Od włókienniczej potęgi do kreatywnego miasta – oto fabryczna dusza Łodzi
Łódź to miasto, które zawdzięcza swoją tożsamość fabrykom. Dziś, mimo upływu lat, ślady po tej przemysłowej przeszłości wciąż są obecne, a miasto, z zachowanymi zabytkami fabrycznymi, staje się symbolem idących z duchem czasu zmian.
Spis treści Jedyne takie muzeum Miasto, moda, maszyna Prosto do pałacu Łódzka enklawa Kiedy wjeżdżałam do Łodzi, nie zobaczyłam na horyzoncie ani jednego komina fabrycznego. Bezchmurne błękitne niebo wolne było od smogu, którego można by się spodziewać w tym „europejskim Manchesterze”, kojarzącym się nam do dziś z wysiłkiem włókniarek i włókniarzy, pracą na akord i kilkunastogodzinnym dniem pracy. Ale fabryczne dziedzictwo Łodzi jest wciąż żywe. Oto najważniejsze obiekty z nim związane. Jedyne takie muzeum Centralne Muzeum Włókiennictwa to jeden z najstarszych budynków fabrycznych w Łodzi. Zajmuje gigantyczną powierzchnię 16 tys. m². Powstało w 1960 r. w tzw. Białej Fabryce i jest skarbcem wiedzy o łódzkim włókiennictwie, gromadzi też sztukę. Ma w zbiorach m.in prace Magdaleny Abakanowicz i Władysława Strzemińskiego. W sumie znajduje się tu aż 2,5 tys. obiektów z tak zwanej polskiej szkoły tkaniny, w tym również kilimy i gobeliny. Co trzy lata odbywają się tu triennale ukazujące zmiany trendów w tkactwie. Kiedy weszłam do muzeum, od razu zatrzymałam się przy starej maszynie parowej. To właśnie tu uruchomiono ją w mieście po raz pierwszy i był to symboliczny początek przemysłu w Łodzi. Wreszcie można było uniezależnić się od naturalnych źródeł napędu – zwierząt pociągowych czy wody. Ta pierwsza oryginalna maszyna już nie istnieje, ale zastąpiła ją w muzeum inna, też nie byle jaka, bo ta, która zagrała w filmie „Ziemia obiecana” Andrzeja Wajdy. Kiedy założona przez Ludwika Geyera biała Fabryka ruszała, miała i przędzalnię, i wykańczalnię. Wszystkie podstawowe procesy mogły się odbywać w jednym miejscu. Co się więc musiało wydarzyć, że w 1869 r. Geyer umierał jako bankrut? Zaczęło się od pożaru, a potem było już tylko gorzej: przeinwestowanie, wybuch wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych, skąd m.in. sprowadzał bawełnę. W rezultacie bank przejął fabrykę, a Geyer otrzymywał tylko ułamek procentu od dochodu za jej nadzór. Miasto, moda, maszyna Wchodzę do zaaranżowanej w muzeum hali fabrycznej, w której oprócz XIX-wiecznych maszyn pamiętających czasy pierwszych łódzkich fabrykantów stoją również zgrzeblarki, przędzarki, krosna i stół drukarski z lat 70. i 80. XX w. Na jednej z drewnianych belek wiszących pod sufitem ktoś wyrył datę 1839 – to rok budowy najstarszego skrzydła fabryki. Stropy i drewniane konstrukcje są wykonane z dębu i modrzewia, przetrwały tyle lat! Niektóre z maszyn wciąż można wprawić w ruch, podobnie jak dzwon fabryczny pochodzący z łódzkich zakładów wełnianych Juliusza Heinzla. Kiedy mocno pociągnęłam za sznur, rozległ się jego donośny głos kiedyś budzący robotników do pracy. Dowiaduję się, że w XIX w. zmiana trwała 14–16 godz. z przerwą na posiłek, pod koniec XIX w. robotnicy pracowali 12 godz. na dobę, a po rewolucji 1905 r. wywalczono skrócenie pracy do 10 godz. Dopiero w 1918 r. Józef Piłsudski, jako naczelnik państwa, wprowadził 8-godzinny dzień pracy. Na starych lampach widać bawełniany pył, w kantorku brygadzisty leżą paczka papierosów, popielniczka i zszywacz – tak jakby ktoś przed chwilą jeszcze tu pracował – tkał, snuł osnowę… Tymczasem dziś jest tu selfie point. Każdy może usiąść przy biurku brygadzisty i zrobić sobie zdjęcie. Na następnym piętrze muzeum obserwuję, jak fabryka kształtowała krajobraz miasta, przyspieszając jego rozwój. Na monitorach zawieszonych na ścianie widać wyraźnie, jak Łódź – z osady z niskimi drewnianymi domami – zmieniała się w miasto fabryk, kominów, okazałych kamienic, a nawet – pałaców. Wzruszają mnie zdjęcia kraciastych chust, którymi włókniarki otulały się w drodze do pracy, na kilkunastogodzinną zmianę. Kolejny etap wystawy – moda – to już prawdziwa podróż w przeszłość. Łódź po II wojnie światowej została okrzyknięta polską stolicą mody, a w muzeum możemy dziś oglądać wzory wszystkich marek sprzed 40 czy 50 lat. Sala jest na tyle przestronna, że przez chwilę możemy poczuć się jak podczas spaceru ulicą Piotrkowską w latach 70. Kultowa Telimena, Dom Mody „Nestor”, motyl – słynne logo Pewexu, Cora, Moda Polska, Wólczanka i Cepelia. Wizytę w Białej Fabryce kończę na wystawie mody Arkadiusa, wśród jego kolorowych tkanin i wzorów. Lekkich, szalonych, tak bardzo różniących się od pierwszych tkanin wyprodukowanych w tych murach blisko dwieście lat temu. Krzysztof Kierepa, od 36 lat mistrz tkacki, mechanik i nastawiacz maszyn, pracuje w Muzeum na maszynie pokazowej. – To nie jest trudne – przekonuje. – Metr materiału można utkać w niespełna 15 min. Niech pani spróbuje – zachęca. Biorę do ręki miękką przędzę bistoru, porównuję ją z bardziej gęstą bawełną. I już od dziś wiem, że prawdziwa bawełna nigdy nie jest śnieżnobiała. – Ma odcień écru – dodaje mój rozmówca, kiedy wspólnie uruchamiamy maszynę. Prosto do pałacu Ruszam dalej włókienniczym łódzkim szlakiem, prosto do pałacu Izraela Poznańskiego, który również zaczynał tu swój biznes od zera. Ale kiedy pytano go po kilkunastu latach ciężkiej pracy, w jakim stylu chce zbudować swój dom, odpowiadał, że stać go na każdy styl. I rzeczywiście, sala balowa w tym największym fabrykanckim pałacu w Łodzi nie ma sobie równych. Złoto, błękitny sufit, wyszukane meble, secesyjne detale, obrazy. Najwyraźniej Poznański przywiązywał uwagę do detali, bo w jednej z szaf zobaczyłam jego laskę z gałką w kształcie głowy charta. Dziś dawny huk maszyn w jego fabryce został zastąpiony gwarem kawiarnianych rozmów i muzyką. Stara fabryka otrzymała drugie życie i znana jest dziś wszystkim jako Manufaktura – kompleks 13 historycznych budynków i nowo wybudowanego centrum handlowego, obejmujący powierzchnię 27 ha. Zrewitalizowane budynki z charakterystyczną bramą fabryczną, prowadzącą kiedyś do tekstylnego królestwa Poznańskiego, znów są symbolem Łodzi. Cegły, z których Poznański zbudował fabrykę i bramę, pochodziły z jego prywatnej cegielni i były sygnowane inicjałami IP. Przy bramie połowa z nich posiada taką sygnaturę, a inne oryginalne egzemplarze można zobaczyć w Muzeum Fabryki znajdującym się na terenie Manufaktury. Łódzka enklawa Do dawnego imperium Karola Scheiblera jadę z Manufaktury niespełna 20 minut. Księży Młyn to moja ulubiona łódzka enklawa, zielona wiosną i latem, stylowa i spokojna. To właśnie tu w drugiej połowie XIX w. Scheibler, król miasta i konkurent Poznańskiego, wybudował – na wzór angielskich osad przemysłowych – ogromny zespół fabryczno-mieszkalny. Prawdziwe miasto w mieście! Dawne budynki fabryczne, osiedle dla robotników, wille dyrektorskie, szkoła, dwa szpitale, remiza straży pożarnej, sklep, gazownia, ulice i bocznice kolejowe zostały zrewitalizowane, a cały kompleks został uznany za zabytek w skali światowej. I pomyśleć, że kiedy Scheibler zarobił w Łodzi swój pierwszy milion, kupił sobie grunt, wytyczył ulicę i nazwał ją – Milionową. Wyjeżdżając z Łodzi zajechałam jeszcze do wciąż pracującej pełną parą fabryki Dywilan, kiedyś słynącej z dywanów, której historia sięga 1881 r., kiedy to Juliusz Fial i Wilhelm Lucker założyli niewielką fabrykę pluszu. Dzisiaj specjalizuje się ona nie tylko w dywanach, ale też, jako pierwszy producent na świecie, w tkaniu sztucznej trawy na boiska piłkarskie. – Tak właśnie zmienia się moja Łódź! – pomyślałam. Wciąż dostosowując się do potrzeb nowych czasów.
Podobnie jak Rzym, powstał na siedmiu wzgórzach. Historia Polski zaczyna się właśnie tutaj
Piłka ręczna, żużel, króliki i festiwale. Gniezno zaskakuje swoją różnorodnością, łącząc bogate dziedzictwo pierwszej polskiej stolicy z nowoczesnym rytmem codzienności.
W tym artykule: Królik przewodnik Bez krat i kaftanów Ze wzgórza Lecha Gniezno – informacje praktyczne Żółto-czarne grają płynnie i spokojnie. Tanaś do Szczepanik, Szczepanik do Wabińskiej, Wabińska do Bartkowiak. Idą szerokim okręgiem coraz bliżej bramki przeciwniczek, przyspieszają, bez pardonu wbijają się w obronę, ciach, ciach i bramkaaaaa! Kibice na trybunach szaleją, piski, fanfary, okrzyki radości – mało hali nie rozniosą. Słyszę dookoła: – Pszczoły, tak trzymać! – Takiego Gniezna jeszcze nie wiedziałaś, prawda? – śmieje się Artur Krysztofiak, który odpowiada za promocję w mieście. To był jego pomysł, by zaciągnąć mnie na mecz piłki ręcznej MKS Gniezno z AEP Panorama Saloniki. – Oglądasz pierwszy, historyczny mecz naszej drużyny w Pucharze Europy! – krzyczy mi do ucha. Nawet nie wie, ile sprawił mi radości – całą podstawówkę i kawałek liceum grałam w ręczną. Dlatego kiedy patrzę teraz na gnieźnian, którzy całymi rodzinami przychodzą dopingować swoją drużynę, emocje wracają. – Lubimy tu piłkę ręczną, ale naszym numerem jeden jest żużel. Mamy nawet turniej o Koronę Bolesława Chrobrego – ciągnie Artur. Żużla akurat nie trenowałam, więc wizytę na torze odkładam na „może następnym razem”. Tymczasem Gniezno wygrywa z Salonikami 31 do 17. I to jest świetny początek wizyty w pierwszej stolicy Polski. Królik przewodnik Opowieść o Gnieźnie pewnie wypadałoby jednak zacząć od historii – w końcu tu koronowano pierwszych pięciu królów Polski, z Bolesławem Chrobrym na czele, który dokładnie tysiąc lat temu wcisnął na głowę szczerozłotą, wyłożoną rubinami, szmaragdami i perłami koronę ważącą jakieś 2 kg. Uroczystość odbyła się 18 kwietnia na Wzgórzu Lecha w katedrze gnieźnieńskiej, czyli matce kościołów polskich. Całe miasto już szykuje się do świętowania tego jubileuszu. Z katedry wybrzmi dzwon Święty Wojciech – odzywa się tylko podczas ważnych uroczystości. Odprawiona też będzie Msza Koronacyjna. Ulicą Bolesława Chrobrego, która jest główną arterią miasta, przejdą orszak, parady, będą koncerty, jarmark i jubileuszowe festiwale. Tymczasem Gniezno żyje jeszcze swoim rytmem – w butikach przy ulicy Dąbrówki panie ubierają wystawowe manekiny w sukienki i prochowce, kelnerzy okolicznych knajpek nieśmiało, niepewni pogody, rozkładają na zewnątrz stoliki, a na schodkach dookoła fontanny zbiera się spragniona słońca młodzież. To miasto zielone i kompaktowe – centrum można obejść w godzinę, np. idąc śladami rzeźb… królików – jest ich 15 i nawiązują do najważniejszych momentów i postaci z dziejów pierwszej stolicy Polski, zresztą na jednego z nich przed chwilą wpadłam, idąc Traktem Królewskim. Odlane z brązu zwierzaki „prowadzą” też do tych mniej znanych punktów, jak kościoły św. Jana Chrzciciela i św. Wawrzyńca, park Miejski, dawne koszary pruskie czy secesyjne kamienice. Zatrzymuję się pod pomnikiem Chrobrego – rozsiadł się na tronie, nogi szeroko, w jednej ręce miecz wbity w ziemię. Patrzę mu prosto w twarz – oczy ma lekko zmrużone, jakby z wściekłości, wąsiska prawie do szyi, a pod nimi usta w podkówkę. Prawdziwy król. Rzucam jeszcze okiem to na katedrę, która dumnie góruje nad miastem, to znów na Chrobrego i decyduję się iść w stronę wody – świątynia będzie później. Na jezioro Jelonek mieszkańcy wołają „Wenecja”. Dwa lata temu gruntowne odświeżenie przeszedł park nad akwenem, stanęły ławki, plac zabaw, na starych murach byłego amfiteatru zbudowano ściankę wspinaczkową. Są tu też: skate park, dwie zjeżdżalnie terenowe, a nawet wybieg dla psów. Wokół jeziora poprowadzono cztery drewniane trasy i usypano alejki spacerowe, jedną z nich właśnie krążę, patrząc na gęsi gęgawy, które pędzą w moją stronę. Za chwilę zacznie tu kwitnąć czosnek i trawy, a pomiędzy nimi latem na leżakach będą odpoczywać mieszkańcy – to jedno z ich ulubionych miejsc rekreacyjnych. Miło tu przyjechać na przełomie lipca i sierpnia – wtedy na tutejszej wysepce odbywają się projekcje filmowe w ramach jednej z najważniejszych imprez w mieście – Królewskiego Festiwalu Artystycznego (w tym roku od czerwca do września). Póki co mijają mnie rowerzyści i biegacze – część z nich zasuwa w kierunku, w którym i ja zmierzam – do szpitala psychiatrycznego. Bez krat i kaftanów Jest rok 1891. Niemcy budują w Gnieźnie jedne z najciekawszych obiektów w okolicy – kompleks 50 ceglanych budynków na 117-hektarowym terenie. Powstaje 20 pawilonów szpitalnych z 640 łóżkami, jest też sala koncertowa. Między pawilonami zaplanowano aleje wysadzane lipami, chorych do poszczególnych oddziałów dowożą dorożki. Od 1919 r. dyrektorem Zakładu Psychiatrycznego „Dziekanka” jest Aleksander Piotrowski. Wybitny psychiatra prowadzi nowoczesną terapię, której podstawą jest ruch i praca pacjentów. To on każe zlikwidować kraty w oknach i zakazuje używania pasów obezwładniających. Nie odurza też pacjentów, organizuje za to dla nich zespół muzyczny. Umiera w 1933 r., zostawiając nowoczesną placówkę. Szpital funkcjonuje do dziś, leczy się w nim blisko 800 pacjentów. W budynku nr 19 mieści się muzeum poświęcone historii Dziekanki – na wystawie oglądam stare sprzęty medyczne i maszyny tkackie używane przez pacjentów do rewolucyjnej wówczas terapii pracą. Najtragiczniejsze wydarzenia w dziejach szpitala rozgrywają się w czasie II wojny światowej – szpital staje się miejscem eksterminacji chorych psychicznie, zgodnie z zarządzeniem Hitlera. – Zagładą chorych zajmowała się organizacja o zaszyfrowanej nazwie T-4 – opowiada mi Arkadiusz Gaca ze Stowarzyszenia „Concordia”, które opiekuje się muzeum. – Chorych odurzano, ładowano do samochodów kontenerów, do których wnętrza uchodziły gazy spalinowe. Zgładzono w ten sposób 3586 pacjentów. Ze wzgórza Lecha W Cudzie kawa jest rzeczywiście cudowna, pycha jest też bananowy chleb z orzechami i czekoladą serwowany z granolą i jogurtem naturalnym. – Proszę przyjechać do nas latem, zakocha się pani w naszych domowej roboty jagodziankach – kusi Marcin Dzionek, który od pięciu lat prowadzi przy ulicy Podgórnej tę artystyczną kawiarnię. Na ścianach widzę prace lokalnego artysty Draki, ktoś siedzi z laptopem, ktoś czyta książkę, ktoś zachwyca się ciastem marchewkowym. W Cudzie modnie jest bywać. I jest pysznym przystankiem przed wizytą w katedrze. Pamiętamy z lekcji historii, że Gniezno, niczym Rzym, pierwotnie było rozłożone na siedmiu wzgórzach nad trzema jeziorami, w miejscu, gdzie Lech spostrzegł białego orła. Ok. IX w. wzniesiono na wzgórzu gród z siedzibą książęcą, zaś przed rokiem tysięcznym katedrę. Obecna budowla gotycka pochodzi z XV w. i jest trzecią świątynią zbudowaną w tym miejscu. Związany jest z nią kult św. Wojciecha. Do jego grobu pielgrzymowali m.in.: Otton III, Bolesław Chrobry, Władysław Jagiełło, Jan Olbracht czy Zygmunt III Waza. Żywot świętego został zilustrowany na brązowych Drzwiach Gnieźnieńskich już w XII w. To jeden z najważniejszych zabytków miasta. Podziemia katedry skrywają zaś najstarszy zapis nagrobkowy – z ok. 1006 r., oraz odkryte podczas badań archeologicznych relikty oratorium z końca IX w., a także fragmenty murów bazyliki Mieszka I. Ja jednak dziesiątkami schodów wdrapuję się na wieżę świątyni, by z góry rzucić okiem na piastowski gród. Widzę zadbane przyjazne miasto, które konsekwentnie się rozwija, pielęgnuje historyczne zabytki, ale też chce iść z duchem czasu. Gniezno – informacje praktyczne Nocleg Hotel Awo w centrum. Ok. 250 zł za pokój 2-os. Pokoje gościnne w karczmie Lednickie Wrota (Lednogóra 4a). Znakomite lokalne jedzenie i wygodne pokoje, od 200 zł za 2 os. Warto odwiedzić Muzeum Początków Państwa Polskiego, które zajmuje się głównie dziedzictwem polskiego średniowiecza oraz historią Gniezna. Bilet normalny: 20 zł, ulgowy – 16 zł. Muzeum Zabytków Kultury Technicznej z legendarnymi motoryzacyjnymi eksponatami. Bilet normalny 10 zł, ulgowy 6 zł. Kalendarz imprez związanych z jubileuszem 100-lecia koronacji na: gniezno2025.pl. Źródło: National Geographic Traveler Polska Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Sokołowsko przyciągało nie tylko kuracjuszy. O „śląskim Davos” mówiło się w całej Europie
Słyszeliście kiedyś o Sokołowsku? Ta niezwykła miejscowość, nazywana przez wielu „śląskim Davos”, zachwyca wyjątkowym klimatem, malowniczymi krajobrazami, ale także niesamowitą historią. Mimo swoich atutów, wciąż pozostaje nieodkrytym zakątkiem Polski.
