Agroturystyka w Polsce. Najlepsze gospodarstwa na wakacyjny wyjazd
Planujesz wakacje w zgodzie z naturą? Poznaj 12 wyjątkowych gospodarstw agroturystycznych w Polsce, które oferują nie tylko noclegi, ale także lokalne atrakcje, warsztaty i tradycyjną kuchnię.
Spis treści: Śląska elegancja — Grzynda Cottage Artystowskie klimaty — art-Młyn W krainie wygasłych wulkanów — Villa Greta Jak w Holandii — Siedlisko nad Nogatem Skarb powstańców — Modrzewiowy Dworek Jak u babci — Uroczysko Lutówko Na skraju — Chata Na Krańcu Świata Żniwa i pierogi — Uroczysko Zaborek W domu i w zagrodzie — Zagroda edukacyjna Warmińska Pszczoła W krainie śliwki — Agroturystyka Za Piecem Muzeum chleba — Suszczy Borek Pod znakiem płaza — Agroturystyka Salamander Podkarpackie Pomidory prosto z krzaka, pieczenie chleba, warsztaty zielarskie i śpiew ptaków za oknem. Ale nie tylko. Także ludowe festyny, historyczne wnętrza, a nawet skarby. Poznajcie nasz subiektywny wybór najpiękniejszych i najciekawszych gospodarstw agroturystycznych w Polsce. Śląska elegancja — Grzynda Cottage Bez telewizora, wi-fi, za to z kaflowym piecem i działającą pompą abisynką (ręczną) oraz centryfugą (wirówką do mleka) w kuchni. W tym starym, 120-letnim ceglanym domu zachowano elementy architektury wiejskiej XIX-wiecznego Górnego Śląska, tj. drewniane okna skrzynkowe czy zamki wiejskie z dużymi kluczami. We wnętrzach właściciele odtworzyli klimat lat 20. XX w. Dom położony jest w sąsiedztwie młyna, na skraju lasów stobrawsko-turawskich, w samym sercu Stobrawskiego Parku Krajobrazowego. Tuż obok płynie rzeczka Budkowiczanka świetna na spływ kajakowy. Na gości, oprócz gospodyni Marii, do której mówi się po ślōnsku „szefowouł”, czekają także: 2 psy, 8 kotów i 3 konie rasy amerykańsko-śląskiej. Chałupa może przyjąć 10 osób: w dwóch izbach na parterze i w studiu na piętrze, z dwoma sypialniami oraz otwartą przestrzenią z kominkiem. Od 320 zł za noc w pokoju 2-os. Grzynda Cottage ul. Zagwiździańska 27b, 46-030 Stare Budkowice; tel. 605 826 375 Artystowskie klimaty — art-Młyn W wybudowanym ponad 120 lat temu młynie czas płynie wolno. Kiedyś spiętrzona woda poruszała młyńskie koło, dziś jedynymi sąsiadami są tu sarny, jelenie i bobry budujące swoje żeremie w korycie rzeki. Wewnątrz zaś wita wszystkich nie duch puszczy, tylko wiszący w holu obraz, na którym uwieczniono Franza Kafkę. Właściciele, Kalina i Artur, chętnie goszczą artystów przybywających tu na plenery malarskie. Przed młynem wśród łąk goście nierzadko medytują lub ćwiczą jogę. Spragnieni aktywności mogą ruszyć kajakiem lub rowerem po okolicznych lasach. Do ich dyspozycji jest 5 stylowo urządzonych pokoi. Od 230 zł za noc za pokój 2-os. przy rezerwacji na min. 4 dni. art-Młyn Torzym 35, 66-235 Wystok W krainie wygasłych wulkanów — Villa Greta Historia wielkiej miłości zaczęła się w 1945 r., kiedy Janek, polski żołnierz spod Łucka, trafił wraz z frontem II wojny światowej do niemieckiego gospodarstwa na Dolnym Śląsku, gdzie mieszkała piękna Margareta. Zakochali się w sobie i wbrew wszystkiemu zamieszkali w Dobkowie. Po wielu latach wnuk Krzysztof, na cześć swojej babci, nazwał wyremontowany dom rodzinny Villa Greta. Jej portret wisi dziś w jadalni. Kuchnia serwuje slow food z produktów od zaprzyjaźnionych gospodarzy i ziołami z własnego ogrodu. Za domem można się zgubić w labiryncie wyciętym na łące. Organizowane są tu warsztaty geologiczne „w poszukiwaniu agatów” oraz robienia pierników, kosmetyków naturalnych i drewnianych ozdób. Villa Greta może przyjąć 60 osób. Niedawno otwarto dla turystów budynek starej wozowni z salą na 120 osób. Od 260 zł. Villa Greta Dobków 59, 59-540 Dobków; tel. 506 112 985 Jak w Holandii — Siedlisko nad Nogatem W holenderskim, odrestaurowanym domu podcieniowym z 1851 r. mieszkali niegdyś menonici i mieli tu widoki jak w Holandii. W zasięgu wzroku łąki płaskie jak blat stołu, w sąsiedztwie meandrująca rzeka, brodzące czaple, paradujące bociany i ta cisza. Nad Nogatem można obserwować życie dzikich ptaków, łowić ryby. Warto skosztować zupy rakowej w restauracji Mały Holender, wypożyczyć łódkę i wypłynąć w podróż Pętlą Żuławską czy wsiąść do kolejki wąskotorowej po Mierzei Wiślanej. Właściciele przygotowali dla gości 4 pokoje. We wspólnej kuchni, gdzie stoi biały kredens jak u babci, można zmielić ręcznie kawę, a wychodząc przed dom, poczuć klimat dawnej wsi żuławskiej. Od 200 zł za noc w pokoju 2-os. Siedlisko nad Nogatem Jazowa 51, 82-100 Jazowa; tel. 660 531 957 Skarb powstańców — Modrzewiowy Dworek Legenda mówi, że na terenie dworku ukryto skarb: złoto i biżuterię. Miały tu być zgromadzone przed wybuchem powstania styczniowego, a naradę ze swoimi dowódcami odbył tu ponoć sam Romuald Traugutt. Faktem jest, że belki do budowy domu pochodzą z modrzewia mającego ponad 500 lat, choć sam dworek powstał na przełomie XVIII i XIX w. Stoi pośród lasów, na małej wyspie otoczonej fosą (urzęduje w niej wydra wyjadająca ryby z akwenu!), a w dole rzeki rządzą bobry. Okoliczne lasy są świetnym miejscem na wycieczki rowerowe i spacery. Właściciele podkreślają, że ich wiejski dworek nie jest typowym hotelem, raczej miejscem wypoczynku, w którym zorganizować można np. warsztaty kulinarne, imprezę rodzinną lub po prostu leniwie posiedzieć przed kominkiem. Mieści się tu 20 osób. Od 3,9 tys. zł za noc za cały dworek (400 m²; mieści się 17 os.). Modrzewiowy Dworek Kliczków Mały 45, 98-275 Kliczków Mały; tel. 451 582 482 Jak u babci — Uroczysko Lutówko Sianokosy, mleko prosto od krowy i domowy chleb. A wszystko w zagrodzie z czerwonej cegły i dwóch domach: babci Halinki i dziadka Klemensa – świetnego zduna. Gospodarstwo stoi wprost nad Jeziorem Lutowskim i ma dostęp do prywatnej plaży. Do tego rowery, kajaki, łódki, pomost, wiata na grill, plac zabaw, boiska, sauna i jacuzzi. Domy pomieszczą w sumie 15 osób. Od 440 zł za noc dla 2 os. (apartament 50 m²). Uroczysko Lutówko Lutówko 2, 89-407 Sępólno Krajeńskie; tel. 609 542 119 Na skraju — Chata Na Krańcu Świata Nie trzeba jechać do Patagonii, żeby wylądować na krańcu świata. A dokładnie w Chacie na Krańcu Świata mieszczącej się na skraju Klonowa, niedużej miejscowości położonej 20 km na północny wschód od Kielc. Większość turystów w tym regionie poprzestaje na zdobyciu podwójnego