Prawdziwa historia Vaiany. Jak Polinezyjczycy trafili na maleńkie wyspy na środku Pacyfiku?
10 lipca 2026 roku na ekrany polskich kin weszła wyczekiwana, aktorska wersja filmu „Vaiana”. Opowieść o młodej dziewczynie, która opuszcza bezpieczną wyspę, by ocalić swoich współplemieńców, porywa widzów na całym świecie. Kinowy hit czerpie jednak garściami z prawdziwej historii wyjątkowego, pacyficznego ludu. Naukowcy rozwiązali właśnie jedną z jego największych zagadek – dziś wiemy, że starożytnych Polinezyjczyków za horyzont nie wygnała mityczna klątwa, lecz bezwzględne zmiany klimatu. I nie była to dla nich „drobnostka”.
Do zrozumienia prawdziwej historii Vaiany musimy najpierw poznać fenomen, który historycy i archeolodzy nazywają „Wielką Pauzą”. Około 3000 lat temu przodkowie współczesnych Polinezyjczyków dotarli na wyspy Tonga i Samoa. I nagle, z niewyjaśnionych dotąd przyczyn, ich oceaniczna ekspansja całkowicie się zatrzymała. Przez kolejne 1700 lat żaden statek nie popłynął dalej na wschód. Aż nagle, w okolicach lat 900–1050 n.e., nastąpiła potężna eksplozja migracyjna. W ciągu zaledwie 250 lat ci genialni nawigatorzy skolonizowali wszystkie archipelagi południowego Pacyfiku, w tym Tahiti, Hawaje, a nawet dotarli do wybrzeży obu Ameryk. Była to największa morska migracja w historii ludzkości. Co wybudziło ich z trwającego ponad półtora tysiąclecia letargu? Zespół badaczy z uniwersytetów w Southampton i Wschodniej Anglii postanowił poszukać odpowiedzi. Nie wpatrywali się jednak w gwiazdy, lecz... w błoto. Prawda ukryta w przedwiecznym mule W badaniach opublikowanych na łamach „Journal of Pacific Archaeology” czytamy o nowej historii Pacyfiku. Naukowcy pobrali próbki rdzeniowe z głębokich osadów dennych jezior i bagien na wyspach Samoa, Tonga, a także w Polinezji Francuskiej. Zamiast szukać starożytnych artefaktów i wszystkiego co „błyszczy”, wzięli pod lupę biochemiczne skamieniałości słodkowodnych alg i liści. Przełomowe okazały się izotopy wodoru. Ich proporcje w pradawnych opadach deszczu (tzw. stosunek izotopów ciężkich do lekkich) działają jak prehistoryczny deszczomierz. Analiza geochemiczna przyniosła jednoznaczne wnioski – koniec „Wielkiej Pauzy” w historii Polinezyjczyków zbiegł się w czasie z najpotężniejszą suszą, jaka nawiedziła ten region od dwóch tysięcy lat. Oceaniczna wędrówka w poszukiwaniu deszczu Za pomocą zaawansowanego modelowania klimatycznego badacze zrekonstruowali warunki panujące na Pacyfiku tysiąc lat temu. Zmiany temperatury powierzchni oceanu sprawiły, że potężny pas deszczowy przesunął się drastycznie na wschód. Ziemie Tonga i Samoa zaczęły wysychać, podczas gdy niezamieszkane wschodnie wyspy stały się niezwykle wilgotne i zielone. Brak deszczu oznaczał drastyczny kryzys zasobów słodkiej wody oraz załamanie się produkcji żywności. Jeśli dodamy do tego rosnącą populację, jasnym staje się, dlaczego ci wyspecjalizowani w żeglarstwie ludzie musieli podjąć dramatyczną decyzję o opuszczeniu swoich domów. Technologiczny przełom na Pacyfiku. Nowy typ łódki pozwolił pokonać wiatr Sama presja klimatyczna to jednak nie wszystko. Aby popłynąć na wschód, Polinezyjczycy musieli pokonać wiatry, które w tym regionie wieją z reguły z przeciwnego kierunku. Prof. David Sear z Uniwersytetu w Southampton zwraca uwagę, że podczas „Wielkiej Pauzy” wyspiarze dokonali rewolucji technologicznej. Przebudowali swoje kanoe, tworząc kadłuby w kształcie litery „V” oraz udoskonalili ożaglowanie i narzędzia. Dzięki temu nauczyli się żeglować niemal pod wiatr, co otworzyło im drogę do nowych, wilgotnych lądów. To historia prawdziwych, cierpiących ludzi – rodziców, dziadków, braci i sióstr Kiedy więc podczas kinowego seansu spojrzymy na zmagania filmowej Vaiany, warto pomyśleć o prawdziwych ludziach stojących za tym mitem. To nie byli nieustraszeni poszukiwacze przygód, lecz zdesperowani rodzice patrzący na wysychające studnie i jałową ziemię. Zapakowanie całego dobytku i rodzin na małe, drewniane łodzie, by popłynąć w ciemność oceanu, wymagało niewyobrażalnej wręcz odwagi. Prawdziwa historia podboju Pacyfiku przypomina nam, że największe odkrycia ludzkości często rodziły się nie z żądzy chwały, ale z prostej, ludzkiej woli przetrwania. Dzięki tej historii jeszcze bardziej wzruszają słowa piosenki z filmu. Vaiana śpiewa, że: „Daleko stąd, marzenia są”. Teraz rozumiemy, że tymi marzeniami było po prostu przeżycie. View oEmbed on the source website Źródło: Journal of Pacific Archeology, University of Southampton Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To ostatnia monarchia Polinezji. Wyspiarska monarchia przez lata opierała się kolonizacji
Tonga jest ostatnią monarchią Polinezji, która oparła się fali kolonializmu i z dumą pielęgnuje swoją tożsamość. To jedyny kraj w regionie Pacyfiku i jedno z nielicznych pozaeuropejskich państw, które nigdy nie utraciło swojej suwerenności na rzecz obcego mocarstwa. Poniżej przybliżamy historię tego fascynującego miejsca i wymieniamy jego główne atrakcje.
