Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach zjada nawet 200 ssaków rocznie. Ofiarami kotów stają się także ptaki: wróble, sikorki, mazurki, kosy czy drozdy. To szczególny problem dla ornitologów, którzy dokarmiają ptaki. Te zlatują się do karmników, a tam stają się łatwymi ofiarami dla czyhających na nie futrzastych drapieżników. Jak, posiadając kota, dbać o inne zwierzęta? Koty, jako drapieżniki, mają olbrzymi wpływ na lokalne populacje zwierząt. Tylko w Stanach Zjednoczonych koty odpowiadają za śmierć ponad 2 mld ptaków i 12 mld ssaków rocznie. Ta presja przyczynia się do zmniejszania populacji rodzimych gatunków, lokalnych wymierań i zachwiania równowagi w ekosystemach (np. śmierć ptaków owadożernych sprawia, że wzrasta liczba owadów, a koty nie są w stanie polować na robaki tak efektywnie – dla nich to zabawa). Równowaga między obecnością kotów a ochroną populacji dzikich zwierząt jest bardzo istotna z punktu widzenia ekologii. Świadomi właściciele kotów powinni znać konsekwencje swoich działań. Według naukowców warto ograniczać wypuszczanie kotów bez kontroli, szczególnie w okresie lęgowym ptaków, zakładać im specjalne dzwoneczki ostrzegające potencjalne ofiary (chociażby w tym okresie, bo na stałe przytwierdzone potrafią bardzo męczyć koty) czy zapewniać im odpowiednio atrakcyjne zabawy, by zaspokoić ich instynkt łowiecki. Źródła: Insect Conservation and Diversity, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nagranie, które zaskoczyło naukowców: szczury polują na nietoperze
Po raz pierwszy w historii naukowcy zarejestrowali moment polowania szczurów na nietoperze. Zjawisko potwierdza mądrość oraz zdolność do adaptacji gryzoni do aktualnego środowiska. Niemieccy badacze ostrzegają jednak, że z odkrycia płyną także negatywne wnioski.
Dzięki wynikom badań przedstawionym przez niemieckich naukowców, jesteśmy w stanie zaobserwować nieznane dotąd szczurze zwyczaje żywieniowe. Te miejskie gryzonie są profesjonalistami w dostosowywaniu się do aktualnie panujących warunków środowiskowych. Niestraszne są im zagrożenia związane z rozwojem metropolii lub coraz większe zanieczyszczenie światłem, przez które szczurom trudniej znaleźć niezbędne do życia kryjówki. Tym razem badania przedstawiły, jak radzą sobie z głodem, polując na zwierzęta pozornie dla nich niedostępne. Szczury w podczerwieni – jak zostały przeprowadzone badania? Obserwacje obejmowały dwa miasta: Lüneburg i Bad Segeberg położone w północnych Niemczech. Wewnątrz każdej miejscowości zlokalizowano schronienia zamieszkiwane przez nietoperze. W przypadku Bad Segerberg była to sporej wielkości jaskinia, którą w trakcie zimy zamieszkuje ok. 30 000 latających ssaków – głównie nocek rudy i nocek Natterera. W Lüneburgu badania skupiały się wokół miejskiego parku wyposażonego w skalne szczeliny pełniące funkcję nietoperzych schronień. Do nagrywania polowań naukowcy wykorzystali kamerę na podczerwień oraz urządzenia termowizyjne, pozwalające na dokładne zaobserwowanie szczurzych zwyczajów. Stanowisko w Bad Segeberg zarejestrowało wyjątkowo wyraźne nagrania przedstawiające szczury wędrowne polujące na nietoperze. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie „Global Ecology and Conservation”. Jak szczury polują na nietoperze? Naukowcy podczas badań zaobserwowali dwie strategie polowania na nietoperze. Jedna z nich – skutecznie uwieczniona na nagraniu – polega na ataku na osobnika w locie. Szczury atakują latającego nietoperza, spektakularnie chwytając go zębami. Druga technika polowania polega na skradaniu się do nietoperzy, które wylądowały i rzucaniu się na nie z zaskoczenia. Badacze w następujący sposób opisują szczurze polowania: „Szczury były często obserwowane, jak patrolowały platformę lądowania przy wejściu do jaskini. Stały wyprostowane na tylnych łapach, używały ogonów do utrzymania równowagi i unosiły przednie kończyny, by przechwycić przelatujące nietoperze. Zaobserwowano osobniki, które chwytały nietoperze w powietrzu, natychmiast zabijały je jednym ugryzieniem i odciągały w głąb jaskini”. View oEmbed on the source website Sposób polowania staje się jeszcze bardziej spektakularny, kiedy weźmiemy pod uwagę słaby wzrok gryzoni. Badacze przypuszczają, że szczury potrafiły lokalizować nietoperze, wyczuwając ruch powietrza generowany przez uderzenia ich skrzydeł lub wykorzystując swoje wyjątkowo wrażliwe wibrysy, reagujące na najmniejsze drgania i zmiany w przepływie powietrza. Skala szczurzych polowań Na podstawie obserwacji i materiału filmowego z jaskini w Bad Segeberg, naukowcy dokonali szacunków, które pozwalają zrozumieć, jak duży wpływ na kolonię nietoperzy może mieć obecność szczurów brunatnych. Dzięki wiedzy, że jeden szczur potrafi upolować dziennie nawet dwa nietoperze, badacze obliczyli, że przez cały sezon zimowy (ok. 3 miesiące) gryzoń może skonsumować około 140 nietoperzy. Biorąc pod uwagę liczebność szczurzej kolonii zamieszkującej okolicę jaskini w Bad Segeberg, cała populacja mogłaby skonsumować od 2 100 do 8 400 nietoperzy rocznie. To oznacza, że w przypadku populacji około 30 000 nietoperzy zimujących w jaskini, straty mogłyby stanowić nawet 7% całej kolonii, co stanowi istotne zagrożenie dla stabilności populacji lokalnej. Konsekwencje polowania na nietoperze Szczurze polowania mogą mieć negatywne skutki nie tylko dla populacji nietoperzy. Naukowcy podkreślają, że zarówno szczury, jak i nietoperze są rezerwuarami wielu groźnych wirusów (m.in. koronawirusów), które teraz mogą być przenoszone poprzez interakcje tych dwóch gatunków zwierząt. Szczury, które żyją bliżej człowieka niż nietoperze, mogą stać się „pomostem” w przenoszeniu wirusów. Jak zauważa Mirjam Knörnschild, ekolożka behawioralna z Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie i współautorka badania, ograniczanie populacji inwazyjnych szczurów brunatnych w miejscach zimowania nietoperzy może jednocześnie przyczynić się do ochrony tych wrażliwych, latających ssaków oraz zmniejszenia potencjalnych zagrożeń dla zdrowia publicznego związanych z krzyżowaniem się zwierząt żyjących w miastach. Źródło: Smithsonian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ogar polski – pies myśliwski polskiej szlachty i magnaterii. Po wojnie prawie wyginął
Ogar polski należy do najstarszych i najciekawszych rodzimych ras psów myśliwskich. Miłość polskiej szlachty do ogarów unieśmiertelnił Adam Mickiewicz w księdze IV „Pana Tadeusza”. Te zrównoważone i wyjątkowo lojalne psy prawdopodobnie wywodzą się od psów gończych przybyłych do Europy wraz z orszakami rycerskimi powracającymi z wypraw krzyżowych. Ewentualnie od psów św. Huberta, które w 1066 roku sprowadził do Anglii Wilhelm Zdobywca.
Spis treści: Ogary poszły w las Odnowienie rasy ogara polskiego Psy rodzinne Historia ogarów polskich jest bardzo długa, złożona i bezpośrednio związana z wielkimi historycznymi wydarzeniami. Pierwsze opisy ogara polskiego znajdziemy już w średniowiecznej kronice Galla Anonima. Ogar polski trafił również na karty „Żywota człowieka poczciwego” Mikołaja Reja. Jednak to cytat z Adama Mickiewicza „ogary poszły w las” jest najczęściej przywoływany, gdy mówi się o tych niezwykłych, przyjacielskich i łagodnych dla swoich bliskich psach. Ogary poszły w las Budowa ogara polskiego świadczy o dużej odporności i wytrzymałości – w końcu jest to pies stworzony do polowań. Ogar polski jest dobrze zbudowanym i mocno umięśnionym psem. Jego duży nos ułatwia mu podążanie za świeżym śladem tropionej zwierzyny. Oczy ogara polskiego są lekko skośne, zazwyczaj mają ciemnobrązowy kolor. Uszy psów tej rasy są dość nisko osadzone, zwisają ściśle, przylegając do policzków. Ogon również jest nisko osadzony, delikatnie wygina się ku końcowi, sięga mniej więcej do połowy stawu skokowego. Kończyny tego psa myśliwskiego są silne, mają mocną budowę. Rasę tę zalicza się do psów średniej wielkości. Samce mierzą od 56 do 65 cm w kłębie, natomiast samice od 55 do 60 cm. Wzorzec nie określa dokładnego przedziału wagowego dla psów tej rasy. Niektóre źródła podają, że optymalny przedział wagowy dla samców wynosi od 25 do 32 kg, analogicznie suki są lżejsze – ważą od 20 do 26 kg. Sierść ogara polskiego składa się z gęstego podszerstka i włosa okrywowego. Na głowie, uszach i nogach sierść jest gładka i krótka, natomiast na reszcie ciała nieco dłuższa i twarda. Ogary polskie najczęściej mają umaszczenie czarne podpalane (ciemny grzbiet, jaśniejsze boki, rude znaczenia na kufie, nogach i piersi). Odnowienie rasy ogara polskiego Obecna forma rasy została odtworzona w XX wieku dzięki pracy pułkownika Piotra Kartawika, który od lat 50. XX wieku selekcjonował psy gończe o odpowiednich cechach użytkowych i wyglądzie. Było to konieczne, ponieważ po II wojnie światowej rasa praktycznie zanikła – była na absolutnym skraju wyginięcia. Wynikało to między innymi z odejścia od tradycyjnych polowań z ogarami, choć główne szkody wyrządziły obie wojny światowe i okupacja. Hodowle zostały zniszczone, a brak kontroli nad rozrodem sprawił, że cechy rasy zaczęły się zacierać. W dodatku w powojennym okresie rodzącego się komunizmu ogary wydawały się pozostałością po dawnej szlachcie i tradycji łowieckiej, a na to nie było miejsca w społeczeństwie robotniczo-chłopskim. Powojenna hodowla „Z Kresów” Piotr Kartawik był jednym z pierwszych, którzy podjęli działania na rzecz odbudowy populacji. To właśnie on w roku 1959 sprowadził z Litwy, z okolic Smorgonia, trzy psy rasy ogar polski: suki Zorkę i Czita (czasem zapisywana jako Chita) oraz psa Burzana. To były zwierzęta o cechach kresowych, które przetrwały wojnę i były wyrazem historycznego dziedzictwa rasy. Na bazie tych zwierząt założył pierwszą powojenną hodowlę ogara polskiego „Z Kresów”. Dzięki psom z tej hodowli w 1964 roku sędzia kynologiczny Jerzy Dylewski opracował wzorzec rasy. Rok później, 15 listopada 1966, wzorzec został zatwierdzony przez FCI (Międzynarodową Federację Kynologiczną) jako oficjalna rasa nr 52 – „Ogar Polski”. Dodajmy, że Kartawik hodował psy większe i cięższe – kontrastujące z lżejszym typem użytkowanym przez innego polskiego hodowcę, płk. Józefa Pawłusiewicza. To psy Kartawika zostały uznane jako wzorcowe ogary polskie. Kartawik nie ograniczał się do hodowli. Regularnie testował psy w polowaniach — jeździł z nimi tramwajem do lasów pod Wrocławiem, oceniał ich trop, wytrzymałość, głos. Często towarzyszył im muzyką z rogu czy dubeltówki, by przywołać je z terenu. Psy rodzinne W tej chwili ogary polskie to przede wszystkim zwierzęta rodzinne. Są spokojne, opanowane i wyjątkowo oddane swojemu opiekunowi. W pracy wykazują determinację, skupienie, wyróżnia je doskonały węch. Poza łowiskiem zachowują równowagę i umiarkowaną energię. Psy tej rasy nie są natrętne, choć bardzo cenią kontakt z człowiekiem. Ogary polskie dobrze odnajduje się w domu z ogrodem, gdzie mogą swobodnie się poruszać. Lubią długie spacery i węszenie. To psy inteligentne, ale nieco uparte – wymagają spokojnego i konsekwentnego wychowania. Najlepiej czują się u boku osoby doświadczonej, która doceni ich mądrość i lojalność. Dzięki stabilnemu temperamentowi ogary polskie świetnie sprawdzą się w rodzinie z dziećmi, o ile zapewni się im odpowiednią ilość ruchu i różnorodne zajęcia. Należy jednak unikać zostawiania psa z najmłodszymi bez nadzoru, ale to dotyczy każdej rasy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Pająki z nową metodą polowania. Jako przynętę wykorzystują świetliki
Niektórzy je kochają, inni trzymają się na dystans – pewnym jest to, że pająki budzą wśród ludzi wielkie emocje. Chociaż niektórzy uważają, że mają nieco zbyt wiele nóg, to są pożytecznymi zwierzętami, które regulują populację np. uciążliwych owadów. Naukowcy odkryli jednak ich nową, specyficzną metodę polowania, która zmienia obraz tych wyjątkowych stworzeń.
Naukowcy z Uniwersytetu na Tajwanie zaobserwowali interesujące zachowanie nocnego pająka, który miał wabić ofiary do swojej sieci… świetlikami. Ten rzadki przykład drapieżnika wykorzystującego sygnał godowy ofiary dla własnej korzyści został opisany w czasopiśmie „Journal of Animal Ecology”. Wykwalifikowany myśliwy Tę zaawansowaną technikę polowania zaobserwowano u gatunku Psechrus clavis. Pająki najpierw chwytały świetliki, a następnie umieszczały je w swoich sieciach i tam zostawiały. Ku zaskoczeniu naukowców pająki co jakiś czas odwiedzały swoich „więźniów”, by zobaczyć, jak idzie im praca. Dodatkowo nagrania naukowców pokazały, że drapieżniki natychmiast zjadały ćmy złapane w sieć, ale pozostawiały przy życiu świetliki – przynajmniej przez jakiś czas. Światło przyciągające owady Badacze chcieli sprawdzić, czy pająki świadomie stosują tę strategię, by zwiększyć szanse na sukces polowania. W tym celu umieścili diody LED przypominające świetliki w niektórych pajęczynach, a pozostałe pozostawili jako kontrolne. Swoje badanie przeprowadzili w lesie iglastym na terenie ośrodka Xitou Nature Educational Area należącego do Uniwersytetu Tajwańskiego. Udowodniono, że sieci z diodami przyciągały nawet trzy razy więcej ofiar, niż te pozostawione bez niczego. Jednak gdy wykorzystano świetliki… ich liczba wzrosła dziesięciokrotnie. Pająki po raz kolejny udowadniają, że wiedzą, co robią. Niezwykłe zachowania pająków – Nasze badania wskazują na nieudokumentowaną wcześniej interakcję, w której bioluminescencyjne sygnały świetlików, służące komunikacji seksualnej, są wykorzystywane przez pająki – mówi dr I-Min Tso, autor badania. – To rzuca nowe światło na sposób, w jaki nocne drapieżniki potrafią sprostać wyzwaniom wabienia ofiary i zapewnia unikatowe spojrzenie na złożoność interakcji drapieżnik-ofiara – dodaje. Bohater badania, Psechrus clavis, to nocny drapieżnik, który żyje w subtropikalnych lasach Azji Wschodniej. Głównym pożywieniem pająka są świetliki z gatunku Diaphanes lamproides, jednak, jak udowadniają nowe badania, służą swoim oprawcom nie tylko jako przekąska. Źródło: phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowa Zelandia poluje na wolno żyjące koty. Wszystkie mają zniknąć
Władze Nowej Zelandii uznały bezpańskie koty za poważne zagrożenie dla rodzimej fauny i bioróżnorodności. Wolno żyjące zwierzęta polują na miejscowe ptaki, jaszczurki czy nietoperze. W odpowiedzi na problem na wyspach organizowane są kontrowersyjne polowania.
