Ile dzików naprawdę żyje w Polsce? Eksperci przyznają: nie wiadomo
Obecność dzików w miastach stała się w ostatnim czasie poważnym wyzwaniem dla samorządów, jednak skala tego zjawiska pozostaje trudna do oszacowania. Eksperci z Polskiej Akademii Nauk, Polskiego Związku Łowieckiego oraz Głównego Urzędu Statystycznego mówią, że w Polsce brakuje spójnego systemu monitoringu.
Dane Głównego Urzędu Statystycznego sugerują ogromny spadek ogólnej liczby dzików – z około 265 tysięcy w 2015 roku do niespełna 60 tysięcy w 2025 roku. Statystyki te są jednak szacunkowe i niemal w całości pomijają zwierzęta bytujące w miastach. Mamy różne dane, dziki są monitorowane przez różne instytucje, ale nie ma ani centralnego rejestru, ani spójnej metodologii. Inwentaryzacja prowadzona w obwodach łowieckich nie obejmuje terenów zurbanizowanych. Tradycyjne metody liczenia są obarczone dużym błędem, a dane miejskie, o ile są gromadzone, mają charakter wyrywkowy i lokalny. Jak skutecznie policzyć dziki? Wyzwania w miastach i poza nimi Inwentaryzacja dzików jest zadaniem niezwykle trudnym, a oficjalne zestawienia budzą sceptycyzm naukowców, takich jak dr hab. Jakub Gryz Instytutu Badawczego Leśnictwa, który w rozmowie z PAP wskazuje na brak jednolitej metodologii. Myśliwi wykorzystują do liczenia dzików różne techniki, w tym termowizję, całoroczne obserwacje oraz pędzenia próbne polegające na wypłaszaniu i liczeniu zwierząt w określonym dniu. Jednak wciąż są to tylko przybliżenia. Dramatyczny spadek poza miastami, wzrosty w miastach Według danych Rocznika Statystycznego Leśnictwa, w roku łowieckim 2024/2025 odstrzelono 174 tysiące dzików, a kolejne 83 tysiące zginęły w wyniku odstrzału sanitarnego, wypadków drogowych i kłusownictwa. Zaledwie 194 osobniki zostały odłowione i zasiedlone, co pokazuje marginalne użycie metod alternatywnych wobec eliminacji. Rzecznik GUS Krzysztof Jedlak powiedział PAP, że dane GUS o populacji dzików są szacunkowe i nie obejmują populacji dzików w miastach. Ocena miejskich populacji i ich migracji jest obecnie niemożliwa. Dane z poszczególnych miast, według kwerendy przeprowadzonej przez PAP, pokazują różne tendencje. W Poznaniu odnotowano 120 dzików w pierwszym kwartale 2026 roku wobec 196 rok wcześniej. W Toruniu zimowa inwentaryzacja wykazała spadek z 113 osobników w 2025 roku do 76 w 2026 roku. W Łodzi populacja wzrosła w ostatnich latach z 2 do nawet 3 tysięcy sztuk. Miasta takie jak Bydgoszcz, Białystok i Olsztyn monitorują sytuację głównie poprzez liczbę zgłoszeń mieszkańców. W Bydgoszczy liczba ta wzrosła z 17 w 2024 roku do 100 w 2025 roku. Migracja dzików do miast i problem ASF Główną przyczyną migracji dzików do miast jest postępująca urbanizacja, która pochłania lasy, łąki i pola, stanowiące naturalne ostoje tych zwierząt. Eksperci wskazują, że to ludzie wkroczyli ich na terytoria. Drugim kluczowym czynnikiem jest wpływ afrykańskiego pomoru świń (ASF) oraz związana z nim strategia walki z chorobą. Przepisy związane z ASF sprawiają, że odławianie i przesiedlanie dzików stało się prawnie niemożliwe, co pozostawia władzom miast ograniczone pole manewru w zarządzaniu populacją. Według Michała Żmihorskiego z Instytutu Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży, intensywny odstrzał prowadzony poza miastami sprawił, że zwierzęta szybko nauczyły się że tereny zurbanizowane to bezpieczne strefy wolne od polowań. Choć przedstawiciele PZŁ, np. Wacław Matysek, polemizują z tą tezą, to przyznają że populacje w miastach zwiększają się. Kontrowersje wokół działań samorządów Sposoby radzenia sobie z dzikami w miastach wywołują silne emocje. Niektóre samorządy, np. Toruń, stosują odstrzały redukcyjne, co zdaniem urzędników pozwoliło opanować liczbę zwierząt w tym mieście. Podobne działania w Warszawie – uśmiercenie siedmiu dzików na Mokotowie oraz szesnastu na placu zabaw na Bemowie – doprowadziły do fali oburzenia. Przeciwnicy tych metod zorganizowali manifestację przed ratuszem, domagając się natychmiastowego wstrzymania odstrzałów, i powołania eksperckiego zespołu ds. dzikich zwierząt. Ta presja miała sens – 16 kwietnia samorząd zgodził się na powołanie takiego zespołu. Jednym z jego pierwszych zadań powinno być możliwie dokładne policzenie dzików w Warszawie. Źródło: PAP Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Polowanie na rzadki gatunek. Dlaczego w Polsce wciąż ginie gęś zbożowa?
Gęś zbożowa – mimo apeli naukowców – pozostaje na niechlubnej liście zwierząt łownych. Kurczenie się populacji tego ptaka nie powstrzymuje myśliwych przed polowaniami, a powtarzające się pomyłki gęsi zbożowej z tundrową obnażają systemowe wady obecnego modelu łowiectwa. Łatwiejszy odstrzał tego gatunku sprawia, że Polska zaczyna stawać się atrakcyjnym celem turystyki łowieckiej.
Przez lata gęś zbożowa i gęś tundrowa były uznawane za jeden gatunek. Ptak ten stał się na tyle ikoniczny dla zachodniej Polski, że ich sylwetka trafiła do logotypu Parku Narodowego „Ujście Warty”. Dopiero niemal dekadę temu ornitolodzy ostatecznie rozdzielili te dwa gatunki, co sprawiło, że symbolem najmłodszego polskiego parku narodowego stała się oficjalnie gęś tundrowa. Choć oba ptaki są do siebie łudząco podobne, ich sytuacja populacyjna jest skrajnie różna. O ile liczebność gęsi tundrowej pozostaje stabilna, o tyle gęś zbożowa staje się gatunkiem coraz rzadszym i zagrożonym. Zabójcza pomyłka Mimo że w ostatnich latach populacje obu gatunków gęsi znalazły się w zupełnie innym położeniu, prawo łowieckie pozostaje bezwzględne. Gęś zbożowa wciąż widnieje na liście zwierząt łownych, a jej odstrzał możliwy jest jedynie w locie. Brzmi to tym bardziej groteskowo, jeśli wsłuchamy się w głos ornitologów, którzy podkreślają, że obie gęsi najtrudniej odróżnić od siebie właśnie w takiej sytuacji. Pomyłki myśliwych stały się więc nieodłącznym elementem polowań w zachodniej Polsce, gdzie populacja tych ptaków jest największa. Zaznaczmy, że na tamtym obszarze występuje przede wszystkim gęś tundrowa, czyli gatunek, który nie znajduje się na liście ptaków łownych. Nieugięte prawo Eksperci alarmują, że obecne prawo łowieckie nie nadąża za doniesieniami nauki. Badacze już dawno odkryli, że oba gatunki ptaków mają kompletnie inne trendy populacyjne. Liczebność gęsi zbożowej jest obecnie w fazie zniżkowej, na co odpowiedzią powinno być zaostrzenie przepisów związanych z odstrzałem. Niestety, na horyzoncie nie widać żadnych zmian, które mogłyby napawać optymizmem ornitologów i fanów dzikiej przyrody. Jak podkreśla dr Marcin Tobólka, polska natura stoi przed kolejnym wyzwaniem – nasz kraj staje się popularną destynacją niechlubnej turystyki. Łowieckie eldorado Ornitolog obnaża zjawisko, jakie od kilku lat ma miejsce na zachodnich terenach Polski. Liberalne przepisy przyczyniają się do rozwoju tzw. turystyki łowieckiej. Do naszego kraju przyjeżdżają myśliwi z Niemiec, Francji czy Włoch, którzy po uiszczeniu opłaty dostają pozwolenie na „korzystanie” z populacji gęsi. Koła biznesu tworzą kolejne „biura podróży” odpowiedzialne za zapewnienie zagranicznym myśliwym warunków do polowania na rzadkiego ptaka. Przeciwnicy polowań od lat starają się zaszczepić w społeczeństwie empatię do zwierząt łownych. Musimy pamiętać, że strzał nie zawsze kończy się natychmiastową śmiercią. Myśliwi zwykle stosują amunicję śrutową, która często jedynie rani organy. Takie zwierzę skazane jest na długotrwałą, bolesną śmierć. Aby zatrzymać to okrucieństwo niezbędne są systemowe zmiany, które niestety okazują się najtrudniejsze do przeprowadzenia. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Smutny koniec historii „kokainowych hipopotamów”. Rząd planuje drastyczne kroki
Kolumbijski rząd podjął decyzje w sprawie słynnych hipopotamów Pablo Escobara. Los zwierząt, które kokainowy baron sprowadził do swojej posiadłości, wydaje się przesądzony – poddane zostaną eutanazji w celu zmniejszenia ekspansywnej populacji. Decyzja urzędników spotyka się ze znacznym sprzeciwem środowisk przyrodniczych i społeczności lokalnej.
Historia „kokainowych hipopotamów”, które na początku lat 80. zostały sprowadzone do Kolumbii przez barona narkotykowego Pabla Escobara, jawi się zarówno jako zabawna ciekawostka przyciągająca tłumy turystów, jak i realny problem trapiący północne regiony kraju. Populacja składająca się niemal z 200 zwierząt od lat stanowi realne zagrożenie dla lokalnego bezpieczeństwa – terroryzuje okoliczne wioski oraz zaburza tamtejszy ekosystem. Prywatny zwierzyniec Pabla Escobara Współczesna sytuacja środowiskowa jest konsekwencją działań kolumbijskiego barona, które miały miejsce w latach 80. ubiegłego wieku. Pablo Escobar zaczął wtedy sprowadzać egzotyczne zwierzęta do jednej ze swoich rezydencji, mieszczącej się ok. 150 kilometrów od Medellin. Posiadłość stała się domem m.in. dla czterech nielegalnie ściągniętych hipopotamów, nosorożców i słoni. Wraz z upadkiem kokainowego imperium prywatny zwierzyniec w Hacienda Nápoles trafił w ręce rządu z siedzibą w Bogocie, który zdecydował się przenieść zrabowane zwierzęta do pobliskich ogrodów zoologicznych. Do zoo nie trafiły jednak wszystkie zwierzęta Escobara – z racji uciążliwego transportu tych ssaków, w domu zostały cztery hipopotamy. Naukowcy twierdzą, że władze Kolumbii, pozostawiając te zwierzęta samopas, liczyły na naturalną śmierć hipopotamów, które nie byłyby w stanie utrzymać się w obcym środowisku. Kalkulacje nie poszły zupełnie po myśli rządzących. Ekspansja kokainowych pupili Od lat 90., kiedy „kokainowe hipopotamy” znalazły się na wolności, ich populacja drastycznie wzrosła. Z czterech osobników stworzyła się gromada niemal 200 niszczycielskich ssaków rozprzestrzenionych na sąsiednie regiony. Z czasem te wielkie zwierzęta zaczęły coraz bardziej doskwierać okolicznym mieszkańcom oraz lokalnym ekosystemom. Półwodne ssaki tratują dziś pola uprawne i atakują bydło w poszukiwaniu pożywienia. Hipopotam spożywa bowiem dziennie ok. 70 kilogramów roślinności, co mocno dyktuje jego funkcjonowanie. Inwazyjne zwierzęta stały się również zagrożeniem dla lokalnych, dziko żyjących organizmów. Zwierzęta Escobara zaczęły konkurować o miejsce w ekosystemie z żółwiami rzecznymi i manatami, zanieczyszczając tym samym jeziora i rzeki swoimi odchodami. Próby zatrzymania populacji Nic więc dziwnego, że kolumbijski rząd od lat głowił się nad rozwiązaniem hipopotamowego problemu. Pierwsze kroki w celu zmniejszenia populacji podjęto już na początku XXI wieku, jednak nie spotkały się one z aprobatą reszty Kolumbijczyków. W 2009 roku świat obiegły zdjęcia zamordowanego hipopotama, pośmiertnie nazwanego Pepe, co oburzyło opinię publiczną i związało ręce kolumbijskim urzędnikom. Warto bowiem dodać, że potomkowie pupili narkotykowego barona nie wzbudzają jedynie negatywnych reakcji. Obszar zamieszkały przez te ssaki stał się ogólnokrajową atrakcją turystyczną, której symbolem stał się właśnie hipopotam. Mieszkańcy zaczęli się wzbogacać na tych unikalnych zwierzętach, oferując turystom wycieczki mające na celu dostrzeżenie „kokainowych ssaków”. Rząd podejmował więc próby bezkrwawego rozwiązania konfliktu. Nieskuteczne okazały się niestety próby sterylizacji zwierząt i antykoncepcyjnych zastrzyków kierowanych w niektórych przedstawicieli gatunku. Fiaskiem zakończyły się również próby przekazania części hipopotamów do zagranicznych ogrodów zoologicznych w Meksyku, Indiach czy Ekwadorze. Obecnie szacuje się, że bez podjęcia drastycznych działań populacja do 2035 roku wzrośnie aż do 1000 osobników, co doprowadzić może do niekontrolowanego kryzysu ekosystemu. Kontrowersyjne rozwiązanie Niestety wszystko wskazuje na to, że historia wyjątkowych hipopotamów skończy się w najgorszy możliwy sposób. Bezradny rząd zdecydował się bowiem na eutanazję części populacji. W drugiej połowie 2026 roku ma zostać zabitych około 80 osobników, co stanie się początkiem regulacji tego gatunku. Budżet przeznaczony na akcję depopulacji opiewa aż na 1,98 miliona dolarów, co obejmuje również izolację i relokację części zwierząt. Działania rządu spotykają się z dużym niezadowoleniem wielu środowisk. Organizacje proekologiczne nawołują do zaprzestania zabijania zwierząt, proponując inne rozwiązania skupione na odgrodzeniu zwierząt od ludzkiego środowiska życia. Głosy sprzeciwu słychać również u społeczności lokalnej, która widzi w półwodnych ssakach sposób na zarobek. „The Guardian” cytuje w swoim artykule wypowiedź miejscowego rybaka, który podkreśla znaczenie tych zwierząt dla lokalnej turystyki. W jego opinii hipopotamy są – takimi samymi jak człowiek – obywatelami Kolumbii, więc powinny tak też być traktowane. Źródło: Smithsonian Magazine Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Żółw na obiad czy miska z pancerza? Zagadka neandertalskich obozowisk
Czy pancerz żółwia mógł służyć jako pierwsza miska w historii ludzkości? Naukowcy odkryli, że neandertalczycy precyzyjnie czyścili skorupy gadów z tkanek i mięśni. Sugeruje to, że te małe zwierzęta nie były jedynie źródłem kalorii, ale elementem bardziej złożonej strategii przetrwania.