W tym artykule: Dlaczego Sokołowsko bywa nazywane „śląskim Davos”? Co warto zobaczyć w Sokołowsku? „Polska jest najpiękniejsza” to stały cykl podróżniczy redakcji magazynu „National Geographic Traveler” i serwisu National-Geograpic.pl, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. W listopadzie obieramy kierunek na Dolny Śląsk, a dokładniej do położonego w Górach Sowich Sokołowska. Ta niepozorna wioska urzeka nie tylko malowniczymi krajobrazami, ale także niezwykłą historią i unikalnym klimatem. Dlaczego Sokołowsko bywa nazywane „śląskim Davos”? Jeśli szukasz miejsca pełnego historii i niepowtarzalnego klimatu, Sokołowsko powinno znaleźć się na twojej liście podróży. Ta malownicza miejscowość, zwana „śląskim Davos”, leży godzinę drogi od Wrocławia i zachwyca unikalną atmosferą. Przestrzenie dawnych sanatoriów kryją w sobie niezwykłe opowieści, a otaczające je krajobrazy zapraszają do odkrywania uroków woj. dolnośląskiego z dala od utartych szlaków. Do Sokołowska przylgnęło miano „śląskiego Davos”, choć bardziej zasadne byłoby nazywanie Davos „szwajcarskim Sokołowskiem”. Bowiem to właśnie na Dolnym Śląsku, a nie w popularnym kurorcie – w 1855 roku – otwarto pierwsze na świecie specjalistyczne sanatorium dla gruźlików, gdzie wprowadzono nowatorską metodę leczenia klimatyczno-dietetycznego. Dopiero później podobny ośrodek powstał w najwyżej położonym mieście Szwajcarii. Sokołowskie uzdrowisko, mimo że nie należało do tanich, było znakomicie wyposażone. Pod koniec XIX wieku dysponowało pocztą i połączeniami telefonicznymi, a tylko w 1887 r. gościło aż 730 kuracjuszy. Po zakończeniu II wojny światowej ośrodek wciąż przyjmował głównie gruźlików, jednak dzięki staraniom dr. Stanisława Domina zmieniono jego profil, kierując uwagę na leczenie chorób dróg oddechowych. Z kolei w latach 70. śląskie uzdrowisko zaczęto przekształcać w ośrodek sportów zimowych, dostosowany do potrzeb wałbrzyskich klubów sportowych. Dziś Sokołowsko zachwyca tych, którzy poszukują unikalnych doświadczeń w otoczeniu pełnym historii, klimatu i niepowtarzalnego uroku. Niezależnie od pory roku Sokołowsko urzeka ciszą, harmonią i wyjątkowym charakterem, który trudno znaleźć gdzie indziej. Co warto zobaczyć w Sokołowsku? Sokołowsko, choć na pierwszy rzut oka niepozorne i nie wyróżniające się na tle innych okolicznych miejscowości, zachwyca niezwykłym urokiem i różnorodnością atrakcji. Drewniane wille, klimatyczne kawiarnie i przestrzenie artystyczne sprawiają, że każdy znajdzie tu coś dla siebie. Na co szczególnie warto zwrócić uwagę podczas pobytu w tej malowniczej wiosce? Odpowiedź zna Anna Małysa, znana w sieci jako Anka Śmietanka, która zaprasza na wyjątkową podróż po „śląskim Davos”. Całe nagranie znajdziecie poniżej. Źródło: sokolowsko.org; National Geographic Traveler
Muzeum Przemysłu Naftowego w Bóbrce. Poznaj fascynującą historię pierwszej na świecie kopalni ropy
Muzeum w Bóbrce, zlokalizowane na terenie najstarszej na świecie czynnej kopalni ropy, to miejsce, gdzie poznasz nie tylko historię wydobycia tego naturalnego surowca. Dowiesz się także nieco więcej na temat Ignacego Łukasiewicza, uznawanego za pioniera przemysłu naftowego.
W tym artykule: Najstarsza kopalnia ropy naftowej na świecie – historia Bóbrki Ignacy Łukasiewicz – prekursorskie osiągnięcia w przemyśle naftowym Muzeum Przemysłu Naftowego – wyjątkowe urządzenia i eksponaty W XIX w. niewielka wieś Bóbrka na południu Polski stała się światowym centrum wydobycia ropy. To właśnie tutaj, dzięki staraniom Ignacego Łukasiewicza, pioniera w tej dziedzinie, powstała pierwsza na świecie kopalnia naftowa. Obecnie pełni ona nie tylko funkcję historyczną, ale po dziś dzień umożliwia pozyskiwanie tego cennego surowca, co czyni ją prawdziwym unikatem w skali globalnej. W kopalni ropy naftowej w Bóbrce poznacie historię czarnego złota z Podkarpacia i wynalazcy lampy naftowej. Najstarsza kopalnia ropy naftowej na świecie – historia Bóbrki Chłopi z Podkarpacia znali ropę. Smarowali nią wozy, czasami rany po odmrożeniach, robili z niej okłady, kiedy rwało ich w kręgosłupie. Wiedzieli, że jest dobra, by pozbyć się robactwa. Ale to dopiero Ignacy Łukasiewicz po raz pierwszy wydestylował z ropy naftowej naftę i zastosował ją do oświetlenia ulic i domów. To dzięki niemu Polska w XIX w stała się znaczącym w świecie ośrodkiem wydobycia ropy naftowej, a Polak – pionierem tej dziedziny. Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza, w którym można poznać historię odkrywcy lampy naftowej, a także zobaczyć, jak działa przemysł naftowy, znajduje się na terenie najstarszej na świecie czynnej kopalni ropy naftowej. To właśnie do niewielkiej Bóbrki przed wiekami przyjeżdżali przedsiębiorcy z całego świata, by poznać technologię wymyśloną przez Polaka. Wśród nich był ponoć sam John Rockefeller, który miał nawet nazwać Łukasiewicza wariatem, który dzieli się swoją wiedzą za bezcen. Ignacy Łukasiewicz – prekursorskie osiągnięcia w przemyśle naftowym Teren kopalni w Bóbrce został uznany w 2018 r. za Pomnik Historii i dziś jest jednym z najciekawszych polskich zabytków. To muzeum inne niż wszystkie. I nie tylko dlatego, że kopalnia ropy, na której powstało, wciąż działa. Położone jest na pięknym terenie, wśród lasów, gdzie wciąż wydobywa się czarne złoto. Unikatowe urządzenia, pochodzące z XIX i XX w., przenoszą nas w czasy, kiedy wydobycia doglądał sam Ignacy Łukasiewicz, kierownik fabryki. Mijamy drewnianą kuźnię kopalnianą z 1856 r., gdzie wciąż na palenisku tli się ogień, gdzie obejrzeć można miechy i narzędzia kowalskie, dalej jest zakład mechaniczny: wiertnice i pompy, które prowadzą w środek ziemi. Dobrze zacząć zwiedzanie od historii człowieka, który całą naftową machinę rozkręcił. Dzięki zdjęciom i materiałom muzealnym poznamy postać Łukasiewicza, który urodził się w 1822 r., był magistrem farmacji i zaczął wraz z Janem Zehem eksperymenty z ropą. Udało im się dzięki nim otrzymać naftę, którą Łukasiewicz zastosował do oświetlenia. Pierwsza nocna operacja w lwowskim szpitalu, która miała miejsce 31 lipca 1853 r., udała się tylko dzięki lampom naftowym Łukasiewicza. I właśnie ta data stała się symbolicznym momentem początku rozwoju przemysłu naftowego. Pod koniec 1853 r. Łukasiewicz przeniósł się do Gorlic, gdzie wkrótce dzięki niemu zapłonęła pierwsza na świecie lampa uliczna. Stała na skrzyżowaniu dróg i oświetlała kapliczkę z Chrystusem Frasobliwym. Łukasiewicz nie poprzestał jednak na oświetlaniu ulic. Wiedział, że w lesie bobrzeckim istniały złoża ropy, trzeba było wpierw zbudować kopalnię, by móc je wydobywać. Założycielami najstarszej kopalni na świecie byli: Ignacy Łukasiewicz, Tytus Trzecieski – ziemianin i inicjator założenia kopalni, oraz Karol Klobassa-Zrencki – właściciel wsi Bóbrka. Muzeum Przemysłu Naftowego – wyjątkowe urządzenia i eksponaty Dziś, kiedy spacerujemy po muzeum, możemy poznać krok po kroku jak rozrastał się przemysł naftowy w Polsce. Zaglądając do wnętrza maszyn wydobywczych, usłyszymy, jak bulgocze ropa i jak pachnie. Na terenie obiektu wciąż podziwiać można XIX-wieczne kopanki (studnie z ropą naftową) o imionach Franek i Janina, które nadal pracują. Zabytkowe eksponaty uzupełnia multimedialna część muzeum, która przybliża eksperymenty Łukasiewicza, jest też sala, która została zamieniona w dawne laboratorium, co umożliwia poznanie działania lampy naftowej, a także miejsce, w którym zgromadzono sporą kolekcję historycznych lamp. W Bóbrce odbędziecie więc fascynującą podróż nie tylko w przeszłość, ale także w głąb ziemi. Przypomnijmy, że w 2023 r. Muzeum Przemysłu Naftowego w Bóbrce zostało okrzyknięto jednym z 16 „Cudów Polski” w plebiscycie magazynu National Geographic Traveler. Łącznie o miano „nowego cudu” walczyły trzy miejsca z woj. podkarpackiego. Oprócz zwycięskiej kopalni wśród nominowanych znalazły się także Lasumiła, czyli najgrubsza jodła w Polsce oraz Park Gwiezdnego Nieba, gdzie bez teleskopu dostrzec można 7 tys. gwiazd „Polska jest najpiękniejsza” to stały cykl podróżniczy redakcji magazynu „National Geographic Traveler” i serwisu National-Geograpic.pl, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Źródło: National Geographic Traveler.
Zjawiskowe klify i magiczny archipelag. Jedyny taki park narodowy w Polsce
Turkusowe jezioro, żubry i wyjątkowy szlak, na którym można samotnie obcować z przyrodą. Miejscem września ogłaszamy Woliński Park Narodowy. Na spacer po tym wyjątkowym obszarze w północno-zachodnim krańcu Polski zabiera nas lokalna dziennikarka Katarzyna Świerczyńska.
