Współczesna psychologia coraz wnikliwiej bada zjawisko uzależnienia od gier wideo, w oficjalnej klasyfikacji określane jako „gaming disorder”. Szacuje się, że dotyka ono około 3 proc. osób (wśród młodzieży nawet 6–7 proc.). Badania zespołu naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Reports”, rzucają nowe światło na symptomy uzależnienia. Według nich sam czas spędzany przed ekranem nie jest wystarczającym wskaźnikiem. Wskazują na tzw. rage quitting (nagłe przerywanie gry ze złością) jako istotny objaw. Wnioski z badania przybliża jedna z jego autorek, dr Agnieszka Strojny, w rozmowie z portalem PAP Nauka w Polsce. Kończysz grę ze złością? Twój umysł wciąż „gra” Zjawisko rage quittingu, czyli gwałtownego przerywania gry w wyniku złości, objawiającego się np. przeklinaniem czy rzucaniem przedmiotami, stało się przedmiotem analiz Natalii Michałkiewicz, Pawła Strojny i Agnieszki Strojny. Badacze zauważyli, że większej liczbie takich epizodów towarzyszy też więcej symptomów uzależnienia behawioralnego. Najważniejszym wnioskiem z badań jest jednak to, że rage quitting wcale nie jest zakończeniem gry: choć gracz fizycznie odchodzi od komputera, jego umysł nadal tkwi w świecie rywalizacji, co utrudnia przeniesienie uwagi na coś innego. Zwiększa to impulsywność i zaburza codzienne funkcjonowanie. Było to szczególnie widoczne u badanych nastolatków, u których procesy regulacji emocji w korze przedczołowej wciąż się rozwijają. Jak rozmawiać z wściekłym graczem? Badania naukowców z Krakowa koncentrowały się na nastolatkach. Badacze mają kilka wskazówek dla rodziców, ale każdy kto mieszka pod jednym dachem z wpadającym w „rage quitting” graczem może je wykorzystać. W momencie, gdy ktoś zrywa się z krzesła, rzuca padem i przeklina, racjonalna rozmowa jest niemożliwa – jego system nerwowy stracił równowagę. Upominanie czy dopytywanie o powody złości tylko pogorszy sytuację. – To tak, jakbyśmy wyciągnęli kogoś tonącego z basenu i zamiast go osuszyć, zaczęli na niego krzyczeć – mówi Agnieszka Strojny. Takiej osobie trzeba pozwolić ochłonąć. Później, bez oceniania, warto porozmawiać o tym, co się wydarzyło. Jeśli takie epizody się powtarzają, warto skonsultować się ze specjalistą. Naukowcy podkreślają, że granie samo w sobie nie jest niczym złym. Sam czas spędzany w grze nie świadczy o uzależnieniu – bo może być dla gracza bardzo wartościowy. – Gry spełniają wiele ważnych funkcji psychologicznych i bywają wartościową rozrywką (…) Można grę potraktować jako zamiennik dawnego budowania zamku z piasku czy biegania z kijkiem po boisku. Problem zaczyna się, gdy napędem do grania jest pustka, bezsens czy brak akceptacji siebie. Wtedy gra, jako bardzo silny bodziec, sprawia, że człowiek przestaje myśleć o swoich problemach – tłumaczy dr Strojny. Kiedy granie staje się uzależnieniem? Gaming disorder jest uzależnieniem behawioralnym, włączonym do klasyfikacji ICD-11. Aby można było mówić o diagnozie, objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej 12 miesięcy. Są trzy kryteria diagnozy: upośledzona kontrola nad graniem (np. okłamywanie bliskich co do czasu spędzonego przy komputerze), nadawanie grom coraz wyższego priorytetu kosztem innych ważnych życiowych aktywności, kontynuowanie rozgrywki pomimo wyraźnych negatywnych konsekwencji, takich jak pogorszenie wyników w nauce czy utrata relacji. Źródło: Nauka w Polsce, Scientific Reports Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Motyle w Polsce – różnorodność gatunków i ich ochrona
Motyle w Polsce to wyjątkowo zróżnicowana grupa owadów, obejmująca zarówno dobrze znane gatunki dzienne, jak i znacznie liczniejsze motyle nocne. Choć wielu z nich nie można zaobserwować w ciągu dnia, odgrywają istotną rolę w ekosystemach jako zapylacze i element łańcucha pokarmowego, a ich obecność jest uznawana za wskaźnik kondycji środowiska przyrodniczego.
