National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-21T12:24:18.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Tajemnica wraku z Tallinna. Polscy naukowcy pomogli datować dębowy kadłub
items: Archeolodzy odkryli gigantyczne grobowce na środku pustyni. Badacze z Polskiej Akademii Nauk odegrali w tym kluczową rolę
items: Odkrycie Polaków na Cyprze. W Pafos archeolodzy trafili na wyjątkowy dom
items: Czego polscy naukowcy szukają na Grenlandii? To „niezbadana kraina z wielkim potencjałem”
items: Ogromny sukces Polaków. Nasi astronomowie „zważyli” planetę podróżującą przez Drogę Mleczną i odkryli nową klasę ciał niebieskich
items: Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
items: Jakie lasy Polacy kochają najbardziej? Naukowcy z UW mają odpowiedź
items: Polscy naukowcy obalili sensacyjną hipotezę. Pomogły obserwacje 80 mln gwiazd
items: Polscy naukowcy wyślą w kosmos komórki drożdży z genem od niesporczaka. Czy powstanie superorganizm?
items: Historia zapisana w kupach. Polscy naukowcy wyjaśnili, jak dinozaury zawojowały świat
items: Polscy naukowcy odtworzyli recepturę starożytnego lekarstwa. Driakiew była „antidotum na wszystko”
items: Największe polskie wynalazki. Te innowacje zmieniły nasz świat
items: Miał 35 lat i żył 500 lat temu w Dzwonowie. Polscy naukowcy zrekonstruowali twarz mężczyzny
items: Polscy naukowcy odkryli kolejną tajemnicę kwantów. Tu filozofia spotkała się z fizyką
items: Polscy naukowcy odkryli ,,nożyczki do cięcia RNA"

Tajemnica wraku z Tallinna. Polscy naukowcy pomogli datować dębowy kadłub
type: item
date: 2026-05-13T07:40:08.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: estonia
subject: morze bałtyckie
subject: odkrycia archeologiczne
subject: polska nauka
subject: tallinn
subject: wrak statku
description: 24-metrowy wrak średniowiecznej kogi, ikony handlu Hanzy, odnaleziono podczas budowy biurowca w Tallinnie. Dzięki precyzyjnym analizom próbek drewna naukowcy odtworzyli historię jednostki. Polski wkład w badania był nieoceniony – dzięki naszym badaczom precyzyjnie ustalono wiek desek i ich pochodzenie.
encoded: W kwietniu 2022 roku podczas prac budowlanych w Tallinnie operator koparki natknął się na masywne dębowe konstrukcje. Okazało się, że pod warstwą piasku i osadów morskich, na głębokości kilku metrów, spoczywał niemal kompletny kadłub średniowiecznego statku handlowego. Miejsce znaleziska nie było przypadkowe – w średniowieczu znajdowała się tu płytka zatoka u ujścia rzeki Härjapea, która z czasem została zapełniona osadami i sztucznie osuszona. Aby nie wstrzymywać budowy biurowca, wrak pocięto na cztery sekcje i przetransportowano do Estońskiego Muzeum Morskiego, gdzie stał się obiektem jednego z najbardziej szczegółowych badań drewna w historii bałtyckiej archeologii. Oto wyniki śledztwa badaczy przeszłości, które opublikowano na łamach „Dendrochronologii”. Co wiemy o średniowiecznej jednostce? Odnaleziony statek to koga – ikona hanzeatyckiego handlu morskiego. Wrak ma 24,5 metra długości i 8,6 metra szerokości, co czyni go jednym z największych i najlepiej zachowanych egzemplarzy tego typu w Europie. Dzięki przeniesieniu konstrukcji do specjalnego namiotu badawczego naukowcy mogli pobrać próbki z niemal każdego elementu: od poszycia kadłuba, przez wręgi, aż po belki pokładowe. Była to unikalna szansa, by dokładnie poznać sposób, w jaki statek skonstruowano. Dendrochronologia. Słoje drzew zdradzają wiek Kluczowym narzędziem badaczy stała się dendrochronologia, czyli nauka datująca drewno na podstawie układu rocznych przyrostów. Przeanalizowano 97 próbek, z czego 87 udało się precyzyjnie wydatować. Co ciekawe, w procesie tym nieoceniony był polski wkład. Badacze, szacując wiek drewna, korzystali z modeli przyrostów dębu opracowanych m.in. przez profesora Tomasza Ważnego z UMK w Toruniu. Dzięki temu ustalono, że drzewa na główną konstrukcję kadłuba ścięto zimą na przełomie lat 1370–1371 oraz 1371–1372. Analizy pogłębiono jeszcze bardziej. Próbki drewna pochodzącego z ładunku na statku oraz elementy drzwi z Wieży Bremeńskiej w Tallinnie porównywano z bazami danych dla…