Spis treści: Na największej polskiej wyspie Dąb Wolinianin Widoki jak z bajki Tam, gdzie nie dojdziesz Najpiękniejsze wybrzeże klifowe Żubry, bieliki i wilk Kiedy najlepiej zwiedzać Woliński Park Narodowy? Kiedy ktoś mówi Woliński Park Narodowy, większość osób zapewne pomyśli o trzech rzeczach: klifowym wybrzeżu pomiędzy Wisełką a Międzyzdrojami, Zagrodzie Pokazowej Żubrów i Jeziorze Turkusowym. Dlatego poprosiłam Jana Magdę, leśniczego, który pracuje w Wolińskim Parku Narodowym od 40 lat, aby pokazał mi coś mniej oczywistego, miejsce, w którym nie spotkamy tłumu turystów. Na największej polskiej wyspie W pogodny sierpniowy dzień poszliśmy na szlak, na którym przez kilka godzin nie spotkaliśmy nikogo. – Mała liczba ludzi sprawia, że naprawdę można tu być blisko przyrody, zobaczyć i usłyszeć bardzo dużo – uśmiecha się leśnik. To fragment niebieskiego szlaku między Lubinem a Karnocicami. Kiedy idziemy leśną ścieżką, co chwilę widzimy przemykające pomiędzy drzewami sarny. Jan Magda pokazuje mi fragment drogi pożarowej, gdzie – jak mówi – jak na dłoni można obserwować rykowisko jeleni. – Drzewa w tym miejscu mają liście zaczynające się na tej samej wysokości, jak od linijki. To właśnie tu jelenie żerują – tłumaczy. Tuż przed nami przemyka dzięcioł czarny, Jan Magda ma też nadzieję, że może uda nam się zobaczyć orła bielika, który jest symbolem parku. – O! Czuć zapach lisa! – mówi nagle, a ja rzeczywiście czuję charakterystyczny i bardzo intensywny zapach. – Tego się nie da pomylić z niczym innym, tak samiec znaczy swój rejon – mówi leśniczy. Dąb Wolinianin Dochodzimy do miejsca, które najbardziej chciał mi pokazać, czyli pomnikowego dębu Wolinian. A właściwie jego pozostałości, ponieważ w 2010 r. silny wiatr połamał drzewo. Nim to się stało, dąb miał 23 m wysokości i 510 cm w obwodzie pnia. Jednocześnie to jedno z najstarszych drzew w Wolińskim Parku Narodowym, bo jego wiek szacuje się na co najmniej 450 lat. Jan Magda podkreśla, że dąb dosłownie zaczął się rozpadać na jego oczach. Lata temu, podczas jednego ze spacerów, kiedy leśnik był tuż obok, z Wolinianina odpadł duży konar. Dziś jednak nadal widać i czuć potęgę tego drzewa. – A te wszystkie małe dęby wokół to pokolenie Wolinianina – mówi Jan Magda. Aby tu dojść, trzeba od kościoła w Lubinie (tamtędy prowadzi niebieski szlak) przejść ok. 4 km. Nieco bliżej jest z Karnocic, bo ok. 2,5 km. Widoki jak z bajki Przechodzimy pod konarem monumentalnego drzewa, aby wspiąć się wąską ścieżką pod górę, wzdłuż krawędzi jednego z martwych klifów wznoszących się nad Zalewem Szczecińskim. – Martwych, czyli już ustabilizowanych – wyjaśnia mój przewodnik. Na samej górze jest ławeczka, ponieważ ten punkt widokowy jest częścią edukacyjnej ścieżki nad Zalewem Szczecińskim. Z góry rozpościera się wręcz bajkowy widok na wodę i zbocze klifu. Warto mieć ze sobą lornetkę, aby móc wypatrywać ptaków. – Szczególnie polecam przyjść tu w maju lub czerwcu o brzasku. Usłyszymy wtedy niesamowity koncert – ptasią symfonię. Do tego jeszcze zawsze włączają się żaby – mówi Jan Magda. Kiedy zbieramy się do zejścia, leśnik zauważa niewielki dołek wypełniony odchodami. To toaleta borsuka. – Borsuki mają miejsca, gdzie się załatwiają, nieraz wędrują od nory kilkaset metrów i grzebią takie właśnie dołeczki – mówi. Niebieskim szlakiem dochodzimy do Karnocic. – Tu, z tej niewielkiej plaży, mamy doskonały widok na całe wybrzeże klifowe – mówi. Najlepiej podziwiać je w zimne miesiące, bo wybujałe latem trzciny nieco ograniczają widoczność z poziomu plaży. Wybrzeże klifowe Zalewu Szczecińskiego nie jest tak znane jak słynne nadmorskie klify, jednak urodą wcale im nie ustępuje. – Jeśli ktoś lubi być blisko przyrody, szuka w niej inspiracji i po prostu chce pobyć sam na sam ze swoimi myślami, to ten fragment niebieskiego szlaku z całego serca polecam – mówi Jan Magda. Jeśli mowa o całej trasie, która swój początek ma w Międzyzdrojach, to obowiązkowym wręcz punktem wycieczki na jego trasie jest słynne Jezioro Turkusowe. Jak podkreślają pracownicy parku, cieszy się wręcz rekordową popularnością, a wszystko za sprawą koloru, któremu zawdzięcza swoją nazwę. Akwen powstał na skutek zalania dawnej kopalni węglanu wapnia, a jego barwa jest efektem odbijania światła od kredowego dna. To dlatego turkusowość wody jest najbardziej intensywna w słoneczne dni. Wokół jeziora prowadzi urokliwa trasa z punktem widokowym Piaskowa Góra. Podziwiać z niego można całe jezioro w pełnej krasie, ale widać również jezioro Wicko Małe i fragment wstecznej delty Świny. Tam, gdzie nie dojdziesz Proszę Wiolettę Nawrocką, dyrektorkę Wolińskiego Parku Narodowego, aby powiedziała, jakie jest jej ulubione miejsce. Uśmiecha się i mówi: – Ale tam nie da się dojść. To obszar wstecznej delty Świny. Nie da się tam dojść, na szczęście można tam dotrzeć kajakiem. – Kocham wodę, kocham spokój, a tam jest cisza i zwykle nie ma ludzi. Tam mogę obserwować ptaki, to jest idealne miejsce – mówi. Wsteczna delta Świny to fragment Zalewu Szczecińskiego i unikatowy archipelag podmokłych wysp, które są pocięte kanałami i cieśninami. Stwierdzono tu ponad 200 gatunków ptaków, z czego ok. 140 odbywa tu swoje lęgi, w tym gronie jest m.in. wodniczka. Niepozorna z wyglądu, niewielka, jest gatunkiem narażonym na wyginięcie. Na świecie jest jedynie kilkanaście tysięcy par. Rozlewiska delty Świny to także zimowisko dla wielu gatunków ptaków, a miłośnicy ornitologii przyjeżdżają tu wiosną i jesienią. W czasie przelotów można tu zaobserwować wielotysięczne stada migrujących ptaków, w tym żurawi i gęsi oraz rzadkich w tym rejonie Europy gatunków kaczek. Warto dodać, że obszar delty Świny został włączony do Wolińskiego Parku Narodowego dopiero w 1996 r., a wcześniej, przez wiele lat, znajdujące się tu wyspy były wykorzystywane rolniczo. Trzy lata przed tym, jak cenny teren wszedł w granice parku, delta Świny i reszta obszaru ujścia Odry została uznana przez Międzynarodowe Towarzystwo Przyjaciół Przyrody (Naturfreunde Internationale-NFI) za „krajobraz roku 1993–1994”. Trasa kajakowa jest udostępniana jedynie okresowo (od 1 maja lub 1 czerwca do 15 listopada). Warto pamiętać, że jej pokonanie wymaga nieco wprawy, ponieważ wody Zalewu Szczecińskiego potrafią być nieprzewidywalne. Jeśli ktoś niekoniecznie lubi wycieczki kajakowe, zjawiskowe rozlewiska i wyspy można podziwiać także ze znajdującego się przed Lubinem wzgórza Zielonka (przy niebieskim szlaku) oraz z tarasu widokowego w Lubinie. Mówiąc o wyspach, nie sposób nie przypomnieć, że Woliński Park Narodowy w całości jest położony na wodach i wyspach. Swoją ochroną obejmuje przede wszystkim część Wolina, największej w Polsce wyspy. Najpiękniejsze wybrzeże klifowe Założę się, że każdy, kto choć raz przejdzie plażą z Międzyzdrojów do Wisełki, przyzna, że piękniejszego fragmentu wybrzeża polskiego Bałtyku nie ma. Wysokie klify i głazowiska sprawiają, że to trasa idealna na spacer o każdej porze roku. Jednak w czasie silnych sztormów może być niedostępna, dlatego warto sprawdzać komunikaty na stronie WPN. Wbrew pozorom wcale nie jest to bardzo zatłoczona trasa, ponieważ większość turystów wybiera jedynie opcję krótszego spaceru z Międzyzdrojów do punktu widokowego na Kawczej Górze (na górę prowadzą schody z plaży). Z racji sąsiedztwa zawsze pełnego turystów miasteczka to jeden z najbardziej znanych punktów widokowych w Wolińskim Parku Narodowym. Rozpościera się stąd spektakularna panorama Zatoki Pomorskiej. Najwyższym wzniesieniem klifów jest góra Gosań (93 m n.p.m.) – tu również zlokalizowano punkt widokowy dostępny dla turystów. Jest zdecydowanie mniej oblegany niż Kawcza Góra, a dojść do niego można od głównej drogi prowadzącej z Międzyzdrojów w kierunku Wisełki. Żubry, bieliki i wilk Zagroda Pokazowa Żubrów to wyjątkowe miejsce, w którym żyjące tu zwierzęta można podglądać ze specjalnej platformy widokowej. Powstała w 1976 r., a cała idea żubrowiska skupiała się na początku na staraniach o to, aby nie tylko utrzymać populację żubrów w Polsce, ale też rozszerzać ich pulę genetyczną. Co roku na świat przychodzą tu nowe żubry, a Woliński Park Narodowy tradycyjnie ogłasza konkurs na ich imiona. Ich wymyślenie nie jest wcale proste, ponieważ muszą się zaczynać na sylabę Po (od Polski). I tak w tym roku stado powiększyło się o Pogodniaka, który jest synem Pozowy i Polanina II. Dziś zagroda to jednak nie tylko żubry. To miejsce jest także azylem dla innych dzikich zwierząt, które z różnych powodów nie mogą wrócić do natury. Dla mnie zawsze smutnym widokiem jest woliera z bielikami Bogusią i Jurandem II. Każdy z ptaków stracił skrzydło. Bogusia to ofiara wypadku spowodowanego przez śmigłowiec, który podczepioną piłą podcinał gałęzie przy liniach energetycznych. Jurandowi po postrzeleniu śrutem trzeba było skrzydło amputować. Pomimo niewoli i niemożności latania, nawet w tych warunkach widać, jak dumne i potężne są to ptaki. Najsłynniejszym mieszkańcem zagrody jest jednak wilk Kamyk, który po wypadku komunikacyjnym stracił jedną łapę. Dyrektorka parku wielokrotnie opowiadała o jego historii i nie kryje, że wyciska ona z oczu łzy. To zwierzę, które do końca swojego życia będzie próbowało wydostać się na wolność. Wilk zdołał uciec z zagrody i przez wiele miesięcy był bohaterem medialnych doniesień, bo zbliżał się do ludzi w poszukiwaniu jedzenia. Po licznych próbach został on odłowiony i ma obecnie duży i dobrze zabezpieczony wybieg. Ma również wilczą towarzyszkę. – Planujemy jesienią otworzyć ścieżkę, która będzie prowadziła obok wybiegu wilków i także turyści będą mieli możliwość podglądania tych zwierząt – mówi Wioletta Nawrocka. Kiedy najlepiej zwiedzać Woliński Park Narodowy? Woliński Park Narodowy to jedna z największych atrakcji Pomorza Zachodniego. Ten park narodowy ze względu na położenie tuż przy zawsze zatłoczonych Międzyzdrojach jest najbardziej oblegany latem, ale jednocześnie to miejsce, które zachwyca o każdej porze roku. Osobiście uwielbiam przyjeżdżać tu jesienią, kiedy piękne lasy bukowe pokrywają się rudymi liśćmi, a nawet najmodniejsze atrakcje, czyli Kawcza Góra, Jezioro Turkusowe czy Pokazowa Zagroda Żubrów nie są już tak zatłoczone. Równie spektakularna, a jednocześnie spokojna jest także wiosna, szczególnie maj, kiedy przyroda budzi się do życia. Materiał powstał przy współpracy z Polską Organizacją Turystyczną #Polska.Travel Źródło: National Geographic Traveler
Trzebiatów nazywany bywa „Miastem Czterech Religii”. To prawdziwa perła regionu
Trzebiatów uchodzi za jedno z najbardziej malowniczych i najciekawszych miast na Pomorzu Zachodnim. Jego bogata historia i doskonale zachowane zabytki sprawiają, że z roku na rok przyciąga coraz większe rzesze turystów.
W tym artykule: Historia Trzebiatowa Co warto zobaczyć w Trzebiatowie? Słoń Rembrandta w Trzebiatowie Trzebiatów – informacje praktyczne „Polska jest najpiękniejsza” to stały cykl podróżniczy redakcji magazynu „National Geographic Traveler” i serwisu National-Geograpic.pl, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. W sierpniu obieramy kierunek na Trzebiatów, niewielkie miasto położone w województwie zachodniopomorskim, które urzekło nas swoim niepowtarzalnym klimatem, ciekawą historią i masą zabytków. Historia Trzebiatowa Trzebiatów to miasto o fascynującej historii, głęboko zakorzenionej w dziejach Pomorza Zachodniego. Jego bogate dziedzictwo odzwierciedlają liczne, starannie odrestaurowane zabytki, które przetrwały wieki. Unikatowy szachownicowy układ ulic Starego Miasta, zachowany do dziś, jest dowodem na staranne planowanie i dbałość o urbanistykę od czasów średniowiecza. W 1996 r., doceniając wartość historyczną Trzebiatowa, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego objęło miasto – jako jedno z siedmiu w Polsce – specjalnym programem rządowym pod nazwą „Ratowanie miast historycznych". Wśród najbardziej charakterystycznych zabytków Trzebiatowa znajdują się kościół pw. Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny, ratusz oraz pałac, który pierwotnie pełnił funkcję klasztoru norbertanek. Unikatowe dla Trzebiatowa jest także usytuowanie kościoła farnego poza rynkiem miejskim, co wyróżnia go spośród innych miast Zachodniopomorskiego. Kościół „końca świata”, „Olbrzym” z Chojny i inne zachodniopomorskie ciekawostki Pomorze Zachodnie to jeden z najmniej odkrytych regionów naszego kraju. Oto 10 ciekawostek, a jednocześnie powodów do zaplanowania wakacji w najbardziej wysuniętym na zachód województwie Polski. Zabytkowa zabudowa mieszczańska Trzebiatowa, obejmująca liczne kamienice, prezentuje różnorodne cechy stylowe – od gotyckich reliktów po obiekty z początku XX wieku. Średniowieczna architektura miasta świadczy o jego zamożności i znaczeniu w okresie przynależności do Związku Hanzeatyckiego, kiedy to Trzebiatów był jednym z kluczowych ośrodków handlowych w tej części kraju. Trzebiatów często nazywany bywa „Miastem Czterech Religii”. To tutaj, na przestrzeni wieków, swoje miejsce znaleźli wyznawcy czterech głównych religii – katolicyzmu, protestantyzmu, prawosławia oraz grekokatolicyzmu. Każda z tych wspólnot wnosiła coś wyjątkowego do życia miasta, przyczyniając się do jego różnorodności kulturowej. Nie lada ciekawostką jest także fakt, że Trzebiatów to jedno z nielicznych miast w tej części kraju, które w obrębie murów obronnych zachowało ponad połowę historycznej zabudowy. Co warto zobaczyć w Trzebiatowie? Magnesem przyciągającym turystów do Trzebiatowa z pewnością są dobrze zachowane zabytki, pamiętające odległe czasy. Wśród nich wyróżnia się majestatyczna wieża kościoła pw. Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny. Wybudowana w latach 1305–1370 świątynia imponuje swoimi wymiarami. Ma 62 metry długości i 28 metrów szerokości, a jej 90-metrowa wieża była w średniowieczu prawdopodobnie wykorzystywana jako latarnia morska. Mimo że Trzebiatów oddalony jest od morza o 10 km. Wieża do dziś stanowi ważny punkt orientacyjny i oferuje taras widokowy, z którego rozpościera się wspaniały widok na okolicę. Kościół jest także domem dla unikatowych dzwonów, w tym bezimiennego dzwonu z 1399 roku oraz dzwonu Maria z 1515 r., który swoją wielkością dorównuje słynnemu Zygmuntowi z Krakowa i waży aż 3700 kg. Wewnątrz kościoła przeważa neogotycki wystrój, a do najcenniejszych elementów wyposażenia należą płyty nagrobne, w tym płyta Arnolda Crampla z 1382 r., organy i witraże z XIX wieku, wykonane na zlecenie króla Wilhelma I. Kolejnym ważnym zabytkiem Trzebiatowa jest Baszta Prochowa, znana także jako Kaszana. Została ona zbudowana w trakcie budowy murów obronnych i służyła do przechowywania prochu. Ta cylindryczna budowla o średnicy 4 metrów, z dachem namiotowym, jest owiana legendą, która tłumaczy jej nietypową nazwę. Według niej, w średniowieczu podczas jednego z ataków na miasto, żołnierz przez przypadek strącił miskę gorącej kaszy na głowę jednego z napastników. To zaalarmowało miasto i pozwoliło odeprzeć atak. Choć baszta była częścią większego systemu obronnego, do dzisiaj przetrwała tylko część murów obronnych oraz pozostałości fosy, natomiast cztery bramy miejskie nie zachowały się. W centrum miasta znajduje się również klasycystyczny pałac, który w swojej obecnej formie został zbudowany w 1682 r. Wcześniej na tym miejscu istniały gród, zamek oraz klasztor ufundowany dla norbertanek w 1224 r. przez Anastazję, córkę Mieszka III Starego. Pałac – tak jak inne trzebiatowskie zabytki – ma niezwykle bogatą historię. Był siedzibą książąt Wirtemberg, a w latach 1785–1790 mieszkała tu Maria z Czartoryskich Wirtemberska, autorka pierwszej polskiej powieści romantycznej „Malwina, czyli domyślność serca”. Natomiast na przełomie XVIII i XIX w. pałac zamieszkiwał gen. Gebhard von Blücher, słynny zwycięzca spod Waterloo. Po II wojnie światowej obiekt służył jako koszary WOP. Z kolei po remoncie w 1989 r. stał się siedzibą Trzebiatowskiego Ośrodka Kultury i Biblioteki Miejskiej. Słoń Rembrandta w Trzebiatowie Trzebiatów nieprzypadkowo bywa nazywany też „Miastem Słoni”. Na jednej z trzebiatowskich kamienic, nieopodal Rynku, znajduje się tajemniczy wizerunek słonia podnoszącego trąbą miecz oraz stojącego obok trenera. Wykonane techniką sgraffito (polegającą na nakładaniu na siebie kolejnych, kolorowych warstw tynku i zeskrobywaniu warstw wierzchnich, zanim wyschną) malowidło pochodzi najprawdopodobniej z 1639 roku. Wówczas gród nad Redą odwiedziła słynna na całą Europę słonica Hansken, która zachwycała wszystkich swoimi cyrkowymi sztuczkami. To właśnie jej postać uwiecznił anonimowy artysta na ścianie trzebiatowskiej kamienicy. Zwierzę cieszyło się tak dużą popularnością, że aż trzykrotnie było sportretowane przez Rembrandta (najbardziej znana rycina to „Adam i Ewa”). Ponadto Hansken uczestniczyła w obradach w Münster i negocjacjach pokojowych, kończących wojnę trzydziestoletnią. Do dziś słoń Rembrandta jest głównym elementem turystycznego logo Trzebiatowa, a miejscowy szlak turystyczny nazwany „Szlakiem Słonia”, który obejmuje najważniejsze punkty na mapie miasta. Między innymi most nad Regą, potężne mury obronne o długości ok. 2,5 km czy kaplicę św. Ducha. Trzebiatów – informacje praktyczne Do Trzebiatowa można dojechać koleją ze Szczecina (podróż trwa niespełna 2 godziny) i Kołobrzegu (30 min). Do miasta dojeżdżają także busy (połączenia Express Bus); W Trzebiatowie działa Centrum Informacji Turystycznej, które mieści się w tamtejszym ratuszu. Na miejscu na odwiedzających czekają darmowe mapy i folder z miejscowymi atrakcjami. Chętni mogą również zaopatrzyć się w magnesy i inne pamiątkowe gadżety; Darmowe zwiedzanie Trzebiatowa z przewodnikiem odbywa się w każdą niedzielę (od czerwca do końca września). Zbiórka o godz. 15:00 przy Centrum Informacji Turystycznej; Po więcej informacji o Trzebiatowie odsyłamy was na oficjalną stronę Trzebiatowskiej Organizacji Turystycznej. Źródła: ujscieregi.pl; skz.szczecin.pl; trzebiatow.pl; archiwum redakcji.