Około 125 tysięcy lat temu krajobraz dzisiejszych Niemiec wyglądał zupełnie inaczej. W miejscu zwanym Neumark-Nord w kraju związkowym Saksonia-Anhalt znajdowały się jeziora otoczone gęstą roślinnością. Neandertalczycy chętnie obozowali na brzegach tych zbiorników. Wokół nich żyły zwierzęta, które dziś już nie występują w Europie. Największym z nich był słoń leśny, który mógł ważyć nawet ponad 10 ton. Obok żyły liczne jelenie, konie i dzikie bydło. Jedzenia było pod dostatkiem, więc neandertalczycy żyli w świecie nadwyżek kalorii. Systematycznie pozyskiwali je z wielkich ssaków. Z nowych badań wynika, że polowali również na żółwie. Czy były dla nich smakołykiem? Polowanie na żółwie Międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem prof. Sabine Gaudzinski-Windheuser z Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji oraz MONREPOS przyjrzał się szczątkom żółwi błotnych ze stanowiska archeologicznego w Neumark-Nord. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „Scientific Reports”. Przeanalizowano 92 fragmenty skorup żółwi sprzed około 125 tysięcy lat. Naukowcy wykorzystali do tego nowoczesne metody, w tym skanowanie 3D o wysokiej rozdzielczości. Wynik analizy był jednoznaczny i bardzo zaskakujący. Na wewnętrznych stronach skorup odkryto wyraźne ślady nacięć wykonanych kamiennymi narzędziami. – Nasze dane stanowią pierwszy dowód na to, że neandertalczycy polowali na żółwie i przetwarzali je również na północ od Alp, poza regionem Morza Śródziemnego – powiedziała prof. Gaudzinski-Windheuser. Neandertalczycy precyzyjnie usuwali kończyny gadów i ich narządy wewnętrzne. Robili to w sposób powtarzalny i zaplanowany. Żółw to nie tylko kalorie Skoro w okolicy neandertaczlycy mieli dostęp do innych zasobów mięsa, w jakim celu łapali niewielkie żółwie? Żółw błotny waży około kilograma, więc nie jest to zbyt bogaty w kalorie łup. Badacze raczej wykluczają, że były one dla nich głównym źródłem pożywienia dla naszych kuzynów. W czasie wykopalisk znalezione kości innych zwierząt: jeleni, dzikich koni, a także największych ssaków lądowych tamtych czasów – europejskich słoni leśnych. Ślady nacięć na skorupach pokazują jednak coś niezwykłego. Pancerze były bardzo dokładnie czyszczone z resztek mięsa i tkanek. Analiza 3D wykazała, że nacięcia znajdują się dokładnie tam, gdzie przyczepione są mięśnie i narządy. Cel polowania na żółwie? Jedna z hipotez mówi, że żółwie mogły łapać dzieci. Dla najmłodszych była to łatwa i bezpieczna forma nauki polowania. Inna możliwość to cenienie przez naszych kuzynów walorów smakowych mięsa tych gadów. Albo uważano, że spożywanie ich ma właściwości lecznicze – na to wskazują badania etnograficzne przeprowadzone wśród nowożytnych społeczności tradycyjnych. Najciekawsza teoria zakłada jednak, że wyczyszczone skorupy służyły jako gotowe przedmioty. Mogły to być małe naczynia, miseczki na wodę lub czerpaki do jedzenia. – Dzisiejsze odkrycia rzucają nowe światło na zdolności adaptacyjne neandertalczyków, których skomplikowane systemy przetrwania znacznie przewyższały zwykłą maksymalizację zasobów energetycznych – podsumowała prof. Gaudzinski-Windheuser Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Delfiny są bardzo inteligentne. Niestety, ludzie wciąż na nie polują i zmuszają je do niewolniczej pracy
Delfiny są zabijane na mięso w Japonii i zamykane w delfinariach na całym świecie. Film dokumentalny „Reiwa” pokazuje ten nieludzki proceder.
Reiwa (jap. 令和) to nazwa ery panowania cesarza Japonii Naruhito, obowiązująca od 1 maja 2019 r. Rząd Japonii poinformował, że oficjalne tłumaczenie nazwy nowej ery w języku angielskim brzmi „Beautiful Harmony”, czyli „Piękna Harmonia”. „Reiwa” to również tytuł filmu dokumentalnego, który wyprodukowaliśmy wraz z Katarzyną Kozak. Porusza on temat polowań na delfiny w Japonii, procederu handlu dzikimi zwierzętami – Wild Life Trade – oraz zamykania delfinów w niewoli, w wodnych parkach rozrywki, delfinariach, oceanariach i innych miejscach tego typu. Film jest dostępny na YouTube. Delfiny są zagrożone – także w Polsce Delfiny to ruchliwe ssaki, jedne ze szczytowych oceanicznych drapieżników. Badania naukowe wykazały, że te zwierzęta są samoświadome, posiadające bardzo mocno rozwinięty system nerwowy, przejawiają wiele umiejętności kognitywnych. Ich życie społeczne jest bardzo rozbudowane, są emocjonalne. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku miał miejsce boom na delfinaria. Przyczyniła się do tego głównie popkultura, a naturalna, „uśmiechnięta” fizjonomia delfina zaczęła stać się jego przekleństwem. View oEmbed on the source website Dlaczego w Polsce zajęliśmy się delfinami? Przeciwstawiamy się jakiejkolwiek formie przemocy i eksploatacji zwierząt, tym bardziej w cyrkach – bo tym są tak naprawdę delfinaria. Choć w Polsce nie ma delfinariów – Polacy korzystają z tego typu „rozrywki” np. podczas wakacyjnych wyjazdów do Turcji, Egiptu, Dubaju i innych miejsc, które kupują delfiny z japońskiego miasta Taiji. Ruch turystyczny, dla którego delfiny są magnesem, przynosi krociowe zyski. Pojedynczy, wytresowany delfin butlonos może być wart od 100 tys. do 1,5 miliona dolarów. Cena zależy głównie od stopnia wytresowania delfina, od tego, jak się z nim „pracuje”, od jego charakteru. Poprzez różne programy kontaktu z widzami, pokazy, sesje pływania, karmienia, możliwość robienia sobie zdjęć z delfinem, generuje on dla morskiego parku roczny przychód ponad 1 miliona dolarów. Właściciele delfinariów, inwestując w pozyskanie i wytrenowanie delfina, oczekują zwrotu z tej inwestycji i zysków. A żeby były zyski, delfiny muszą pracować, pracować, pracować. Do współudziału przy tworzeniu filmu „Reiwa” zaprosiliśmy ekspertów: Jakuba Banasiaka – psychologa zachowań zwierząt, członka „Dolphinaria Free Europe Coalition”, uczestnika badań nad zachowaniami dzikich delfinów, eksperta w dziedzinie dobrostanu delfinów trzymanych w niewoli, problematyki whale & dolphin watching i delfinoterapii, współpracownika Fundacji Viva!, Roberta Maślaka – biologa z Uniwersytetu Wrocławskiego zaangażowanego na rzecz humanitarnej ochrony zwierząt, zabierającego głos w istotnych społecznie problemach związanych z warunkami życia gatunków nieudomowionych w niewoli, współautora projektu dotyczącego zachowania i dobrostanu niedźwiedzi. Obaj eksperci podejmowali działania w sprawie zapobieżenia budowie delfinariów w Polsce. Krwawe polowania w Japonii Bardzo ważne materiały, bez których dokument nie uzyskałby ostatecznego kształtu, pochodzą bezpośrednio z Japonii – od Kunito Seko, mieszkańca Taiji działającego w tej sprawie od wielu lat. To dzięki niemu wiemy, co dzieje się każdego dnia w tym mieście. Jego praca jest trudna, wymaga podejmowania niełatwych decyzji, aby relacjonować działania myśliwych z Taiji. Seko jest okiem i uchem setek ludzi działających w tej sprawie. Każdego ranka, około godziny 6 czasu japońskiego, rozpoczyna live streaming i prezentuje, co dzieje się w porcie Taiji. Następnie, gdy myśliwi wypłyną na polowanie, relacjonuje ich powrót lub sam proces polowania, gdy myśliwi namierzą stado. Ukazuje światu, jak myśliwi, tworząc formację z łodzi i ścianę dźwięku, zapędzają delfiny w pobliże wybrzeża. Następnie – już innymi łodziami – zamykają stada w małych zatokach, gdzie dokonują rzezi lub wyłapują delfiny do niewoli. Agencja rybacka z Taiji, w prefekturze Wakayama w Japonii zwraca uwagę na kultywowanie tradycji polowań na delfiny, ale również na fakt, że delfiny migrujące wzdłuż wschodniego wybrzeża Japonii, z ciepłym prądem Kuro Siwa, pustoszą okoliczne wody z ryb. To bardzo częsta uwaga ludzi, którzy sami pustoszą oceany. Brak ryb jest efektem przełowienia, które zgotował nam światowy przemysł rybacki. Obecnie tylko 1% Japończyków spożywa mięso delfina. Można je znaleźć w sklepie w Taiji oraz w okolicznych miasteczkach, ale spożycie nawet na tym obszarze jest znikome. Tak naprawdę polowania istnieją z powodu handlu dzikimi zwierzętami – Wild Life Trade. Każdego roku pomiędzy wrześniem a końcem lutego (choć w marcu zezwala się na polowania na jeszcze dwa gatunki delfinów), w Japonii ma miejsce sezon polowań na delfiny. Kwoty połowowe ustala ministerstwo rolnictwa, rybołówstwa i leśnictwa. Gdyby delfiny były pod jurysdykcją ministerstwa środowiska, znajdowałyby się pod ochroną. Pomóż delfinom Ten dokument to krzyk rozpaczy i wołanie o opamiętanie skierowany do turystów oraz użytkowników delfinariów, delfinoterapii oraz wszystkich form wykorzystywania delfinów. To również forma nacisku na administrację japońską w celu zakończenia corocznych polowań na delfiny w Japonii. Czy biuro podróży, z którego korzystasz, promuje i sprzedaje wycieczki do delfinarium? Wiele polskich firm turystycznych wciąż to robi, łącznie z rynkowymi liderami. Za kilkanaście dni ruszamy z oficjalną kampanią razem z Fundacją Międzynarodowy Ruch Na Rzecz Zwierząt Viva!, ale już teraz potrzebujemy głosu każdego z was. Pomóż przekonać polskich touroperatorów, aby przestali wspierać biznesy oparte na niewoli delfinów. Proszę – podpisz petycję online „NIE! dla delfinarium”. Źródła: Dzikie Życie, Magazyn Vege Edwin Radzikowski Rocznik 1975, założyciel polskiego oddziału Fundacji kpt. Paula Watsona, aktywista prozwierzęcy i prośrodowiskowy, organizator wielu akcji w przestrzeni publicznej oraz social mediach. Weganin. Wychodzący poza warunkujące ramy współczesnego świata, pełny pasji i chęci ku eksperymentowaniu, niewykształcony artysta. Grafik, poeta, aktor, muzyk. Poszukiwacz światła.
Tropikalne lasy tracą swojego wyjątkowego mieszkańca. Jego unikatowy śpiew wart jest fortunę.
Indonezyjskie lasy Sumatry tracą jeden ze swoich „śpiewających” skarbów. Ptaki z gatunku sroczka białorzytnego stały się głównym celem lokalnych kłusowników, zarabiających fortunę na tych wyjątkowych zwierzętach. Wzrost kłusownictwa jest nie tylko spowodowany unikatowym śpiewem tropikalnych mieszkańców dżungli, a motywy polowań leżą gdzieś zdecydowanie głębiej w indonezyjskim społeczeństwie.
Spis treści: Sroczek białorzytny – czym wyróżnia się król tropikalnych śpiewów? „Ostatnia klatka ratunku” – skąd popularność tropikalnego kłusownictwa? Kultura klatek – jak Indonezyjczycy udomawiają ptaki Ptasie konkursy śpiewu Kłusownictwo i handel ptakami zamieszkującymi tropikalne wyspy Indonezji stale doprowadzają do dotkliwych zmian tamtejszych ekosystemów. Popularność konkursów śpiewu sprawia, że melodyjne odgłosy są brutalnie przenoszone z dżungli do klatek. Na procederze najbardziej cierpi król tropikalnych śpiewów – sroczek białorzytny, w sumatrzańskiej kulturze nazywany murai batu. Osobniki te, dzięki swoim ponadprzeciętnym zdolnościom, potrafią osiągać niebotyczne kwoty, które kuszą kłusowników z całej wyspy. Sroczek białorzytny – czym wyróżnia się król tropikalnych śpiewów? Przemierzając indonezyjską dżunglę, kłusownicy bez trudu wyłapują charakterystyczne odgłosy tego ptaka. Ten wyjątkowy tropikalny „wokalista” dysponuje niezwykle szerokim repertuarem dźwięków, dzięki czemu jego śpiew jest melodyjny i wielowarstwowy. Mimo niewielkich rozmiarów murai batu wydaje donośne dźwięki, które jak żadne inne przeszywają lasy tropikalne. Umiejętności wokalne sprawiły, że od kilku lat stał się jednym z głównych celów ptasich łowów na Sumatrze. Nie zawsze jednak sytuacja wyglądała w ten sposób. Do 2018 roku sroczek białorzytny znajdował się na liście gatunków chronionych prawem indonezyjskim. Motywacje ekonomiczne mieszkańców okazały się jednak silniejsze od proekologicznych regulacji, które pod naciskiem środowisk hodowców zostały zliberalizowane. Handel i odłów stały się trudne do monitorowania, a kary za przekroczenie limitów eksportowych przestały być skutecznie egzekwowane, co doprowadziło do niekontrolowanego odłowu murai batu. „Ostatnia klatka ratunku” – skąd popularność tropikalnego kłusownictwa? Aby zrozumieć wzrost popularności polowań, należy spojrzeć w głąb sumatrzańskiego społeczeństwa. Motywy można podzielić na dwie grupy: ekonomiczne i kulturowe. Te pierwsze wynikają z finansowej niepewności wielu mieszkańców Indonezji, których działalność rolnicza – w dobie zmian klimatycznych – stała się mniej stabilnym źródłem dochodu. Sprzedaż ptaka, za którego hodowca lub kolekcjoner potrafi zapłacić nawet miliard rupii (60 tys.dolarów), wydaje się znacznie pewniejszym sposobem zdobycia środków do życia. Tym bardziej, że moda na posiadanie pięknie śpiewających i majestatycznie prezentujących się okazów stale rośnie. Jednocześnie wraz z każdym trafiającym do klatek zwierzęciem populacja w naturze maleje, a zdobycie kolejnego egzemplarza staje się coraz trudniejsze. Mimo to potencjalny zysk pozostaje na tyle wysoki, że wielu mieszkańców indonezyjskich wysp decyduje się na tę formę zarobku. Kultura klatek – jak Indonezyjczycy udomawiają ptaki Spadek liczby skrzydlatych mieszkańców dżungli wynika również z głęboko zakorzenionej tradycji trzymania domowych „wokalistów” w klatkach. Szacuje się, że na Jawie w około 12 milionach gospodarstw przetrzymywanych jest nawet 70 milionów ptaków. W praktyce oznacza to, że wielu Indonezyjczyków nie poprzestaje na jednym osobniku – często kolekcjonują po kilka sztuk, zazwyczaj odławianych bezpośrednio z natury. Problem pogłębia fakt, że zdecydowana większość schwytanych zwierząt nie wraca do swojego środowiska. Zamożniejsi mieszkańcy kraju ze stolicą w Dżakarcie wolą powiększać prywatne kolekcje niż wypuszczać okazy w celu odbudowy populacji. Ptasie konkursy śpiewu Skąd bierze się tak wysoka wartość murai batu? Odpowiedź tkwi w ich wyjątkowych zdolnościach wokalnych oraz w specyfice indonezyjskiej kultury. W minionej dekadzie nastąpił prawdziwy boom na ptasie konkursy śpiewu, podczas których hodowcy rywalizują o tytuł właściciela najlepszego ptaka. Na zawodach sędziowie oceniają jakość i długość śpiewu, jego rytm, głośność, a także wygląd i zachowanie zwierzęcia. Zwycięstwo nie tylko przynosi prestiż, lecz także znacząco podnosi cenę danego okazu. Mniejsi hodowcy mogą w ten sposób wypromować swoją ofertę, a zamożniejsi kolekcjonerzy – nabywać kolejne, nagradzane ptaki. Z czasem konkursy przestały być jedynie elementem lokalnej tradycji i stały się silnym mechanizmem rynkowym. Hodowla murai batu dawno wykroczyła poza hobby, stając się źródłem utrzymania wielu rodzin. Niestety – jak często bywa – dynamiczny rozwój rynku odbywa się kosztem przyrody. Indonezja stopniowo traci swoje wyjątkowe tropikalne głosy. Bez skutecznego ograniczenia kłusownictwa śpiew lasów południowo-wschodniej Azji może wkrótce przenieść się niemal wyłącznie do domowych klatek. Źródła: Mongabay, Cornell Lab Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Oceaniczny sprinter z żaglem i dziobem jak szpada. Żaglica to jedna z najszybszych ryb świata
Wygląda jak futurystyczna torpeda i pływa z zawrotną prędkością. Żaglica to szczytowy drapieżnik, który potrafi polować w grupie i współpracować niczym wilcza wataha. Ta fascynująca ryba jest jednak coraz bardziej zagrożona, między innymi przez połowy tuńczyków.