koga-63178bd.jpg
width: 1688
height: 1125

Archeolodzy odkryli gigantyczne grobowce na środku pustyni. Badacze z Polskiej Akademii Nauk odegrali w tym kluczową rolę
type: item
date: 2026-05-12T11:05:03.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: polska nauka
subject: sudan
description: Kilkaset monumentalnych grobowców sprzed nawet sześciu tysięcy lat zlokalizowali archeolodzy w pasie od południowego Egiptu aż po Erytreę. To ustalenie dotyczące bezkresnych piasków pustyni Atbai było możliwe dzięki technologiom satelitarnym i wykopaliskom przeprowadzonym przez Polaków.
encoded: Pustynia Atbai, rozciągająca się od Górnego Egiptu po granice Erytrei, przez dekady pozostawała archeologiczną białą plamą. Choć leży na styku potężnych cywilizacji starożytnego Egiptu i Nubii, jej surowy klimat i trudny dostęp sprawiły, że badania w tym regionie były jedynie wyrywkowe. Dotychczasowe próby poznania żyjących tam w odległego przeszłości ludów opierały się głównie na znaleziskach ceramiki i sztuki naskalnej. To dawało niepełny obraz życia dawnych mieszkańców. Atbai to kraina górskich masywów i wyschniętych koryt rzek. Niegdyś, w okresie wilgotnym, tętniły życiem, a nadrzeczne zielone tereny przemierzały stada dzikich zwierząt. Zamiast łopat – satelity Archeolodzy z Atbai Survey Project przeszukali setki kilometrów pustyni Atbai, korzystając z darmowych zdjęć Google Earth i Bing. Systematycznie przeczesując teren podzielony na siatkę, namierzyli 260 nieznanych wcześniej monumentalnych grobowców. Kluczowe okazały się ślady dawnych szlaków pasterskich, które doprowadziły badaczy przeszłości do licznych nekropolii. Wnioski na temat tego odkrycia zostały właśnie opublikowane na łamach „African Archaeological Review”. Jak wyglądają grobowce? Odkryte grobowce to monumentalne, koliste lub owalne konstrukcje z kamienia o średnicy od 5 do nawet 82 metrów. Ich znakiem rozpoznawczym jest niski mur obwodowy skrywający wewnątrz liczne pochówki. Sercem monumentu jest zazwyczaj grób centralny (prawdopodobnie lidera), wokół którego koncentrycznie układano szczątki innych ludzi oraz bydła, owiec i kóz. Niektóre budowle posiadają wejścia skierowane na wschód, co sugeruje związki z kultem solarnym. Polski wkład w badania Kluczowym elementem w zrozumieniu tej kultury stały się wykopaliska polskiej ekspedycji. Badacze pod kierunkiem dr. Piotra Osypińskiego ponad 10 lat temu w Wadi Khashab odsłonili monumentalną strukturę o średnicy 18 metrów zawierającą ponad 25 pochówków ludzi i zwierząt. Odkryli tam centralny pochówek ludzki, wokół którego rozmieszczono groby bydła i owie…

pustynia-7b933d7.jpg
width: 1688
height: 1125

Odkrycie Polaków na Cyprze. W Pafos archeolodzy trafili na wyjątkowy dom
type: item
date: 2026-03-11T12:51:57.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cypr
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pafos
subject: polska nauka
description: Polscy archeolodzy natrafili w Pafos na wyjątkowo dobrze zachowane pozostałości domu z okresu hellenistycznego. Fragmenty amfory datowanej na ok. 117 r. p.n.e. potwierdzają, że to prawdopodobnie najstarsza znana zabudowa w tym starożytnym mieście Cypru.
encoded: Pafos to miasto na południowo-zachodnim wybrzeżu Cypru, które w starożytności należało do najważniejszych ośrodków na wyspie. Pod koniec IV wieku p.n.e. powstało tam nowe miasto portowe Nea Pafos. W czasach hellenistycznych, a później rzymskich stało się stolicą administracyjną wyspy i ważnym centrum handlu w regionie Morza Śródziemnego. Odkrycie polskich archeologów w Pafos Współcześnie Pafos jest popularnym miastem turystycznym, a przy okazji jednym z najcenniejszych stanowisk archeologicznych na Cyprze. Zachowały się tu rozległe ruiny starożytnego miasta, w tym słynne rzymskie wille z mozaikami tworzące park archeologiczny wpisany na listę UNESCO. To właśnie tutaj od dziesięcioleci prowadzone są międzynarodowe badania archeologiczne, w których uczestniczą również polscy naukowcy. I właśnie w Pafos zespół polskich badaczy z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego, dokonał nowego odkrycia. Naukowcy znaleźli m.in. fragmenty amfory wykorzystywanej do transportu wina, które pochodziły z II w p.n.e. – Uchwyciliśmy dość dobrze zachowany narożnik, prawdopodobnie domu mieszkalnego. To znalezisko okazało się bardzo interesujące, bo materiał ceramiczny, który znaleźliśmy w tym wykopie, wskazywał, że mogła być to pozostałość z późnego okresu hellenistycznego – powiedziała w rozmowie z PAP prof. Ewdoksia Papuci-Władyka, która kieruje wykopaliskami. Najstarszy budynek na Cyprze Datowanie ceramiki wskazuje zatem, że jest to najstarsze zabudowanie w Pafos. – Ponieważ miasto to rozwijało przez setki lat, od IV w. p.n.e., to najwcześniejsza zabudowa z okresu hellenistycznego najczęściej jest przykryta przez późniejszą zabudowę rzymską – mówi badaczka. – Ponadto ta najwcześniejsza zabudowa nie zachowywała się, bo miasto często nawiedzały trzęsienia ziemi. Cypr jest położony w rejonie o dużej aktywności sejsmicznej. Nierzadko mieszkańcy na tych ruinach wznosili kolejne budowle, wykorzystując częściowo to, co się zachowało – do…