Wieliczka to historia i dziedzictwo ukryte pod ziemią. Każdy powinien ją odwiedzić choć raz w życiu
W kopalni soli w Wieliczce byłam dosłownie kilka dni temu i niebawem wrócę tam, by odkryć jej kolejne tajemnice. Czym mnie urzekła i dlaczego uważam, że jest warta odwiedzenia niezależnie od pory roku? Chodźcie, wszystko wam opowiem.
W tym artykule: Szczypta magii Poruszająca historia solą pisana Podróż do wnętrza Ziemi Wieliczka – informacje praktyczne Podkrakowska Wieliczka skrywa jeden z najcenniejszych skarbów Polski, który dla wielu osób – choć w zasięgu ręki – pozostaje nieodkryty. Znajdująca się w niej kopalnia soli fascynuje nie tylko turystów, ale również geologów czy historyków z całego świata. Przyciąga swoją tajemniczością i mistycznym wręcz (a na pewno filmowym) klimatem. Jednocześnie dla sporej części Polaków pozostaje jedynie nieco rozmytym wspomnieniem ze szkolnej wycieczki. A szkoda, bo Kopalnia Soli „Wieliczka” to coś więcej niż idealne miejsce na zdjęcie klasowe. Szczypta magii Powstała na przełomie XVIII i XIX wieku, liczy około trzech kilometrów, składa się z 20 komór położonych na głębokościach od 64 do 135 metrów. Spora jej część dostępna jest również dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Trasa turystyczna, bo o niej mowa, to około trzygodzinny spacer w półmroku, który momentami sprawia wrażenie wycieczki po alternatywnej rzeczywistości. Wyruszając na trasę turystyczną, wchodzimy do wykreowanego przez człowieka świata, gdzie historia, sztuka i geologia tworzą niezwykłą opowieść o ludzkiej determinacji i geniuszu. Jest prawdziwie upalne lato – palące słońce i ponad 30 stopni w cieniu, a ja mam na sobie klasyczny T-shirt, proste, materiałowe spodnie i wygodne buty zamiast (adekwatnej do pogody) zwiewnej sukienki. Jestem tak ubrana, bo wiem, że kopalnię „Wieliczka” charakteryzuje unikatowy mikroklimat. Temperatura pod ziemią to mniej więcej 16 stopni. Do tego wysoka wilgotność powietrza, w którym poza tym, co nad ziemią, znajdują się jeszcze spore ilości chlorku sodu, potasu, magnezu i wapnia. Pokonuję kilkaset schodów, by znaleźć się w ciemnym, chłodnym i wilgotnym podziemiu wykutym w polskim złocie – przepięknie połyskującej soli. Byłam tutaj prawie dwie dekady temu, ale mam wrażenie, jakbym doświadczała tej magii po raz pierwszy. Przez kolejne korytarze prowadzi mnie przewodnik z przeszło 40-letnim doświadczeniem, który o tym miejscu wie (prawdopodobnie) wszystko. Opowieść wciąga mnie bez reszty. I chociaż pamiętam, że początki wydobycia soli sięgają XIII wieku, a sama kopalnia była jednym z głównych źródeł dochodów Królestwa Polskiego, to historię tego miejsca odkrywam z zupełniej innej perspektywy. Perspektywy, której daleko jest do podręcznikowej wzmianki o wpisaniu „Wieliczki” na pierwszą Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Poruszająca historia solą pisana Wędrując podziemnymi ścieżkami, odkrywam kolejne komory, które są świadectwem żmudnej, wieloletniej pracy, ale też pomysłowości, artyzmu i wiary, która pozwalała górnikom przetrwać (na przestrzeni wieków w „Wieliczce” powstało kilkadziesiąt miejsc kultu). Każda ma swoją unikatową historię, nieco inny charakter i formę. Jedne są zupełnie surowe i piękne w swojej prostocie, inne zaskakują monumentalnymi rzeźbami czy finezjami zdobieniami. Nie zaskoczę was raczej, pisząc, że ogromne wrażenie zrobiła na mnie położona na głębokości 101 metrów Kaplica św. Kingi. To prawdziwe arcydzieło. Warto spędzić w niej nieco więcej czasu, by dobrze przyjrzeć się ołtarzowi i zdobiącym ściany płaskorzeźbom. Zachwyt trudno jest opisać słowami, dlatego powinniście zobaczyć to na własne oczy. Z każdą kolejną minutą czuję się w „Wieliczce” coraz bardziej wyjątkowo. Kiedy w jednej z komór zostaję sama, a z głośników płynie utwór Chopina, mam wrażenie, że jestem w bajce, że odkrywam nieznany świat, że to nie dzieje się naprawdę. To miejsce wielokrotnie mnie zaskakuje, wzrusza i porusza. Uświadamiam sobie, że ta „atrakcja turystyczna” jest miejscem, w którym możemy czuć się dumni z naszego dziedzictwa. Wdzięczni górnikom za ich trud i poświęcenie. Bo wydobycie soli nie było wyłącznie wyczerpującą pracą fizyczną. Wymagało ogromnej wiedzy i siły, także tej psychicznej. Podróż do wnętrza Ziemi Dziś, choć wydobycie soli zostało zakończone, kopalnia pozostaje ważnym miejscem na mapie Polski – jest jednym z najcenniejszych zabytków kultury materialnej i niematerialnej. To jedyne w swoim rodzaju centrum kulturalno-rozrywkowe, a także miejsce, w którym możemy zadbać o swoje zdrowie. Wrócę tu, by przemierzyć trasę górniczą, wejść (dosłownie) na kolejny poziom znajomości tego miejsca. Przeżyć interaktywne doświadczenie, które pozwala zrozumieć, a nawet przez chwilę przekonać się, jak wyglądała codzienna praca górników. Opuszczając podziemia, już planowałam kolejną wizytę. Zabiorę tu moich bliskich. Późnią jesienią, może zimą. Bo właściwie pora roku nie ma znaczenia. To miejsce, do którego zawsze warto wpaść na weekend, które warto zobaczyć i zwiedzić przynajmniej raz w życiu. Mówi się, że jest stolicą wschodniej Polski. Klimatem przypomina niejedno włoskie miasto „Polska Jest Najpiękniejsza” to stały cykl serwisu National-Geographic.pl i magazynu „National Geographic Traveler”, w którym wybieramy miejsce miesiąca. Wraz z początkiem wakacji obi... Wieliczka – informacje praktyczne Wieliczka leży rzut beretem od Krakowa, dlatego noclegu warto poszukać właśnie tam. Ja postawiłam na hotel ibis Styles Kraków Centrum, tuż przy bezpośredniej trasie do Wieliczki. To świetna baza wypadowa i doskonałe miejsce, by zrelaksować się po całym dniu zwiedzania. Jeśli chodzi o dojazd do kopalni, możliwości jest wiele. Od samochodu, przez pociąg, aż po rower. Z Dworca Głównego w Krakowie co 30–60 minut odjeżdżają pociągi do Wieliczki. Podróż trwa niespełna pół godziny. Wolicie transport drogowy? Postawcie na busy lub komunikację miejską. Autobusy linii 304 kursują z centrum Krakowa bezpośrednio do Wieliczki, a prywatne busy ulokowane są pod Galerią Krakowską. Trasa Turystyczna Kopalnia Soli „Wieliczka” otwarta jest dla zwiedzających w godz. 07:30 – 18:30. Bilety normalne, ulgowe, rodzinne od 81 zł za osobę; oprowadzanie dostępne w różnych językach. Więcej informacji znajdziecie na oficjalnej stronie obiektu – kopalnia.pl.
Mówi się, że jest stolicą wschodniej Polski. Klimatem przypomina niejedno włoskie miasto
„Polska Jest Najpiękniejsza” to stały cykl serwisu National-Geographic.pl i magazynu „National Geographic Traveler”, w którym wybieramy miejsce miesiąca. Wraz z początkiem wakacji obieramy kierunek na Lublin.
W tym artykule: Podziemny labirynt Czarcia łapa Krwawe łzy Ciasteczko Ordonki Leszek Czarny w złotej koronie na głowie chrapie pod rozłożystym dębem. Śni mu się uskrzydlony Archanioł Michał na siwym koniu. Wyciąga miecz w stronę śpiącego, który za chwilę się przebudzi i tą bronią pogoni Jaćwingów na cztery wiatry. Za niebiańską pomoc w walce z poganami wystawi Leszek Czarny farę pw. Świętego Michała. Podziemny labirynt Spoglądam z czułością na tę scenę, ilustrującą legendę założycielską Lublina w interpretacji Teatru Imaginarium. Zamiast aktorów – mechaniczne figury poruszające się na kołach, taśmach, trybach. Spektakl odbywa się w obłożonych cegłą piwnicach pod kamienicą Lubomelskich w Rynku Starego Miasta. Ożywiają go słowa ginącego w ciemnościach przewodnika prowadzącego od sceny do sceny. Każda z nich jest osobnym kadrem utkanym z najważniejszych wydarzeń z historii miasta, gdzie prawda łączy się z cudownością. Dostrzegam gromadkę dzieci ocalałych po najeździe tatarskim wraz z kozą, która miała je wykarmić. Nadający prawa miejskie Lublinowi ówczesny władca Władysław Łokietek nakazał, aby zwierzątko ozdobiło herb, ale pijanemu artyście spod pędzla wyszedł cap. Według innej legendy największa w świecie katolickim cząstka Drzewa Krzyża Świętego dlatego znalazła się w Lublinie, bo wiozące ją konie nie chciały iść dalej. Magiczne opowieści wciągają mnie bez reszty. Pomysłodawcą jest Tomasz Pietrasiewicz, twórca i dyrektor Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie, autor przewodników o nim, wizjoner wspierający niebanalnymi inicjatywami promocję miasta. Pozostaję w podziemiach, w wydrążonym przez mieszkańców Lublina w lessowym podłożu fascynującym labiryncie piwnic i tuneli. W kamienicy Lubomelskich, obok Teatru Imaginarium, znajduje się Piwnica Pod Fortuną zdobiona renesansowymi freskami. Na suficie z fal morskich wynurza się naga rzymska bogini Fortuna kierująca ludzkim życiem. Ściany zapełniają scenki ilustrujące jej działania – jak ta z parą na szali opatrzona kąśliwym komentarzem: „Wiadomo, że żonę z posagiem, zaufanie i przyjaciół oraz urodzenie i piękno daje królowa pieniądz”. Polichromie, choć wyblakłe, nadal robią wrażenie swoim bogactwem. Ukazują, jak wysoki poziom artystyczny i intelektualny reprezentowało przed wiekami lubelskie mieszczaństwo. Wybieram się na 300-metrową Podziemną Trasę Turystyczną. Ogromne kolorowe makiety ilustrują rozwój Lublina, który podobnie jak Rzym rozsiadł się na siedmiu wzgórzach osadami zakładanymi od VI w. Dzięki położeniu na skrzyżowaniu szlaków handlowych stał się zasobnym grodem z zamkiem, obywatelami różnych wyznań (do czasu), wodociągami (choć na krótko), drugim obok tego w Piotrkowie Trybunałem Koronnym (pierwszy rozpatrywał sprawy apelacyjne dla Wielkopolski, drugi dla Małopolski). Gmach usytuowany pośrodku Rynku otoczonego pięknie zdobionymi kamieniczkami ma dziś formę klasycystyczną. Nadał mu ją nadworny architekt królewski Dominik Merlini. Odbywają się w nim śluby. Właśnie pod tym budynkiem startuje trasa, którą przemierzam. Szlak kluczy po oświetlonych mdłym światłem korytarzach, zbiega schodami i po nich się wspina – bez przewodnika można się pogubić! Na koniec oglądam niezwykłe widowisko światła i dźwięku ilustrujące Wielki Pożar Lublina z 1719 r. Zostało stworzone na podstawie obrazu z kościoła Dominikanów, który sam wydaje się ruchomy, bo procesja z relikwią Drzewa Krzyża Świętego ratującego miasto przed pożogą namalowana jest w jego różnych punktach. Wychodzę na powierzchnię na placu Przy Farze. Po dawnej świątyni rozebranej z rozkazu zaborcy pozostał tylko obrys kamiennych murów. Czarcia łapa Zamek lubelski, podobnie jak miasto, był wielokrotnie najeżdżany i palony, dlatego kontempluję jego wersję sprzed dwóch wieków. Elegancka jasna fasada w stylu neogotyku angielskiego kłóci się z funkcją więzienia, jaką pełnił przez 128 lat – od czasów cara po PRL. Wstrząsające pamiątki z tego okresu oglądam we wznoszącym się pośrodku wewnętrznego dziedzińca, ocalałym z pożogi romańskim donżonie. To jedna z licznych wystaw współczesnego gospodarza zamku – Muzeum Narodowego w Lublinie. Przykładam dłoń do czarciej łapy wypalonej na drewnianym stole Trybunału Koronnego stojącym dziś w zamkowych salach. Przypomina legendarny Sąd Diabelski, podczas którego sędziowie z piekła rodem naprawili krzywdę wyrządzoną biednej kobiecie przez przekupnych sędziów. Pokrzepiona mleczną czekoladą „Czarcia łapa” przechodzę do najcenniejszego zabytku, gotyckiej kaplicy Trójcy Świętej. Niewielką kwadratową nawę ze sklepieniem podpartym jednym potężnym słupem i wydłużonym prezbiterium pokrywają barwne, niedawno odrestaurowane malowidła bizantyjsko-ruskie. Sceny biblijne, mnóstwo aniołów i świętych oraz Jagiełło z koroną mknący na białym koniu z włócznią zakończoną krzyżem. Władysław Jagiełło właśnie na zamku lubelskim podpisał z polską szlachtą umowę o poślubieniu Jadwigi i tu został wybrany na króla. Zapoczątkował tym proces, który zakończyła Unia Lubelska powołująca do życia Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Również na zamku w Lublinie. Dlatego kieruję teraz swe kroki ku potężnej gabarytami (15 m²) „Unii lubelskiej” Jana Matejki, jednemu z najlepszych płócien artysty. Mistrz namalował je na 300-lecie wydarzenia z „podprogowym” ze względu na czasy zaborów przesłaniem, pokazującym niegdysiejszą potęgę ojczyzny. Zagraniczni turyści pokochali to polskie miasto. Bije rekordy popularności Choć do zakończenia roku został ponad miesiąc, już teraz można stwierdzić, że był on niezwykle udany dla Lublina. W 2023 r. „stolicę wschodniej Polski” odwiedziła rekordowa liczba tu... Krwawe łzy Wracam na położone na sąsiednim wzniesieniu Stare Miasto. Pod zieloną skarpą rozciąga się ogromny parking. Asfalt zalał ślady po dawnej dzielnicy żydowskiej. Jedna trzecia ludności przedwojennego Lublina to ofiary niemieckiej Zagłady. A przecież miasto nad Bystrzycą okrzyknięte zostało wcześniej „Jerozolimą Królestwa Polskiego”. Tutejsza jesziwa – szkoła talmudyczna – słynęła w całej Europie. To w Lublinie wydrukowano mistyczną księgę Zohar, jedną z głównych w kabalistyce żydowskiej. Nieobecni powracają do zbiorowej pamięci na powiększonych fotografiach wypełniających okna domów. I w pełnym radości, muzyki, sztuki woltyżerów i akrobatów dorocznym Carnavalu Sztukmistrzów. Artyści ze świata, których latem podziwiałam śmigających po linach rozciągniętych między staromiejskimi kamieniczkami, są następcami Jaszy Mazura, tytułowego Sztukmistrza z Lublina. Trafiam na tegoroczną promocję pierwszego przekładu powieści bezpośrednio z jidysz na polski, wydanego przez Lokalną Organizację Turystyczną Metropolia Lublin (przy współpracy Ośrodka Brama Grodzka – Teatr NN) w 45. rocznicę uhonorowania Isaaca Bashevisa Singera Noblem. A potem, podczas warsztatów w Regionalnym Muzeum Cebularza, cała „ubabrana” mąką poznaję historię tego placka z cebulą i makiem, który jako pierwsi zaczęli wypiekać lubelscy Żydzi w XVI w. W kościele Dominikanów zadzieram wysoko głowę, aby na sklepieniu kaplicy Tyszkiewiczów przyjrzeć się fascynującym szczegółom pełnego akcji fresku Sąd Ostateczny. Wjazd do piekła pary szlacheckiej w powozie z kości powożonym przez demony to scena godna malarstwa Hieronima Boscha. W świątyni przechowywany jest krzyż unii lubelskiej (widnieje też na obrazie Matejki), natomiast cudowne relikwie Drzewa Krzyża Świętego skradziono w 1991 r. Pobliska katedra szczyci się pięknie malowaną kaplicą Akustyczną, gdzie szept z jednego rogu słyszalny jest doskonale w drugim, i cudowną kopią obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. 74 lata temu zapłakała krwawymi łzami, budząc popłoch władz PRL. Pałac w Kozłówce nazywany bywa „podlubelskim Wersalem”. To prawdziwa perła na mapie Polski Pałac w Kozłówce przez turystów bywa porównywany do francuskiego Wersalu, gdzie rezydentował słynny Król Słońce. Dowiedz się, jaką historię skrywa dawna siedziba rodziny Zamoyskich. Ciasteczko Ordonki Wieczorem zanurzam się w staromiejskie zaułki, które opisał przed wojną awangardowy poeta Józef Czechowicz w króciutkim „Poemacie o Lublinie”: „Na wieży furgotał blaszany kogucik, na drugiej – zegar nucił. Mur fal i chmur popękał w złote okienka: gwiazdy, lampy. Lublin nad łąką przysiadł. Sam był – i cisza”. Kogucik wciąż wieńczy szczyt wieży Trynitarskiej, ostrzegając według legendy przed niebezpieczeństwem (mnie – przed potknięciem się o leżący pod wieżą Kamień Nieszczęścia). Wspomniany w wierszu zegar na zachowanej XVI-w Bramie Krakowskiej dalej chodzi, ale nie zawsze precyzyjnie. Pilnuje go z dołu zegarmistrz-mierniczy Koziołek Kazik, jedna z rozrzuconych po mieście rzeźb tworzących Historyczny Szlak Lubelskiego Koziołka. – To w Lublinie wybitna przedwojenna artystka Hanka Ordonówna zachwyciła się św. Antonim spoglądającym z Bramy Krakowskiej – opowiada Waldemar Sulisz, dyrektor artystyczny Europejskiego Festiwalu Smaku. – Święty pojawił się później w jej słynnej „Piosence o zagubionym sercu”. A według sensacyjnej autobiografii Józefa Łobodowskiego, pisarza związanego z Lublinem, Ordonówna miała się urodzić tutaj, a nie w Warszawie – dodaje. „Boska Ordonka” miała skłonność do konfabulacji w swoim CV. Wiadomo, że grała na deskach działającego do dziś miejskiego Teatru Osterwy przypominającego mi wystrojem mediolańską La Scalę. I pochłaniała ciasteczka w najstarszej w Lublinie, stylowej cukierni Chmielewski, nadal kuszącej asortymentem przy pełnym sklepów i restauracyjek, klimatycznym deptaku Krakowskie Przedmieście. Biorę z niej „słodki” przykład na koniec tej wycieczki. Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl.