Spis treści: Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Jeden gatunek czy dwa? Globalny wędrowiec: gdzie można spotkać żaglicę? Anatomia morskiego sprintera Niezwykłe oko i „kaloryfer” grzejący mózg Sztuka polowania: rybia „wataha” i szermierka w głębinach Czy żaglice przetrwają? Jest piękna niczym futurystyczna maszyna – i faktycznie coś w tym jest. Żaglica jest uważana za jedną z najszybszych ryb świata. Jej wrzecionowate ciało tnie wodę niczym pocisk, a „żagiel” stawiany podczas zwrotów umożliwia błyskawiczną zmianę kierunku, nawet gdy płynie bardzo szybko. Jej bliskimi krewnymi są słynne marliny, które wraz z samą żaglicą rozpalają wyobraźnię wędkarzy na całym świecie. Wraz z kolejnymi badaniami i odkryciami dowiadujemy się coraz więcej o tych fascynujących rybach. Legendarna waleczność i Ernest Hemingway Należy do rodziny żaglicowatych (Istiophoridae), po angielsku potocznie zwanej marlinami. To ryby o podobnym kształcie i zachowaniach, choć tylko żaglica posiada tak dużą płetwę grzbietową. Jej bliskimi krewnymi są m.in. marlin biały, błękitny i niebieski. To właśnie jednego z marlinów z wielkim trudem łowił główny bohater powieści Ernesta Hemingwaya „Stary człowiek i morze”. Sam Hemingway zresztą też łowił zarówno marliny, jak i żaglice. Żaglica jest rybą niezwykle silną i waleczną. Ta waleczność ją gubi – przynajmniej w relacji z człowiekiem. Żaglice walczą tak zaciekle, a ich złowienie jest tak trudne, że stały się pożądanym trofeum w wędkarstwie sportowym. Ryby te potrafią wyskakiwać na kilka metrów ponad wodę, próbując uwolnić się z haczyka. Połów żaglicy na wędkę jest dla niej niczym więcej, niż wielogodzinną czasem męką. Jednak była, jest i raczej będzie nadal łowiona – dla przeżyć i dla spreparowanych trofeów, bo jej mięso nie jest zbyt smaczne. Jest uważane za zbyt twarde i sprzedaje się je głównie po uwędzeniu. Jeden gatunek czy dwa? Klasyfikacja żaglicy jest jednym z ciekawszych tematów w świecie ichtiologii. Tradycyjnie wyróżniano dwa gatunki: żaglicę atlantycką (Istiophorus albicans) oraz indopacyficzną (Istiophorus platypterus). Jednak wraz z rozwojem genetyki, ten podział został zakwestionowany. Dziś niektórzy naukowcy, opierając się na analizach DNA mitochondrialnego (mtDNA), uważają, że mamy do czynienia z jednym, kosmopolitycznym gatunkiem: Istiophorus platypterus. Globalny wędrowiec: gdzie można spotkać żaglicę? Żaglica jest rybą kosmopolityczną, doskonale przystosowaną do życia w otwartych wodach oceanicznych. Przyjmując, że jest jednym gatunkiem, jej zasięg obejmuje tropikalne i umiarkowane wody Oceanu Atlantyckiego, Spokojnego i Indyjskiego. Występuje też w Morzu Śródziemnym, do którego przedostała się przez Kanał Sueski. Jej rozmieszczenie jest dynamiczne i zmienia się sezonowo – w okresach letnich zapuszcza się w chłodniejsze wody na północnych i południowych krańcach swojego zasięgu, podążając za migrującymi ławicami ryb. Preferuje przypowierzchniowe, dobrze nasłonecznione wody. Zazwyczaj przebywa na głębokości do 200 metrów, w wodach o temperaturze od 21°C do 28°C. Choć jest rybą oceaniczną, często zbliża się do wybrzeży kontynentalnych, wysp oraz raf koralowych w poszukiwaniu pożywienia. Analiza danych z nadajników satelitarnych wykazała, że żaglice są zdolne do znacznie głębszych nurkowań, schodząc nawet na ponad 450 metrów. Anatomia morskiego sprintera Żaglica to prawdziwy atleta oceanów, a jej anatomia i zachowanie są podporządkowane jednemu celowi: maksymalnej wydajności podczas polowania. Przypisywano jej niemal mityczne prędkości, sięgające 110, a nawet 130 km/godz. Jednak nowsze, bardziej precyzyjne badania, wykorzystujące akcelerometry i nagrania wideo, nieco zrewidowały te dane. Wykazały one, że podczas gwałtownych zrywów w trakcie polowania żaglica osiąga prędkości rzędu 36 km/godz. Żagiel, czyli charakterystyczna płetwa grzbietowa, w normalnych warunkach jest złożona w specjalnym zagłębieniu na grzbiecie, by nie stawiać oporu w wodzie. Ryba gwałtownie rozkłada ją tylko w kluczowych momentach. Rozpostarty żagiel redukuje boczne ruchy głowy podczas ataku, co sprawia, że spiczasty dziób ryby staje się mniej widoczny dla ofiary. Działa też jak ster, pozwalając na wykonywanie błyskawicznych zwrotów. Gęsta sieć naczyń krwionośnych sugeruje, że może on pełnić też funkcję termoregulacyjną. Niezwykłe oko i „kaloryfer” grzejący mózg Oczy żaglic (a także reszty gatunków marlinów) mają wyjątkowa konstrukcję. Są otoczone kością o niemal kulistym kształcie. Poza tym w pobliżu oczu i mózgu znajduje się specjalna, „grzejąca” tkanka mięśniowa, która ociepla je, podczas gdy reszta ciała pozostaje w temperaturze otaczającej wody. Tkanka grzejna wytworzyła się z jednego z mięśni poruszających okiem i jest zmodyfikowanym mięśniem szkieletowym. Układ naczyń krwionośnych w tym „kaloryferze” zapobiega utracie ciepła. Z obecnością tkanki grzejnej u tych ryb wiąże się nietypowe unaczynienie zarówno oczu, jak i mózgu. W połączeniu z unikatowymi fotoreceptorami, adaptacja ta pozwala im polować w zimnych, słabo oświetlonych głębinach. Sztuka polowania: rybia „wataha” i szermierka w głębinach Polowanie żaglicy to pokaz koordynacji, precyzji i siły. Jej ostry, wydłużony pysk nie jest narzędziem do nabijania ofiar, lecz wyspecjalizowaną bronią, używaną z finezją godną mistrza szermierki. Żaglice często polują w grupach, współpracując niczym stado wilków. Ich celem są zwarte ławice ryb, takich jak sardynki czy makrele. Drapieżniki osaczają ławicę, zbijając ją w ciasną, pulsującą kulę tuż pod powierzchnią wody. Wtedy rozpoczyna się skoordynowany atak. Żaglice wdzierają się w ławicę, używając dziobów do zadawania błyskawicznych, bocznych ciosów, które mają zranić i ogłuszyć jak najwięcej ofiar. Żaglice także ściśle ze sobą współpracują. Jeden osobnik, atakując ławicę, rani lub ogłusza kilka ryb, ale jest w stanie zjeść tylko jedną lub dwie. Pozostałe, osłabione ofiary stają się łatwym łupem dla kolejnych członków grupy. Najnowsze badania odsłaniają jeszcze jeden poziom finezji: indywidualną specjalizację. Okazuje się, że poszczególne żaglice wolą atakować z konkretnej strony, niczym prawo- lub leworęczni szermierze. Czy żaglice przetrwają? Żaglice żyją w parach lub niewielkich grupach do 30 osobników. Rozmnażają się głównie latem, w otwartych wodach oceanów. Samica składa do 4,5 mln jaj, a narybek rośnie bardzo szybko, osiągając ok. 1,5 m już w pierwszym roku życia. Są drapieżnikami szczytowymi, choć dorosłe osobniki bywają zjadane przez orki i duże rekiny. Żaglica ma status narażonej na wyginięcie (vulnerable). Największym zagrożeniem jest przypadkowy połów w komercyjnych połowach tuńczyka, a także lokalne przełowienie i degradacja raf koralowych, będących ich żerowiskami. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Naukowcy znaleźli najstarsze ślady wielorybnictwa. Miejsce nie jest oczywiste
To nie Arktyka, a południowa Brazylia okazuje się kolebką wielorybnictwa. Wykopaliska ujawniły liczne artefakty z kości wielorybów, w tym harpuny sprzed 5000 lat. Wraz z ekofaktami są dowodem na zorganizowane polowania. Takie odkrycie zaskoczyło nawet badaczy.
Odkrycie to przesuwa początki aktywnego wielorybnictwa o około tysiąc lat wstecz w stosunku do tego, co wcześniej sądzili naukowcy. Do tej pory uważano, że polowania na duże walenie narodziły się wśród społeczności półkuli północnej w rejonie Arktyki, między 3500 a 2500 lat temu. Dokonano jednak weryfikacji danych. O tym nowym ustaleniu piszą badacze na łamach „Nature Communications”. Dowody na polowanie na wieloryby Dowodami na istnienie zorganizowanego wielorybnictwa już 5000 lat temu są liczne artefakty wykonane z kości tych zwierząt oraz same ich szczątki. Artefakty te odnaleziono w trzech kopcach muszlowych, zwanych sambaquis – Morro do Ouro, Conquista i Cubatãozinho. Takie kopce są monumentalnymi strukturami wzniesionymi z nagromadzonych muszli, szczątków ryb oraz kości ssaków morskich. Miały różne funkcje. Czasem chowano w nich zmarłych, ale wokół nich mieszkano i obrabiano upolowane zwierzęta, a odpadki trafiały na kopiec. Większość tych przedmiotów została wydobyta przez archeologa-amatora Guilherme Tibúrtiusa w latach 1940–1960, często podczas niszczenia kopców w celach przemysłowych, np. do produkcji wapna. Obecnie zabytki stanowią część kolekcji Muzeum Archeologicznego Sambaqui w Joinville (MASJ) w Brazylii. W ramach nowych badań dokładnie przyjrzano się tym obiektom. Co odkryto w zagadkowych kopcach? Artefakty przechowywane w muzeum okazały się skarbnicą wiedzy o dawnych społecznościach Brazylii. Szczególną uwagę przyciągnęły pałki, które okazały się być… harpunami wykonanymi z kości waleni. Z datowania radiowęglowego wynika, że mają około 5 tysięcy lat. W kopcach odkryto też nasady do mocowania grotów. Wielorybie ekofakty Naukowcy przeanalizowali też kości odkryte przez archeologów, nie będące artefaktami – nie były to przedmioty użytkowe. Są to więc ekofakty. Licznie występujące kości wielorybów noszą wyraźne nacięcia i ślady narzędzi, co świadczy o celowym ćwiartowaniu zwierząt w celu pozyskania mięsa i tłuszczu. Ludzie ułatwiali sobie życie. Świadczy o tym duża liczba szczątków młodych osobników, które pływały w towarzystwie matek niedaleko brzegu. – Dane pokazują, że społeczności te dysponowały wiedzą, narzędziami i specjalistycznymi strategiami pozwalającymi na polowanie na duże wieloryby tysiące lat wcześniej, niż do tej pory zakładaliśmy – mówi Krista McGrath, główna autorka badania z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie w Hiszpanii Archeolodzy uważają, że harpuny oraz kości waleni były celowo umieszczane w grobach jako cenne dary. A groby znajdowały się w kopcach, których dużą część stanowiły muszle. Czy na pewno najstarsze? Istnieją potencjalnie starsze dowody na polowanie na wieloryby. Są to przedstawienia sztuki naskalnej z Korei czy w Skandynawii. Mogą sugerować polowania na te zwierzęta już 6000 lat temu. Jednak ich dokładne datowanie i kontekst kulturowy pozostają niepewne, co sprawia, że znaleziska z Brazylii są obecnie najlepiej udokumentowanym dowodem na tak wczesne systematyczne wielorybnictwo. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Prastare trujące strzały mają 60 tysięcy lat. Nie stworzono ich, by zabijały natychmiast
Naukowcy odkryli bezpośrednie dowody na użycie zatrutych strzał sprzed 60 000 lat. To rewolucja w naszej wiedzy o ewolucji człowieka. Użycie trucizny było przełomem technologicznym. Dowodzi niezwykłej wiedzy łowców i zbieraczy.
Zastosowanie trucizny można uznać za szczytowe osiągnięcie technologii łowieckiej w okresie paleolitu. Dotychczas najwcześniejsze bezpośrednie dowody na taką praktykę były o wiele tysiącleci późniejsze. Wśród nich jest, mający około 24 tysiące lat, obiekt określany mianem „aplikatora trucizny”, pochodzący z Border Cave w RPA. Warto zaznaczyć, że identyfikacja rośliny w tym przypadku jest nadal przedmiotem debaty. Kolejne znaleziska tego typu mają zaledwie kilka tysięcy lat. Dlatego nowe znalezisko jest tak ważne. Toksyczny koktajl sprzed 60 000 Lat Groty, na których są ślady trucizny, archeolodzy wydobyli w schronisku skalnym Umhlatuzana w KwaZulu-Natal w Republice Południowej Afryce. Groty są kwarcowe i naukowcy określają je mikrolitami, ze względu na niewielkie wymiary. Pochodzą z warstw datowanych na 60 tys. lat. Na pięciu z dziesięciu analizowanych mikrolitów wykryto toksyczne alkaloidy roślinne. Substancje te pochodzą wyłącznie z roślin z rodziny Amaryllidaceae, rosnących w Afryce Południowej. Ich wykrycie nie było łatwe – użyto zaawansowanej analizy mikrobiologicznej i chemicznej, w tym chromatografii gazowej ze spektrometrią mas. Badacze musieli pracować z niesamowicie niewielkimi pozostałościami trucizny – ważącymi poniżej 100 μg. Pochodzenie trucizny Najbardziej prawdopodobnym źródłem trucizny jest roślina Boophone disticha, znana lokalnie jako „trująca cebulka”. Jest to roślina obficie występująca w regionie i udokumentowana historycznie jako trucizna nakładana na strzały kilkaset lat temu. Trucizna dowodem na myślenie abstrakcyjne Jak przebiegało polowanie z zatrutymi strzałami dziesiątki tysięcy lat temu? Substancja nie zabijała zwierzęcia od razu. Trafione osobniki uciekały, a trucizna działała z opóźnieniem, osłabiając ofiarę. Zapewne w ten sposób polowano na groźniejsze zwierzęta, których trafienie strzałą nie nie gwarantowało sukcesu. Być może łowcy tropili ofiary przez wiele godzin, zanim je dopadli. Jedno jest pewnie: użycie trucizny było dowodem na zaawansowane myślenie abstrakcyjne. Nasi przodkowie musieli posiadać wiedzę i zastosować odpowiednią procedurę w celu przygotowania trucizny i jej użycia. „Użycie zatrutej broni myśliwskiej stanowi niezwykłą innowację w strategiach zdobywania mięsa i od wieków intryguje badaczy. Ostatnie prace neurokognitywne podkreślają, jak technologia może przyczynić się do naszego zrozumienia rozwoju złożoności technicznej i poznawczej” – piszą naukowcy, którzy są autorami badania na łamach „Science Advances”. Badanie to podkreśla złożoność strategii przetrwania i funkcji poznawczych u ludzi w Afryce, ponieważ wymagało zaawansowanego planowania i rozumowania przyczynowo-skutkowego Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Na co polują miejskie koty i jak wpływają na ekosystem? To TikTok sprawia, że wiemy o nich coraz więcej
Wydawałoby się, że największym kocim przysmakiem są myszy. Nie jest to jednak prawda: większość udomowionych wąsaczy najczęściej poluje na stawonogi: owady i pająki. Koty chodzą własnymi ścieżkami i mają swoje tajemnice, ale naukowcy postanowili wykorzystać nowatorską metodę, by lepiej poznać ich dokładną dietę. Wykorzystali… social media. Ale nie, koty nie musiały pisać komentarzy.