W tym artykule: Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej Wolno żyjące koty pod ostrzałem Podczas gdy w Polsce wolno żyjące koty cieszą się ogromną popularnością wśród mieszkańców i turystów, choćby słynny Gacek ze Szczecina, na drugim końcu świata sytuacja dzikich futrzaków nie jest tak kolorowa. Przykładowo w Nowej Zelandii co roku organizowane są polowania na koty. Krwawe zawody często porównuje się do rzezi grindwali na Wyspach Owczych. W 2024 roku Nowozelandczycy odstrzelili rekordową liczbę kocurów. Media podają szacunki zbliżone do 340. Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Na wstępie należy zaznaczyć, że polowanie na koty w Nowej Zelandii to w pełni legalna działalność. Co więcej, dla lokalnych społeczności wydaje się ona tak naturalna, że wśród gapiów i uczestników trafiają się także dzieci. O co tam chodzi? Nie jest to strzelanie do zwierząt dla sportu. Takie rozrywki nadal są jednak popularne, choćby na Wyspach Brytyjskich, gdzie polowanie to jedna z królewskich tradycji. Nowozelandczycy z kolei tłumaczą odstrzał kotów działaniem na rzecz zachowania wyspiarskiej flory. Koty nie są bowiem naturalnymi mieszkańcami Nowej Zelandii. Trafiły tam wraz z ludźmi i podobnie jak szczury czy kitanki okazały się inwazyjnymi drapieżnikami. Takie gatunki są zagrożeniem dla endemicznej fauny wyspy, która przez większość czasu ewoluowała w izolacji od świata. Przypomnijmy, że pierwszy Europejczyk – Abel Tasman – dotarł do Nowej Zelandii dopiero w XVII w. Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej W zeszłym roku w zawodach (najcelniejsi strzelcy otrzymują nagrody) wzięło udział ponad 1,5 tys. osób. Niemal 1/3 z nich to dzieci. Dodatkowe kontrowersje wzbudza fakt, że po odstrzeleniu koty są obdzierane ze skóry. Dopiero potem układa się je w rzędach z innych z innymi „zdobyczami”. Nie wszystkim taka sceneria jawi się jednak jako nieodpowiednia dla nieletnich. W rozmowie z lokalnymi mediami organizator wydarzenia, Matt Bailey, podkreślał, że dzieci biorące udział w wydarzeniu, żyją na wsiach, gdzie zabijanie i skórowanie zwierząt jest częścią pracy w gospodarstwie. Argumentował też, że polowanie miało charakter charytatywny. W trakcie imprezy zbierano środki na budowę basenu przy jednej ze szkół. Wolno żyjące koty nie są jedynym celem uczestników corocznego odstrzału. Polować można także na jelenie, świnie, kaczki, kitanki i króliki. Jeden uczestnik zabił 65 kotów, zdobywając nagrodę w wysokości 500 dolarów za największą liczbę zabitych kotów. Organizatorzy przyznali także nagrodę w wysokości 1000 dolarów za największego martwego kota. W trakcie imprezy pilnowano, aby ofiarami polowania nie padły zwierzęta domowe. W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”? Naukowcy zbadali, które geny są odpowiedzialne za pojawienie się w Finlandii kotów o zupełnie nowym umaszczeniu. „Salmiaki” mają nietypowe szare odcienie futra, od białego po całkowicie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-wyniku-mutacji-genetycznej-w-finlandii-pojawily-sie-koty-o-zupelnie-nowym-umaszczeniu-jak-wygladaja-salmiaki-b50cb10.jpg" width="599" height="426" alt="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" title="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" /> Wolno żyjące koty pod ostrzałem Mimo że ratowanie nowozelandzkiej fauny to szczytny i jak najbardziej słuszny cel, nawet przyrodnicy nie popierają polowania na wolno żyjące koty. Przedstawiciele organizacji takich jak Animal Justice Party argumentują, że usuwanie kotów ze środowiska powinno przebiegać w sposób systemowy, a przede wszystkim bardziej humanitarny. – Jeśli naprawdę zależy nam na ochronie ptaków i dzikiej przyrody, potrzebujemy, aby poszczególne osoby wzięły odpowiedzialność za swoje koty poprzez kastrację, aby zapobiec nieplanowanej hodowli i późniejszemu wyrzucaniu niechcianych zwierząt – tłumaczą aktywiści cytowani przez dziennik „New York Post". ŹRÓDŁA: New Zealand Department of Conservation Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Archeolodzy badają cmentarzyska wielorybników. Na krańcu świata
Archeolodzy badają nekropole należące do wielorybników żyjących kilkaset lat temu na Svalbardzie w Norwegii. Ich zachowaniu zagrażają zmiany klimatu.
Spis treści: Boom na wieloryby Ślady po wielorybnikach – znikają Wielorybnicza zbieranina z różnych krajów Svalbard to fascynujące miejsce na Ziemi. Jest to archipelag położony między Norwegią kontynentalną a Biegunem Północnym. Uznawany jest za najbardziej wysunięty na północ zamieszkały obszar świata. Boom na wieloryby To w tym miejscu na początku XVII wieku rozpoczęło się odławianie wielorybów na dużą skalę. Wówczas w Europie wzrosło zapotrzebowanie na produkty z wielorybów i fok, zwłaszcza na olej, który był używany do produkcji mydła, zaopatrzenia lamp oliwnych, a także w przemyśle tekstylnym i skórzanym. Z kolei fiszbiny (płyty rogowe zwisające z podniebienia wielorybów) były wykorzystywane do produkcji gorsetów i parasolek. Koniec ery intensywnego wielorybnictwa na wodach wokół Svalbardu nastąpił pod koniec XVIII wieku. Kilkaset lat polowań przyczyniło się do drastycznego spadku populacji wielorybów na wschód i zachód od Grenlandii. Ślady po wielorybnikach – znikają Na Svalbardzie cmentarzyska wielorybników należą zarówno do najstarszych, jak i najbardziej delikatnych stanowisk archeologicznych w tym rejonie świata. Do tej pory groby zachowywały się w dobrym stanie ze względu na zimny klimat i wieczną zmarzlinę. Jednak w ostatnich dziesięcioleciach to się zmieniło – temperatury drastycznie rosną. W konsekwencji jest więcej opadów, co przyczynia się do powstawania osuwisk i osiadania gleby. Na przykład na stanowisku Likneset wiele z grobów uległo zniszczeniu właśnie z tego powodu, bo położone są niedaleko brzegu morza. Archeolożka z Norweskiego Instytutu Badań nad Dziedzictwem Kulturowym (NIKU), Lise Loktu, porównuje stan i warunki zachowania szkieletów i tkanin z kilku dużych cmentarzysk w fiordzie Smeerenburg, w północno-zachodnim Parku Narodowym Spitsbergenu. Z szacunków wynika, że w sumie pochowano tam 600 wielorybników w latach 1600-1700. Część z nich przebadano wykopaliskowo w latach 1985-1990. – Groby stanowią unikalny archeologiczny materiał źródłowy, który rzadko zachowuje się zarówno w Europie i na całym świecie – mówi Loktu. Wielorybnicza zbieranina z różnych krajów Groby osób parających się polowaniem na wieloryby są skarbnicą wiedzy na ich temat. – Zadokumentowanie tych grobów to pilna sprawa, zanim znikną całkowicie i na dobre. Jest jeszcze wiele informacji do zdobycia – podkreśla archeolożka. Analizy DNA i izotopów części szkieletów wykonała Elin T. Brødholt z Uniwersytetu w Oslo. Dostarczyły one zupełnie nowych informacji na temat stanu zdrowia i warunków życia wielorybników. Wynika z nich, że wielorybnicy wywodzili się z różnych części Europy, w tym, oczywiście, z Norwegii. Zawód był trudny i wycieńczający. Wielorybnicy byli ubodzy. Ze szkieletów można wyczytać, że wiedli ciężkie życie z okresami niedożywienia i chorób, w tym szkorbutem, powstałym w wyniku braku dostępu do witaminy C. O złym stanie zdrowia świadczą też zęby wielorybników. W jednym przypadku widoczna jest nawet szpara w rzędzie zębów świadcząca o ciągłym trzymaniu w tym miejscu fajki. Z kolei do najczęstszych urazów szkieletu należały te związane z kręgosłupem i górną częścią ramion, okolicą bioder oraz dłoni i stóp. Dochodziło do nich zapewne w czasie polowania na wieloryby. Jego kluczowym elementem było precyzyjne trafienie harpunem, który był przymocowany do długich lin. Gdy harpun wbijał się w ciało zwierzęcia, lina rozwijała się z dużą prędkością, a wieloryb ciągnął łódź z zawrotną prędkością. Gdy zwierzę ulegało wyczerpaniu, dobijano je lancami. Wielorybnicy wielokrotnie bywali ranieni w czasie szamotaniny z tym morskim ssakiem. Źródło: NIKU, Muzeum Svalbardu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Humbaki wytwarzają narzędzia do polowania? Tak można nazwać sieci z pęcherzyków, w które łapią kryl
Wieloryby wykorzystują wyrafinowane techniki łowieckie. Tworzą sieci z pęcherzyków powietrza, w których zamykają ławice kryla. Zdaniem autorów najnowszych badań sieci te można uznać za narzędzia. Naukowcy zaliczyli humbaki do wąskiej grupy zwierząt, które umieją narzędzia wytwarzać i modyfikować.
W tym artykule: Jak polują humbaki Sprytne jak wieloryby Badania humbaków Pojedynczo i w grupie Wiele zwierząt używa do pozyskiwania pożywienia prostych narzędzi. Potrafią to m.in. ssaki naczelne, a także niektóre ptaki. Znacznie rzadziej zdarza się jednak, by zwierzęta same wytwarzały narzędzia. Szczególnie te służące do polowania. Do tej wąskiej grupy należą humbaki (długopłetwce oceaniczne). To kilkunastometrowe wieloryby rozpowszechnione we wszystkich oceanach świata. Ssaki te są znane ze skomplikowanych pieśni, które słychać na ogromnych dystansach. A także charakterystycznych wyskoków nad wodę. 30-tonowy humbak potrafi wybić się tak mocno, że wynurza się cały z oceanu. Jeszcze jedną wyjątkową umiejętnością humbaków jest sposób polowania. Zwierzęta te wypuszczają z pyska pęcherzyki powietrza, które układają się w wodzie w okrąg. Już wcześniej odkryto, że to pomaga im polować na kryl. Teraz badacze z Hawajów przyjrzeli się bliżej „sieciom” humbaków. I odkryli, że są one tak skomplikowane, iż można je uznać za narzędzia. Jak polują humbaki – Ustaliliśmy, że humbaki zamieszkujące południowo-wschodnią Alaskę tworzą skomplikowane sieci z bąbli, aby łowić kryl – powiedział Lars Bejder z University of Hawaiʻi w Mānoa. Długopłetwce umiejętnie wypuszczają pęcherzyki powietrza tak, by stworzyły sieć składającą się z pierścieni. Kontrolują szczegóły takie jak liczba pierścieni, a także szerokość i głębokość sieci. Biorą pod uwagę nawet przestrzeń pomiędzy pęcherzykami! Wszystko po to, by sieć otoczyła ławicę drobnych skorupiaków, ułatwiając wielorybowi posiłek. – Ta metoda pozwala wielorybom złapać siedem razy więcej ofiar podczas jednego zanurzenia – powiedział Lars Bejder. – I to bez zużywania dodatkowej energii. Sprytne jak wieloryby Humbaki używają tej metody polowania bardzo pomysłowo. Najpierw głęboko nurkują, tak by znaleźć się pod ławicą kryla. Następnie opływają ją wokół, wypuszczając pęcherzyki powietrza. Bąbelki wznoszą się, tworząc wokół skorupiaków cylindryczną ścianę. To powoduje, że kryl nie może się rozpierzchnąć na wszystkie strony. Wieloryb podpływa od dołu z szeroko otwartymi szczękami. Ostatecznie jest to jedyne miejsce, do którego mogą wpłynąć skorupiaki. Od sukcesu polowania zależy życie wielorybów. Lato i jesień długopłetwce spędzają w pobliżu Alaski. Muszą tam zdobyć tyle pokarmu, by wystarczyło im na kolejne miesiące roku. Zimą udają się na południe, by wydać na świat potomstwo. Podczas długiej migracji i opieki nad młodymi polegają na zapasach zgromadzonych w postaci tłuszczu. View oEmbed on the source website Badania humbaków Naukowcy przyznają, że wiele morskich ssaków – takich jak wieloryby, morświny czy delfiny – jest bardzo trudnych do badania. W przypadku najnowszych badań naukowcy wykorzystali dwie metody. Tagowali zwierzęta oraz używali zwykłych i podwodnych dronów. Te drugie pozwoliły śledzić, jak wieloryby zachowują się pod wodą. W ten sposób udało się udokumentować 83 sieci z pęcherzyków, których twórcami były humbaki polujące w samotności. Zaowocowało to dokładną charakterystyką metod polowania używanych przez wieloryby żerujące w pobliżu Alaski. Naukowcy opisali ją w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Royal Society Open Science”. Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni Kultura rozprzestrzenia się na gigantyczne odległości nie tylko w społecznościach ludzi. Naukowcy odkryli, że humbaki na całym Południowym Pacyfiku – od wschodnich wybrzeży Australii, pr... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/hity-wielorybow-potrafia-pokonac-ocean-humbaki-oddalone-o-14-tys-km-spiewaja-te-same-piesni-fot-john-tlumacki-the-boston-globe-via-getty-images-8b0ef99.jpg" width="938" height="600" alt="Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni (fot. John Tlumacki/The Boston Globe via Getty Images)" title="Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni (fot. John Tlumacki/The Boston Globe via Getty Images)" /> Pojedynczo i w grupie Tworzenie sieci z pęcherzyków powietrza może być u wielorybów zachowaniem wyuczonym. Nie wszystkie osobniki polują w ten sposób. Często za to łączą siły, jednocześnie wypuszczając bąble i np. tworząc dwie sieci jednak obok drugiej. Widać to na filmie opublikowanym przez naukowców. – Najbardziej ekscytujące jest to, że humbaki opracowały złożone narzędzia umożliwiające im wykorzystywanie skupisk ofiar, które w innym przypadku byłyby dla nich niedostępne – powiedział Andy Szabo, jeden z autorów artykułu. – Mam nadzieję, że właśnie ta elastyczność behawioralna i pomysłowość dobrze posłużą wielorybom, gdy nasze oceany będą się zmieniać – dodał. Komercyjne łowienie i zabijanie dwupłetwców jest zakazane od 1985 r. Zwierzęta nie są zagrożone wyginięciem. Jednak liczebność ich populacji znacząco spadła w poprzednim dziesięcioleciu. Jak inni mieszkańcy oceanów długopłetwce będą musiały w przyszłości przystosować się do zmian ich środowiska wywołanych przez zmiany klimatyczne. Źródła: Royal Society Open Science, University of Hawaiʻi, ScienceAlert.
Jak ludzie polowali na mamuty? Wcale nie rzucali oszczepami. Nasi przodkowie byli o wiele sprytniejsi
Kilkanaście tysięcy lat temu, w plejstocenie, ludzie z powodzeniem polowali na megafaunę. Ich ofiarami padały mamuty, mastodony, bizony czy smilodony. W jaki sposób naszym praprzodkom udawało się zabić ważącego kilka ton mamuta? Zdaniem badaczy z Uniwersytetu Berkeley używali broni drzewcowej przypominającej o wiele późniejsze piki.