Szlakiem Kopernika przez Warmię. To tutaj naukowiec spędził większość swojego życia
Ruszamy Szlakiem Kopernika, czyli jednego z najwybitniejszych Polaków, który „wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”. Choć wielu kojarzy go przede wszystkim z Toruniem, astronom zdecydowaną większość swojego dorosłego życia spędził na Warmii.
W tym artykule: Rowerowym szlakiem W rezydencji biskupów Olsztyński skarb Tajemnice i zagadki Szlak Kopernikowski – informacje praktyczne Najpierw widać katedrę. Gigantyczny kościół góruje nad Fromborkiem, nie przystając skalą do niewielkiego miasteczka na skraju Polski, 10 km od granicy z obwodem królewieckim. Wygląda, jakby przeniesiono go tu z jakiegoś wielkiego miasta i lepiej odnalazłby się w Gdańsku czy Toruniu. Nie dajmy się jednak zwieść pozorom – otoczone wysokimi murami wzgórze katedralne przez wieki było siedzibą kapituły, skąd zarządzano całą Warmią. – Kapituła warmińska to taka średniowieczna korporacja, która doskonale dbała o swoje interesy, a Kopernik musiał wykonywać swoje obowiązki sumiennie, skoro powierzano mu szereg ważnych stanowisk – mówi Krzysztof Wróblewski z Muzeum Mikołaja Kopernika, oprowadzając mnie po wzgórzu. – Tak jak dziś wielkie firmy inwestują w prestiżowe siedziby w wieżowcach, tak kiedyś znakiem potęgi kościelnej instytucji była godna świątynia, największa na Warmii. Panowie kanonicy mieli mieszkania w obrębie murów twierdzy i rezydencje poza nią, ale w zasięgu dźwięku kościelnych dzwonów. Jednym z tych poważnych panów był Mikołaj z Torunia, po godzinach oddający się ekscentrycznemu hobby – astronomii. Rowerowym szlakiem Frombork był jego domem i bazą wypadową, dlatego tu właśnie zaczynam rowerową podróż warmińskim odcinkiem szlaku kopernikowskiego. Trasa łączy regiony, z którymi związany był astronom. Łącznie to 590 km, z czego mniej więcej połowa przypada na Warmię i Mazury. Dziś to jedno województwo i niewprawnemu obserwatorowi ciężko będzie dostrzec regionalne różnice, ale w czasach Kopernika było inaczej. Dzisiejsze Mazury należały do zakonu krzyżackiego, a biskupstwo warmińskie od 1466 roku aż do rozbiorów do Rzeczypospolitej. Było to de facto państwo kościelne, gdzie najwyższą władzę sprawował noszący tytuł księcia biskup wybierany z grona fromborskich kanoników. Od katedry wyższa jest tylko wieża Radziejowskiego, skąd roztacza się imponujący widok na Frombork i Zalew Wiślany. Sam Kopernik nie mógł go oglądać, bo w jego czasach była znacznie niższa. Zachowała się za to oktagonalna podstawa, ponoć mająca najgrubsze mury obronne w Polsce. Na dole mieści się planetarium, ale ja wdrapuję się na szczyt, by spróbować wypatrzeć odległe o 10 km Braniewo, mój kolejny przystanek. Do pierwszej stolicy Warmii docieram w strugach deszczu. Może to i dobrze, bo i tak nie zobaczyłbym zamku, w którym Kopernik próbował przemówić do rozumu wojującemu z Polską Albrechtowi Hohenzollernowi. Została z niego tylko wieża bramna. Sama misja dyplomatyczna skończyła się fiaskiem, a niepokorny mistrz zakonny po przegranej kampanii musiał złożyć królowi Zygmuntowi Staremu hołd lenny. Armia Czerwona nie obeszła się łaskawie z Braniewem, ale to nic nowego, właściwie wszystkie miasteczka w Prusach zostały bardzo zniszczone podczas II wojny światowej. To jeden z trzech najstarszych wizerunków Kopernika. Nowe ustalenia ekspertów Słynny obraz przedstawiający Mikołaja Kopernika, który znajduje się w Toruniu, doczekał się precyzyjnego datowania. Okazało się, że to jeden z trzech najstarszych wizerunków astronoma. Dopiero kolejny przystanek na trasie naprawdę mnie zszokował. Do Pieniężna jadę szlakiem Green Velo, najpopularniejszą trasą rowerową w północno-wschodniej Polsce. W czasach Kopernika miasto zwane było Melzakiem, co znaczy po niemiecku „worek mąki”. Nic dziwnego więc, że po wojnie nadano mu uroczą nazwę Mąkowory, dwa lata później zmienioną na cześć Seweryna Pieniężnego, przedwojennego wydawcy polskiej Gazety Olsztyńskiej. Tu akurat zachował się zamek kapituły warmińskiej, który wielokrotnie odwiedzał Kopernik. Sęk w tym, że ruina wcale nie przypomina średniowiecznej fortecy, a raczej jakiś spichlerz. Prócz niego wojnę przetrwał tylko kościół. To z grubsza wszystko, co ostało się z przedwojennej starówki Pieniężna. Nie kłopotano się odtwarzaniem siatki ulic, cegły wywieziono, a miejsce gęstej zabudowy zajął wielki trawnik i kilka bloczków. Dawny rynek jest wylany popękanym asfaltem, a na jego środku stoi odbudowywany od kilkudziesięciu lat ratusz. Całość robi nieco przygnębiające, a przede wszystkim surrealistyczne wrażenie i polecam je serdecznie wielbicielom nieoczywistych atrakcji. W rezydencji biskupów Chyba najbardziej spektakularnym zabytkiem na trasie jest zamek w dawnej stolicy Warmii, do którego docieram, jadąc po starej trasie kolei przez Ornetę. Rezydencja biskupów w Lidzbarku Warmińskim jest czasem nazywana Wawelem Północy, choć nie wydaje mi się to zbyt trafnym porównaniem. Forteca zachowała się w doskonałym stanie, jest nawet wciąż otoczona fosą, a właściwie dwiema rzekami – Łyną i Symsarną. Kopernik mieszkał tu co najmniej 7 lat, gdy pracował jako sekretarz i lekarz biskupa Łukasza Watzenrodego, który przypadkowo był również jego wujem. Gdyby nie Watzenrode, który po śmierci ojca zaopiekował się dziesięcioletnim Mikołajem i jego bratem Andrzejem, nie byłoby astronoma, a więc i dzieła O obrotach… To on sfinansował ich edukację, załatwił ciepłe posadki w kapitule i prawdopodobnie szykował Mikołaja na następcę. Niestety ten wolał chodzić z głową w gwiazdach, niż zajmować się polityką. Tutaj w wolnych chwilach pisał Komentarzyk, czyli zarys teorii heliocentrycznej, który przez dekady krążył wśród elit intelektualnych Europy, a sława „mędrca z Warmii” zataczała coraz szersze kręgi. Zajmował się też bardziej praktycznymi sprawami: stworzył tu pierwszą mapę Warmii. Potem usilnie próbowali ją wykraść Krzyżacy przy pomocy swojego szpiega, przyjaciela astronoma i późniejszego biskupa, Fabiana Luzjańskiego. Zamek robi wrażenie swoją autentycznością, wygląda, jakby jeszcze wczoraj przechadzali się po nim dostojnicy. Całkiem niedawno odsłonięto też freski na dziedzińcu. Wiele uwagi poświęcono Ignacemu Krasickiemu, który był tu ostatnim biskupem. Olsztyński skarb Ze stolicy biskupstwa kieruję się na stolicę województwa, która w czasach Kopernika była najważniejszą twierdzą na południu Warmii. Zamek w Olsztynie kryje niepowtarzalny skarb – jedyny na świecie zachowany przyrząd astronomiczny nie tylko używany, ale własnoręcznie wykonany przez Kopernika. Jadę Łynostradą – najbardziej malowniczym fragmentem szlaku wzdłuż rzeki Łyny. Po drodze mijam Dobre Miasto, nad którym również góruje potężny kościół – drugi na Warmii, zaraz po Fromborku. To właśnie stąd ruszyły wojska krzyżackie na broniony przez Kopernika Olsztyn. Nie stał on jednak na murach z rozwianymi włosami, był raczej cywilnym menedżerem dbającym o zaopatrzenie obrońców. Nie zmienia to jednak faktu, że przygotował zamek do oblężenia, dzięki czemu nie wpadł w ręce Hohenzollerna. Gdy doszło do ataku, napastnikom zabrakło… drabin do pokonania wysokich olsztyńskich murów. Astronom przybył tu w 1516 r. jako administrator dóbr kapituły. W czasie wojny zabiegał o uzbrojenie twierdzy, ale na co dzień zajmował się bardziej prozaicznymi sprawami. Prowadził akcję osadniczą, sprowadzając nowych osadników na gospodarstwa. Dzięki dokumentom lokacyjnym wiele małych podolsztyńskich wsi może się pochwalić twardymi dowodami na odwiedziny Kopernika, a my wiemy, że potrafił w miarę poprawnie zapisywać nazwiska w języku polskim. – Lokacje łanów opuszczonych są ciekawe, bo to bardzo krótkie i proste dokumenty. Mimo to odpowiadają naszym współczesnym umowom na hipotekę, leasing, zwolnienie z podatków, a nawet wskazany jest żyrant – mówi Sebastian Mierzyński z Muzeum Warmii i Mazur. Stoimy przed otynkowanym kawałkiem ściany na zamkowym krużganku. To tablica astronomiczna, za której pomocą wyznaczano moment równonocy. – Gdy Kopernik przyjechał do zamku, to nie za bardzo miał gdzie rozstawić swoje instrumentarium. Obecny dziedziniec był nierównym klepiskiem. Nowy administrator natychmiast kazał otynkować kawałek ściany, na którym rysował ruch Słońca odbijającego się w ustawionym na parapecie zwierciadle. Tak jak we Fromborku i w Lidzbarku Warmińskim, astronom oddawał się swojej pasji po godzinach pracy. A tej było dużo, w końcu był tu szefem. Kopernik zajmował się m.in. ustalaniem sprawiedliwej ceny chleba i po raz pierwszy sprawą podrabiania monet. Przy okazji spostrzegł, że gorszy pieniądz zawsze wypiera lepszy. Dziś ta zasada jest znana jako prawo Kopernika-Greshama. Tajemnice i zagadki Bez wątpienia dziełem życia astronoma jest De revolutionibus orbium coelestium, czyli O obrotach sfer niebieskich, które ukazało się w 1543 r. Romantyczna legenda głosi, że zobaczył pierwsze wydanie na łożu śmierci, ale to raczej mało prawdopodobne. Dlaczego zwlekał niemal do końca z publikacją swojego opus magnum? Czy bał się reakcji Kościoła? Raczej nigdy się tego nie dowiemy, wiemy jednak, kiedy i gdzie zapadła decyzja o wydaniu dzieła. Opuszczam Warmię (choć nie województwo warmińsko-mazurskie) i kieruję się w stronę Lubawy przez Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich z najwyższym wzniesieniem w północno-wschodniej Polsce: Dylewską Górą (312 m n.p.m.). Na lubawskim zamku biskupów chełmińskich rezydował najlepszy przyjaciel astronoma, Tiedemann Giese. Do naszych czasów przetrwał niestety tylko zarys murów, ale dzięki wizycie w Lidzbarku Warmińskim mogę sobie wyobrazić, jak wyglądała twierdza w czasach świetności. Na szczęście mury nie stoją puste – niedawno powstało tu Centrum Aktywności Społecznej w atrakcyjny sposób eksponujące pozostałości warowni. Kopernik był tu częstym gościem, a biskup Giese namawiał go do przedstawienia światu wyników swoich badań. Udało się to w końcu, gdy astronom zawitał tu z uczniem, Joachimem Retykiem, który podjął się organizacji wydawnictwa w Norymberdze. Po śmierci mistrza rękopis jednej z najbardziej przełomowych książek wszech czasów trafił właśnie do Lubawy. Potem przez stulecia przechodził z rąk do rąk, by wreszcie spocząć w Bibliotece Jagiellońskiej, gdzie znajduje się obecnie. A gdzie spoczywa sam Kopernik? Oczywiście we Fromborku – jego grób w katedrze zobaczyłem na samym początku wycieczki. Co prawda wśród specjalistów nie ma stuprocentowej zgody, że odkryty niemal 20 lat temu szkielet należy na pewno do niego. Tak to już jest z Kopernikiem – jego życie, a nawet śmierć są pełne tajemnic i zagadek. Szlak Kopernikowski – informacje praktyczne Drogowy szlak turystyczny upamiętnia postać Mikołaja Kopernika i jego związki z regionami, w których został wytyczony. Prowadzi przez miejscowości w województwie warmińsko-mazurskim, pomorskim i kujawsko-pomorskim. Łącznie ma długość ok. 590 km. Trasa nie ma jednolitego oznakowania w terenie i trzeba korzystać z lokalnych szlaków (np. Łynostrada, Green Velo), a czasami poruszać się drogami. Mimo to planowanie nie jest trudne, a natężenie ruchu umiarkowane. Na szlaku można zwiedzać m.in. zabytkowe budowle upamiętniające czasy wielkiego uczonego, ekspozycje muzealne, poznawać sekrety wszechświata w planetariach. Szczegółowe informacje znajdziecie na szlakkopernikowski.pl. „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji „National Geographic Traveler”, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Reportaże z nagrodzonych miast i wsi ukażą się co miesiąc zarówno na łamach prasowego, jak i internetowego wydania naszego magazynu. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zamek Grodno liczy sobie już ponad 700 lat. Wiąże się z nim mroczna historia
Przemierzając Dolny Śląsk, poznałem receptę na dobre życie. I wróciłem z pysznymi wspomnieniami. Ponadto odwiedziłem jedną z najpiękniejszych warowni w regionie, czyli zamek Grodno.