pafos-polscy-archeolodzy-0f9219c.jpeg
width: 4197
height: 2793

Czego polscy naukowcy szukają na Grenlandii? To „niezbadana kraina z wielkim potencjałem”
type: item
date: 2026-01-25T11:15:45.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dania
subject: ewolucja
subject: grenlandia
subject: naukowcy
subject: polska
subject: polska nauka
subject: stany zjednoczone
description: Na północno-wschodniej Grenlandii polski paleontolog dr Grzegorz Niedźwiedzki odkrywa skamieniałości, które mogą całkowicie odmienić naszą wiedzę o ewolucji czworonogów. Wyprawa zaplanowana na 2026 rok może przynieść kolejne przełomy… ale to nie takie proste. Czego naukowcy tam szukają?
encoded: Największa wyspa świata to obecnie gorący temat. Nie tylko przez aspekt polityczny, ale także naukowy – lodowa Grenlandia kryje skamieniałości, które mogą zmienić podręczniki. Grzegorz Niedźwiedzki w ciągu ostatnich 12 lat był już tam pięć razy, a trzykrotnie kierował ekspedycją badawczą. Teraz chce wyruszyć jeszcze raz, ale amerykańskie zakusy mogą pokrzyżować mu plany. Trudne warunki odstraszają badaczy Ekspedycje paleontologiczne prowadzone przez dr. Grzegorza Niedźwiedzkiego na Grenlandii to ekstremalna walka z surową naturą. Tereny północno-wschodniej części wyspy to polarna, górzysta pustynia, całkowicie pozbawiona roślinności. W takich warunkach naukowcy zmuszeni są do samodzielnego poruszania się i często pokonują nawet 30 kilometrów dziennie z całym sprzętem na plecach. Bez szlaków, bez infrastruktury, z ograniczonym dostępem do środków transportu – tylko helikopterem można dotrzeć w dalsze rejony. Paleontolog opowiada PAP, że noclegi odbywają się pod gołym niebem lub w namiotach, w pełnej samowystarczalności. Wyprawy trwają nawet pięć tygodni, a ich sukces zależy od pogody i gotowości zespołu do przetrwania w całkowitym odosobnieniu. Przełomowe polskie znaleziska z wyspy Ymer – czworonogi sprzed 350 mln lat W latach 2022 i 2024 ekspedycje pod kierunkiem dr. Niedźwiedzkiego skupiły się na wyspie Ymer u wybrzeży Grenlandii, gdzie zespół natrafił na stanowisko z okresu dewonu, czyli sprzed 420–350 mln lat. Choć obszar badawczy liczył zaledwie 20 na 50 metrów, naukowcy zebrali ogromną ilość skamieniałości wczesnych czworonogów – rybopłazów, które są formami przejściowymi między rybami a płazami. – Podręczniki będą do zmiany – zapowiada naukowiec. Według Niedźwiedzkiego skala odkryć ma potencjał, by zrewolucjonizować dotychczasową wiedzę na temat ewolucji kręgowców. Stanowisko jest tak bogate, że zgromadzony materiał starczy na dekady analiz i badań. To nie jedyne odkrycia: znaleziono tam m.in. wiele warstw skamieniałości ryb, które mogą zdominować przyszłe bad…

GettyImages-1202496198-1-ed88adf.jpg
width: 8232
height: 5488

Ogromny sukces Polaków. Nasi astronomowie „zważyli” planetę podróżującą przez Drogę Mleczną i odkryli nową klasę ciał niebieskich
type: item
date: 2026-01-01T19:02:32.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: odkrycia
subject: polacy
subject: polska nauka
description: W prestiżowym czasopiśmie „Science” opublikowano właśnie przełomową pracę zespołu astronomów, w którym dużą rolę odegrali polscy badacze. Odkryli oni zupełnie nowa klasę planet pozasłonecznych. To jedno z najważniejszych astronomicznych wydarzeń dekady.
encoded: Spis treści: Nieuchwytni planetarni wędrowcy Mikrosoczewkowanie grawitacyjne zdradza niewidoczne obiekty Od podejrzeń do pewności – historia poszukiwań planet swobodnych Planeta swobodna czy inny obiekt? Jak zważyć planetę? Obserwacje odległe o 1,6 miliona kilometrów Międzynarodowy zespół, w którym kluczową rolę odegrali astronomowie z prowadzonego w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego wielkoskalowego przeglądu nieba OGLE oraz projektu Gaia Science Alerts, ogłosili odkrycie nowej klasy planet pozasłonecznych – planet swobodnych. To obiekty krążące samotnie w Drodze Mlecznej, niezwiązane grawitacyjnie z gwiazdami. Odkrycie było możliwe dzięki bezpośredniemu „zważeniu” planety odkrytej poprzez zjawisko mikrosoczewkowania grawitacyjnego. Jej masa wynosi 70 mas Ziemi. – To odkrycie dekady, porównywalne z odkryciem pierwszych udokumentowanych planet pozasłonecznych w latach 90. ubiegłego wieku. Astronomowie wreszcie mają pewność, iż tego typu obiekty istnieją we Wszechświecie – skomentował prof. Andrzej Udalski, lider polskiego projektu OGLE. Nieuchwytni planetarni wędrowcy Astronomowie od dawna zdawali sobie sprawę, iż planety pozasłoneczne mogą istnieć nie tylko w układach związanych. Różne zjawiska naturalne, jak np. oddziaływania grawitacyjne z gazowymi olbrzymami w trakcie formowania się układów planetarnych czy bliskie przejścia sąsiednich gwiazd sprawiają, że planety mogą zostać wyrywane z macierzystych układów i wystrzelone w przestrzeń międzygwiazdową. Takie samotne planety, nazwane planetami swobodnymi, mogą wędrować w Drodze Mlecznej nie będąc związanymi z żadną gwiazdą. Szacunki wskazują, że liczba takich planet może być bardzo duża i wręcz przewyższać liczbę planet związanych. Kłopot w tym, że ich istnienie trudno udowodnić. Nie emitują promieniowania, które można byłoby zobaczyć, a skoro nie poruszają się wokół gwiazdy macierzystej nie można użyć tzw. metody tranzytu, czyli okresowego spadku jasności gwiazdy w chwili przejścia przez jej …