szczytu Łysicy, najwyższego wzniesienia Łysogór. A przecież jest tu dużo więcej atrakcji! Warto odwiedzić Ciekoty, gdzie dzieciństwo spędził Stefan Żeromski. Z kolei w Parku Miniatur i Rozrywki Sabat Krajno zobaczymy m.in. Statuę Wolności, Big Bena czy Jezusa z Rio. Rzecz jasna wszystko w skali mikro. Z pewnością warto odwiedzić też Świętokrzyski Klub Jazdy Konnej w Brzezinkach. Po dniu w siodle w urokliwej drewnianej Chacie na Krańcu Świata z pewnością się zregenerujemy, np. w jacuzzi. Spróbujemy też miodu spadziowego (jeśli deszcze nie zmyją spadzi) lub weźmiemy udział w warsztatach ceramicznych. Od 270 zł za 3 os. Chata Na Krańcu Świata Klonów 60, 26-140 Łączna; chatanakrancuswiata.pl Żniwa i pierogi — Uroczysko Zaborek Leżący na południe od Janowa Podlaskiego pensjonat to swego rodzaju skansen na 50-hektarowym terenie. Wszystkie budynki – niektóre nawet 200-letnie – zostały tutaj przeniesione z południowego Podlasia. Możemy zamieszkać w wiatraku, na plebanii lub w szlacheckim dworku. Na pewno nie będą się tu nudzić dzieci – jest tu możliwość zorganizowania aż siedmiu gier terenowych. W weekendy (a także na prośbę większych grup) urządzane są warsztaty: kulinarne czy zielarskie. Zioła zbieramy zaś w lokalnym Ogrodzie Albiczuka odtworzonym na podstawie obrazów tego malarza prymitywisty z pogranicza polsko-ukraińskiego. Turyści mogą tu np. spróbować pokrzywy. Sporą sezonową atrakcją Uroczyska Zaborek jest możliwość podglądania żniwiarzy przy pracy. A przy odrobinie szczęścia możemy też trafić na pokaz ubijania masła. Przyda się na okrasę do pierogów, z których słynie ten pensjonat. Od 550 zł. Uroczysko Zaborek Kolonia 28, 21-505 Janów Podlaski; zaborek.com.pl W domu i w zagrodzie — Zagroda edukacyjna Warmińska Pszczoła Kiedy Katarzyna i Andrzej Maziec rzucili korporacje i zamienili Wrocław oraz Trójmiasto na warmińskie łąki, ich sąsiedzi twierdzili, że wytrzymają maksimum 3 lata. Ale gospodarstwo w gminie Purda, 25 km na południowy wschód od Olsztyna, nadal istnieje. Co więcej, jest dziś centrum edukacji ekologiczno-pszczelarskiej. Katarzyna została w ubiegłym roku uznana pszczelarzem roku, jako pierwsza kobieta w Polsce. W Zagrodzie Edukacyjnej nie tylko dowiemy się wszystkiego o leczniczych właściwościach miodu i pyłków kwiatowych. Nauczymy się też odróżniać prawdziwy miód od podróbek. A na pobliskiej rzece Kosma popłyniemy kajakiem. Z kolei na wycieczkę konną umówimy się w Pajtuńskim Młynie. W Warmińskiej Pszczole przenocujemy w drewnianych domkach. Odważni mogą skorzystać z pszczelego domku inhalacyjnego. Przypomina on duży ul, a my staramy się zrelaksować w środku, mając świadomość, że pod nami bzyczy 200 tys. pszczół! Od 360 zł za noc. Zagroda edukacyjna Warmińska Pszczoła Purda 124a. 11-030 Purda; tel. 505 233 582 W krainie śliwki — Agroturystyka Za Piecem Na granicy między Pogórzem Wiśnickim i Beskidem Wyspowym leży kraina suski sechlońskiej. To wędzona w tzw. suśniach śliwka węgierka. Czyli produkt posiadający Chronione Geograficznie Oznaczenie Unii Europejskiej, powstający na terenie 7 gmin na północ od Nowego Sącza. Na Śliwkowy Szlak najlepiej ruszyć z końcem lata, gdy okolica pachnie dymem bukowym. Ale do Agroturystyki Za Piecem można przyjeżdżać cały rok. Jest tu do wynajęcia 5 pokoi. Właścicielka, Katarzyna Wiktor, zaprasza do lasu na jagody czy grzyby. A na miejscu nie tylko dostępne są lokalne wyroby spożywcze, ale można też upiec własny chleb. Znajdziemy tu miejsca na piesze wędrówki, a miłośnicy etnografii powinni odwiedzić pobliski Skansen na Jędrzejkówce oraz XVII-wieczny dwór Michałowskich. Od 100 zł za nocleg ze śniadaniem. Agroturystyka Za Piecem Strzeszyce 23, 34-603 Ujanowice; tel. 721 768 517 Muzeum chleba — Suszczy Borek Nie ma chyba bardziej ikonicznego gospodarstwa agroturystycznego niż niewielkie obejście pana Władysława Gryki w Suszczym Borku, na skraju Puszczy Białowieskiej. Często zaglądają tu rowerzyści, bo ten fragment Podlasia najlepiej zwiedzać na dwóch kółkach. I z papierową mapą, bo często znika tu zasięg telefonii komórkowej. Nad bramą wita nas napis „Muzeum Chleba”, ale prawdę mówiąc, stary jest tu tylko piec. Razowe wypieki pana Władysława długo utrzymują świeżość. Przy okazji warsztatów chlebowych nie tylko nauczymy się trudnej sztuki piekarniczej, ale też poznamy inne kulinarne sekrety gospodarza. Wyjątkowa jest zwłaszcza jego baranina. „Najwięcej dzieje się tu oczywiście w czasie żniw, gdy można zobaczyć tradycyjne koszenie zboża – mówi pan Władysław. Ale jeśli tylko siły dopisują, to zaczynamy przyjmować gości już od maja”. Ceny zaczynają się od 210 zł. Suszczy Borek Suszczy Borek 7, 17-220 Narewka; tel. 605 830 955 Pod znakiem płaza — Agroturystyka Salamander Podkarpackie Czy widzieliście na żywo salamandry plamiste? Te największe w Polsce płazy możecie zobaczyć w Puławach w Beskidzie Niskim (nie mylić z miastem nad Wisłą!). Wiosną i jesienią spacerują sobie po gospodarstwie Salamander, od którego zresztą pensjonat wziął swoją nazwę. To agroturystyka nowego typu, ze spa i masażami, gdzie eleganckie pokoje zbudowano w starych budynkach gospodarczych. Dla gości w wypieka się na miejscu chleb i dba o ich wszelkie zachcianki. Naprzeciwko pensjonatu znajduje się mały wyciąg narciarski, z którego latem korzystają amatorzy hulajnóg na grubych, odpornych na kamienie oponach. Prócz niezatłoczonych szlaków pieszych Beskidu Niskiego warto obejrzeć wyjątkowy przełom Wisłoka w Rudawce Rymanowskiej. W czasie mroźnych zim tworzą się tam lodospady. Oblężenie okolica przeżywa pod koniec wakacji, kiedy odbywa się tu festyn Agro Show z pokazem szwajcarskiego bydła simentalskiego oraz najnowszych maszyn rolniczych. To już rolnictwo na wyższym, farmerskim poziomie. Cena: od 80 zł za pokój. Agroturystyka Salamander Puławy 16, 38-480 Rymanów; tel. 784 895 237 Źródło: National Geographic Traveler.
Kraina Lessowych Wąwozów pachnie jabłkami i spokojem. To nieodkryta perła Lubelszczyzny
O ile położony niedaleko Lublin od kilku lat cieszy się coraz większą popularnością, o tyle Kraina Lessowych Wąwozów nadal jest odwiedzana przez nielicznych turystów. Może i dobrze, bo pozostaje regionem, w którym naprawdę można uspokoić myśli, nacieszyć oko i spróbować lokalnych smaków. A przede wszystkim spotkać życzliwych ludzi.