W tym artykule: Jak polowano na mamuty? Inżynierowie z plejstocenu Polowanie na mamuty Czego było potrzeba mieszkańcom plejstocenu, by upolować mamuta? Właściwej broni, grupy towarzyszy, dużej porcji odwagi, planu. A także znajdowania się w odpowiednim miejscu w odpowiednim czasie. O tym, jak ważny był ostatni czynnik, można przekonać się, odwiedzając muzeum archeologiczne w Pavlovie na Morawach. Znajduje się ono niedaleko głównej drogi do Wiednia – i jest zdecydowanie warte zatrzymania. Powstało w miejscu stanowiska archeologicznego Palvov I, gdzie znaleziono kości mamutów, narzędzia i ceramikę sprzed 24–26 tys. lat. Wśród eksponatów w Pavlovie wyróżnia się słynna paleolityczna Wenus z Dolnych Vestonic oraz figurki mamutów wypalane z gliny przez dawnych łowców tych zwierząt. Spacer nad muzeum – jego nietypowy, wkopany w ziemię budynek zdobył ważną czeską nagrodę architektoniczną – uświadamia, jak przemyślni byli paleolityczni myśliwi. Zakładali swoje prowizoryczne obozowiska na stokach jedynego w okolicy wzniesienia, otoczonego rozległymi dolinami. Widok stąd rozciąga się na wiele kilometrów w każdą stronę. Jeśli znało się zwyczaje mamutów i ścieżki, którymi podążały, można było wypatrzyć te wielkie zwierzęta z daleka. I przygotować obławę. Jak polowano na mamuty? Zwiedzanie Archeoparku w Pavlovie warto zacząć od obejrzenia krótkiego filmu wprowadzającego. Obala on kilka popularnych mitów związanych z polowaniem na mamuty. Jeden z tych mitów powstał jeszcze na początku poprzedniego stulecia. Według niego nasi praprzodkowie wykopywali na drodze mamutów doły, które następnie maskowali gałęziami i liśćmi. Następnie mieli zapędzać gigantyczne ssaki do takich pułapek. Jak tłumaczą na filmie czescy archeolodzy, to nic innego niż bajka. Ich zdaniem mamuty były zbyt inteligentne, by wpaść w tego typu potrzaski. Skuteczne mogło być za to oddzielenie chorego lub młodego zwierzęcia od stada, a następnie zagnanie go na błotnisty stok. Tam mamut miałby kłopot z utrzymaniem się na nogach i jednoczesnym bronieniem się przed myśliwymi. To pozwalało otoczyć go i zabić. Tylko czym? Na współczesnych ilustracjach pokazujących łowców mamutów najczęściej widzimy ich z oszczepami lub włóczniami zakończonymi grotami. Czy rzucali nimi w zwierzę? A może dźgali je równocześnie ze wszystkich stron, czekając aż się wykrwawi i osłabnie? Inżynierowie z plejstocenu Zdaniem naukowców z Uniwersytetu Berkeley – autorów artykułu opublikowanego w czasopiśmie „PLOS ONE” – żadna z tych odpowiedzi nie jest prawdziwa. Scott Byram wraz z innymi archeologami z Berkeley zbudowali repliki broni sprzed kilkunastu tysięcy lat. Z ich pomocą wykazali, że ludzie z plejstocenu mogli używać czegoś podobnego do pik. Czyli zakończonej grotem broni drzewcowej, którą nastawiali w kierunku szarżującego zwierzęcia. Naukowcy nie mieli oczywiście zachowanej broni, którą mogliby odtworzyć – a przynajmniej nie w całości. Jako groty przypuszczalnych pik posłużyły repliki tzw. grotów typu Clovis. Tak określa się szpiczasto zakończone ostrza z licznymi żłobieniami z północnoamerykańskiej kultury Clovis. Po raz pierwszy znaleziono je w Nowym Meksyku prawie sto lat temu. Groty typu Clovis odkrywano również w szkieletach mamutów. Uzasadnia to przypuszczenie, że stanowiły część broni służącej do polowań na megafaunę. Groty typu Clovis miały ostre krawędzie i charakterystyczne podłużne wżłobienia u podstawy (można je dostrzec na zdjęciu ilustrującym ten artykuł). Wykuwano je z czertu, krzemienia albo jaspisu. Później osadzano na trzonkach tyczek, a następnie przewiązywano rzemieniem. Drzewce z plejstocenu nie zachowały się. Naukowcy odtworzyli, je sięgając do przekazów z różnych kultur, współczasnych i starożytnych (m.in. greckiej). Polowanie na mamuty Jak najlepiej używać takiej broni? Zdaniem Byrama i jego współpracowników, nasi przodkowie zapierali jej trzonek o ziemię. Następnie kierowali drzewce pod kątem w stronę szarżującego zwierzęcia. Jeśli mamut nadział się na grot, ostrze rozrywało jego ciało z ogromną siłą. – Energia, którą można wytworzyć za pomocą ludzkiego ramienia, w niczym nie przypomina energii generowanej przez szarżujące zwierzę. To różnica o rząd wielkości – zauważa antropolog Jun Sunseri. – Te włócznie zostały zaprojektowane tak, aby chronić użytkownika – dodaje. Po wykonaniu replik naukowcy sprawdzili ich wytrzymałość w badaniach eksperymentalnych. Zrzucali na swoje piki z niewielkiej wysokości (35 cm) ciężar 11 kg. Miało to symulować uderzenie w pikę przez niewielkie zwierzę. Jak się okazało, w rezultacie grot cofał się, przepoławiając trzonek. Naukowcy porównali ostateczny efekt do działania pocisku grzybkującego. Ten rodzaj pocisku rozszerza się, gdy trafia w ciało zwierzęcia. Badacze są przekonani, że techniki myśliwskie ludzi z plejstocenu były skomplikowane, a ich broń wyrafinowana, solidna i wytrzymała. W planach mają przeprowadzenie kolejnych testów praktycznych swoich replik. Tym razem chcą zbudować zjeżdżalnię albo wahadło, które pozwoliłyby symulować atak mamuta. Źródło: EurekAlert, PLOS ONE. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pierwsi Amerykanie mieszkali obok gigantycznych mamutów. Wskazują na to dowody sprzed 14 tys. lat
Obozowiska pierwszych Amerykanów, zasiedlających Alaskę 14 tysięcy lat temu, znajdowały się w sąsiedztwie stad mamutów. Zwierzęta te były nie tylko bardzo kalorycznym źródłem pożywienia.
W tym artykule: Pierwsi Amerykanie obok mamutów Zmiana klimatu niebezpieczna dla mamutów Mamut – cenna zdobycz Od wielu dekad uwagę archeologów przykuwa kwestia pojawienia się ludzi na kontynencie amerykańskim. Moment ten stale oddala się w czasie. Teraz przyjmuje się, że pierwsi migranci z Azji dotarli do Nowego Świata kilkanaście tysięcy lat temu. Badania naukowców z Alaski i Kanady rzucają na ten intrygujący moment nowe światło. Swoje analizy opublikowali oni na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science Advances”. Pierwsi Amerykanie obok mamutów Naukowcy ustalili, że kilkanaście tysięcy lat temu miejsca pobytu mamutów włochatych pokrywały się z siatką obozowisk ludzi na Alasce przez około tysiąc lat. Długotrwała i przewidywalna obecność mamutów włochatych mogła przyciągnąć ludzi na ten obszar. Taki wniosek umożliwiła m.in. analiza izotopowa ciosu samicy mamuta przez radę wioski Healy Lake nazwanej Élmayųujey'eh. Dzięki analizie można uzyskać wgląd w dietę i miejsca pobytu zwierzęcia. Cios odkryto na stanowisku archeologicznym Swan Point w interiorze Alaski. Obok leżały kości dwóch spokrewnionych młodych mamutów i innych zwierząt. Wygląda na to, że zwierzęta zostały upolowane, bo ich szczątki spoczywały obok ognisk i kamiennych narzędzi używanych przez ludzi zapewne do sprawiania tusz. – Samica wędrowała po najgęstszym regionie stanowisk archeologicznych na Alasce – powiedziała Audrey Rowe, doktorantka University of Alaska Fairbanks i główna autorka artykułu. – Wygląda na to, że ci pierwsi ludzie zakładali obozowiska na obszarach, które były odwiedzane przez mamuty. Czego jeszcze naukowcy dowiedzieli się o samicy mamuta z analiz izotopowych? Znaczna część wędrówki Elmy pokrywała się z podróżą wcześniej badanego samca mamuta, który żył 3000 lat wcześniej. Oznacza to, że istniały stałe wzorce migracji tych wielkich zwierząt. Elma w momencie śmierci miała około 20 lat i była zdrowa. – Badania izotopowe wykazały, że nie była niedożywiona i że jej śmierć zbiegła się w czasie z funkcjonowaniem sezonowego obozu w Swan Point, gdzie znaleziono jej ciosy – dodał Matthew Wooller, który jest dyrektorem Alaska Stable Isotope Facility i profesorem w College of Fisheries and Ocean Sciences. Zmiana klimatu niebezpieczna dla mamutów Kilkanaście tysięcy lat temu krajobraz północnej Ameryki zmieniał się wraz ze zmianami klimatu. Stepy zdominowane przez trawy i krzewy, tak powszechne w alaskańskim interiorze, zaczęły stopniowo porastać drzewa. Być może te zmiany zbiegały się w czasie z wędrówką mamutów na północ. Ludzie szli na południe z Azji, a mamuty z Ameryki na północ, tam gdzie klimat był dla nich bardziej odpowiedni. Oba gatunki spotkały się w połowie drogi. – Zmiana klimatu pod koniec epoki lodowcowej spowodowała fragmentację preferowanego przez mamuty otwartego siedliska, potencjalnie zmniejszając ich mobilność i czyniąc je bardziej podatnymi na polowania organizowane przez ludzi – zauważył archeolog Ben Potter z University of Alaska Fairbanks, jeden z autorów publikacji. Mamut – cenna zdobycz Polowanie na mamuty było sporym wyzwaniem. Wymagało skoordynowanych działań kilkunastu osób. Pradziejowi myśliwi często unikali bezpośredniego starcia. Woleli zagonić mamuty w pułapki. Tak było na przykład w przypadku stanowiska Kraków-Spadzista w Polsce. Gdy mamuta udało się w końcu upolować, stawał się obfitym źródłem tłuszczu i mięsa, z którego można było czerpać przez wiele miesięcy. Ale używano też skór i kości tych zwierząt. Skóry wykorzystywano na odzienia ludzi. Z kości wykonywano m.in. szałasy. Żadna część mamuta się nie marnowała. W tym miejscu w Polsce zabito ponad 100 mamutów. Poznaj cmentarzysko tych gigantów U podnóża kopca Kościuszki w Krakowie archeolodzy trafili na szczątki ponad 113 mamutów. Te ważące kilka ton zwierzęta spędzano na wzgórze, a potem zabijano, ćwiartowano i spożywano. To właśnie w czasach, gdy ludzie zaczęli przedzierać się z Azji do Ameryki, mamuty zaczęły na całym świecie masowo wymierać. Na Alasce przetrwały dłużej, a najdłużej w północno-wschodniej Rosji, na Wyspie Wrangla, bo aż do III tysiąclecia p.n.e. Dlaczego mamuty zniknęły z powierzchni Ziemi? Podstawowym powodem były zmieniające się warunki klimatyczne związane z końcem epoki lodowcowej. Wskazuje się też na działalność człowieka jako jedną z przyczyn ich końca. Źródło: Science Advances Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W tym miejscu w Polsce zabito ponad 100 mamutów. Poznaj cmentarzysko tych gigantów
U podnóża kopca Kościuszki w Krakowie archeolodzy trafili na szczątki ponad 113 mamutów. Te ważące kilka ton zwierzęta spędzano na wzgórze, a potem zabijano, ćwiartowano i spożywano.
W tym artykule: Nowa wystawa w Muzeum Przyrodniczym ISEZ PAN Ludzie kontra mamuty Co można zobaczyć na nowej wystawie? Kiedy przyjść do muzeum? Niewiele jest miejsc z czasów pradziejowych w Polsce, które tak mocno uruchamiają wyobraźnie, jak stanowisko określane przez archeologów, jako Kraków Spadzista (od nazwy ulicy, przy której się znajduje). Na ślady po pradziejowej obecności zwierząt i ludzi u podnóża kopca Kościuszki na terenie XIX-wiecznego ziemnego fortu austriackiego natknięto się przypadkowo w 1967 roku. Miejsce szybko zainteresowało archeologów, którzy prowadzili tam wykopaliska od 1968 do 2023 roku. Efekty tych prac robią olbrzymie wrażenie. Nowa wystawa w Muzeum Przyrodniczym ISEZ PAN Naukowcy podsumowali właśnie wieloletnie badania. Zapraszają na wystawę „Spadzista – krakowskie cmentarzysko mamutów”, na której zaprezentowane są niektóre okazy pochodzące ze stanowiska. Miejsce to jest bardzo ważne dla naukowców zajmujących się okresem paleolitu w Europie. Okazało się bowiem, że w trakcie badań w północnej części stanowiska, tuż przy krawędzi skalnej, odsłonięto jedno z największych w Europie nagromadzeń kości i zębów mamuta zarówno jeśli chodzi o liczbę szczątków kostnych, jak i liczbę opisanych osobników. Znaleziono tam szczątki ponad 113 mamutów. Spośród ponad 20 tys. szczątków kostnych znalezionych na Spadzistej, większość z nich, bo ponad 90 proc. kości oraz zębów należy do mamuta Mammuthus primigenius (mamuta włochatego). Ludzie kontra mamuty Nie było to jednak w sensie dosłownym cmentarzysko tych zwierząt. Do tego, że znalazły się w dołach u podnóża wzgórza przyczynił się człowiek. Skąd to wiemy? Odkryto tam kilkadziesiąt tysięcy wyrobów krzemiennych wykorzystywanych jako ostrza broni miotanej oraz narzędzia służące do obróbki skór, mięsa oraz kości mamucich. Człowiek w bardzo sprytny sposób polował na te zwierzęta. Były one niebezpieczne, dlatego uciekł się do podstępu. Niektórzy badacze co prawda sądzili, że łowy na mamuty nie odbywały się na samym wzgórzu, ale w pewnej odległości od niego. Następnie ciała zwierząt miano wlec w miejsce dzisiejszych wykopalisk. Innego zdania jest wieloletni badacz stanowiska paleontolog dr hab. Piotr Wojtal z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN. Według niego mamuty były zapędzane przez myśliwych na wzgórze i tam je zabijano, a potem ćwiartowano. W jego ocenie to najbardziej logiczna i najlepiej wyjaśniająca krakowskie znaleziska hipoteza. Ówcześni łowcy rzucali dzidami zaopatrzonymi w ostrza krzemienne. Potwierdzeniem tej koncepcji są złamane wierzchołki grotów. Takie zniszczenie zapewne nastąpiło na skutek silnego uderzenia krzemieni o twarde kości mamutów. Drzewce nie zachowały się do naszych czasów. Co można zobaczyć na nowej wystawie? Na ekspozycji w Muzeum Przyrodniczym ISEZ PAN przy ulicy św. Sebastiana 9 w Krakowie, można zobaczyć część okazów pochodzących ze stanowiska Spadzista. Naukowcy musieli wybrać tylko niektóre, bo było ich po prostu bardzo dużo. Biotechnolodzy ogłosili plan przywrócenia mamutów włochatych Zwolennicy projektu przekonują, że przywrócenie mamuta włochatego w zmienionej formie ma pomóc w odbudowaniu ekosystemu arktycznej tundry i zapobiec wyginięciu słonia indyjskiego. Oprócz tego można zapoznać się z tym, w jaki sposób naukowcy prowadzili badania terenowe i analizowali szczątki kostne. Można też poznać warsztat pradziejowych ludzi i dowiedzieć się tego, w jaki sposób produkowali narzędzia kamienne, które używano między innymi w czasie polowania na mamuty. Kiedy przyjść do muzeum? „Spadzista – krakowskie cmentarzysko mamutów” to wystawa stała, więc nie ma obaw, że nie zdążymy jej odwiedzić. Muzeum Przyrodniczym ISEZ PAN w Krakowie będzie nieczynne w okresie świątecznym. Muzealnicy zapraszają do odwiedzin od 3 stycznia 2024 roku. Nowa ekspozycja jest współfinansowana ze środków Ministerstwa Edukacji i Nauki. Źródło: ISEZ PAN Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Łuk w Andach pojawił się wcześniej, niż dotychczas sądzono. A zbiegło się to z ważną społeczną zmianą
Pojawienie się łuku w Andach w Ameryce Południowej zbiegło się w czasie z wielkimi zmianami społecznymi, które nastąpiły około 5 tysięcy lat temu. Dotychczas sądzono, że broni tej zaczęto tam używać 2 tysiące lat później.
W tym artykule: Łuk w Ameryce Południowej Groty z dorzecza jeziora Titicaca Nowa technologia przyszła wraz z innymi zmianami Łuk to jedna z najstarszych broni miotających, która zaczęła się stopniowo upowszechniać 30 tysięcy lat temu. Z ostatnich badań wynika, że być może łuk wymyślono nawet 61 tysięcy lat temu w południowej Afryce, o czym świadczą charakterystyczne groty. Łuk długo był podstawową bronią, w świecie śródziemnomorskim i Europie używaną od czasów starożytnych do średniowiecza, a w Chinach, Japonii i na stepach Eurazji jeszcze dłużej. Pojawia się w klasycznej mitologii (posługiwał się nim Odyseusz), odgrywa też ważną rolę w Starym Testamencie. Strzała zabiła siódmego króla Izraela, Achaba. Łuk w Ameryce Południowej Nie wszędzie jednak łuk był znany i używany aż tak dawno temu. Na przykład w Andach w Ameryce Południowej miał się upowszechnić dopiero przed 3 tysiącami lat. Nowe badania archeologów z USA pracujących w Peru ukazują to zagadnienie w nowym świetle. Wnioski opublikowali w czasopiśmie naukowym „Quaternary International”. Groty z dorzecza jeziora Titicaca Do naszych czasów bardzo rzadko zachowują się zabytki wykonane z surowców organicznych takich jak drewno. Dlatego nie możemy oczekiwać, że archeolodzy odkryją pradziejowe łuki. Jest to sytuacja bardzo rzadka. T Skąd w takim razie naukowcy wiedzą, że przed wieloma tysiącami lat ich używano? Otóż zachowały się kamienne groty. W przypadku opisywanych badań w Andach naukowcy wzięli pod lupę ponad 1100 takich przedmiotów. Pochodziły z dorzecza jeziora Titicaca w Peru. Okazało się, że groty te pochodzą sprzed 5 tysięcy lat. Do tej pory sądzono, że łuków w tym rejonie zaczęto używać 2 tysiące lat później. Nowa technologia przyszła wraz z innymi zmianami Zdaniem naukowców nowa broń rozpoczęła swoją karierę w momencie szerszych zmian. To wówczas, około 5 tys. lat temu, sieć wymiany zintensyfikowała się i ludzie coraz częściej zaczęli zamieszkiwać w większych osadach, ale było ich mniej. – Uważamy, że nasza praca jest przełomowa, ponieważ daje nam szansę zobaczyć, jak społeczeństwo zmieniało się w Andach w czasach starożytnych (…) Jest to jeden z pierwszych przypadków, w których archeolodzy andyjscy zbadali złożoność społeczną poprzez analizę ilościową narzędzi kamiennych – powiedział Luis Flores-Blanco, doktorant antropologii i jeden z autorów badań. Naukowcy stwierdzili, że rosnąca złożoność społeczna w regionie jest zwykle badana poprzez analizę monumentalnej architektury i ceramiki, a nie takich niepozornych przedmiotów jak groty, które są z reguły wiązane ze społecznościami zbieracko-łowieckimi. Centralna Kolej Transandyjska – dzieło polskiego inżyniera, którym zachwyca się cały świat Centralna Kolej Transandyjska łączy Callao, czyli największy i najważniejszy port w Peru z miejscowością Huancayo w środkowej części kraju. Jak to się stało, że za jej powstanie odpowie... Jak wyglądały badania? Naukowcy określili wiek każdego z grotów. Niektóre nie musiały wcale być grotami strzał, ale jakiejś broni drzewcowej. Zmierzyli ich rozmiary: długość, szerokość, grubość i wagę. Badacze zauważyli, że starsze pociski – od wczesnego do późnego okresu archaicznego – były większe. Znaczący spadek wielkości nastąpił w końcowym okresie archaicznym, czyli około 5000 lat temu. Zespół postawił hipotezę, że ta zmiana rozmiaru wskazuje na zmianę używanej broni. Większe groty były częścią włóczni, a mniejsze, czyli późniejsze – strzał wchodzącego przebojem łuku. Ta nowoczesna broń umożliwiała bardziej skuteczne polowania. Myśliwy mógł być zdecydowanie dalej od zdobyczy. Poza tym nie musiał używać tak dużej siły jak w przypadku włóczni. Źródło: Quaternary International Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Urodzeni mordercy? Koty domowe wyglądają niewinnie, ale ich ofiarami pada aż 2 tys. gatunków
Koty są bardzo sprawnymi drapieżnikami. Te żyjące dziko albo wychodzące na zewnątrz bez opieki polują aż na 2 tys. różnych gatunków: ssaków, ptaków czy gadów. Na liście ich ofiar znajduje się prawie 350 gatunków zagrożonych.