planety-swobodne-2d9683a.jpg
width: 2050
height: 1463

Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
type: item
date: 2025-12-01T14:09:36.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: egipt
subject: grób
subject: polska nauka
subject: sudan
description: Zespół złożony z polskich archeologów dokonał wyjątkowego odkrycia na wschodnioafrykańskiej pustyni. Znalezisko ujawnia wcześniej nieznane praktyki pogrzebowe kultury Kerma. Analiza zawartości grobu przybliża nas do czasów starożytnego ludu.
encoded: Spis treści: Polscy naukowcy w Sudanie Gdzie prowadzone były wykopaliska? Jak wygląda odnaleziony szkielet? O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Królestwo Kerma powstało w XXV w. p.n.e. i przetrwało do około 1500 r. p.n.e., kiedy zostało ostatecznie podbite przez egipskie wojska faraona Totmesa I. Było najstarszym, w pełni rozwiniętym państwem Nubii i to ono wyznaczyło kierunek rozwoju tego regionu przez ponad tysiąc lat. Centrum królestwa stanowiło miasto Kerma, którego pozostałości należą dziś do najciekawszych stanowisk archeologicznych górnego Nilu. Do naszych czasów zachowało się ponad 30 000 starożytnych grobów oraz monumentalna świątynia Western Deffufa, będąca centralnym punktem ruin dawnego miasta. Polscy naukowcy w Sudanie Pomimo dotychczasowych licznych znalezisk, prace prowadzone na sudańskiej pustyni Bajuda wciąż przynoszą nowe, zaskakujące odkrycia. Nie inaczej było w przypadku najnowszych badań polskich archeologów. Naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Muzeum Archeologicznego w Gdańsku natrafili na wyjątkową formę pochówku, która rzuca nowe światło na dotychczasową wiedzę o praktykach pogrzebowych tego regionu. Badacze podkreślają, że odkrycie to ma charakter absolutnie unikatowy. Gdzie prowadzone były wykopaliska? Pustynia Bajuda, na której odnaleziono unikatowy grób, dopiero od początku XXI wieku zaczęła stawać się atrakcyjnym obszarem badań archeologicznych. Przez lata słaba infrastruktura oraz niestabilna sytuacja polityczna Sudanu sprawiały, że naukowcy chętniej prowadzili wykopaliska w górnej Nubii, położonej bliżej granicy z Egiptem. Sytuacja zaczęła się zmieniać po 2017 roku, kiedy rejon Wielkiego Zakola Nilu zaczął przyciągać coraz więcej ekspedycji archeologicznych. W tym samym roku polscy badacze zainaugurowali projekt „Społeczności prehistoryczne pustyni Bajuda w Sudanie – nowe granice Królestwa Kerma”. W ramach badań odkryto 448 now…

shutterstock1162372888-5428205.jpg
width: 4000
height: 1824

Jakie lasy Polacy kochają najbardziej? Naukowcy z UW mają odpowiedź
type: item
date: 2025-06-13T11:51:07.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: europa
subject: lasy
subject: polska nauka
subject: turystyka
description: Po co chodzimy do lasu? Według analizy polskich naukowców to aktywność, która ma ogromne znaczenie dla dobrostanu ludzi. Zbadali, jakie dokładnie lasy lubimy najbardziej i co nam daje leśny spacer.
encoded: Spis treści Jak badano „turystykę leśną”? Polacy mają las najbliżej w Europie Jakie lasy lubią kobiety, a jakie młodzi? Jakie lasy ludzie lubią najbardziej i z jakich powodów odwiedzają je najchętniej? Naukowcy przeprowadzili wielkie ogólnoeuropejskie badanie, próbując odpowiedzieć na te pytania. Międzynarodowy zespół pod kierunkiem polskich ekonomistów przebadał aż 11 tysięcy osób z 12 krajów. Jak badano „turystykę leśną”? Badanie społecznej wartości lasów w Europie, przeprowadził międzynarodowy zespół pod kierunkiem dr. hab. Marka Giergicznego, profesora Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. W przedsięwzięciu wzięło udział ponad 11 tysięcy osób z 12 krajów – m.in. z Austrii, Niemiec, Francji, Danii, Szwecji, Białorusi, Słowacji, Czech i Polski. Celem badania było oszacowanie niematerialnych korzyści płynących z kontaktu z lasem – takich jak spacery, obserwacja przyrody, jazda rowerem czy zbieranie grzybów – które nie są przedmiotem rynku, ale mają ogromne znaczenie dla zdrowia publicznego, edukacji ekologicznej i jakości życia. Zespół zastosował metodę tzw. choice experiment, opierając analizę na wskaźniku Willingness to Travel (chęć do podróży). Wskazuje on, jak daleko jesteśmy skłonni się udać, aby odwiedzić las o określonych cechach. Cecha bardziej ceniona powoduje, że ludzie są gotowi pokonać większą odległość. Polacy mają las najbliżej w Europie W Polsce średnia roczna liczba wyjść do lasu wynosiła 23, a odległość do ostatnio odwiedzonego lasu – około 8 km, co było istotnie mniejsze niż w niektórych krajach, np. Szkocji (~30 km). W Polsce aktywnie dociera do lasu aż 40% respondentów (pieszo lub rowerem), podczas gdy w Szwajcarii – nawet 62%. Jakie lasy lubią kobiety, a jakie młodzi? Polacy – podobnie jak inni Europejczycy – preferują lasy mieszane, zróżnicowane pod względem liczby gatunków drzew i struktury, a także lasy o naturalnym charakterze, z obecnością starych drzew i martwego drewna. W Niemczech, Austrii i Szwajcarii respondenci byli…

