Polacy i Niemcy. Wzajemna nienawiść czy wielowiekowa współpraca? Oto jak było naprawdę
Niemcy i Polacy, tak jak ich przodkowie – plemiona germańskie i ludy słowiańskie – są i byli sąsiadami od czasów, w których koncepcje państwa terytorialnego czy jednolitego narodu jeszcze nie istniały. Przez wieki ewoluowały również ich myślenie o sobie i postawy wobec siebie nawzajem – czasem owocne bardziej, czasem mniej. Co dziś łączy te dwa narody?
Spis treści: Czy Kopernik był Polakiem? Osadnicy niemieccy w Polsce i polscy w Niemczech Miłość między Polakami i Niemcami Polskie pochodzenie Angeli Merkel? Polaków i Niemców łączy... język Dobry okres stosunków polsko-niemieckich? Wszystkie narody sąsiednie – Francuzi i Anglicy, Turkowie i Arabowie, Chińczycy i Japończycy – mają podobne historie mieszanych uczuć, w których wzajemne korzyści i ból istnieją razem. Tu, w tym krótkim szkicu o relacjach polsko-niemieckich i niemiecko-polskich, będę mówił raczej o pozytywach niż o dobrze znanej żółci. Każda strona, niestety, ma swoich demagogów, którzy wolą mówić o wrogości i nienawiści. Czy Kopernik był Polakiem? Terytorium Polski i terytorium Niemiec ciągle się zmieniało. Centra obu państwowości oddzielała zawsze szeroka strefa pograniczna, gdzie mieszkańcy utrzymali bliskie stosunki z jedną i z drugą stroną. Synem takiej strefy pogranicznej był Mikołaj Kopernik, który urodził się w Toruniu jako poddany króla polskiego zaledwie siedem lat po włączeniu miasta na skutek pokoju toruńskiego w granice państwa Jagiellonów. Żył on w czasie, kiedy świadomość narodowa była bardzo słaba, i prawdopodobnie nie zrozumiałby pytania: „Czy jesteś Polakiem, czy Niemcem?”. Mówił płynnie po polsku i po niemiecku, był wiernym poddanym króla, patriotą Prus Królewskich, które miały swoistą wspaniałą kulturę, i stworzył swoje wiekopomne dzieła w języku łacińskim. Nacjonaliści z epok późniejszych wymyślili dla niego inny wizerunek. Ojciec Kopernika był handlarzem miedzi. Urodził się w innym sektorze strefy pogranicznej. Pochodził z księstwa nyskiego (Fürstentum Neisse) leżącego na Śląsku. Obszar ten znajdował się wówczas pod panowaniem dynastii luksemburskiej władającej Czechami. Handel od zawsze był ważnym elementem stosunków międzynarodowych i międzypaństwowych. „Handel”, à propos, jest słowem niemieckim. W erze Koperników granica zachodnia Polski (czyli, uogólniając, granica polsko-czesko-niemiecka) była znacznie spokojniejsza od granicy wschodniej, a co za tym idzie – wymiana handlowa mogła odbywać się w sposób wolny od wojennej pożogi. Osadnicy niemieccy w Polsce i polscy w Niemczech Drugim ważnym elementem trwającym stulecia był nieustanny ruch ludzi od jednego kraju do drugiego. W średniowieczu z zachodu na wschód płynęła fala osadników niemieckich, która do historii przeszła pod nazwą kolonizacji na prawie niemieckim. W XVIII wieku cesarzowa Maria Teresa przesłała tysiące kolonistów niemieckich do Galicji. Ale ruch ten nie był jednostronny. Julian Klaczko (1825–1906) nazwał to parcie Niemców na wschód mianem der Drang nach Osten w reakcji na negatywne względem kwestii polskiej postanowienia parlamentu frankfurckiego. W różnych epokach Polacy ruszali na Zachód w swoistym der Drang nach Westen. Zaczynając od sezonowych saksów, Polacy masowo szukali pracy w fabrykach i kopalniach niemieckich. Obecnie za zachodnią granicą mieszkają dwa miliony Polaków. Miłość między Polakami i Niemcami Skutkiem każdej fali emigracyjnej są małżeństwa mieszane. Młodzi polscy czy niemieccy migranci – przede wszystkim ci wyznający katolicyzm – nie napotykali większych barier uniemożliwiających sformalizowanie ich związków. Dzieci urodzone w takich rodzinach naturalnie się germanizowały lub polonizowały, nierzadko zapominając o swoim pochodzeniu. Tym samym w społeczności niemieckiej znajdziemy wiele nazwisk polskich i vice versa. Filozof Friedrich Nietzsche otwarcie wypowiadał się, że ma polskie korzenie (choć badania prowadzone nad drzewem genealogicznym filozofa tego nie potwierdziły), czym wyrażał swój negatywny stosunek względem niemieckiej kultury, którą uważał za „zgniłą”. Ojcem polskiego poety i patrioty Wincentego Pola był Franciszek Ksawery Pohl – Niemiec urodzony na Warmii. Ożenił się on z Eleonorą pochodzącą z francuskiej spolonizowanej rodziny Longchamps de Bérier. Po przeniesieniu się do Galicji i otrzymaniu pracy w austriackiej administracji oraz nadaniu szlachectwa Franciszek Ksawery zmienił nazwisko na Poll von Pollenburg. Polskie pochodzenie Angeli Merkel? Z kolei dziadek ze strony ojca niemieckiej kanclerz Angeli Merkel, Ludwik Marian Kaźmierczak (1896–1959), pochodził z Poznania i podczas I wojny światowej walczył na froncie zachodnim. W nieznanych okolicznościach trafił do armii generała Józefa Hallera, z którą wrócił do odrodzonej Polski, a następnie wyjechał do Berlina, gdzie zmienił nazwisko na Kasner. Horst (1926–2011) – jego syn, a ojciec Angeli Merkel – był pastorem kościoła luterańskiego i ożenił się z Herlind Jentzsch (1928–2019), pochodzącą z Gdańska nauczycielką łaciny i języka angielskiego. Takie przykłady można by wymieniać bez końca. Obraz ten skomplikowała duża imigracja Żydów z Rzeszy na ziemie polskie, szczególnie w okresie, gdy w Królestwie Polskim, a następnie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów innowiercy mogli cieszyć się tolerancją religijną, co było ewenementem na europejską skalę. Żydzi Polscy rozmawiali między sobą w jidysz, posługiwali się dialektami niemczyzny średniowiecznej i w okresie rozbiorów otrzymywali od administracji austriackiej oraz pruskiej nazwiska niemieckie, jak choćby Silberstein czy Goldwasser. Przez stulecia nie asymilowali się, zachowując odrębność prawną i kulturową. W ostatnich dekadach XIX wieku, kiedy lansowano w Galicji szkolnictwo powszechne w języku polskim, coraz częściej wchodzili w mieszane polsko-żydowskie związki małżeńskie i się polonizowali. Nie zawsze mówiono o tym otwarcie, bo i Kościół katolicki, i rabinat żydowski potępiali asymilację. Polaków i Niemców łączy... język Warto zauważyć, że przeszło trzy tysiące polskich słów ma etymologię niemiecką. Niektóre bardzo stare – dach, szturm, smak, burmistrz. Inne bardziej nowoczesne – dotyczące prawa czy technologii. W języku niemieckim też są słowa o polskiej etymologii. Zdarza się, że zapożyczone słowa często zmienią znaczenia: Po polsku „pułk” oznacza termin wojskowy, po niemiecku der Pulk to „tłum”, „motłoch”. Idee, nawet ideologie, idą w ślad za handlem i podążają za ludźmi szukającymi nowych ojczyzn. Marksizm jest filozofią niemiecką (leninizm – ideologią rosyjską). Idee wolności z Polski trafiły do Niemiec po XIX-wiecznych powstaniach. Ruch Solidarności miał zaś ogromny wpływ na rozwój wypadków za granicą. Muzyka i sztuka krążą po świecie ponad barierami językowymi. Kompozytorzy z Niemiec i Austrii – Bach, Beethoven, Mozart, Strauss – cieszyli się wielką sławą na ziemiach polskich. W przeciwnym kierunku oddziaływała natomiast muzyka Chopina. Technologia również nie zna granic geograficznych. Ta wywodząca się z Niemiec sięgnęła zenitu w czasach, kiedy Cesarstwo Niemieckie było światowym mocarstwem. Dzisiaj niemieckie produkty wciąż pozostają synonimem wysokiej jakości – w przeciwieństwie do przedmiotów pochodzących z Dalekiego Wschodu, które zalewają europejski rynek w niewyobrażalnych ilościach. Vorsprung durch Technik. Dobry okres stosunków polsko-niemieckich? Stosunki polsko-niemieckie zdołały przezwyciężyć fatalny okres, który trwał około stu pięćdziesięciu lat – od szczytu pruskiego militaryzmu do upadku Trzeciej Rzeszy w 1945 roku. Można patrzeć na ten czas jako na aberrację względem bardziej normalnego etapu, liczącego dla odmiany ponad siedemset lat. Komuniści w Polsce starali się pogłębić strach wobec Niemców i Niemiec, podsycali nienawiść wobec niemieckiej kultury i podejrzliwość względem polityki zachodniego sąsiada. Niestety, ze smutkiem trzeba powiedzieć, że dzisiaj niektórzy politycy w Polsce nadal wchodzą w te same buty. Dlatego tym bardziej należy docenić gest polskich biskupów, którzy w środku zimnej wojny i z wielką odwagą rozpoczęli długi proces pojednania. Zwrot: „Udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”, który znalazł się w treści wystosowanego w 1965 roku Orędzia biskupów polskich do ich niemieckich braci w Chrystusowym urzędzie pasterskim, przeszedł do historii w nieco zmienionej formie, jako „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. I nie sposób ukryć, że w istocie oddaje on chrześcijańską postawę w świecie często niemoralnym, materialnym, nieludzkim. To jest przedruk z książki autorstwa Normana Daviesa pt. „Igrzyska dziejów. Zapasy historyka z historią”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont w przekładzie Bartłomieja Pietrzyka. Tytuł i śródtytuły oraz lead pochodzą od redakcji.
Polacy już planują przyszłoroczne wakacje. Jeden kierunek bije rekordy rezerwacji
Choć wiele osób myśli dziś o zimowych wyjazdach, część Polaków wybiega już daleko w przyszłość. Rezerwacje na lato 2026 ruszyły wyjątkowo wcześnie, a dane pokazują, że zainteresowanie przyszłorocznymi wakacjami rośnie szybciej, niż ktokolwiek mógłby się spodziewać.
Wczesne planowanie letniego wypoczynku staje się coraz bardziej popularne wśród polskich podróżnych. Jak wskazuje Travelist.pl, liczba krajowych rezerwacji na lato 2026 jest już ponad dwukrotnie wyższa niż o tej samej porze rok wcześniej. Co ciekawe, towarzyszy temu spadek średnich cen noclegów o 13%, co dodatkowo zachęca do rezerwowania wyjazdów z wyprzedzeniem. Wszystko wskazuje na to, że Polacy coraz chętniej organizują wakacje z dużym wyprzedzeniem – a pierwsze dane pokazują wyraźnie, które kierunki cieszą się największym zainteresowaniem. Polacy stawiają na nadmorskie kurorty Najnowsze dane pokazują, że to Bałtyk przyciąga obecnie największą liczbę wczesnych rezerwacji na lato 2026, a kierunki nadmorskie odpowiadają już za połowę wszystkich krajowych wyjazdów first minute. Rosnący popyt wynika nie tylko z potrzeby wcześniejszego planowania wakacji, lecz także ze spadających cen. Eksperci podkreślają, że tegoroczna oferta wyróżnia się na tle poprzednich sezonów wyraźną obniżką stawek. – To jeden z pierwszych sezonów, w których obserwujemy spadek cen względem ubiegłego roku. Wynika to przede wszystkim z sytuacji nad Bałtykiem – minione lato przyniosło słabsze wyniki z powodu niepewnej pogody, dlatego hotele decydują się na bardziej konkurencyjne podejście cenowe – wyjaśnia Eliza Maćkiewicz, dyrektorka komercyjna Travelist.pl. Jak dodaje, niższe stawki mają pobudzić popyt i zachęcić podróżnych do rezerwacji z wyprzedzeniem. Największym zainteresowaniem cieszą się Międzyzdroje, łączące szeroką plażę, kultowe molo i bliskość Wolińskiego Parku Narodowego. Oferty first minute zaczynają się tu od 219 zł za parę i od 299 zł za rodzinę z 12-letnim dzieckiem. Kołobrzeg wybierają podróżni szukający zróżnicowanych atrakcji – od spacerów po bulwarach i wycieczek rowerowych po zaplecze uzdrowiskowe i rodzinne rozrywki. Noclegi na lato 2026 kosztują tam od 249 zł za parę i od 448 zł za rodzinę. Z kolei Mielno przyciąga zarówno spokojniejszymi okolicami Unieścia, jak i wakacyjnym centrum pełnym restauracji. Wczesne rezerwacje blisko plaży oferują w tej miejscowości stawki od 199 zł za parę oraz od 294 zł za rodzinę 2+1. Górskie miejscowości i Mazury rosną w siłę Po nadmorskich kierunkach drugie miejsce w rankingu popularności zajmują góry, które odpowiadają za 20% wszystkich rezerwacji. To efekt ubiegłorocznej niepewnej pogody nad Bałtykiem, która skierowała wielu turystów ku bardziej przewidywalnym, górskim rejonom. W planach na lato 2026 szczególnie wyróżnia się Biały Dunajec, wybierany przez osoby szukające spokoju i łatwego dostępu do Zakopanego, szlaków Tatrzańskiego Parku Narodowego czy term (ceny od 254 zł dla pary i od 382 zł dla rodziny). Zainteresowaniem niezmiennie cieszy się także Szklarska Poręba, znana z licznych tras trekkingowych oraz bliskości wodospadów Kamieńczyka i Szklarki. To kierunek idealny dla rodzin, a pobyt first minute zaczyna się od 244 zł dla pary i 364 zł dla rodziny. Podobnie Karpacz oferuje szeroki wybór letnich atrakcji (od wejścia na Śnieżkę, po parki linowe i muzea interaktywne) w cenach od 222 zł dla pary i od 398 zł dla rodziny. Wśród destynacji nad jeziorami, które odpowiadają za 12% rezerwacji, dominują Mikołajki, przyciągające rejsami, promenadą i pełną infrastrukturą wodną (noclegi od 416 zł dla pary i 470 zł dla rodziny). Popularnością cieszy się również Olsztyn, łączący dostęp do jezior i miejskich atrakcji (ceny od 349 zł i 514 zł). Alternatywą jest Żnin – spokojniejszy, kameralny kierunek z trasami rowerowymi i bliskością Parku Dinozaurów w Rogowie oraz Muzeum Kolei Wąskotorowej (noclegi od 386 zł i 490 zł). – Wczesne planowanie wyjazdów daje dziś realną przewagę: większy wybór lokalizacji i terminów, dostępność pokoi rodzinnych oraz korzystniejsze ceny przed sezonowymi podwyżkami. Coraz więcej osób traktuje rezerwacje first minute jako sposób na oszczędność i większy komfort – dodała Eliza Maćkiewicz z Travelist.pl. Źródło: Travelist.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Dramatyczne relacje Polaków z Jamajki. „To makabryczne. Jest jak w filmie katastroficznym”
Kilka dni temu huragan Melissa uderzył w Jamajkę, przynosząc porywy wiatru przekraczające 200 km/godz. i intensywne opady, które zalały zachodnie rejony wyspy. Najbardziej ucierpiały nadbrzeżne obszary: domy zostały zniszczone, linie energetyczne uszkodzone, a drogi w wielu miejscach pozostają nieprzejezdne z powodu osuwisk i przewróconych drzew. Choć cyklon przesunął się dalej nad inne wyspy Karaibów, jego skutki Jamajczycy będą odczuwać przez wiele miesięcy. Na miejscu są także Polacy, którzy w poruszających słowach opisali nam, jak wygląda życie po kataklizmie.