Spis treści: Kraina Lessowych Wąwozów – nieoczywisty wybór na sielski urlop Tam, gdzie rosną róże Przez wąwozy do lubelskiej Częstochowy Minerały i glamping Kowalstwo w Wojciechowie Jak Guliwer przez Lubelszczyznę Artyści lubią nie tylko Kazimierz Dolny Polacy pytani o ulubione miejsce na krótszy lub dłuższy urlop w kraju najczęściej wymieniają jednym tchem: góry, Mazury i morze. A przecież Polska ma do zaoferowania znacznie więcej. Na przykład wąwozy. Ba, całą krainę wąwozów, a konkretnie Krainę Lessowych Wąwozów. Kraina Lessowych Wąwozów – nieoczywisty wybór na sielski urlop Perspektywa podróży po Krainie Lessowych Wąwozów bardzo mnie ucieszyła. Nie ukrywam, to moje rodzinne strony, jednak większość miejsc, jakie odwiedziłem przez trzy dni, znałem tylko z opowieści lub widziałem lata temu. Można więc powiedzieć, że przemierzałem kolejne wsie, bo to one grają tu pierwsze skrzypce, z perspektywy lokalsa i turysty jednocześnie. Planowanie podróży do Krainy Lessowych Wąwozów warto rozpocząć od wyboru środku transportu. Jeśli mamy do dyspozycji tylko 2–3 dni lub weekend, najlepiej postawić na samochód. W przypadku dłuższego urlopu na miejsce warto przyjechać pociągiem (lubelską przygodę można zacząć np. na dworcu PKP w Puławach lub Nałęczowie), a następnie przemieszczać się lokalnymi busikami. Od wiosny do jesieni warto również rozważyć poruszanie się po okolicy rowerem – swoim lub z wypożyczalni. Do Kazimierza Dolnego, który z Puławami i Nałęczowem tworzy Lubelski Trójkąt Turystyczny, nie dojeżdżają pociągi. Można jednak dostać się tam busem – zarówno lokalnym, jak i kursującym z Warszawy kilka razy dziennie. Dla mnie idealną bazą wypadową na trzy dni okazała się agroturystyka „Pod Jabłonią” w Celejowie. Co prawda spędzałem tam tylko noce i poranki, ale za to jakie. Suto zastawiony stół przy śniadaniu z widokiem na jabłkowy sad będę wspominał jeszcze długo. Po jedzeniu obowiązkowy spacer między jabłoniami z bosymi stopami i kawą w ręku. Tak można zaczynać dzień pełen spotkań z ludźmi, dla których lokalne tradycje to coś więcej niż tylko praca. Tam, gdzie rosną róże Pierwszy przystanek to Stara Wieś granicząca z Końskowolą. To tu już od ponad 10 lat prężnie działa rodzinne gospodarstwo „Manufaktura Różana”. Różami pachnie od progu. Kilka kroków dalej różowo, a właściwie różano jest już wszędzie. Od klombów po stół, na którym do degustacji przygotowano konfiturę z owoców róży, mus z owoców dzikiej róży z pigwowcem czy syrop z pigwowca. Wszystkie te dobra można nabyć na miejscu. O ich jakości świadczą liczne nagrody m.in. Orzeł Polskiego Rolnictwa 2019 oraz „Perły” przyznawane w ramach konkursu „Nasze Kulinarne Dziedzictwo – Smaki Regionów”. To, że Stara Wieś pachnie i smakuje różami, nie jest przypadkiem. Okolica od lat słynie z uprawy krzewów i roślin ozdobnych. Prekursorką różanych tradycji była sama Izabela Czartoryska. To dzięki niej w Końskowoli powstał pierwszy ogród różany. Po słodkim czas na słone. Gospodarstwo Agroturystyczne „W Dolinie Stawów” w Karmanowicach oferuje nie tylko miejsca noclegowe, ale też – jak nazwa wskazuje – dwa stawy, w których można łowić ryby. Zaleca się, aby goście mieli ze sobą własne wędki. Przez wąwozy do lubelskiej Częstochowy Lessowe wąwozy na Lubelszczyźnie są wyjątkowe na skalę Europy ze względu na ich liczbę, ukształtowanie i malowniczość. Powstają w wyniku erozji lessu – drobnoziarnistej gleby, która tworzy strome, wąskie wąwozy o wysokich, nierównych ścianach. Wąwozy, często porośnięte bujną roślinnością, stanowią unikatowy krajobraz, który przyciąga turystów i przyrodników. Wiele osób odkrywa je pieszo lub na rowerach. Alternatywą dla najmłodszych lub osób, które z różnych powodów mają ograniczoną mobilność może być np. Retro Meleks. Cichy ekologiczny pojazd pozwala delektować się pięknem przyrody. Moja trasa poza wąwozami prowadziła przez Kębło i Wąwolnicę. Kębło to mała wieś o ogromnym znaczeniu dla historii i duchowości tych terenów. To właśnie tutaj, według legend, w XIII wieku objawiła się Matka Boska, co dało początek kultowi maryjnemu. W Kęble czuć mistycyzm i spokój, zwłaszcza gdy odwiedza się miejsce objawienia, które stało się częścią lokalnej tradycji religijnej. Wąwolnica słynie głównie z Sanktuarium Matki Bożej Kębelskiej, które co roku w pierwszą niedzielę września odwiedzają pielgrzymi z całej Polski. Kościół św. Wojciecha, z cudowną figurą Matki Boskiej, ma długą historię i jest niezwykłym miejscem, które emanuje duchowością i bogactwem architektonicznym. Minerały i glamping Z Wąwolnicy jest już blisko do Nowego Gaju, gdzie znajduje się Młyn Hipolit – miejsce, które łączy tradycję z nowoczesnością. Dawny młyn, który niegdyś mielił zboże, został przekształcony w unikatowe muzeum minerałów. Wejście do środka przeniosło mnie do innego świata, pełnego kolorów i form natury. Kryształy, ametysty, kwarce – wszystko to błyszczało i mieniło się w świetle. Jednak Młyn Hipolit to nie tylko muzeum. Na terenie obiektu znajduje się również glamping – luksusowy kemping dla tych, którzy chcą zasmakować w naturze, nie rezygnując z komfortu. Nocleg w stylowych, komfortowych namiotach, otoczonych naturą, to idealny sposób na spędzenie kilku dni w tej malowniczej okolicy. Kowalstwo w Wojciechowie Dotarłem też do Wojciechowa, wsi od wieków związanej z kowalstwem. To tutaj spotkałam lokalnego kowala, Romana Czernieca, który z dumą kontynuuje tradycję swoich przodków. Kowalstwo w Wojciechowie to nie tylko rzemiosło – to sztuka, której tajniki przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Pan Roman z zapałem i poczuciem humoru opowiada o pracy z żelazem, o jego gięciu, kuciu i nadawaniu mu kształtów. Na miejscu chętni mogą wziąć udział w warsztatach i spróbować sił w tym niełatwym i fascynującym rzemiośle. W Wojciechowie nie sposób również pominąć wizyty w Wieży Ariańskiej. Średniowieczna budowla pełniła kiedyś funkcje obronne, a dziś jest siedzibą Muzeum Kowalstwa. Wieża stanowi symbol historii Wojciechowa i przypomina o bogatych dziejach tej miejscowości. W muzeum można zobaczyć wyjątkowe eksponaty związane z kowalstwem, od dawnych narzędzi po imponujące dzieła wykonane przez mistrzów tego rzemiosła. Jak Guliwer przez Lubelszczyznę Kolejne miejsce, w którym spokojnie można spędzić kilka godzin, jest Park Miniatur Labiryntów i Miniatur w Rąblowie. Od innych tego typu obiektów w naszym kraju różni się tym, że nie zobaczymy tu znanych na świecie budowli, jak np. wieża Eiffla, a miejscową architekturę w skali mikro. Możemy więc, jakby z lotu ptaka, zobaczyć historyczne budynki z Nałęczowa, Kazimierza czy nieistniejącą już bramę wjazdową do Puław. Niemniej zabawy dostarczają labirynty, które zajmują znaczną część parku. W zależności od pory roku możemy trafić nie tylko na klasyczne korytarze z zielonymi roślinnymi ścianami, ale też labirynt różany czy truskawkowy. Artyści lubią nie tylko Kazimierz Dolny Mniej znaną perełką Krainy Lessowych Wąwozów jest Męćmierz, jedna z najbardziej klimatycznych wsi na Lubelszczyźnie. To niewielka osada nad Wisłą, która wydaje się zatrzymana w czasie. Męćmierz przyciąga artystów, fotografów i miłośników spokoju, którzy szukają inspiracji w urokach tego miejsca. Można tu spędzić czas, podziwiając panoramę Wisły, odwiedzając lokalne galerie sztuki czy po prostu delektując się ciszą. Jest to jedno z tych miejsc, które zaprasza do kontemplacji i refleksji. Aż trudno uwierzyć, że zaledwie kilka kilometrów stąd leży tętniący życiem Kazimierz Dolny. Kraina Lessowych Wąwozów stoi agroturystykami. Mając tydzień na podróż po tym wyjątkowym fragmencie Lubelszczyzny, warto zaplanować noclegi w przynajmniej dwóch miejscach. Poza wspomnianymi adresami sielski wypoczynek oferują również: Zagrodowa Osada w Uściążu, Domek w Miłocinie, Agroturystyczne Gospodarstwo Ekologiczne Zaborze 47. Źródło: National Geographic.pl Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odkrywanie Polski. Podróż szlakiem wschodnich przysmaków
Józef Piłsudski mawiał, że Polska jest jak obwarzanek. Wszystko co najlepsze jest na Kresach. Jadę na wschód, by sprawdzić, jak smakuje.