Spis treści: Królestwo w sercu Polinezji Królestwo, które oparło się kolonizacji Skarby Królestwa Tonga Wspaniałe atole koralowe, aktywne wulkany, dzikie plaże i dziewicze lasy deszczowe – tak w skrócie przedstawia się niesamowity krajobraz archipelagu Tonga. Należy jednak podkreślić, że mówimy tu o czymś więcej niż tylko o tropikalnym raju. To jedno z nielicznych miejsc na Pacyfiku, gdzie zachowała się autentyczna kultura polinezyjska. Królestwo w sercu Polinezji Królestwo Tonga jest zlokalizowane na południowym Pacyfiku, w samym sercu Polinezji. Znajduje się w jednej trzeciej drogi między Nową Zelandią a Hawajami, na południe od Samoa i na wschód od Fidżi. Archipelag składa się ze 171 wysp (z których zaledwie 36 jest zamieszkanych), rozciągniętych wzdłuż linii północ-południe na długości 800 kilometrów. Dzielą się one na trzy główne grupy: Tongatapu na południu, gdzie znajduje się stolica Nukuʻalofa, centralną grupę Haʻapai, północną Vavaʻu. Wyspy Tonga to w większości niskie koralowe atole. Tylko nieliczne są pochodzenia wulkanicznego. Łączna powierzchnia lądowa kraju jest niewielka i wynosi zaledwie 747 kilometrów kwadratowych. Dwie pory roku W obszarze archipelagu panuje klimat podrównikowy wilgotny z dwiema głównymi porami roku. Ciepły i deszczowy sezon, trwający od listopada do kwietnia, charakteryzuje się wysoką wilgotnością i ryzykiem wystąpienia cyklonów tropikalnych. Z kolei okres od maja do października jest chłodniejszy, suchszy i stanowi najlepszy czas na wizytę. Średnie temperatury wahają się od 25 stopni Celsjusza w lipcu, do 30 stopni Celsjusza w styczniu. Bioróżnorodność Bioróżnorodność Tonga obejmuje unikatowe gatunki, takie jak rudawka wielka, która jest największym nietoperzem na świecie, a także niezwykle bogatą faunę morską, która wraz z żyzną glebą stanowi główne zasoby naturalne kraju. Należy jednak podkreślić, że ten delikatny ekosystem stoi w obliczu poważnych wyzwań, takich jak postępujące wylesianie pod uprawy, niszczenie raf koralowych i zagrożenie dla populacji żółwi morskich. Królestwo, które oparło się kolonizacji Pierwsi osadnicy przybyli na wyspy Tonga około 3000 lat temu. Byli to przedstawiciele ludu Lapita, mistrzowie nawigacji, którzy przynieśli ze sobą charakterystyczną, bogato zdobioną ceramikę. Tonga, obok Samoa, stała się kolebką kultury polinezyjskiej i bramą, przez którą rozprzestrzeniła się na cały Pacyfik. Około 950 roku n.e. na tych fundamentach zaczęła wyrastać potęga morska, której początek dał ʻAhoʻeitu, pierwszy władca z dynastii Tuʻi Tonga. W ciągu następnych stuleci, jego następcy stworzyli rozległe imperium, które w szczytowym okresie (trwającym od ok. 1200 do ok. 1500 roku n.e.) rozciągało swoje wpływy od Fidżi i Samoa, aż po Niue i odległe zakątki Mikronezji. Jego siła opierała się na imperialnej flocie wielkich, dwukadłubowych łodzi wojennych zwanych kalia, zdolnych pomieścić do 100 wojowników i pokonywać ogromne odległości. Ze swojej stolicy w Muʻa na Tongatapu, władcy Tuʻi Tonga rządzili siecią podległych wysp, od których co roku zbierali trybut. Polityczna adaptacja Wewnętrzne konflikty i zamachy na tyranicznych władców zmusiły tongijskie elity do reformy systemu politycznego. Władza została podzielona. Sakralna, boska rola pozostała przy dynastii Tuʻi Tonga, natomiast świeckie, codzienne rządy przekazano nowym dynastiom – Tuʻi Haʻatakalaua (ok. 1470 r.) i później Tuʻi Kanokupolu (ok. 1600 r.). Ta wczesna zdolność do adaptacji politycznej, choć osłabiła centralną władzę, pozwoliła systemowi przetrwać. Spotkanie dwóch światów Pierwsze spotkanie z Europejczykami nastąpiło w 1616 roku, gdy do Królestwa Tonga dotarli holenderscy nawigatorzy. Prawdziwy kontakt ze światem Zachodu nastąpił jednak dopiero w XVIII wieku, gdy przybył tam kapitan James Cook. Jego szczegółowe zapiski i mapy stały się bezcennym źródłem wiedzy o życiu w Tonga przed nadejściem chrześcijaństwa. Zjednoczenie pod rządami Tupou I Kontakt z Europą i napływ nowej broni pogłębiły wewnętrzne podziały, prowadząc do okresu wyniszczających wojen domowych (1799–1852). Z chaosu wyłonił się jeden z najwybitniejszych przywódców w historii Pacyfiku – Tāufaʻāhau. Dzięki zręcznym manewrom politycznym, strategicznym sojuszom i sile militarnej zdołał zjednoczyć podzielone wyspy w jedno państwo. Kluczowym momentem było przyjęcie chrześcijaństwa w 1831 roku. Nowa religia stała się potężnym narzędziem ideologicznym, które pomogło scalić zwaśnione frakcje pod jednym sztandarem. W 1845 roku Tāufaʻāhau przyjął imię Jerzy i został koronowany na pierwszego króla zjednoczonego Tonga jako Jerzy Tupou I. Podczas swojego długiego, niemal 50-letniego panowania, przekształcił królestwo w nowoczesne państwo. Nie odrzucił wpływów europejskich, lecz mądrze je zaadaptował, wprowadzając w 1875 roku nowoczesną konstytucję, kodeks prawny i sprawną administrację. Te reformy stały się fundamentem suwerenności Tonga i pozwoliły królestwu uniknąć losu innych, skolonizowanych wysp Pacyfiku. Protektorat i droga do pełnej niepodległości Pod koniec XIX wieku rosnące apetyty kolonialne stanowiły poważne zagrożenie dla niepodległości Tonga. W 1900 roku król Jerzy Tupou II podjął strategiczną decyzję i podpisał Traktat o Przyjaźni z Wielką Brytanią, czyniąc swoje królestwo brytyjskim protektoratem. Nie była to kapitulacja, a pragmatyczny sojusz. Tonga zachowała swoją monarchię i pełną autonomię w sprawach wewnętrznych, oddając Brytyjczykom jedynie kontrolę nad polityką zagraniczną i finansami. Ten kompromis uratował królestwo przed bezpośrednią aneksją i pozwolił przetrwać jako jedyne suwerenne państwo w regionie. Podczas długiego i stabilnego panowania królowej Sālote Tupou III (1918–1965), Tonga stopniowo przygotowywała się do odzyskania pełni praw. Ostatecznie, 4 czerwca 1970 roku, status protektoratu został zniesiony, a Królestwo Tonga stało się w pełni niepodległym państwem w ramach Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Współczesna historia kraju to dalsza ewolucja – rozwój ruchu prodemokratycznego, reformy polityczne ograniczające absolutną władzę monarchy oraz stawianie czoła nowym wyzwaniom, takim jak zamieszki w stolicy w 2006 roku czy katastrofalna erupcja wulkanu w 2022 roku. Skarby Królestwa Tonga Tonga oferuje podróżnikom unikatowe połączenie dziewiczej przyrody i monumentalnych zabytków starożytnej cywilizacji. Cuda natury Największą przyrodniczą atrakcją Tonga, która przyciąga turystów z całego świata, jest możliwość pływania z humbakami. Każdego roku, od czerwca do października, te majestatyczne ssaki przybywają z Antarktydy na ciepłe i spokojne wody Tonga, aby rodzić i wychowywać swoje młode. Tonga jest jednym z niewielu miejsc na świecie, gdzie można (pod ścisłym nadzorem i z poszanowaniem dla zwierząt) zanurzyć się w wodzie i doświadczyć bliskiego spotkania z tymi łagodnymi olbrzymami. Główne ośrodki obserwacji humbaków znajdują się na wyspach Vavaʻu, Haʻapai i ʻEua. Tamtejsza przyroda zachwyca również na lądzie. Na wschodnim wybrzeżu Tongatapuukryta znajduje się jaskinia ʻAnahulu, system wapiennych grot pełnych stalaktytów i stalagmitów. Jej największym skarbem jest krystalicznie czysty, słodkowodny basen. Archipelag słynie również z rajskich plaż, takich jak otoczona rafą koralową Haʻatafu na Tongatapu, idealna do snorkelingu i surfingu, czy niemal bezludne plaże na wyspach grupy Ha'apai. Unikatowe ekosystemy królestwa chronione są w ramach systemu parków narodowych i rezerwatów. Dziedzictwo królów W stolicy, Nukuʻalofa, serce królestwa bije wokół Pałacu Królewskiego, eleganckiej drewnianej rezydencji w stylu wiktoriańskim z 1864 roku, która do dziś służy rodzinie królewskiej. Niedaleko znajdują się Malaʻekula, czyli królewskie grobowce, gdzie spoczywają monarchowie z obecnej dynastii Tupou. Prawdziwe skarby archeologiczne kryje jednak starożytna stolica Muʻa na wschodzie Tongatapu. To właśnie tam znajdują się monumentalne Langi, tarasowe grobowce starożytnych, boskich królów z dynastii Tuʻi Tonga, zbudowane z potężnych, precyzyjnie obrobionych bloków koralowych. Nieopodal wznosi się najbardziej ikoniczny zabytek Tonga – trylit Haʻamonga ʻa Maui, a obok niego Maka Faʻakinanga, kamienny blok uważany za tron, z którego król Tuʻitātui miał sprawować rządy. Historię nowożytną upamiętnia skromny monument we wiosce Pelehake, oznaczający miejsce lądowania kapitana Cooka w 1777 roku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To dlatego Maui z „Vaiany” ma tatuaże na całym ciele. Tak hit Disneya oddaje hołd kulturze Oceanii
„Vaiana 2” to nie tylko kontynuacja kinowego hitu Disneya, ale także głęboki ukłon w stronę polinezyjskich tradycji. Dzięki postaci półboga Mauiego i jego wyjątkowym tatuażom widzowie poznają bogactwo kultury Oceanii, w tym święte rytuały tatuowania.