Spis treści: Jak po huraganie Melissa wygląda Kingston? Relacja polskiej turystki z Montego Bay Polska Misja Katolicka w sercu zniszczeń Huragan Melissa początkowo rozwinął się nad Morzem Karaibskim jako tropikalna burza, lecz sprzyjające warunki doprowadziły do jego gwałtownego rozwoju — w ciągu kilkudziesięciu godzin przekształcił się w cyklon najwyższej kategorii. Gdy dotarł do Jamajki, wiatr zrywał dachy, a ulewne deszcze zamieniały ulice w rwące rzeki. W wielu obszarach nie było prądu, mosty się zawaliły, a służby ratownicze miały utrudniony dostęp do najbardziej poszkodowanych. Najmocniej ucierpiały regiony St. Elizabeth i Westmoreland, gdzie żywioł zniszczył setki domów i odciął od świata całe społeczności. Polacy przebywający na wyspie opisują krajobraz po burzy jako zrujnowany — zalane domy, brak łączności i długie kolejki po wodę pitną stały się nową codziennością. Jak po huraganie Melissa wygląda Kingston? Zdołaliśmy się skontaktować m.in. z Michałem Biernackim, polskim inżynierem od roku mieszkającym w Kingston. Na co dzień pracuje on przy rozbudowie terminala kontenerowego dla firmy CMA, a na wyspie towarzyszy mu żona i dwie córki. Jak mówi, życie w tropikach oznacza ciągłe czuwanie między spokojem a stanem gotowości. – Przyjechaliśmy tu po huraganie Beryl, więc już wcześniej doświadczyliśmy skutków takiego żywiołu, czyli wysokich cen, braków w sklepach, pustych stoisk z owocami i warzywami. Teraz przeszliśmy przez Melissę – opowiada. – Przygotowania zaczęliśmy około dwóch tygodni wcześniej, gdy pojawiły się pierwsze prognozy o możliwości przejścia huraganu przez Jamajkę. Kupiliśmy zapasy żywności, wody butelkowanej, paliwa, sprawdziliśmy agregat i zabezpieczyliśmy dokumenty – relacjonuje. Ddodaje, że rodzinę w Polsce uprzedził, iż kontakt może zostać zerwany na tygodnie, a lokalnie ustalił, kto w razie potrzeby ma łączność satelitarną. Choć w jego okolicy nie ogłoszono ewakuacji, inżynier zwraca uwagę na brak jasnych instrukcji i powolną reakcję władz. – Według mnie komunikaty ostrzegawcze były spóźnione. Wielu Jamajczyków wierzyło, że „Bóg ochroni wyspę”, że „zawsze mamy szczęście, więc to nas ominie”. Kiedy huragan był już bardzo blisko, w sklepach zaczęło brakować podstawowych produktów, m.in. chleba, jajek – wspomina. Na dwa dni przed nadejściem żywiołu pojawiły się informacje, że Kingston znajdzie się poza głównym nurtem cyklonu. Dzięki temu w stolicy, jak opisuje, nie widać bardzo poważnych zniszczeń. – Nie ma zalanych dzielnic, dachy zostały, tylko gdzieniegdzie zwisają kable – mówi, podkreślając, że najgorsze wiadomości dochodzą z zachodu wyspy. Relacja polskiej turystki z Montego Bay Podobnego zdania na temat przygotowania mieszkańców wyspy do nadciągającego huraganu jest Paulina Dobrosmysloff, która w czasie żywiołu przebywała na Jamajce na wakacjach. – Naszym zdaniem Jamajczycy, a przynajmniej większość z nich, całkowicie zignorowali zbliżające się zagrożenie. Jedynym zaleceniem ze strony hotelu było to, by pozostać w pokojach, nic więcej – relacjonuje w rozmowie z National Geographic Polska. Paulina spędzała ten czas w hotelu Riu Reggae, w popularnej wśród Polaków miejscowości Montego Bay, położonej na północno-zachodnim wybrzeżu wyspy, stosunkowo blisko szlaku huraganu. Jak opisuje, „przerwy w dostawach prądu zdarzały się, ponieważ hotel zasilany jest agregatem. Dopóki jest paliwo, nie powinno być problemów z elektrycznością. Wieczorem widać tylko linię brzegową z oświetlonymi resortami, a zaraz za murami panuje przerażająca ciemność”. Z jej relacji wynika, że wielu gości nie wychodziło z pokoi, a dostęp do podstawowych produktów stawał się coraz trudniejszy. – Drugiego dnia po huraganie zaczęło brakować jedzenia i wody. O wodzie w kranie można zapomnieć. Na początku była jeszcze dostępna w butelkach, później zaczęła być wydawana w papierowych kubeczkach, podobnie jak porcje żywieniowe – mówi. Turystka zwraca również uwagę na trudną sytuację mieszkańców.– To nasz drugi raz na Jamajce i po raz pierwszy spotkaliśmy się z tym, by personel hotelu prosił o pieniądze lub o jedzenie – przyznaje. Najbardziej poruszyło ją jednak zachowanie niektórych gości: „Dla mnie osobiście najtragiczniejszy jest brak człowieczeństwa, który w takich sytuacjach wychodzi na wierzch – próżność, roszczeniowość i egocentryzm niektórych osób w obliczu tragedii są po prostu przygnębiające”. Polska Misja Katolicka w sercu zniszczeń Najbardziej dramatyczna sytuacja panuje z kolei na południowym zachodzie Jamajki, w rejonie Black River w prowincji St. Elizabeth, który znalazł się niemal w samym centrum żywiołu. To właśnie tam działa Polska Misja Katolicka, od lat niosąca pomoc lokalnej społeczności. Po przejściu huraganu teren przypomina krajobraz po bitwie – zniszczone domy, zerwane dachy, brak wody i prądu. Na miejscu pracują polscy misjonarze i wolontariusze, którzy od pierwszych chwil po przejściu kataklizmu starają się pomóc mieszkańcom. – Przeżyliśmy huragan i jako misja podejmujemy swoje obowiązki. Zaczynamy od sprzątania – pewnie zajmie nam to parę tygodni, ale odkładanie tego na później mogłoby tylko pogorszyć sytuację. Wszystko wokół wygląda jak z filmu katastroficznego: połamane kikuty drzew, ani jednego zielonego listka. Większość ludzi w naszej okolicy straciła dachy lub całe domy. Odbudowa potrwa lata – mówi ksiądz Marek Bzinkowski. – Nie mamy wody już od ponad miesiąca, prądu także. Cała infrastruktura, czyli słupy i przewody, jest zniszczona. Optymiści wierzą, że do końca roku uda się nas podłączyć do sieci. Mimo wszystko nie tracimy ducha – próbujemy się organizować, by pomóc ludziom zdobyć chleb i materiały do naprawy domów. Cudem jest, że nasz kościół ocalał, więc możemy się spotykać na modlitwie – dodaje w rozmowie z nami. Podobne emocje towarzyszą wolontariuszom misji. Marta, jedna z nich, przyznaje, że to doświadczenie wszystko zmieniło. – Cieszę się, że żyjemy, bo docierają wiadomości o ofiarach. To było makabryczne – kontenery i dachy fruwały w powietrzu, ludzie byli przerażeni. Nasza misja działa tu od 27 lat: prowadziliśmy szkołę, klinikę, wolontariat, pomagaliśmy w budowie domów. Teraz z tego wszystkiego prawie nic nie zostało. Jedynie kościół stoi nietknięty – tłumaczy. Jak podkreśla, potrzeby są ogromne. – Brakuje wody do picia, benzyny do generatora, suchej żywności... Potrzebujemy ludzi do pomocy, żeby choć oczyścić teren. To, co widzimy, jest jak z filmu katastroficznego – tylko sto razy gorzej. Ale żyjemy i to cud. Wierzymy, że jeśli Bóg da siłę, damy radę – podsumowuje. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Skąd tak naprawdę pochodzili Sarmaci? Nowe badania DNA i ulubiona legenda Polaków
Termin „Sarmacja” był używany przez polską szlachtę XVII wieku do określenia Polski. Opierali się na swoim wyjątkowym, mitycznym pochodzeniu od starożytnego ludu Sarmatów. Czy ta polska legenda w ogóle ma sens? Najnowsze badania DNA rozwiązują zagadkę pochodzenia tajemniczego, koczowniczego ludu Sarmatów.
Sarmaci od wieków rozpalają wyobraźnię historyków na całym świecie, a jej polskie piece płoną w tej sprawie wyjątkowo głośno. Ten koczowniczy lud z jakiegoś powodu zawładnął umysłami polskiej szlachty, a przez to miał ogromny – chociaż nieuświadomiony – wpływ na historię naszego kraju. Polscy i litewscy szlachcice rozpaczliwie poszukiwali swoich rzymsko-sarmackich korzeni, ale ich mit może wkrótce runąć z hukiem. Zaawansowane badania DNA dają nam wgląd w przeszłość koczowników. Skąd Sarmaci wzięli się w Europie? W ostatnich latach nastąpił prawdziwy przełom w badaniach nad pochodzeniem Sarmatów. Dzięki analizom genomów starożytnych populacji dowiedzieliśmy się więcej na temat tego nieco zagadkowego, koczowniczego ludu. Kluczowe znaczenie miały prace zespołu dr Oszkára Schütza, który przebadał 156 starożytnych genomów Sarmatów z okresu od I do V wieku n.e. Wyniki tych badań pozwoliły zweryfikować i rozszerzyć wcześniejsze hipotezy dotyczące ich migracji. Dzięki nim za kolebkę Sarmatów uznaje się step pontyjski oraz południowe podnóża Uralu, czyli tereny dzisiejszej Rosji i północnego Kazachstanu. To właśnie tam około IV–II wieku p.n.e. zaczęła kształtować się ich odrębność kulturowa i etniczna inspirująca polską szlachtę. Geny wojowniczych Sarmatów krążyły w Europie Badania DNA ujawniły, że migracje Sarmatów miały charakter głównie męski, co potwierdza szybkie rozprzestrzenianie się haplogrupy R1a chromosomu Y. Ten wariant genetyczny jest typowy zarówno dla ludów stepowych, jak i wielu współczesnych populacji Europy Środkowej i Wschodniej, w tym także Polski. Nie oznacza to jednak, że pochodzimy bezpośrednio od Sarmatów, chociaż tak chciała myśleć polska klasa wyższa XVII wieku. Mitochondrialne DNA potomków Sarmatów, dziedziczone po matce, sugeruje przewagę lokalnego, europejskiego komponentu genetycznego. Oznacza to, że sarmaccy wojownicy migrowali na zachód, zawierali związki z miejscowymi kobietami i w tej sposób powstawała charakterystyczna mieszanka genetyczna. Trasa migracji Sarmatów Koczownicy wyruszali z podnóża Uralu i stopniowo przesuwali się na zachód, zajmując rozległe obszary między Wołgą, Donem a północnym Kaukazem. W I wieku n.e. dotarli do Basenu Karpackiego, tworząc genetyczny i kulturowy „pomost” pomiędzy stepem a Europą Środkową. Badania genomów dowiodły, że na tereny dzisiejszych Węgier i Rumunii dotarli przedstawiciele jednej, silnie powiązanej ze stepem grupy Sarmatów. Z czasem jednak ich geny zaczęły się rozpraszać zgodnie z tzw. „efektem założyciela”. Wynikał on z tego, że migracja miała głównie męski charakter, co wykazały analizy Y-DNA. Mit sarmackiego rodowodu polskiej szlachty W XVI wieku w Rzeczypospolitej Obojga Narodów narodził się tzw. „mit sarmacki”. Według tej koncepcji polska szlachta – w odróżnieniu od chłopów – miała wywodzić się w prostej linii od Sarmatów. Mit ten miał służyć legitymizacji uprzywilejowanej pozycji społecznej szlachty, podkreśleniu jej wyjątkowości oraz odrębności kulturowej. Kuszące było skojarzenie z ludem, który we współpracy z Germanami zatrząsł Imperium Rzymskim. Źródła historyczne opisują jednak Sarmatów jako konglomerat plemion, których jedność była bardziej wytworem rzymskich kronikarzy niż rzeczywistością. Polskiej szlachcie to jednak nie przeszkadzało. Współczesne badania genetyczne rozwiewają marzenia. Kluczowe okazały się zwłaszcza te poświęcone haplogrupie R1a, które nie potwierdziły prostego pokrewieństwa Polaków z Sarmatami. R1a występuje szeroko u ludów indoeuropejskich, w tym w populacjach słowiańskich, irańskich, a także w Azji Centralnej. Sarmacka linia ojcowska ojcowska obecna jest tak samo w Polsce, jak na Węgrzech czy na Ukrainie. Ich dziedzictwo to prawdziwa mozaika. Źródła: Current Biology, Uniwersytet Warszawski Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najstarsza Polka mieszka w Łodzi. Wyjątkowa historia Pani Jadzi pokazuje, że do Polski chce się wracać
Jadwiga Żak-Stewart jest urodzoną w Warszawie łodzianką, a przy tym najstarszą Polką – w lipcu skończyła 113 lat. Jej historia inspiruje i pokazuje, że w żadnym wieku nie ma rzeczy niemożliwych. Miasto pęka z dumy i chwali się swoją mieszkanką, która… powróciła do Polski na 100. urodziny.