Bardzo trudno jest przeanalizować dokładną dietę domowych kotów. Szczególnie w środowisku miejskim znikają one w mozaice uliczek, zajmując się swoimi sprawami. Badacze postanowili wykorzystać media społecznościowe, by lepiej poznać ich zwyczaje, wykorzystać materiały wrzucane przez ich właścicieli i przeprowadzić drobiazgową analizę. Skupili się na TikToku i serwisie iStock. To obserwacja kociego życia „od środka”. Drzemy koty o social media, a one pomagają naukowcom Badacze z uniwersytetu w Campinas w Brazylii przeszukali TikToka i inne popularne social media, analizując ponad 17 000 zdjęć i filmów. Wszystko po to, by poznać „dowody rzeczowe” kocich polowań i sprawdzić, na co te słodkie drapieżniki najczęściej polują. Znaleziono setki aktów drapieżnictwa – łatwiej i szybciej, niż udałoby się wykorzystując konwencjonalne metody badawcze. Odnotowali w sumie 14 odrębnych rzędów stawonogów, które stawały się ofiarami kotów. Najczęstszym przysmakiem były prostoskrzydłe (Orthoptera, czyli rząd obejmujący świerszcze, szarańcze czy popularne w Polsce koniki polne) – stanowiły one 20,7% obserwacji. W 14,5% przypadków ofiarami były pluskwiaki (Hemiptera, takie jak piewiki, które coraz bardziej panoszą się w Polsce), a w 14,4%: karaluchy i terminy (Blattodea). Czy internet prawdę nam powie? Odkrycia naukowców wskazują na to, że koty w środowisku miejskim polują na zaskakująco zróżnicowaną gamę stawonogów. Dane zebrane z mediów społecznościowych wykazały także zarówno pewne podobieństwa, jak i różnice w porównaniu z kocimi upodobaniami opisanymi w literaturze naukowej. Materiały publikowane w internecie są bliżej ich „naturalnego” zachowania. Na co polują koty i jak zagrażają środowisku? Nasze niewinne zwierzaki to prawdziwe maszyny do zabijania. Chociaż zwalczanie owadów potrafi służyć ludziom (ale pająki powinny zostawić w spokoju), to polują także na małe ssaki: myszy, nornice, ryjówki, krety, szczury czy młode króliki. Według badań przeciętny kot żyjący na przedmieściach zjada nawet 200 ssaków rocznie. Ofiarami kotów stają się także ptaki: wróble, sikorki, mazurki, kosy czy drozdy. To szczególny problem dla ornitologów, którzy dokarmiają ptaki. Te zlatują się do karmników, a tam stają się łatwymi ofiarami dla czyhających na nie futrzastych drapieżników. Jak, posiadając kota, dbać o inne zwierzęta? Koty, jako drapieżniki, mają olbrzymi wpływ na lokalne populacje zwierząt. Tylko w Stanach Zjednoczonych koty odpowiadają za śmierć ponad 2 mld ptaków i 12 mld ssaków rocznie. Ta presja przyczynia się do zmniejszania populacji rodzimych gatunków, lokalnych wymierań i zachwiania równowagi w ekosystemach (np. śmierć ptaków owadożernych sprawia, że wzrasta liczba owadów, a koty nie są w stanie polować na robaki tak efektywnie – dla nich to zabawa). Równowaga między obecnością kotów a ochroną populacji dzikich zwierząt jest bardzo istotna z punktu widzenia ekologii. Świadomi właściciele kotów powinni znać konsekwencje swoich działań. Według naukowców warto ograniczać wypuszczanie kotów bez kontroli, szczególnie w okresie lęgowym ptaków, zakładać im specjalne dzwoneczki ostrzegające potencjalne ofiary (chociażby w tym okresie, bo na stałe przytwierdzone potrafią bardzo męczyć koty) czy zapewniać im odpowiednio atrakcyjne zabawy, by zaspokoić ich instynkt łowiecki. Źródła: Insect Conservation and Diversity, National Library of Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nagranie, które zaskoczyło naukowców: szczury polują na nietoperze
Po raz pierwszy w historii naukowcy zarejestrowali moment polowania szczurów na nietoperze. Zjawisko potwierdza mądrość oraz zdolność do adaptacji gryzoni do aktualnego środowiska. Niemieccy badacze ostrzegają jednak, że z odkrycia płyną także negatywne wnioski.
Dzięki wynikom badań przedstawionym przez niemieckich naukowców, jesteśmy w stanie zaobserwować nieznane dotąd szczurze zwyczaje żywieniowe. Te miejskie gryzonie są profesjonalistami w dostosowywaniu się do aktualnie panujących warunków środowiskowych. Niestraszne są im zagrożenia związane z rozwojem metropolii lub coraz większe zanieczyszczenie światłem, przez które szczurom trudniej znaleźć niezbędne do życia kryjówki. Tym razem badania przedstawiły, jak radzą sobie z głodem, polując na zwierzęta pozornie dla nich niedostępne. Szczury w podczerwieni – jak zostały przeprowadzone badania? Obserwacje obejmowały dwa miasta: Lüneburg i Bad Segeberg położone w północnych Niemczech. Wewnątrz każdej miejscowości zlokalizowano schronienia zamieszkiwane przez nietoperze. W przypadku Bad Segerberg była to sporej wielkości jaskinia, którą w trakcie zimy zamieszkuje ok. 30 000 latających ssaków – głównie nocek rudy i nocek Natterera. W Lüneburgu badania skupiały się wokół miejskiego parku wyposażonego w skalne szczeliny pełniące funkcję nietoperzych schronień. Do nagrywania polowań naukowcy wykorzystali kamerę na podczerwień oraz urządzenia termowizyjne, pozwalające na dokładne zaobserwowanie szczurzych zwyczajów. Stanowisko w Bad Segeberg zarejestrowało wyjątkowo wyraźne nagrania przedstawiające szczury wędrowne polujące na nietoperze. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie „Global Ecology and Conservation”. Jak szczury polują na nietoperze? Naukowcy podczas badań zaobserwowali dwie strategie polowania na nietoperze. Jedna z nich – skutecznie uwieczniona na nagraniu – polega na ataku na osobnika w locie. Szczury atakują latającego nietoperza, spektakularnie chwytając go zębami. Druga technika polowania polega na skradaniu się do nietoperzy, które wylądowały i rzucaniu się na nie z zaskoczenia. Badacze w następujący sposób opisują szczurze polowania: „Szczury były często obserwowane, jak patrolowały platformę lądowania przy wejściu do jaskini. Stały wyprostowane na tylnych łapach, używały ogonów do utrzymania równowagi i unosiły przednie kończyny, by przechwycić przelatujące nietoperze. Zaobserwowano osobniki, które chwytały nietoperze w powietrzu, natychmiast zabijały je jednym ugryzieniem i odciągały w głąb jaskini”. View oEmbed on the source website Sposób polowania staje się jeszcze bardziej spektakularny, kiedy weźmiemy pod uwagę słaby wzrok gryzoni. Badacze przypuszczają, że szczury potrafiły lokalizować nietoperze, wyczuwając ruch powietrza generowany przez uderzenia ich skrzydeł lub wykorzystując swoje wyjątkowo wrażliwe wibrysy, reagujące na najmniejsze drgania i zmiany w przepływie powietrza. Skala szczurzych polowań Na podstawie obserwacji i materiału filmowego z jaskini w Bad Segeberg, naukowcy dokonali szacunków, które pozwalają zrozumieć, jak duży wpływ na kolonię nietoperzy może mieć obecność szczurów brunatnych. Dzięki wiedzy, że jeden szczur potrafi upolować dziennie nawet dwa nietoperze, badacze obliczyli, że przez cały sezon zimowy (ok. 3 miesiące) gryzoń może skonsumować około 140 nietoperzy. Biorąc pod uwagę liczebność szczurzej kolonii zamieszkującej okolicę jaskini w Bad Segeberg, cała populacja mogłaby skonsumować od 2 100 do 8 400 nietoperzy rocznie. To oznacza, że w przypadku populacji około 30 000 nietoperzy zimujących w jaskini, straty mogłyby stanowić nawet 7% całej kolonii, co stanowi istotne zagrożenie dla stabilności populacji lokalnej. Konsekwencje polowania na nietoperze Szczurze polowania mogą mieć negatywne skutki nie tylko dla populacji nietoperzy. Naukowcy podkreślają, że zarówno szczury, jak i nietoperze są rezerwuarami wielu groźnych wirusów (m.in. koronawirusów), które teraz mogą być przenoszone poprzez interakcje tych dwóch gatunków zwierząt. Szczury, które żyją bliżej człowieka niż nietoperze, mogą stać się „pomostem” w przenoszeniu wirusów. Jak zauważa Mirjam Knörnschild, ekolożka behawioralna z Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie i współautorka badania, ograniczanie populacji inwazyjnych szczurów brunatnych w miejscach zimowania nietoperzy może jednocześnie przyczynić się do ochrony tych wrażliwych, latających ssaków oraz zmniejszenia potencjalnych zagrożeń dla zdrowia publicznego związanych z krzyżowaniem się zwierząt żyjących w miastach. Źródło: Smithsonian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ogar polski – pies myśliwski polskiej szlachty i magnaterii. Po wojnie prawie wyginął
Ogar polski należy do najstarszych i najciekawszych rodzimych ras psów myśliwskich. Miłość polskiej szlachty do ogarów unieśmiertelnił Adam Mickiewicz w księdze IV „Pana Tadeusza”. Te zrównoważone i wyjątkowo lojalne psy prawdopodobnie wywodzą się od psów gończych przybyłych do Europy wraz z orszakami rycerskimi powracającymi z wypraw krzyżowych. Ewentualnie od psów św. Huberta, które w 1066 roku sprowadził do Anglii Wilhelm Zdobywca.
Spis treści: Ogary poszły w las Odnowienie rasy ogara polskiego Psy rodzinne Historia ogarów polskich jest bardzo długa, złożona i bezpośrednio związana z wielkimi historycznymi wydarzeniami. Pierwsze opisy ogara polskiego znajdziemy już w średniowiecznej kronice Galla Anonima. Ogar polski trafił również na karty „Żywota człowieka poczciwego” Mikołaja Reja. Jednak to cytat z Adama Mickiewicza „ogary poszły w las” jest najczęściej przywoływany, gdy mówi się o tych niezwykłych, przyjacielskich i łagodnych dla swoich bliskich psach. Ogary poszły w las Budowa ogara polskiego świadczy o dużej odporności i wytrzymałości – w końcu jest to pies stworzony do polowań. Ogar polski jest dobrze zbudowanym i mocno umięśnionym psem. Jego duży nos ułatwia mu podążanie za świeżym śladem tropionej zwierzyny. Oczy ogara polskiego są lekko skośne, zazwyczaj mają ciemnobrązowy kolor. Uszy psów tej rasy są dość nisko osadzone, zwisają ściśle, przylegając do policzków. Ogon również jest nisko osadzony, delikatnie wygina się ku końcowi, sięga mniej więcej do połowy stawu skokowego. Kończyny tego psa myśliwskiego są silne, mają mocną budowę. Rasę tę zalicza się do psów średniej wielkości. Samce mierzą od 56 do 65 cm w kłębie, natomiast samice od 55 do 60 cm. Wzorzec nie określa dokładnego przedziału wagowego dla psów tej rasy. Niektóre źródła podają, że optymalny przedział wagowy dla samców wynosi od 25 do 32 kg, analogicznie suki są lżejsze – ważą od 20 do 26 kg. Sierść ogara polskiego składa się z gęstego podszerstka i włosa okrywowego. Na głowie, uszach i nogach sierść jest gładka i krótka, natomiast na reszcie ciała nieco dłuższa i twarda. Ogary polskie najczęściej mają umaszczenie czarne podpalane (ciemny grzbiet, jaśniejsze boki, rude znaczenia na kufie, nogach i piersi). Odnowienie rasy ogara polskiego Obecna forma rasy została odtworzona w XX wieku dzięki pracy pułkownika Piotra Kartawika, który od lat 50. XX wieku selekcjonował psy gończe o odpowiednich cechach użytkowych i wyglądzie. Było to konieczne, ponieważ po II wojnie światowej rasa praktycznie zanikła – była na absolutnym skraju wyginięcia. Wynikało to między innymi z odejścia od tradycyjnych polowań z ogarami, choć główne szkody wyrządziły obie wojny światowe i okupacja. Hodowle zostały zniszczone, a brak kontroli nad rozrodem sprawił, że cechy rasy zaczęły się zacierać. W dodatku w powojennym okresie rodzącego się komunizmu ogary wydawały się pozostałością po dawnej szlachcie i tradycji łowieckiej, a na to nie było miejsca w społeczeństwie robotniczo-chłopskim. Powojenna hodowla „Z Kresów” Piotr Kartawik był jednym z pierwszych, którzy podjęli działania na rzecz odbudowy populacji. To właśnie on w roku 1959 sprowadził z Litwy, z okolic Smorgonia, trzy psy rasy ogar polski: suki Zorkę i Czita (czasem zapisywana jako Chita) oraz psa Burzana. To były zwierzęta o cechach kresowych, które przetrwały wojnę i były wyrazem historycznego dziedzictwa rasy. Na bazie tych zwierząt założył pierwszą powojenną hodowlę ogara polskiego „Z Kresów”. Dzięki psom z tej hodowli w 1964 roku sędzia kynologiczny Jerzy Dylewski opracował wzorzec rasy. Rok później, 15 listopada 1966, wzorzec został zatwierdzony przez FCI (Międzynarodową Federację Kynologiczną) jako oficjalna rasa nr 52 – „Ogar Polski”. Dodajmy, że Kartawik hodował psy większe i cięższe – kontrastujące z lżejszym typem użytkowanym przez innego polskiego hodowcę, płk. Józefa Pawłusiewicza. To psy Kartawika zostały uznane jako wzorcowe ogary polskie. Kartawik nie ograniczał się do hodowli. Regularnie testował psy w polowaniach — jeździł z nimi tramwajem do lasów pod Wrocławiem, oceniał ich trop, wytrzymałość, głos. Często towarzyszył im muzyką z rogu czy dubeltówki, by przywołać je z terenu. Psy rodzinne W tej chwili ogary polskie to przede wszystkim zwierzęta rodzinne. Są spokojne, opanowane i wyjątkowo oddane swojemu opiekunowi. W pracy wykazują determinację, skupienie, wyróżnia je doskonały węch. Poza łowiskiem zachowują równowagę i umiarkowaną energię. Psy tej rasy nie są natrętne, choć bardzo cenią kontakt z człowiekiem. Ogary polskie dobrze odnajduje się w domu z ogrodem, gdzie mogą swobodnie się poruszać. Lubią długie spacery i węszenie. To psy inteligentne, ale nieco uparte – wymagają spokojnego i konsekwentnego wychowania. Najlepiej czują się u boku osoby doświadczonej, która doceni ich mądrość i lojalność. Dzięki stabilnemu temperamentowi ogary polskie świetnie sprawdzą się w rodzinie z dziećmi, o ile zapewni się im odpowiednią ilość ruchu i różnorodne zajęcia. Należy jednak unikać zostawiania psa z najmłodszymi bez nadzoru, ale to dotyczy każdej rasy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Pająki z nową metodą polowania. Jako przynętę wykorzystują świetliki
Niektórzy je kochają, inni trzymają się na dystans – pewnym jest to, że pająki budzą wśród ludzi wielkie emocje. Chociaż niektórzy uważają, że mają nieco zbyt wiele nóg, to są pożytecznymi zwierzętami, które regulują populację np. uciążliwych owadów. Naukowcy odkryli jednak ich nową, specyficzną metodę polowania, która zmienia obraz tych wyjątkowych stworzeń.
Naukowcy z Uniwersytetu na Tajwanie zaobserwowali interesujące zachowanie nocnego pająka, który miał wabić ofiary do swojej sieci… świetlikami. Ten rzadki przykład drapieżnika wykorzystującego sygnał godowy ofiary dla własnej korzyści został opisany w czasopiśmie „Journal of Animal Ecology”. Wykwalifikowany myśliwy Tę zaawansowaną technikę polowania zaobserwowano u gatunku Psechrus clavis. Pająki najpierw chwytały świetliki, a następnie umieszczały je w swoich sieciach i tam zostawiały. Ku zaskoczeniu naukowców pająki co jakiś czas odwiedzały swoich „więźniów”, by zobaczyć, jak idzie im praca. Dodatkowo nagrania naukowców pokazały, że drapieżniki natychmiast zjadały ćmy złapane w sieć, ale pozostawiały przy życiu świetliki – przynajmniej przez jakiś czas. Światło przyciągające owady Badacze chcieli sprawdzić, czy pająki świadomie stosują tę strategię, by zwiększyć szanse na sukces polowania. W tym celu umieścili diody LED przypominające świetliki w niektórych pajęczynach, a pozostałe pozostawili jako kontrolne. Swoje badanie przeprowadzili w lesie iglastym na terenie ośrodka Xitou Nature Educational Area należącego do Uniwersytetu Tajwańskiego. Udowodniono, że sieci z diodami przyciągały nawet trzy razy więcej ofiar, niż te pozostawione bez niczego. Jednak gdy wykorzystano świetliki… ich liczba wzrosła dziesięciokrotnie. Pająki po raz kolejny udowadniają, że wiedzą, co robią. Niezwykłe zachowania pająków – Nasze badania wskazują na nieudokumentowaną wcześniej interakcję, w której bioluminescencyjne sygnały świetlików, służące komunikacji seksualnej, są wykorzystywane przez pająki – mówi dr I-Min Tso, autor badania. – To rzuca nowe światło na sposób, w jaki nocne drapieżniki potrafią sprostać wyzwaniom wabienia ofiary i zapewnia unikatowe spojrzenie na złożoność interakcji drapieżnik-ofiara – dodaje. Bohater badania, Psechrus clavis, to nocny drapieżnik, który żyje w subtropikalnych lasach Azji Wschodniej. Głównym pożywieniem pająka są świetliki z gatunku Diaphanes lamproides, jednak, jak udowadniają nowe badania, służą swoim oprawcom nie tylko jako przekąska. Źródło: phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowa Zelandia poluje na wolno żyjące koty. Wszystkie mają zniknąć
Władze Nowej Zelandii uznały bezpańskie koty za poważne zagrożenie dla rodzimej fauny i bioróżnorodności. Wolno żyjące zwierzęta polują na miejscowe ptaki, jaszczurki czy nietoperze. W odpowiedzi na problem na wyspach organizowane są kontrowersyjne polowania.