AdobeStock553615022-878bf1f.jpeg
width: 5067
height: 3361

Polscy naukowcy obalili sensacyjną hipotezę. Pomogły obserwacje 80 mln gwiazd
type: item
date: 2025-02-07T13:55:05.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: Podcasty
subject: astronomia
subject: ciemna materia
subject: czarna dziura
subject: droga mleczna
subject: kosmos
subject: obserwacje
subject: polska nauka
description: W zeszłym roku w prestiżowym czasopiśmie „Nature” ukazała się przełomowa praca polskich astronomów. Dotyczyła teorii zakładającej, że ciemna materia – jedna z największych zagadek kosmosu – może składać się z pierwotnych czarnych dziur. O badaniach Polaków w naszym podkaście opowiada dr Przemysław Mróz z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, członek zespołu OGLE, pierwszy autor artykułu.
encoded: Spis treści: Skąd wiadomo, że istnieje ciemna materia? Co to są pierwotne czarne dziury? Czy ciemna materia może składać się z pierwotnych czarnych dziur? Co to jest mikrosoczewkowanie grawitacyjne? Badania, które obaliły ważną hipotezę Czym jest ciemna materia? Naukowcy zadają sobie to pytanie od prawie stu lat. Materia barionowa – czyli „zwykła” materia składająca się z atomów, którą widzimy wokół siebie i z której sami jesteśmy zbudowani – stanowi zaledwie 5% całkowitej masy i energii we Wszechświecie. Żeby wyjaśnić pozostałe 95%, posługujemy się takimi terminami jak ciemna materia i ciemna energia. Ciemna materia to jest materia, która oddziałuje tylko za pośrednictwem grawitacji. Nie emituje żadnego promieniowania, a więc również światła. Na jej istnienie wskazuje np. ruch gwiazd w galaktykach. Czym dalej od centrum, tym gwiazdy powinny poruszać się wolniej (tak jak planety w Drodze Mlecznej). Tam się jednak nie dzieje. Skąd wiadomo, że istnieje ciemna materia? – Merkury, który jest najbliższą Słońcu planetą, porusza się dosyć szybko, ze średnią prędkością około 50 km na sekundę wokół Słońca – opowiada dr Mróz. – Neptun, który jest najdalszą planetą, porusza się wolniej, bo działa na niego mniejsza siła grawitacji, z prędkością mniej więcej 5 km na sekundę. Czyli generalnie spodziewamy się, że im dalej jesteśmy od ciała, które nas przyciąga, tym powinniśmy się poruszać z mniejszą prędkością – wyjaśnia naukowiec. W galaktykach ta zasada jest złamana. Prędkości gwiazd w centrum są takie same jak tych bardziej oddalonych od środka. To jeden z dowodów wskazujących na istnienie jakieś istnienie dodatkowego, nieznanego źródła siły grawitacji. – Tak naprawdę zauważyliśmy, że nasze równania grawitacji nie są prawidłowe. Żeby uzyskać zgodność pomiędzy obserwacjami a teorią, postulujemy istnienie ciemnej materii jako niewidzialnego składnika naszego Wszechświata – mówi naukowiec. Co to są pierwotne czarne dziury? W latach 70. Steven Hawking, znany brytyjski fizyk teorety…

NG-Podcast-Fizycy-1200x800-2-f36151e.jpg
width: 1200
height: 800

Polscy naukowcy wyślą w kosmos komórki drożdży z genem od niesporczaka. Czy powstanie superorganizm?
type: item
date: 2025-01-18T07:34:16.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: biologia
subject: loty w kosmos
subject: międzynarodowa stacja kosmiczna
subject: polska nauka
description: Jeśli chcemy stałej obecności człowieka w kosmosie, musimy znaleźć sposób na produkowanie na statkach kosmicznych i w bazach planetarnych wszystkich niezbędnych życiu produktów. Właśnie ta idea przyświeca badaczom z Uniwersytetów Szczecińskiego i Śląskiego oraz z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ich eksperyment biologiczny – zmodyfikowane genetycznie komórki drożdży piwowarskich – jeszcze w tym roku trafi na Międzynarodową Stację Kosmiczną wraz ze Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim.
encoded: Spis treści: Drożdżo-niesporczak Uniwersytecki triumwirat Grawitacja wyznacza kierunek Na Księżyc i dalej – Wysyłamy w kosmos komórki zmodyfikowanych genetycznie drożdży piwowarskich. Zmodyfikowanych w wyniku dodania genu niesporczaka. Gen ten, kodujący bardzo ciekawe białko mitochondrialne nazywane AOX, został wprowadzony metodą CRISPR-CAS9. Biało AOX zwiększa odporność na warunki stresowe, także u niesporczaków. Wiemy na przykład, ze jest im potrzebne w przetrwaniu przy braku wody. A my chcemy sprawdzić, czy wzmocnione genem niesporczaka komórki drożdży będą lepiej znosiły warunki panujące na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. A co za tym idzie – czy będą mogły być w przyszłości pomocne w produkcji jedzenia i paliwa – mówi profesor Łukasz Kaczmarek z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, jeden z współautorów eksperymentu. Eksperyment został zaproponowany przez badaczy z trzech polskich ośrodków uniwersyteckich: Uniwersytetu Szczecińskiego, Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Śląskiego. Jest jednym z 13 eksperymentów wybranych do zrealizowania w ramach polskiej misji naukowo-technologicznej na ISS – Ignis. Start misji odbędzie się w pierwszej połowie tego roku. Drożdżo-niesporczak Dlaczego naukowcy zdecydowali się zmodyfikować komórki drożdży genem niesporczaków? Niesporczaki to mikroskopijne, odporne na ekstremalne warunki środowiskowe organizmy, należący do bezkręgowców. Znane są m.in. ze zdolności przetrwania w próżni kosmicznej. Jak przekonują naukowcy – tę odporność na różne, ekstremalne warunki środowiskowe, zawdzięczają w dużej mierze syntetyzowanym białkom, które zaangażowane są w odpowiedź na warunki stresu. – W naszym eksperymencie badamy białko AOX. Wiemy, że u niesporczaków to białko jest istotne w procesie anhydrobiozy. Tym słowem w żargonie naukowym określamy zdolność niesporczaków do przetrwania w stanie całkowitego odwodnienia. Czy drożdże wzbogacone niektórymi białkami niesporczaków będą też odporniejsze na warunki panując…