O wyjątkowej mieszkance Łodzi opowiada National Geographic Marcin Gołaszewski – Przewodniczący Rady Miejskiej w Łodzi w latach 2018–2024 a obecnie Radny Miasta. Pogodny charakter Jadwigi Żak-Stewart pokazuje, że wiek nie jest przeszkodą do spełniania marzeń i życiowych zmian. Najstarsza Polka ma 113 lat Jadwiga Żak-Stewart urodziła się 15 lipca 1912 roku w Warszawie i jest najstarszą osobą żyjącą w Polsce. W 1946 roku przeniosła się do Łodzi i była związana z industrialnym miastem aż do lat 80. – w wyniku stanu wojennego za synami wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Pani Jadwiga przez 30 lat mieszkała w Indianapolis, a na swoje 100. urodziny… powróciła do ukochanej Łodzi. Chciała być blisko pierwszego męża, którego śmierć rozdzieliła ich wiele lat temu. W Polsce prowadziła dom, a za oceanem pracowała w szpitalu. O jej wigorze niech świadczy fakt, że do 84. roku życia prowadziła samochód – przestała być kierowcą niemal 30 lat temu. Obecnie mieszka z koleżanką w prywatnym domu opieki i nie opuszcza jej dobry humor. Czerpanie szczęścia z niewielkich rzeczy – To niezwykle ciepła, radosna osoba. Czerpie ogromną radość z niewielkich rzeczy: wzruszyło ją to, że otrzymała kwiaty i słodycze – opowiada Marcin Gołaszewski, wskazując, że do ulubionych słodkości Pani Jadwigi należą delicje. – Znam Panią Jadwigę osobiście od 3 lat. Jako 110-latka występowała jako modelka w Domach Pomocy Społecznej i dobrze się przy tym bawiła. Śpiewa i korzysta z życia – uśmiecha się Radny. Niedawno panią Jadwigę odwiedził Marcin Osman, który zrobił jej wiele pamiątkowych zdjęć. Tragiczna wojenna historia pani Jadwigi Życie pani Jadwigi nakładało się na przebieg dwóch wojen światowych. Gdy wybuchła I wojna światowa miała 2 lata, a podczas rozpoczęcia II Wojny Światowej była 27-letnią mężatką. Widziała II Rzeczpospolitą powstającą z rozbiorowej mgły, przemiany ustrojowe i tragedię wojny, której doświadczyła jej rodzina. Osoby takie jak pani Jadwiga są prawdziwymi skarbnicami wiedzy, z których warto czerpać, póki mamy taką możliwość. Ilu stulatków żyje w Polsce? Według danych GUS w Polsce 31 grudnia 2024 roku żyło 8779 stulatków, wśród których znajdowało się 6617 kobiet i 2162 mężczyzn. To wzrost w porównaniu do roku 2023, w którym nasz kraj zamieszkiwało 7387 osób po 100. roku życia. Stulatkowie, a więc także pani Jadwiga Żak-Stewart, otrzymują od Państwa świadczenie honorowe, które w marcu 2025 roku zwaloryzowano do 6589,67 złotych brutto miesięcznie. Najstarsza Polka dostaje także amerykańską emeryturę za lata przepracowane w szpitalu. Pozostaje nam życzyć 200 lat i niegasnącej pogody ducha! Źródło: National Geographic Polska, GUS, Obserwator Gospodarczy Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Historyczny sukces Polki. Stanie na czele rady zarządzającej logistyką badań w Antarktyce
To przełomowe wydarzenie dla polskich badań polarnych. Po raz pierwszy przedstawicielka naszego kraju objęła funkcję przewodniczącej międzynarodowej organizacji zarządzającej logistyką badań w Antarktyce.
Agnieszka Kruszewska została wybrana na szefową międzynarodowej rady COMNAP zarządzającej logistyką narodowych programów antarktycznych z całego świata. To historyczny moment, gdyż po raz pierwszy w tej roli pojawiła się Polka, stając się także jedną z nielicznych kobiet, kierujących organizacją, która zajmuje się logistyką i wsparciem nauki na najzimniejszym kontynencie świata. Kim jest Agnieszka Kruszewska? Polka w Antarktyce Agnieszka Kruszewska z wykształcenia jest prawniczką i menadżerką. Od 13 lat, z ramienia Instytutu Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk, odpowiada za zarządzanie Polską Stacją Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego, zlokalizowaną na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych – jednym z najgęściej „zaludnionych” przez ludzi obszarów Antarktyki. To miejsce szczególne, gdzie obok siebie działa kilkanaście stacji różnych państw, sprzyjając współpracy międzynarodowej. Dla Kruszewskiej kierowanie placówką to nie tylko praca, ale także pasja i misja. — Mam poczucie, że jako państwo jesteśmy tam obecni w ważnym celu — przyznała. Podkreśliła też, że zarządzanie całoroczną stacją badawczą w jednym z najbardziej niedostępnych miejsc na Ziemi można porównać do kierowania bazą kosmiczną. — Od planowania transportu i doboru załogi, przez utrzymanie infrastruktury w ekstremalnych warunkach, po procedury bezpieczeństwa i koegzystencję z dziką przyrodą — stacja polarna to organizm, który musi funkcjonować w pełni samowystarczalnie — wyjaśniła. Poza działalnością na Arctowskim, Kruszewska od dekady zasiada w zarządzie Polskiego Konsorcjum Polarnego i należy do Komitetu Badań Polarnych PAN. Została również ujęta w międzynarodowym zestawieniu 100 polarniczek opracowanym przez sieć Women in Polar Science and Support. Teraz staje przed kolejnym, jeszcze większym wyzwaniem. Polka na czele COMNAP. Co oznacza ten wybór dla badań w Antarktyce? Agnieszka Kruszewska została wybrana na przewodniczącą COMNAP (Council of Managers of National Antarctic Programs) – rady zrzeszającej 34 państwa, w tym m.in. USA, Koreę Południową i Chile. Polska, jako strona Traktatu Antarktycznego, od lat należy do elitarnej grupy 29 krajów w pełni decyzyjnych w sprawach dotyczących działalności na tym kontynencie. Głównym celem COMNAP jest zapewnienie wsparcia logistycznego oraz stworzenie jak najlepszych warunków do prowadzenia badań w ekstremalnych realiach Antarktyki. Kruszewska doskonale zna specyfikę tej organizacji, gdyż w latach 2017–2021 pełniła funkcję jej wiceprzewodniczącej. – To dla mnie ogromny zaszczyt i odpowiedzialność. Antarktyka to laboratorium zmian klimatycznych, a COMNAP dba o to, by naukowcy z całego świata mogli prowadzić badania w sposób bezpieczny i efektywny. Wierzę, że moja nominacja to także sygnał, że Polska ma silny głos w międzynarodowym środowisku – podkreśliła Kruszewska. Sukces Polki dobrze wpisuje się w wytyczne Polskiej Polityki Polarnej, przyjętej przez Radę Ministrów we wrześniu 2020 roku. Dokument zakłada bowiem zwiększenie udziału polskich ekspertów w pracach Rady Arktycznej i Systemu Układu Antarktycznego. Jednym z kluczowych przedsięwzięć ma być budowa polskiego statku badawczego, który – jak twierdzi Kruszewska – jest niezbędny, by zapewnić naszemu krajowi niezależność logistyczną i badawczą. Statek pod polską banderą umożliwiłby prowadzenie zaawansowanego monitoringu środowiska oraz dotarcie do regionów dziś niedostępnych. – Potrzebujemy go także jako kolejnego dowodu na silną pozycję naszego kraju na świecie – dodała Kruszewska, której kadencja jako przewodniczącej COMNAP potrwa do sierpnia 2028 roku. Źródła: Forum Akademickie, Onet, RMF24 Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ma 17 lat i zmienia świat nauki. Kornelia Wieczorek na prestiżowej liście „TIME”
Kornelia Wieczorek z Łodzi znalazła się na liście „Girls of the Year” (Dziewczyny Roku) 2025 amerykańskiego magazynu „TIME”. Młoda naukowczyni opracowała już m.in. biodegradowalny nawóz i aplikację do diagnostyki zmian skórnych. Obecnie zajmuje się chorobami neurodegeneracyjnymi w Cambridge i planuje studia.
Amerykański dwutygodnik „TIME” opublikował listę „Girls of the Year 2025”. To prestiżowa inicjatywa, realizowana we współpracy z LEGO Group, która wyróżnia młode liderki i naukowczynie z całego świata. Wszystkie wyróżnione dziewczyny nie skończyły jeszcze 18 lat, jednak każda z nich już ma wiele osiągnięć. Wśród nich znalazła się 17-letnia Kornelia Wieczorek z Polski. Kornelia Wieczorek „Dziewczyną Roku 2025” Projekt powstał w ramach kampanii LEGO „She Built That”, nagłaśniającej osiągnięcia młodych dziewcząt. Punktem wyjścia były badania naukowe pokazujące, że dziewczynki nie widzą siebie w roli liderek a brak żeńskich wzorców osłabia ich wiarę we własne możliwości. „Dziewczyny Roku” mają te narrację zmienić. „TIME” przygotował z tej okazji limitowaną okładkę magazynu, przedstawiającą wyróżnione dziewczęta w formie figurek LEGO. Magazyn z USA tak opisuje osiągnięcia Polki: „Kornelia Wieczorek pracuje nad wieloma projektami — od aplikacji do wykrywania i diagnozowania zmian skórnych, przez badania nad wykorzystaniem komórek macierzystych w terapiach choroby Parkinsona, po aplikację do brachyterapii we współpracy z jednym z największych ośrodków onkologicznych w Polsce. Planuje studia na dwóch kierunkach — neuronauka i medycyna. Ostatnie miesiące przyniosły jej jednak tak wiele możliwości, że trudno przewidzieć, co w końcu wybierze." „Nie jestem do końca pewna, co wydarzy się za pół roku, ale mam nadzieję, że będę ekspertką w tym, co mnie interesuje, ponieważ to coś, co naprawdę lubię” – cytuje Polkę magazyn. Cała lista wyróżnionych Oto reszta młodych liderek z całego świata, wyróżnionych przez „TIME”: Rutendo Shadaya, 17 lat – propagatorka młodych autorów z Nowej Zelandii; Coco Yoshizawa, 15 lat – złota medalistka olimpijska z Japonii; Valerie Chiu, 15 lat – edukatorka naukowa z Chin; Zoé Clauzure, 15 lat – aktywistka przeciwko przemocy rówieśniczej z Francji; Clara Proksch, 12 lat – działaczka na rzecz bezpieczeństwa dzieci z Niemiec; Ivanna Richards, 17 lat – kierowczyni wyścigowa z Meksyku; Defne Özcan, 17 lat – pilotka z Turcji; Rebecca Young, 12 lat – inżynierka z Wielkiej Brytanii, działa na rzecz bezdomnych; Naomi S. DeBerry, 12 lat – aktywistka na rzecz dawstwa narządów i autorka książek dla dzieci z USA. Osiągnięcia Kornelii Wieczorek O sukcesach Kornelii Wieczorek już pisaliśmy. W wieku 14 lat opracowała biodegradowalny nawóz oparty na bakteriach Rhizobium, który wspomaga wzrost roślin bez degradacji gleby i eutrofizacji wód. Opracowała też aplikację mobilną „Skin without fear”, służącą do diagnostyki zmian skórnych. W wieku 16 lat znalazła się na liście 100 najbardziej wpływowych kobiet w Polsce magazynu Forbes. Jako najmłodsza prelegentka uczestniczyła w wydarzeniach takich jak TEDxWarsaw Women oraz konferencji StartUP in the Palace, organizowanej w Pałacu Prezydenckim. Źródło: TIME Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zdjęcie Marcina Rosadzińskiego znów doceniła NASA – spektakularne ujęcie „nocy spadających gwiazd”
Polski astrofotograf po raz kolejny zachwycił NASA. Niezwykłe ujęcie przedstawiające rój Perseidów uchwycił w Bieszczadach. Zdjęcie wymagało 6 nocy spędzonych pod gołym niebem.