W tym artykule: Urodzeni mordercy? Globalni drapieżnicy Zagrożenie dla zagrożonych Koty domowe pokochaliśmy ok. 9 tys. lat temu. Prawdopodobnie jako pierwsi ich urokowi ulegli starożytni mieszkańcy północnej Afryki. To oni je udomowili. Czyli nauczyli żyć z ludźmi, w domach, gospodarstwach, a później mieszkaniach. Od tamtej pory koty stały się naszymi wiernymi towarzyszami. Wielu ludzi nie wyobraża sobie bez nich życia. Dzisiaj koty przedstawiane są najczęściej jako puchate, miłe, lubiące głaskanie zwierzęta, uwielbiające wylegiwać się wraz z nami na kanapie. Jednak taki obraz – który znamy z tysięcy zdjęć i memów – ma tylko trochę wspólnego z naturą kotów. Mimo tysięcy lat, które spędziły w naszym otoczeniu, zwierzęta te pozostały drapieżnikami. I to drapieżnikami oportunistycznymi – czyli niewybrednymi łowcami, gotowymi polować na bardzo różne ofiary. Urodzeni mordercy? Gatunki oportunistyczne mogą żyć w odmiennych środowiskach. I takie właśnie są koty domowe (Felis catus). Rozprzestrzeniły się po całym globie i dobrze radzą sobie w różnych środowiskach. Dzisiaj występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Należą do gatunków ssaków najbardziej rozprzestrzenionych na Ziemi. Oczywiście ich natura się nie zmieniła. Nadal są to drapieżniki, które uwielbiają polowania. Trzy lata temu naukowcy policzyli, że każdy kot zabija rocznie średnio 186 różnych zwierząt: małych ssaków, ptaków czy gadów. Badania przeprowadzono w Australii, gdzie drapieżnictwo kotów pozostaje gorącym tematem. Szacuje się, że od XVIII w. koty doprowadziły do wymarcia kilkudziesięciu gatunków ssaków żyjących na tamtym kontynencie. Największe koty domowe - TOP 7 wśród ras domowych Największe koty domowe bardziej niż potulnego mruczka przypominają dzikie zwierzęta, żyjące w egzotycznych zakątkach globu. Nie oznacza to jednak, że duże kociaki nie nadają się na towar... Globalni drapieżnicy A jaki wpływ na przyrodę koty wywierają globalnie? Po raz pierwszy oszacował to zespół Christophera Lepczyka z Uniwersytetu Auburn. W najnowszym numerze „Nature Communications” ukazała się praca, w której naukowcy policzyli, ile gatunków żyjących na Ziemi może skończyć swoje życie w pyszczkach kotów domowych. Okazało się, że koty domowe – zarówno te zdziczałe, jak i takie, które są wypuszczane przez opiekunów na zewnątrz – mają bardzo mało wyspecjalizowaną dietę. Ich ofiarami pada prawie 2100 różnych gatunków zwierząt. Wśród nich jest 981 gatunków ptaków, 463 gadów, 431 ssaków, 119 owadów, 57 płazów i 33 należących do innych grup zwierząt. W innym ujęciu – w diecie kotów znaleziono 9 proc. znanych gatunków ptaków, 6 proc. znanych gatunków ssaków i 4 proc. gadów. Najbardziej narażone na stanie się kocim posiłkiem są małe zwierzęta: takie, których waga nie przekracza 5 kg. Naukowcy zaznaczają przy tym, że ich szacunki były robione ostrożnie i najprawdopodobniej są zaniżone. Zagrożenie dla zagrożonych Co istotne, aż 347 gatunków spośród wyżej wymienionych znajduje się na listach zwierząt uznawanych za zagrożone wyginięciem. Należą do nich niełaz eukaliptusowy – mały drapieżny ssak mający charakterystyczne cętki – żółw jadalny czy burzyk Newella. Ofiarami kotów padają też zwierzęta krytycznie zagrożone oraz takie, które nie występują już dziko w naturze. Jak piszą autorzy, trzy razy więcej zagrożonych gatunków, na które polują koty, mieszka na wyspach niż na kontynentach. „Łącznie nasze ustalenia pokazują, że koty są niewybrednymi drapieżnikami i zjadają zasadniczo każdy rodzaj zwierzęcia, jaki uda im się schwytać na pewnym etapie życia” – piszą badacze w swojej pracy. Zaznaczają, że koty mogą również żywić się padliną. Zdaniem naukowców najprawdopodobniej w taki właśnie sposób do ich żołądków dostają się resztki zwierząt znacznie przekraczających je rozmiarami. Podsumowując, zoolodzy zwracają uwagę, że koty wywierają bardzo duży – i często niedoceniany – wpływ na całe ekosystemy. Źródło: Nature Communications Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Masowa rzeź wielorybów miała miejsce w Europie już wiele stuleci temu. Zniknęły dwa gatunki
Dwa gatunki wielorybów – biskajskiego i szarego – wytrzebiono we wschodniej części Oceanu Atlantyckiego na wieki przed rozpoczęciem ery przemysłowego wielorybnictwa w XIX wieku. Setki lat temu były to najbardziej powszechne gatunki tych morskich ssaków na tym obszarze.
W tym artykule: Wieloryb. Zwierzę zagrożone wyginięciem już w pradziejach Analiza kilkuset kości wielorybów zdradza mroczną tajemnicę Jak polowano setki lat temu? Dwie ofiary: wieloryb szary i biskajski Największe morskie ssaki, wieloryby wzbudzają dziś zachwyt i objęte są ochroną. Jednak już wiele stuleci temu ludzie bardzo chętnie na nie polowali. Można było z nich pozyskać nie tylko mięso, ale i cenny olej do lamp. Natomiast z kości tych ssaków wykonywano niemal wszystko, od gorsetów po drobne przedmioty. Wieloryb. Zwierzę zagrożone wyginięciem już w pradziejach Wydawać by się mogło, że dopiero w epoce przemysłowej polowania na wieloryby odbywały się na dużą skalę i przyczyniły do zdziesiątkowania licznych gatunków. Nic bardziej mylnego. Międzynarodowy zespół naukowców opublikował właśnie w czasopiśmie naukowym „Royal Society Open Science” analizę dotyczącą szczątków kości wielorybów ze wschodniej części Oceanu Atlantyckiego. Wniosek? Owszem, wielorybnictwo przemysłowe w XIX i XX wieku prawie wytępiło kilka gatunków. Jednak mimo że przed tym okresem polowania odbywały się na znacznie mniejszą skalę, wystarczyło to, aby co najmniej dwa gatunki całkowicie zniknęły z wód Europy. Analiza kilkuset kości wielorybów zdradza mroczną tajemnicę Naukowcy przeanalizowali ponad 700 kości wielorybów z różnych kolekcji muzealnych w Europie. Większość z tych szczątków pochodziła z okresu od około 900 r. p.n.e. do 1500 r. n.e. Gatunek ustalono na podstawie pozostałości białka w materiale kostnym. Kości pochodziły od wielorybów złowionych w różnych rejonach Europy: Norwegii na północy i Hiszpanii na południu kontynentu. To dowód na to, że połowy wielorybów były częstą praktyką wśród wielu europejskich społeczności. Zarówno w Skandynawii, jak i na Wyspach Brytyjskich, ale także w Belgii, Francji i Hiszpanii. Jak polowano setki lat temu? Zabicie wieloryba musiało być wyzwaniem, ale ludzie mieli swoje sposoby. – Źródła historyczne pokazują, że pierwsi wielorybnicy używali harpunów z przymocowanymi bojami. Umożliwiło im to zmęczenie zwierząt przed użyciem włóczni i lanc do ich zabicia – wyjaśnia pierwszy autor publikacji, dr Youri van den Hurk. To archeolog z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim i Uniwersytetu w Groningen w Holandii. Czasami używano nawet włóczni z trucizną. Dwa gatunki, które na wczesnym etapie zniknęły z Europy, to wieloryby, które żyły blisko brzegu. Polowano na nie na małych łódkach i przy użyciu prostych harpunów. – Niewiele wiemy o celach i zakresie tego przedindustrialnego połowu wielorybów. Jednak archeologia i źródła historyczne dają nam cenny wgląd, pozwalający dowiedzieć się więcej o tych wczesnych połowach wielorybów – mówi van den Hurk. Dwie ofiary: wieloryb szary i biskajski Naukowcy stwierdzili, że człowiek wytrzebił ze wschodnich wybrzeży Atlantyku wieloryba szarego (Eschrichtius solidus). Zaskoczeniem była duża liczba jego kości analizowanym materiale. Wieloryb szary zaczął znikać z obszaru północnego Atlantyku już w średniowieczu. Gatunek ten całkowicie zniknął tam w XVIII wieku. Obecnie zamieszkuje Ocean Spokojny. Drugą ofiarą naszych przodków był wieloryb biskajski (Eubalaena glacialis). To powolny gatunek, który woli trzymać się blisko brzegu. – Gatunek ten jest zatem stosunkowo łatwym łupem dla wielorybników. Prawdopodobnie dlatego większość znalezionego materiału stanowią kości wieloryba biskajskiego z północnego Atlantyku – mówi współautor artykułu James H. Barrett z Wydziału Archeologii i Historii Kultury na Norweskim Uniwersytecie Naukowo-Technicznym w Trondheim. Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni Największy wieloryb to bez wątpienia płetwal błękitny. Ile waży wieloryb zaliczany do tego gatunku? Jego masa sięga 190 ton. Rozmiary wieloryba też budzą podziw. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wieloryb-poznajcie-pletwala-blekitnego-ktory-wazy-tyle-co-30-sloni-fot-getty-images-d83f07d.jpg" width="938" height="623" alt="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" title="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" /> Wieloryby biskajskie z północnego Atlantyku często występowały wzdłuż wybrzeży Europy aż do XVIII wieku. Obecnie wieloryby biskajskie prawdopodobnie wyginęły na wschodnim Atlantyku. Podobnie sprawa wygląda na zachodnim Atlantyku. Wieloryby północnoatlantyckie są objęte ścisłą ochroną od 1937 roku. Teraz żyje tam około 300–400 osobników. Występują one głównie wzdłuż wybrzeży Ameryki Północnej. Dr van den Hurk zwraca uwagę na to, że wieloryby biskajski i szary z północnego Atlantyku były setki lat temu najprawdopodobniej najszerzej rozpowszechnionymi gatunkami tych morskich ssaków Europie. Uległy jednak niemal całkowitemu wytępieniu. – Wielorybnictwo było szeroko rozpowszechnione od bardzo wczesnych czasów. Miało to poważne konsekwencje dla gatunków w Europie – podsumowuje von den Hurk. Źrodło: Royal Society Open Science. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odważny jak neandertalczyk: nasi wymarli kuzyni polowali na lwy jaskiniowe. I to z powodzeniem
Neandertalczycy polowali na najgroźniejsze zwierzęta swoich czasów, czyli lwy jaskiniowe. Najprawdopodobniej wykorzystywali również ich skóry. Dowodzą tego badania kości lwów znalezionych w Niemczech.
W tym artykule: Kto polował na lwy jaskiniowe? Ślad na żebrze Neandertalczycy byli myśliwymi Lwy jaskiniowe były przerażającymi drapieżnikami. Miały ponad trzy metry długości, półtora metra wysokości (licząc do ramienia) i ważyły kilkaset kilogramów. Pojawiły się na Ziemi kilkaset tysięcy lat temu. Przez ok. 200 tys. lat były najgroźniejszym drapieżnikiem Eurazji. Większe od współczesnych lwów afrykańskich, zasiedlały różne środowiska – od stepów po góry. Polowały na największych roślinożerców, takich jak mamuty, bizony czy konie. Mogły stawić czoło nawet niedźwiedziowi jaskiniowemu. Ich szczątki często znajdowane są w jaskiniach, w osadach z epoki lodowcowej – stąd pochodzi ich nazwa. Lwy jaskiniowe pozostają jednak związane ze skalnymi grotami w jeszcze inny sposób. Ich wizerunki stanowią ważny motyw malowideł umieszczanych w jaskiniach przez najstarszych przedstawicieli Homo sapiens. Rysunki lwów znajdują się np. w grotach w Jurze Szwabskiej w południowo-zachodnich Niemczech albo na ścianach francuskiej Grotte Chauvet. W tym drugim przypadku pochodzą sprzed 34 tys. lat. Kto polował na lwy jaskiniowe? To wskazuje, że lwy jaskiniowe – i polowania na nie – miały istotne kulturowe znacznie dla naszych przodków. Można przypuszczać, że stanowiły symbol mocy i siły, które zyskiwało się po zabiciu drapieżnika. Jednak Homo sapiens nie byli jedynymi, którzy gotowi byli ryzykować, by zabić królów plejstocenu. W czasopiśmie naukowym „Scientific Reports” ukazała się właśnie praca, która dowodzi, że na lwy jaskiniowe polowali również neandertalczycy. Do takiego wniosku doszedł zespół zooarcheologa Gabriele Russo z Uniwersytetu w Tübingen. Naukowcy ponownie przebadali szczątki lwa jaskiniowego, znalezionego w latach 80. w Siegsdorf w Niemczech. Kości drapieżnika pochodzą sprzed 48 tys. lat. Już wcześniej wiadomo było, że znajdują się na nich nacięcia sugerujące, że ssak po śmierci został porąbany na części. Teraz jednak Russo znalazł nową wskazówkę, potwierdzającą przypuszczenie, że padł ofiarą zręcznych łowców. Ślad na żebrze Wskazówką tą był punktowy ślad pozostawiony na wewnętrznej stronie jednego z żeber lwa. – To uszkodzenie wyraźnie różni się od śladów ugryzień pozostawianych przez mięsożerców – mówi Russo cytowany przez portal phys.org. – Wygląda jak zranienie pozostawione przez broń myśliwską. Co nią mogło być? Badacze podejrzewają, że lew został trafiony miotaną włócznią już w momencie, gdy leżał na ziemi. Do tego wniosku doprowadziła ich cyfrowa rekonstrukcja szkieletu, pokazująca sposób, w jaki włócznia wbiła się w brzuch lwa. Neandertalczycy byli myśliwymi Russo wraz z pozostałymi badaczami uważa, że tamtego lwa upolowali neandertalczycy. Wskazuje na to jego wiek. Ok. 50 tys. lat temu Europa była domem neandertalczyków. A zatem to najprawdopodobniej oni byli na tyle odważni, by polować na lwy. Drugi dowód wspierający tę hipotezę naukowcy znaleźli w jaskini Einhornhöhle w Dolnej Saksonii. W osadach sprzed 190 tys. lat znaleźli czubki palców lwa jaskiniowego. Na nich z kolei znaleziono nacięcia, które mogły powstać tylko podczas skórowania zwierzęcia. Według Russo tamten lew został oskórowany wraz z łapami i pazurami. Naukowcy podejrzewają, że skóra zwierzęcia została następnie zabrana przez neandertalczyków do jaskini. Tam mogła służyć do celów rytualnych albo po prostu do dekoracji. Jednak – zdaniem Russo cytowanego przez „New Scientist” – neandertalczycy raczej nie polowali zbyt często na lwy jaskiniowe. Wybierali wielkich roślinożerców, jak słonie czy mamuty. Te drugie były powszechniejsze niż lwy jaskiniowe, zaś upolowanie ich niosło ze sobą mniej niebezpieczeństw. Źródła: Scientific Reports, Phys.org, New Scientist. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Prehistoryczny atlatl – czyli miotacz oszczepów – był bronią zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet
Dzięki prehistorycznemu wynalazkowi kobiety w czasie polowań mogły być równie skuteczne, jak mężczyźni. Być może to właśnie one stoją za wynalezieniem atlatla.