kultury-drozdzy-7fbc0b8.jpg
width: 1000
height: 667

Historia zapisana w kupach. Polscy naukowcy wyjaśnili, jak dinozaury zawojowały świat
type: item
date: 2024-11-28T15:00:43.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dinozaury
subject: odkrycia
subject: paleontologia
subject: polska nauka
description: Międzynarodowy zespół naukowców, w którego składzie znajdują się polscy uczeni z kilku ośrodków, przebadał skamieniałe odchody i wymiociny dinozaurów. Analizy pomogły znaleźć odpowiedź na pytanie – jak to się stało, że dinozaury podbiły świat?
encoded: Spis treści: Dlaczego dinozaury podbiły świat? Co jadły najwcześniejsze dinozaury? Kilka kroków do dominacji na planecie Czego można się dowiedzieć z kup, które mają 200 milionów lat? Całkiem sporo, dowodzi praca naukowa opublikowana właśnie w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. Jej autorzy z Polski, Szwecji i Norwegii przebadali tak zwane bromality. Czyli skamieniałe odchody oraz wymiociny dinozaurów, które chodziły po Ziemi w późnym triasie. To właśnie z naszego kraju pochodzą 532 próbki zgromadzone w Państwowym Instytucie Geologicznym, które wykorzystano w badaniach. Bromality są bezcenną skarbnicą wiedzy o diecie pierwszych dinozaurów. Ich dieta zaś podpowiada, jak doszło do tego, że to właśnie dinozaury królowały wśród zwierząt przez rekordowo długi czas prawie 150 milionów lat. Dlaczego dinozaury podbiły świat? Dinozaury pojawiły się na Ziemi około 230 milionów lat temu. Przez następne 30 milionów lat rozwijały się obok innych dawno wymarłych gadów. Na przełomie triasu i jury – czyli około 200 milionów lat temu – zaczęły dominować w ekosystemach. Jak do tego doszło? Dlaczego to właśnie one, a nie inne ówczesne zwierzęta zwyciężyły w wyścigu ewolucyjnym? Pomóc im mogło to, że opierały się na szerokiej, mocno zróżnicowanej diecie bogatej w rośliny. Dzięki temu miały szansę osiągnąć ogromne rozmiary i zająć bardzo różne nisze ekologiczne. – Materiał do badań był zbierany przez ćwierć wieku. Złożenie wszystkiego we wspólny obraz zajęło wiele lat – mówi dr Grzegorz Niedźwiecki z Państwowego Instytutu Geologicznego, jeden z autorów badań. – Nasze badania są innowacyjne, ponieważ zdecydowaliśmy się tłumaczyć biologię dinozaurów na podstawie ich żywnościowych preferencji. Po drodze czekało na nas wiele zaskakujących odkryć – dodaje naukowiec. Co jadły najwcześniejsze dinozaury? Uczeni wpierw oszacowali wiek każdej z próbek, między innymi na podstawie warstwy skalnej, w których się znajdowały. Następnie, biorąc pod uwagę wielkości i kształty bromalitów, starali się połąc…

Herbivorousdinosaurs2-f092eb5.jpeg
width: 6000
height: 3000

Polscy naukowcy odtworzyli recepturę starożytnego lekarstwa. Driakiew była „antidotum na wszystko”
type: item
date: 2024-04-18T07:53:00.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: farmakoterapia
subject: historia
subject: leki
subject: medycyna
subject: polska nauka
subject: Zdrowie
description: Teriak, zwany również jako driakiew i tyriak, był „cudownym” lekiem stosowanym przez paranoicznych władców, od Nerona po Elżbietę I. Wytwarzano go z takich składników, jak opium i mięso żmii. Czy lek rzeczywiście działał?
encoded: W tym artykule: Jakich lekarstw używano w starożytności? Driakiew – antyczne lekarstwo na wszystko Polscy naukowcy odtworzyli 400-letni teriak Zapach lekarstwa przypominał whisky Czym jest placebo? Przez niemal 2000 lat mieszkańcy zarówno Bliskiego Wschodu, jak i Europy polegali na jednym „cudownym” leku. Chronił ich przed truciznami, dżumą i wieloma innymi groźnymi chorobami. To magiczne lekarstwo było znane jako teriak. To czarna, lepka substancja wytworzona z całej gamy różnych składników, w tym czarnego pieprzu, chleba, opium, a nawet mięsa żmii. Teriak w Polsce znany był również jako driakiew i tyriak. Odszedł w zapomnienie wraz z rozwojem współczesnej medycyny. Jednak zespół polskich badaczy postanowił odtworzyć lek na podstawie XVII-wiecznego przepisu, aby sprawdzić, czy medykament rzeczywiście był tak cudowny, jak go opisywano w dawnych źródłach. Jakich lekarstw używano w starożytności? Driakiew była swoistym hitem w XVII-wiecznej Polsce. Jednak jej popularność i zasięg wykraczały daleko poza Europę Wschodnią, a idea „uniwersalnego antidotum” sięga czasów starożytnych. Antyczni pisarze, tacy jak Galen i Pliniusz, sugerują, że najwcześniejsze rodzaje teriaku istniały co najmniej od II wieku p.n.e. Ich popularność szybko wzrosła w kręgach możnych i elit. 1000-letnia mikstura odtworzona w laboratorium. Niszczy lekooporne bakterie „Antyczbiotyczna” warzywna pasta przyrządzona według 1000-letniej receptury dała radę tam, gdzie współczesne antybiotyki nie mogły już pomóc. „Maść wzrok naprawiającą” odkryto ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cyfrowa-wersje-medicinale-anglicum-mozna-znalezc-na-stronach-british-library-fot-the-british-library-board-royal-12-d-xvii-8fa5bee.jpeg" width="938" height="677" alt="Cyfrową wersję Medicinale Anglicum można znaleźć na stronach British Library (fot. The British Library Board (Royal 12 D xvii))" title="Cyfrową wersję Medicinale Anglicum można znaleźć na stronach British Library (fot.…

polscy-naukowcy-odtworzyli-recepture-starozytnego-lekarstwa-driakiew-byla-antidotum-na-wszystko-fot-archives-charmet-bridgeman-images-2e64a7c.jpg
width: 1260
height: 630