Spis treści: Ile gatunków motyli żyje w Polsce? Największe motyle w Polsce Najciekawsze gatunki Dlaczego motyle znikają z krajobrazu? Status prawny motyli w Polsce Długość życia motyli jest bardzo zróżnicowana. Niektóre gatunki dorosłe żyją zaledwie kilka dni, inne, jak rusałka żałobnik, mogą przetrwać nawet do roku. W większości przypadków jednak faza dorosła trwa od 1 do 4 tygodni, co sprawia, że ich cykl życiowy jest wyjątkowo intensywny i krótki. Ile gatunków motyli żyje w Polsce? Motyle w Polsce stanowią bardzo liczną grupę owadów. Według danych faunistycznych do tej pory wykazano ponad 3100 gatunków. Zdecydowaną większość stanowią motyle nocne, często określane potocznie jako ćmy, które są mniej widoczne, ale niezwykle istotne ekologicznie. Motyli dziennych, które najczęściej kojarzymy z kolorowymi skrzydłami i kwietnymi łąkami, jest znacznie mniej, bo jedynie 164 gatunki. Wśród nich znajdują się rodziny takie jak bielinkowate, rusałkowate, modraszkowate czy paziowate. Gatunki motyli w Polsce – bogactwo i różnorodność Analizując gatunki motyli w Polsce, można zauważyć, że są one silnie powiązane z różnymi typami środowisk – od łąk i lasów, po tereny bagienne i górskie. Każdy z tych ekosystemów zapewnia inne warunki mikroklimatyczne i dostęp do roślin żywicielskich, które są kluczowe dla rozwoju gąsienic. W efekcie rozmieszczenie motyli jest ściśle zależne od struktury siedlisk oraz stopnia ich przekształcenia przez człowieka. Do najważniejszych rodzin należą: rusałkowate – szeroko rozpowszechnione i łatwe do obserwacji, modraszkowate – niewielkie, ale bardzo zróżnicowane, bielinkowate – często spotykane w ogrodach i na polach uprawnych, paziowate – mniej liczne, ale najbardziej spektakularne. Największe motyle w Polsce Największy motyl w Polsce to zmierzchnica trupia główka (Acherontia atropos), należąca do zawisakowatych. Jej rozpiętość skrzydeł może osiągać nawet 14 cm. Gatunek ten wyróżnia się nie tylko rozmiarem, ale także charakterystycznym wzorem na tułowiu przypominającym czaszkę oraz zdolnością wydawania piszczących dźwięków. Wśród motyli dziennych największe są przedstawiciele rodziny paziowatych. Paź królowej (Papilio machaon) osiąga rozpiętość skrzydeł w granicach 6,5–8 cm i jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych gatunków w kraju. Niewiele mniejszy, ale bardziej smukły w sylwetce, jest paź żeglarz (Iphiclides podalirius), którego skrzydła osiągają zwykle 6–7,5 cm rozpiętości i wyróżniają się charakterystycznymi, wydłużonymi „ogonami”. Na szczególną uwagę zasługuje również niepylak apollo (Parnassius apollo) – gatunek rzadki i objęty ochroną, występujący głównie w Tatrach i Pieninach. Jego rozpiętość skrzydeł dochodzi do 8 cm. Warto zauważyć, że duże rozmiary często idą w parze z określonymi strategiami zachowań. W przypadku paziowatych samce wykorzystują wyniesione punkty terenu, gdzie oczekują na samice, stosując strategię określaną jako hilltopping. Z kolei duże motyle nocne, takie jak zmierzchnica trupia główka, są przystosowane do szybkiego i długodystansowego lotu, co pozwala im na migracje i skuteczne poszukiwanie pokarmu. Najciekawsze gatunki Świat motyli w Polsce obejmuje gatunki, które wyróżniają się nie tylko ubarwieniem, ale także zachowaniem, strategią przetrwania i przystosowaniem do różnych środowisk. W tej grupie znajdują się zarówno gatunki wędrowne, jak i silnie wyspecjalizowane ekologicznie, związane z konkretnymi roślinami lub siedliskami. Wędrówki rusałki admirała Rusałka admirał to gatunek wędrowny, którego osobniki spotykane w Polsce najczęściej napływają z południowej Europy. Motyl ten wykorzystuje szeroką gamę siedlisk – od skrajów lasów i polan po ogrody i tereny ruderalne – pod warunkiem dostępności roślin nektarodajnych. Charakterystyczne dla niego jest także duże przywiązanie do pokrzywy zwyczajnej, która stanowi roślinę żywicielską dla gąsienic i miejsce ich rozwoju. Niebieski motyl w Polsce Do najbardziej rozpoznawalnych modraszkowatych należy modraszek ikar (Polyommatus icarus), którego samce mają intensywnie niebieskie skrzydła. Ten niewielki motyl występuje powszechnie na łąkach i terenach