W tym artykule: Jak działa atlatl? Duża prędkość i odległość Równe możliwości dla wszystkich Innowacje technologiczne kojarzą nam się z wymyślnymi urządzeniami elektronicznymi i superszybkimi komputerami. Jednak nowe technologie opracowywano już w epoce kamienia. Jednym z prehistorycznych wynalazków bardzo ważnych dla ludzkości był miotacz oszczepów, nazywany również azteckim słowem atlatl. Nie wiadomo ani kim był jego konstruktor, ani z jakiej części świata pochodził. Atlatle okazały się tak przełomowe, że rozpowszechniły się na całym świecie. Zaczęto ich używać kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Były usprawnieniem w stosunku do oszczepów, znanych od setek tysięcy lat. Dotychczas uważano, że tych miotaczy włóczni albo długich strzał używali udający się na polowania mężczyźni. Jednak najnowsze badania wskazują, że atlatl zrównywał możliwości łowieckie mężczyzn i kobiet. A tym samym mógł być używany przez obie płcie. Wspiera to teorię, że w prehistorycznych społecznościach polować z powodzeniem mogli zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Jak działa atlatl? Takie wnioski płyną z artykułu opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Jego autorami są archeolodzy i antropolodzy m.in. z Kent State University. – Jedna z hipotez wyjaśniających, dlaczego atlatl mógł wyprzeć oszczep, swojego potencjalnego poprzednika, mówi, że dzięki tej broni podobny rezultat mogła uzyskać znacznie bardziej zróżnicowana grupa ludzi – opowiada archeolożka Michelle Bebber, główna autorka pracy. – Dzięki temu zaś w polowaniach mogło brać udział więcej osób – dodaje. View oEmbed on the source website Jak wygląda miotacz oszczepów? To kawałek drewna długości ramienia lub przedramienia. Jest wydrążony, a na jednym jego końcu znajduje się zagłębienie w rodzaju haka. W tym właśnie miejscu do atlatla mocowana jest końcówka strzały lub drzewce oszczepu. Następnie użytkownik bierze do rąk drugi koniec miotacza, przytrzymując palcami umieszczony w nim pocisk. Duża prędkość i odległość Rzut przypomina rzut oszczepem. Ramię z atlatlem cofa się na wysokości głowy, mierząc w kierunku celu. Potem pocisk zostaje wyrzucony mocnym machnięciem. Miotacz działa na zasadzie dźwigni. Stanowi przedłużenie ramienia, dzięki czemu pocisk uzyskuje znacznie większą prędkość i leci dalej, niż gdyby był wyrzucany bezpośrednio z dłoni. To jednak nie koniec przewag miotacza nad zwykłą włócznią. Dr Bebber zmierzyła ponad 2100 rzutów wykonanych przez 108 ludzi. Wszyscy byli nowicjuszami w posługiwaniu się atlatlem, a większość stanowili studenci Kent State University. Potwierdziło się, że pociski ciskane z pomocą atlatla osiągają większą prędkość niż oszczepy. Jednak Bebber wykazała również, że ich prędkość jest podobna niezależnie od tego, czy po atlatl sięgali mężczyźni, czy kobiety. Równe możliwości dla wszystkich Wspiera to teorię, że atlatl był „wielkim wyrównywaczem”. – Nasze wyniki wskazują, że przejście od oszczepu do atlatla promowało unifikację, a nie podział pracy – mówi Bebber. – Wielu ludzi przypisuje prehistorycznym kobietom wyłącznie pasywne role i sądzi, że łowcami byli jedynie mężczyźni. Jednak najwyraźniej nie jest to prawda – uważa badaczka. Jej zdaniem, wyniki uzyskiwane przez specjalistów z różnych dziedzin – archeologów, etnografów czy antropologów – wskazują, że w społecznościach prehistorycznych kobiety były skutecznymi i aktywnymi łowczyniami. I że mogły polować na każdego typu zwierzynę łowną – zarówno małą, jak i dużą. Prowadzi to do ciekawych wniosków. – Nasze wyniki sugerują, że męskie i żeńskie pochówki z atlatlami należy interpretować podobnie – mówi Bebber. – Zważywszy na to, że to kobiety odnoszą więcej korzyści z ich używania, jest całkiem możliwe, że to one je wynalazły – zauważa archeolożka. Nie wydaje się to nieprawdopodobne, zważywszy że u pewnych współczesnych ssaków naczelnych to samice opracowują narzędzia przydatne do polowania. Takie zachowania udokumentowano np. dla szympansów żyjących na sawannie Fongoli w Senegalu. Źródła: Scientific Reports, Phys.org. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Niektóre pająki polują zespołowo, a czapla używa parasola. Oto nietypowe strategie łowieckie zwierząt
Napełnić żołądek, oto jest zadanie. Jakim sposobem? Strategie łowieckie są wyspecjalizowane, możliwych metod mnóstwo. Niektóre są całkiem wyrafinowane.
W tym artykule: Strategie łowieckie – oczekiwanie Aktywne zdobywanie pokarmu Zastawianie pułapek Echolokacja Polowanie z narzędziami Drapieżnicy – aktywni myśliwi Widział kto kiedyś brzytwodzioba? Można uwierzyć, że natura pomyliła się i przez przypadek przyprawiła mu asymetryczny dziób. Dolna szczęka jest dużo dłuższa od górnej, jakby wzięta od innego ptaka. Kiedy poluje, szybko leci z otwartym dziobem tuż nad powierzchnią wody z zanurzoną w niej żuchwą, tnąc taflę niczym brzytwa. Gdy natrafi na jakąś rybę – a zdarza się to zdecydowanie częściej niż trafienie w totolotka – natychmiast zamyka dziób na zdobyczy. Spośród trzech gatunków brzytwodziobów na szczególną uwagę zasługuje amerykański. Jego źrenice mają, niespotykaną u ptaków, zdolność zwężania się do wąskich pionowych szpar, co chroni oczy przed ostrymi refleksami słońca odbitymi od powierzchni wody. Na mnie wrażenie robią też strategie łowieckie pluszcza, pękatego czekoladowego ptaka z białym śliniakiem i krótkim, lekko zadartym ogonem. Łatwo go zobaczyć w górach, w kamienistych potokach i strumieniach, które są jego terenami łowieckimi. Ten ptak potrafi nurkować i – uwaga – płynie pod wodą, używając skrzydeł, albo idzie po dnie, szukając owadów i polując na drobne bezkręgowce oraz ich larwy. A przecież nie jest to gatunek typowo wodny, jak na przykład perkozy czy kaczki. Średniowieczne manuskrypty zdradzają sekretny sposób polowania wielorybów Wieloryby wabią ryby do paszczy udając, że to bezpieczne miejsce. Sposób polowania wielorybów obserwowano już tysiące lat temu. Naukowcy przekonali się o tym, studiując średniowieczne man... Strategie łowieckie – oczekiwanie Najprostszą strategią łowiecką jest oczywiście oczekiwanie. Nie wymaga wysiłku, jedynie cierpliwości (oceniając z ludzkiego punktu widzenia), bystrych oczu i refleksu. Co jakiś czas coś wpada do dzioba lub do jamy gębowej, w zależności od tego, do jakiej grupy zwierząt należy łowca. Zimorodek wypatruje zdobyczy w przejrzystej wodzie, siedząc na gałązce zwieszonej nad rzeką czy jeziorem. Kameleon czeka, aż w zasięgu jego długiego, lepkiego języka usiądzie jakiś owad. Szczupak czai się wśród roślin wodnych na przepływającą w pobliżu rybę. Przy tej strategii istotne jest tkwienie w bezruchu i ukrycie się przed wzrokiem potencjalnej ofiary – choćby poprzez wtopienie się w tło dzięki maskującym barwom. Aktywne zdobywanie pokarmu Co zrobić, żeby zwiększyć swój sukces łowiecki? Zamiast na posiłek biernie czekać, można go poszukać. Taką strategię stosuje wiele zwierząt, w tym ssaki wszystkożerne. Lis myszkuje w trawach i zaroślach, licząc na schwytanie gryzonia, żaby albo osłabionego ptaka. Dziki buchtują ściółkę, wyjadając pędraki i korzonki, a jeśli przy okazji trafią na jakieś gniazdo, zjedzą zarówno jaja, jak i pisklęta. Mnóstwo ptaków przegląda załamania kory, gałązek i liści, gdzie ukrywają się owady i ich larwy. To podstawa diety wielu gatunków, między innymi dzięciołów, sikor, pełzaczy. Zastawianie pułapek Innym sposobem na poprawienie wyników łowów jest zastawienie pułapki. Bo skoro i tak się czeka na ofiarę, to dlaczego nie zwiększyć swoich szans? Najlepszym przykładem są tu, rzecz jasna, pająki. Zazwyczaj należą do samotników i nie tolerują innych przedstawicieli gatunku w swoim pobliżu. Jednak wiele gatunków żyjących w tropikach to tzw. pająki socjalne – niewielkich rozmiarów, które wspólnie rozpinają jedną dużą sieć. Dzięki niej mogą schwytać więcej stworzeń i znacznie większych – nawet ptaków czy nietoperzy – niż gdyby działały w pojedynkę. W strefie umiarkowanej zdolnym tkaczem jest tygrzyk paskowany. Jego pajęczynę rozwieszoną w wysokich trawach zdobi finezyjny wzorek w kształcie zygzaka. Służy on wzmacnianiu sieci – tygrzyki żywią się bowiem dużymi owadami takimi jak koniki polne i ważki. Pułapki zastawiają też larwy mrówkolwów. Kopią „wilcze doły” w suchym piasku, najchętniej w wygrzanych słońcem sosnowych lasach. Kiedy mrówka zapuści się niechcący do takiego dołka, ukryty na jego dnie mrówkolew strzela w nią ziarenkami piasku, żeby utrudnić ucieczkę, i strąca na dół. Można wręcz powiedzieć, że to polowanie z użyciem amunicji! Echolokacja Wylatują bezszelestnie o zmierzchu, patrolując otwartą przestrzeń. Chętnie sprawdzają okolice latarni – ich światło wabi mnóstwo owadów, w tym ćmy. Nietoperze namierzają je za pomocą ultradźwięków; to także dzięki nim sprawnie poruszają się w ciemności, omijając przeszkody terenowe. Nie możemy ich usłyszeć, bo zakres ludzkiego ucha mieści się między 16 a 20 000 Hz, zaś nietoperze nadają na częstotliwości od 20 000 do 80 000 Hz, a niektóre nawet jeszcze wyższej. Zjawisko echolokacji do polowania, ale też do porozumiewania się i orientowania w przestrzeni, stosują także walenie. Polowanie z narzędziami Kto powiedział, że używanie narzędzi jest wyłącznie domeną ludzi? Niektóre zwierzęta również je stosują. Sławna badaczka małp naczelnych, Brytyjka Jane Goodall zaobserwowała, jak szympansy sprytnie łowią termity. Wkładają do korytarzy termitier źdźbło. Rozdrażnione owady chwytają takiego intruza, małpa wyciąga trawkę i oblizuje zdobycz. Wśród ptaków wielką zręcznością charakteryzuje się kłowacz kaktusowy, żyjący na wyspach Galapagos i zaliczany do tzw. zięb Darwina. Używa gałązek, patyczków i kolców kaktusów do wydłubywania z drewna larw owadów. Umie przy tym odpowiednio skrócić narzędzie, aby dostosować je do swoich potrzeb, i zdarza się, że wykorzystuje je ponownie. Polowanie z parasolem to specjalność czapli czarnej żyjącej we wschodniej Afryce i na Madagaskarze. Ten ptak wykorzystuje w tym celu własne skrzydła. Brodzi w płytkiej wodzie i co kilka kroków układa je nad głową na kształt parasola. Drobne rybki zwabione cieniem nieświadomie podpływają prosto pod dziób czapli. Widok jednocześnie kilku czy kilkunastu „czarnych parasoli” na zbiorniku wodnym nie jest rzadkością. Drapieżnicy – aktywni myśliwi Wytropić zwierzynę, podejść, a następnie zaatakować – oto kwintesencja polowania i najbardziej zaawansowana strategia łowiecka. Stosują ją między innymi kotowate, wilki, ptaki drapieżne. Pogoń na długim dystansie jest mało opłacalna, stąd wcześniej zwierzęta podkradają się możliwie najbliżej potencjalnej ofiary i dopiero atakują. Stare lub chore osobniki w takiej sytuacji nie mają szans. Taka jest zresztą rola wielkich drapieżników – prowadzenie naturalnej selekcji. Rekordzistami wśród myśliwych są dwa gatunki. Gepard, najszybszy sprinter wśród stworzeń lądowych, podczas ścigania antylop osiąga prędkość około 110 km na godz. W tym szalonym pędzie utrzymanie równowagi ułatwiają mu długi ogon oraz pazury – jako jedyny kot na świecie nie może ich chować. Najszybszym obecnie żyjącym zwierzęciem jest jednak sokół wędrowny. Pikuje na ofiarę z prędkością dochodzącą do 320 km na godz. To się nazywa spaść jak grom z jasnego nieba! W wielu przypadkach strategie łowieckie sąkombinacją kilku metod. Są szperacze i zastawiacze pułapek, oczekiwacze i oszuści, złodzieje, myśliwi i kombinatorzy. Ale tak naprawdę każda strategia jest dobra, jeśli tylko okaże się skuteczna.
Legendy o niedźwiedziach okazały się prawdą. Używają narzędzi do polowań
Rdzenni mieszkańcy Grenlandii i Kanady od setek lat przekazują sobie historie o niedźwiedziach zabijających morsy przy użyciu prostych narzędzi. Czy mają rację?
W tym artykule: Legendy o niedźwiedziach okazały się prawdą Zwierzęcy spryt Kolejne potwierdzenie Morsy ważą nawet do 1300 kilogramów. Ze swoją ogromną masą i kłami wydają się niemożliwe do zabicia przez głodnego niedźwiedzia polarnego. Najnowsze badania wskazują jednak to, że część z nich opracowała brutalną metodę polowania – uderzanie w głowę morsa kamieniem lub bryłą lodu. Oto pizzly – krzyżówka grizzly i niedźwiedzia polarnego. Powstała przez zmiany klimatu Wzrost liczebności osobników pizzly zbiega się ze spadkiem liczby niedźwiedzi polarnych. Przewiduje się, że liczba tych drugich spadnie o ponad 30% w ciągu najbliższych 30 lat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/391aa73a6334bd23ce8613e796b3ed28f80c5739-320668a.jpeg" width="938" height="625" alt="Hybryda niedźwiedzia polarnego i grizzly nazywana jest żartobliwie pizzly, grolar bears lub nanulak (fot. Getty Images)" title="Hybryda niedźwiedzia polarnego i grizzly nazywana jest żartobliwie pizzly, grolar bears lub nanulak (fot. Getty Images)" /> Legendy o niedźwiedziach okazały się prawdą Rdzenni mieszkańcy Grenlandii i Kanady od setek lat przekazują sobie historie o niedźwiedziach zabijających morsy przy użyciu prostych narzędzi. Naukowcy długo nie chcieli w nie wierzyć, jednak zdjęcia GoGo, samca z japońskiego zoo, przedstawiające, jak używa przedmiotów do zdjęcia zawieszonego na haku mięsa, zainspirowały ich do podjęcia badań. – Z własnego doświadczenia wiem, że jeśli łowca zamieszkujący Arktykę mówi, że coś widział, warto go wysłuchać, ponieważ najprawdopodobniej ma rację – mówi dr Ian Stirling, znawca niedźwiedzi polarnych. Naukowcy przeanalizowali obserwacje myśliwych Innuitów, przyrodników i łowców niezwiązanych z rdzennymi ludami Arktyki. Wynika z nich, że nie tylko niedźwiedzie polarne, ale też ich bliscy krewni, niedźwiedzie brunatne, wspomagają się narzędziami podczas polowań. Nie jest to jednak częsta praktyka, a w krainie wiecznej zimy stosuje się ją tylko w przypadku ataku na morsa. Powód jest dość prosty – ich niebagatelne rozmiary. Upolowanie znacznie mniejszej foki nie jest tak wymagające. Zdolności poznawcze niedźwiedzi polarnych nadal pozostają zagadką dla naukowców. – Mamy jedynie informacje obserwacyjne, z których wynika, że te zwierzęta są bardzo inteligentne – tłumaczy Stirling. Jedne świecą w ciemności, inne dożywają blisko 400 lat. Tego nie wiedzieliście o rekinach Przy okazji zorganizowanego przez National Geographic „Sharkfest”, zbieramy w jednym miejscu najciekawsze i najbardziej zaskakujące fakty dotyczące rekinów. Zwierzęcy spryt Gabriel Nirlungayuk, innuicki łowca od dziecka słyszał historie o niedźwiedziach polarnych polujących na morsy. Sam również wielokrotnie miał okazję podejrzeć ich zachowania. – To najmądrzejsi myśliwi – komentuje. Dodaje też, że czasami niedźwiedzie polarne oszukują foki, udając, że śpią. Wykorzystują wtedy ich ufność i atakują, kiedy zwierzyna łowna podejdzie odpowiednio blisko. Niedźwiedzie potrafią też wytopić przeręble fok, nawet kiedy pokrywa je gruba warstwa śniegu. Foki to ulubiony przysmak niedźwiedzi polarnych, jednak ze względu na katastrofę klimatyczną jest ich coraz mniej. Głodne i zdesperowane niedźwiedzie coraz częściej polują na morsy. Nie jest to jednak idealna alternatywa. Zabicie zwierzęcia, które ważny ponad tonę wymaga ogromnego wysiłku. Nie tylko niedźwiedzie potrafią wykorzystywać proste narzędzia. Szympansy na przykład strugają proste włócznie, które następnie wykorzystują podczas polowań na mniejsze ssaki. Delfiny z kolei penetrują dno morskie z gąbkami morskimi w pyskach. Turystka chciała zrobić sobie zdjęcie z mniszką hawajską. Głos zabrał gubernator stanu Turyści na Hawajach mają nową, głupią zabawę – robią sobie zdjęcia z mniszkami hawajskimi. Przypominamy, że kuzynki fok szarych od lat są klasyfikowane jako krytycznie zagrożone wygini... Kolejne potwierdzenie W badaniach zespół naukowców opierał się przede wszystkim na zebranych obserwacjach osób trzecich. Po ich publikacji Stirling otrzymał nagranie przedstawiające samicę niedźwiedzia polarnego, która przesuwa bryłę lodu, a następnie zrzuca ją na pływającego morsa. Mówi się, że w każdej legendzie jest ziarnko prawdy. Jak widać, dotyczy to nie tylko polskich podań, ale też tych opowiadanych z innuickich kręgów.