W tym artykule: Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej Wolno żyjące koty pod ostrzałem Podczas gdy w Polsce wolno żyjące koty cieszą się ogromną popularnością wśród mieszkańców i turystów, choćby słynny Gacek ze Szczecina, na drugim końcu świata sytuacja dzikich futrzaków nie jest tak kolorowa. Przykładowo w Nowej Zelandii co roku organizowane są polowania na koty. Krwawe zawody często porównuje się do rzezi grindwali na Wyspach Owczych. W 2024 roku Nowozelandczycy odstrzelili rekordową liczbę kocurów. Media podają szacunki zbliżone do 340. Dlaczego w Nowej Zelandii poluje się na wolno żyjące koty? Na wstępie należy zaznaczyć, że polowanie na koty w Nowej Zelandii to w pełni legalna działalność. Co więcej, dla lokalnych społeczności wydaje się ona tak naturalna, że wśród gapiów i uczestników trafiają się także dzieci. O co tam chodzi? Nie jest to strzelanie do zwierząt dla sportu. Takie rozrywki nadal są jednak popularne, choćby na Wyspach Brytyjskich, gdzie polowanie to jedna z królewskich tradycji. Nowozelandczycy z kolei tłumaczą odstrzał kotów działaniem na rzecz zachowania wyspiarskiej flory. Koty nie są bowiem naturalnymi mieszkańcami Nowej Zelandii. Trafiły tam wraz z ludźmi i podobnie jak szczury czy kitanki okazały się inwazyjnymi drapieżnikami. Takie gatunki są zagrożeniem dla endemicznej fauny wyspy, która przez większość czasu ewoluowała w izolacji od świata. Przypomnijmy, że pierwszy Europejczyk – Abel Tasman – dotarł do Nowej Zelandii dopiero w XVII w. Nowa Zelandia do 2050 r. będzie wyglądała inaczej W zeszłym roku w zawodach (najcelniejsi strzelcy otrzymują nagrody) wzięło udział ponad 1,5 tys. osób. Niemal 1/3 z nich to dzieci. Dodatkowe kontrowersje wzbudza fakt, że po odstrzeleniu koty są obdzierane ze skóry. Dopiero potem układa się je w rzędach z innych z innymi „zdobyczami”. Nie wszystkim taka sceneria jawi się jednak jako nieodpowiednia dla nieletnich. W rozmowie z lokalnymi mediami organizator wydarzenia, Matt Bailey, podkreślał, że dzieci biorące udział w wydarzeniu, żyją na wsiach, gdzie zabijanie i skórowanie zwierząt jest częścią pracy w gospodarstwie. Argumentował też, że polowanie miało charakter charytatywny. W trakcie imprezy zbierano środki na budowę basenu przy jednej ze szkół. Wolno żyjące koty nie są jedynym celem uczestników corocznego odstrzału. Polować można także na jelenie, świnie, kaczki, kitanki i króliki. Jeden uczestnik zabił 65 kotów, zdobywając nagrodę w wysokości 500 dolarów za największą liczbę zabitych kotów. Organizatorzy przyznali także nagrodę w wysokości 1000 dolarów za największego martwego kota. W trakcie imprezy pilnowano, aby ofiarami polowania nie padły zwierzęta domowe. W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”? Naukowcy zbadali, które geny są odpowiedzialne za pojawienie się w Finlandii kotów o zupełnie nowym umaszczeniu. „Salmiaki” mają nietypowe szare odcienie futra, od białego po całkowicie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-wyniku-mutacji-genetycznej-w-finlandii-pojawily-sie-koty-o-zupelnie-nowym-umaszczeniu-jak-wygladaja-salmiaki-b50cb10.jpg" width="599" height="426" alt="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" title="W wyniku mutacji genetycznej w Finlandii pojawiły się koty o zupełnie nowym umaszczeniu. Jak wyglądają „salmiaki”?" /> Wolno żyjące koty pod ostrzałem Mimo że ratowanie nowozelandzkiej fauny to szczytny i jak najbardziej słuszny cel, nawet przyrodnicy nie popierają polowania na wolno żyjące koty. Przedstawiciele organizacji takich jak Animal Justice Party argumentują, że usuwanie kotów ze środowiska powinno przebiegać w sposób systemowy, a przede wszystkim bardziej humanitarny. – Jeśli naprawdę zależy nam na ochronie ptaków i dzikiej przyrody, potrzebujemy, aby poszczególne osoby wzięły odpowiedzialność za swoje koty poprzez kastrację, aby zapobiec nieplanowanej hodowli i późniejszemu wyrzucaniu niechcianych zwierząt – tłumaczą aktywiści cytowani przez dziennik „New York Post". ŹRÓDŁA: New Zealand Department of Conservation Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Archeolodzy badają cmentarzyska wielorybników. Na krańcu świata
Archeolodzy badają nekropole należące do wielorybników żyjących kilkaset lat temu na Svalbardzie w Norwegii. Ich zachowaniu zagrażają zmiany klimatu.
Spis treści: Boom na wieloryby Ślady po wielorybnikach – znikają Wielorybnicza zbieranina z różnych krajów Svalbard to fascynujące miejsce na Ziemi. Jest to archipelag położony między Norwegią kontynentalną a Biegunem Północnym. Uznawany jest za najbardziej wysunięty na północ zamieszkały obszar świata. Boom na wieloryby To w tym miejscu na początku XVII wieku rozpoczęło się odławianie wielorybów na dużą skalę. Wówczas w Europie wzrosło zapotrzebowanie na produkty z wielorybów i fok, zwłaszcza na olej, który był używany do produkcji mydła, zaopatrzenia lamp oliwnych, a także w przemyśle tekstylnym i skórzanym. Z kolei fiszbiny (płyty rogowe zwisające z podniebienia wielorybów) były wykorzystywane do produkcji gorsetów i parasolek. Koniec ery intensywnego wielorybnictwa na wodach wokół Svalbardu nastąpił pod koniec XVIII wieku. Kilkaset lat polowań przyczyniło się do drastycznego spadku populacji wielorybów na wschód i zachód od Grenlandii. Ślady po wielorybnikach – znikają Na Svalbardzie cmentarzyska wielorybników należą zarówno do najstarszych, jak i najbardziej delikatnych stanowisk archeologicznych w tym rejonie świata. Do tej pory groby zachowywały się w dobrym stanie ze względu na zimny klimat i wieczną zmarzlinę. Jednak w ostatnich dziesięcioleciach to się zmieniło – temperatury drastycznie rosną. W konsekwencji jest więcej opadów, co przyczynia się do powstawania osuwisk i osiadania gleby. Na przykład na stanowisku Likneset wiele z grobów uległo zniszczeniu właśnie z tego powodu, bo położone są niedaleko brzegu morza. Archeolożka z Norweskiego Instytutu Badań nad Dziedzictwem Kulturowym (NIKU), Lise Loktu, porównuje stan i warunki zachowania szkieletów i tkanin z kilku dużych cmentarzysk w fiordzie Smeerenburg, w północno-zachodnim Parku Narodowym Spitsbergenu. Z szacunków wynika, że w sumie pochowano tam 600 wielorybników w latach 1600-1700. Część z nich przebadano wykopaliskowo w latach 1985-1990. – Groby stanowią unikalny archeologiczny materiał źródłowy, który rzadko zachowuje się zarówno w Europie i na całym świecie – mówi Loktu. Wielorybnicza zbieranina z różnych krajów Groby osób parających się polowaniem na wieloryby są skarbnicą wiedzy na ich temat. – Zadokumentowanie tych grobów to pilna sprawa, zanim znikną całkowicie i na dobre. Jest jeszcze wiele informacji do zdobycia – podkreśla archeolożka. Analizy DNA i izotopów części szkieletów wykonała Elin T. Brødholt z Uniwersytetu w Oslo. Dostarczyły one zupełnie nowych informacji na temat stanu zdrowia i warunków życia wielorybników. Wynika z nich, że wielorybnicy wywodzili się z różnych części Europy, w tym, oczywiście, z Norwegii. Zawód był trudny i wycieńczający. Wielorybnicy byli ubodzy. Ze szkieletów można wyczytać, że wiedli ciężkie życie z okresami niedożywienia i chorób, w tym szkorbutem, powstałym w wyniku braku dostępu do witaminy C. O złym stanie zdrowia świadczą też zęby wielorybników. W jednym przypadku widoczna jest nawet szpara w rzędzie zębów świadcząca o ciągłym trzymaniu w tym miejscu fajki. Z kolei do najczęstszych urazów szkieletu należały te związane z kręgosłupem i górną częścią ramion, okolicą bioder oraz dłoni i stóp. Dochodziło do nich zapewne w czasie polowania na wieloryby. Jego kluczowym elementem było precyzyjne trafienie harpunem, który był przymocowany do długich lin. Gdy harpun wbijał się w ciało zwierzęcia, lina rozwijała się z dużą prędkością, a wieloryb ciągnął łódź z zawrotną prędkością. Gdy zwierzę ulegało wyczerpaniu, dobijano je lancami. Wielorybnicy wielokrotnie bywali ranieni w czasie szamotaniny z tym morskim ssakiem. Źródło: NIKU, Muzeum Svalbardu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Humbaki wytwarzają narzędzia do polowania? Tak można nazwać sieci z pęcherzyków, w które łapią kryl
Wieloryby wykorzystują wyrafinowane techniki łowieckie. Tworzą sieci z pęcherzyków powietrza, w których zamykają ławice kryla. Zdaniem autorów najnowszych badań sieci te można uznać za narzędzia. Naukowcy zaliczyli humbaki do wąskiej grupy zwierząt, które umieją narzędzia wytwarzać i modyfikować.
W tym artykule: Jak polują humbaki Sprytne jak wieloryby Badania humbaków Pojedynczo i w grupie Wiele zwierząt używa do pozyskiwania pożywienia prostych narzędzi. Potrafią to m.in. ssaki naczelne, a także niektóre ptaki. Znacznie rzadziej zdarza się jednak, by zwierzęta same wytwarzały narzędzia. Szczególnie te służące do polowania. Do tej wąskiej grupy należą humbaki (długopłetwce oceaniczne). To kilkunastometrowe wieloryby rozpowszechnione we wszystkich oceanach świata. Ssaki te są znane ze skomplikowanych pieśni, które słychać na ogromnych dystansach. A także charakterystycznych wyskoków nad wodę. 30-tonowy humbak potrafi wybić się tak mocno, że wynurza się cały z oceanu. Jeszcze jedną wyjątkową umiejętnością humbaków jest sposób polowania. Zwierzęta te wypuszczają z pyska pęcherzyki powietrza, które układają się w wodzie w okrąg. Już wcześniej odkryto, że to pomaga im polować na kryl. Teraz badacze z Hawajów przyjrzeli się bliżej „sieciom” humbaków. I odkryli, że są one tak skomplikowane, iż można je uznać za narzędzia. Jak polują humbaki – Ustaliliśmy, że humbaki zamieszkujące południowo-wschodnią Alaskę tworzą skomplikowane sieci z bąbli, aby łowić kryl – powiedział Lars Bejder z University of Hawaiʻi w Mānoa. Długopłetwce umiejętnie wypuszczają pęcherzyki powietrza tak, by stworzyły sieć składającą się z pierścieni. Kontrolują szczegóły takie jak liczba pierścieni, a także szerokość i głębokość sieci. Biorą pod uwagę nawet przestrzeń pomiędzy pęcherzykami! Wszystko po to, by sieć otoczyła ławicę drobnych skorupiaków, ułatwiając wielorybowi posiłek. – Ta metoda pozwala wielorybom złapać siedem razy więcej ofiar podczas jednego zanurzenia – powiedział Lars Bejder. – I to bez zużywania dodatkowej energii. Sprytne jak wieloryby Humbaki używają tej metody polowania bardzo pomysłowo. Najpierw głęboko nurkują, tak by znaleźć się pod ławicą kryla. Następnie opływają ją wokół, wypuszczając pęcherzyki powietrza. Bąbelki wznoszą się, tworząc wokół skorupiaków cylindryczną ścianę. To powoduje, że kryl nie może się rozpierzchnąć na wszystkie strony. Wieloryb podpływa od dołu z szeroko otwartymi szczękami. Ostatecznie jest to jedyne miejsce, do którego mogą wpłynąć skorupiaki. Od sukcesu polowania zależy życie wielorybów. Lato i jesień długopłetwce spędzają w pobliżu Alaski. Muszą tam zdobyć tyle pokarmu, by wystarczyło im na kolejne miesiące roku. Zimą udają się na południe, by wydać na świat potomstwo. Podczas długiej migracji i opieki nad młodymi polegają na zapasach zgromadzonych w postaci tłuszczu. View oEmbed on the source website Badania humbaków Naukowcy przyznają, że wiele morskich ssaków – takich jak wieloryby, morświny czy delfiny – jest bardzo trudnych do badania. W przypadku najnowszych badań naukowcy wykorzystali dwie metody. Tagowali zwierzęta oraz używali zwykłych i podwodnych dronów. Te drugie pozwoliły śledzić, jak wieloryby zachowują się pod wodą. W ten sposób udało się udokumentować 83 sieci z pęcherzyków, których twórcami były humbaki polujące w samotności. Zaowocowało to dokładną charakterystyką metod polowania używanych przez wieloryby żerujące w pobliżu Alaski. Naukowcy opisali ją w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Royal Society Open Science”. Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni Kultura rozprzestrzenia się na gigantyczne odległości nie tylko w społecznościach ludzi. Naukowcy odkryli, że humbaki na całym Południowym Pacyfiku – od wschodnich wybrzeży Australii, pr... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/hity-wielorybow-potrafia-pokonac-ocean-humbaki-oddalone-o-14-tys-km-spiewaja-te-same-piesni-fot-john-tlumacki-the-boston-globe-via-getty-images-8b0ef99.jpg" width="938" height="600" alt="Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni (fot. John Tlumacki/The Boston Globe via Getty Images)" title="Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni (fot. John Tlumacki/The Boston Globe via Getty Images)" /> Pojedynczo i w grupie Tworzenie sieci z pęcherzyków powietrza może być u wielorybów zachowaniem wyuczonym. Nie wszystkie osobniki polują w ten sposób. Często za to łączą siły, jednocześnie wypuszczając bąble i np. tworząc dwie sieci jednak obok drugiej. Widać to na filmie opublikowanym przez naukowców. – Najbardziej ekscytujące jest to, że humbaki opracowały złożone narzędzia umożliwiające im wykorzystywanie skupisk ofiar, które w innym przypadku byłyby dla nich niedostępne – powiedział Andy Szabo, jeden z autorów artykułu. – Mam nadzieję, że właśnie ta elastyczność behawioralna i pomysłowość dobrze posłużą wielorybom, gdy nasze oceany będą się zmieniać – dodał. Komercyjne łowienie i zabijanie dwupłetwców jest zakazane od 1985 r. Zwierzęta nie są zagrożone wyginięciem. Jednak liczebność ich populacji znacząco spadła w poprzednim dziesięcioleciu. Jak inni mieszkańcy oceanów długopłetwce będą musiały w przyszłości przystosować się do zmian ich środowiska wywołanych przez zmiany klimatyczne. Źródła: Royal Society Open Science, University of Hawaiʻi, ScienceAlert.
Jak ludzie polowali na mamuty? Wcale nie rzucali oszczepami. Nasi przodkowie byli o wiele sprytniejsi
Kilkanaście tysięcy lat temu, w plejstocenie, ludzie z powodzeniem polowali na megafaunę. Ich ofiarami padały mamuty, mastodony, bizony czy smilodony. W jaki sposób naszym praprzodkom udawało się zabić ważącego kilka ton mamuta? Zdaniem badaczy z Uniwersytetu Berkeley używali broni drzewcowej przypominającej o wiele późniejsze piki.