W tym artykule: Pizza z pieca Hefajstos Rzeczy ulotne Marny los Małgorzaty W sercu gór Swoich Leszczynowy sad i Złota Woda I pomyśleć, że nasz wymarzony dom, nasz azyl z dala od miasta, znaleźliśmy i kupiliśmy w Blue Monday, najbardziej depresyjny dzień w roku – śmieje się Paweł Inglot, który wraz z żoną Olgą we wsi Dębno niedaleko Wołowa otworzyli agroturystykę Inglotówka. Zanim jednak przyjęli w ubiegłym roku pierwszych gości, organizowali lekcje konnej jazdy i zajęcia z hipoterapii. Olga jest bowiem instruktorką jeździectwa. I to od koni wszystko się zaczęło. Oboje są z Wrocławia. Paweł przez 15 lat prowadził firmę reklamową, Olga, architektka krajobrazu, graficzka, ilustratorka i specjalistka od wzornictwa przemysłowego, zajęła się wychowywaniem trzech córek. A gdy te podrosły, wróciła do pracy. Na dodatek znalazła ją… w Gdańsku. Dzielili więc z Pawłem życie na dwa miasta. – Aż przyszła chwila, kiedy uznaliśmy, że dość już tej tułaczki, że albo teraz, albo nigdy. I postanowiliśmy wynieść się za miasto i zająć naszą pasją, jaką są konie – wspomina Olga. Wymarzonego miejsca szukali w różnych regionach Polski, nawet na Żuławach Wiślanych oraz na Podkarpaciu, gdzie Paweł w dzieciństwie spędzał lato u babci i jak mówi, zawsze lubił „szwendaczki po łąkach i polach”. – Chciałam, żeby w okolicy było dużo lasów, żebym mogła po nich jeździć konno. Ostatecznie uznaliśmy też, że choć chcemy mieszkać poza miastem, to jednak nie więcej niż godzinę jazdy od Wrocławia. I tak trafiliśmy do wsi Dębno. Zaryzykowaliśmy, ale mieliśmy też poduszkę finansową, która dała nam poczucie bezpieczeństwa – dodaje Olga. Pizza z pieca Hefajstos Siedzimy w starej stajni, której historia sięga 1914 r. To właśnie tutaj przyjmowani są goście. Na parterze jest kuchnia z najprawdziwszym glinianym piecem, który ulepił zdun Gustaw i któremu nadał imię Hefajstos, a na piętrze przytulne pokoje z miejscami nawet dla 12 osób. – Masz ochotę na pizzę? – dopytuje Paweł. Pewnie, że mam! Tyle że w Inglotówce goście sami ją muszą sobie przygotować, a przy okazji integrować się ze sobą. – Pomyślałem, że to świetny sposób na proste warsztaty, bo kto nie lubi pizzy? I to był strzał w dziesiątkę, gdyż nie tylko goście, którzy u nas nocują, na nie przychodzą, ale też sporo sąsiadów, mieszkańców gminy Wołów – dodaje gospodarz. Dla mnie jednak robi wyjątek i sam staje przy kuchennym blacie. Widzi, że po kilkugodzinnej podróży z Warszawy jedyne, na co mam ochotę, to zasiąść do stołu, zjeść coś dobrego i napić się marokańskiej miętowej herbaty, którą właśnie zaparzyła Olga. Perła w koronie polskich kolei. Trasa łącząca Wałbrzych z Kłodzkiem zachwyca na każdym kroku Dziewięć stalowych mostów, czterdzieści pięć wiaduktów, trzy tunele. Razem to 286. Wiem, coś nie psuje, ale 286 to nie suma wymienionych atrakcji, tylko numer linii kolejowej, która łącz... Paweł podaje mi trójkątny placek z pyszną pomidorową salsą, serem i salami na ceramicznym talerzyku. I to nie byle jakim, bo wypalonym i pomalowanym w konie przez Olgę w jej małej przydomowej pracowni. Tak, Olga zdecydowanie jest kobietą wielu talentów! I lubi urządzać wnętrza, co widać dobrze w odrestaurowanej stajni. Z koryta, z którego krowy i konie piły kiedyś wodę, powstał zlew (choć najpierw miały być w nim posadzone zioła), rodzinny stół został zbity ze starej więźby dachowej, a kuchenna wyspa, przy której siedzimy na wysokich barowych stołkach – z desek z odzysku. Kredens, gdzie trzymane są szklanki czy kieliszki, jest zaś od przyjaciółki – zbieraczki staroci z Wrocławia, która wstawiła go do Inglotów na przechowanie, a został na zawsze. Olga w urządzaniu stajni nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa. Wnętrza chce zapełnić sztuką, wyposażyć je rzeczami od lokalnych artystów, które będzie można także kupić. Przysiada się do nas Ida, najmłodsza z trzech córek Inglotów. – To mój ulubiony dom, mamy dwa pieski Lolę i Pakusia, pięć kotów i dziesięć koni – wylicza. A Paweł dodaje, że wiosną i latem można poleżeć na ich łące, poczytać książki, a przez cały rok zregenerować się w leśnym spa – w Inglotówce jest i sauna, i bania, z których każdy może skorzystać. Rzeczy ulotne Dopytuję Olgę i Pawła, co dała im wyprowadzka na wieś. – Zdecydowanie zwolniliśmy i zaczęliśmy dostrzegać rzeczy ulotne. Chłoniemy zapachy, dźwięki, przemiany zachodzące w naturze. Ćwiczymy naszą uważność. Cieszymy się, gdy widzimy żurawie przelatujące nad domem albo niebo pełne gwiazd, którym zachwycamy się zwłaszcza wiosną i latem, leżąc na kocu – odpowiadają. Choć przyznają, że agroturystyka to także ciężka codzienna praca, zwłaszcza gdy prowadzi się ją tak jak oni – angażując się na tysiąc procent, a nie traktując tego jako dodatkowe zajęcie. Bo, jak podkreślają, zależało im na stworzeniu miejsca prawdziwie rodzinnego, zgodnego z ich filozofią życia, charakterem i sercem. – Zapuściliśmy tu korzenie – mówi z pełnym przekonaniem Olga. W tak pięknym, odludnym miejscu i z tak dobrą energią przekazywaną przez właścicieli nawet i ja miałbym ochotę zapuścić korzenie, gdyby nie fakt, że Inglotówka była jedynie krótkim przystankiem w mojej podróży przez Dolny Śląsk. Jechałem bowiem w stronę Sudetów Środkowych, by odkryć w nich jeszcze więcej miejsc idealnych na ucieczkę od miasta. „Najpiękniejszy region Polski". To tu łączą się góry i woda Na Dolny Śląsk trafiłem dosyć późno, bo dopiero pod koniec studiów. Na miłość nigdy nie jest jednak za późno. Szklarska Poręba i Lądek-Zdrój to dziś jedne z moich ulubionych miejsc ... Marny los Małgorzaty Kręta droga poprowadziła mnie do jednej z najpiękniejszych warowni na Dolnym Śląsku, zamku Grodno w Zagórzu Śląskim znajdującego się na Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców. Jest na nim ponad 20 historycznych obiektów z regionu, m.in. zamki Czocha, Książ, Grodziec, Sarny, Topacz czy Wleń. Grodno jest jednym z najlepiej zachowanych, a jego początki w tym miejscu sięgają czasów Piastów Śląskich. Pod koniec XVI w. zamek został przebudowany na renesansową rezydencję. Stoi na górze Choina, 450 m n.p.m. Dojść do niego może każdy i to bez zadyszki. Spacer z bezpłatnego parkingu zajmuje maksymalnie kwadrans. W zamku można zobaczyć wiele z zachowanych średniowiecznych murów, jak i niektóre z ocalałych renesansowych pomieszczeń, a oprowadzanie przez przewodnika wliczone jest w cenę zwiedzania. Odwiedzam więc budynek bramny (można w nim przenocować), kaplicę z renesansowym portalem, sień zamkową, salę tortur, oglądam krzyże pokutne, dziedziniec górny, sale rycerską i myśliwską. Zaglądam też do lochu księżniczki Małgorzaty. Biedaczka skończyła marnie, walcząc o prawa kobiet. Jak głosi legenda, kiedy Śląskiem władali jeszcze książęta z rodu Piastów, zamek Grodno dzierżył mężny, dumny burgrabia, a w warowni mieszkała z nim córka Małgorzata. Kiedy dziewczyna skończyła 13 lat, ojciec postanowił wydać ją za mąż. Ale nie za tego, w którym się zakochała (był jednym z rycerzy starających się o jej rękę), a za 70-letniego, majętnego właściciela sąsiedniego zamku, który po pochowaniu czwartej żony zapragnął nowej. Małgorzata nie chciała takiej przyszłości, dlatego w trakcie jednej z przechadzek z niechcianym kandydatem na męża zepchnęła go z Kruczych Skał wznoszących się stromo nad rzeką Bystrzycą. Zginął na miejscu. Niestety, ojciec widział wszystko z zamkowej wieży. Małgorzatę zamknął w lochu i skazał na okrutną śmierć z głodu. Tę historię opowiadają sobie wszyscy ci, którzy wchodzą na zamkową wieżę i palcami wskazują skały, na których Małgorzata walczyła o swoją niezależność. I zachwycają się panoramą na znajdujące się po stronie zamku Góry Wałbrzyskie i będące po drugiej stronie malowniczej rzeki Bystrzycy, zmieniającej się wyżej w zaporowe Jezioro Bystrzyckie, Góry Sowie. Wychodząc z zamku, podpytuję jeszcze przewodnika, gdzie warto coś zjeść w okolicy, bo zaczynam odczuwać lekki głód. – Jedź na pstrąga do Cichej Wody. Niczego lepszego nie trafisz! – zapewnia. W sercu gór Swoich Po pół godzinie jazdy docieram do Lasocina w sercu Gór Sowich, miejscowości położonej na szlaku na szczyt Wielkiej Sowy (1015 m n.p.m.). To właśnie tutaj znajduje się rodzinna agroturystyka Cicha Woda, założona ponad 20 lat temu przez Szymona Balaka i jego żonę Mirosławę, a prowadzona dziś przy wsparciu syna Grzegorza i synowej Magdy. – Wszystko zaczęło się przez przypadek. Od niewielkiego zadaszonego grilla, na którym zaczęliśmy przyrządzać pstrągi wyławiane z naszego stawu. Pewnego dnia przyszła do nas grupa letników i spytała, czy poczęstujemy ich rybą. Tak też się stało, a następnego dnia przyprowadzili kolejnych turystów, którzy już za grillowanego pstrąga chcieli zapłacić – wspomina 76-letni pan Szymon, któremu zdecydowanie mogę pozazdrościć wigoru. Od tamtej pory w Lasocinie wiele się zmieniło. Zamiast budki z grillem jest pokaźnych rozmiarów restauracja, są pokoje dla gości, którzy dopominali się miejsc noclegowych po wieczorach spędzonych przy rybie i różnych napitkach. Jest także niewielki ogród, w którym można się pobawić z alpakami albo suczką Lili uwielbiającą dzieci. A wokół lasy i górskie zbocza, na których wypasają się owce i kozy. Jak magnes przyciąga turystów na Dolny Śląsk. Kupujesz 1 bilet, zwiedzasz 4 atrakcje „Explore Wałbrzych”, czyli wspólny bilet do największych atrakcji turystycznych miasta, okazał się prawdziwym strzałem w dziesiątkę i magnesem przyciągającym turystów. – Ludzie zaczęli zamawiać tyle pstrągów (sprowadzane są z hodowli nadmorskich i wpuszczane do stawu), że w kuchni pracowała już nie tylko mama, ale też ciocie Ela, Mariola i Rózia, której szarlotka trafiła nawet do menu. Bez nich byśmy sobie nie poradzili – opowiada Grzegorz. W restauracji wszystkie stoliki zajęte. Mój pstrąg wychodzi dziś spod ręki Agnieszki, szefowej kuchni. Jest niezwykle aromatyczny – to za sprawą czosnku i mieszanki ziół, która jest rodzinnym sekretem i nie zmieniła się od lat. – Jeśli tak lubisz ryby, to musisz jechać do łowiska Złota Woda. Tam też zjesz pysznego pstrąga. Moja córka Kalina go bardzo lubi. Jest podawany zupełnie inaczej niż u nas – poleca Grzegorz, a ja zapisuję adres tego miejsca i planuję wpaść na kolację. Po uczcie w Cichej Wodzie jadę do wsi Łomnica, gdzie wynająłem pokój w agroturystyce Leszczynowe Wzgórze. A po drodze trafiam na miejsca, które rzadko są na listach tych najważniejszych do zobaczenia na Dolnym Śląsku, choć może to i lepiej, bo ludzi w nich mniej i łatwiej o zachwyt. A ten pojawił się u mnie, gdy patrzyłem na kamieniołom Głuszyca nazywany Kamykami, położony na stokach góry Ostoja. Dawniej pozyskiwano tutaj ciemną skałę wulkaniczną o składzie zbliżonym do bazaltów, którą nazywano melafirem. W latach 70. ub. wieku wyrobisko zalano wodą i powstał malowniczy staw popularny wśród wędkarzy. Zaś zbocza kamieniołomu upodobali sobie wspinacze (zwłaszcza zimą lubią się wspinać po tworzących się lodospadach). Z Kamyków blisko już do wsi Grzmiąca, z której wyruszam na zielony szlak biegnący na Gomólnik Mały (807 m n.p.m.). To w moim przypadku niespieszny spacer przez górskie łąki i wysoki las, trwający niecałą godzinę, choć jest też trasa zdecydowanie bardziej wymagająca, zajmująca ponad dwie godziny – przez Muflonową Perć. Na Przełęczy pod Gomólnikiem zielony szlak spotyka się z czarnym, na który gdybym się wybrał, dotarłbym m.in. do Skalnej Bramy i ruin zamku Rogowiec. Tymczasem na szczycie Gomólnika czeka na mnie nagroda. I to jaka! Z nowego, niewielkiego drewnianego tarasu widokowego w kształcie spodka, który idealnie wtopił się w krajobraz, dostrzec można szczyty: Jeleniec, Rogowiec, Borową, Suchą, Jałowiec, Ślężę i Wielką Sowę. Dobre to miejsce na posiedzenie w ciszy albo na rodzinny piknik z ogniskiem i pieczonymi kiełbaskami, jaki można urządzić obok tarasu (jest przygotowane palenisko), i nacieszenie oka zielenią. Leszczynowy sad i Złota Woda Na Leszczynowe Wzgórze w Łomnicy dojeżdżam przed zmrokiem. Gdy podjeżdżam pod dom, Michała Adamczyka, gospodarza tego miejsca, zastaję przy rąbaniu drewna. – Roboty wokół domu jest zawsze tyle, że trudno się z nią uporać, choć ja to bardzo lubię – podkreśla Michał, z zawodu fotograf, pracujący m.in. dla Filharmonii Sudeckiej w Wałbrzychu. Niewielką agroturystykę prowadzi wraz z żoną Patrycją. Są tutaj trzy pokoje (borsuk, muflon i sowa) dla 12 osób, wspólna sala z kuchnią, w której można oglądać zdjęcia okolicy z lotu ptaka autorstwa Michała. I tyle natury dookoła! Adamczykowie mają kilkuhektarowy sad leszczynowy ze ścieżkami do spacerowania i z miejscem na ognisko. Wkrótce też odkrywam, że polecane łowisko Złota Woda mam dosłownie pod nosem. Tak więc po zachodzie słońca zaglądam do restauracji na pstrąga z patelni. Mam szczęście, bo zastaję w niej Gracjana Rudnickiego, który wraz z tatą Jerzym serwują, jak czytam w komentarzach w internecie, „najlepsze ryby pod słońcem”. Zanim zamówię pstrąga, z uwagą przypatruję się wnętrzom rodzinnej restauracji i browaru. Zgromadzono w nich niepoliczalną wręcz ilość antyków: starych radioodbiorników, wag, elementów pieców do wypieku chleba oraz przedwojenne nalewaki do piwa. Jest też potężna kolekcja 1,2 tys. kufli (a na wystawienie czeka ich jeszcze ponad 3,5 tys.). – Skupujemy te wszystkie artefakty od miejscowych zbieraczy, a zaczęło się od pewnego pana, który przyniósł nam starą bambusową wędkę – mówi Gracjan. Wracamy jednak do stołu, bo właśnie pojawiła się na nim ryba. Jej wyjątkowość polega na tym, że u Rudnickich nie przyprawia się pstrąga czosnkiem i ziołami, a jedynie po wyciągnięciu z wody i wypatroszeniu obsypuje solą i wrzuca na patelnię (smaży się po 3 min z każdej strony). Najlepiej jeść rybę palcami i zacząć od chrupiącej skórki posmarowanej lekko masłem i skropionej cytryną, a potem dobrać się do soczystego mięsa. Gracjan wspomina, że rekordzista za jednym razem pochłonął dziewięć pstrągów. Ale zapewniam was, że wystarczy jeden, by mieć pyszne wspomnienia Dolnego Śląska. „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji „National Geographic Traveler”, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Reportaże z nagrodzonych miast i wsi ukażą się co miesiąc zarówno na łamach prasowego, jak i internetowego wydania naszego magazynu. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Kolejny dowód na to, jak piękna jest Polska. Poznaj nasze miejsce miesiąca
Między końmi a wiatrakami. W Wielkopolsce zaskakująco łatwo można się wyzbyć życiowego pędu i naprawdę odpocząć.