Odstrzał dzików z łuku? Władze Budapesztu walczą z "plagą" w mieście
W luksusowej XI dzielnicy Budapesztu coraz śmielej poczynają sobie dziki. Władze węgierskiej stolicy, w obawie o bezpieczeństwo mieszkańców, zdecydowały o odstrzale części zwierząt. Do zadania zatrudniono łuczników.
W tym artykule: Plaga dzików, inwazja lisów Dziki przyciągane łatwym do zdobycia pożywieniem coraz częściej i liczniej zaczęły odwiedzać XI dzielnicę Budapesztu, jedną z najbardziej luksusowych części miasta, położoną na wzgórzach Budy. Zwierzęta do miasta przychodzą z okolicznego parku leśnego Pilisi. Przez uszkodzone ogrodzenia bez problemu mogą dostać się do opuszczonych ogrodów i na tereny działek wypoczynkowych. Stada powodują ogromne szkody nie tylko w zieleni miejskiej, ale i na prywatnych przydomowych posesjach i stanowią zagrożenie dla ludzi – twierdzą władze miasta. W związku z tym zdecydowano o odstrzale części lokalnej populacji, której liczebność szacuje się na ok. 100-150 osobników. Urzędnicy podkreślają, że nie chcą odstrzelić wszystkich zwierząt. Strażnik leśny Zoltan Somogyi liczy, że wystarczy odstrzelić kilka osobników, by reszta watahy wycofała się w góry – podaje Polska Agencja Prasowa. Po uzyskanie zgody na odstrzał dzików administracja miasta stanęła przed poważnym dylematem. Zgodnie z węgierskim prawem dotyczącym myślistwa nie wolno polować w pobliżu terenów zamieszkanych. Ale – jak zapisano w ustawie – dotyczy to jedynie polowań z użyciem broni palnej. Dlatego też zdecydowano o zatrudnieniu łuczników. Wyposażonych w łuki myśliwych jest trzech. Na zmiany wypatrują zwierząt z czatowni zlokalizowanej na wzgórzu w pobliżu parku leśnego. Somogyi podkreśla, że aby ustrzelić jednego dzika potrzeba czasem kilku dni a nawet tygodni obserwacji, aby wyczekać odpowiedni do strzału moment. Według strażnika, z nowoczesnego łuku bloczkowego można ustrzelić dzika z odległości ok. 100 metrów. Niedźwiedź zaskoczył biwakowiczów na Alasce. W polowej toalecie Shannon Stevens na długo zapamięta ostatni biwak z bliskimi. W polowej toalecie kobieta została zaatakowana przez… niedźwiedzia. Plaga dzików, inwazja lisów Dziki nie są jedynym problemem mieszkańców XI dzielnicy Budapesztu. Somogyi mówi o „inwazji lisów”. W rozmowie z węgierskim portalem informacyjnym przyznał, że niejednokrotnie w okolicach lisich jam znajdował opakowania po karmie dla psów czy kotów. Jego zdaniem oznacza to, że lisy zasmakowały w pożywieniu, jakie ludzie wystawiają dla swoich pupili i nauczyły się je podkradać. Łatwy dostęp do dobrego pożywienia sprawił, że populacja lisów w ostatnim czasie szybko się rozrosła. Jak mówi strażnik, zwierzęta te schodzą nocami ze wzgórz, wyjadają jedzenie zostawiane psom i kotom, a także przegryzają plastikowe opakowania karm pozostawione w dostępnych miejscach. Rosnąca populacja lisów jest o tyle groźna, że lisy często przenoszą wściekliznę. W sytuacji, gdy często odwiedzają okoliczne podwórka, nietrudno o przeniesienie choroby na zwierzęta udomowione. 66-latka straciła rękę, bo chciała pogłaskać tygrysa. Kontrowersje wokół hodowli dzikich kotów Historia 66-latki odwiedzającej hodowlę dzikich kotów w czeskim miasteczku Chvojenec, powinna być nauczką dla innych. Wbrew zakazom kobieta próbowała pogłaskać tygrysa spacerującego po wy...
Grób łowczyni sprzed 9 tys. lat dowodzi, że kobiety polowały na równi z mężczyznami
Niedawno odkryty w Peru 9000-letni grób łowczyni sugeruje, że dawniej tamtejsze kobiety nie ustępowały mężczyznom w polowaniu na zwierzynę.
Obraz pierwotnych społeczeństw, jaki od lat serwuje nam historia, jest prosty: mężczyźni polują na zwierzynę, a kobiety pilnują obozowiska, zbierając zioła i rośliny. Jednak niedawno odkryty w Peru około 9000-letni grób łowczyni oraz analizy innych miejsc pochówku dla myśliwych sugerują, że w starożytnej Ameryce Południowej kobiety polowały na zwierzynę na równi z mężczyznami. "Ustalenia te w pewnym sensie podkreślają pogląd, że role płciowe, które dziś przyjmujemy za oczywiste w społeczeństwie – lub które wielu uważa za oczywiste – mogą nie być tak naturalne, jak moglibyśmy sądzić" – powiedział Randy Haas, adiunkt antropologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Davis i główny autor studium, które zostało opublikowane w czasopiśmie “Science Advances”. Wielki łowca był kobietą W 2013 roku Haas pracował nad innym wykopaliskiem w Andach, gdy jeden z mieszkańców pobliskiej społeczności Mulla Fasiri poinformował go, że w pobliżu rozrzucone są setki starożytnych narzędzi z kamienia. Po uzyskaniu funduszy i we współpracy z miejscowymi, pięć lat później badacz i jego zespół rozpoczęli prace wykopaliskowe na terenie, który stał się znany jako Wilamaya Patjxa. W 2018 roku naukowcy odkryli tam sześć ludzkich grobów ( a w 2019 roku kolejne), w dwóch z których znaleziono więcej narzędzi do polowania. Jeden z nich szczególnie zainteresował badaczy. Odkryli w nim bardzo bogaty zbiór artefaktów, w tym zestaw myśliwskich narzędzi, w tym groty włóczni i inne kamienne ostrza. Dokładniejsza analiza znalezionych szczątek wykazała, że grób należał do łowcy, który zmarł w wieku 17-19 lat, a bogactwo znalezionych przy nim akcesoriów sugerowało, iż osoba ta musiała pełnić bardzo ważną funkcję w społeczności i odnosić duże sukcesy w polowaniu. Wszystko to brzmiało sensownie, jednak coś się w tym wszystkim nie zgadzało. Pierwszą osobą, która zasugerowała, iż szczątki nie należą do mężczyzny, był współautor studium James Watson, który pełni funkcję profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie w Arizonie. Porównał on znalezione kości ze szczątkami odkrytymi w pozostałych grobach i zauważył znaczne różnice w ich wielkości. Szczegółowa analiza białek z zębów odkrytych szczątek potwierdziła jego teorię – to kobieta była jednym z najważniejszych myśliwych tamtej społeczności. Wyjątek czy powszechna tendencja? Odkrycie to sprawiło, iż naukowcy postanowili zbadać, czy był to jednorazowy przypadek, czy stały wzorzec zachowań wśród starożytnych Amerykanów. Aby to ustalić, przeczesali literaturę w poszukiwaniu doniesień o innych miejscach pochówku myśliwych z późnego plejstocenu (który zakończył się około 11 700 lat temu) i wczesnego holocenu (który rozpoczął się około 12 000 do 11 500 lat temu). Zespołowi udało się zidentyfikować 429 szkieletów ze 107 starożytnych miejsc pochówku w obu Amerykach, spośród których 26 osób pochowano wraz z łowieckimi narzędziami. Było wśród nich 11 kobiet i 15 mężczyzn. Dalsze analizy statystyczne potwierdziły czynny udział kobiet, wykazując, że stanowiły one od 30 do 50 procent myśliwych w tych populacjach. "Badanie to powinno pomóc przekonać ludzi, że kobiety brały udział w polowaniach na wielką skalę" – powiedziała Kathleen Sterling, profesorka nadzwyczajna antropologii na Uniwersytecie Binghamton w Nowym Jorku, która nie była częścią badania – “Prawdopodobnie w przypadku decydowania o tym, kto w danych społeczeństwach może polować, ważniejszym czynnikiem od płci był wiek.” Dodała również, że robienie sensacji z tego, iż kobiety aktywnie uczestniczyły w polowaniach, wynika z wpajanych nam od dzieciństwa współczesnych norm płciowych, które są tak silne, że niektórym może być trudno uwierzyć w to nowe odkrycie.
„Moje pierwsze polowanie”. Polski Związek Łowiecki ogłasza kontrowersyjny konkurs dla dzieci
„Celem konkursu jest nie tylko efekt literacki, ale także pokazanie autentycznych emocji związanych z pierwszym kontaktem z polowaniem” – informuje Polski Związek Łowiecki, który postanowił zorganizować konkurs literacki dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Hasło konkursu brzmi: „Moje pierwsze polowanie”.
Konkurs – jak napisano na stronie PZŁ – jest skierowany „przede wszystkim do ostatniego rocznika dzieci, które mogły zgodnie z prawem uczestniczyć w pokoleniowej tradycji”. Na mocy wprowadzonego w 2018 roku dzieci poniżej 18. roku życia nie mogą uczestniczyć w polowaniach, jednak polscy myśliwi nadal nie pogodzili się z zakazem i domagają się zniesienia przepisu. „W Sejmie toczy się debata na temat powrotu naszych dzieci na polowania w charakterze obserwatorów. W związku z tym, z inicjatywy prezesa Naczelnej Rady Łowieckiej, Kolegi Rafała Malca, ogłaszamy konkurs literacki” – czytamy na stronie PZŁ. Przedstawiciele Związku od dawna też podkreślają, że Polska jest jedynym krajem w Europie, w którym dzieci nie mogą uczestniczyć w polowaniach jako obserwatorzy. Postanowili więc oddać głos dzieciom i nastolatkom, którzy byli obecni przy polowaniu. W regulaminie konkursu zapisano: „Celem Konkursu jest poznanie autentycznych doznań i wrażeń osób, które w towarzystwie swoich rodziców/opiekunów prawnych lub innych myśliwych uczestniczyły w swoich pierwszych polowaniach w charakterze obserwatorów oraz przyczyn, które spowodowały kontynuowanie pasji jaką jest łowiectwo”. W konkursie wyróżniono dwie kategorie – dla uczestników poniżej 18 lat oraz dla dorosłych. Zwycięzcy zostaną wyłonieni w grudniu, a konkurs ma stać się wydarzeniem cyklicznym. Czytaj też: Krwawe gody. Poruszający tekst naszego czytelnika o polowaniach Deformuje naturalną wrażliwość Konkurs to kolejna próba Polskiego Związku Łowieckiego, mająca na celu obalenie zakazu z 2018 roku. Już w 2019 PZŁ złożył w Sejmie projekt obywatelski dotyczący przywrócenie możliwości udziału dzieci w polowaniach. W uzasadnieniu do projektu komitet pod nazwą „Krzewienie Tradycji Łowieckiej” stwierdził, że zakaz uczestnictwa dzieci w polowaniach „kłóci się z wieloletnią tradycją łowiecką”. Autorzy projektu twierdzili też m.in., że polowanie „pozwala młodym ludziom zgłębiać tajniki przyrody w sposób bezpośredni i autentyczny”, „polowanie to nauka świadomego podejmowania wyborów” oraz „rozwijanie formy fizycznej u młodych ludzi w naturalnych warunkach” – cytuje portal Noizz.pl. Pierwsze czytanie projektu w Sejmie odbyło się 16 kwietnia 2020, później skierowano go do Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Obrady komisji nad projektem miały miejsce 22 lipca 2020 i zakończyły się porażką myśliwych. Komisja nie zgodziła się bowiem na zmiany w Prawie łowieckim. View oEmbed on the source website „Ze względu na istotne względy pedagogiczne, psychologiczne i społeczne Komitet Ochrony Praw Dziecka, Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Stowarzyszenie na rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia, UNICEF Polska, Stowarzyszenie Pracownia na rzecz Wszystkich Istot oraz koalicja Niech Żyją! (40 organizacji społecznych), wyraziły stanowczy sprzeciw w kwestii obecności najmłodszych obywateli przy zabijaniu zwierząt” – taki apel znalazł się na polskiej stronie organizacji Unicef jeszcze przed pierwszym czytaniem przygotowanego przez myśliwych projektu. – Uczestnictwo dzieci w wysoce zorganizowanych i technologicznie zaawansowanych procedurach masowego zabijania zwierząt rani i deformuje ich naturalną wrażliwość, zdolność do współczucia i empatii, a także szacunek dla świata przyrody. Dlatego właśnie w programach edukacyjnych szkół podstawowych i średnich nie umieszcza się przecież wycieczek do rzeźni – stwierdził psycholog Wojciech Eichelberger, cytowany na stronie Unicefu. Projekt PZŁ wraz z przygotowanym przez komisję wnioskiem o jego odrzucenie trafi do Sejmu, gdzie zostanie poddany pod głosowanie.
Do końca lutego mogą zostać zabite prawie wszystkie dziki. To będzie zagłada tego gatunku w Polsce
Rzeź dzików ma objąć także warchlaki, ciężarne lochy i zwierzęta żyjące w parkach narodowych. To razem ponad 210 tysięcy dzików! Tymczasem problemem nie są dziki, ale człowiek.