W życiu pani Natalii wojna polsko-ruska wybuchła kilkanaście lat temu, kiedy z rodzinnego Witebska postanowiła się przenieść na Podlasie. Polskiemu mężowi zrobiła pierogi i na swoją białoruską modłę polała je obficie śmietaną. – Jak to, a gdzie zasmażka? – obruszył się mąż. Zasmażka? Do pierogów? Zgroza! Od tego czasu Natalia Jambrzycka, która od czterech lat na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego prowadzi regionalną karczmę Wygoda, nauczyła się ogłaszać zawieszenie broni. Na talerzu rosyjskich pielmieni, którymi mnie częstuje, jest i okrasa ze smażonej cebulki, i śmietana. Taki międzynarodowy kompromis. Chwilę później na stół wjeżdżają podlaskie kartacze ziemniaczane z mięsem – podane w ten sam sposób. Pycha! Kulinarne porozumienie pokojowe wyszło na dobre. Pierwsze danie: Biebrza Takie multikulti to dla Podlasia chleb z masłem. Od stuleci mieszają się tu wpływy polskie, litewskie, białoruskie, rosyjskie, ży-dowskie i tatarskie. Wszystkich łączy ziemniak – zdecydowany król tutejszych stołów. Ale uwaga! Panowanie w naszym kraju kartofla nie jest wcale tak długie, jak się nam wydaje. Przywiózł go z Wiednia po wyprawie na Turków Jan III Sobieski, ale jako roślinę ozdobną dla ukochanej Marysieńki. W XVIII w. „jabłko ziemne” (tak wówczas mówiono) służyło jako lek, dopiero w XIX w. trafiło pod strzechy. I podbiło je na dobre. Dziś na Podlasiu obiad bez ziemniaków to jak wesele bez panny młodej. Próbując tutejszej kuchni, wcale się temu nie dziwię. – Świetne te cepeliny! – chwalę wyroby pani Natalii. – Proszę nie mylić pojęć. Cepeliny są litewskie, robi się je z tartych ziemniaków. Podlaskie i rosyjskie są kartacze, z ziemniaków gotowanych – poucza mnie gospodyni. Wszystko to pokręcone jak meandry Biebrzy, którą właśnie zamierzam spłynąć. Podobno w Polsce są tylko trzy krainy, gdzie człowiek żyje w pierwotnej symbiozie z przyrodą: Tatry, Puszcza Białowieska i pradolina Biebrzy. Przy czym dwie pierwsze są od dawna turystycznie wyeksploatowane. Z Biebrzą jest inaczej. Jej piękno jest mniej oczywiste, wymaga wyrafinowanego podejścia, przez dziesięciolecia go nie doceniano. Dopiero od jakichś 20 lat zaczyna być odwiedzana przez turystów. Na pomysł organizowania spływów tratwą po tej rzece Robert Dembowski z Wrocenia wpadł kilka lat temu. Konstruując swe rzeczne wehikuły, pomyślał o tym, by można było na nich jeść i spać. Biebrza jest długa i kręta. Spływy mogą trwać nawet 12 dni! Ja wybieram opcję jednodniową. Wielkimi palami odpycham się od dna – idzie zaskakująco dobrze. Biebrza to spokojna rzeka, więc prąd nie jest zbyt silny. Wystarcza jednak, by spokojnie nieść tratwę. Cała trudność to tak ustawić konstrukcję, by nurt zastępował siłę mięśni. Po jakimś czasie się udaje, zaczynamy więc biesiadę na wodzie. Przy drewnianym stole może się zmieścić nawet osiem osób. W kulinarnej podróży przeszkadzają tylko meandry bezczelnie znoszące nasz wodny pojazd na manowce. Między kęsami podziwiam zmienność nadbiebrzańskich kolorów. Rano tutejsze mgły były fioletowe, później żółtoczerwone, wieczorem stają się szare. Degustowanie tutejszych krajobrazów najwyraźniej wymaga czasu. Wieczorem przechodzę do degustacji Biebrzy od kulinarnej strony. W zajeździe Bartlowizna w Goniądzu zamawiam sobie zupę rybną i duży talerz pierogów ze szczupakiem w sosie cytrynowym. Tutejsze potrawy regionalne od lat zdobywają nagrody na wszelkich możliwych konkursach kulinarnych, a swojskie wyroby wędliniarskie uzyskały prestiżowy certyfikat „Teraz Polska”. Katarzyna Szmurło, która współrządzi tutejszą kuchnią, opowiada, że klucz do sukcesu leży w tradycji. Banał, myślę sobie. Ale gdy zaczyna opowiadać o sposobach przyrządzania jadła, zaczynam wierzyć, że coś jest na rzeczy. Przykład? Kapustę kisi się tu w dębowych beczkach zatapianych w stawach. To nic, że są chłodnie, nic nie zastąpi naturalnej lodówki pod wodą. Czuję, że nadmiar kulinarnych wrażeń może się skończyć przejedzeniem, jako antidotum wyciągam więc flaszeczkę z Kopnięciem Łosia. To „podlaska rakija”, bimber wytwarzany według tradycyjnych receptur. Nigdzie nie można go kupić, buteleczkę dostałem od pana Roberta za to, że dzielnie sobie radziłem na tratwie. Podobno to wyróżnienie spotyka tylko niektórych gości. Jak miło! Drugie danie: pierekaczewnik Mój drugi przystanek w poszukiwaniu smaku Kresów to Kruszyniany, jedna z dwóch muzułmańskich wiosek w Polsce. Wyznawcy islamu żyją tu od 1679 r., kiedy polski król, nie mając pieniędzy na wypłacenie im żołdu, ofiarował im ziemię na terenie Podlasia. W tutejszym meczecie wita mnie Dżemil Gembicki, przewodnik i opiekun budynku. Architektonicznie budynek łączy w sobie cechy kościoła i cerkwi, w środku jednak ma układ klasycznego meczetu. Także baniaste kopuły zakończone półksiężycem przypominają, że jestem u muzułmanów. Orientalne rysy Dżemila nie budzą wątpliwości, że sam jest Tatarem. On sam urodził się i wychował w Białymstoku. Po wojnie członkowie tej grupy etnicznej, tak jak inni Polacy (Tatarzy podkreślają, że nie są odrębnym narodem), wyjeżdżali do miast, gubiąc po drodze znaczną część swych tradycji. Ostatnio jednak wśród młodzieży panuje moda na odkrywanie swych korzeni, Dżemil trzy lata temu przeprowadził się nawet do Kruszynian. – A mój brat był w Mekce – chwali się. Opiekujący się meczetem w niedalekich Bohonikach imam Alij Bazarewicz odbył z kolei studia koraniczne w Sarajewie i Paryżu. Polscy Tatarzy mają jednak problem, z którym nie wiadomo, jak sobie poradzić: w liczącej kilkaset osób społeczności trudno znaleźć drugą połowę. Dlatego Dżemila Bogdanowicz może mówić o szczęściu – udało się wyjść za mąż za współwyznawcę, jej synek Emir jest więc stuprocentowym Tatarem. Rodzice prowadzą w Kruszynianach agroturystyczne gospodarstwo Tatarska Jurta połączone z najlepszą w Polsce serwującą tę kuchnię restauracją. Na stole lądują kołduny i pierekaczewnik, pyszne wielowarstwowe ciasto z mięsem. – Kuchnią rządzą babcia i mama. Potrawy, które serwujemy, są takie same jak te, które w dzieciństwie jadłam w czasie muzułmańskich świąt – mówi Dżemila. – Część przepisów mama zdobywała, jeżdżąc po domach rozsianych po Polsce najstarszych Tatarach. Dziś nazbierałaby się z tego opasła książka kucharska – dodaje. Przystawka: czulent Smakowanie Kresów byłoby niepełne bez kuchni żydowskiej. W jej poszukiwaniu jadę do Lublina. Pierwsze kroki kieruję od razu do kultowej restauracji Mandragora. Świetnie trafiam – akurat podają czulent! Tego dania nie dostanie się tu codziennie, bo właścicielka dba, by przyrządzano go według tradycyjnych procedur. A te są dla kucharza bardzo wymagające. Żydowskie przepisy nie pozwalają bowiem rozpalać ognia w szabat, z drugiej strony nakazują, by tego dnia każdy zjadł coś ciepłego. Z połączenia tych dwóch pozornie sprzecznych dyrektyw zrodził się właśnie czulent. Danie wkłada się do pieca w piątek przed zachodem słońca i trzyma na piecu (dziś częściej w piekarniku) aż do soboty. Potrawa ta to zatem bardziej filozofia gotowania niż konkretny przepis – można trafić na wersję z kaszą gryczaną, perłową lub pęczakiem. Praktycznie zawsze są w nim jednak ziemniaki, wołowe mięso i fasola. Właścicielka Mandragory bardzo dba o autentyzm miejsca. W poszukiwaniu starych przepisów wielokrotnie jeździła do Izraela. Efektem są nie tylko pyszne dania, ale i sklepik z kipami, mezuzami, menorami, a także współczesną