Spis treści Jak powstało zjawiskowe zdjęcie Perseidów? Osiągnięcia Marcina Rosadzińskiego Światowy poziom polskiej astrofotografii Marcin Rosadziński ponownie został wyróżniony w codziennym konkursie „Astronomy Picture of the Day” (APOD). To niezwykle popularny w środowisku amatorów astronomii i astrofotografii cykl NASA. Polaka wyróżniono za niesamowite ujęcie roju meteorów – Perseidów, zrobione w 2024 roku. Jak powstało zjawiskowe zdjęcie Perseidów? Astrofotograf dokładnie opisuje proces powstawania nagrodzonego zdjęcia na swoim profilu na Instagramie. To jedno zdjęcie wymagało: sześciu nocy spędzonych pod gołym niebem; podróży o długości 1200 km; naświetlenia 3500 klatek; spędzenia 70 godzin na obróbce. Efekt jest spektakularny. Na jednym ujęciu widzimy deszcz ponad setki meteorów „wylatujących” z jednego miejsca na niebie – radiantu – położonego w gwiazdozbiorze Perseusza. Poza tym przez niebo ciągnie się kolorowa wstęga Drogi Mlecznej, która sama mogłaby być bohaterką zdjęcia. Ujęcie powstało w Bieszczadach – okolicy, gdzie można znaleźć najciemniejsze niebo w Polsce, najmniej zanieczyszczone sztucznym światłem. To ulubiony kierunek astronomów-amatorów i astrofotogafów. Marcin Rosadziński zdradza, że pracował nad zdjęciem w okolicy wsi Żerdenka. A tak sam autor w rozmowie z National Geographic opisuje proces powstawania zdjęcia: "Pomysł powstal w mojej głowie na poczatku kwietnia 2024 roku. Wtedy zacząłem przygotowania, tzn zakup odpowiednich obiektywow, poszukiwanie miejsca, testy związane ze stroną techniczną. Pozostało tylko trzymać kciuki za pogodę bo jak wiadomo w Polsce lubi być kapryśna. Ostatecznie pogoda w sierpniu 2024 była idealna. Przez kilka a może nawet kilkanaście dni z rzędu mieliśmy praktycznie czyste niebo i udało mi się to całkowicie wykorzystać. Ostatni etap to praca nad przygotowaniem zdjecia która okazała sie znacznie bardziej skomplikowana i czasochłonna niż przewidywałem. Proces ten zajął mi prawie 70 godzin. Bardzo dużo sie nauczyłem w trakcie tego projektu i nastepnym razem z cała pewnością zajmie mi to mniej czasu" Osiągnięcia Marcina Rosadzińskiego To już czwarty raz, kiedy NASA nagradza Marcina Rosadzińskiego w konkursie APOD. Poza tym w maju tego roku jego zdobył prestiżowy tytuł „Milky Way Photographer of the Year”. Wyróżnienie to przyznawane jest przez portal Capture the Atlas – jeden z najważniejszych na świecie serwisów poświęconych fotografii Drogi Mlecznej. Jest też laureatem konkursów: AstroCamera, nPAE oraz Polskiego Forum Astronomicznego. NASA nagrodziła go także w kategorii AAPOD, czyli „amatorskie astronomiczne zdjęcie dnia”, za ujęcie gwiazdozbioru Oriona nad austriackimi Alpami. Jego zdjęcia są tez regularnie publikowane w czasopismach branżowych „Astronomia” i „Urania”. Z dorobkiem Marcina Rosadzińskiego można zapoznać się na jego stronie - astrodream.pl. Światowy poziom polskiej astrofotografii Ta dziedzina fotografii ma się w Polsce coraz lepiej. Konkurs APOD to dobry wyróżnik jej wysokiego poziomu. Oprócz Marcina Rosadzińskiego niedawno jego laureatką została Marzena Rogozińska. Tytuł zdobywali także inni polscy twórcy: Mariusz Durlej, Antoni Zegarski, Marcin Ślipko, Daniel Koszela, Ireneusz Nowak, Włodzimierz Bubak i Wioleta Gorecka. Źródło: NASA Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Polacy nie płacą tu ani grosza. To hołd oddany naszemu rodakowi
W serbskim mieście Valjevo, niespełna 100 kilometrów od Belgradu, działa restauracja, w której polscy turyści mogą zjeść za darmo. Rachunek za ich posiłki został, jak się okazuje, uregulowany… sto lat temu.
W tym artykule: Restauracja, która oferuje Polakom darmowe posiłki Kim był Ludwik Hirszfeld? Bałkany od lat cieszą się dużą popularnością wśród Polaków. Najczęściej wybór pada na uwielbianą przez naszych rodaków Chorwację, a w ostatnim czasie także na Albanię, nazywaną przez wczasowiczów „Europejskimi Malediwami”. Osobom, które chciałby poznać ten region Europy z zupełnie innej strony, polecamy podróż do Serbii. Choć nie jest to stricte wakacyjny kierunek, na spragnionych przygód turystów czeka tu masa atrakcji i ciekawych miejsc do zwiedzenia. Ponadto podróżujący z polskim paszportem mogą liczyć na... darmowy posiłek. O tym mało znanym fakcie przypomniała ostatnio Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Belgradzie za pośrednictwem swoich mediów społecznościowych. Ta historia z pewnością zaskoczy wielu z was. Restauracja, która oferuje Polakom darmowe posiłki Okazuje się, że niespełna 100 km od stolicy Serbii, w miejscowości Valjevo, znajduje się restauracja „Corner”. Polacy zjedzą tu posiłek lub wypiją drinka całkowicie za darmo. W ten sposób właściciel lokalu, Čorçe Momić, chce wyrazić wdzięczność małżeństwu wybitnych polskich lekarzy – Hannie i Ludwikowi Hirszfeldom – za trud włożony w walkę z epidemią tyfusa plamistego w czasie I wojny światowej. – Po wysłuchaniu historii Hanny i Ludwika Hirszfeldów, ich poświęcenia nie tylko dla mieszkańców Valjewa, ale całego narodu serbskiego, Đorđe Momić, właściciel kawiarnio-restauracji „Corner” w Valjewie, zdecydował, że ​​w dowód wdzięczności już nigdy nie wystawi rachunku innemu Polakowi – czytamy na facebookowym profilu Ambasady RP w Belgradzie, której delegacja zawitała do Valijeva na początku marca. – Doskonała kawa, pyszna pizza, wspaniała rozmowa z panem Momiciem, dumnym mieszkańcem Valjeva. Kiedy poprosiliśmy o rachunek, kelner odpowiedział, że sto lat temu zapłacił go dr Hirszfeld – zaznaczają przedstawiciele polskiej placówki. Restaurator z Valijeva po raz pierwszy usłyszał o małżeństwie Hirszfeldów kilka lat temu. Wtedy lokal odwiedził reżyser Paweł Wysoczański, który rozpoczął pracę nad filmem o dobroczynnej działalności lekarzy z Polski. Jak sam przyznał, cała historia ogromnie go poruszyła i spowodowała chęć odwdzięczenia się nardowi polskiemu. – Człowiek powinien mieć misję. Mam 69 lat. Uważam, że wszyscy powinniśmy być pomostami między ludźmi i postępować humanitarnie. Jeśli polski lekarz mógł przyjechać z pomocą Serbom w obliczu epidemii, to chcę, żeby było o tym wiadomo. Dla mnie jest to niezwykle ważne; lubię pomagać, jak tylko mogę. Reklama nie jest dla mnie istotna, ważne jest bycie człowiekiem – zdradził Momić w rozmowie z tygodnikiem „NIN”. Kim był Ludwik Hirszfeld? Ludwik Hirszfeld na stałe zapisał się w historii polskiej i światowej medycyny. Zasłużony bakteriolog i immunolog urodził się 5 sierpnia 1884 r. w Warszawie. Po ukończeniu studiów medycznych w Würzburgu i Berlinie, znalazł zatrudnienie w Instytucie Badań Raka w Heidelbergu oraz w Zakładzie Higieny Uniwersytetu w Zurychu. Po rozpoczęciu I wojny światowej, wspólnie ze swoją żoną, Hanną Hirszfeldową, także lekarką, udał się do ogarniętej epidemią tyfusa plamistego Serbii. Po powrocie do Polski pracował m.in. w Państwowym Zakładzie Badania Surowic w Warszawie. Był również prezesem Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów i Epidemiologów. Gdy nazistowskie Niemcy zaczęły zbrojną agresję na Polskę, Hirszfeld trafił do żydowskiego getta. Jego mury opuścił w 1942 roku pod zmienionym nazwiskiem, dzięki pomocy rodziny Potockich. Po zakończeniu II wojny światowej zaangażował się w tworzenie Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskie w Lublinie. W 1952 r. utworzył we Wrocławiu Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN. Ludwik Hirszfeld zmarł 7 marca 1954 r. we Wrocławiu w wieku 69 lat. Źródła: Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Belgradzie, dzieje.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Na Syberii istnieje „polska wieś”. Nasz język słychać tam każdego dnia
Nasi rodacy rozsiani są po całym świecie, często w miejscach zaskakujących i odległych. Wierszyna, niewielka wieś w samym sercu Syberii, jest tego najlepszy dowód.
W tym artykule: Wierszyna – „polska wieś” na Syberii Syberyjski Białystok Rozsiana po całym świecie Polonia liczy – według różnych szacunków – od 15 do nawet ponad 20 milionów osób. Dlatego nie przesadzimy mówiąc, że Polaków można spotkać niemal wszędzie. Zarówno w bliższych, jak i dalszych zakątkach naszego globu. Jednym z takich miejsc jest oddalona o ok. 100 km od syberyjskiego Irkucka niewielka wioska Wierszyna, którą nieprzypadkowo okrzyknięto „polską wsią”. Wierszyna – „polska wieś” na Syberii W Irkucku średnia roczna temperatura powietrza wynosi 5 stopni Celsjusza. I podobne warunki panują w Wierszynie. Prowadzi do niej tylko jedna droga gruntowa, a kiedy pojawiają się duże opady lub wiosenne roztopy, miejscowość zostaje kompletnie odcięta od świata. Nie byłoby w tym nic dziwnego, biorąc pod uwagę warunki, jakie panują w tej części świata, gdyby nie fakt, że jest to jedna z tych wiosek na Syberii, które śmiało można uznać za „polskie”. Na początku XX wieku, około 1910 roku, osiedlili się tu bowiem poszukujący lepszego życia emigranci z Małopolski i Zagłębia Dąbrowskiego. Obecnie wieś liczy około 500-600 mieszkańców. Jednak dziś tylko część z nich mówi płynnie po polsku, ponieważ kolejne pokolenia przez lata nie miały możliwości nauki języka swoich przodków. Dziś w Wierszynie działa szkoła, w której zajęcia są prowadzone w języku polskim, a także kościół, przy którym funkcjonuje Dom Polski. – Miałem okazję spotkać się z rodakami, którzy kultywują polskie tradycje. Byłem pod wrażeniem ich znajomości języka polskiego, znajomości historii i bliskości z Polską. Mam świadomość, że jestem tysiące kilometrów od Polski, ale jednocześnie bardzo blisko Polski – mówił w 2021 r. Krzysztof Krajewski, ambasador RP w Rosji podczas wizyty w Wierszynie. Dodajmy, że na terenie wsi znajduje się symboliczny pomnik upamiętniający pierwszych mieszkańców przybyłych z Polski. Syberyjski Białystok Choć Syberia na ogół kojarzona jest z przymusowym zesłaniem za działalność patriotyczną, miejsc podobnych do Wierszyny, gdzie ludzie przyjeżdżali dobrowolnie, znajdziemy tam dużo więcej. Badając dzieje Polaków na Wschodzie, warto udać się na przykład do Białegostoku. Ale nie miasta na Podlasiu, a wsi o takiej samej nazwie leżącej w obwodzie tomskim. Miejscowość została założona na przełomie XIX i XX w. przez polskich osadników, którzy wyjechali w głąb kraju z zachodnich guberni rosyjskiego imperium, tj. grodzieńskiej, wileńskiej i siedleckiej. – Nazwa wzięła się stąd, że XIX-wieczny Białystok bardzo szybko się rozwijał i nazywany był nawet „Manchesterem Północy”. Osadnicy liczyli, że nadanie takiej nazwy sprawi, że również ich wieś szybko rozkwitnie. Tak też się stało. Na początku mieszkało tu 13 rodzin, zaś w 1916 roku było ich już ponad 100. Dziś wieś liczy około 200 mieszkańców. Oprócz Polaków mieszkają tam również Rosjanie i Ormianie – zaznacza Agnieszka Kaniewska, podróżniczka i znawczyni Rosji, cytowana przez TVN24. Przez lata miejscem, które jednoczyło polską mniejszość w Białymstoku, był wybudowany w 1908 r. kościół św. Antoniego z Padwy. W latach 30. minionego wieku świątynię przejęli bolszewicy. Po pięciu dekadach ponownie trafiła w ręce katolickiej społeczności. Niestety, w nocy z 18 na 19 kwietnia 2017 r. kościół doznał poważnych zniszczeń w wyniku pożaru. Na szczęście dzięki ofiarności parafian i dobroczyńców udało się go odbudować. We wnętrzach świątyni znajdują się obrazy Matki Boskiej Częstochowskiej, św. Antoniego Padewskiego oraz kopia „Jezusa Miłosiernego” autorstwa Eugeniusza Kazimirowskiego. Źródła: TVN24, bialystok.wyborcza.pl, dzieje.pl, archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Polak był nazywany „królem fryzjerów”. Strzygł Edith Piaf i Coco Chanel
Antoni Cierplikowski zawojował świat swoim talentem i wyczuciem stylu. Pochodził z Sieradza, za granicą był znany pod pseudonimem. Zdolnego Polaka do dziś wspominają kobiety niemal w całej Europie, a zwłaszcza we Francji.