W tym artykule: Jak polowano na mamuty? Inżynierowie z plejstocenu Polowanie na mamuty Czego było potrzeba mieszkańcom plejstocenu, by upolować mamuta? Właściwej broni, grupy towarzyszy, dużej porcji odwagi, planu. A także znajdowania się w odpowiednim miejscu w odpowiednim czasie. O tym, jak ważny był ostatni czynnik, można przekonać się, odwiedzając muzeum archeologiczne w Pavlovie na Morawach. Znajduje się ono niedaleko głównej drogi do Wiednia – i jest zdecydowanie warte zatrzymania. Powstało w miejscu stanowiska archeologicznego Palvov I, gdzie znaleziono kości mamutów, narzędzia i ceramikę sprzed 24–26 tys. lat. Wśród eksponatów w Pavlovie wyróżnia się słynna paleolityczna Wenus z Dolnych Vestonic oraz figurki mamutów wypalane z gliny przez dawnych łowców tych zwierząt. Spacer nad muzeum – jego nietypowy, wkopany w ziemię budynek zdobył ważną czeską nagrodę architektoniczną – uświadamia, jak przemyślni byli paleolityczni myśliwi. Zakładali swoje prowizoryczne obozowiska na stokach jedynego w okolicy wzniesienia, otoczonego rozległymi dolinami. Widok stąd rozciąga się na wiele kilometrów w każdą stronę. Jeśli znało się zwyczaje mamutów i ścieżki, którymi podążały, można było wypatrzyć te wielkie zwierzęta z daleka. I przygotować obławę. Jak polowano na mamuty? Zwiedzanie Archeoparku w Pavlovie warto zacząć od obejrzenia krótkiego filmu wprowadzającego. Obala on kilka popularnych mitów związanych z polowaniem na mamuty. Jeden z tych mitów powstał jeszcze na początku poprzedniego stulecia. Według niego nasi praprzodkowie wykopywali na drodze mamutów doły, które następnie maskowali gałęziami i liśćmi. Następnie mieli zapędzać gigantyczne ssaki do takich pułapek. Jak tłumaczą na filmie czescy archeolodzy, to nic innego niż bajka. Ich zdaniem mamuty były zbyt inteligentne, by wpaść w tego typu potrzaski. Skuteczne mogło być za to oddzielenie chorego lub młodego zwierzęcia od stada, a następnie zagnanie go na błotnisty stok. Tam mamut miałby kłopot z utrzymaniem się na nogach i jednoczesnym bronieniem się przed myśliwymi. To pozwalało otoczyć go i zabić. Tylko czym? Na współczesnych ilustracjach pokazujących łowców mamutów najczęściej widzimy ich z oszczepami lub włóczniami zakończonymi grotami. Czy rzucali nimi w zwierzę? A może dźgali je równocześnie ze wszystkich stron, czekając aż się wykrwawi i osłabnie? Inżynierowie z plejstocenu Zdaniem naukowców z Uniwersytetu Berkeley – autorów artykułu opublikowanego w czasopiśmie „PLOS ONE” – żadna z tych odpowiedzi nie jest prawdziwa. Scott Byram wraz z innymi archeologami z Berkeley zbudowali repliki broni sprzed kilkunastu tysięcy lat. Z ich pomocą wykazali, że ludzie z plejstocenu mogli używać czegoś podobnego do pik. Czyli zakończonej grotem broni drzewcowej, którą nastawiali w kierunku szarżującego zwierzęcia. Naukowcy nie mieli oczywiście zachowanej broni, którą mogliby odtworzyć – a przynajmniej nie w całości. Jako groty przypuszczalnych pik posłużyły repliki tzw. grotów typu Clovis. Tak określa się szpiczasto zakończone ostrza z licznymi żłobieniami z północnoamerykańskiej kultury Clovis. Po raz pierwszy znaleziono je w Nowym Meksyku prawie sto lat temu. Groty typu Clovis odkrywano również w szkieletach mamutów. Uzasadnia to przypuszczenie, że stanowiły część broni służącej do polowań na megafaunę. Groty typu Clovis miały ostre krawędzie i charakterystyczne podłużne wżłobienia u podstawy (można je dostrzec na zdjęciu ilustrującym ten artykuł). Wykuwano je z czertu, krzemienia albo jaspisu. Później osadzano na trzonkach tyczek, a następnie przewiązywano rzemieniem. Drzewce z plejstocenu nie zachowały się. Naukowcy odtworzyli, je sięgając do przekazów z różnych kultur, współczasnych i starożytnych (m.in. greckiej). Polowanie na mamuty Jak najlepiej używać takiej broni? Zdaniem Byrama i jego współpracowników, nasi przodkowie zapierali jej trzonek o ziemię. Następnie kierowali drzewce pod kątem w stronę szarżującego zwierzęcia. Jeśli mamut nadział się na grot, ostrze rozrywało jego ciało z ogromną siłą. – Energia, którą można wytworzyć za pomocą ludzkiego ramienia, w niczym nie przypomina energii generowanej przez szarżujące zwierzę. To różnica o rząd wielkości – zauważa antropolog Jun Sunseri. – Te włócznie zostały zaprojektowane tak, aby chronić użytkownika – dodaje. Po wykonaniu replik naukowcy sprawdzili ich wytrzymałość w badaniach eksperymentalnych. Zrzucali na swoje piki z niewielkiej wysokości (35 cm) ciężar 11 kg. Miało to symulować uderzenie w pikę przez niewielkie zwierzę. Jak się okazało, w rezultacie grot cofał się, przepoławiając trzonek. Naukowcy porównali ostateczny efekt do działania pocisku grzybkującego. Ten rodzaj pocisku rozszerza się, gdy trafia w ciało zwierzęcia. Badacze są przekonani, że techniki myśliwskie ludzi z plejstocenu były skomplikowane, a ich broń wyrafinowana, solidna i wytrzymała. W planach mają przeprowadzenie kolejnych testów praktycznych swoich replik. Tym razem chcą zbudować zjeżdżalnię albo wahadło, które pozwoliłyby symulować atak mamuta. Źródło: EurekAlert, PLOS ONE. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pierwsi Amerykanie mieszkali obok gigantycznych mamutów. Wskazują na to dowody sprzed 14 tys. lat
Obozowiska pierwszych Amerykanów, zasiedlających Alaskę 14 tysięcy lat temu, znajdowały się w sąsiedztwie stad mamutów. Zwierzęta te były nie tylko bardzo kalorycznym źródłem pożywienia.
W tym artykule: Pierwsi Amerykanie obok mamutów Zmiana klimatu niebezpieczna dla mamutów Mamut – cenna zdobycz Od wielu dekad uwagę archeologów przykuwa kwestia pojawienia się ludzi na kontynencie amerykańskim. Moment ten stale oddala się w czasie. Teraz przyjmuje się, że pierwsi migranci z Azji dotarli do Nowego Świata kilkanaście tysięcy lat temu. Badania naukowców z Alaski i Kanady rzucają na ten intrygujący moment nowe światło. Swoje analizy opublikowali oni na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science Advances”. Pierwsi Amerykanie obok mamutów Naukowcy ustalili, że kilkanaście tysięcy lat temu miejsca pobytu mamutów włochatych pokrywały się z siatką obozowisk ludzi na Alasce przez około tysiąc lat. Długotrwała i przewidywalna obecność mamutów włochatych mogła przyciągnąć ludzi na ten obszar. Taki wniosek umożliwiła m.in. analiza izotopowa ciosu samicy mamuta przez radę wioski Healy Lake nazwanej Élmayųujey'eh. Dzięki analizie można uzyskać wgląd w dietę i miejsca pobytu zwierzęcia. Cios odkryto na stanowisku archeologicznym Swan Point w interiorze Alaski. Obok leżały kości dwóch spokrewnionych młodych mamutów i innych zwierząt. Wygląda na to, że zwierzęta zostały upolowane, bo ich szczątki spoczywały obok ognisk i kamiennych narzędzi używanych przez ludzi zapewne do sprawiania tusz. – Samica wędrowała po najgęstszym regionie stanowisk archeologicznych na Alasce – powiedziała Audrey Rowe, doktorantka University of Alaska Fairbanks i główna autorka artykułu. – Wygląda na to, że ci pierwsi ludzie zakładali obozowiska na obszarach, które były odwiedzane przez mamuty. Czego jeszcze naukowcy dowiedzieli się o samicy mamuta z analiz izotopowych? Znaczna część wędrówki Elmy pokrywała się z podróżą wcześniej badanego samca mamuta, który żył 3000 lat wcześniej. Oznacza to, że istniały stałe wzorce migracji tych wielkich zwierząt. Elma w momencie śmierci miała około 20 lat i była zdrowa. – Badania izotopowe wykazały, że nie była niedożywiona i że jej śmierć zbiegła się w czasie z funkcjonowaniem sezonowego obozu w Swan Point, gdzie znaleziono jej ciosy – dodał Matthew Wooller, który jest dyrektorem Alaska Stable Isotope Facility i profesorem w College of Fisheries and Ocean Sciences. Zmiana klimatu niebezpieczna dla mamutów Kilkanaście tysięcy lat temu krajobraz północnej Ameryki zmieniał się wraz ze zmianami klimatu. Stepy zdominowane przez trawy i krzewy, tak powszechne w alaskańskim interiorze, zaczęły stopniowo porastać drzewa. Być może te zmiany zbiegały się w czasie z wędrówką mamutów na północ. Ludzie szli na południe z Azji, a mamuty z Ameryki na północ, tam gdzie klimat był dla nich bardziej odpowiedni. Oba gatunki spotkały się w połowie drogi. – Zmiana klimatu pod koniec epoki lodowcowej spowodowała fragmentację preferowanego przez mamuty otwartego siedliska, potencjalnie zmniejszając ich mobilność i czyniąc je bardziej podatnymi na polowania organizowane przez ludzi – zauważył archeolog Ben Potter z University of Alaska Fairbanks, jeden z autorów publikacji. Mamut – cenna zdobycz Polowanie na mamuty było sporym wyzwaniem. Wymagało skoordynowanych działań kilkunastu osób. Pradziejowi myśliwi często unikali bezpośredniego starcia. Woleli zagonić mamuty w pułapki. Tak było na przykład w przypadku stanowiska Kraków-Spadzista w Polsce. Gdy mamuta udało się w końcu upolować, stawał się obfitym źródłem tłuszczu i mięsa, z którego można było czerpać przez wiele miesięcy. Ale używano też skór i kości tych zwierząt. Skóry wykorzystywano na odzienia ludzi. Z kości wykonywano m.in. szałasy. Żadna część mamuta się nie marnowała. W tym miejscu w Polsce zabito ponad 100 mamutów. Poznaj cmentarzysko tych gigantów U podnóża kopca Kościuszki w Krakowie archeolodzy trafili na szczątki ponad 113 mamutów. Te ważące kilka ton zwierzęta spędzano na wzgórze, a potem zabijano, ćwiartowano i spożywano. To właśnie w czasach, gdy ludzie zaczęli przedzierać się z Azji do Ameryki, mamuty zaczęły na całym świecie masowo wymierać. Na Alasce przetrwały dłużej, a najdłużej w północno-wschodniej Rosji, na Wyspie Wrangla, bo aż do III tysiąclecia p.n.e. Dlaczego mamuty zniknęły z powierzchni Ziemi? Podstawowym powodem były zmieniające się warunki klimatyczne związane z końcem epoki lodowcowej. Wskazuje się też na działalność człowieka jako jedną z przyczyn ich końca. Źródło: Science Advances Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W tym miejscu w Polsce zabito ponad 100 mamutów. Poznaj cmentarzysko tych gigantów
U podnóża kopca Kościuszki w Krakowie archeolodzy trafili na szczątki ponad 113 mamutów. Te ważące kilka ton zwierzęta spędzano na wzgórze, a potem zabijano, ćwiartowano i spożywano.
W tym artykule: Nowa wystawa w Muzeum Przyrodniczym ISEZ PAN Ludzie kontra mamuty Co można zobaczyć na nowej wystawie? Kiedy przyjść do muzeum? Niewiele jest miejsc z czasów pradziejowych w Polsce, które tak mocno uruchamiają wyobraźnie, jak stanowisko określane przez archeologów, jako Kraków Spadzista (od nazwy ulicy, przy której się znajduje). Na ślady po pradziejowej obecności zwierząt i ludzi u podnóża kopca Kościuszki na terenie XIX-wiecznego ziemnego fortu austriackiego natknięto się przypadkowo w 1967 roku. Miejsce szybko zainteresowało archeologów, którzy prowadzili tam wykopaliska od 1968 do 2023 roku. Efekty tych prac robią olbrzymie wrażenie. Nowa wystawa w Muzeum Przyrodniczym ISEZ PAN Naukowcy podsumowali właśnie wieloletnie badania. Zapraszają na wystawę „Spadzista – krakowskie cmentarzysko mamutów”, na której zaprezentowane są niektóre okazy pochodzące ze stanowiska. Miejsce to jest bardzo ważne dla naukowców zajmujących się okresem paleolitu w Europie. Okazało się bowiem, że w trakcie badań w północnej części stanowiska, tuż przy krawędzi skalnej, odsłonięto jedno z największych w Europie nagromadzeń kości i zębów mamuta zarówno jeśli chodzi o liczbę szczątków kostnych, jak i liczbę opisanych osobników. Znaleziono tam szczątki ponad 113 mamutów. Spośród ponad 20 tys. szczątków kostnych znalezionych na Spadzistej, większość z nich, bo ponad 90 proc. kości oraz zębów należy do mamuta Mammuthus primigenius (mamuta włochatego). Ludzie kontra mamuty Nie było to jednak w sensie dosłownym cmentarzysko tych zwierząt. Do tego, że znalazły się w dołach u podnóża wzgórza przyczynił się człowiek. Skąd to wiemy? Odkryto tam kilkadziesiąt tysięcy wyrobów krzemiennych wykorzystywanych jako ostrza broni miotanej oraz narzędzia służące do obróbki skór, mięsa oraz kości mamucich. Człowiek w bardzo sprytny sposób polował na te zwierzęta. Były one niebezpieczne, dlatego uciekł się do podstępu. Niektórzy badacze co prawda sądzili, że łowy na mamuty nie odbywały się na samym wzgórzu, ale w pewnej odległości od niego. Następnie ciała zwierząt miano wlec w miejsce dzisiejszych wykopalisk. Innego zdania jest wieloletni badacz stanowiska paleontolog dr hab. Piotr Wojtal z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN. Według niego mamuty były zapędzane przez myśliwych na wzgórze i tam je zabijano, a potem ćwiartowano. W jego ocenie to najbardziej logiczna i najlepiej wyjaśniająca krakowskie znaleziska hipoteza. Ówcześni łowcy rzucali dzidami zaopatrzonymi w ostrza krzemienne. Potwierdzeniem tej koncepcji są złamane wierzchołki grotów. Takie zniszczenie zapewne nastąpiło na skutek silnego uderzenia krzemieni o twarde kości mamutów. Drzewce nie zachowały się do naszych czasów. Co można zobaczyć na nowej wystawie? Na ekspozycji w Muzeum Przyrodniczym ISEZ PAN przy ulicy św. Sebastiana 9 w Krakowie, można zobaczyć część okazów pochodzących ze stanowiska Spadzista. Naukowcy musieli wybrać tylko niektóre, bo było ich po prostu bardzo dużo. Biotechnolodzy ogłosili plan przywrócenia mamutów włochatych Zwolennicy projektu przekonują, że przywrócenie mamuta włochatego w zmienionej formie ma pomóc w odbudowaniu ekosystemu arktycznej tundry i zapobiec wyginięciu słonia indyjskiego. Oprócz tego można zapoznać się z tym, w jaki sposób naukowcy prowadzili badania terenowe i analizowali szczątki kostne. Można też poznać warsztat pradziejowych ludzi i dowiedzieć się tego, w jaki sposób produkowali narzędzia kamienne, które używano między innymi w czasie polowania na mamuty. Kiedy przyjść do muzeum? „Spadzista – krakowskie cmentarzysko mamutów” to wystawa stała, więc nie ma obaw, że nie zdążymy jej odwiedzić. Muzeum Przyrodniczym ISEZ PAN w Krakowie będzie nieczynne w okresie świątecznym. Muzealnicy zapraszają do odwiedzin od 3 stycznia 2024 roku. Nowa ekspozycja jest współfinansowana ze środków Ministerstwa Edukacji i Nauki. Źródło: ISEZ PAN Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Łuk w Andach pojawił się wcześniej, niż dotychczas sądzono. A zbiegło się to z ważną społeczną zmianą
Pojawienie się łuku w Andach w Ameryce Południowej zbiegło się w czasie z wielkimi zmianami społecznymi, które nastąpiły około 5 tysięcy lat temu. Dotychczas sądzono, że broni tej zaczęto tam używać 2 tysiące lat później.