muzyką izraelską i tradycyjną klezmerską. Do tego wszechobecny zapach cynamonu i zielonej herbaty oraz leniwie chodząca po restauracji kotka Jafa... Zajadam pachnące czosnkiem danie i zastanawiam się, czy tak samo smakowało ono przed wojną, kiedy w Lublinie mieszkało ponad 40 tys. wyznawców judaizmu, a miasto nazywano polską Jerozolimą. Jedną z nielicznych osób w Lublinie, które pamiętają jeszcze smak przedwojennego czulentu, jest Roman Litman, szef lubelskiej filii warszawskiej gminy żydowskiej. Chyba jedyny, który uczył się jeszcze jidysz. Niedawno wydawało się, że jest tu ostatnim Mohikaninem. Jednak od kilku lat wspólnota żydowska w Lublinie się odradza. Dziś liczy ponad 30 osób, z czego kilkanaście to osoby młode. Jedną z nich jest Beata Kowalska, organizatorka warsztatów z historii i kultury Żydów. Z obydwojgiem spotykam się w budynku słynnej lubelskiej jesziwy, założonej w 1930 r. uczelni rabinackiej. Nazywana chasydzkim Okswordem miała opinię najlepszej na świecie. Po wojnie budynek popadał w ruinę, od kilku lat ponownie służy Żydom z Lublina. W 2007 r. oddano do użytku synagogę i salę biblioteczną, pół roku temu rytualną łaźnię – mykwę. Dziś wszystko to można zwiedzać, podobnie jak interesującą wystawę poświęconą historii lubelskiej szkoły. Na koniec pani Beata prowadzi mnie na stary kirkut, gdzie znajduje się grób „Widzącego” – żyjącego w Lublinie na przełomie XVIII i XIX w. wybitnego cadyka Jakuba Horowitza. Klucz do cmentarnej bramy przechowuje gmina żydowska (chętnie wypożycza go zwiedzającym), tym razem jednak gdzieś się zapodział. Wchodzimy więc przez mur za pomocą drabiny pożyczonej w klasztorze sąsiadujących z cmentarzem salezjanów. To się nazywa ekumenizm! Ohel Horowitza do dziś jest miejscem pielgrzymek chasydów z całego świata. Na mogile dziesiątki kwitełech, czyli wetkniętych w szparę sarkofagu karteczek z wypisanymi po hebrajsku modlitwami zanoszonymi do Boga za pośrednictwem cadyka. Za życia miał on podobno dar przewidywania przyszłości. Chętnie bym go zapytał, czy tradycja wielokulturowej Polski będzie tylko kulinarnym wspomnieniem? A może się jeszcze odrodzi? Może „Widzący”, sławny za życia z niezwykłych czynów, uprosi u Boga jeszcze ten jeden cud? Marcin Dzierżanowski Artykuł został po raz pierwszy opublikowany w 2011 r.
Gdzie wypoczywają Polacy? Poznaj ranking tegorocznych kierunków
Wakacje w Polsce nie są obciachem i świadectwem kłopotów finansowych. Od północy do południa, ze wschodu na zachód – wszędzie trwa turystyczny renesans. Niektóre miejsca odwiedzane są jednak chętniej niż inne. Przedstawiamy listę najpopularniejszych wakacyjnych kierunków.
Chcesz wypocząć, ale nie w hotelu? Oto najlepsze pensjonaty i zajazdy w Polsce
Przedstawiamy 10 najwyżej ocenianych rodzinnych pensjonatów i niedużych hoteli w Polsce.
Agroturystyka w Bieszczadach. Wypoczynek z widokiem na Połoniny
– Decyzja o przeniesieniu się w Bieszczady dojrzewała latami. Jeszcze dwa lata temu mieszkaliśmy w Szczecinie....
JAZZOWO I FOLKOWO – prace ręczne zamiast telewizji W wejściu do blisko stuletniego drewnianego domu słychać muzykę. Łemkowsko-bojkowski folk jest pasją Janusza Demkowicza. Założył zespół Tołhaje (czyli Rozbójnicy, www.tolhaje.pl), który za swoją pierwszą jazzującą płytę zdobył m.in. pierwsze miejsce w konkursie na Folkowy Fonogram Roku 2002. W tym domu można też dowiedzieć się, co to są krywulki (naszyjniki) lub siljanki i gerdany (wisiory) i na czym polega technika wytwarzania tradycyjnej karpackiej biżuterii ze szklanych koralików. Można uczyć się garncarstwa, plecenia z wikliny, robienia ozdób z bibuły, malarstwa na szkle, tkania na krosnach czy haftu krzyżykowego. Zajęcia prowadzi gospodyni i absolwenci Uniwersytetu Ludowego we Wzdowie związani z internetową galerią www.soroczka.pl Joanny Strzyżewskiej, promującą karpackie rękodzieło. – Warsztaty ginącego rzemiosła są zamiast telewizji – mówi Magda Demkowicz. – Telewizora nie mamy programowo, a wieczorem albo wówczas, gdy pada deszcz, też coś trzeba robić. Zdarza się, że początkowo nasi goście odnoszą się do tego z dystansem, sądzą, że to jest propozycja tylko dla dzieci. Potem wciąga ich to i dziwią się, jak bardzo są zrelaksowani i jakie ładne rzeczy robią. Gospodarze pragną stworzyć centrum ginących zawodów. Na razie przenieśli dwa zabytkowe drewniane domy i przystosowali je do potrzeb agroturystyki.W przyszłym roku przeniesiona zostanie kuźnia z 1888 roku (została już kupiona w okolicach Tyrawy), potem powstanie wodny młyn na płynącym przy domu potoku. – Chcemy, by ochrona dziedzictwa kulturowego regionu stała się klamrą naszych działań – mówi Janusz Demkowicz. Inną propozycją są gawędy przyrodnicze. Grzegorz Sitko, przewodnik firmy „Dzika Przyroda” zapraszany na długie wieczory bez telewizora, opowiada o świecie wilków, niedźwiedzi, żbików, ptaków i owadów. Chętnych może poprowadzić też na poranne obserwacje ptaków, których w Bieszczadach żyje przeszło 200 gatunków. Trzeba, niestety, wstać o czwartej rano, ale za to można nauczyć się, jak odróżnić rzadkiego orlika od pospolitego myszołowa. Ci, co nie lubią wcześnie wstawać, mogą pójść na wycieczkę wieczorem. Marsz w gęstym lesie przy świetle latarek na każdym robi wrażenie. Co prawda mniej można wówczas zobaczyć, ale za to wiele usłyszeć. Na przykład przejmujące odgłosy różnych gatunków sów, od puszczyka i pójdęki po maleńką sóweczkę. Każda ma charakterystyczny rodzaj śpiewu. – Niektóre z odgłosów potrafią naprawdę oddziaływać na wyobraźnię. Zwłaszcza puszczyka uralskiego, którego nagłe odezwanie się z pobliża może postawić włosy dęba – mówi Grzegorz Sitko. Są też inne propozycje. Piesza włóczęga przez starodrzew bukowy i jodłowy, gdzie drzewa dożywają wieku 300, a nawet 400 lat. Albo wycieczka Doliną Górnego Sanu, będąca dziś miejscem odludnym, choć przed wojną było tu 10 wsi. Można odnaleźć zapomniane cmentarze, przydrożne krzyże, fundamenty spalonych cerkwi. Gospodarze proponują jeszcze jedną spektakularną atrakcję: turystyczne loty szybowcem na wysokości 300 m nad ziemią, z widokami na zakola Sanu i porośnięte lasami bieszczadzkie wzgórza, są niezapomniane. WIEJSKA CHATA NAD CZARNYM - w szumie potoku Drewniany dom stoi na półwyspie, który z trzech stron omywany jest przez Czarny Potok. Dlatego w obejściu cały czas słychać kojący szum wody. – Jak tu jest pięknie! – mówi Wojtek Grzanecki. – Rano wychodzę przed dom, a w potoku czarny bocian stoi. Albo jesienią, wszędzie wokół wściekle kolorowe bukowe lasy! Letnie ulewy są tu obfite niczym w tropikach, po kilku godzinach nasz kamienisty potok zamienia się w potężną rzekę. No i jeszcze te mroźne noce z niebem pełnym gwiazd. O zachodach słońca nie będę opowiadał, bo to za bardzo landrynkowe. Już cztery lata na to patrzymy, a mimo to jeszcze nam nie spowszedniało. W Bieszczady po raz pierwszy trafiliśmy jako turyści, ponad ćwierć wieku temu... A teraz mieszkamy u podnóża pasma Otrytu. Mamy trzy psy i powoli, powoli zapominamy, jak wyglądało życie w korporacjach. 