otwartych, gdzie rosną rośliny motylkowe, takie jak koniczyna czy lucerna. W kategorii niebieskich motyli w Polsce mieści się także modraszek telejus (Phengaris teleius), u którego samce również prezentują jasnoniebieskie ubarwienie wierzchu skrzydeł z wyraźną ciemną obwódką. Samice są natomiast znacznie ciemniejsze – ich skrzydła mają brunatnoczarny kolor z delikatnym niebieskim nalotem. Jedyny zielony motyl w Polsce Zieleńczyk ostrężyniec (Callophrys rubi) to jedyny w Polsce motyl o wyraźnie zielonym ubarwieniu spodu skrzydeł, które w świetle dziennym przybiera połyskliwy, metaliczny odcień. Wierzch jego skrzydeł pozostaje brązowy, co sprawia, że przy złożonych skrzydłach owad jest bardzo dobrze zamaskowany i trudny do zauważenia w naturalnym środowisku. Gatunek ten występuje na terenie całego kraju, najczęściej na obrzeżach lasów, wrzosowiskach i torfowiskach, gdzie jego zielone ubarwienie pełni funkcję ochronną. Motyl czy koliber? Fruczak gołąbek (Macroglossum stellatarum) często bywa mylony z kolibrem ze względu na sposób żerowania – zawisa w powietrzu i spija nektar z kwiatów za pomocą długiej ssawki. Jego szarobrązowe skrzydła z pomarańczowymi elementami oraz charakterystyczne „zawisanie” sprawiają, że jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych i nietypowych motyli spotykanych w Europie. Właśnie takie przypadki dobrze pokazują, jak zaskakujące i dziwne potrafią być owady. Dlaczego motyle znikają z krajobrazu? Spadek liczebności motyli wiąże się przede wszystkim z utratą i fragmentacją siedlisk. Intensyfikacja rolnictwa, niewłaściwie prowadzone koszenie łąk oraz postępująca urbanizacja prowadzą do upraszczania krajobrazu i zaniku różnorodnych ekosystemów. W efekcie motyle tracą zarówno rośliny żywicielskie dla gąsienic, jak i źródła nektaru niezbędne dorosłym osobnikom. Istotnym czynnikiem jest także stosowanie środków ochrony roślin w rolnictwie, które oddziałują nie tylko na gatunki uznawane za szkodniki, ale również na owady pożyteczne i neutralne ekologicznie. Status prawny motyli w Polsce W Polsce wiele gatunków motyli objętych jest ochroną prawną, co odzwierciedla ich znaczenie dla ekosystemów oraz rosnącą presję środowiskową, z jaką muszą się mierzyć. Do chronionych motyli należą m.in.: niepylak apollo, czerwończyk nieparek, czerwończyk fioletek, szlaczkoń szafraniec. Ochrona motyli obejmuje również ich siedliska, w tym łąki kwietne, torfowiska i naturalne korytarze ekologiczne. W praktyce oznacza to konieczność utrzymania odpowiedniej struktury siedlisk, bez której nawet gatunki objęte ochroną nie są w stanie przetrwać. Jak można pomagać motylom? Ochrona motyli nie wymaga specjalistycznych działań – kluczowe znaczenie mają proste zmiany w sposobie zagospodarowania zieleni w ogrodzie, na działce czy nawet na niewielkich terenach przydomowych. Motyle są silnie zależne od dostępności roślin żywicielskich dla gąsienic oraz roślin nektarodajnych dla dorosłych osobników, dlatego struktura roślinności bezpośrednio wpływa na ich obecność. Największe znaczenie ma zastępowanie jednolitych, regularnie koszonych trawników bardziej zróżnicowaną roślinnością, na przykład w formie fragmentów łąk kwietnych. Takie siedliska zapewniają zarówno pokarm, jak i warunki rozwoju wielu gatunków motyli, również tych mniej pospolitych. Istotne jest ograniczenie częstego koszenia, ponieważ prowadzi ono do szybkiego zaniku źródeł nektaru oraz roślin żywicielskich. Znaczenie ma także dobór roślin – gatunki rodzime i miododajne najlepiej wspierają lokalne populacje owadów przez cały sezon wegetacyjny. Ważną rolę w ochronie motyli odgrywa również ograniczenie stosowania pestycydów, które wpływają nie tylko na szkodniki, ale także na owady zapylające i cały ekosystem. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zagraniczne media nazwały ją „marzeniem i koszmarem w jednym”. Polska wieś stała się hitem
Polska znów przyciąga uwagę zagranicznych dziennikarzy. Wszystko za sprawą unikalnej wsi w Małopolsce, o której ponownie rozpisują się brytyjskie media. Z lotu ptaka prezentuje się bajkowo, ale codzienne życie w tak gęstej zabudowie nie każdemu przypadnie do gustu.