Masowy odstrzał dzików ma być sposobem na walkę z wirusem Afrykańskiego Pomoru Świń (ASF). Takiego zdania jest minister środowiska - Henryk Kowalczyk. organizację wielkoobszarowych polowań na dziki zapowiedział już Polski Związek Łowiecki, myśliwi mają prowadzić odstrzał w terminach 12-13, 19-20 i 26-27 stycznia. Wg Ministerstwa Środowiska i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ograniczenie populacji dzików ma zmniejszyć ryzyko rozprzestrzeniania się ASF wśród polskich świń. Problem polega na tym, że to rozwiązanie nieskuteczne i pozbawione podstaw naukowych. Okrutne i bezzasadne Jak wynika z analiz naukowców, odstrzał dzików nie zatrzyma rozprzestrzeniania się ASF. Będzie natomiast groźnym naruszeniem ekosystemu, które może oznaczać wyeliminowanie tego gatunku z polskiej przyrody i negatywnie odbije się na całej przyrodzie. - Polowanie i strzelanie samo w sobie stwarza zagrożenie, bo rozprasza dziki. Powoduje mieszanie populacji. Po drugie powoduje dostawanie się wirusa do środowiska razem z krwią i odpadkami*. Im więcej będziemy polować w Polsce na dziki, zmniejszać ich liczebność, tym więcej ich będzie przychodzić zza wschodniej granicy - mówi Prof. Andrzej Elżanowski, zoolog i bioetyk z Uniwersytetu Warszawskiego w wywiadzie dla „Magazynu Kaszuby”. * Np. w Belgii na obszarze zakażonym ASF całkowicie zabroniono polowania na dziki. Dziki wpływają pozytywnie na ekosystem lasu: żywią się tzw. szkodnikami drzew oraz padliną, same są pożywieniem dla np. wilka, dzięki ryciu w ściółce podnoszą bioróżnorodność Co zamiast? Jakie zatem rozwiązanie proponują przyrodnicy? Specjaliści z Fundacji WWF Polska zwracają uwagę, że za rozprzestrzenianie się wirusa odpowiedzialni są przede wszystkim ludzie. Świnie nie mają bezpośredniego kontaktu z dzikami. - Wirus jest przenoszony z lasu na ubraniach, butach czy kołach samochodów - zauważa Piotr Chmielewski z WWF Polska. Aby skutecznie walczyć z ASF, rolnicy zajmujący się hodowlą świń powinni restrykcyjnie przestrzegać szeregu zasad, czyli tzw. bioasekuracji. Chodzi m.in. o stosowanie określonych środków higienicznych, takich jak odkażanie rąk, odzieży, narzędzi czy sprzętu stosowanego w gospodarstwach. Jak wynika z zeszłorocznego raportu NIK, program bioasekuracji w związku z ASF w Polsce to fikcja: 74 proc. gospodarstw nie posiadało niezbędnych zabezpieczeń, dochodziło do fałszowania protokołów kontroli weterynaryjnej. - Rolnicy odpowiedzialni są za rozprzestrzenianie wirusa w hodowlach, ale to dzik stał się kozłem ofiarnym. Dzik w przeciwieństwie do rolnika nie głosuje – eksterminacja dzika ma zapewnić wygraną w wyborach – mówi Adam Bohdan z Fundacji Dzika Polska dla niechzyja.pl. Nie jest za późno by się wycofać! Organizacje zrzeszone w koalicji Niech Żyją! domagają się wstrzymania masowych polowań. Fundacja WWF Polska wysłała do Ministerstwa pisma nawołujące do zaniechania akcji. Źródła: niechzyja.pl wwf.pl
Krwawe gody. Poruszający tekst naszego czytelnika o polowaniach
Rykowisko to okres godowy jeleni. Samce, mniej czujne niż zwykle, stają się łatwym celem dla myśliwych. Przeczytaj tekst Pawła Chojnowskiego, jednego z naszych użytkowników
Spojrzałem na Anię, aby się upewnić czy ona też to słyszała. W tym samym momencie rześkie powietrze przeszył kolejny strzał. To musiało być na polanie obok – oboje odwróciliśmy się w tamtym kierunku. Teraz najważniejsze to dotrzeć na miejsce zanim znikną! Adrenalina pokonała zmęczenie, które zaczęło nam już doskwierać. Od kilku godzin patrolowaliśmy przydzielony rejon Puszczy. Wcześniej, kilka minut po piątej, usłyszeliśmy duży terenowy samochód – takim poruszają się myśliwi. Zaczekaliśmy na nich obok ambony. Nic. – Zauważyli nas – rzuciła Ania. Miała rację, bo po chwili usłyszeliśmy trzask zamykanych drzwi samochodu. Odjechali. Za wcześnie na radość. Myśliwi oddali nam tę polanę, ale do wschodu słońca jeszcze daleko. Zaczął się wyścig z czasem. Na leśnej drodze natknęliśmy się na ślady samochodu. Świeże, bo w nocy spadł deszcz. Ruszyliśmy za nimi. Ania bez problemu porusza się w lesie, zna tu każdą ścieżkę. Na mapę spogląda rzadko. W końcu dotarliśmy na miejsce. Wschodzi słońce, podnoszą się mgły a ryki jeleni milkną. Rozczarowani spoglądamy na pustą polanę. Zmęczenie i bezsilność biorą górę. Czas wracać do obozu. Niespodziewanie, zaledwie po dwóch kilometrach zauważyliśmy spacerujących myśliwych. Wyraźnie nas unikali. Odprowadziliśmy ich do samochodu. Nagle oczy Ani rozbłysły, a na twarzy pojawił się uśmiech. Spojrzałem na terenówkę – bagażnik był pusty. – Czasami myśliwi specjalnie strzelają w powietrze, aby odciągnąć ekologów od polan, na których rzeczywiście polują. To zdarzało się w poprzednich latach – wyjaśnia Ania. Mimo to czuję, że to nie wyjaśnia zagadki dwóch strzałów. Godzinę później dotarliśmy do obozu. Natychmiast ruszyliśmy w dalszą drogę – jeden z partoli potrzebował wsparcia. W miejscu, gdzie myśliwi zostawili auto, zebrali się ekolodzy z innych patroli. Po kwadransie pojawił się samochód Straży Leśnej, z którego wysiadł myśliwy. Spojrzał na nas pogardliwie, wsiadł do suwa i oba samochody odjechały. Nie daliśmy za wygraną. Ruszyliśmy do Teremisek, gdzie zaczynają się i kończą okoliczne polowania. Pod jednym z hoteli, w którym relaksują się zmęczeni polowaniem myśliwi, byliśmy świadkami sceny, której nie potrafię wymazać z pamięci: myśliwy trzymający odciętą głowę jelenia. Spojrzałem na Anię, a w mojej głowie rozbrzmiało echo porannych strzałów. Kolorowe kropki Na ścianie w głównej części kuchni wisi mapa Puszczy Białowieskiej. Życie obozu kręci się wokół niej. Tu przydzielane są patrole. Kolorowe kropki na mapie oznaczają ambony. Niektóre z nich znajdują się niebezpiecznie blisko granicy rezerwatów. Obszar, na którym działają patrole, wyznaczają miejscowości wokół Białowieży: od południa Grudki oraz Czerlonka, następnie na północ obok Rezerwatu Szczekotowo aż po Świnoroje i Gruszki. Około 15-tej wokół mapy rozpoczyna się codzienny rytuał. Pojawiają się mieszkańcy obozu, dyskutują, dzielą wrażeniami z rannego patrolu. Zwykle po posiłku Tomek przydziela rejony lasu do sprawdzenia. Każdy napełnia swój termos gorącą herbatą, nakłada odblaskową kamizelkę i około 17-tej ruszamy w drogę. Słychać już odgłosy rykowiska. Zadanie wydaje się proste – uratować jelenia. Ale sprawa jest bardziej skomplikowana. Według prawa łowieckiego na jelenie nie można polować w nocy dlatego w czasie od godziny po zachodzie słońca do godziny przed wschodem jelenie, przynajmniej teoretycznie, są bezpieczne. W ciągu dwóch, trzech godzin każdy patrol, poruszając się na rowerach, sprawdza kilka polan na odcinku 20-30 kilometrów w taki sposób, aby do pierwszych ambon nie dotrzeć za wcześnie, a do ostatnich za późno. Przydaje się znajomość terenu oraz kondycja. Na większości dróg leśnych obowiązuje zakaz poruszania się samochodem, który – co nie jest zaskoczeniem – nie dotyczy myśliwych, dlatego rower to jedyna alternatywa. Bywa, że ekolodzy docierają na miejsce, gdy jeleń już nie żyje i jest patroszony. Zajmuje to trochę czasu. Patrole sprawdzają wtedy czy polowanie odbyło się zgodnie z prawem czy zwierze nie zostało zastrzelone w rezerwacie albo w czasie kiedy obowiązywał zakaz. Około godziny 21-tej wracają pierwsze patrole. Kuchnia, jedyne ciepłe o tej porze miejsce, znów wypełnia się po brzegi. Ktoś spotkał dziki, ktoś inny widział jelenia, a ktoś stado żubrów – rozmowy trwają do późna, każdy ma ciekawą historię z trasy. Od czasu do czasu ktoś podchodzi do mapy i dodaje nową kolorową kropkę. Akcja – reakcja – Czy Pan tu coś zgubił? Ja jestem na polowaniu, podnęciłem tu! Mam nadzieję, że się usuniecie. Jesteście ci opłacani pseudo-ekolodzy! – zirytowany myśliwy wrzasnął z ambony. Już na dole, jego kompan dorzucił: – Człowieku chcesz, żeby Ci się krzywda stała? W okolicach Nowego Masiewa natknęliśmy się z Kamilą na myśliwych. – Nie chcę, ale czy ma Pan na myśli to, że chodzenie po lasach, kiedy polujecie jest niebezpieczne? – zapytała Kamila, a w mojej łowie po raz kolejny pojawiła się niepokojąca myśl o ryzyku, jakie wiąże się z chodzeniem po lesie w zupełnej ciemności. Kamizelka odblaskowa, którą miałem na sobie wcale nie sprawiała, że czułem się lepiej. Niby istnieje przepis, według którego myśliwi strzelają tylko do rozpoznanego celu, ale doniesienia prasowe o wypadkach i przypadkowych postrzałach podczas polowania wcale nie uspokajały. Rozgorzała dyskusja, której nie rozwiązała Straż Leśna, a dopiero wezwana pod pretekstem udaremnienia przemytu Straż Graniczna. Na szczęście próba wplątania nas w międzynarodową aferę przemytniczą spaliła na panewce i po ponad godzinnej rozmowie zostaliśmy puszczeni wolno. Zapadł już zmrok. Czas polowania na jelenie dobiegł końca. W drodze powrotnej Kamila opowiedziała mi o kilku niemiłych spotkaniach z myśliwymi, jakie przydarzyły się jej w poprzednich latach, jak choćby to, kiedy dwa lata temu trzech nieznanych sprawców z pochodnią wtargnęło na teren obozu ekologów. Pozostawili po sobie wieniec pogrzebowy z wymownym napisem „Ostatnie pożegnanie”. Niechęć myśliwych do ekologów często przybiera formę agresji. Do prób zastraszania, napaści i przemocy dochodzi tu co roku. Konflikt interesów między ekologami i myśliwymi, który trwa tu, w Puszczy Białowieskiej odbija się głośnym echem w mediach. Myśliwi przegrywają, bo każda wzmianka roznieca dyskusję o zasadności i moralnej kwestii polowań. Natomiast o skuteczności działań organizacji ekologicznych świadczy liczba ludzi, którzy ich popierają. Myśliwi stanowią ćwierć procenta polskiego społeczeństwa! Wrażliwość pozostałej części budzi się dzięki takim akcjom. Działania ekologów doprowadziły w 2011 roku do wprowadzenia zakazu polowań w otulinie Białowieskiego Parku Narodowego. Jelenie ryczą myśliwi strzelają Puszcza Białowieska to najstarszy las w Europie wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Około 30% jej obszaru po polskiej stronie chronione jest w formie Parku Narodowego oraz rezerwatów. Reszta podlega działaniom zwykłej lub częściowo ograniczonej gospodarki leśnej. Oznacza to, że dozwolone są tam polowania w ramach planu łowieckiego. Większość odstrzałów przypada myśliwym z okolicznych kół łowieckich, ale w puli znajdują się te przeznaczone dla polowań dewizowych. To lukratywny biznes, ponieważ zagraniczni myśliwi płacą pokaźne sumy, aby zdobyć medalowe trofeum, czyli poroże, o które w ich krajach często bardzo trudno. Ekolodzy zabiegają, aby cały obszar Puszczy chroniony był w formie parku narodowego. Pracownia na rzecz wszystkich Istot od kilku lat organizuje akcję „Rykowisko dla jeleni, nie dla myśliwych”, w ramach której monitorowane są polowania w czasie rykowiska na obszarach wokół Puszczy Białowieskiej. Rykowisko to okres godowy jeleni. Samce, mniej czujne niż zwykle, stają się łatwym celem dla myśliwych. Kontrowersje, jakie narastają wokół odstrzału zwierząt w tym okresie sprawiły, że większość gatunków została objęta okresem ochronnym. Nie dotyczy to jeleni, a to właśnie we wrześniu i październiku, czyli podczas rykowiska ginie ich najwięcej. Paweł Chojnowski
Jego siła tkwi w nogach maratończyka, zębach jak sztylety i szczekach zaciskających się niczym imadło. Bez takiego drapieżnika – inteligentnego, silnego, wytrzymałego – dzika przyroda nie może sobie poradzić.
Masz kupę?! … – Śmierdzi? …. – No to świeża! Super! Jesteś dziś królem polowania! … Dr Sabina Nowak rozłączyła telefon. A ujrzawszy moją zdziwioną minę, zaraz wyjaśniła: „Robert znalazł świeże odchody wilka, czyli przynajmniej jeden osobnik nadal tu jest. I coś niedawno zjadł, zapewne upolował”. „Tu”, czyli w Borach Dolnośląskich – wielkim kompleksie leśnym na południowym zachodzie Polski, gdzie Stowarzyszenie dla Natury „Wilk”, którego prezesem jest Sabina Nowak, a wiceprezesem Robert Mysłajek, prowadzi monitoring wilków. W roku 2000, gdy zaczynali, drapieżniki pojawiały się z rzadka. Dziewięć lat później Bory zamieszkują już trzy watahy i prawdopodobnie dwie młode pary, które jeszcze nie przystąpiły do rozrodu. Ściśle mówiąc, tak było parę tygodni przed moją wizytą. Niestety, na początku lipca przez śródleśne poligony żagański i świętoszowski przebiegła trasa rajdu Drezno– –Wrocław. Zabawy było zapewne co niemiara. Dla ludzi, bo wataha wilków, która tu miała norę ze szczeniętami, ciężko zniosła przejazd ponad 200 samochodów terenowych, quadów, i ciężarówek. Drapieżniki zabrały swoje młode i w popłochu gdzieś uciekły. Naukowcy przemierzali las, żeby je odnaleźć. Robert Mysłajek wybrał się na tropienie samotnie, ja zaś towarzyszyłem w „polowaniu” na wilcze ślady dr Sabinie Nowak. Z początku natrafialiśmy tylko na stare odchody. Niektóre już się rozsypywały. Łatwo można było w nich dostrzec sierść, fragmenty racic oraz odłamki kości. – O! Wilk! – krzyknęła nagle dr Nowak. Nie patrzyła przy tym w głąb lasu, lecz pod nogi. Zatrzymaliśmy się na szerokim, bezleśnym pasie przeciwpożarowym. Na żółtoszarym piasku odcisnęły się ślady jakiegoś czworonoga. – Może to pies? – marudziłem. – Nie, nie – zaoponowała moja przewodniczka. Przecież widać wyraźny, duży, wydłużony trop i mocne pazury. To dorosły osobnik. Ale żeby mieć stuprocentową pewność, musimy ruszyć jego śladem. Psy hasają po lesie bez ładu i składu, biegają to tu, to tam. A wilk jak idzie, to prosto, do konkretnego celu. – Jakiego celu? – Zwykle na polowanie. Wilki najchętniej by leżały albo się bawiły. Ruszają, gdy są głodne albo gdy jedzenia potrzebują ich szczenięta. Poszliśmy więc po śladach. Najpierw skręciły na leśną drogę, dalej szły prosto. Na skrzyżowaniach zwierzę robiło czasem łuk, po czym znów ruszało przed siebie. Żadnego hasania, biegania w tę i we w tę. Po paru kilometrach pozbyłem się wątpliwości. To musiał być wilk. Szedł tędy niedawno, najdalej wczoraj. Król Wilk. Canis lupus. Budowa jego ciała, mięśnie, szkielet, zmysły – wszystko, dosłownie wszystko doskonale przystosowane do długotrwałego tropienia i skutecznego zabijania. Naturalny zasięg występowania tego psiego krewniaka jest bardzo rozległy – od Europy, przez północną i środkową Azję, po znaczną część Ameryki Północnej. Długość ciała dochodzi do 130 cm, wysokość w kłębie – do 85 cm. Waży zwykle od 35 do nawet 60 kg. Sierść ma płową, w odcieniach od szarego, rudawego po brązowe, wyjątkowo – czarną albo białą. Sylwetka – zwinna, szczupła, żylasta. Jak u maratończyka. Bo sportową specjalnością wilka nie jest wcale sprint, lecz długi, wytrwały bieg. „Wilk odżywia się nogami” – mawia prof. David Mech z Uniwersytetu Minnesoty w USA, chyba najlepiej znany w świecie badacz wilków, redaktor ostatniej monografii gatunku pt. Wolves (Wilki). Rolf Petereson i Paolo Ciucci w jednym z rozdziałów tej książki piszą: W swojej historii ewolucyjnej wilki zostały ukształtowane jako biegające drapieżniki, które polują na dużych roślinożerców. Potrafią biec z prędkością do 60 km/godz. Zwykle aż tak bardzo się nie spieszą, są za to bardzo wytrwałe – obserwowany w Stanach Zjednoczonych rekordzista gonił ofiarę przez 21 