50-letni dom zbudowany z jodłowych bali, otoczony z dwóch stron tarasem i kryty osikowym gontem, gospodarze przenieśli z odległej o kilkadziesiąt kilometrów Leszczawy Dolnej. Pieczołowicie zachowali wszystkie elementy charakterystyczne dla drewnianego budownictwa tej części Karpat. – Ściany mają ciemnobrązowy kolor – mówi właściciel – bo zaimpregnowaliśmy je rodzimym olejem skalnym, który pozyskuje się z naturalnych wycieków na stokach Ostrego. Płot jest z wikliny, a pokoje wyposażyliśmy w odrestaurowane wiejskie meble. Niektóre nawet stuletnie. Przy projektowaniu instalacji zadbaliśmy o ochronę środowiska. Instalacja elektryczna jest energooszczędna, oczyszczalnia ścieków – biologiczna. Segregujemy odpady. To wszystko pozwoliło nam zdobyć certyfikat ekologiczny „Czysta Turystyka”. Jeden z kilkunastu w Polsce. Wojtek Grzanecki jest fanem regionu. Związał się z Fundacją Bieszczadzką Partnerstwo dla Środowiska, której jednym z osiągnięć było stworzenie szlaku „Zielony Rower”. Oznakowano 900 kilometrów tras rowerowych, które łączą najpiękniejsze zakątki regionu, wydano mapę i przewodnik. Następnie połączono je z podobnymi po stronie słowackiej i ukraińskiej i tak powstał rowerowy szlak transgraniczny. Gospodarz może opowiadać o nim bez końca. Zna jego przyrodnicze atrakcje, zabytki, miejsca w których warto nocować. Wie, gdzie zjeść pierogi z razowej mąki, gdzie kupić miód spadziowy, a gdzie zioło-miód, gdzie sery kozie, a gdzie owcze. Zna również pracownie i galerie bieszczadzkich artystów i rzemieślników: ceramików, kowali, tkaczek, koronkarek. Wskaże autorów rzeźbionych mebli, twórców drewnianych zabawek lub kowbojskich, skórzanych kapeluszy. Wyroby wielu z nich uzyskały certyfikat Produktu Lokalnego, który ma być jedną z form promocji Bieszczad. Fundacja jest również zaangażowana w program Bieszczadzki Zespół Architektoniczno-Przyrodniczy, który m.in. ma za zadanie chronić tradycyjną drewnianą architekturę i bieszczadzki krajobraz. Dlatego Wojtek Grzanecki udziela konsultacji i porad wszystkim chcącym przenieść „starą chatę” lub wybudować drewniany dom. Pomaga w nawiązaniu kontaktów z fachowcami, chętnie dzieli się własnymi doświadczeniami i wiedzą. – Wierzę, że z czasem pojawi się moda na budowanie domów w oparciu o tutejszą tradycję architektoniczną. Bo ona jest piękna – mówi. KONNO NA SZLAK - siła spokoju huculskiej rasy Gospodarstwo Elżbiety Chrapkiewicz leży u podnóża pasma górskiego Ţuków, będącego działem wodnym zlewisk mórz Bałtyckiego i Czarnego. Jego grzbietem biegnie szlak konny. A pani Elżbieta jest instruktorką i przewodniczką górskiej turystyki jeździeckiej. W swoim gospodarstwie trzyma osiem koni huculskich – jednej z najstarszych ras w Polsce, niezastąpionej podczas górskich rajdów. – Te konie to fenomen – mówi pani Elżbieta. – Cały rok, nawet zimą, przebywają na dworze, wystarcza im wiata. Są zahartowane i odporne na choroby. Lubią przebywać z człowiekiem, są towarzyskie, ciekawskie, pojętne. Potrafią znaleźć sposób na pokonanie każdej przeszkody, począwszy od... ogrodzenia pastwiska, poprzez wiatrołomy na ścieżce, górskie potoki, strome jary, zarośla. Nie boją się wąskich kładek ani bagien. Rasa huculska – ukształtowana we wschodnich Karpatach – opisana została w XVII wieku. Górskie konie powstały ze skrzyżowania tarpana z końmi mongolskimi i uszlachetnione domieszką krwi koni tureckich i arabskich. Choć niewielkie (mają w kłębie zaledwie 140 cm), są jednak bardzo zwinne, silne i niepłochliwe, o łagodnym usposobieniu. W Polsce pod koniec lat 70. XX wieku przyznano hucułom status ginącej rasy i podjęto program ochronny. Od tego czasu rośnie ich popularność, ostatnio stały się wręcz modne. Spokojny charakter i zrównoważenie, jakie wykazują w górach, pozwala nawet zupełnie początkującym jeźdźcom odbyć całodzienną konną wycieczkę. – Propaguję turystykę konną i rekreację – mówi Elżbieta Chrapkiewicz. – Goście ciągle mnie pytają: a kiedy będzie galop? A tu nie o to chodzi. W sporcie liczą się wyniki i adrenalina, ale nie w turystyce. Choć emocji tu też nigdy nie brak. Dlatego moje wyprawy przede wszystkim wiodą pięknymi trasami. Organizuję je zarówno w wysokie partie Bieszczadów, jak i w okolice Jeziora Solińskiego. Rabe nie leży w Parku Narodowym, lecz jego otulinie, więc nie muszę się ograniczać do wyznaczonych szlaków. Często wybieram dzikie, bezludne miejsca, których tu zresztą nie brakuje. Urodziłam się w Bieszczadach i naprawdę znam je dobrze, ale jeżdżąc konno, ciągle odkrywam nowe miejsca. Trudno się w tych górach nie zakochać. Szczególnie patrząc na nie z końskiego grzbietu. Z MIŁOŚCI DO PIĘKNA - na knysze i dżem z cukinii Zawsze dużo czasu spędzaliśmy w górach, mamy za sobą trekkingi w afrykańskim Atlasie, w Himalajach i we wszystkich pasmach europejskich z wyjątkiem Pirenejów – mówi Jadwiga Miłoszewicz. – Decyzja o przeniesieniu się w Bieszczady dojrzewała latami. Jeszcze dwa lata temu mieszkaliśmy w Szczecinie.... Jednak udało się. Gospodarze przenieśli znaleziony pod Rzeszowem duży drewniany dom z 1930 roku. Stanął przy szlaku na pasmo Otrytu, w otulinie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, w gminie Lutowiska – największej i najrzadziej zaludnionej w Polsce. Mieszka tu zaledwie 5 osób na km kw. a puszcza pokrywa 94 proc. powierzchni gminy. Z domu rozciąga się widok na połoniny i szczyt Tarnicy. Właśnie tu kręcono plenery do „Pana Wołodyjowskiego”. – Obydwoje kochamy piękne przedmioty – mówi Jadwiga Miłoszewicz. – A urządzanie wnętrz to moja pasja. W Szczecinie zbieraliśmy antyczne meble, lampy, bibeloty, pamiątki z egzotycznych podróży. Bardzo byłam do nich przywiązana. W trakcie przeprowadzki spakowane i zabezpieczone wypełniły cały TIR. Przejechały 1000 km aż do Lutowisk i... tutaj na zakręcie TIR się wywrócił. Tak zaczęło się nasze życie w Bieszczadach. Później odkryłam, jak noc może być czarna, gdy nie ma żadnych neonów, latarni, jeszcze później zaczęłam znajdować ślady zwierząt wokół domu. Lisy i sarny to codzienność, często zdarzają się wilki. Na szczęście w trakcie wywrotki TIR-a nie wszystko się zniszczyło. To co przetrwało, zdobi dziś wnętrza Chaty Magody. W dużej jadalni stoi więc długi stół na 12 osób, a wokół niego rzeźbione krzesła, każde inne. Konfitury własnej roboty gospodyni podaje w delikatnej porcelanie. Na drewnianych ścianach wiszą lustra, tkaniny, obrazy. Jest zabytkowa fisharmonia. Gospodyni uprawia ogród, lubi gotować, wyszukuje przepisy kuchni regionalnej. – To nie jest proste, powojenne przesiedlenia zrobiły swoje, przerwano tu tradycję. Moim gościom proponuję knysze, rodzaj pulchnych racuchów z nadzieniem z białego sera, ziemniaków i cebuli, podobnym jak w ruskich pierogach, gołąbki z ziemniakami, a nie z kaszą, jak na nizinach. Kupuję lokalny miód, jajka, bundz, wędzony biały ser i twarde sery kozie. Wprowadziłam też kilka własnych przepisów, które sprawdzają się w tutejszych warunkach, np. konfitury z marchewki lub dżemy z cukinii. W górach jest mało owoców, czymś muszę je zastąpić. Gospodarze pomagają gościom w za-planowaniu wycieczek po okolicy. Organizują wycieczki do Lwowa, służą radą przy wyprawach w ukraińskie Karpaty. – Bieszczady są dzikie – mówi Jadwiga Miłoszewicz – ale podróż do Czarnohory to jak teleportacja w czasie. Wspaniałe drewniane budownictwo, żywy huculski folklor, cudowna przyroda. Wszystkich zachęcam do takiej podróży. „Chata Magoda”, Jadwiga Miłoszewicz, Maciej Pawlik, Lutowiska 27, tel. 0-609 22 98 26, www.chatamagoda.pl
Agroturystyka Mazury: warmińska Prowansja, słomiane domy i indiańskie lato
Wszędzie unosi się odurzający zapach lawendy. Trochę trudno uwierzyć, bo to nie Prowansja, tylko Warmia. Klimat jest tu surowy, zimą spada metr śniegu. A jednak to prawda.