Spis treści: Antoni Cierplikowski – życiorys Fryzury Antoniego Cierplikowskiego Antoni Cierplikowski – fryzura na chłopczycę Życie prywatne słynnego fryzjera Wpływ na popkulturę Ciekawostki o Antonim Cierplikowskim Antoni Cierplikowski był polskim fryzjerem, jednak jego sława wykraczała poza granice ojczyzny. To dlatego, że w pierwszej połowie XX wieku trwale odmienił postrzeganie sztuki fryzjerskiej. Jego innowacyjne podejście do zawodu oraz współpraca z największymi gwiazdami tamtych czasów przyniosły mu miano „fryzjera królów”, a nawet „króla fryzjerów”. Antoni Cierplikowski – życiorys Słynny fryzjer z Polski był znany na całym świecie jako Antoine de Paris. Jego historia zasługuje na szczególne miejsce w dziejach sztuki fryzjerskiej. Jak trafił na paryskie na salony? Po kolei. Antoni Cierplikowski urodził się 24 grudnia 1884 roku w Sieradzu w rodzinie rzemieślniczej. Jego ojciec, Antoni, był szewcem, a matka, Joanna z domu Majchrzak, krawcową. Już od najmłodszych lat przejawiał niezwykłe zdolności manualne i wyczucie estetyki. To właśnie dzięki wrodzonym talentom został później jednym z najsłynniejszych fryzjerów XX wieku. Nie bez znaczenia był też jego upór i konsekwencja w dążeniu do spełniania marzeń. Jeszcze będąc nastolatkiem, wyjechał do Paryża. Wcześniej uczył się fachu w salonie swojego wuja, Pawła Lewandowskiego, w Łodzi. Jednak to dopiero we Francji jego kariera rozkwitła. Szybko zaczął zdobywać uznanie wśród innych specjalistów i, co najważniejsze, klientek. W tamtym czasie Paryż był stolicą mody i elegancji. Antoni Cierplikowski doskonale odnalazł się w tym artystycznym klimacie. Jego determinacja i ciężka praca pozwoliły mu otworzyć własny salon, który szybko stał się ulubionym miejscem ówczesnych sław. Polak obsługiwał między innymi Josephine Baker, Sarah Bernhardt, Edith Piaf czy Coco Chanel. Życie prywatne słynnego fryzjera W życiu prywatnym Antoni Cierplikowski był równie fascynującą postacią. W 1909 roku poślubił Marie-Berthe Astier, manikiurzystkę, którą poznał podczas pracy w paryskim salonie Calou. Para doczekała się syna. Chłopiec przeżył zaledwie miesiąc, co było dla nich ogromnym ciosem. Po śmierci żony w 1972 roku, Antoine zdecydował się na powrót do rodzinnego Sieradza, gdzie spędził ostatnie lata życia. Fryzury Antoniego Cierplikowskiego Antoine nie bał się eksperymentów, a kobiety zaufały jego wizjom. Tworzył fryzury, które wyprzedzały swoją epokę. Używał niekonwencjonalnych materiałów, takich jak złoto, srebro czy diamenty, aby podkreślić indywidualność swoich klientek. Cierplikowski inspirował się sztuką i architekturą, przez co jego fryzury często przypominały rzeźby. Dzięki niemu fryzjerstwo przestało być jedynie rzemiosłem, a stało się formą artystycznej ekspresji. Jego fryzury można było podziwiać na wybiegach największych domów mody. Stylizacje, które tworzył, były symbolem luksusu i awangardy. Antoni Cierplikowski – fryzura na chłopczycę Jednym z największych osiągnięć Polaka było wprowadzenie tzw. fryzury na chłopczycę (garçonne). Była to rewolucja, która zmieniła oblicze kobiecej mody lat 20. Krótkie, geometryczne cięcie miało symbolizować wyzwolenie kobiet i odejście od sztywnych norm społecznych. Fryzura ta szybko stała się znakiem rozpoznawczym niezależnych, nowoczesnych kobiet. Nosiły ją ikony stylu, takie jak Coco Chanel czy Greta Garbo. Antoni Cierplikowski udowodnił, że włosy mogą być manifestem wolności i odwagi, a jego wizjonerskie podejście do fryzjerstwa przetrwało dekady. Do dziś kobiety chętnie obcinają włosy na krótko. Rzadziej używa się już jednak w tym kontekście określenia „na chłopczycę”. Niejedna modelka czy aktorka udowodniła, że nie same długie włosy świadczą o kobiecym wyglądzie. Wpływ na pokulturę Antoni Cierplikowski, jako pionier nowoczesnego fryzjerstwa, miał ogromny wpływ na popkulturę. Jego innowacyjne podejście do stylizacji włosów inspirowało nie tylko fryzjerów, ale także projektantów mody, artystów i filmowców. Życie i twórczość Polaka stały się tematem wielu publikacji oraz filmów dokumentalnych. Jednym z wieku przykładów jest książka Marty Orzeszyny zatytułowana „Antoine Cierplikowski. Król fryzjerów, fryzjer królów”. Biografia przybliża czytelnikom historię artysty z Sieradza. Słynny fryzjer jest również wspominany na ekranie. W 1974 roku powstała etiuda szkolna w reżyserii Krzysztofa Nazara zatytułowana „Antoine”. W 2016 roku Telewizja Polska wyemitowała film dokumentalny „Ręka fryzjera”, opowiadający o życiu i twórczości Cierplikowskiego. Ciekawostki o Antonim Cierplikowskim Antoine de Paris to postać pełna tajemnic i fascynujących historii. Był znany z ekscentrycznego stylu życia. Te ciekawostki o Antonim Cierplikowskim pozwalają lepiej poznać jego fenomen. Polak mieszkał w willi pełnej luster, w której wszystkie meble były białe. Uwielbiał otaczać się sztuką i często organizował wystawne przyjęcia dla artystów i arystokratów. Mimo ogromnej sławy i majątku zawsze pamiętał o swoich korzeniach. Regularnie wracał do Sieradza, gdzie angażował się w życie lokalnej społeczności. Stworzył własną linię kosmetyków. Antoine utrzymywał bliskie relacje z wieloma artystami, takimi jak Amedeo Modigliani, Salvador Dalí czy Pablo Picasso. Pod koniec życia powrócił na stałe do rodzinnego miasta, gdzie zmarł 5 lipca 1976 roku. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Józef Hofmann talentem dorównywał Chopinowi. Był też genialnym wynalazcą
Józef Hofmann zapamiętany został jako jeden z najwybitniejszych polskich pianistów. Często jednak zapominamy, że był także genialnym wynalazcą. Opatentował ponad 70 wynalazków, w tym wycieraczki samochodowe.
W tym artykule: Kim był Józef Hofmann? Co wynalazł Józef Hofmann? Dalsze losy zapominanego geniusza Często mówi się o ludziach renesansu, ale rzadko w tym kontekście wspomina się Józefa Hofmanna. A przecież był nie tylko genialnym pianistą, lecz także wynalazcą, który opatentował ponad 70 innowacyjnych rozwiązań wykorzystywanych po dziś dzień. Kim był Józef Hofmann? Józef Hofmann przyszedł na świat 20 stycznia 1876 roku w Krakowie. Urodził się w domu, gdzie muzyka stanowiła nieodłączną część życia. Jego ojciec, Kazimierz Hofmann, był kompozytorem i dyrygentem. Z kolei matka, Matylda Pindelska, zasłynęła jako śpiewaczka. Już od najmłodszych lat wykazywał się ogromnym talentem. Mały Józek bez trudu powtarzał skomplikowane melodie ze słuchu i szybko rozpoczął naukę gry na fortepianie. W wieku zaledwie 8 lat zadebiutował przed warszawską publicznością. Dwa lata później koncertował w całej Europie, a wkrótce potem wyruszył w swoje pierwsze tournée po Ameryce. Pobyt za oceanem nie trwał jednak tak długo, jak pierwotnie zakładano. Sprawą młodego pianisty zainteresowało się bowiem Nowojorskie Towarzystwo Zapobiegania Okrucieństwu Wobec Dzieci. Hoffmannom zarzucono, że traktują talent syna jako źródło dochodu, nie zważając na jego młody wiek i ogromne obciążenie. Tamtejszy sąd nakazał natychmiastowe zakończenie koncertów i powrót do Europy. Mimo że kariera muzycznego geniusza z Krakowa stanęła pod znakiem zapytania, jego niezwykły talent nie przeszedł bez echa. Alfred Corning Clark, amerykański milioner zafascynowany grą Hoffmanna, postanowił wesprzeć go finansowo. Stypendium, które mu przyznał, wiązało się jednak z jednym warunkiem. Przyszły kompozytor i pianista nie mógł występować publicznie do osiemnastego roku życia. Kształcenie muzyczne kontynuował w Berlinie, gdzie uczył się kompozycji u Heinricha Urbana oraz doskonalił technikę gry na fortepianie pod kierunkiem Maurycego Moszkowskiego i Eugena d’Alberta. Przełomowym momentem w jego zawodowym życiu było zdobycie I nagrody na Konkursie im. Antona Rubinsteina w Hamburgu. Triumf ten umożliwił mu rozpoczęcie międzynarodowej kariery i występy na najważniejszych estradach świata. Warto dodać, że wizyta w Stanach Zjednoczonych pomogła Hoffmannowi nawiązać wiele innych relacji. Jedną z nich była znajomość z Thomasem Edisonem. Pod koniec XIX w. początkujący artysta zwrócił się do wynalazcy z prośbą o możliwość skorzystania z jego cylindrycznego urządzenia do zapisu dźwięku. Edison wyraził zgodę, a gdy udoskonalił wynalazek, podarował młodemu Polakowi jeden z egzemplarzy. Co wynalazł Józef Hofmann? Szukając informacji o Józefie Hofmannie, można trafić na określenie „wynalazca z artystyczną duszą”. I rzeczywiście, trudno temu zaprzeczyć. Choć większość kojarzy go wyłącznie jako genialnego pianistę, jego talent wykraczał daleko poza świat muzyki. Na swoim koncie ma ponad 70 opatentowanych wynalazków. Do najbardziej znanych należą: wycieraczki samochodowe, piec na ropę naftową, grzałki do wody, spinacz biurowy, maszynka elektryczna, zegar elektryczny, motorówka, teleskopy samochodowe. Gdyby tego było mało, w wieku 25 lat skonstruował swój pierwszy automobil, którym przemierzył Stary Kontynent wraz z przyjacielem Konstantym Sternbergiem. Jednak wynalazcza natura Hoffmanna przejawiała się nie tylko w motoryzacji. Ceniony kompozytor projektował również innowacyjne rozwiązania dla pianistów. Wśród nich m.in. regulowany stołek do fortepianu i urządzenie do pomiaru siły nacisku palców. Dalsze losy zapominanego geniusza W 1924 r. Hofmann został dyrektorem wydziału fortepianu w Curtis Institute of Music w Filadelfii, a niedługo później objął kierownictwo całej uczelni. Nowa rola pochłonęła go na tyle, że musiał ograniczyć liczbę koncertów. Dopiero w latach 1934–1935 powrócił do aktywnej działalności artystycznej i wyruszył w trasę po Europie, odwiedzając również Polskę. W listopadzie 1937 r. świętował 50-lecie swojego amerykańskiego debiutu, dając uroczysty koncert w Metropolitan Opera House. Rok później, po 12 latach pracy, ustąpił ze stanowiska dyrektora Curtis Institute of Music i zamieszkał w Kalifornii. Nadal występował na scenie, a jego ostatni koncert miał miejsce 19 stycznia 1946 r. w Carnegie Hall. Dwukrotnie stawał na ślubnym kobiercu. Z pierwszą żoną, Marią Eustis, miał córkę, a z drugą, Betty Short, trzech synów. W 1926 r. otrzymał obywatelstwo USA. Józef Hoffmann zmarł 16 lutego 1957 r. w Los Angeles w wieku 81 lat. Źródła: culture.pl; National Geographic Polska.
Turyści z Polski opanowali tę wyspę. Potwierdza to nowy rekord
Polacy od lat mają swoje ulubione miejsca na wakacje w Europie. Chętnie wypoczywamy w Hiszpanii, Włoszech czy na greckich wyspach. W żadnym z tych miejsc turyści z Polski nie są jednak najliczniejszą grupą. Gdzie w takim razie jest nas najwięcej?