Spis treści: Kim jest Maui? Maui i jego tatuaże Niezwykła tradycja Oznaczenia przywódców Końcówka tego roku to prawdziwe święto kinomanów. Swoje premiery miały już wyczekiwane od dawna filmy, w tym „Konklawe” czy „Gladiator II”, a to oczywiście nie koniec nowości. 27 listopada do kin w Polsce trafiła nowa animacja Disneya. „Vaiana 2” to kontynuacja hitu z 2016 r. Pierwsza część doczekała się dwóch nominacji do Oscara i zarobiła ponad pół miliarda dolarów na całym świecie. Film został też doceniony przez widzów i krytyków za oddanie hołdu kulturom Oceanii. Jednym z głównych bohaterów filmów o Vaianie jest półbóg Maui. Figlarza z poczuciem humoru i sercem na dłoni, a także zestawem imponujących fajek, pomogli ożywić eksperci z całego Pacyfiku, w tym z wysp Fidżi, Tahiti i Samoa. Postać Mauiego ma głębokie korzenie w polinezyjskich mitach i folklorze. Z jego charakterystycznych tatuaży możemy dowiedzieć się więcej o praktykowanej do dziś tradycji tatuowania na wyspach Pacyfiku. Kim jest Maui? Maui zajmuje stałe miejsce w legendach wysp Pacyfiku jako półbóg. Jak podkreśla Su‘a Sulu‘ape Toetu‘u, tongański tatuator mieszkający na O‘ahu, przekazy dotyczące tej postaci są różne, ale mają jeden wspólny wątek. Maui miał być zdolny do wyławiania wysp. Jedna z najsłynniejszych legend o Mauim mówi o tym, że spowolnił ruch słońca. Udało mu się to, chwytając gwiazdę najbliższą Ziemi magiczną liną, co w efekcie pozwoliło ludziom pracować dłużej. Maui nawiązuje do tej historii w „Vaianie”, gdy śpiewa w oryginale „You’re Welcome”. – W kulturze Tonga Maui naprawia niepowodzenia i problemy wszystkich – mówi Toetu‘u. – Dla nas Maui był bohaterem klasy robotniczej. W legendzie Maorysów Maui i jego brat łowili ryby w łodzi, która jest obecnie Wyspą Południową Nowej Zelandii (Te Waipounamu). Używając haczyka wyjętego z kości szczęki swojej babci, Maui złowił gigantyczną rybę, znaną obecnie jako Wyspa Północna (Te Ika-a-Māui). Na Hawajach z kolei mówi się, że Maui wybrał się na ryby ze swoimi braćmi i wyciągnął hawajskie wyspy za pomocą swojego magicznego haczyka. – Możemy pochodzić z Tonga, Samoa, Hawajów lub Tahiti, ale wszyscy jesteśmy jednym ludem – mówi Toetu‘u. – Opowiadamy historie o Mauim naszym dzieciom w kółko. Dla nas jest prawdziwą osobą. Maui i jego tatuaże Pierwsza część przygód Vaiany trafiła do kin w 2016 roku, jednak przygotowania do produkcji rozpoczęły się kilka lat wcześniej. W 2011 roku filmowcy Disneya – John Musker i Ron Clements – wyruszyli w podróż badawczą po Polinezji. Ich wyprawa zaowocowała powstaniem Oceanic Trust, grupy historyków, antropologów, lingwistów i praktyków kultury, którzy odpowiadali za wiele szczegółów filmu. Wśród nich byli mistrz tatuażu Su‘a Peter Sulu‘ape i antropolog Dionne Fonoti. To oni odegrali kluczową rolę w uzyskaniu właściwych wzorów tatau (po samoańsku „tatuaż”). Su‘a należy do rodu samoańskich praktyków tatuażu – jednej z dwóch pozostałych rodzin praktykujących tę tradycję. Jak podkreśla, niektóre elementy tatau są święte. I to tak bardzo, że tylko nieliczni mają wiedzę na ich temat. Twórcom „Vaiany” zależało na tym, aby postacie miały cechy, które Samoańczycy rozpoznają jako własne. Tatuaże Mauiego zostały celowo zaprojektowane jako element narracji, a nie realistyczne lub dokładne przedstawienie tatau. To tyczy się na przykład słońca na jego klatce piersiowej. – W kulturze Samoa osiągnięcia nie są tak wyraźnie honorowane tatuażami. Samoańczycy mają dużo pokory. Nigdy nie chwalimy się w dosłownym sensie. Nawet nasz język i sposób wyrażania emocji jest bardzo metaforyczny – tłumaczy Fonoti. Toetu‘u, który był uczniem ojca Su‘a, Su‘a Alaiva‘a, podkreśla, że Maui nosi tatuaże „neopolinezyjskie plemienne”. To współczesny styl, którego początki sięgają końca lat 90. Jest połączeniem sztuki polinezyjskiej i azjatyckiej, graffiti oraz ilustracji, zmieszanych z plemiennymi wzorami. W całej Polinezji przyjęło się, że ludzie wszystkich grup etnicznych mogą nosić takie tatuaże. Z drugiej strony, tradycyjny tatatau (w języku tonga również „tatuaż”) wykonywany ręcznie przy użyciu narzędzi jest zarezerwowany wyłącznie dla osób o określonej przynależności etnicznej, pochodzeniu i randze. – Tatatu jest uduchowiony i święty, ponieważ jest głęboko zakorzeniony w dziedzictwie ludzi Oceanii – mówi Toetu‘u. – Niektóre symbole łączą nas z naszymi przodkami i elementami takimi jak fonua (ziemia), moana (ocean), langi (niebo) i ciała niebieskie, które są dla nas wskazówkami podczas żeglugi po rozległym oceanie. Niezwykła tradycja Kiedy Toetu‘u wykonuje tatatau, wchodzi do innego pokoju, przeznaczonego do tego typu prac. Podczas procesu tatuowania drzwi pozostają zamknięte. – To przysięga, którą składasz, aby się poddać i zobowiązać się wobec swoich ludzi – wyjaśnia. W trakcie tatuowania osoba otrzymująca tatatau jest wspierana przez rodzinę lub nawet całą wioskę. Sesje te mogą trwać tygodnie, a niekiedy i miesiące. Do tego wiążą się z bólem zarówno fizycznym, jak i psychicznym. Zakończenie tworzenia tatatau wieńczy ceremonia święceń, po której następuje uroczysta uczta organizowana przez rodzinę tatuowanego i wioskę. – Święcenia te symbolizują jego zobowiązanie i obowiązek służenia Bogu, przodkom, rodzinie i wiosce – mówi Toetu‘u. W filmie Maui ma również wytatuowaną małą wersję siebie, która nie dość, że ożywa na jego ciele, to ma też własną postawę i umysł. Mini Maui jest trochę jak postać Świerszcza z „Pinokia”. To sumienie, które pomaga mu podejmować właściwe decyzje. Tradycyjny hawajski tatuażysta Kalehua Krug mówi, że sumienie dotyczy również prawdziwych tatuaży. – Znaki pozostawione na twoim ciele są tam, aby przypominać ci o zobowiązaniu, które podjąłeś. Powinny pomóc ci kierować twoimi zachowaniami i decyzjami w roli, którą przyjąłeś w swojej społeczności. Na Hawajach maka uhi (tatuaż na twarzy) jest kolejnym symbolem władzy i statusu. Krug nosi wiele trójkątów biegnących od tyłu głowy do brody i grubego czarnego paska na ustach symbolizującego jego rolę mówcy ceremonialnego. – Pomysł umieszczania wzorów na skórze na stałe odzwierciedla koncepcję zaangażowania w Polinezji – mówi. – Kiedy przyjmujesz te wzory, jest to fizyczny przejaw umowy, którą zawarłeś ze sobą, swoimi przodkami i społecznością. Jest to znak kuleana (odpowiedzialności). Oznaczenia przywódców Ojciec i wódz Vaiany, Tui, nosi pe‘a. To skomplikowany tatuaż na ciele, tradycyjnie noszony przez samoańskich wodzów. Pe‘a mają charakterystyczne czarne paski, strzałki i kropki, rozciągające się od środka pleców do kolan, co symbolizuje gotowość noszącego do służby społeczności i przewodzenia z honorem. Każdy liniowy rząd różnicuje rodziny, rangi i zawód. – Ważne było, aby wziąć pod