LAWENDOWE POLE - WARMIŃSKA PROWANSJA Wszędzie unosi się odurzający zapach lawendy. Trochę trudno uwierzyć, bo to nie Prowansja, tylko Warmia. Klimat jest tu surowy, zimą spada metr śniegu. A jednak to prawda. – Na początku było 300 krzewów – mówi Joanna Posoch. – Dziś, po 5 latach, mam ich już ponad 3,5 tysiąca. To roślina wieloletnia, w sprzyjających warunkach żyje do 15 lat. Wspaniale się rozrasta, moje krzewy mają już ponad metr średnicy, sięgają powyżej kolan. To był mały eksperyment. Nie przypuszczałam, że się aż tak powiedzie. Nad drzwiami wejściowymi wisi rząd lawendowych bukietów przewiązanych rafią, w kuchni stoją słoje lawendowego miodu. W sieni na półkach suszą się stosy gałązek z bladoliliowymi kwiatami. To tylko niewielka ich ilość, obok domu, w dwóch drewnianych suszarniach jest ich wielokrotnie więcej. – Wcześniej prowadziłam życie całkowicie miejskie – mówi Joanna. – Skończyłam etnologię, a na początku lat 90. założyłam firmę brokerską. Po ośmiu latach prowadzenia jej byłam już bardzo znużona moim ówczesnym trybem życia. Kupiłam ziemię na Warmii, przeniosłam tam drewnianą łemkowską chatę z Beskidu Niskiego i w ten sposób wyrwałam się z tzw. systemu. Nowe tysiąclecie zaczęłam w nowym miejscu. To była radykalna zmiana i ona dobrze mi zrobiła. Teraz życie płynie wolniej, rytm wyznacza pogoda i pory roku. Oprócz lawendy, już na mniejszą skalę, hoduję róże oraz zioła. Wszystko biodynamicznie, bez użycia chemicznych nawozów i środków ochrony roślin. Mniej więcej co dwa tygodnie pielę pole. To filozoficzna, spokojna praca, której towarzyszy piękny zapach. W oparciu o swoje uprawy Joanna stworzyła Manufakturę Zielarską. Oprócz bukietów suszonej lawendy i lnianych lub papierowych saszetek wypełnionych pachnącymi kwiatami powstają w niej też kosmetyki. Przede wszystkim kremy do twarzy i ciała oraz toniki, wody lawendowe i olejki do masażu. Kosmetyki są całkowicie naturalne, bez chemicznych środków konserwujących, barwników, substancji emulgujących. Wszystkie wytwarzane ręcznie, w krótkich seriach. W Manufakturze Zielarskiej powstaje też zielona nalewka (kwiaty lawendy zalane 40-procentowym alkoholem), której aromat nie ma sobie równych. Pije się ją po jednej łyżeczce, gdy grozi nam zaziębienie. Służy również do nacierania ciała przy bólach mięśniowych, bólach stawów i przy zapaleniu korzonków nerwowych. Lawenda ma też właściwości bakteriobójcze, które można wykorzystać, biorąc kąpiel z dodatkiem naparu z kwiatów (50 g kwiatów na 1 litr wody). Zabieg ten pomaga zarówno przy chorobach skóry, jak i przy nerwobólach. Odpręża i poprawia krążenie. Joanna Posoch zaprasza do swego gospodarstwa wszystkich, którzy szukają wyciszenia. W pobliżu są dwa jeziora, łąki, pola, lasy. Oprócz żab wczesną wiosną, słowików w maju i świerszczy latem nic nie zakłóca tu spokoju. Goście mogą sielsko popróżnować albo przeciwnie – spokojnie popracować. Joanna miała już gości, którzy uczyli się tu do egzaminów, i takich, którzy kończyli scenariusze. Gospodyni proponuje kuchnię wegetariańską. Sama piecze razowy chleb, a chłodnik, leczo warzywne, suflet z pomidorami i pieczarkowym sosem to latem jej ulubione dania. Poleca też własnej roboty przetwory owocowe, np. konfitury z płatków róży. Do tego jest, oczywiście, wyciszająca herbata z lawendy. Ma ona niezwykłe działanie: reguluje pracę przewodu pokarmowego, pomaga przy nieżytach żołądka, ułatwia zasypianie, ma własności uspokajające. Zainteresowani poznaniem tajemnic lawendy mogą pomagać przy prowadzeniu upraw, a także przy pracach w Manufakturze Zielarskiej. NO TO W DROGĘ Lawendowe Pole, Nowe Kawkowo 11A, 11-042 Jonkowo, tel. 0-604 711 203, www.lawendowepole.pl Nocleg ze śniadaniem, w pokojach 2-osobowych z widokiem na zbocze porośnięte lawendą – 25 zł/os., nocleg z całodziennym wyżywieniem – 75 zł/os., istnieje też możliwość wynajęcia całego domu (150 m kw.) – 150 zł/doba, wówczas posiłki we własnym zakresie. Kosmetyki można kupić na miejscu, a także zamówić przez internet. GALERIA WIEJSKA – DOM ZE SŁOMY I GLINY Na słupie w Przełomce wisi szyld: „Galeria Wiejska. Lekarz. Sauna. Dom z gliny”. Trudno się nie zainteresować, oferta jest nietypowa. Na początek zaproszenie na aromatyczną ziołową herbatę „Ty i Ja”. Bo to jest przede wszystkim miejsce spotkań. Halina Mackiewicz lubi słuchać, a jeszcze bardziej opowiadać. Bajki, legendy, historie tutejszych mieszkańców. Jeśli trzeba, pięknie mówi lokalną gwarą. Potem jest zupa z liści lubczyku. Koło domu rosną jego olbrzymie krzaki. Gęste, wyższe od człowieka, o charakterystycznym, intensywnym zapachu podobnym do maggi. Lubczykowa polewka zdobywa natychmiast serca wszystkich gości. Halina i Maciej Mackiewiczowie przez lata spędzali na Suwalszczyęnie wakacje, aż z kolejnych już nie wrócili. Maciej zatrudnił się w miejscowej przychodni, Halina w gminnym ośrodku kultury. Na Suwalszczyęnie mieszkają już 20 lat, w Przełomce nieopodal jeziora Hańcza – od kiedy przeszli na emeryturę. W galerii, którą założyli obok swego drewnianego domu, w dawnym świeronku, jak nazywa się tu małe gospodarcze budynki, zgromadzili stare chłopskie meble, warsztat tkacki, narzędzia do obróbki lnu, lokalne pamiątki. Przyjeżdżają tu artyści, można posłuchać ludowej kapeli, obejrzeć gościnne spektakle teatrów m.in. z Węgajt i Sejn, można malować, tkać. Można też wynająć dom wybudowany ze słomy i gliny. Powstał on w 2000 r. i natychmiast stał się lokalną atrakcją. Zbudowany został ze sprasowanej w kostki pożniwnej słomy. Ustawione jedna na drugiej, w drewnianym stelażu, obłożone zostały gliną. Ściany o charakterystycznie zaokrąglonych krawędziach mają ponad pół metra. W czasie upałów w domu jest chłodno, a w czasie mrozów ciepło. W glinianych ścianach osadzone są kontakty, doprowadzono tu bowiem prąd. Jest też bieżąca woda i kanalizacja. Gliniany domek kryty strzechą, ma niewielką powierzchnię. Na dole 35 m kw. plus 20-metrowy stryszek. Na parterze jest sień, kuchnia z jadalnią i łazienka, na górze sypialnia. Można w nim mieszkać przez cały rok. Dom zbudowano dzięki kilkunastu wolontariuszom, którzy pracowali tylko za cenę poznania nietypowej technologii. Było wśród nich paru architektów, chemik, sadownik, studentka Oksfordu. Prace nadzorowała autorka projektu Paulina Wojciechowska, kuzynka gospodarzy. W Londynie skończyła architekturę na Kingstone University. Domek cieszy się niesłabnącym powodzeniem. Gościom podobają się gliniane ściany, gliniana podłoga, uformowane z gliny półki i piec z nagrzewającą się ławą (dopływ ciepła do niej można regulować