W tym artykule: Łuk w Ameryce Południowej Groty z dorzecza jeziora Titicaca Nowa technologia przyszła wraz z innymi zmianami Łuk to jedna z najstarszych broni miotających, która zaczęła się stopniowo upowszechniać 30 tysięcy lat temu. Z ostatnich badań wynika, że być może łuk wymyślono nawet 61 tysięcy lat temu w południowej Afryce, o czym świadczą charakterystyczne groty. Łuk długo był podstawową bronią, w świecie śródziemnomorskim i Europie używaną od czasów starożytnych do średniowiecza, a w Chinach, Japonii i na stepach Eurazji jeszcze dłużej. Pojawia się w klasycznej mitologii (posługiwał się nim Odyseusz), odgrywa też ważną rolę w Starym Testamencie. Strzała zabiła siódmego króla Izraela, Achaba. Łuk w Ameryce Południowej Nie wszędzie jednak łuk był znany i używany aż tak dawno temu. Na przykład w Andach w Ameryce Południowej miał się upowszechnić dopiero przed 3 tysiącami lat. Nowe badania archeologów z USA pracujących w Peru ukazują to zagadnienie w nowym świetle. Wnioski opublikowali w czasopiśmie naukowym „Quaternary International”. Groty z dorzecza jeziora Titicaca Do naszych czasów bardzo rzadko zachowują się zabytki wykonane z surowców organicznych takich jak drewno. Dlatego nie możemy oczekiwać, że archeolodzy odkryją pradziejowe łuki. Jest to sytuacja bardzo rzadka. T Skąd w takim razie naukowcy wiedzą, że przed wieloma tysiącami lat ich używano? Otóż zachowały się kamienne groty. W przypadku opisywanych badań w Andach naukowcy wzięli pod lupę ponad 1100 takich przedmiotów. Pochodziły z dorzecza jeziora Titicaca w Peru. Okazało się, że groty te pochodzą sprzed 5 tysięcy lat. Do tej pory sądzono, że łuków w tym rejonie zaczęto używać 2 tysiące lat później. Nowa technologia przyszła wraz z innymi zmianami Zdaniem naukowców nowa broń rozpoczęła swoją karierę w momencie szerszych zmian. To wówczas, około 5 tys. lat temu, sieć wymiany zintensyfikowała się i ludzie coraz częściej zaczęli zamieszkiwać w większych osadach, ale było ich mniej. – Uważamy, że nasza praca jest przełomowa, ponieważ daje nam szansę zobaczyć, jak społeczeństwo zmieniało się w Andach w czasach starożytnych (…) Jest to jeden z pierwszych przypadków, w których archeolodzy andyjscy zbadali złożoność społeczną poprzez analizę ilościową narzędzi kamiennych – powiedział Luis Flores-Blanco, doktorant antropologii i jeden z autorów badań. Naukowcy stwierdzili, że rosnąca złożoność społeczna w regionie jest zwykle badana poprzez analizę monumentalnej architektury i ceramiki, a nie takich niepozornych przedmiotów jak groty, które są z reguły wiązane ze społecznościami zbieracko-łowieckimi. Centralna Kolej Transandyjska – dzieło polskiego inżyniera, którym zachwyca się cały świat Centralna Kolej Transandyjska łączy Callao, czyli największy i najważniejszy port w Peru z miejscowością Huancayo w środkowej części kraju. Jak to się stało, że za jej powstanie odpowie... Jak wyglądały badania? Naukowcy określili wiek każdego z grotów. Niektóre nie musiały wcale być grotami strzał, ale jakiejś broni drzewcowej. Zmierzyli ich rozmiary: długość, szerokość, grubość i wagę. Badacze zauważyli, że starsze pociski – od wczesnego do późnego okresu archaicznego – były większe. Znaczący spadek wielkości nastąpił w końcowym okresie archaicznym, czyli około 5000 lat temu. Zespół postawił hipotezę, że ta zmiana rozmiaru wskazuje na zmianę używanej broni. Większe groty były częścią włóczni, a mniejsze, czyli późniejsze – strzał wchodzącego przebojem łuku. Ta nowoczesna broń umożliwiała bardziej skuteczne polowania. Myśliwy mógł być zdecydowanie dalej od zdobyczy. Poza tym nie musiał używać tak dużej siły jak w przypadku włóczni. Źródło: Quaternary International Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Urodzeni mordercy? Koty domowe wyglądają niewinnie, ale ich ofiarami pada aż 2 tys. gatunków
Koty są bardzo sprawnymi drapieżnikami. Te żyjące dziko albo wychodzące na zewnątrz bez opieki polują aż na 2 tys. różnych gatunków: ssaków, ptaków czy gadów. Na liście ich ofiar znajduje się prawie 350 gatunków zagrożonych.
W tym artykule: Urodzeni mordercy? Globalni drapieżnicy Zagrożenie dla zagrożonych Koty domowe pokochaliśmy ok. 9 tys. lat temu. Prawdopodobnie jako pierwsi ich urokowi ulegli starożytni mieszkańcy północnej Afryki. To oni je udomowili. Czyli nauczyli żyć z ludźmi, w domach, gospodarstwach, a później mieszkaniach. Od tamtej pory koty stały się naszymi wiernymi towarzyszami. Wielu ludzi nie wyobraża sobie bez nich życia. Dzisiaj koty przedstawiane są najczęściej jako puchate, miłe, lubiące głaskanie zwierzęta, uwielbiające wylegiwać się wraz z nami na kanapie. Jednak taki obraz – który znamy z tysięcy zdjęć i memów – ma tylko trochę wspólnego z naturą kotów. Mimo tysięcy lat, które spędziły w naszym otoczeniu, zwierzęta te pozostały drapieżnikami. I to drapieżnikami oportunistycznymi – czyli niewybrednymi łowcami, gotowymi polować na bardzo różne ofiary. Urodzeni mordercy? Gatunki oportunistyczne mogą żyć w odmiennych środowiskach. I takie właśnie są koty domowe (Felis catus). Rozprzestrzeniły się po całym globie i dobrze radzą sobie w różnych środowiskach. Dzisiaj występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Należą do gatunków ssaków najbardziej rozprzestrzenionych na Ziemi. Oczywiście ich natura się nie zmieniła. Nadal są to drapieżniki, które uwielbiają polowania. Trzy lata temu naukowcy policzyli, że każdy kot zabija rocznie średnio 186 różnych zwierząt: małych ssaków, ptaków czy gadów. Badania przeprowadzono w Australii, gdzie drapieżnictwo kotów pozostaje gorącym tematem. Szacuje się, że od XVIII w. koty doprowadziły do wymarcia kilkudziesięciu gatunków ssaków żyjących na tamtym kontynencie. Największe koty domowe - TOP 7 wśród ras domowych Największe koty domowe bardziej niż potulnego mruczka przypominają dzikie zwierzęta, żyjące w egzotycznych zakątkach globu. Nie oznacza to jednak, że duże kociaki nie nadają się na towar... Globalni drapieżnicy A jaki wpływ na przyrodę koty wywierają globalnie? Po raz pierwszy oszacował to zespół Christophera Lepczyka z Uniwersytetu Auburn. W najnowszym numerze „Nature Communications” ukazała się praca, w której naukowcy policzyli, ile gatunków żyjących na Ziemi może skończyć swoje życie w pyszczkach kotów domowych. Okazało się, że koty domowe – zarówno te zdziczałe, jak i takie, które są wypuszczane przez opiekunów na zewnątrz – mają bardzo mało wyspecjalizowaną dietę. Ich ofiarami pada prawie 2100 różnych gatunków zwierząt. Wśród nich jest 981 gatunków ptaków, 463 gadów, 431 ssaków, 119 owadów, 57 płazów i 33 należących do innych grup zwierząt. W innym ujęciu – w diecie kotów znaleziono 9 proc. znanych gatunków ptaków, 6 proc. znanych gatunków ssaków i 4 proc. gadów. Najbardziej narażone na stanie się kocim posiłkiem są małe zwierzęta: takie, których waga nie przekracza 5 kg. Naukowcy zaznaczają przy tym, że ich szacunki były robione ostrożnie i najprawdopodobniej są zaniżone. Zagrożenie dla zagrożonych Co istotne, aż 347 gatunków spośród wyżej wymienionych znajduje się na listach zwierząt uznawanych za zagrożone wyginięciem. Należą do nich niełaz eukaliptusowy – mały drapieżny ssak mający charakterystyczne cętki – żółw jadalny czy burzyk Newella. Ofiarami kotów padają też zwierzęta krytycznie zagrożone oraz takie, które nie występują już dziko w naturze. Jak piszą autorzy, trzy razy więcej zagrożonych gatunków, na które polują koty, mieszka na wyspach niż na kontynentach. „Łącznie nasze ustalenia pokazują, że koty są niewybrednymi drapieżnikami i zjadają zasadniczo każdy rodzaj zwierzęcia, jaki uda im się schwytać na pewnym etapie życia” – piszą badacze w swojej pracy. Zaznaczają, że koty mogą również żywić się padliną. Zdaniem naukowców najprawdopodobniej w taki właśnie sposób do ich żołądków dostają się resztki zwierząt znacznie przekraczających je rozmiarami. Podsumowując, zoolodzy zwracają uwagę, że koty wywierają bardzo duży – i często niedoceniany – wpływ na całe ekosystemy. Źródło: Nature Communications Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Masowa rzeź wielorybów miała miejsce w Europie już wiele stuleci temu. Zniknęły dwa gatunki
Dwa gatunki wielorybów – biskajskiego i szarego – wytrzebiono we wschodniej części Oceanu Atlantyckiego na wieki przed rozpoczęciem ery przemysłowego wielorybnictwa w XIX wieku. Setki lat temu były to najbardziej powszechne gatunki tych morskich ssaków na tym obszarze.
W tym artykule: Wieloryb. Zwierzę zagrożone wyginięciem już w pradziejach Analiza kilkuset kości wielorybów zdradza mroczną tajemnicę Jak polowano setki lat temu? Dwie ofiary: wieloryb szary i biskajski Największe morskie ssaki, wieloryby wzbudzają dziś zachwyt i objęte są ochroną. Jednak już wiele stuleci temu ludzie bardzo chętnie na nie polowali. Można było z nich pozyskać nie tylko mięso, ale i cenny olej do lamp. Natomiast z kości tych ssaków wykonywano niemal wszystko, od gorsetów po drobne przedmioty. Wieloryb. Zwierzę zagrożone wyginięciem już w pradziejach Wydawać by się mogło, że dopiero w epoce przemysłowej polowania na wieloryby odbywały się na dużą skalę i przyczyniły do zdziesiątkowania licznych gatunków. Nic bardziej mylnego. Międzynarodowy zespół naukowców opublikował właśnie w czasopiśmie naukowym „Royal Society Open Science” analizę dotyczącą szczątków kości wielorybów ze wschodniej części Oceanu Atlantyckiego. Wniosek? Owszem, wielorybnictwo przemysłowe w XIX i XX wieku prawie wytępiło kilka gatunków. Jednak mimo że przed tym okresem polowania odbywały się na znacznie mniejszą skalę, wystarczyło to, aby co najmniej dwa gatunki całkowicie zniknęły z wód Europy. Analiza kilkuset kości wielorybów zdradza mroczną tajemnicę Naukowcy przeanalizowali ponad 700 kości wielorybów z różnych kolekcji muzealnych w Europie. Większość z tych szczątków pochodziła z okresu od około 900 r. p.n.e. do 1500 r. n.e. Gatunek ustalono na podstawie pozostałości białka w materiale kostnym. Kości pochodziły od wielorybów złowionych w różnych rejonach Europy: Norwegii na północy i Hiszpanii na południu kontynentu. To dowód na to, że połowy wielorybów były częstą praktyką wśród wielu europejskich społeczności. Zarówno w Skandynawii, jak i na Wyspach Brytyjskich, ale także w Belgii, Francji i Hiszpanii. Jak polowano setki lat temu? Zabicie wieloryba musiało być wyzwaniem, ale ludzie mieli swoje sposoby. – Źródła historyczne pokazują, że pierwsi wielorybnicy używali harpunów z przymocowanymi bojami. Umożliwiło im to zmęczenie zwierząt przed użyciem włóczni i lanc do ich zabicia – wyjaśnia pierwszy autor publikacji, dr Youri van den Hurk. To archeolog z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim i Uniwersytetu w Groningen w Holandii. Czasami używano nawet włóczni z trucizną. Dwa gatunki, które na wczesnym etapie zniknęły z Europy, to wieloryby, które żyły blisko brzegu. Polowano na nie na małych łódkach i przy użyciu prostych harpunów. – Niewiele wiemy o celach i zakresie tego przedindustrialnego połowu wielorybów. Jednak archeologia i źródła historyczne dają nam cenny wgląd, pozwalający dowiedzieć się więcej o tych wczesnych połowach wielorybów – mówi van den Hurk. Dwie ofiary: wieloryb szary i biskajski Naukowcy stwierdzili, że człowiek wytrzebił ze wschodnich wybrzeży Atlantyku wieloryba szarego (Eschrichtius solidus). Zaskoczeniem była duża liczba jego kości analizowanym materiale. Wieloryb szary zaczął znikać z obszaru północnego Atlantyku już w średniowieczu. Gatunek ten całkowicie zniknął tam w XVIII wieku. Obecnie zamieszkuje Ocean Spokojny. Drugą ofiarą naszych przodków był wieloryb biskajski (Eubalaena glacialis). To powolny gatunek, który woli trzymać się blisko brzegu. – Gatunek ten jest zatem stosunkowo łatwym łupem dla wielorybników. Prawdopodobnie dlatego większość znalezionego materiału stanowią kości wieloryba biskajskiego z północnego Atlantyku – mówi współautor artykułu James H. Barrett z Wydziału Archeologii i Historii Kultury na Norweskim Uniwersytecie Naukowo-Technicznym w Trondheim. Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni Największy wieloryb to bez wątpienia płetwal błękitny. Ile waży wieloryb zaliczany do tego gatunku? Jego masa sięga 190 ton. Rozmiary wieloryba też budzą podziw. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwiekszy-wieloryb-poznajcie-pletwala-blekitnego-ktory-wazy-tyle-co-30-sloni-fot-getty-images-d83f07d.jpg" width="938" height="623" alt="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" title="Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni (fot. Getty Images)" /> Wieloryby biskajskie z północnego Atlantyku często występowały wzdłuż wybrzeży Europy aż do XVIII wieku. Obecnie wieloryby biskajskie prawdopodobnie wyginęły na wschodnim Atlantyku. Podobnie sprawa wygląda na zachodnim Atlantyku. Wieloryby północnoatlantyckie są objęte ścisłą ochroną od 1937 roku. Teraz żyje tam około 300–400 osobników. Występują one głównie wzdłuż wybrzeży Ameryki Północnej. Dr van den Hurk zwraca uwagę na to, że wieloryby biskajski i szary z północnego Atlantyku były setki lat temu najprawdopodobniej najszerzej rozpowszechnionymi gatunkami tych morskich ssaków Europie. Uległy jednak niemal całkowitemu wytępieniu. – Wielorybnictwo było szeroko rozpowszechnione od bardzo wczesnych czasów. Miało to poważne konsekwencje dla gatunków w Europie – podsumowuje von den Hurk. Źrodło: Royal Society Open Science. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odważny jak neandertalczyk: nasi wymarli kuzyni polowali na lwy jaskiniowe. I to z powodzeniem
Neandertalczycy polowali na najgroźniejsze zwierzęta swoich czasów, czyli lwy jaskiniowe. Najprawdopodobniej wykorzystywali również ich skóry. Dowodzą tego badania kości lwów znalezionych w Niemczech.