uwagę rangę Tui w Motunui, a także jego osobowość i sposób, w jaki przemawia do swojego ludu… pe‘a reprezentuje to, jakim jest człowiekiem – mówi Su‘a. – Jego pe‘a oznacza służbę, kuleana dla oceanu i ziemi. Pe‘a od razu zwrócił uwagę Su‘a Sulu‘ape Pili Mo‘o, innego tradycyjnego tatuatora. – Byłem bardzo szczęśliwy, widząc, że Disney zrobił to dobrze, dając ojcu Moany ten tatuaż zarezerwowany dla wodzów – mówi. Podobnie jak hawajskie maka uhi, proces tatuowania jest wyczerpujący. Zajmuje tygodnie, a nawet miesiące, i jest uważany za rytuał przejścia dla tych, którzy awansują na stanowiska przywódcze. Odmowa lub niepowodzenie w ukończeniu procesu tatuowania jest postrzegane jako oznaka słabości, nieprzystająca osobie sprawującej władzę. Niektóre wzory wodzów to święte motywy przeznaczone dla określonych części ciała, symbolizujące linię przodków. – Te tatuaże identyfikują rangę i przywództwo jako przysięgę służenia swoim terytorium – wyjaśnia Toetu‘u. W filmie „Vaiana 2” Su‘a po raz kolejny dołożył swoją cegiełkę. Tym razem był odpowiedzialny między innymi za wzory tatuaży Matangi, nowej postaci. On i Fonoti pomagali również Disneyowi w tworzeniu motywów samoańskich, które można zobaczyć w petroglifach, ubraniach i łodziach w filmie. – To była duża odpowiedzialność – mówi Su‘a. – Tatuaże są bardzo ważną częścią naszej kultury. Od początku chciałem mieć pewność, że jestem w stanie utrzymać naszą kulturę po właściwej stronie, że faktycznie opowiadamy właściwą i prawdziwą historię. Mam nadzieję, że byłem w stanie wydobyć naszą kulturę na światło dzienne dla widzów. Źródło: National Geographic Opracowanie: Mateusz Łysiak
Polinezyjczycy docierali do najbardziej odległych wysp Pacyfiku. To element integracji kulturowej
Analiza geochemiczna kamiennych artefaktów wykazała, że Polinezyjczycy odbywali długodystansowe podróże na odległe wyspy Pacyfiku. Badania rzucają nowe światło na migrację tych ludów.
W tym artykule: Naukowcy dokonali analizy geochemicznej polinezyjskich narzędzi Narzędzia były transportowane przez ocean nawet 2500 km Odkrycie rzuca nowe światło na historię integracji ludów polinezyjskich Nie od dziś wiadomo, że Polinezyjczycy byli znakomitymi żeglarzami. Badania DNA sprzed wielu lat wykazały, że już w latach 1500–1000 p.n.e. ludy te zasiedliły wyspy m.in. Fidżi, Samoa, Tonga, a nawet Hawaje, Nową Zelandię i Wyspę Wielkanocną. Wydawało się, że zaludnienie odległej Oceanii jest już zjawiskiem dobrze zbadanym. Jednak z drugiej strony pochodzenie i rozwój społeczeństw polinezyjskich w regionach zachodniego Pacyfiku, dalej od tzw. „trójkąta polinezyjskiego”, wciąż były niejasne. Naukowcy dokonali analizy geochemicznej polinezyjskich narzędzi Naukowcy z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Niemczech dokonali analizy geochemicznej kamiennych artefaktów, które odnaleziono na stanowiskach archeologicznych na Vanuatu, Wyspach Salomona i Wyspach Karoliny. Badacze odkryli jednoznaczne dowody na to, że Polinezyjczycy odbywali wielokrotne dalekie podróże. Materiały, z których je wytwarzano, były przewożone z miejsc oddalonych nawet o 2500 km. – Wyniki naszych badań pokazują bardzo dużą mobilność na zachodnim Pacyfiku w ostatnim tysiącleciu naszej ery i oferują wgląd w skalę i czas kontaktów między ludami polinezyjskimi z Melanezji i Mikronezji a ich sąsiadami z zachodniego Pacyfiku i społeczeństwami zachodniej Polinezji – opisują naukowcy w badaniach opublikowanych na łamach czasopisma „Science Advances”. Międzynarodowym zespołem badawczym kierowali naukowcy z francuskiego Centre National de la Recherche Scientifique. Autorzy najnowszej publikacji opisali, że dzięki badaniu składu geochemicznego i izotopowego oraz porównaniu go ze skałami, które naturalnie występują w regionie, byli w stanie określić ich pochodzenie. Narzędzia były transportowane przez ocean nawet 2500 km W badaniu wykorzystano atomową spektrometrię absorpcyjną i spektrometrię mas, aby uzyskać jak najdokładniejsze wyniki. Wnioski dotyczące odkrycia powstały we współpracy z ekspertami z dziedziny archeologii, którzy uzupełnili dane o kontekst kulturowy. Okazało się, że kilka ciesaków, czyli narzędzi do obrabiania pni drzew, podobnych do siekier, powstało z kamieni, które pochodziły kamieniołomu Tatagamatau znajdującego się na Tutuila. To wyspa należąca do archipelagu Samoa. Wyspa Wielkanocna to nie tylko posągi moai. Podpowiadamy, co jeszcze warto zobaczyć Wyspa Wielkanocna niezmiennie fascynuje archeologów. Wokół zastosowania posągów moai krąży wiele teorii. – Te ciesaki były jednymi z najbardziej rozpowszechnionych przedmiotów w całej Polinezji Zachodniej i Wschodniej. Pochodzenie tych narzędzi sugeruje, że Polinezyjczycy odbywali długodystansowe podróże w kierunku Mikronezji i Melanezji. Naszym zdaniem to właśnie te wyprawy doprowadziły do zasiedlenia tych wysp – mówi Aymeric Hermann, głowy autor odkrycia i badacz z francuskiego Centre National de la Recherche Scientifique. Naukowiec podkreśla, że transport tych przedmiotów, które w kulturze polinezyjskiej uchodziły za niezwykle cenne (często przekazywane były z pokolenia na pokolenie), sugeruje, że były to starannie zaplanowane podróże. Odkrycie rzuca nowe światło na historię integracji ludów polinezyjskich Warto w tym miejscu wyjaśnić, że region nazywany powszechnie „Polinezją” obejmuje tysiące wysp, z których większość układa się w „trójkąt” ograniczony Hawajami, Wyspą Wielkanocną i Nową Zelandią. Poza tym obszarem, na południowym zachodzie znajduje się właśnie Mikronezja i Melanezja. To ponad 20 wysp, które zamieszkują ludzie posługujący się językami polinezyjskimi. Region nazywany jest mianem "Polynesian Outliers”, co można przetłumaczyć jako coś, co „odstaje” od Polinezji, jej oddzielna część. Zespół podkreśla, że kontakty między tymi wyspami są dowodem na to, że polinezyjscy żeglarze mogli odegrać ważną rolę w dystrybucji poszczególnych przedmiotów kultury materialnej i technologii. Naukowcy twierdzą, że te długodystansowe podróże pokazują, że społeczeństwa wysp Oceanu Spokojnego nigdy nie były od siebie całkowicie odizolowane. Uczeni wskazują, że poprzez dalekosiężną migrację i żeglugę, ludy te integrowały się wzajemnie i rozszerzały swój zasięg terytorialny. Autorzy podkreślają również, że te schematy interakcji są kluczowe dla zrozumienia historii rozwoju kultury ludów polinezyjskich. Źródło: Science Advances Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wyspy w Polinezji Francuskiej – TOP10 najpiękniejszych miejsc
Mówiąc o prawdziwym ziemskim raju, wiele osób ma na myśli wyspy w Polinezji Francuskiej. Którą z nich warto wybrać jako destynację idealnej wakacyjnej podróży? Poniżej wymieniamy 10 najpiękniejszych.