W tym artykule: „Marzenie albo najgorszy koszmar” Jedyna taka wieś w Polsce Polska znów przyciągnęła uwagę zagranicznych mediów. Tym razem chodzi o Sułoszową, niewielką wieś w woj. małopolskim, która po raz kolejny trafiła na łamy brytyjskiego „Daily Mail”. Artykuł w internetowym wydaniu dziennika wzbudził spore zainteresowanie i odbił się szerokim echem. „Marzenie albo najgorszy koszmar” Sułoszowa nieprzypadkowo cieszy się tak dużą popularnością. Już na pierwszy rzut oka widać, że nie jest to typowa polska wieś. Jak zauważają autorzy publikacji, może być ona „marzeniem ekstrawertyka lub najgorszym koszmarem introwertyka”. Dlaczego? Rozciąga się bowiem wzdłuż jednej, długiej na dziewięć kilometrów drogi. Domy stoją tu gęsto, jeden przy drugim, a przestrzeń jest tylko pozorna. Z góry całość, zdaniem niektórych, przypomina ciasno zszytą wstążkę. Co ciekawe, w 2023 roku dziennikarze „Daily Mail” odwiedzili Sułoszową osobiście, by na miejscu sprawdzić, co tak naprawdę stoi za jej popularnością. Wizyta okazała się na tyle pamiętna, że najsłynniejsza wieś Małopolski ponownie zagościła na łamach brytyjskiego dziennika. Tym razem redakcja skupiła się nie tylko na nietypowym układzie zabudowy, ale również na tym, jak rosnące zainteresowanie turystów wpływa na codzienne życie lokalnej społeczności. „Daily Mail” opisuje Sułoszową jako miejsce „powolne i dość spokojne”. Jak jednak zauważają sami autorzy, ten sielski rytm może nie trwać wiecznie. Nietypowy, wydłużony układ miejscowości przyciąga coraz większe zainteresowanie, a rosnący ruch turystyczny jest tego najlepszym dowodem. – Sułoszowa jest zanurzona w naturze, mamy mnóstwo lasów i pól. To właśnie te pola rozsławiły nas na cały świat, dzięki zdjęciom z dronów, na których układ naszej wsi wokół głównej ulicy przypomina trochę liść – zaznacza Katarzyna Bieda z Urzędu Gminy Sułoszowa. Jedyna taka wieś w Polsce Historia Sułoszowej sięga średniowiecza. Pierwsze wzmianki o wsi pojawiają się w dokumentach już w XIV wieku. Jednak ślady osadnictwa w tym rejonie są znacznie starsze. Przez stulecia miejscowość rozwijała się w cieniu pobliskiego Ojcowa i Pieskowej Skały, leżąc na ważnym szlaku handlowym prowadzącym z Krakowa na północ. Jej charakterystyczny, wydłużony układ nie jest dziełem przypadku. To efekt świadomego zagospodarowania przestrzeni wzdłuż jednej głównej drogi, co miało ułatwiać dostęp do pól i pastwisk. W 2021 r. Sułoszowa liczyła 3499 mieszkańców. Źródła: dailymail.co.uk; National Geographic Polska
Polskie miasto zachwyciło zagraniczną dziennikarkę. „To jedno z moich ulubionych miejsc”
Polska przyciąga coraz większą liczbę zagranicznych turystów, którzy coraz chętniej odkrywają nie tylko Warszawę czy Kraków, ale również mniej oczywiste miejsca poza głównym szlakiem. Coraz częściej uwagę zagranicznych mediów zwracają miasta dotąd kojarzone głównie z lokalną historią i spokojniejszym tempem życia. Jedno z nich szczególnie zachwyciło brytyjską dziennikarkę, która opisała je na łamach zagranicznej prasy.