W tym artykule: Kto polował na lwy jaskiniowe? Ślad na żebrze Neandertalczycy byli myśliwymi Lwy jaskiniowe były przerażającymi drapieżnikami. Miały ponad trzy metry długości, półtora metra wysokości (licząc do ramienia) i ważyły kilkaset kilogramów. Pojawiły się na Ziemi kilkaset tysięcy lat temu. Przez ok. 200 tys. lat były najgroźniejszym drapieżnikiem Eurazji. Większe od współczesnych lwów afrykańskich, zasiedlały różne środowiska – od stepów po góry. Polowały na największych roślinożerców, takich jak mamuty, bizony czy konie. Mogły stawić czoło nawet niedźwiedziowi jaskiniowemu. Ich szczątki często znajdowane są w jaskiniach, w osadach z epoki lodowcowej – stąd pochodzi ich nazwa. Lwy jaskiniowe pozostają jednak związane ze skalnymi grotami w jeszcze inny sposób. Ich wizerunki stanowią ważny motyw malowideł umieszczanych w jaskiniach przez najstarszych przedstawicieli Homo sapiens. Rysunki lwów znajdują się np. w grotach w Jurze Szwabskiej w południowo-zachodnich Niemczech albo na ścianach francuskiej Grotte Chauvet. W tym drugim przypadku pochodzą sprzed 34 tys. lat. Kto polował na lwy jaskiniowe? To wskazuje, że lwy jaskiniowe – i polowania na nie – miały istotne kulturowe znacznie dla naszych przodków. Można przypuszczać, że stanowiły symbol mocy i siły, które zyskiwało się po zabiciu drapieżnika. Jednak Homo sapiens nie byli jedynymi, którzy gotowi byli ryzykować, by zabić królów plejstocenu. W czasopiśmie naukowym „Scientific Reports” ukazała się właśnie praca, która dowodzi, że na lwy jaskiniowe polowali również neandertalczycy. Do takiego wniosku doszedł zespół zooarcheologa Gabriele Russo z Uniwersytetu w Tübingen. Naukowcy ponownie przebadali szczątki lwa jaskiniowego, znalezionego w latach 80. w Siegsdorf w Niemczech. Kości drapieżnika pochodzą sprzed 48 tys. lat. Już wcześniej wiadomo było, że znajdują się na nich nacięcia sugerujące, że ssak po śmierci został porąbany na części. Teraz jednak Russo znalazł nową wskazówkę, potwierdzającą przypuszczenie, że padł ofiarą zręcznych łowców. Ślad na żebrze Wskazówką tą był punktowy ślad pozostawiony na wewnętrznej stronie jednego z żeber lwa. – To uszkodzenie wyraźnie różni się od śladów ugryzień pozostawianych przez mięsożerców – mówi Russo cytowany przez portal phys.org. – Wygląda jak zranienie pozostawione przez broń myśliwską. Co nią mogło być? Badacze podejrzewają, że lew został trafiony miotaną włócznią już w momencie, gdy leżał na ziemi. Do tego wniosku doprowadziła ich cyfrowa rekonstrukcja szkieletu, pokazująca sposób, w jaki włócznia wbiła się w brzuch lwa. Neandertalczycy byli myśliwymi Russo wraz z pozostałymi badaczami uważa, że tamtego lwa upolowali neandertalczycy. Wskazuje na to jego wiek. Ok. 50 tys. lat temu Europa była domem neandertalczyków. A zatem to najprawdopodobniej oni byli na tyle odważni, by polować na lwy. Drugi dowód wspierający tę hipotezę naukowcy znaleźli w jaskini Einhornhöhle w Dolnej Saksonii. W osadach sprzed 190 tys. lat znaleźli czubki palców lwa jaskiniowego. Na nich z kolei znaleziono nacięcia, które mogły powstać tylko podczas skórowania zwierzęcia. Według Russo tamten lew został oskórowany wraz z łapami i pazurami. Naukowcy podejrzewają, że skóra zwierzęcia została następnie zabrana przez neandertalczyków do jaskini. Tam mogła służyć do celów rytualnych albo po prostu do dekoracji. Jednak – zdaniem Russo cytowanego przez „New Scientist” – neandertalczycy raczej nie polowali zbyt często na lwy jaskiniowe. Wybierali wielkich roślinożerców, jak słonie czy mamuty. Te drugie były powszechniejsze niż lwy jaskiniowe, zaś upolowanie ich niosło ze sobą mniej niebezpieczeństw. Źródła: Scientific Reports, Phys.org, New Scientist. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Prehistoryczny atlatl – czyli miotacz oszczepów – był bronią zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet
Dzięki prehistorycznemu wynalazkowi kobiety w czasie polowań mogły być równie skuteczne, jak mężczyźni. Być może to właśnie one stoją za wynalezieniem atlatla.
W tym artykule: Jak działa atlatl? Duża prędkość i odległość Równe możliwości dla wszystkich Innowacje technologiczne kojarzą nam się z wymyślnymi urządzeniami elektronicznymi i superszybkimi komputerami. Jednak nowe technologie opracowywano już w epoce kamienia. Jednym z prehistorycznych wynalazków bardzo ważnych dla ludzkości był miotacz oszczepów, nazywany również azteckim słowem atlatl. Nie wiadomo ani kim był jego konstruktor, ani z jakiej części świata pochodził. Atlatle okazały się tak przełomowe, że rozpowszechniły się na całym świecie. Zaczęto ich używać kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Były usprawnieniem w stosunku do oszczepów, znanych od setek tysięcy lat. Dotychczas uważano, że tych miotaczy włóczni albo długich strzał używali udający się na polowania mężczyźni. Jednak najnowsze badania wskazują, że atlatl zrównywał możliwości łowieckie mężczyzn i kobiet. A tym samym mógł być używany przez obie płcie. Wspiera to teorię, że w prehistorycznych społecznościach polować z powodzeniem mogli zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Jak działa atlatl? Takie wnioski płyną z artykułu opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Jego autorami są archeolodzy i antropolodzy m.in. z Kent State University. – Jedna z hipotez wyjaśniających, dlaczego atlatl mógł wyprzeć oszczep, swojego potencjalnego poprzednika, mówi, że dzięki tej broni podobny rezultat mogła uzyskać znacznie bardziej zróżnicowana grupa ludzi – opowiada archeolożka Michelle Bebber, główna autorka pracy. – Dzięki temu zaś w polowaniach mogło brać udział więcej osób – dodaje. View oEmbed on the source website Jak wygląda miotacz oszczepów? To kawałek drewna długości ramienia lub przedramienia. Jest wydrążony, a na jednym jego końcu znajduje się zagłębienie w rodzaju haka. W tym właśnie miejscu do atlatla mocowana jest końcówka strzały lub drzewce oszczepu. Następnie użytkownik bierze do rąk drugi koniec miotacza, przytrzymując palcami umieszczony w nim pocisk. Duża prędkość i odległość Rzut przypomina rzut oszczepem. Ramię z atlatlem cofa się na wysokości głowy, mierząc w kierunku celu. Potem pocisk zostaje wyrzucony mocnym machnięciem. Miotacz działa na zasadzie dźwigni. Stanowi przedłużenie ramienia, dzięki czemu pocisk uzyskuje znacznie większą prędkość i leci dalej, niż gdyby był wyrzucany bezpośrednio z dłoni. To jednak nie koniec przewag miotacza nad zwykłą włócznią. Dr Bebber zmierzyła ponad 2100 rzutów wykonanych przez 108 ludzi. Wszyscy byli nowicjuszami w posługiwaniu się atlatlem, a większość stanowili studenci Kent State University. Potwierdziło się, że pociski ciskane z pomocą atlatla osiągają większą prędkość niż oszczepy. Jednak Bebber wykazała również, że ich prędkość jest podobna niezależnie od tego, czy po atlatl sięgali mężczyźni, czy kobiety. Równe możliwości dla wszystkich Wspiera to teorię, że atlatl był „wielkim wyrównywaczem”. – Nasze wyniki wskazują, że przejście od oszczepu do atlatla promowało unifikację, a nie podział pracy – mówi Bebber. – Wielu ludzi przypisuje prehistorycznym kobietom wyłącznie pasywne role i sądzi, że łowcami byli jedynie mężczyźni. Jednak najwyraźniej nie jest to prawda – uważa badaczka. Jej zdaniem, wyniki uzyskiwane przez specjalistów z różnych dziedzin – archeologów, etnografów czy antropologów – wskazują, że w społecznościach prehistorycznych kobiety były skutecznymi i aktywnymi łowczyniami. I że mogły polować na każdego typu zwierzynę łowną – zarówno małą, jak i dużą. Prowadzi to do ciekawych wniosków. – Nasze wyniki sugerują, że męskie i żeńskie pochówki z atlatlami należy interpretować podobnie – mówi Bebber. – Zważywszy na to, że to kobiety odnoszą więcej korzyści z ich używania, jest całkiem możliwe, że to one je wynalazły – zauważa archeolożka. Nie wydaje się to nieprawdopodobne, zważywszy że u pewnych współczesnych ssaków naczelnych to samice opracowują narzędzia przydatne do polowania. Takie zachowania udokumentowano np. dla szympansów żyjących na sawannie Fongoli w Senegalu. Źródła: Scientific Reports, Phys.org. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Niektóre pająki polują zespołowo, a czapla używa parasola. Oto nietypowe strategie łowieckie zwierząt
Napełnić żołądek, oto jest zadanie. Jakim sposobem? Strategie łowieckie są wyspecjalizowane, możliwych metod mnóstwo. Niektóre są całkiem wyrafinowane.
W tym artykule: Strategie łowieckie – oczekiwanie Aktywne zdobywanie pokarmu Zastawianie pułapek Echolokacja Polowanie z narzędziami Drapieżnicy – aktywni myśliwi Widział kto kiedyś brzytwodzioba? Można uwierzyć, że natura pomyliła się i przez przypadek przyprawiła mu asymetryczny dziób. Dolna szczęka jest dużo dłuższa od górnej, jakby wzięta od innego ptaka. Kiedy poluje, szybko leci z otwartym dziobem tuż nad powierzchnią wody z zanurzoną w niej żuchwą, tnąc taflę niczym brzytwa. Gdy natrafi na jakąś rybę – a zdarza się to zdecydowanie częściej niż trafienie w totolotka – natychmiast zamyka dziób na zdobyczy. Spośród trzech gatunków brzytwodziobów na szczególną uwagę zasługuje amerykański. Jego źrenice mają, niespotykaną u ptaków, zdolność zwężania się do wąskich pionowych szpar, co chroni oczy przed ostrymi refleksami słońca odbitymi od powierzchni wody. Na mnie wrażenie robią też strategie łowieckie pluszcza, pękatego czekoladowego ptaka z białym śliniakiem i krótkim, lekko zadartym ogonem. Łatwo go zobaczyć w górach, w kamienistych potokach i strumieniach, które są jego terenami łowieckimi. Ten ptak potrafi nurkować i – uwaga – płynie pod wodą, używając skrzydeł, albo idzie po dnie, szukając owadów i polując na drobne bezkręgowce oraz ich larwy. A przecież nie jest to gatunek typowo wodny, jak na przykład perkozy czy kaczki. Średniowieczne manuskrypty zdradzają sekretny sposób polowania wielorybów Wieloryby wabią ryby do paszczy udając, że to bezpieczne miejsce. Sposób polowania wielorybów obserwowano już tysiące lat temu. Naukowcy przekonali się o tym, studiując średniowieczne man... Strategie łowieckie – oczekiwanie Najprostszą strategią łowiecką jest oczywiście oczekiwanie. Nie wymaga wysiłku, jedynie cierpliwości (oceniając z ludzkiego punktu widzenia), bystrych oczu i refleksu. Co jakiś czas coś wpada do dzioba lub do jamy gębowej, w zależności od tego, do jakiej grupy zwierząt należy łowca. Zimorodek wypatruje zdobyczy w przejrzystej wodzie, siedząc na gałązce zwieszonej nad rzeką czy jeziorem. Kameleon czeka, aż w zasięgu jego długiego, lepkiego języka usiądzie jakiś owad. Szczupak czai się wśród roślin wodnych na przepływającą w pobliżu rybę. Przy tej strategii istotne jest tkwienie w bezruchu i ukrycie się przed wzrokiem potencjalnej ofiary – choćby poprzez wtopienie się w tło dzięki maskującym barwom. Aktywne zdobywanie pokarmu Co zrobić, żeby zwiększyć swój sukces łowiecki? Zamiast na posiłek biernie czekać, można go poszukać. Taką strategię stosuje wiele zwierząt, w tym ssaki wszystkożerne. Lis myszkuje w trawach i zaroślach, licząc na schwytanie gryzonia, żaby albo osłabionego ptaka. Dziki buchtują ściółkę, wyjadając pędraki i korzonki, a jeśli przy okazji trafią na jakieś gniazdo, zjedzą zarówno jaja, jak i pisklęta. Mnóstwo ptaków przegląda załamania kory, gałązek i liści, gdzie ukrywają się owady i ich larwy. To podstawa diety wielu gatunków, między innymi dzięciołów, sikor, pełzaczy. Zastawianie pułapek Innym sposobem na poprawienie wyników łowów jest zastawienie pułapki. Bo skoro i tak się czeka na ofiarę, to dlaczego nie zwiększyć swoich szans? Najlepszym przykładem są tu, rzecz jasna, pająki. Zazwyczaj należą do samotników i nie tolerują innych przedstawicieli gatunku w swoim pobliżu. Jednak wiele gatunków żyjących w tropikach to tzw. pająki socjalne – niewielkich rozmiarów, które wspólnie rozpinają jedną dużą sieć. Dzięki niej mogą schwytać więcej stworzeń i znacznie większych – nawet ptaków czy nietoperzy – niż gdyby działały w pojedynkę. W strefie umiarkowanej zdolnym tkaczem jest tygrzyk paskowany. Jego pajęczynę rozwieszoną w wysokich trawach zdobi finezyjny wzorek w kształcie zygzaka. Służy on wzmacnianiu sieci – tygrzyki żywią się bowiem dużymi owadami takimi jak koniki polne i ważki. Pułapki zastawiają też larwy mrówkolwów. Kopią „wilcze doły” w suchym piasku, najchętniej w wygrzanych słońcem sosnowych lasach. Kiedy mrówka zapuści się niechcący do takiego dołka, ukryty na jego dnie mrówkolew strzela w nią ziarenkami piasku, żeby utrudnić ucieczkę, i strąca na dół. Można wręcz powiedzieć, że to polowanie z użyciem amunicji! Echolokacja Wylatują bezszelestnie o zmierzchu, patrolując otwartą przestrzeń. Chętnie sprawdzają okolice latarni – ich światło wabi mnóstwo owadów, w tym ćmy. Nietoperze namierzają je za pomocą ultradźwięków; to także dzięki nim sprawnie poruszają się w ciemności, omijając przeszkody terenowe. Nie możemy ich usłyszeć, bo zakres ludzkiego ucha mieści się między 16 a 20 000 Hz, zaś nietoperze nadają na częstotliwości od 20 000 do 80 000 Hz, a niektóre nawet jeszcze wyższej. Zjawisko echolokacji do polowania, ale też do porozumiewania się i orientowania w przestrzeni, stosują także walenie. Polowanie z narzędziami Kto powiedział, że używanie narzędzi jest wyłącznie domeną ludzi? Niektóre zwierzęta również je stosują. Sławna badaczka małp naczelnych, Brytyjka Jane Goodall zaobserwowała, jak szympansy sprytnie łowią termity. Wkładają do korytarzy termitier źdźbło. Rozdrażnione owady chwytają takiego intruza, małpa wyciąga trawkę i oblizuje zdobycz. Wśród ptaków wielką zręcznością charakteryzuje się kłowacz kaktusowy, żyjący na wyspach Galapagos i zaliczany do tzw. zięb Darwina. Używa gałązek, patyczków i kolców kaktusów do wydłubywania z drewna larw owadów. Umie przy tym odpowiednio skrócić narzędzie, aby dostosować je do swoich potrzeb, i zdarza się, że wykorzystuje je ponownie. Polowanie z parasolem to specjalność czapli czarnej żyjącej we wschodniej Afryce i na Madagaskarze. Ten ptak wykorzystuje w tym celu własne skrzydła. Brodzi w płytkiej wodzie i co kilka kroków układa je nad głową na kształt parasola. Drobne rybki zwabione cieniem nieświadomie podpływają prosto pod dziób czapli. Widok jednocześnie kilku czy kilkunastu „czarnych parasoli” na zbiorniku wodnym nie jest rzadkością. Drapieżnicy – aktywni myśliwi Wytropić zwierzynę, podejść, a następnie zaatakować – oto kwintesencja polowania i najbardziej zaawansowana strategia łowiecka. Stosują ją między innymi kotowate, wilki, ptaki drapieżne. Pogoń na długim dystansie jest mało opłacalna, stąd wcześniej zwierzęta podkradają się możliwie najbliżej potencjalnej ofiary i dopiero atakują. Stare lub chore osobniki w takiej sytuacji nie mają szans. Taka jest zresztą rola wielkich drapieżników – prowadzenie naturalnej selekcji. Rekordzistami wśród myśliwych są dwa gatunki. Gepard, najszybszy sprinter wśród stworzeń lądowych, podczas ścigania antylop osiąga prędkość około 110 km na godz. W tym szalonym pędzie utrzymanie równowagi ułatwiają mu długi ogon oraz pazury – jako jedyny kot na świecie nie może ich chować. Najszybszym obecnie żyjącym zwierzęciem jest jednak sokół wędrowny. Pikuje na ofiarę z prędkością dochodzącą do 320 km na godz. To się nazywa spaść jak grom z jasnego nieba! W wielu przypadkach strategie łowieckie sąkombinacją kilku metod. Są szperacze i zastawiacze pułapek, oczekiwacze i oszuści, złodzieje, myśliwi i kombinatorzy. Ale tak naprawdę każda strategia jest dobra, jeśli tylko okaże się skuteczna.