W tym artykule: Gdzie znajduje się Polinezja Francuska? Bora Bora Maupiti Moorea Fakarava Raiatea Rangiroa Nuku Hiva Hiva Oa Taha'a Huahine Niewielkie fragmenty lądu, chaotycznie rozrzucone na wodach Oceanu Spokojnego, to słabo zaludnione miejsca, w których można poczuć prawdziwie bliski kontakt z naturą. Krystalicznie czysta woda, białe plaże, zapierające dech w piersiach krajobrazy – trzeba przyznać, że trudno wyobrazić sobie piękniejsze miejsca. Nic dziwnego, że wakacje na jednej z polinezyjskich wysp pozostają marzeniem wielu osób. Jakie wyspy wchodzą w skład Polinezji Francuskiej? Trudno wymienić je wszystkie, bo wspólnota zamorska Francji składa się z 5 archipelagów i aż 150 wysp! Tahiti, o powierzchni 1042 km kw., to największa wyspa w Polinezji Francuskiej. Jest też najbardziej zaludniona. Dla wielu osób może wydać się to zaskakujące, ale nie ujęliśmy jej w naszym zestawieniu. Nie dla tego, że brakuje jej uroku. Przeciwnie, to piękne miejsce, które jednak jest też gospodarczym, ekonomicznym, kulturowy i społecznym centrum całego terytorium. Co za tym idzie, panuje tam zupełnie inna atmosfera niż na innych wyspach – mniej spokojna, na każdym kroku tętniąca życiem. Tahiti to punkt wyjścia do dalszej wyprawy, ale prawdziwie rajska przygoda czeka na turystów na mniejszych wysepkach. Gdzie znajduje się Polinezja Francuska? Niezwykle piękna Polinezja Francuska jest zlokalizowana w południowej części Oceanu Spokojnego. Tworzące ją wyspy są rozrzucone na obszarze o powierzchni ok. 3,5 mln. km kw., rozciągającym się między Los Angeles a Sydney. Podobnie jak wyspy Mikronezji, to przede wszystkim wyspy koralowe i koralowe atole. Ale należy podkreślić, że wśród nich jest także wiele wysp pochodzenia wulkanicznego. Cała Polinezja Francuska dzieli się na pięć archipelagów: Wyspy Towarzystwa, Markizy, Tuamotu, Tubuai, wyspy Gambiera. Stolicą terytorium jest miasto Papeete, położone na Tahiti (Wyspy Towarzystwa). Bora Bora Zaczynamy od wyspy, której nazwa stała się synonimem rajskich miejsc. Wiele osób, które miały okazję zwiedzić niektóre zakątki malowniczej Polinezji Francuskiej, jako najpiękniejszą z tamtejszych wysp wskazuje właśnie ten rajski skrawek lądu. Bora Bora leży w archipelagu Wysp Towarzystwa. Ma 23 km kw. powierzchni i zamieszkuje ją ok 10 tys. osób. Głównym ośrodkiem osadnictwa na wyspie jest Vaitape. Bora Bora jest jedną z najbardziej znanych wysp polinezyjskich i jednocześnie – jedną z najdroższych. Już sam widok z okna samolotu zapiera dech w piersiach i zapowiada niezwykłą przygodę. Pod względem kształtu Bora Bora przypomina diament otoczony szmaragdową obwódką. Samolot ląduje na pasie startowym wybudowanym na niewielkich piaszczystych wysepkach. Do hoteli turyści docierają łodziami i katamaranami. Najbardziej luksusowe są skupione wewnątrz atolu. Największą atrakcją wyspy są oczywiście rajskie plaże, ale wycieczka w jej centralne rejony, na zbocza wygasłego wulkanu, też będzie wyjątkowym przeżyciem. Tamtejsza przyroda jest wprost niesamowita. Trzeba jednak podkreślić, że Bora Bora to typowo luksusowa destynacja, która przyciąga przede wszystkim te osoby, które bardziej niż kontakt z naturą cenią sobie „kurortowe” atrakcje. Ciekawostki o wyspie: wyspa została odkryta w 1722 roku, przez Jacoba Roggeveena. Ten sam podróżnik odkrył słynną Wyspę Wielkanocną; bungalowy na wyspie przypominają prymitywne chaty, ale mimo swojego wyglądu, oferują wszelkie możliwe udogodnienia. Te najbardziej luksusowe są wyposażone w szklaną podłogę, przez którą można podziwiać oceaniczną faunę; najlepszy okres na wakacyjny wypoczynek na Bora Bora trwa od maja do września. W październiku rozpoczyna się pora deszczowa; w czasie II wojny światowej Bora Bora była bazą, w której stacjonowała flota zaopatrzeniowa Stanów Zjednoczonych. Maupiti Nasza kolejna propozycja to Maupiti – niewielka wyspa położona w archipelagu Wysp Towarzystwa. Od wyspy, która otworzyła zestawienie, dzieli ją zaledwie 46 km. Nic dziwnego, że obie charakteryzują się zbliżonym ukształtowaniem linii brzegowej i terenu i oferują zbliżone walory krajobrazowe. Trzeba jednak podkreślić, że Maupiti sprawia wrażenie znacznie bardziej pierwotnej, wręcz dziewiczej. Niektórzy twierdzą, że właśnie tak wyglądała Bora Bora, zanim stała się jedną z najpopularniejszych destynacji turystycznych w tej części Oceanu Spokojnego. Powierzchnia wyspy to zaledwie 12 km kw. Zamieszkuje ją ok.1200 osób. Głównym ośrodkiem osadnictwa jest miasto Vaiea. Maupiti jest wprost stworzona dla osób kochających piękne wycieczki. Zachwycająca przyroda jest tam obecna niemal wszędzie, a z najwyższego wzniesienia wyspy (372 m n.p.m.) rozciąga się zachwycająca panorama laguny i rafy koralowej. Ciekawostki: Maupiti jest najstarszą wyspą w archipelagu Wysp Towarzystwa. Ten rajski skrawek lądu liczy sobie aż 4,3 mln lat; naukowcy są zdania, że zanim Polinezyjczycy zasiedlili wyspę, Maupiti była całkowicie zalesiona; Maupiti składa się z centralnej wyspy wulkanicznej i pięciu otaczających ją atoli koralowych; głównym źródłem dochodu mieszkańców jest sadownictwo. Moorea W odległości 17 km od Tahiti leży Moorea – piąta pod względem wielkości wyspa w Polinezji Francuskiej. Obserwowana z okna samolotu, przypomina wielkie serce (niektórzy porównują jej kształt do orła z rozpostartymi skrzydłami). Z największej polinezyjskiej wyspy można dostać się tam na dwa sposoby: statkiem lub samolotem. Powierzchnia wyspy to 134 km kw. Zamieszkuje ją ok. 16 tys. osób. Głównym ośrodkiem miejskim jest Afareaitu. Jakie atrakcje oferuje to niezwykłe miejsce? Moorea przyciąga wielu miłośników nurkowania, których kusi wspaniała rafa koralowa i bogactwo przedstawicieli oceanicznej fauny. Nurkowie mogą tam popływać nawet z rekinami. Bez obaw, w tamtejszych wodach przybrzeżnych występują wyłącznie małe, całkowicie niegroźne gatunki. Inną ciekawą atrakcją jest skansen Tiki Village, przybliżający codzienne życie Polinezyjczyków. Oprócz tego można tam znaleźć także malownicze plaże i nastrojowe zatoczki. Ciekawostki o wyspie: Moorea jest otoczona przez małe wysepki, które niemal w całości są porośnięte przez palmy kokosowe; na płyciznach można spotkać wiele płaszczek, które są przyzwyczajone do dokarmiania przez turystów; mimo wulkanicznego pochodzenia, Moorea obfituje