W tym artykule: Koński dom Echo punk rocka Wodne podróże Bombowe miasto Poranki bywają tu niemal identyczne. Z gasnącej ciemności wyłaniają się pasma nisko wiszącej mgły napływającej znad koryta Warty. W tej szarości widać zarys ciemnych sylwetek koni. Ich kopyta uderzają tępo o trawę. Zwierzęta zajęte są same sobą, nikt im nie przeszkadza. Patrzę na nie z balkonu Folwarku Konnego Hermanów ulokowanego w samym centrum Wielkopolski. Kilka budynków stoi pośród niczego, otoczone szerokimi pastwiskami, łąkami, lasem i wstęgą Warty w oddali. Dojechanie tu wymaga auta, które zdoła się przebić przez nieutwardzone drogi pośród olszyn i przeciąć mikroskopijne mostki przerzucone nad leśnymi potokami. Jeżeli chce się na moment zapomnieć o istnieniu miast i hałaśliwej cywilizacji, trudno o lepszy pomysł niż przyjazd do tego folwarku. Koński dom – Nie byłoby tego miejsca, gdyby nie konie – powiedziała mi Sławomira Połczyńska, która prowadzi je wraz z mężem. – Chcieliśmy je hodować, ale nie mieliśmy na to miejsca. Trochę się rozglądaliśmy i w końcu przypadkiem, wędrując po okolicach Nowego Miasta, trafiliśmy do Hermanowa i zabytkowego obejścia. Budynki były stare i sypiące się, ale wokół rozciągał się teren idealny pod stadninę koni. Połczyńscy kupili gospodarstwo i przez kolejne lata przekuwali swój plan w rzeczywistość. Dziś jest tu miejsce dla 60 koni, obiekt agroturystyczny może przyjąć 90 gości, a do Gospody pod Rozbrykanym Kucem zjeżdżają mieszkańcy okolicznych miejscowości. A to wciąż nie koniec: jest jeszcze kamienny domek do wynajęcia, w którym można odpocząć ciesząc się intymnością zapewnioną przez stosowne oddalenie budynku od całego kompleksu. I choć codzienność folwarku kręci się wokół koni, to miejsce może skusić również tych, którzy nie mają chęci zasiadać w siodle. Teren jest tak duży, że można po nim spacerować całymi godzinami, podążając ścieżkami wydeptanymi końskimi kopytami, podglądać trzymające dystans, skryte pomiędzy trawami żurawie, czy nasłuchiwać szmeru Warty. Przy odrobinie szczęścia na tych dróżkach lub w gospodzie, można natknąć się na muzyków, którzy przyjeżdżają tu pograć lub pracować nad płytami. Obok koni drugą pasją Sławy – jak wszyscy nazywają tu właścicielkę – jest bowiem muzyka, chętnie więc zaprasza do siebie ulubionych wykonawców. Artyści mają tu do dyspozycji całkiem profesjonalny sprzęt, zdarza się więc, że położony pośród łąk i lasów folwark zmienia się nagle w koncertową scenę. Gdy wieczorem usiadłem ze Sławą przy stole zakrytym obrusem w czerwoną kratę, nie mogłem się nadziwić, że gospodarstwo – mimo całkiem już pokaźnych rozmiarów i sporej liczby gości – nie straciło nic z kameralnej, rodzinnej atmosfery. Podjadaliśmy pierogi z kaczym mięsem i marynowaną cukinię, a dzieci właścicielki biegały po sali gospody, krążąc pomiędzy stolikami gości. Przemknął mąż Sławy, Jarek, podbierając kilka smakołyków ze stołu i opowiadając o swojej pasji – ukrytych w stajennym budynku zabytkowych autach. Mimo pojawiających się i znikających gości, w folwarku toczy się zwykłe życie. Pomyślałem, że to właśnie dla tego uczucia – chwilowej przynależności do tej folwarcznej rodziny – się tu głównie przyjeżdża, a konne wycieczki, wędrówki, spływy kajakiem są czymś w rodzaju przyjemnego dodatku. Echo punk rocka Pragnienie przynależności do grupy przez kilka lat przyświecało też z pewnością uczestnikom festiwalu muzycznego w Jarocinie, leżącym 20 km od Hermanowa. Chwile chwały festiwal miał w latach 80. ubiegłego wieku, gdy rockowa impreza stała się odskocznią od szarej rzeczywistości schyłkowego komunizmu. Przyjeżdzająca do Jarocina młodzież, będąca często przedstawicielami różnych subkultur, mogła dać tu upust potrzebie wolności, a na scenie pojawiali się muzycy zespołów nieprezentowanych wówczas w mediach. Jarocin szybko wyrósł na polską stolicę rocka i muzyki niezależnej i w jakimś sensie został nią do dziś, choć reaktywowany niedawno festiwal nie ma już takiej rangi, jak niegdyś. Działa tu jedyne w Polsce muzeum poświęcone rodzimej muzyce rockowej: Spichlerz Polskiego Rocka. W zabytkowym budynku dawnego spichlerza, na dwóch piętrach zgromadzono tysiące eksponatów związanych z festiwalem i historią polskiej muzyki. Przechadzam się po tych pomieszczeniach przyglądając się plakatom i folderom festiwalowym, biletom, pamiętnikom, zdjęciom. Jest też sporo przedmiotów, które placówce podarowali muzycy występujący niegdyś na jarocińskiej scenie, a dziś nie rzadko będący najpopularniejszymi krajowymi artystami. Łagodne zbocza i bajkowe lasy. Oto miejsce miesiąca według redakcji National Geographic „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji National Geographic Traveler, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. W styczniu obieramy kierunek ... Przypominam sobie historie opowiadane przez mojego brata, który na tutejszy festiwal jeździł. Będąc kilka lat młodszym, sam na to wydarzenie nigdy nie dotarłem, wejście do muzeum, ku mojemu zaskoczeniu, zamienia się jednak w pełną wspomnień podróż sentymentalną. Jej dopełnieniem może być wycieczka śladem rozsianych po całym mieście murali o tematyce festiwalowej. Wodne podróże Dla miłośników niespieszności i powolnego zwiedzania Folwark Hermanów czy Jarocin mogą okazać się oazą, cała Wielkopolska ma jednak pod tym względem spory potencjał. To kraina pełna wody – jest tu blisko osiemset jezior i nieskończona ilość rzek, kanałów i cieków – a przecież mało co pozwala tak zanurzyć się w chwili i zwolnić, jak bujanie się na falach. To właśnie tutaj przechodzi najdłuższy w Polsce oznakowany szlak wodny – Wielka Pętla Wielkopolski. Blisko 700 kilometrów spinających Wartę i Noteć, jeziora Gopło, Ślesińskie i Mikorzyńskie oraz kilka żeglownych kanałów. Trasa nie mieści się w granicach Wielkopolski, zapuszczając się na Kujawy i północną część lubuskiego, a pokonanie jej kajakiem lub łodzią z silnikiem, może zająć tygodnie. Marzy mi się więc ucieczka od codzienności i błądzenie po tych wielkopolskich ciekach przez całe lato, na razie jednak muszę zadowolić się kilkugodzinnym rejsem łodzią, która zabierze mnie z miejscowości Ląd w kierunku Pyzdr. Zostawiamy przystań za sobą, omiatając wzrokiem budynki Lawendowego Lądu, prowadzonego przez Małgorzatę i Tomasza Sikorskich gospodarstwa z plantacją lawendy, gdzie można kupić lawendowe olejki lub spróbować wyrabianych na miejscu lawendowych lodów i wbijamy się w otoczony wysokimi trzcinami wodny tunel Warty. Dwugodzinny spływ łodzią napędzaną turkoczącym na niskich obrotach dieslowskim silnikiem zamienia się w pełną spokoju sesję bycia „tu i teraz”. Leżę na drewnianej ławce, patrząc na przesuwające się chmury, konary drzew i źdźbła rzecznych traw. Sternik snuje opowieść o Warcie, która ma tu leniwy nurt i poza kilkoma mieliznami, nie kryje wielu niespodzianek, a ja czuję, że mógłbym tak płynąć bez końca przez kolejne dni. Bombowe miasto Pyzdry, w których schodzę na ląd przerywając tą senną medytację, witają mnie mającym 30 na 12 metrów muralem na ścianie hali widowiskowo-sportowej. To artystyczna wizja miejscowości z czasów średniowiecza, gdy była jeszcze miastem królewskim. Obok mariny czeka też prosta restauracja, pozwalająca posilić się rybą i sałatką przed wyruszeniem na poznawanie pyzdrskiego zabytku: holenderskiego wiatraka. W pachnącym drewnem wnętrzu młyna wita mnie kustosz. Wiatrak postawiła w 1903 roku rodzina Bartczaków, a po latach niestrudzonej pracy przeszedł on na własność gminy. Zrobiono remont i urządzono w nim placówkę pokazową. – To jeden z niewielu zachowanych w Polsce wiatraków holenderskich z oryginalnym i wciąż sprawnym ciągiem technologicznym – mówi. Na dowód przestawia kilka dźwigni i wprowadza w ruch serce wiatraka. Potężne zębatki wirują, pasy transportowe ślizgają się po kółeczkach, a ociężałe ramiona młyna przecinają ze świstem powietrze. Wszystko działa tu, jak za dawnych czasów. Gdyby ktoś się uparł, mógłby tu zsypać kilka ton zboża i uzyskać kilogramy mąki. Robiono to zresztą jeszcze w latach 80. XX wieku, choć w międzyczasie napęd wiatrowy zamieniono na elektryczny (zachowując jednak wszystkie pierwotne elementy ciągu). – Przez długie lata wiatraki były nieodłącznym elementem tutejszego krajobrazu – opowiada kustosz. – Zależało nam na tym, by ten pozostał nie tylko obiektem historycznym, ale też jednym ze świadków krajobrazu rolniczego dawnej Wielkopolski. Małym śladem, pozwalającym sobie wyobrazić, jak kiedyś wyglądały te tereny. Tych znaków przeszłości w Pyzdrach jest więcej. W podziemiach kamienicy na brukowanym rynku urządzono wystawę artefaktów znalezionych na wielkopolskiej ziemi. Oglądanie ich jest podróżą od prehistorii do wydarzeń sprzed kilku dekad, ale prawdopodobnie i tak skończycie ją w sąsiadującej z muzeum kawiarnio-cukierni „Kuczora Cafe”. – Słodycze mają zdolność budzenia wspomnień – mówi Przemysław Kuczor, właściciel, gdy siadamy przy stoliku. – Są wehikułem przenoszącym nas do chwil, gdy byliśmy otoczeni opieką rodziców, bezpieczni i beztroscy. Jak przystało na małe mieściny, w tego typu punktach przecinają się trasy mieszkańców: po chwili pojawia się kustosz, który wcześniej oprowadzał mnie po wiatraku, przychodzi też przewodnik z muzeum, a w końcu pojawia się i wójt. Zachodzą też przejezdni turyści. Z jednej opowieści wypływa kolejna, odległe wspomnienia rodzą następne. Pijemy kawę, zajadamy lody pistacjowe i gawędzimy, obojętni na fakt, że minęła już godzina, w której kawiarnia jest zamykana, przeciągając ten wieczór po prostu dla tego, że wszyscy mamy ochotę jeszcze tu pobyć. „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji „National Geographic Traveler”, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Reportaże z nagrodzonych miast i wsi ukażą się co miesiąc zarówno na łamach prasowego, jak i internetowego wydania naszego magazynu.
Uznawany jest za perłę renesansu. „Padwa północy” to nasz kierunek na luty
„Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy, stały cykl podróżniczy serwisu National-Geographic.pl i magazynu „National Geographic Traveler”. W lutym obieramy kierunek na renesansowy Zamość, nazywany przez wielu „Padwą północy”.
W tym artykule: Twierdza Zamość Akademia Zamojska Zamość – miasto z włoskim charakterem Stare Miasto w Zamościu na liście UNESCO Gdzie się zatrzymać w Zamościu? Co warto zjeść w Zamościu? Co zobaczyć w Zamościu i okolicach? Do Zamościa dojeżdżam pociągiem, z okien podziwiając malownicze wzniesienia z szachownicą pól otaczającego go Roztocza. Wysiadam na stacji w nowej części miasta pełnej bloków i sklepów, gdzie architektura PRL-owska przeplata się z posttransformacyjną. Ale już z oddali dostrzegam solidne ceglane mury, które z każdym krokiem potężnieją w oczach. Otaczają je zielone murawy dawnego Pola Marsowego przekształconego w atrakcyjne tereny rekreacyjne ze ścieżkami, ławeczkami i stylowymi latarenkami. Po drewnianym zwodzonym moście nad dawną fosą wchodzę do historycznej części miasta przez klasycystyczną Bramę Szczebrzeską. Wyłania się z niej dama z epoki renesansu ubrana w jeden z szytych przez siebie kostiumów, obdarzona kapitalnym talentem narracyjnym przewodniczka po Zamościu Dominika Lipska ze stowarzyszenia „Turystyka z Pasją”. Twierdza Zamość Ponad 400 lat temu hetman wielki koronny Jan Zamoyski zbudował idealne renesansowe „miasto w fortecy” na wzór włoskiej Padwy, gdzie studiował. Zamościa nie udało się zdobyć Chmielnickiemu, o czym przypomina doroczna impreza rekonstrukcyjna „Szturm na twierdzę Zamość”, ale też i Szwedom. – To im właśnie III ordynat Jan Sobiepan Zamoyski kazał wystawić przed murami uginające się od jadła stoły, ale bez krzeseł, aby nie mogli zasiąść i po uczcie odeszli. Stąd wzięło się określenie „szwedzki stół” – opowiada przewodniczka. W dawnej Prochowni oglądamy multimedialną prezentację „Historia twierdzy i miasta Zamość”. Pokaz koncentruje się wokół mapy miasta, które wraz z upływem czasu i przedstawianych barwnie wydarzeń, na oczach widza zmienia swój kształt, liczebność i charakter zabudowań, rozbrzmiewa hukiem wystrzałów, dymi lub płonie łudząco żywym ogniem. A prowadzi go unoszący się nad mapą niczym duch… hologram ostatniego fortyfikatora, generała Jana Malleta-Malletskiego, który był również budowniczym Kanału Augustowskiego. – Paradoksalnie, choć zmodernizował twierdzę według najnowszych standardów, efekt okazał się przestarzały z powodu galopującego wręcz rozwoju sztuki artyleryjskiej i w 1866 r. Rosjanie fortyfikację rozebrali. Dobrze, że niedokładnie – podkreśla Dominika. Dlatego z funduszy UE i Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka udało się odtworzyć mało czytelny, zdekompletowany zespołu umocnień tak, że odwiedzając dziś miasto, widzę je tak jak jego architekci. Po lewej mamy dawną wozownię i arsenał, jedyny w kraju nadal przechowujący broń – teraz muzeum. Łagodne zbocza i bajkowe lasy. Oto miejsce miesiąca według redakcji National Geographic „Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji National Geographic Traveler, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. W styczniu obieramy kierunek ... Akademia Zamojska Przed nami wyrasta jedna z najwspanialszych renesansowych katedr w Polsce. Zaprojektowana, tak jak cały stary Zamość, przez włoskiego architekta Bernarda Moranda i wzniesiona z fundacji Jana Zamoyskiego kryje w sobie szczątki wszystkich szesnastu ordynatów rodu. Niekompletne, gdyż podczas wojny polsko-bolszewickiej Kozacy z armii Budionnego splądrowali katakumby. – Gdy jeden z nich w trumnie Katarzyny z Ostrogskich Zamoyskiej, żony II ordynata Tomasza, odnalazł miedziany pojemnik, odkorkował go, myśląc, że to trunek, a wtedy sfermentowana ciecz chlusnęła mu w twarz i padł martwy – opowiada Dominika. Metaliczny dźwięk otwieranych klap w posadzce świątyni wywołuje we mnie dreszcze. Wąskimi, stromymi schodkami zstępujemy do podziemi. Trumny Zamoyskich, ich żon i dzieci, również malutkich, są drewniane, proste, wręcz skromne. A przecież tyle przez wieki uczynili, aby ich prywatne miasto stało się idealne. Nie tylko w formie. „Polska Wenecja” podbija serca zagranicznych turystów. Ogromny wzrost zainteresowania W 2020 roku walczyła o tytuł najlepszej europejskiej destynacji, dziś „Polska Wenecja” stała się nowym ulubionym kierunkiem brytyjskich turystów. Dane mówią same za siebie. Dowodem na to jest Akademia Zamojska – otwarta z inicjatywy Jana Zamoyskiego, była trzecią po krakowskiej i wileńskiej szkołą wyższą, pierwszą prywatną szkołą dla młodzieży szlacheckiej. Jako jednej z pierwszych, dzięki Dominice, udaje mi się zajrzeć w jej odnowione właśnie progi. Zbudowana na planie czworoboku z cegły, tynkowana na biało, z dziedzińcem