Największe polskie wynalazki. Te innowacje zmieniły nasz świat
type: item
date: 2023-09-11T09:58:41.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Edukacja
subject: odkrycia
subject: polacy
subject: polska
subject: polska nauka
subject: wynalazki
description: W polskiej historii znajdziemy wielu naukowców, którym do dziś zawdzięczamy niesamowite wynalazki. Jednak często zapominamy, że to właśnie Polacy stali za innowacjami, które na stałe zmieniły świat.
encoded: W tym artykule: Polskie wynalazki i odkrycia Bomba wodorowa Kamizelka kuloodporna Lampa naftowa Teletroskop Inne polskie wynalazki Zarówno w naszym kraju, jak i poza jego granicami, urodziło się wielu wybitnych ludzi, którzy zdecydowali się poświęcić życie nauce. Burzliwa historia Polski sprawiła, że naukowcy nie zawsze mieli szanse rozwijać swoje zainteresowania w ojczyźnie, a nierzadko największe sukcesy odnosili na emigracji. Jednak ich odkrycia sprawiały, że o Polsce mówiło się, nawet gdy nie było jej na mapie Europy. Oto najważniejsze polskie wynalazki. Polskie wynalazki i odkrycia W historii polskich naukowców byli tacy, którzy za swoje osiągnięcia zdobywali uznanie na świecie, liczne nagrody i wyróżnienia. Ale też istnieli ludzie, którzy przez całe życie pozostawali w cieniu, a niekiedy o ich dorobku zapominano lub próbowano zapomnieć. Wystarczy wspomnieć Mikołaja Kopernika. Jego heliocentryczna teoria Układu Słonecznego zrewolucjonizowała postrzeganie Wszechświata, ale przez wiele lat uważano ją za obrazoburczą i kontrowersyjną. Ba, jego największe dzieło „De revolutionibus orbium coelestium” (tłum. O obrotach sfer niebieskich) znalazło się nawet w indeksie ksiąg zakazanych. Z drugiej strony jest Maria Skłodowska-Curie. Urodziła się 7 listopada 1867 roku w Warszawie, która znajdowała się wówczas pod zaborem rosyjskim. Władze carskie nie pozwalały kobietom uczyć się w szkołach wyższych, dlatego te robiły to potajemnie. W 1891 roku młoda Maria wyjechała z Polski do Paryża, gdzie podjęła studia na Sorbonie i stała się pierwszą kobietą, która dostała się na tamtejszy wydział fizyki. To właśnie we Francji rozwinęła swoją karierę naukową. Najważniejsze wynalazki średniowiecza. Te odkrycia zmieniły świat Średniowiecze często bywa nazywane również „wiekami ciemnymi” lub „epoką ciemnoty”. To niesprawiedliwe określenie zostało po raz pierwszy użyte przez renesansowych uczonych, którz... Marii Skłodowskiej-Curie zawdzięczamy odkrycie nowych pierwiastków. Wraz ze swoim …

jan-szczepanik-951645d.jpg
width: 517
height: 430

Miał 35 lat i żył 500 lat temu w Dzwonowie. Polscy naukowcy zrekonstruowali twarz mężczyzny
type: item
date: 2021-04-05T12:56:28.000Z
creator: Katarzyna Grzelak
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: antropologia
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: historia
subject: polska nauka
subject: wykopaliska
description: Dwie antropolożki z Wrocławia – Beata Drupa i Joanna Wysocka – zrekonstruowały wygląd mężczyzny, który w XIV wieku zamieszkiwał tereny Dzwonowa w Wielkopolsce. Miał przodozgryz i wyraźnie asymetryczną twarz.
encoded: O mężczyźnie, którego twarz odtworzoną z masy plastycznej będzie można zobaczyć na żywo na wrześniowej wystawie plenerowej, wiadomo niewiele. Jedynie, że w chwili śmierci miał najpewniej 35-44 lata i został pochowany na cmentarzu w Zwanowie (wcześniejsza nazwa Dzwonowa). Archeolodzy, którzy odkryli jego szczątki, szacują, że żył na tych terenach w okresie pomiędzy początkiem XIV a drugą połową XVI wieku. Nie wiadomo czym się zajmował, ani z czego się utrzymywał. Nie znamy też przyczyny zgonu. Dlaczego więc to właśnie on stał się przedmiotem prac wrocławskich antropolożek? Jego szczątki były jednymi z najlepiej zachowanych, a kompletna czaszka ułatwiła zadanie odtworzenia jego wyglądu. Czaszka mężczyzny wyraźnie też odróżniała się od pozostałych. Widoczne są nie niej pewne wady i asymetria. Beata Drupa i Joanna Wysocka, od początku związane z wykopaliskami w Dzwonowie, brały udział w eksploracji grobów i ich dokumentowaniu. Później wykonywały pomiary i analizę wydobytych szczątków. View oEmbed on the source website Z ich analiz wynika, że człowiek, którego twarz zrekonstruowano, miał wadę zgryzu określaną jako przodozgryz, powodujący wrażenie wysunięcia żuchwy. W oczy rzuca się też asymetria twarzy. Zdaniem antropolożek jest ona konsekwencją asymetrycznego rozwoju kości twarzoczaszki i puszki mózgowej. Taka wada mogła być spowodowana przedwczesnym wzrostem prawej połowy szwu wieńcowego – twierdzą badaczki Podobiznę mężczyzny będzie można oglądać we wrześniu podczas plenerowych popularnonaukowych Spotkań Dzwonowskich w miejscu badań archeologicznych. Siódmy sezon wykopalisk Wykopaliska na terenie Dzwonowa rozpoczęto w 2014 roku, kiedy na polach uprawnych w rejonie wsi Niedźwiedziny (woj. wielkopolskie) archeolog Marcin Krzepkowski, dzięki analizie zobrazowań lotniczych, natrafił na ślady zabudowań. Analiza źródeł pozwoliła ustalić, że dawniej znajdowało się tam miasto Zwanowo (Dzwonowo). Pierwsze wzmianki o nim pochodzą jeszcze z początku XIV w. Pracujący w tym rejoni…

rekonstrukcje-twarzy-mieszkanca-sredniowiecznego-dzwonowa-przygotowaly-antropolozki-z-wroclawia-fot-b-drupa-j-wysocka-animacja-komputerowa-t-mielnicki-4d664e0.jpeg
width: 1272
height: 715