w piaszczyste plaże; na wyspie uprawia się ananasy, które uchodzą za najlepsze w Polinezji Francuskiej. Fakarava Przenosimy się do archipelagu Tuamotu, w którym leży piękna wyspa o prostokątnym kształcie. Fakarava, bo o tym atolu mowa, ma zaledwie 16 km kw. powierzchni. Wyspę zamieszkuje ok. 850 osób, a głównym ośrodkiem administracyjnym jest Rotoava. DNA ujawnia obecność rdzennych Amerykanów na Polinezji. Wieki przed przybyciem Europejczyków Na długo przed pojawieniem się Europejczyków na wodach Polinezji, a nawet zanim pierwszy człowiek postawił stopę na Wyspie Wielkanocnej, autochtoniczna ludność Ameryki Południowej mieszał... Na miejscu trudno znaleźć jakiekolwiek atrakcje turystyczne. Nie ma tam monumentalnych zabytków (poza latarnią Phare de Topaka), eleganckich restauracji czy luksusowych ośrodków. Czy to oznacza, że Fakarava znalazła się w tym zestawieniu przypadkiem? Nie, bo wyspa oferuje dokładnie to, co jest najważniejsze w egzotycznych miejscach: dostęp do rajskiej przyrody, poczucie odcięcia od cywilizacji i absolutny spokój. Ciekawostki o wyspie: Fakarava została odkryta w 1820 roku przez rosyjskiego żeglarza Fabiana Bellingshausena; UNESCO sklasyfikowało wyspę jako rezerwat biosfery; wyspa stwarza wyśmienite warunki do nurkowania; w języku tahitańskim, słowo „fakarava” oznacza „sprawiający, że coś staje się piękne”. Raiatea Wracamy do archipelagu Wysp Towarzystwa. Nasz kolejny przystanek to Raiatea. Powierzchnia wyspy to 238 km kw. zamieszkuje ją ok. 12 tys. osób. Głównym ośrodkiem administracyjnym jest Uturoa. Pod względem krajobrazowym, Raiatea wyraźnie ustępuje wcześniej wymienionym wyspom. Znaczna jej część pokryta jest gajami palmowymi. Dlaczego więc polecamy ją jako jedną z najciekawszych? Ponieważ żadne inne miejsce nie pozwala tak blisko poznać kultury polinezyjskiej. Można tam znaleźć wiele starożytnych świątyń i obiektów pełniących funkcje polityczne i społeczne. Wytrwali turyści mogą wybrać się na poszukiwanie tiare apetahi – jednego z najrzadszych kwiatów na świecie. Ciekawostki o wyspie: wyspę odkrył Brytyjczyk James Cook w 1769 roku, Raiatea jest nazywana Świętą Wyspą; w języku tahitańskim, nazwa wyspy oznacza „jasne niebo”; jedyna żeglowna rzeka w Polinezji Francuskiej – Fa'aroa – znajduje się właśnie na tej wyspie. Rangiroa Najlepsze wyspy dla kolekcjonerów wrażeń Jeżeli takie atrakcje, jak nurkowanie do rafy koralowej, trekking po wulkanach w dżungli, czy surfowanie wśród pingwinów to twoja definicja udanych wakacji, koniecznie zaplanuj przygodę na wy... Nasza kolejna propozycja to największy atol w Polinezji Francuskiej, położony w archipelagu Tuamotu. Rangiroa ma 79 km kw. powierzchni, zamieszkuje ją ok. 3200 osób, a głównym ośrodkiem na wyspie jest Avatoru. Rangiroa to przede wszystkim raj dla płetwonurków. W tamtejszych wodach można podziwiać niezliczone gatunki egzotycznych ryb, płaszczki, delfiny i rekiny. Okresowo pojawiają się tam także wieloryby. Wyspa nie rozpieszcza bogactwem rajskich plaż. W innych częściach Polinezji Francuskiej jest ich zdecydowanie więcej. Ciekawostki o wyspie: atol składa się z ok. 250 wysp, które są oddzielone wąskimi kanałami; powierzchnia laguny przekracza 1600 km kw.; w języku tahitańskim nazwa wyspy oznacza „niekończące się niebo”; plaża Le Sable Roses jest pokryta różowym piaskiem. Nuku Hiva Nuku Hiva to największa wyspa archipelagu Markizów. Jej powierzchnia to 387 km kw. Zamieszkuje ją ok. 2700 osób. Głównym ośrodkiem administracyjnym na wyspie jest Taiohae. Piękno tej rajskiej wyspy wulkanicznej jest trudne do opisania. To właśnie tam znajduje się wspaniały wodospad Vaipo. Cud natury o wysokości 350 m jest największy w całej Polinezji. Ciekawostki o wyspie: na wyspie można natrafić na liczne posągi religijne; Powieść „Typee”, autorstwa Hermana Melville'a, jest inspirowana pobytem pisarza na Nuku Hivie; Nuku Hiva była scenerią dla amerykańskiego reality show „Survivor 4 Marquesas”; W 2011 roku na wyspie doszło do aktu kanibalizmu. 40-letni turysta z Niemiec został zabity i pożarty przez lokalnego przewodnika. Hiva Oa Jedną z najpopularniejszych wysp archipelagu Markizów jest Hiva Oa. Jej powierzchnia to 316 km kw. Wyspę zamieszkuje ok 1700 osób, a głównym ośrodkiem miejskim jest Atuona. Malownicza sceneria od zawsze przyciągała artystów. Na wyspie gościli m.in. Jacques Brel i Paul Gauguin. Francuski malarz zmarł na Hiva Oa, a muzeum jego imienia jest jedną z największych tamtejszych atrakcji. Ciekawostki o wyspie: Hiva Oa to jedna z najbardziej malowniczych wysp w archipelagu. Prawdopodobnie dlatego nazywana jest Ogrodem Markizów; najwyższym szczytem na wyspie jest Temiteu. Góra mierzy 1213 m n.p.m. Taha'a Taha'a to niewielka wyspa wulkaniczna w archipelagu Wysp Towarzystwa. jej powierzchnia to 88 km kw. Mieszka tam ok. 5 tys. osób, a głównym ośrodkiem osadniczym i administracyjnym jest Patio. Największą atrakcją wyspy są jej niesamowite walory naturalne. Na Taha'a można znaleźć zatokę Haamane – największą w całej Polinezji. Inne atrakcje to piękne rafy i ogrody koralowe. Ciekawostki o wyspie: wyspę rozsławia farma czarnych pereł i destylarnia wybornego rumu; niemal na całej wyspie unosi się zapach wanilii. Huahine Ostatnią wyspą na naszej liście jest Huahine, położona w archipelagu Wysp Towarzystwa. Jej powierzchnia to 65 km kw. Należy jednak podkreślić, że niektóre źródła podają powierzchnię wynoszącą ponad 82 km kw. Zamieszkuje ją ok. 5700 osób, a głównym ośrodkiem administracyjnym jest Fare. Badania DNA dawnych Polinezyjczyków rzucają światło na zasięg ich podróży Niezwykle szeroki zasięg podróży jakie odbywali wcześni polinezyjscy podróżnicy morscy został odwzorowany w nowym badaniu genetycznym Tamtejszy krajobraz wciąż pozostaje niezmącony nowoczesną architekturą i zdobyczami cywilizacyjnymi. Życie na wyspie toczy się w spokojnym rytmie. Poza bajkowymi krajobrazami, turystów przyciągają tam liczne stanowiska archeologiczne. Ciekawostki o wyspie: w języku tahitańskim słowo „huahine” oznacza „kobieta”; wyspa zawdzięcza swoją nazwę wzgórzu, którego kształt przypomina sylwetkę ciężarnej kobiety. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Badania DNA dawnych Polinezyjczyków rzucają światło na zasięg ich podróży