Spis treści: Gdzie Polacy szukają słońca? Turyści z Polski pobili rekord na Malcie Te atrakcje na Malcie przyciągają podróżnych W ciągu ostatnich kilkunastu lat trendy turystyczne uległy pewnym zmianom. Rok 2020 r. i kolejne pokazały jednak, że potrzebujemy podróżować. Zaspakajanie tej potrzeby jest dla nas bardzo ważne – nawet, kiedy nie sprzyjają temu różne globalne okoliczności. Dzięki stale rozwijającym się siatkom połączeń linii lotniczych, wakacje za granicą nie są już czymś rzadkim. Co więcej, Polacy chętnie wypoczywają w innych krajach nie tylko latem, a więc w szczycie sezonu turystycznego, ale także wiosną, jesienią czy zimą. Nie bez znaczenia mogą być tu zmiany klimatu. Jednym z ich następstw jest to, że wysokie temperatury zaczynają się wcześniej, a w niektórych miejscach trwają nawet do października. To wydłuża sezon. Gdzie Polacy szukają słońca? Szczególną popularnością wśród turystów cieszą się miejsca, w których słońce świeci przez cały rok, a łagodnych temperatur możemy spodziewać się nie tylko od czerwca do września. Takim kierunkiem jest na przykład Malta. To właśnie w niewielkim wyspiarskim państewku Polacy szukają słońca późną jesienią i zimą. Czy je znajdują? Oczywiście. Sam przekonałem się o tym podczas pierwszej podróży na Maltę. Pod koniec listopada termometry w Valletcie pokazywały ponad 20 stopni Celsjusza. Przez tydzień deszcz padał tylko raz, ale był to opad wyczekiwany – pierwszy od miesięcy. Już wtedy, a była to jesień 2023 r., słyszałem język polski niemal na każdej uliczce. Oczywiście nie otaczali mnie sami Polacy, ale ojczysty język zawsze łatwo wyłapać w kakofonii dźwięków. Po powrocie do Polski okazało się, że nie tylko ja z kręgu moich znajomych byłem wtedy na wyspach położonych między Sycylią a Afryką. To było kolejnym potwierdzeniem, że turyści z Polski rzeczywiście upodobali sobie Maltę i Gozo. Turyści z Polski pobili rekord na Malcie Liczby mówią same za siebie. Według danych z okresu od stycznia do sierpnia 2024 r. Maltę odwiedziło ponad 165 tys. gości z Polski. Dla porównania w całym 2023 r. Maltę odwiedziło 167 tys. Polaków. Na początku tego roku na wyspie padł rekord. W styczniu 2025 roku Polacy stanowili najliczniejszą grupę europejskich turystów. Tym samym wyprzedziliśmy dominujących dotychczas Brytyjczyków i Włochów. To pierwszy raz w historii, kiedy Polacy są na szczycie tego zestawienia. Według danych Maltańskiej Organizacji Turystycznej, w styczniu 2025 roku Maltę odwiedziło 30,8 tysiąca Polaków. Dla porównania, liczba turystów z Wielkiej Brytanii wyniosła 30,1 tysiąca, a z Włoch 29,2 tysiąca. W całym 2024 roku Maltę odwiedziło ponad 264 tysiące Polaków, co stanowiło wzrost o 58% w porównaniu z rokiem 2023. Wówczas Polacy zajęli czwarte miejsce wśród europejskich turystów na Malcie, ustępując jedynie Brytyjczykom, Włochom i Francuzom. John Mary Attard, regionalny dyrektor Maltańskiej Organizacji Turystycznej w Warszawie, podkreśla, że trudno przewidywać wynik całego roku na podstawie danych z jednego miesiąca. Jednak fakt, że po raz pierwszy w historii maltańskiej turystyki goście z Europy Wschodniej, czyli Polacy, byli liderami zestawienia, mówi wiele o potencjale tego rynku. Prognozy na 2025 rok są optymistyczne. Maltańska Organizacja Turystyczna przewiduje, że do końca roku liczba polskich turystów może sięgnąć 300 tysięcy. Przyczynić się do tego ma zwiększona liczba lotów z Polski na Maltę. Od kwietnia planowane jest 45 lotów miesięcznie, co ułatwi Polakom śródziemnomorskie wakacje. Te atrakcje na Malcie przyciągają podróżnych Rosnąca popularność kraju to wynik skutecznych działań promocyjnych prowadzonych przez Maltańską Organizację Turystyczną. Trzeba też mieć co promować, a tak się składa, że Maltańczycy mają wiele powodów do dumy. W końcu turyści z Europy, na czele z Polakami, przylatują na wyspy nie tylko dla słońca. Bogatą historię Malty można poznawać, zwiedzając podziemia Valletty, podziwiając konkatedrę św. Jana czy eksplorując wyspę Gozo, gdzie stoją megalityczne świątynie. Flagową atrakcji Malty jest nurkowanie. Zanurzając się pod powierzchnię wody, możemy nie tylko podejrzeć życie morskich zwierząt, ale też zobaczyć z bliska wraki statków. Wśród nich jest m.in. tankowiec MV „Hefajstos”. W ostatnich miesiąc głośno zrobiło się też o maltańskiej kuchni. To dlatego, że Wyspa Gozo została uhonorowana tytułem Europejskiego Regionu Gastronomicznego 2026 przez Międzynarodowy Instytut Gastronomii, Kultury, Sztuki i Turystyki (IGCAT). Wyróżnienie przyznano za wyjątkową lokalną kuchnię, gościnność mieszkańców oraz silne powiązania kulinarne z kulturą i historią regionu. Doceniono również wysoką jakość lokalnych produktów, tradycyjne metody produkcji oraz integrację gastronomii z kulturą, sztuką i rzemiosłem. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Nasi przodkowie nie obchodzili Walentynek. W Polsce szlacheckiej stosunek do miłości był bardzo praktyczny
Walentynki są obce naszej kulturze. W Polsce szlacheckiej organizowano kuligi, sanny, zabawy, bale. Małżeństwa rzadko były zawierane z miłości – mówiła prof. Maria Bogucka.
Spis treści: Obyczaje Polski szlacheckiej Praktyczne podejście do miłości Frywolna epoka saska Polska tolerancja seksualna Co powiedzieliby na widok dzisiejszych walentynek nasi rodacy z czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej? prof. Maria Bogucka: To, co by powiedzieli, trzeba byłoby „wypikać” w telewizji lub wykropkować w prasie. Byliby z pewnością przerażeni, zgorszeni i zdegustowani. Walentynki są obce naszej kulturze i tradycjom. No, ale żyjemy w erze globalizacji... Obyczaje Polski szlacheckiej Przodkowie zarzuciliby nam, że przyjmujemy obce wzory, zapominając o własnych? Czyli o czym? W XVI–XVIII w. organizowano kuligi, sanny, zabawy, bale. Trwały czasem po kilka dni. Bawiła się szlachta po dworach, ale także mieszczanie w domach, a nawet chłopi w chatach i gospodach. To się łączyło z karnawałem. Polegało na rozluźnieniu surowego obyczaju codziennego i do pewnego stopnia na zakwestionowaniu hierarchii społecznej. Szlachcic przebierał się za księdza, chłop za szlachcica, szlachcianka za karczmarkę. Ta zamiana miała ogromną rolę w rozładowywaniu napięć i zatargów społecznych. Wyśmiewano się również z małżeństw nierównych wiekiem. Urządzano im kocią muzykę pod oknami. Często się zdarzało, że dziewczęta zmuszano do małżeństw z podstarzałymi, ale wpływowymi mężczyznami? Nie. Zresztą takie przypadki kończyły się czasem tragicznie. W XVII w. Stanisław Koniecpolski, będąc w podeszłym wieku, poślubił bardzo młodą dziewczynę. Aby „stanąć na wysokości zadania”, zażył jakieś afrodyzjaki. I zmarł biedak drugą czy trzecią noc po ślubie. Cała Rzeczpospolita aż huczała na ten temat... Ale zwykle pary starano się lepiej dobierać. Co nas różni od tamtego czasu, to fakt, że małżeństwo dziś jest domeną prywatną, głównie sprawą uczuć. Natomiast w XVI–XVIII w. było na ogół zawierane nie przez parę młodych, lecz rodziny. Omawiano to, negocjowano. Działali nawet zawodowi swaci. Chodziło o to, by małżonkowie byli równi stanem i by ich majątki były podobne. Najmniej brano pod uwagę uczucia zainteresowanych. Rej pisał o małżeństwie z miłości: „Ów też zasię, co się z miłości ożeni, to też żadnym obyczajem długo w dobrym stanie trwać nie może, bo będą prędkie wymówki”. Jeszcze dosadniej potępiano małżeństwa mieszane, np. zubożałego szlachcica, który chciał podreperować finanse, łącząc się z bogatą mieszczanką, albo mieszczanina, który chciał się „wżenić” w szeregi szlachty. Otóż Wacław Potocki w wierszu „Na mieszańców” pisał: „Nie może to być dobrze wedle tej nauki, będą-li wyżłów rodzić z kundysami suki. Lepiej zawczasu topić te szczenięta”. To brutalne słowa, z dzisiejszego punktu widzenia. Ale tak właśnie wówczas oceniano małżeństwa mieszane. Praktyczne podejście do miłości Więc bardziej liczył się zdrowy rozsądek niż serce? Oczywiście były i małżeństwa zawierane z miłości. Jeśli w XVI w. rzeczywiście młodej panny nikt nie pytał o zdanie, to w XVII w. w wielu rodzinach liczono się z tym, że np. nie ma ona ochoty na jakiegoś zalotnika. Są o tym notatki w pamiętnikach i listach, np.: „No cóż, panna nie zgadza się, trudno ją przecież przymuszać”. A więc nawet młoda kobieta zdobywała coraz większą samodzielność. Małżeństwa budowano zaś na partnerskich zasadach. W Polsce kobieta miała dosyć wysoką pozycję. Zarządzała majątkiem (bo szlachta jeździła na sejmy czy wojny), wychowywała dzieci. Odgrywała nieporównywalnie większą rolę niż w krajach Europy Zachodniej. Np. w Niemczech sytuacja kobiet była bardzo niedobra, w małżeństwach często dochodziło do przemocy domowej. W Polsce oczywiście też się zdarzały patologie, ale nawet w związkach zawartych ze względu na interesy rodów po latach współżycia wyzwalały się wzajemna przyjaźń i zaufanie. Najlepiej to widać z testamentów i listów – w sposobie, w jaki piszą o małżonkach mężczyźni i kobiety. Nazywają się „towarzyszem i przyjacielem”, dziękują za wieloletnią współpracę, za troskliwą pielęgnację w chorobie, za pomoc w nieszczęściach itd. Ale romantycznej miłości, takiej jak króla do Radziwiłłówny, w Polsce nie rozumiano? W Polsce stosunek do miłości był bardzo praktyczny. U nas nie było – zwłaszcza w odróżnieniu od Francji, Hiszpanii czy Włoch – tradycji tzw. miłości dworskiej. W XII–XIV w. pojawiła się tam taka miłość platoniczna do wyidealizowanej kobiety, opiewana przez trubadurów. Błędny rycerz oddawał serce wybrance, choć wiedział, że jest dla niego nieosiągalna. Jedyne, na co mógł liczyć, to kwiat czy wstążka, rzucone z balkonu. To była miłość niespełniona i nieszczęśliwa – w związku z tym „szlachetniejsza” niż ta zwykła, która głównie miała na celu spłodzenie potomstwa. Na Zachodzie z tradycji miłości dworskiej rodziły się strofy Dantego o Beatrycze i sonety Petrarki o Laurze. U nas tego typu literatury nie ma. W takim razie związek Zbyszka i Danusi w „Krzyżakach” Sienkiewicza tak naprawdę nie mógłby się u nas zdarzyć? To było niemożliwe. Nie mieliśmy takich tradycji. Jedyne co u nas było, to w XVI w. związek Zygmunta Augusta z Radziwiłłówną, który spotkał się z niezrozumieniem. Szlachta dziwiła się, dlaczego król upiera się, by poślubić Barbarę. Przecież mógł postąpić jak każdy monarcha – wziąć ją jako nałożnicę i trzymać przy dworze, a zawrzeć małżeństwo ze względów dynastycznych. Ale to był właśnie ten cudowny kwiat miłości, rozkwitającej w społeczeństwie, które jej nie pojmuje. Szlachta bardziej już rozumiała model szalonej miłości na podłożu erotyczno-zmysłowym, jak w przypadku Sobieskiego i Marysieńki. Frywolna epoka saska A nie jest tak, że gdybyśmy przenieśli się do tamtej epoki, to okazałoby się, że nasi przodkowie byli o wiele bardziej frywolni niż my? To się zaczęło dopiero w XVII i XVIII w. Szczególnie na dworach Sasów. I dotyczyło głównie magnatów, bo średnia szlachta wciąż tkwiła w obyczajach poprzednich dziesięcioleci. Ale swoboda seksualna mężczyzn zawsze była bardzo duża. Przecież prostytucja była legalna. W miastach działały domy rozpusty. Zwykle prowadził je kat miejski. Wszędzie tam, gdzie pojawiała się większa grupa mężczyzn (np. podczas sejmu), zaraz ściągały tłumy niewiast lekkiego prowadzenia. I mężczyźni korzystali z uroków życia. Nikt się tym nie gorszył. Kontrola społeczna była za to silna w stosunku do kobiet. Chodziło o pewność, że potomstwo jest legalne. Jeżeli na wiarołomstwie przyłapano kobietę, wyciągano ostrzejsze konsekwencje. Na początku XVII w. był taki trójkąt: Zofia z Radziwiłłów, żona Krzysztofa Drohostajskiego, nawiązała romans z ubogim szlachetką Stanisławem Tymińskim. Mogła sobie na wiele pozwolić, bo Drohostajski to była średnia szlachta, a ona pochodziła z Radziwiłłów. Więc mąż trochę bał się narazić teściom. Ale sprawa romansu zrobiła się tak głośna, że wytoczył proces Tymińskiemu. Lecz oskarżył go nie o cudzołóstwo i uwiedzenie żony, lecz o kradzież klejnotów. Proces zakończył się skazaniem Tymińskiego na banicję, ale najbardziej poszkodowana była niewierna żona. Mimo że z Radziwiłłów, została zamknięta pod strażą w jakimś małym dworku na głuchej wsi. Dlaczego nie wytoczył sprawy o wiarołomstwo, lecz o kradzież? Prawdopodobnie nie chciał, by przylgnęło do niego określenie „rogacza”. Przy tym takie oskarżenie najciężej traktowano nie u nas, ale na Zachodzie. Taka sprawa kończyła się tam śmiertelnie poważnie. Mężczyzna nazwany „rogaczem” miał do wyboru dwa wyjścia: albo popełnić samobójstwo, albo zabić w pojedynku kochanka żony. Natomiast w Polsce na „rogacza” patrzono trochę z przymrużeniem oka. Bardzo piękną fraszkę napisał na ten temat Jan Kochanowski. Opisał, jak żona rodzi, a przejęty mąż krąży koło drzwi sypialni. Małżonka, żeby go pocieszyć, woła: „Nie frasuj się, nie twoje!”. Na takie żarty żaden Francuz ani Włoch by się nie zdecydował. Polska tolerancja seksualna A czy tolerowano „kochających inaczej”? Była ogromna tolerancja. Przecież Władysław IV Waza, prowadzący niezwykle bujne życie erotyczne, miewał m.in. także homoseksualne przygody. Jego faworytem był przyjaciel z lat dziecinnych Adam Kazanowski, którego obsypywał podarkami i nadaniami. Oczywiście informacje o tego typu związkach były ukrywane, gdyż mogły pokrzyżować ambitne plany polityczne króla. W źródłach znajdujemy więc najwyżej mgliste aluzje. O ile w XVI w., w dobie renesansu, ludzie dość tolerancyjnie spoglądali na różne przejawy życia erotycznego, o tyle w czasach kontrreformacji, w XVII i XVIII w., wzmożona religijność zmieniła w sposób znaczny także zachowania seksualne. Niemniej były osoby, które nie pretendując do robienia kariery, nie dbały o opinię. Zdarzało się nawet tolerowanie kazirodztwa. W XVIII w. głębokie uczucie (jak wynika z zachowanego diariusza) połączyło przyrodnie rodzeństwo – Stanisława i Annę Oświęcimów. prof. Maria Bogucka Historyczka specjalizująca się w kulturze i społeczeństwie w XVI–XVIII w. Pracowała w Instytucie Historii PAN, przez kilkadziesiąt lat kierowała Zakładem Dziejów Nowożytnych. Zmarła w 2020 r. Źródło: archiwum NG
Maryna Mniszchówna była pierwszą Polką na rosyjskim tronie. Małżeństwo z carem zakończyło się tragedią
Choć wojewodzianka sandomierska Maryna Mniszchówna została carycą Rosji, jej życiorys daleki był od losów Kopciuszka. Śmierć męża Dymitra Samozwańca I zaledwie dziewięć dni po ślubie była dopiero początkiem gehenny, która stała się jej udziałem.