Polscy naukowcy odkryli kolejną tajemnicę kwantów. Tu filozofia spotkała się z fizyką
type: item
date: 2016-03-16T09:38:07.000Z
creator: redakcja
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: filozofia
subject: fizyka
subject: polska nauka
description: Naukowcy czasem żartem pytają czy Księżyc istnieje, kiedy nikt na niego nie patrzy. Kiedy mówimy o fizyce kwantowej żarty się kończą i pytanie staje się jak najbardziej uzasadnione. Polscy naukowcy brali udział w badaniu, które zbudowało most między informatyką a filozofią.
encoded: Co z cechami cząstki, zanim zdemaskuje się je pomiarem? Nie wiadomo! Bo czasem sama obserwacja może zmienić rzeczywistość! Gdyby nie ten dziwny fakt, pewne protokoły komunikacyjne stosowane w informatyce kwantowej nie miałyby przewagi nad tradycyjnymi - pokazali m.in. polscy fizycy. Fizycy pokazali nieznane wcześniej połączenie między informatyką kwantową a... filozofią dotyczącą świata kwantów. Badania ukazały się w marcu w prestiżowym czasopiśmie PNAS. W swoich badaniach uczeni wykazali nieznane wcześniej powiązania między tzw. efektem redukcji złożoności a nierównością Bella. "To, co robimy, to filozofia stosowana" - śmieje się w rozmowie z PAP kierownik badania prof. Michał Horodecki z Wydziału Matematyki, Fizyki i Informatyki Uniwersytetu Gdańskiego. KSIĘŻYC JAK SIĘ PATRZY Naukowcy czasem żartem pytają czy Księżyc istnieje, kiedy nikt na niego nie patrzy. W świecie makroskopowym odpowiedź jest oczywista: no pewnie, że tak! Ale w kwantowej skali pytanie o właściwości jakiegoś obiektu przed jego obserwacją nie jest już tak banalne. Czasem bowiem to sam fakt obserwacji kształtuje rzeczywistość. Prof. Horodecki tłumaczy to na przykładzie pomiaru pędu czy położenia cząstki. "To, że zarejestrowaliśmy pęd cząstki podczas pomiaru, nie znaczy, że możemy zakładać, że ta cecha istniała przed pomiarem. W ogóle nie powinniśmy sobie wyobrażać, że przed pomiarem jakieś właściwości +były+. Nawet nie wiem, jak nazwać sytuację, jaka ma miejsce przed pomiarem. Bo to się kłóci z naszym postrzeganiem świata" - przyznaje prof. Michał Horodecki. Dodaje, że ludzka wyobraźnia nie za bardzo radzi sobie z zagadkami kwantowego świata. To jednak, z czym nie radzi sobie wyobraźnia, można czasem opisać w języku matematyki. To, że sam fakt obserwacji kreować może rzeczywistość, ma postać tzw. nierówności Bella. "Jeżeli obserwacja pokazuje rzeczywistość, która przed pomiarem już istniała, nierówność jest spełniona (wynik jest KWANTY UPRASZCZAJĄ KOMUNIKACJĘ? Nierówność Bella silnie związana jes…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/04063c4d166c0e69f9e086827f7cd626b7079d9b-456a138.jpeg
width: 1000
height: 750

Polscy naukowcy odkryli ,,nożyczki do cięcia RNA"
type: item
date: 2015-01-31T08:00:00.000Z
creator: Materiały prasowe
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: odkrycia
subject: polska nauka
description: Naukowcy odkryli nieznaną dotychczas aktywność enzymu, który ma zdolność do przecinania cząsteczek dwuniciowego RNA.
encoded: Naukowcy z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie odkryli nieznaną dotychczas aktywność enzymu, który ma zdolność do przecinania cząsteczek dwuniciowego RNA w miejscu zawierającym specyficzną sekwencję. Odkrycie to umożliwi badanie cząsteczek RNA w podobny sposób jak badanie DNA za pomocą enzymów restrykcyjnych. Łącząc modelowanie komputerowe i badania doświadczalne naukowcy, odkryli unikatową zdolność MiniIII do przecinania dwuniciowych cząsteczek kwasu rybonukleinowego (RNA). Ustalili jakie sekwencje RNA są rozpoznawane i przecinane przez MiniIII oraz określili elementy struktury enzymu, które odgrywają kluczową rolę w tym procesie. Nowoczesna diagnostyka medyczna i inżynieria genetyczna zawdzięczają swój postęp XX-wiecznej rewolucji w badaniach nad DNA, m.in. odkryciu i wprowadzeniu do użycia w praktyce tzw. enzymów restrykcyjnych, które rozpoznają i przecinają specyficzne sekwencje DNA i są używane jako „molekularne nożyczki”. W ostatnich latach obserwuje się olbrzymi wzrost zainteresowania badaniami nad cząsteczkami kwasu rybonukleinowego (RNA). RNA pełni funkcję przekaźnika informacji między DNA i białkami oraz odpowiada za regulację procesów zachodzących w komórce. RNA stanowi też materiał genetyczny wielu wirusów wywołujących choroby takie jak grypa, gorączka krwotoczna Ebola, wścieklizna, czy AIDS. Do tej pory nie udało się odnaleźć enzymów, które można by użyć do przecinania cząsteczek dwuniciowego RNA tak jak jest to możliwe dla DNA. Odkrycie opisane przez polskich naukowców może przyczynić się do opracowania nowych technik badania RNA, a zwłaszcza ułatwić wytwarzanie cząsteczek RNA użytecznych w praktyce, np. w technologii wyciszania ekspresji genów oraz w nanotechnologii, a być może także przyczynić się do opracowania nowych technik diagnostycznych i terapeutycznych. Nasze odkrycie, że enzym MiniIII potrafi precyzyjnie przecinać sekwencję w dwuniciowym RNA to dopiero początek drogi - komentuje prof. Janusz Bujnicki, ki…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/babf8e1ff36c9f6a3371ea0dfff95666f17a4b1d-4e634c9.jpeg
width: 1000
height: 600