Niezwykle szeroki zasięg podróży jakie odbywali wcześni polinezyjscy podróżnicy morscy został odwzorowany w nowym badaniu genetycznym
W tym artykule: Wszystko zaczęło się od Samoa Polinezyjczycy kontaktowali się z mieszkańcami Ameryki już około 1200 roku Najnowsze badania wykazały, że w ciągu 250 lat różne grupy ludzi wyruszyły z maleńkich wysp znajdujących się na wschód od Tahiti, aby zasiedlić Wyspę Wielkanocną, Markizy i Raivavae - archipelagi, które są oddalone od siebie o tysiące mil, ale na wszystkich można znaleźć podobne kamienne posągi. Wszystko zaczęło się od Samoa Wykorzystując najnowocześniejszą analizę współczesnego DNA, zespół naukowców zdołał nanieść na mapę i przeprowadzić datowanie procesu osiedlania się pierwszych Polinezyjczyków, który rozpoczął się na wyspach Samoa w okresie między 830 a 1360 rokiem objął znaczny obszar Pacyfiku. Ekspansja nastąpiła dość szybko, w ciągu około 17 pokoleń. Naukowcy byli w stanie odwzorować proces migracji trans–pacyficznej poprzez porównanie materiału genetycznego 430 dzisiejszych mieszkańców 21 wysp. W badaniu zauważono, że nisko położone wyspy prawdopodobnie wyłoniły się spod morza zaledwie kilkaset lat przed rozprzestrzenieniem się tam Polinezyjczyków. "Musieli oni posiadać kulturę morską, aby dostać się pomiędzy te małe, podobne do pierścienia wyspy", powiedział Alexander Ioannidis z Uniwersytetu Stanforda, główny autor badania i dodał: „Myślę, że to wyjaśnia w jakiejś części, dlaczego to właśnie stamtąd wypływały łodzie udające się w najdalsze podróże, których ślady odnajdujemy". Polinezyjczycy kontaktowali się z mieszkańcami Ameryki już około 1200 roku Okres tych ekspansji pasuje do wcześniejszych ustaleń opartych na badaniach DNA Ioannidisa i jego zespołu, które pokazują, że rdzenni mieszkańcy północno–zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej oraz Polinezyjczycy kontaktowali się regularnie się około roku 1200. Dzisiejsze populacje Polinezyjczyków mają różnorodne dziedzictwo, ze śladami pochodzącymi Europy, Afryki i innych miejsc. Podczas gdy badania genetyczne starożytnych ludów miały tendencję do koncentrowania się na starożytnych próbkach DNA wydobytych z wykopalisk archeologicznych, Ioannidis i jego zespół skupili się na sekwencjach obecnych we współczesnym DNA. W badaniu użyto oprogramowania do analizy próbek od wspomnianych 430 mieszkańców 21 różnych wysp, aby zidentyfikować powtarzające się wzory genów specyficzne dla populacji Polinezyjczyków, blokując sekwencje DNA związane z europejskim lub innym pochodzeniem.
DNA ujawnia obecność rdzennych Amerykanów na Polinezji. Wieki przed przybyciem Europejczyków
Na długo przed pojawieniem się Europejczyków na wodach Polinezji, a nawet zanim pierwszy człowiek postawił stopę na Wyspie Wielkanocnej, autochtoniczna ludność Ameryki Południowej mieszała się z wyspiarzami z wschodniego Pacyfiku.
W badaniu opisanym w czasopiśmie ”Nature” szczególnie ciekawy jest wątek o Rapa Nui, czyli Wyspie Wielkanocnej, bo jest to polinezyjska wyspa położona najbliżej kontynentu Ameryki Południowej i od dawna uważana była za naturalne miejsce pierwszego kontaktu kultury wyspiarskiej i kontynentalnej. Długo nie było jasne, czy obie kultury ewoluowały osobno by w którymś momencie połączyć się, czy raczej nastąpił ”eksport z kontynentu”. View oEmbed on the source website Najbardziej znana próba udowodnienia, że to podróżnicy z dzisiejszego Peru w czasach prekolumbijskich zdołali zasiedlić Polinezję, to wyprawa norweskiego obieżyświata Thora Heyerdahla z 1947 roku. Ekspedycja Kont-Tiki pokazała, że wykonaną prostymi narzędziami tratwą można było dopłynąć ze stałego lądu na wyspy wschodniego Pacyfiku. Choć teorię Norwega wielu archeologów uznawało za niedorzeczną, z czasem przybywało dowodów na istnienie w przeszłości takich międzycywilizacyjnych kontaktów między Ameryką Południową a Polinezją. Chodzi m.in. o badania genetyczne słodkich ziemniaków i ludzi. Uważa się, że pochodzące z Peru 1000 lat temu trafiły na wyspy Polinezji. Nawet nazwa tych roślin, kuumala, przypomina odpowiadające im słowa z keczua, języka andyjskich ludów, czyli ”kumara” i ”cumal”. W kwestii DNA ludzi zauważono w 2014 roku, że w próbkach 27 mieszkańców Rapa Nui jest 8 proc. genów pochodzących od przodków z kontynentu. Udało się określić moment pierwszego kontaktu tych grup na 1340 rok, stulecia przed pierwszymi europejskimi odwiedzinami Wyspy Wielkanocnej w 1722 roku. Nowe badanie także bazuje na ocenie materiału genetycznego. Z 17 różnych wysp Polinezji, w tym Rapa Nui oraz 15 różnych społeczności mieszkających na wybrzeżu Ameryki Południowej pobrano ponad 800 próbek. Dzięki zsekwencjonowaniu tych kilkuset genomów udało się obalić teorię o Wyspie Wielkanocnej jako miejscu pierwszego kontaktu, tłumaczy jeden z autorów badania, genetyk Andrés Moreno-Estrada z Narodowego Laboratorium Genomiki dla Bioróżnorodności (LANGEBIO) w Meksyku. View oEmbed on the source website Ten pierwszy raz dotyczył pierwotnych mieszkańców Polinezji oraz grupy indian spokrewnionych z tymi żyjącymi na terenie dzisiejszej Kolumbii. Miało to miejsce około roku 1150, czyli dwa stulecia wcześniej niż pokazywało badanie DNA z 2014 roku. Nie była to także Wyspa Wielkanocna, a raczej Fatu Hiva, wyspa na Markizach, najbardziej na północ wysuniętej części Polinezji Francuskiej. - Choć w linii prostej znajduje się od Ameryki Południowej dużo dalej niż Wyspa Wielkanocna, to jednak stałe wiatry i prądy morskie czynią dotarcie do niej prostszym niż na Rapa Nui – skomentował w czasopiśmie ”Nature” Paul Wallin, archeolog z Uniwersytetu w Uppsali i pracownik muzeum Wyprawy Kon-Tiki w Oslo. Co do teorii, która ”częściowo potwierdza” (jak zauważył Wallin) pomysł Heyerdahla, nie jest przekonany (niezwiązany z badaniami opisanymi w ”Nature” archeolog Carl Lipo z Uniwersytetu w Birmingham. Jego zdaniem nowe badanie DNA nie wyjaśnia w jaki sposób prekolumbijscy Indianie mieliby dotrzeć na wyspy. – Większość dostępnych dowodów wskazuje, że to raczej Polinezyjczycy najpierw dotarli do brzegów Ameryki Południowej a dopiero później skolonizowali wyspy na Pacyfiku. Słodkie ziemniaki mogli po prostu zabrać ze sobą. W końcu oni uwielbiają długie podróże, pokonując najpierw wielkie odległości a potem dopiero zasiedlając znalezione po drodze lądy – Lipo zauważył w ”National Geographic”.