W tym artykule: Kim była Maryna Mniszchówna? Droga Maryny Mniszchówny na carski tron Krwawe gody Tragiczne losy Maryny Mniszchówny Losy Maryny Mniszchówny, Polki, która zasiadła na carskim tronie, stały się inspiracją dla wielu polskich i rosyjskich literatów. Zygmunt Krasiński uczynił ją główną bohaterką kobiecą swojej powieści historycznej „Agaj-Han”, a Józef Szujski poświęcił jej dramat „Maryna Mniszchówna”. Małżeństwo Mniszchówny i Dymitra Samozwańca I stanowiło też jeden z głównych wątków tragedii „Borys Godunow” pióra Aleksandra Puszkina i opery Modesta Musorgskiego o tym samym tytule. Chociaż wbrew obiegowej opinii nie była ona jedyną carycą polskiego pochodzenia (Agafia Gruszecka, żona Fiodora III Romanowa, pochodziła z polskiego rodu szlacheckiego herbu Lubicz), swoim burzliwym życiorysem mogłaby obdarzyć kilka osób, a jej historia pokazuje, że marzenie o księciu z bajki może szybko przerodzić się w koszmar. Kim była Maryna Mniszchówna? Marianna Mniszchówna, która zapisała się w historii pod imieniem Maryny, przyszła na świat ok. 1588 r. jako córka wojewody sandomierskiego (od 1593 r. także starosty generalnego ruskiego) Jerzego Mniszcha i Jadwigi Tarłówny. Miała siedmioro rodzeństwa, w tym między innymi starostę generalnego ruskiego Stanisława Bonifacego, kasztelana sądeckiego Franciszka Bernarda i Urszulę, żonę wojewody bełskiego Konstantego Wiśniowieckiego. Ród Mniszchów, z którego się wywodziła, przybył do Polski z Moraw w 1534 r., lecz bardzo szybko dorobił się majątku i zyskał pozycję na dworze Jagiellonów, a następnie Wazów. Rodzina Maryny znana była zresztą ze swojej przebiegłości i sprytu – to właśnie jej stryj Mikołaj Mniszech miał podsunąć królowi Zygmuntowi II Augustowi łudząco podobną do Barbary Radziwiłłówny mieszczkę Barbarę Gizankę jako nową kochankę. Rodzinne ambicje wyniosły Mniszchównę na rosyjski tron, lecz jednocześnie przypieczętowały jej tragiczny los. W 1603 r. na dworze księcia Adama Wiśniowieckiego w Brahiniu pojawił się młody mężczyzna podający się za cudownie ocalałego syna cara Iwana IV Groźnego, Dymitra Iwanowicza, który zginął w tajemniczych okolicznościach 15 maja 1591 r. w Ugliczu. Najprawdopodobniej był to zbiegły z moskiewskiego klasztoru mnich Grigorij Otriepjew, lecz jego opowieść okazała się na tyle wiarygodna, że Wiśniowiecki nie tylko mu uwierzył, ale też postanowił pomóc mu odzyskać rosyjski tron. Po śmierci ostatniego przedstawiciela dynastii Rurykowiczów Fiodora I w 1598 r. władzę w Rosji przejął bowiem carski doradca Borys Godunow, którego oskarżano o to, że przyczynił się do śmierci carewicza Dymitra. Na początku 1604 r. w drodze na dwór królewski do Krakowa Otriepjew vel Dymitr zatrzymał się u Jerzego Mniszcha w Samborze, a wojewoda sandomierski od razu dostrzegł w nim idealnego kandydata na zięcia. Droga Maryny Mniszchówny na carski tron Dymitr nie zapomniał spotkania w Samborze i kiedy już zyskał poparcie króla Zygmunta III Wazy dla swoich roszczeń, 25 maja 1604 r. zawarł układ z Jerzym Mniszchem, w którym obiecywał, że poślubi jego córkę Marynę, jeśli tylko zdobędzie rosyjski tron. W zamian Mniszech miał otrzymać niebagatelną kwotę miliona polskich złotych oraz księstwa siewierskie i smoleńskie, jego córka zaś liczne nadania ziemskie oraz Psków i Wielki Nowogród. Kiedy 20 czerwca 1605 r. Dymitr wkroczył do Moskwy, a następnie 30 lipca 1605 r. został koronowany na cara Rosji, nie zapomniał danego Mniszchom słowa. Już 22 listopada 1605 r. w Krakowie odbył się ślub per procura, na którym narzeczonego Mniszchówny zastępował rosyjski poseł Afanasij Własiew. W uroczystości, której przewodniczył kardynał Bernard Maciejowski, brali udział m.in. król Zygmunt III Waza, jego siostra Anna Wazówna i syn Władysław. Następnie Maryna wyruszyła z orszakiem do Moskwy, gdzie miała zostać pierwszą Polką na carskim tronie. Sytuacja Mniszchówny była jednak nie do pozazdroszczenia. Tuż przed przyjazdem żony Dymitr Samozwaniec I oddawał się bowiem cielesnym uciechom z córką swojego poprzednika Ksenią Godunow, którą traktował niczym swoje wojenne trofeum, a ponoć także z… młodziutkim księciem Iwanem Chworostinem. Dopiero na skutek upomnień teścia odesłał kochankę do klasztoru, aby nie narażać jego córki na upokorzenia. Co więcej, nowy monarcha nie cieszył się popularnością wśród swoich poddanych, którzy krytykowali go za nieprzestrzeganie rosyjskich obyczajów, otaczanie się przede wszystkim Polakami i próbę wprowadzenia w ich prawosławnym kraju religii katolickiej. 12 maja 1606 r. Maryna uroczyście przybyła do Moskwy, gdzie sześć dni później w soborze Uspieńskim na Kremlu poślubiła Dymitra w obrządku bizantyjskim i przyjęła koronę carycy z rąk patriarchy moskiewskiego Ignacego. Po ślubie nowa władczyni z dumą tytułowała się „Najjaśniejszą Wielkają Gosudarynją, Carową Marią Juriewną”, a Jerzy Mniszech już zacierał ręce na myśl o łaskach, które spłyną na niego z rąk wpływowego zięcia. Krwawe gody Jak się tego można było spodziewać, entuzjazm wokół małżeństwa Dymitra i Maryny cechował przede wszystkim Polaków. Ksiądz Stanisław Grochowski w „Pieśni na fest ucieszny wielkim dwiema narodom, polskiemu i moskiewskiemu” pisał: Io tryumfie! szczęśliwa Mniszkówno, Wyniosłaś dom twój z obłokami równo; Wielka Maryno między słowiańskiemi Córy znacznemi. Radosne wesele bardzo szybko przerodziło się w krwawą rzeź. Już 27 maja 1606 r. z inicjatywy bojara Wasyla Szujskiego doszło do zamachu stanu, w wyniku którego Dymitr został zdemaskowany jako „heretyk” Griszka Otriepjew, a następnie zadźgany nożami przez swoich politycznych przeciwników. Przed śmiercią zdążył tylko ostrzec swoją polską żonę słowami: „Serce moje, zdrada!”. Mniszchównie udało się uniknąć tragicznego losu męża, ponoć dzięki jej niskiemu wzrostowi. Miała ukryć się na czas rzezi pod spódnicą ochmistrzyni Barbary Kazanowskiej, lecz część badaczy kwestionuje tę wersję wydarzeń. Choć Maryna przeżyła, nie zdołała uniknąć kary ze strony nowego cara Wasyla Szujskiego, którego wojska 2 czerwca 1606 r. pojmały ją, a następnie 26 sierpnia 1606 r. umieściły jako zakładniczkę w areszcie domowym w Jarosławiu. Nadzieja na poprawę losu Mniszchówny pojawiła się w 1607 r., kiedy to w Starodubie zjawił się mężczyzna podający się nie tylko za zmarłego carewicza Dymitra, ale też za cara Dymitra Samozwańca. Prawdziwa tożsamość Dymitra Samozwańca II nie została nigdy ujawniona, choć na przestrzeni lat badacze wysuwali liczne mniej lub bardziej wiarygodne hipotezy na ten temat. Kiedy 2 sierpnia 1608 r. Maryna i jej ojciec odzyskali wolność na mocy rozejmu króla Zygmunta III z braćmi Szujskimi, była caryca postanowiła spotkać się z nowym Samozwańcem. Nawet jeśli nie wierzyła w to, że jest on jej mężem, stanowił jej ostatnią szansę na odzyskanie utraconych wpływów. Tragiczne losy Maryny Mniszchówny Do spotkania Maryny i łże-Dymitra, jak nazywano go w literaturze, doszło 20 września 1608 r. w obozie pod Tuszynem, gdzie przebywał ze swoimi zwolennikami. Mimo że stanowił on całkowite przeciwieństwo Dymitra Samozwańca I, zarówno jeśli chodzi o wygląd, jak i zachowanie, Mniszchówna udała, że rozpoznaje w nim zmarłego cara. Samozwaniec obiecał jej zresztą w zamian 300 tysięcy rubli i 14 miast na polsko-rosyjskim pograniczu, jeśli tylko zgodzi się uczestniczyć w prowadzonej przez niego grze. Wkrótce odbył się potajemny ślub Maryny i Dymitra (lub raczej „odnowienie małżeńskiej przysięgi”) w obecności bernardyna Antoniego Lubelczyka, lecz parze nie było dane długo cieszyć się małżeńskim szczęściem. Samozwaniec nie był bowiem w stanie zdobyć ze swoimi wojskami Moskwy, a kiedy dowiedział się, że do Tuszyna zbliża się rosyjsko-szwedzka armia Jacoba De la Gardie, uciekł do Kostromy, a następnie w styczniu 1610 r. do Kaługi nad Oką. Kres jego działalności położył 21 grudnia 1610 r. pod Kaługą Tatar Piotr Urusow, który zastrzelił go z zemsty za uwięzienie i chłostę. Po śmierci męża Maryna Mniszchówna nie miała najmniejszego zamiaru wracać do Polski, cały czas starając się odzyskać utraconą pozycję. Na początku 1611 r. wydała na świat syna Iwana, którego nazywała carewiczem Iwanem Dymitrowiczem i lansowała jego kandydaturę do rosyjskiego tronu. W walce o władzę dla niej i syna pomagał Marynie ataman Kozaków dońskich Iwan Zarucki, uważany zresztą przez przeciwników byłej carycy za biologicznego ojca jej dziecka. Mniszchównie i Zaruckiemu udało się nawet stworzyć niewielkie państwo kozackie ze stolicą w Astrachaniu, lecz po przejęciu władzy w Rosji przez cara Michała I Romanowa w 1613 r. stało się jasne, że do Moskwy mogą wkroczyć co najwyżej jako więźniowie. Pozbawienie Maryny i jej syna praw do tronu przez Sobór Ziemski było więc jedynie formalnością, ponieważ i tak nie mieli żadnych szans na jego objęcie. Historia Mniszchówny powoli zbliżała się ku tragicznemu finałowi. Wiosną 1614 r. wybuchł bunt Kozaków, którzy zorientowali się, że była caryca i ataman Zarucki nie mają im już nic do zaoferowania. Parze wraz z maleńkim Iwanem udało się uciec z Astrachania, lecz wkrótce wpadli w ręce carskich wojsk, które pojmały ich na jednej z wysp na rzece Ural. W czasie publicznej egzekucji 16 lipca 1614 r. w Moskwie Iwan Zarucki został nabity na pal, a trzyletni Iwan Dymitrowicz powieszony. Oszczędzono tylko Marynę Mniszchównę, lecz jedynie na kilka miesięcy. Uwięziona w baszcie w Kołomnie, pogrążona w rozpaczy po śmierci ukochanego i maleńkiego synka czekała aż dopełni się jej los. W końcu wiosną 1615 r. zmarła w tajemniczych okolicznościach, najprawdopodobniej zamordowana na polecenie cara Michała I, choć i tak nie była już dla niego żadnym zagrożeniem. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Astronauci misji Ax-4 odwiedzili Polskę. „Marzy mi się lekcja fizyki prosto z orbity”
Do Warszawy przybyło troje astronautów realizowanej przez Axiom Space misji Ax-4. W jej ramach jeszcze w tym roku na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej trafi Sławosz Uznański-Wiśniewski. Dzisiaj w stolicy odbyła się konferencja z udziałem członków misji.