Według prognoz do końca dekady Polskę może odwiedzać nawet 140 milionów turystów rocznie. Choć największą popularnością nadal cieszą się Warszawa, Kraków, Gdańsk i Wrocław, coraz większe zainteresowanie budzą również miasta we wschodniej części kraju. Niedawno brytyjski dziennik opublikował artykuł poświęcony Lublinowi. Ponad 300-tysięczne miasto zwróciło uwagę autorki swoją atmosferą, architekturą i bogatą historią. Brytyjska dziennikarka zachwycona klimatem Lublina i jego historią Layla Nicholson przyznała, że do Lublina przyciągnęły ją przede wszystkim tanie loty i ciekawość miejsca, o którym w Wielkiej Brytanii wciąż mówi się stosunkowo niewiele. Dziennikarka „The Independent” opisała miasto jako jedną z tych europejskich destynacji, które nie zostały jeszcze zdominowane przez masową turystykę i dzięki temu zachowały autentyczny charakter. Szczególne wrażenie zrobiło na niej Stare Miasto z brukowanymi uliczkami, kolorowymi kamienicami i atmosferą przypominającą „baśniową scenerię”. Jak zauważyła, Lublin w wyjątkowy sposób łączy nowoczesność z trudną historią, która nadal pozostaje obecna w przestrzeni miasta. Nicholson zwróciła uwagę przede wszystkim na żydowskie dziedzictwo Lublina i historię dawnego getta. Przypomniała, że przed II wojną światową mieszkało tam około 42 tysięcy Żydów, a tragiczne wydarzenia z czasu okupacji odcisnęły na mieście trwałe piętno. „To otrzeźwiające, że ten malowniczy plac był kiedyś miejscem, gdzie śmierć i zniszczenie były na porządku dziennym” – napisała. Jednocześnie podkreśliła, że mimo dramatycznej przeszłości pamięć o dawnych mieszkańcach nadal jest w Lublinie żywa i widoczna zarówno w kulturze, jak i codziennym życiu miasta. Brytyjską autorkę urzekło także to, że Lublin nie sprawia wrażenia sztucznej turystycznej dekoracji, lecz miejsca autentycznego, w którym historia naturalnie przeplata się ze współczesnością. W artykule wspomniała również o filmie „A Real Pain” z Jesse’em Eisenbergiem i Kieranem Culkinem, którego część scen powstawała właśnie na ulicach Lublina. Szczególnie zapadła jej w pamięć restauracja Mandragora, gdzie – jak podkreśliła – można poczuć atmosferę dawnego miasta zarówno dzięki wystrojowi, jak i tradycyjnej kuchni regionalnej oraz żydowskiej. Lublin urzeka cenami, kuchnią i spokojną atmosferą bez tłumów Dziennikarka zwróciła uwagę również na ceny, które w porównaniu z Londynem wydały jej się wyjątkowo przystępne. Jak pisała, niemal pusty lot z Luton do Lublina kosztował ją zaledwie kilkanaście funtów, a nocleg w XV-wiecznej kamienicy z widokiem na Rynek i Trybunał Koronny okazał się tańszy niż koktajl w brytyjskiej stolicy. Layla Nicholson podkreślała, że właśnie ten stosunek jakości do ceny może stać się jednym z największych atutów miasta dla zagranicznych turystów szukających mniej oczywistych kierunków na krótki wyjazd. Duże wrażenie zrobiła na niej również lokalna gastronomia. W tekście wspominała między innymi o lubelskiej wódce cytrynowej produkowanej w mieście od początku XX wieku oraz o cebularzu lubelskim, który określiła jako kulinarny ślad historii i wielokulturowego dziedzictwa Lublina. Sporo miejsca poświęciła także wieczornym spacerom po mieście. Szczególnie zachwyciły ją okolice Bramy Krakowskiej oraz nowoczesny Portal – instalacja łącząca Lublin z innymi miejscami na świecie za pomocą transmisji na żywo. Redaktorka „The Independent” zauważyła, że mimo trudnej historii Lublin sprawia dziś wrażenie miejsca spokojnego, otwartego i pełnego życia. „Widzę tylko rosnącą trajektorię” – napisała pod koniec artykułu, dodając, że warto odwiedzić miasto zanim stanie się ono kolejną ofiarą masowej turystyki. Wspomniała również, że jej znajomi początkowo myśleli, iż pomyliła Lublin z Dublinem. Po podróży nie miała jednak wątpliwości, że polskie miasto zasługuje na znacznie większą międzynarodową rozpoznawalność – szczególnie przed 2029 rokiem, kiedy Lublin będzie pełnił rolę Europejskiej Stolicy Kultury. Źródło: The Independent Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.