Przed najazdem Europejczyków Tahitańczycy nie znali tytoniu i narkotyków. Jedyny alkohol wytwarzali z korzeni. Dożywali starości, żyli i rozmnażali się pod gołym niebem
Poznałem studentkę; w dwa lata zjechała piec kontynentów. Nie wydała dolara. Dolary wydawał sponsor, deweloper po pięćdziesiątce. – Perły kupił mi na Tahiti. Są warte tyle co samochód – powiedziała. Anthony rzucił socjologię na Sorbonie, wyjechał do Nowej Zelandii. W porcie w Auckland poznał małżeństwo bogatych finansistów, pływali jachtem z dwójką dzieci. – Teraz bierzemy kurs na Tahiti, potrzebujemy niańki, kucharza i sprzątacza w jednym. Anthony przyjął angaż i opłynął Polinezję Francuską. Powiedział: „Człowiek instynktownie próbuje znaleźć się w dobrym towarzystwie”. Też chciałem zobaczyć Tahiti, też tanio (czy to możliwe na jednej z najdroższych wysp na świecie?). Instynkt podpowiadał mi jednak, by uciekać od ludzi. „Mam jacht, możesz u mnie spać. Nie chce pieniędzy, ale nic nie jest za darmo” – przeczytałem na backpackerskim portalu. Emerytowany francuski żołnierz szukał „przyjaźni i przygód”. Znalazłem nocleg u Véronique. Zaprosiła mnie już w drugim mailu: „Jestem lekarką, pochodzę z Francji, od piętnastu lat żyję na Tahiti, opowiesz mi o Polsce?”. Véronique ma dom z basenem, na wzgórzu, w prestiżowej dzielnicy stolicy Tahiti – Papeete. Leczy ludzi w prywatnej przychodni. Na Tahiti żyje sporo Francuzów. Do 2004 r. wyspa była terytorium zamorskim Francji. Przed przylotem sporo czytałem o Polinezji Francuskiej i wyprawach po Pacyfiku – dzienniki Gauguina, zapiski Jacka Londona z rejsu „Snarkiem”, to budziło wyobraźnię. Sto osiemnaście wysp i atoli porozrzucanych po Oceanie Spokojnym, i te niezwykłe nazwy: Wyspy Towarzystwa, Wyspy pod Wiatrem, Wyspy na Wietrze. Tahiti jest największą spośród Wysp Towarzystwa, Wyspą na Wietrze. – Teraz ścierają się tu dwa światy – tłumaczy Véronique. Z jednej strony majętni Francuzi, z drugiej rdzenni Polinezyjczycy, nierzadko żyjący w nędzy. – Nie zawsze tak było – opowiada Hiro, 20-letni Polinezyjczyk, który czyści podłogi w gabinecie Véronique. Mówi, że Tahitańczycy byli szczęśliwym narodem, dopóki nie przypłynęli tu Europejczycy. Nie cierpieli głodu. Mieli pod dostatkiem bananów i kokosów. Hodowali kury i świnie, w lagunach roiło się od ryb. Przed najazdem Europejczyków nie znali tytoniu i narkotyków. Jedyny alkohol wytwarzali z korzeni. Większość doczekiwała późnej starości, żyli i rozmnażali się pod gołym niebem. W ten mit wierzy tutejsza biedota. Nikt już nie pamięta o bratobójczych walkach o ziemię. O tym, że jedynie potomkowie wodzów i najwyżsi rangą kapłani mogli posiadać potomstwo, a dzieci niższych kast duszono po porodzie. – Był czas – opowiadał mi jeden Tahitańczyk – kiedy wojny wybuchały z powodu niefrasobliwych spacerów. Jakiś wódz zawędrował pieszo na ziemię drugiego wodza, choć powinien być niesiony na plecach sługi. Zgodnie z prawem każda połać, na której wódz stawiał stopę, przechodziła na jego własność. Te kilka kroków było zarzewiem wojny. Hiro prowadzi mnie do slumsów, gdzie żyje ośmioro jego rodzeństwa. Nie mieli tyle szczęścia, nie kończyli szkół, nie znaleźli pracy. – Najważniejsze, żeby nie zgubić rytmu – mówi Hiro. – Moi bracia zgubili rytm i są wykolejeńcami. Spoglądamy na zniszczone domy; prymitywne, trawione przez termity. Ściany krzywe, porośnięte mchem, gniją. Zamiast szyb powtykane patyki i kliny, fundamentem są głazy wbite w ziemię. Tymczasem zaledwie dwadzieścia kilometrów dalej są już białe plaże, rafy koralowe, barakudy, mureny – nurkowie i surferzy mają swój raj. Potem można pójść do baru, gdzie zimne piwo kosztuje 50 zł, posłuchać ukulele. Véronique zabiera mnie na prywatną plażę. Pływamy czółnami, potem schodzimy pod wodę, długo gapimy się na ryby. Wieczorem idziemy na świetną kolację do pięciogwiazdkowego hotelu w zatoce. Véronique mówi: – Czasem czuję się jak konkwistador. 3 Sposoby na tanie Tahiti 1. Oszczędzaj na noclegach. W Internecie znajdziesz portale backpackerskie, a tam oferty tanich i darmowych noclegów. 2 . Szukaj okazyjnych połączeń lotniczych. Bilet, który we wtorek kosztował 7 tys. zł, w środę kupisz za 4,5 tys. 3 . Jedzenie kupuj w dużych sieciach spożywczych. Ceny są przynajmniej o 15 proc. niższe. To spora oszczędność, zważywszy, że półlitrowa butelka wody kosztuje ok. 35 zł.