pośrodku – ma potężne gabaryty. W salach na parterze konserwatorzy odkryli fragmenty bezcennych polichromii: motywy roślinne, postacie duchownych i aniołów. Jest też interaktywna ekspozycja muzealna „Dzieje Akademii Zamojskiej i drukarni akademickiej” z „gadającym” portretem fundatora wypowiadającym jakże aktualne i dziś słowa: „Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”. Zwłaszcza że do budynku dawnej Akademii, zamkniętej przez austriackich zaborców i przekształconej na szkołę, po remoncie znów wraca licealna młodzież. Zamość – miasto z włoskim charakterem W tętniącej kulturalnym życiem kawiarni Mazagran wypijam nieustępującą włoskiej kawę, zagryzając krówkami. Oba produkty wytwarzane specjalnie dla tego klimatycznego lokalu w opakowaniach autorstwa lokalnych artystów – podoba mi się na obrazku ciągutek krowa ubrana w strój szlachecki! Na Rynku Solnym, gdzie kiedyś handlowano tą cenną przyprawą, czuję się jak w Italii. Otaczają go bowiem z jednej strony pastelowe renesansowe kamieniczki z podcieniami. Dobrze, bo właśnie zaczyna padać! Zerkam więc tylko na wielką kotwicę pośrodku ze statku objętego patronatem miasta – MS Ziemia Zamojska. Zdjęcie masowca z herbem miasta na dziobie – św. Tomaszem z godłem Zamoyskich herbu Jelita – podziwiam po chwili na trasie turystycznej w podziemiach ratusza, dokąd też zstępuję po wąskich schodach. Dosłownie dotykam dłonią fundamentów renesansowego Zamościa! Zaskakuje mnie odkryty fragment ceglanego systemu kanalizacji zbudowanej za pierwszego Zamoyskiego, który ten „wynalazek” musiał przywieźć z Włoch. Dostrzegam najstarszy, z 1618 r., powielany we wszystkich publikacjach plan Zamościa Georga Brauna z lotu ptaka. – Niedokładny – studzi moje emocje Dominika. – Obok na ścianie masz reprodukcję obrazu z kościółka w Bukowinie ze świętymi Janem Kantym i Antonim adorującymi Madonnę, a w tle – jak mógł wyglądać Zamość na początku. Projekt nawiązywał do antropomorficznej koncepcji, gdzie pałac był głową, główna ulica – kręgosłupem, akademia i kolegiata – płucami, ratusz – sercem, a bastiony obronne – rękami i nogami. Te budynki ufundował Jan Zamoyski, 274 kamienice postawili mieszczanie. Całość wzniesiono w 11 lat w szczerym polu – dodaje. Mijamy odtworzoną celę z czasów zaborów z pryczą, zydlem i ołowianą kulą na łańcuchu, którą więzień sam woził na taczce. Prawdopodobnie w kazamatach tzw. Kurtyny, czyli łącznika między bastionami VI i VII – obecnie kolejnej atrakcyjnej trasy turystycznej starego miasta – trzymany był przez zaborcę działacz niepodległościowy Walerian Łukasiński. To on został uwieczniony przez Wyspiańskiego w „Nocy listopadowej”. Gdy przemierzamy tę drogę, idąc ceglanym tunelem Galerii Strzeleckiej z czasów Królestwa Polskiego, mijamy atrapy żołnierzy celujących z broni przez wąskie okienka strzelnicze. Za chwilę i ja odpalam z prawdziwej armaty na porośniętym trawą plateau, czyli „dachu” bastionu VII. Huk, że niemal pękają mi bębenki! Stare Miasto w Zamościu na liście UNESCO Znów pada. Na szczęście większość atrakcji Zamościa znajduje się pod dachem, co czyni z niego miejsce warte odwiedzenia przez okrągły rok. Dzięki arkadom obchodzimy dookoła cały Rynek Wielki z manierystyczno-barokowym ratuszem umiejscowionym niestandardowo w pierzei, a nie pośrodku placu. Wachlarzowe schody dodają mu uroku. Z wieży trębacz gra hejnał na trzy strony świata, omijając kierunek na Kraków (ponoć jeszcze z woli założyciela darzącego niechęcią dawną stolicę). Na parterze działa punkt informacji turystycznej. Każda kamieniczka ma inną barwę i nazwę. Wśród nich pełen współczesnej sztuki zamkniętej w stylowych wnętrzach Hotel Arte i Kamienica Rektorska z drugą po krakowskiej najstarszą w Polsce apteką. Widnieje nad nią herb moich przodków – róża oraz trzy kroje od pługa (to dodatkowe elementy robocze wykorzystywane przy zaorywaniu gleby). Prapradziadek Karol i jego syn Zdzisław Kłossowscy byli wybitnymi farmaceutami. Pierwszy z nich ufundował straż ogniową, żona drugiego, Regina – Książnicę Zamojską. Obie działają do dziś. Szczególnie rwą oczy intensywnymi kolorami i roślinnymi fryzami na frontonach ukoronowane attykami Kamienice Ormiańskie, przypominając, że było to miasto wielokulturowe i tolerancyjne. Mieszczące się w środku Muzeum Miejskie opowiada poprzez portrety dzieje Zamoyskich, w tym ostatniego ordynata, też Jana. Więziony przez władze PRL, obłożony zakazem zbliżania się do miasta na 30 km (!), potem zawalczył o umieszczenie Zamościa na liście UNESCO. Przechodzimy do świeżo odnowionej synagogi będącej wspomnieniem po żydowskiej społeczności, którą wymordowali w komorach gazowych Bełżca Niemcy. W niej modlili się Żydzi sefardyjscy sprowadzeni przez Jana Zamoyskiego. Obdarzeni autonomią zajmowali się głównie handlem diamentami, kosztownymi tkaninami, orientalnymi przyprawami. Kwadratowy, biało tynkowany budynek wieńczy attyka. Sklepienia i ściany zdobią sztukaterie w stylu renesansu lubelskiego obramowujące również aron ha-kodesz (schowek na Torę). Na koniec przysiadamy w restauracji Ormiańskie Piwnice na Rynku Wielkim. Wnętrza zachwycają wystrojem przypominającym tradycje tego liczącego 2,5 tys. lat narodu. Zajadamy z glinianych miseczek – Dominika zupę ormiańską z ciecierzycy, a ja charakterystyczną dla Lubelskiego, mocno czosnkowaną, intensywnie zieloną zupę pokrzywową z listków z pierwszego zbioru w roku. Pycha! I umawiamy się z Dominiką na kolejny spacer. Być może szlakiem Leśmianowskim, a może PRL-u? Warto wracać do Zamościa Gdzie się zatrzymać w Zamościu? Hotel Arte (w Rynku) od 228 zł za dwójkę; artehotel.pl. Hostel Zamość od 100 zł za noc; hostelzamosc.pl. Hostel Starówka od 50 zł za noc; hostelstarowka.pl. Co warto zjeść w Zamościu? Warto spróbować gołąbków z kaszą gryczaną i grzybami, flaków po zamojsku z przecierem pomidorowym albo zielonym groszkiem, kawy Chmielnickiego parzonej w tygielku z przyprawami korzennymi i miodem. Co zobaczyć w Zamościu i okolicach? Roztoczański Park Narodowy ze Zwierzyńcem (pamiątki po Ordynacji Zamojskiej: Stawy Echo, kościół na Stawie Kościelnym, Browar Zwierzyniec; hodowla koników polskich; roztoczanskipn.pl. Krasnobród – uzdrowisko, sanktuarium, roztoczańska Częstochowa, kąpielisko, park jurajski i kamieniołom; roztocze.org. Szczebrzeszyn – atrakcją są liczne pomniki chrząszczy (zgodnie z wierszykiem Brzechwy „w Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie”) i zabytki wielokulturowości; roztocze.org. Gród Sutiejsk we wsi Sąsiadka, wczesnośredniowieczny, jeden z najważniejszych Grodów Czerwieńskich, przedmiot ostrej rywalizacji polsko-ruskiej; zamosc.pttk.pl.
Łagodne zbocza i bajkowe lasy. Oto miejsce miesiąca według redakcji National Geographic
„Polska Jest Najpiękniejsza” to nowy cykl redakcji National Geographic Traveler, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. W styczniu obieramy kierunek na Beskid Niski.
W tym artykule: Łagodne zbocza, bajkowe lasy Cisza brzęczy w uszach Beskid Niski – informacje praktyczne Zima w mieście ciągle brzęczy mi w uszach. Tłumy na ulicach i sklepach męczą. Na poświąteczny wyjazd postanowiłam więc znaleźć miejsce, które będzie spełniało głównie jeden warunek: będzie tam cicho. I okazało się to nie lada wyzwaniem. Bo wszędzie, gdzie szukałam, było albo dużo turystów, albo droga przy płocie, albo pies u gospodarzy, który wieczorami szczeka na lisy. Po kilkudniowych poszukiwaniach stanęło na Beskidzie Niskim. Regionie na południowym wschodzie Polski. Wciśniętym pomiędzy Bieszczady a Tatry. Często pomijanym przez przewodniki i turystów. Jak się okazało: na szczęście! Łagodne zbocza, bajkowe lasy Jakieś półtorej godziny jazdy od Krakowa w kierunku Hańczowej zaczęłam rozumieć, że wybór ten był strzałem w dziesiątkę. Nagle przestałam mijać samochody. Droga zwężała się do polnej dróżki. A ja coraz częściej pytałam sama siebie, czy na pewno wzięłam ze sobą łańcuchy na samochodowe opony. Bo coraz mniej widziałam asfaltu, coraz więcej śniegu. Ten śnieg swoją drogą też był już inny. Z szaro-czarnego nagle zrobił się biały. Coraz mniej zabudowań, coraz więcej lasu. Gdy w końcu zaparkowałam niedaleko zabytkowej drewnianej cerkwi w Hańczowej, wyszłam na mróz i zamknęłam oczy, nastała cisza. Taka, która dźwięczy w uszach i wydaje się obca, po miejskim zgiełku i świątecznym szaleństwie. Pokusa, by dzień spędzić z książką przy kominku, co jakiś czas patrząc na pokryte śniegiem pola i góry, była duża. Beskid Niski naprawdę świetnie prezentuje się przez okno. Jednak chęć doświadczenia beskidzkiej natury była jeszcze większa. Na pierwszy rzut poszły więc biegówki – Beskid Niski to teren idealny na ten sposób rekreacji. Łagodne zbocza, bajkowe lasy oprószone śniegiem i kilometry dzikiej przyrody bez zabudowań i ruchliwych ulic. Do tego sporo dobrze przygotowanych tras. Choć i tak doświadczenie nauczyło mnie, że najlepiej sprawdzają się tu biegówki typu backcountry, trochę szersze od tradycyjnych nart do biegania. Dają radę nie tylko na trasach z założonym szlakiem, ale można też z nimi poszusować na przełaj. Na biegówkowe zwiedzanie pojechałam do wsi Krzywa, gdzie działa Centrum Narciarstwa Biegowego. W stacji można się przebrać, skorzystać z toalety, a nawet wypić ciepłą herbatę przed wyruszeniem na szlak. Stąd wiedzie np. pięciokilometrowa trasa z Krzywej do Banicy (do wyboru są również 3 km i 2 km oraz dużo więcej tras terenowych). Mróz nie przeszkadzał mi, bo po piętnastu minutach lekkiego podbiegu było mi gorąco, a po kolejnych pięciu rozpięłam kurtkę i zdjęłam czapkę. Z każdym pokonanym metrem pewniej czułam się w posuwistych biegówkowych ruchach. Oprócz skrzypiącego śniegu pod nartami słyszałam tylko mój miarowy oddech. Powietrze wydawało się stać w miejscu. Drzewa były zupełnie nieruchome. Czysty biały śnieg wyglądał, jakby ktoś poprószył go brokatem. Rytm wdechów i wydechów w połączeniu z monochromatycznym krajobrazem wokoło wprawił mnie w nastrój medytacyjny. Szus, szus, szus. Wdech, wydech, wdech, wydech. Cisza brzęczy w uszach Następnego dnia porzuciłam narty i postanowiłam wybrać się na górską wędrówkę. Dobre wodoodporne buty i kijki wystarczą, by zdobyć jeden z beskidzkich szczytów. Zdecydowałam się na Rotundę w Regietowie. Całe 771 m n.p.m.! Trasa nie jest długa, ale pnie się dość stromo w górę. Latem u stóp Rotundy prowadzona jest namiotowa baza studencka, w której można się zatrzymać na herbatę lub poleżeć w hamaku. Zimą nic nie przypomina o gwarze i śmiechach; nie spotkałam nikogo na szlaku. A cisza dosłownie brzęczała mi w uszach. Szlak z Regietowa prowadził prosto na szczyt, na którym znajduje się zabytkowy cmentarz z czasów I wojny światowej. Zaprojektowany został przez słowackiego architekta Dušana Jurkoviča. Pochowani na nim są żołnierze armii rosyjskiej i austro-węgierskiej. Składa się z pięciu wysokich wież i nagrobków. Zimą wygląda jak miejsce ze skandynawskich baśni o dalekich krainach, trollach, zaginionych lądach i tajemniczych kręgach. Po zejściu, a raczej niezbyt kontrolowanym zjazdozbiegu w dół Rotundy, pojechałam do mojej ulubionej restauracji w okolicy: Starego Domu Zdrojowego w Wysowej-Zdroju. Zawsze jak do niej wchodzę, czuję, jakbym cofnęła się w czasie. Skrzypiąca drewniana podłoga i wyszydełkowane serwety na stolikach nadają klimat. W menu degustacyjnym znajdują się potrawy typowe dla kuchni ukraińskiej, polskiej, austriackiej i węgierskiej. Żur na kiszonych rydzach, gołąbki z pęczaku i borowików czy piernik babci Miernikowej na miodzie z okolicznych pasiek. Oprócz menu można tu kupić lokalne przetwory: grzyby, syrop z mniszka (świetny dla zdrowotności!), konfitury z czerwonej cebuli i gruszki (polecam!) czy kultową czekośliwkę. „Cuda Polski 2023” – wyniki. Oto laureaci tegorocznej edycji plebiscytu Travelera Wakacyjny plebiscyt magazynu National Geographic Traveler „Cuda Polski 2023” rozstrzygnięty. Laureatów z każdego województwa wyłonili czytelnicy w głosowaniu internetowym. Ostatni dzień zarezerwowałam na zwiedzanie zabytkowej cerkwi w Kwiatoniu. To wspaniały przykład łemkowskiej architektury drewnianej wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Do tego bardzo wdzięczny obiekt do fotografowania. Drewniane ściany kontrastują z bielą śniegu. Tworzą w ten sposób pocztówkowe wręcz ujęcia. Cerkiew w Kwiatoniu można też zwiedzać w środku (a jak się ma szczęście, to nawet z przewodnikiem) i warto to zrobić. Znajdują się w niej polichromie z początku XIX w. oraz wybitne ikonostasy. W drodze powrotnej zatrzymałam się w lokalnym sklepie. Można w nim dostać wszystko i nic. Zapach przywoływał wspomnienia z lat 90. XX w. Mijałam pomalowane na błękitny kolor chyże, czyli tradycyjne łemkowskie domy, w których obok części mieszkalnej mieściła się obora. A gdy patrzyłam na bezkres białych pól, do głowy przyszedł mi cytat z książki „Zima” Andrzeja Stasiuka, który mieszka w Beskidzie Niskim. To tutaj umiejscowił on opowieść: W tym miejscu rozchodzą się drogi. Dwie wiodą do lasu, ciągną się dnami dolin i w końcu przepadają w jarach potoków, błocie i olszynach. Trzecia prowadzi na północny zachód i w świat. Wiedziałam, że i mnie ta droga na północny zachód niebawem czeka. I wcale mi się do niej nie śpieszyło. Narciarskie wyprawy, wędrówki, tarzanie się w śniegu po sesji w saunie, wsłuchiwanie się w trzaskające drewno rozpalane w kozie, dźwięk skrzypiącego śniegu pod palcami, gdy formuje się idealne śnieżki lub toczy kulę na bałwana. To wszystko zapamiętam z zimy w Beskidzie Niskim. Ale przede wszystkim w pamięci zostanie mi błoga cisza, która koiła lepiej niż niejedno spa i dawała przestrzeń na docenienie tego, co było wokół. W Beskidzie oznaczało to przepiękną zimową naturę. I bezkres. Beskid Niski – informacje praktyczne Nocleg: Hańczowa 28 – agroturystyka rodziców autorki. Z superjedzeniem i placem zabaw; K.Ropki – apartamenty w domu, którego architektura zainspirowana była łemkowską chyżą; Dom na połoninie – klimatyczna chata w Nowicy. Latem właściciele oferują warsztaty z robienia latawców; Buczynowe Chaty – tradycyjne chaty w Wysowej-Zdroju. Jedzenie: Restauracja Klimkowskie Smaki prowadzona przez fundację Ilios, która pomaga osobom z niepełnosprawnościami; Karczma Huculanka; w stadninie koni huculskich w Regietowie. Świetna zupa szczawiowa i placki. Dodatkowe atrakcje: W parku zdrojowym w Wysowej jest pijalnia wód zdrowotnych, która otwarta jest cały rok; Kuligi organizuje stadnina koni huculskich w Gładyszowie; Latem Towarzystwo z Beskidu Niskiego prowadzi w swojej siedzibie przeróżne warsztaty: wikliniarskie, z robienia linorytu czy gotowania proziaków; Co roku w lipcu odbywa się Łemkowska Watra w Zdyni – dwudniowy festiwal, który celebruje kulturę łemkowską.