szybrem), którą docenia się szczególnie po powrocie z zimowej wycieczki. Wokół zewnętrznych ścian ulepione zostały ławki, do siadania „na przyzbie”. Dom, choć bardzo nietypowy, wręcz egzotyczny, nie odstaje specjalnie od tradycyjnego budownictwa suwalskiego, gliną bowiem „od zawsze” okładano tu budynki gospodarcze i banie. Przełomka leży w otulinie Suwalskie-go Parku Krajobrazowego. Do jeziora Hańcza jest stąd 800 m. A wokół – otwarta przestrzeń, łąki, lasy i morenowe wzgórza. I bardzo mało ludzi. Wyjeżdżając stąd, usłyszymy: „myślcie o nas dobrze, to i my będziemy”, albo „wybaczajta, przyjeżdżajta”. NO TO W DROGĘ Galeria Wiejska, Przełomka 4, tel. O-87 569 15 71, www.galwiej.fm.interia.pl Nocleg Wynajęcie glinianego domu – 100 zł za noc (może nocować do 5 osób); nocleg w pokojach nad galerią – 25 zł/os.; rozbicie namiotu – 5 zł/os. (z możliwością korzystania z łazienki). Ruska bania: (z kąpielą w lodowatym stawie) – 100 zł/jedno napalenie, bez względu na ilość osób. Wyżywienie: we własnym zakresie, możliwość samodzielnego korzystania z kuchni. OTOCZENI DRUMLINAMI - NA LITEWSKIM POGRANICZU Obok drewnianej karczmy przy gruntowej drodze między suwalskimi wzgórzami samochód przejeżdża raz na kilka godzin, i to tylko w środku lata, czyli w szczycie sezonu. W pozostałe pory roku często tą drogą nikt nie jedzie przez cały dzień. To dolina Szeszupy, środek Suwalskiego Parku Krajobrazowego. Zaraz za karczmą stoi drewniany dom podcieniowy i chałupa tynkowana gliną. Oba budynki kryte są wiórem osikowym, karczma – trzciną, a wiata z piecem chlebowym i grillem – sosnowym gontem. Otoczeni jesteśmy drumlinami. To rzadka w Polsce forma geologiczna – polodowcowe wydłużone wzgórza biegnące równolegle do siebie. Porastające je łąki przypominają bieszczadzkie połoniny. Poza tym są tu, oczywiście, jeziora. W samym Suwalskim Parku aż 22 z nich ma powierzchnię powyżej 1 hektara. Gospodarze, Marek i Grażyna Gierszowie, są miłośnikami kuchni pogranicza polsko-litewskiego. W porze obiadu na stole pojawiają się „egzotyczne” potrawy: pokuczaj (rodzaj klopsów z wieprzowiny smażonych w głębokim oleju), śmieciuchy (placki ziemniaczane z żytnią mąką), soczewiaki (pieczone ziemniaczane pierogi z farszem z soczewicy), czenaki (marchew, biała kapusta, seler, cebula, zapieczone z ziemniakami i mielonym mię-sem), liściaki (utarte ziemniaki zapieczone w liściach kapusty), itd., itd... Gospodarz pomaga zorganizować spływy kajakowe po Hańczy i Rospudzie, służy jako przewodnik w wycieczkach na Litwę i... wprowadza gości w arkana litewskich trunków. W swojej karczmie zgromadził imponującą kolekcję. Wiele balsamów miodowych, m.in. słynny, 50-procentowy Suktinis, Du Keliai (Dwie Drogi), Raganaitň (Młoda Wiedęma). Poza tym jest Ţalgaris – balsam ziołowy z nutą miętową (ma niezwykły smak i wielką moc, bo aż 75 procent), nalewka z żurawiny oraz likiery z czarnej porzeczki, pigwy lub róży. Do dyspozycji gości jest też kręgielnia, a dla chcących spokojnie popracować – stały dostęp do internetu. NO TO W DROGĘ Gościniec Drumlin, Udziejek 11a, 16-404 Jeleniewo, tel. 0-87 568 32 86, www.drumlin.pl Nocleg 4 pokoje 2-os. z łazienkami (150–160zł) i apartament dwupokojowy (350–400zł). W cenie noclegu śniadanie. Dzieci do 2 lat gratis, do 10 lat – 50% ceny. Wyżywienie: obiad 30 zł, kolacja 20 zł, na życzenie gości jedzenie wegetariańskie. PAŃSTWO W PAŃSTWIE - INDIAŃSKIE LATO I ZIMA Republika Ściborska leży daleko. Pięć kilometrów od granicy z Obwodem Kaliningradzkim, 15 – od polskiego bieguna zimna. Istnienie republiki ogłosił w lipcu tego roku Dariusz Morsztyn. Ma ona 12,5 hektara i panują w niej surowe reguły: na jej terenie nie wolno pić alkoholu, palić papierosów, spożywać mięsa i... używać negatywnego słownictwa. Na stałe republika zamieszkana jest przez 4 osoby (Dariusza i Justynę Morsztyn oraz ich dwóch synów), ale są dni, gdy mieszka ich tu kilkadziesiąt. Wówczas widać już z daleka rozstawione w kręgu kilkanaście namiotów tipi. W każdym z nich może nocować do sześciu osób. Poza tym żyje tu ponad 30 psów: głównie husky i malamuty. To psy zaprzęgowe, mają gęste futra, uwielbiają mrozy, które zimą w tym rejonie są normą. Takie jak one pomagały zdobywać Arktykę, przewoziły pocztę, lekarstwa, żywność. Ich właściciel jest organizatorem wyścigów psich zaprzęgów na Mazurach i czynnym zawodnikiem. Do swej republiki Morsztynowie zapraszają wszystkich, którzy bardziej cenią odludne tereny, dziką przyrodę i kontakt ze zwierzętami niż zasięg telefoniczny (komórka chwyta tu zasięg tylko w jednym miejscu). Mazury Garbate są dzikie: zalesione morenowe wzgórza, pagórkowate łąki, wąwozy, jeziora, liczne oczka wodne. W bezpośrednim sąsiedztwie są Lasy Skaliskie i Góry Klewińskie. Dziki, jelenie, a zimą także wilki podchodzą pod ogrodzenie domu. Oprócz pieszych wycieczek można zwiedzać okolicę zabytkowymi land roverami, a jesienią, zimą i wiosną także psimi zaprzęgami. Dariusz Morsztyn – Biegnący Wilk – ma harcerskie korzenie. Jest też ideowym ekologiem. Zimą kąpie się w przerębli, a przez cały rok regularnie biega. Dziś, gdy 40. urodziny ma już za sobą, najbardziej lubi dystans 20 km. Zafascynowany jest kulturami bliskimi naturze. Wzorem Indian szyje ubrania ze skóry i konstruuje tipi. Umie strzelać z łuku, rzucać tomahawkiem, oszczepem, lassem. Swoimi umiejętnościami chętnie dzieli się z gośćmi. Można zorganizować sobie zajęcia z poszczególnych dyscyplin. Można też zwiedzić ekspozycję indiańską i eskimoską. Są tu ręcznie szyte ze skóry stroje, biżuteria, przedmioty obrzędowe, narzędzia, łuki, a także sanie i sprzęt potrzebny przy psich zaprzęgach. – Zarabiam dziś pieniądze w sposób zgodny z moimi wartościami. Chcę, żeby mój teren służył działaniom edukacyjnym, był enklawą zdrowia, promieniował dobrą energią. Chciałbym, żeby młodzież i dzieci, które tu przyjeżdżają, zetknęły się z innym stylem życia niż ten, z którym stykają się na co dzień. I to się udaje. A skąd moje imię? O tym nie wypada mi mówić, to tajemnica. Mogę tylko powiedzieć, że ciężko na nie zapracowałem. NO TO W DROGĘ Republika Ściborska, Ściborki 6, 19-520 Banie Mazurskie, tel. O-604 29 29 97, www.biegnacy-wilk.pl. Republikę można zwiedzać codziennie, od 9 do 18, cena 5 zł. Nocleg W tipi – 15 zł/os., rozbicie własnego namiotu – 5 zł/os. (z możliwością korzystania z łazienki). Przejażdżki zabytkowymi land roverami: trasa off road 2 km – 30 zł (5-8 osób), trasa 15 km po górach Klewińskich – 100 zł (5–8 osób), przejażdżki psimi zaprzęgami od jesieni do wiosny 30 zł/os. Ruska bania: 90 zł/jedno napalenie.