km. Najczęściej rezygnują po kilku kilometrach, ale ofiara nie powinna czuć się wtedy bezpieczna. Wilki są inteligentne. Jeśli wiedzą, że ją ostro zmęczyły, mogą wrócić. W Puszczy Białowieskiej, gdzie w latach 1996–1999 zespół prof. Włodzimierza Jędrzejewskiego śledził za pomocą radionadajników 11 wilków z 4 watah, odkryto, że średnio dziennie samica przemierzała 22,1 km, a samiec 27,6 km. Już i to niemało, a gdy chciały, wilki potrafiły przez dzień pokonać dystans nawet ponad 60 km! – Mogą węchem wyczuć zdobycz z odległości kilku kilometrów – twierdzi dr Nowak. – Rozpoznają, co to za wierzę i w jakiej jest kondycji, czy jest osłabione, np. stare ranne, czy przeciwnie – zdrowe i silne. Mają też swoje sztuczki. Wiedzą, że zwierzęta kopytne przewyższają je w szybkości biegu, zwłaszcza pod górę. Dlatego wilki starają się zmusić je do ucieczki w dół. – W Karpatach stwierdziliśmy, że drapieżniki chętnie polują w dolinach potoków – opowiada dr Nowak. – Kilka z nich biegnie zboczem i płoszy żerujące jelenie lub sarny. Gdy przestraszone zwierzę ucieka w dół, natyka się na brzegu strumienia na jeszcze jednego wilka. To on jest „killerem”. Peterson i Ciucci opisują, jak młode wilczki zapędziły młode owcy Dalla na skraj przepaści, gdzie same też nie mogły się dostać. Matka, chcąc im pomóc, zrzuciła kamień w kierunku ofiary. Niestety, sama spadła razem z nim. Wystraszone jagnię podbiegło w górę, trafiając prosto w szczęki czekającej niecierpliwie watahy. Wilczyca zaś, mimo upadku z 5 m, przeżyła. Gdy wilki wreszcie dopadną zdobycz, ich głównym orężem stają się szczęki. Taktyka zabijania polega na licznych kąsaniach zębami. Wydłużony kształt czaszki i bardzo ruchliwe stawy pozwalają na szerokie rozwarcie pyska. Szczęki, zaopatrzone w niezwykle silne mięśnie, zaciskają się na ciele ofiary z siłą imadła. Najważniejszym narzędziem zadającym śmiertelne rany są jednak zęby mocno zakotwiczone w szczękach. Kły kłują niczym sztylety i zaciśnięte przytrzymują zdobycz. W śmiertelnym uścisku wspierają je siekacze. Ofiara szarpiąc i skręcając w szalonym biegu ciało na boki, próbuje zrzucić z siebie napastnika. Drapieżnik nieraz jest wleczony po ziemi, bywa też, że dosłownie fruwa w powietrzu i uderza o drzewa. Przed urazami chroni go silna, krępa szyja i grube, mocne kości. A i tak nie zawsze to wystarcza. U starych wilków często spotyka się połamane zęby (najczęściej kły), żebra czy pęknięte kości. Jeśli drapieżnikom uda się poważnie zranić ofiarę, ta stopniowo się wykrwawia. Gdy osłabnie na tyle, że nie ma sił na dalszą ucieczkę, wilki rzucają się na nią i rozszarpują na kawałki. – No, nie jest to humanitarny sposób zabijania – przyznaje dr Nowak. – Jednak w takim momencie ofiara w potwornym stresie praktycznie nie odczuwa bólu. Wilki zjadają wszystko poza zawartością żołądka. Drapieżniki chętnie połykają fragmenty kości, z których czerpią mikroelementy: wapń oraz fosfor. Do ich kruszenia służą im bardzo mocne tylne zęby przedtrzonowe i trzonowe zwane łamaczami. Jednorazowo wilk zjada do 10 kg mięsa. Po obfitym posiłku zawartość jego żołądka może stanowić 25 proc. masy ciała! Jeśli zdobycz jest duża, a wataha niewielka, część pokarmu drapieżniki zakopują pod ściółką lub śniegiem „na później”. Znakują taką skrytkę moczem i bezbłędnie powracają do niej nawet po kilku tygodniach. Bywa jednak, że pomimo wysiłków nie udaje się im nic upolować, wówczas są w stanie głodować wiele dni. Większość życia wilki spędzają w grupie rodzinnej zwanej watahą. Rolę przywódców odgrywają w niej dwa osobniki: płodna samica, wadera, i jej partner, basior. Reszta watahy to przeważnie ich dzieci: tegoroczne oraz starsze. Zwykle na początku maja matka rodzi od 3 do 8 szczeniaków. Przez pierwsze 4 tygodnie karmi je wyłącznie mlekiem i tylko na krótko opuszcza norę. Zdobycie pokarmu spada na barki basiora i starszego potomstwa. Gdy najmłodsze dorastają i przestawiają się na mięso, dorosłym przybywa obowiązków. – Wilki są wtedy wymęczone, wychudzone i zupełnie nie wyglądają na królów – śmieje się dr Nowak. W tym okresie wataha w dzień odpoczywa w pobliżu nory, nocą zaś poluje, najczęściej w podgrupach, a niektóre osobniki samotnie. Latem w lesie pożywienia jest w bród. Pełno w nim młodych, niedoświadczonych zwierząt kopytnych. Jeśli uda się je zwęszyć, zabicie ich jest dość łatwe, nawet w pojedynkę. Po udanych łowach wilki pośpiesznie połykają jak najwięcej mięsa, by po powrocie do nory móc podzielić się pokarmem z młodymi. W radosnym rytuale powitania szczeniaki liżą rodziców i starsze rodzeństwo po pyskach, a ci zwracają im pokarm prosto z żołądków. To świetny sposób na transportowanie mięsa na duże odległości. Jesienią, gdy szczenięta są już większe i sprawniejsze, wataha znów zaczyna polować wspólnie. Potencjalne ofiary dorosły, zmężniały i nie tak łatwo je podejść i zabić. Wydaje się, że wspólne działanie przynosi korzyści. Peterson i Ciucci twierdzą jednak, że to nie do końca prawda. Pomoc młodych, niedoświadczonych wilków w polowaniu nie jest tak duża, jak się spodziewano. Jeśli przeliczyć ilość zdobytego pożywienia na jednego drapieżnika, to najbardziej efektywne okazują się łowy we dwójkę. Zdaniem tych badaczy szczeniaki zabierane są na polowanie głównie po to, by – podpatrując starszych – nauczyły się samodzielnie zdobywać pokarm. Zapewne tak jest i w polskich watahach, choć w naszych warunkach badania są trudniejsze niż np. na słynnej Isle Royale na Jeziorze Górnym na pograniczu USA i Kanady, gdzie drapieżniki z konieczności poruszają się po bardzo ograniczonym obszarze i łatwo je obserwować m.in. z helikoptera czy po prostu przez lornetkę. Pewnie dlatego o wiele więcej prac dotyczących wilczych zachowań pochodzi nie z obszarów o najliczniejszej wilczej populacji, ale z tych stosunkowo otwartych. U nas ideałem pozostaje telemetria, czyli śledzenie osobników z założonym nadajnikiem, ale najczęściej (z powodu niższych kosztów) stosuje się analizę tropów albo odchodów. Na ich podstawie można próbować policzyć watahy, określić stan zdrowia i pokrewieństwo osobników czy skład ich diety, ale to wszystko dowody pośrednie. Podglądanie wilka „on-line” wymaga zaś nie lada sprytu, bo z reguły są to zwierzęta wyjątkowo względem ludzi nietowarzyskie. Nie bez powodu. W XX w. wilki tępiono bezwzględnie. W USA w latach 70. zasięg gatunku skurczył się do 4 proc. pierwotnego areału. W Polsce w 1973 r., po 20 latach eksterminacji, odnotowano zaledwie 105 drapieżników, a i ta liczba mogła być zawyżona. Owszem, i w Europie, i w Ameryce wilki nie stronią od polowań na nieodpowiednio chronione zwierzęta gospodarskie, a w kilku miejscach królowie lasów dosłownie zeszli „na psy” i pożywienia szukają na śmietnikach. W końcu są wszechstronnymi i elastycznymi myśliwymi. Ale nie taka dieta jest im najbliższa. Poczesne miejsce w wilczym menu zajmują duże zwierzęta roślinożerne. W Polsce – jelenie, sarny czy dziki, rzadziej łosie, sporadycznie żubry. Jeśli nadarzy się okazja, złowią też bobra, zająca, lisa, jenota, borsuka, psa, a nawet kota. Przyroda pozbawiona dużych drapieżników zaczęła się rozregulowywać. Wprawdzie człowiek ochoczo zastąpił króla lasów w polowaniach na sarny, dziki, jelenie czy łosie, ale w przeciwieństwie do wilków ludzie najchętniej zabijają duże i silne osobniki w kwiecie wieku. Im lepsze trofeum – tym większa chwała. To zaś prowadzi do pogorszenia struktury populacji ofiar. Wilki tymczasem je wzmacniają, bo w starciu z nimi przeżywają najszybsze, najinteligentniejsze i najbardziej wytrzymałe zwierzęta. Ludzie zimą dokarmiają roślinożerców, by mieć na co polować. Wilki ograniczają liczebność kopytnych. Dlatego po zniknięciu królów lasu w wielu rejonach świata ponad miarę rozmnożyły się jelenie, łosie czy mulaki. Wyjadały roślinność, szczególnie młode drzewa, przez co utrudniały odnawianie się lasów. W amerykańskim Parku Narodowym Yellowstone, gdzie przeprowadzono najbardziej gruntowne badania, pozbawieni presji wilków roślinożercy doszczętnie wyniszczyli zadrzewienia nad rzeką Lamar. Ptaki nie miały gdzie się gnieździć, bobry nie miały z czego budować tam, nasiliła się erozja i rozmywanie brzegów. W latach 90. XX w. w końcu zrozumiano, jak bardzo wilki potrzebne są w ekosystemie. Na powrót wprowadzono je do parku Yellowstone. Dzięki temu nad rzekę Lamar powróciły zarośla, a wraz z nimi ptaki i bobry. W Polsce w 1998 r. wilki wpisano na listę gatunków chronionych, zaś od 2000 r. rozpoczęto ich monitoring. Rok później doliczono się 560 osobników, ostatnio już 700. Drapieżniki powróciły do zachodniej Polski. Zasiedliły m.in. Bory Dolnośląskie. Mają tam do dyspozycji 1 200 km2 lasów, mnóstwo jeleni, saren i dzików. Jak na tak dobre warunki liczba wilków i tak jest niewielka – z powodu kłusownictwa i rosnącej izolacji spowodowanej rozbudową sieci dróg. Tropy osobnika, którego namierzyła dr Nowak, nie doprowadziły nas do jego grupy rodzinnej. Zapewne wypuścił się na samotne polowanie. Więcej informacji dostarczyły świeże odchody znalezione przez Roberta Mysłajka. Niedaleko nich udało się dostrzec tropy innych członków watahy. Wilki nie uciekły zatem z Borów, lecz przeniosły się dalej na południowy wschód. – Nie mamy jednak pewności, czy przeżyły ich szczenięta – martwi się dr Nowak. – Jeśli nie, następną szansę na potomstwo wataha ta będzie miała w maju przyszłego roku. No, chyba że znowu zniweczy ją jakiś rajd. Wojciech Mikołuszko
Wysadzają ryby w powietrze wraz z rafą koralową. Połowy z dynamitem w Tanzanii
Rybacy w Tanzanii korzystają z materiałów wybuchowych do połowu ryb. Jest efektywna, ale prowadzi do niszczenia podwodnego życia, raf koralowych i zagraża wszystkim podwodnym gatunkom.
Wystarczy laska dynamitu w plastikowej butelce. Za pomocą takiej prowizorki rybacy zabijają setki ryb i zmieniają rafy koralowe w kupy gruzu w ciągu sekund. Na całym świecie używa się środków wybuchowych do połowu ryb. Chodzi o zmaksymalizowanie połowu. Tego typu praktyki stosuje się w Libanie, Malezji, na Filipinach, choć są także przypadki gdzie udało się to powstrzymać: Kenia i Mozambik. W Afryce właśnie w Tanzanii ta metoda wciąż jest bardzo popularna u rybaków. Jason Rubens, biolog morski z tanzańskiego oddziału WWF mówi, że skala takich połowów niestety jest obecnie większa niż kiedyś. Wylicza się, że dziennie dochodzi do 10 eksplozji od granicy z Kenią aż do Mozambiku. Reporterzy National Geographic, Sophie Tremblay oraz Willy Lowry, sfilmowali połowy z użyciem dynamitu i rozmawiali z rybakami. Na filmie widać jak wybuchy na wybrzeżu miasta Dar es Salaam wznoszą pod niebo ogromne ilości wody i wyrzucają martwe ryby na powierzchnię. Dlaczego rybacy to robią? Odpowiadają, że to najprostszy sposób na duży połów. Wykonanie bomby jest znacznie prostsze niż zakup sieci, stawianie pułapek i obsługa lin. Poza tym jest znacznie tańsze i dynamit po prostu łatwiej kupić. Niestety skutki tego są bardzo niebezpieczne. Rybacy celują w lokalną populację tuńczyka, ale przy takim połowie cierpią wszystkie inne żyjące w wodzie gatunki. Eksplozje niszczą bezcenne rafy koralowe, które są domem dla ryb, krabów i wielu innych gatunków, które regulują poziom dwutlenku węgla w oceanie. - To trójwymiarowa struktura, która zapewnia warunki do życia dla ryb, ich ikry, larw i młodych innych gatunków. To schronienie przed drapieżnikami - tłumaczy Rubens - stosowanie dynamitu. Ale dynamit będzie miał także wpływ na ekonomię. Jeśli ludzie zaczną bać się połowów i zaczną unikać wybrzeży Tanzanii ucierpi na tym branża turystyczna. Tekst: Jani Actman Ten tekst powstał w ramach projektu National Geographic’s Special Investigations Unit, który zajmuje się śledzeniem i zwalczaniem przestępstw przeciwko środowisku i dzikiej przyrodzie. Robi to dzięki wsparciu BAND Foundation oraz funduszu Woodtiger Zobacz film z połowu z użyciem dynamitu: View oEmbed on the source website Źródło: National Geographic News
Jeśli masz słabe nerwy nie czytaj tego tekstu. Mewy potrafią być naprawdę okrutne
Mewy opracowały nową strategię polowania na młode kotiki. Polega ona na... wyjadaniu ich gałek ocznych.
Przez ostatnie 15 lat naukowcy zanotowali około 500 przypadków, kiedy mewy południowe (Larus dominicanus) atakowały i próbowały jeść gałki oczne młodych uchatek karłowatych (Arctocephalus pusillus pusillus) w nadmorskim Parku Narodowym Dorob w Namibii. Jako że ślepe ssaki nie mogą szukać pomocy u innych uchatek, łatwo ulegają wówczas dalszym atakom. Ptaki odkryły, że usunięcie gałki ocznej ofierze jest bardzo skuteczną metodą zdobycia obiadu. – Zachowanie to zdaje się być zupełnie nowym – mówi autor badania Austin Gallagher z Uniwersytetu Carleton w Ottawie. Jego spostrzeżenia opublikowano właśnie w "African Journal of Marine Science". Okrutna metoda Życie młodych uchatek karłowatych od samego początku jest trudne. – Dzieci nie potrafią pływać i muszą polegać na mleku matki – mówi Michelle Jewell, ekolog behawioralny z holenderskiego Królewskiego Instytutu Badań Morza. Aby dostarczyć mleko, matka musi z kolei od czasu do czasu zapolować na ryby, zostawiając wówczas młode w kolonii bez opieki. Potomstwo może wtedy paść ofiarą drapieżników lądowych – lwów, hien, oraz – jak się okazuje – mew. Badanie wykazało, że mewy miały 50 proc. skuteczności w wyjadaniu gałek ocznych młodych uchatek. – Niewidoma uchatka nie zdobędzie jedzenia, bo nie znajdzie matki. Będzie też atakowana przez inne mewy – mówi Gallagher. Naukowcy zaobserwowali, że w wielu przypadkach, podczas gdy jedna mewa wyjadała oczy, inne zabierały się za zjadanie zwierzęcia, wydziobując jego podbrzusze czy genitalia. – To okrutna metoda, choć z punktu widzenia ptaka to raczej ładnie zaplanowany atak – dodaje naukowiec. Mewy szybko się uczą Skąd wzięła się ta metoda? Gallagher uważa, że jest to prawdopodobnie spowodowane wzrostem populacji uchatek, będących dla ptaków obfitym źródłem pożywienia. W miesiącach zimowych od 20 do 80 tys. płetwonogich udaje się na wybrzeże Namibii, by rozmnażać się i wychowywać młode. Ten gwałtowny wzrost liczebności (w 1998 roku uchatek było raptem około stu) jest wynikiem naturalnego cyklu zmian wielkości populacji. Mewy z kolei bardzo szybko się uczą. – Wystarczy, ze jeden ptak zorientuje się, że oczy uchatki to taki fast food, inne szybko podłapią ten sposób – mówi Jewell. – Oczy są zresztą dobrym źródłem białka – dodaje Craig Harms, ekspert medycyny weterynaryjnej z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej (który nie był zaangażowany we wspomniane badania). Zawodowo zajmując się zdrowiem morskich ssaków, Harms widział na własne oczy, do czego zdolne są mewy. – Bardzo lubią dziobać i jeść tłuszcz wyrzuconych na brzeg żywych lub martwych morświnów – mówi. I choć wydziobywanie oczu to zachowanie nowe, Harms zwraca uwagę na inne badania – mewy stadnie wydziobują tran młodych biskajskich wali południowych, które wynurzają się na powierzchnię oceanu, by nabrać powietrza. – Nie zaskakuje mnie więc, że znalazły inne, podobne źródło świeżej żywności. Jason Bittel / National Geographic News