W tym artykule: Trzynaście polskich eksperymentów na orbicie Najszybciej rosnący sektor gospodarki europejskiej Inspiracja dla przyszłych pokoleń Lekcja fizyki prosto z orbity – Kosmos nie leży już dla nas w sferze wyobraźni. Wraz z drugim polskim astronautą w kosmosie na Międzynarodową Stację Kosmiczną poleci polska flaga. Ale to jest tylko symbol naszej obecności na orbicie. Naprawdę ważne jest to, że w kosmos poleci polski naukowiec, a wraz z nim polska nauka – powiedział premier Donald Tusk, rozpoczynając konferencję prasową załogi misji Ax-4. Załoga Ax-4 prowadzona jest przez doświadczoną astronautkę NASA i szefową misji załogowych Axiom Space – Peggy Whitson. W skład zespołu, poza dowódczynią, wchodzą: Shubhanshu Shukla, indyjski pilot, który niestety nie mógł przybyć do Polski; Węgier Tibor Kapu, również pilot; dr Sławosz Uznański-Wiśniewski, polski naukowiec i astronauta projektowy Europejskiej Agencji Kosmicznej. – Jestem naprawdę dumny, że mogę zabrać na orbitę tę samą polską flagę, którą miał na swoim kombinezonie generał Hermaszewski. Miałem okazję poznać Mirosława Hermaszewskiego, był dla mnie ogromnym wsparciem w procesie rekrutacji. Z rozmów z nim wywnioskowałem, że czekał na kogoś, kto przejmie po nim tę kosmiczną pochodnię – mówił w trakcie spotkania dr Uznańki-Wiśniewski. Trzynaście polskich eksperymentów na orbicie Polski astronauta zwrócił również uwagę, że nasz kraj staje się coraz mocniejszym graczem na międzynarodowym rynku kosmicznym. Dzieje się tak przede wszystkim dzięki współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną. – Przez ostatnie trzydziestolecie nasza technologia rozwija się w niezwykłym tempie, co sprawia, że naprawdę mamy na czym budować naszą przyszłość. Zabieram na orbitę trzynaście polskich eksperymentów naukowych, które przeprowadzę na pokładzie ISS. Reprezentuję Polskę, ale też tysiące naszych inżynierów, którzy każdego dnia tworzą technologie realnie zmieniające życie każdego z nas – podkreślił polski naukowiec. Najszybciej rosnący sektor gospodarki europejskiej Do tej wypowiedzi nawiązał obecny na konferencji dyrektor generalny ESA Josef Aschbacher. – W tej chwili o kosmosie i możliwościach, jakie daje, rozmawiają najważniejsze postaci światowej polityki i ekonomii. Nic dziwnego, jest to najszybciej rosnący sektor gospodarki. W tej chwili wartość kosmicznej gospodarki UE wynosi 500 miliardów euro i przyrasta o 30 proc. każdego roku – wyjaśniał Aschbacher. W rozmowie z National Geographic Polska dodał, że jest pod dużym wrażeniem polskiego systemu informacji kryzysowej, który znakomicie zadziała w trakcie ostatniej powodzi na południu Polski. – Dane satelitarne pojawiały się na ekranach mobilnych urządzeń służb ratowniczych w zaledwie trzy godziny po przelocie satelity. Dzięki temu służby wiedziały, jaki most jest bezpieczny, a jaki nie, którędy poprowadzić ewakuację. To znakomity system wypracowany właśnie w Polsce. System, który zamierzamy zaimplementować w całej Europie – powiedział dyrektor generalny ESA. – Polska jest mocno zaangażowana w rozwój badań i eksploracji kosmosu. To, co obserwuję w ostatnich latach wskazuje, że za kilka lat możecie być w czołówce kosmicznych gospodarek – dodał. Inspiracja dla przyszłych pokoleń Rozmawialiśmy również z Peggy Whitson, dowódczynią misji, która w czasie swoich dotychczasowych czterech misji kosmicznych spędziła na orbicie 675 dni. Astronautka podkreśliła wagę prowadzenia eksperymentów na ISS. – W trakcie tej misji będziemy badali m.in. rozwój nowotworów. Według wcześniejszych badań nowotwory rozwijają się szybciej w mikrograwitacji, a co za tym idzie jesteśmy w stanie przetestować więcej terapii antynowotworowych – opowiada Whitson. Zapytana o to, czy mając tak bogatą karierę astronautyczną, czuje się przykładem dla młodego pokolenia, powiedziała, że jest to jedna z najważniejszych funkcji, jaką pełni. – Chciałam zostać astronautką, odkąd jako dziecko zobaczyłam lądowanie na Księżycu. Ale w tamtych w tamtych czasach nikt nie myślał o tym, by kobiety latały w kosmos. Wybór pierwszej amerykańskiej astronautki Sally Ride pokazał mi, że jeszcze wszystko przede mną. Jeśli teraz ja mogę inspirować kolejne pokolenia, będę to robiła z radością – dodała. Lekcja fizyki prosto z orbity Również Sławosz Uznański-Wiśniewski uważa, że ogromną częścią jego pracy jest inspirowanie młodego pokolenia. M.in. z tego powodu chciałby przeprowadzić lekcję fizyki prosto z orbity. – Marzę, aby taka lekcja mogła być pokazywana we wszystkich polskich szkołach – mówi. Uznański-Wiśniewski niedawno wziął ślub i dodał do swojego nazwiska to noszone przez żonę – posłankę Aleksandrę Wiśniewską. Zapytaliśmy go, czy to oznacza, że stawia na partnerstwo i w życiu i w kosmosie? – Czujemy się silną, ale równą sobie parą. Oboje mamy kariery, odrębne zawody i nikt nie jest ważniejszy od drugiego. To idea, która przyświeca mi w życiu zawodowym i w tym prywatnym – podkreślił naukowiec. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Kurytyba to najbardziej polskie miasto w Brazylii. Ślady Polonii są tam widoczne na każdym kroku
Kurytyba wyraźnie różni się od pozostałych brazylijskich metropolii. Ociekający zielenią moloch bardziej niż południowoamerykańskie przypomina europejskie miasta. Jest tam ciszej, spokojniej, a zdaniem wielu osób – także ładniej. Gdzie znajduje się Kurytyba? Co warto zobaczyć w tym wyjątkowym mieście? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Gdzie znajduje się Kurytyba? Historia Kurytyby Polonia w Kurytybie Zielone miasto Atrakcje Kurytyby Południowoamerykańskie metropolie kojarzą się z komunikacyjnym i architektonicznym chaosem, górami śmieci i zanieczyszczonym powietrzem. Na ich tle Kurytyba jawi się jako inny świat. Nie bez powodu mówi się o tym molochu, że jest najzieleńszym dużym miastem, nie tylko w Brazylii, ale także w całej Ameryce Południowej. Wszechobecna zieleń nie jest jedynym wyróżnikiem Kurytyby. Przechadzając się jej ulicami, można poczuć się tam jakby swojsko. Pomniki wyglądają znajomo, podobnie jak zabudowania, a karty dań wielu restauracji wyraźnie celują w polskie gusta. Nic dziwnego. Kurytyba jest głównym ośrodkiem polonijnym w Brazylii, więc polskie akcenty są tam widoczne niemal na każdym kroku. Gdzie znajduje się Kurytyba? Kurytyba jest zlokalizowana w południowej części rozległej Wyżyny Brazylijskiej, niedaleko źródła rzeki Iguaçu. Jest największym miastem i jednocześnie – stolicą stanu Paraná. Mieszka tam około 2 mln osób, a licząc z przedmieściami – 3 mln. Miasto znajduje się w odległości około 400 kilometrów od Sao Paulo. Pogoda w Kurytybie Obszar miasta rozciąga się na płaskowyżu, na wysokości 932 metrów n.p.m. Panuje tam subtropikalny klimat morski. Najcieplej jest tam między listopadem a kwietniem, a najzimniej – od początku czerwca do końca lipca. W okresie letnim panuje tam przyjemna temperatura, wynosząca średnio 25 stopni Celsjusza. Tylko w najcieplejsze dni termometr wskazuje wartość powyżej 30 stopni Celsjusza. Zimy są łagodne, ale także wilgotne. Średnia temperatura w najchłodniejszych miesiącach nie spada poniżej 7 stopni Celsjusza. Przymrozki zdarzają się wyłącznie nocą. Opady śniegu należą tam do rzadkości. Należy wspomnieć, że w Kurytybie uwidaczniają się wpływy zimnych frontów atmosferycznych, które latem wywołują tropikalne burze (najintensywniejsze opady odnotowuje się tam w styczniu i lutym), a zimą odpowiadają za chłodne powiewy wiatru. Historia Kurytyby O Kurytybie mówi się, że jest najbardziej europejskim miastem w Ameryce Południowej. Faktem jest, że tamtejsza pogoda przypomina nieco panującą na Starym Kontynencie, ale porównania z Europą nie wynikają z panującego tam klimatu, a z historii, która ukształtowała wielką metropolię i jej unikatowy charakter. Początki założonego przez Portugalczyków miasta sięgają 1693 roku. Nazwa Curitiba została zaczerpnięta z języka tupi i oznacza „wiele szyszek”. To nawiązanie do araukarii, które obficie porastały teren, na którym „wyrosło” miasto. Pierwsi mieszkańcy Kurytyby trudnili się górnictwem. W mieście wydobywano minerały, ale ze względu na strategiczne położenie pomiędzy Sao Paulo na północy i Rio Grande na południu, szybko zyskało na znaczeniu jako cześć szlaku handlowego. Imigracja z Europy W drugiej połowie XIX wieku władze Brazylii zaczęły stawiać na rozwój rolnictwa. Żeby osiągnąć ten cel, musieli sprowadzić do kraju doświadczonych rolników, a tacy byli w Europie. Rząd zachęcał Europejczyków do emigracji, nadając im hektary ziemi, zupełnie za darmo. Wielu przybyszów zza oceanu, między innymi Włochów, Niemców, Polaków i Ukraińców, trafiło na południe kraju, w tym do Kurytyby. Głównie byli to ubodzy chłopi, którzy na emigrację zdecydowali się przede wszystkim z przyczyn ekonomicznych. To właśnie oni nadali miastu jego współczesny kształt i charakter. Niezwykły był to wyczyn, tym bardziej, że gdy przybyli na miejsce, znaczna część obszaru miasta była porośnięta dżunglą. Kurytyba dziś Europejscy osadnicy dostosowali teren do swoich potrzeb, a miasto zaczęło gwałtownie się rozwijać. Dziś Kurytyba jest nie tylko największym miastem stanu Paraná, ale także czwartą gospodarką Brazylii, jednym z najbezpieczniejszych, najczystszych i najzieleńszym miastem w kraju. Stanowi ważny ośrodek włókiennictwa, meblarstwa, przemysłu metalowego, chemicznego, papierniczego, drzewnego i spożywczego. Wypada też wspomnieć, że działają tam dwa uniwersytety. Polonia w Kurytybie W mieście mieszka około 400 tys. Polaków, którzy są potomkami osadników, którzy przybyli tam pod koniec XIX wieku, ale także tzw. emigrantów drugiej fali, którzy w mieście osiedlili się po II wojnie światowej. Tamtejsza polska społeczność stanowi około 70 proc. brazylijskiej Polonii. Na ulicach Kurytyby nasz ojczysty język jest niemal tak samo powszechny, jak portugalski. Działają tam polskie szkoły, instytucje kulturalne, religijne i społeczne, w tym najstarsza w całej Brazylii. Mowa o założonym w 1890 roku Towarzystwie Tadeusza Kościuszki. Ślady Polaków w Kurytybie W całym mieście nie brakuje polskich akcentów. W Kurytybie można podziwiać pomnik Mikołaja Kopernika, podarowany tamtejszej Polonii przez Toruń. Jest też tablica upamiętniająca wizytę Lecha Wałęsy. Jednym z najbardziej wyrazistych polskich akcentów w mieście jest Las im. Jana Pawła II, będący jednym z tamtejszych parków etnicznych. Stanął tam pomnik papieża Polaka, upamiętniający jego wizytę w mieście (w 1980 roku) i mszę świętą, odprawioną dla imigrantów. Pomnik jest jedną z najważniejszych atrakcji miasta i obowiązkowym punktem w planie zwiedzania Kurytyby. Na terenie parku znajduje się też niewielki skansen z chatami pierwszych osadników z Polski. W środku można podziwiać tradycyjny wystrój, przedmioty codziennego użytku i narzędzia rolnicze. Organizowane są też wystawy czasowe. W pobliżu parku znajduje się lokal gastronomiczny, serwujący przysmaki rodzimej kuchni. Zielone miasto To, jak Kurytyba wygląda dziś, w dużej mierze jest zasługą Polaka – urodzonego w Łodzi Jaimera Lernera, który trzykrotnie był wybierany na burmistrza Kurytyby. W sumie rządził miastem przez trzynaście lat i właśnie wtedy stolica stanu zaczęła odznaczać się unikatową architekturą. Stała się także najzieleńszym, a w wielu aspektach – także najbardziej innowacyjnym miastem w kraju. Parki i tereny rekreacyjne Na terenach zalewowych Lerner zaczął organizować parki. Wprowadził też innowacyjny system utrzymania zieleni miejskiej. Gdy był włodarzem Kurytyby, w mieście nie rozlegał się hałas silników kos spalinowych. Przystrzyganiem trawników zajmowały się... owce. W stu procentach ekologiczne rozwiązanie sprawdziło się wyśmienicie. Segregacja i recykling odpadów Nadmiar śmieci jest poważnym problemem w Ameryce Południowej. Gdy w pozostałych miastach Brazylii piętrzyły się hałdy odpadów, Lerner postanowił zachęcić mieszkańców do ich zbierania. Zmobilizował do tego przede wszystkim rybaków, którzy poza sezonem połowów zmagali się z brakiem pracy. Zaczął płacić za każdy zebrany kilogram śmieci, które nadawały się do recyklingu. Zadziałało, i to jak! Program segregacji obowiązuje tam do dziś, a uczestniczący w nim mieszkańcy otrzymują bony pieniężne lub dopłaty do biletów autobusowych. Komunikacja miejska Skoro o komunikacji miejskiej mowa, wypada wspomnieć, że w Kurytybie działa jedna z najsprawniejszych sieci autobusowych w kraju. Pojazdy są na tyle punktualne i przemieszczają się wystarczająco sprawnie, by zachęcić ludzi do korzystania z transportu zbiorowego. Autobusami przemieszcza się większość mieszkańców, co pozwoliło ograniczyć emisję dwutlenku węgla o 25 proc. względem średniej w Brazylii. Atrakcje Kurytyby Kurytyba rozciąga się w wyjątkowo malowniczej okolicy. Miasto wzniesiono pośród stepów i bujnych lasów atlantyckich, podlegających ochronie jako rezerwat biosfery UNESCO. Obszar ten cechuje się bogactwem flory i fauny i sam w sobie stanowi nie lada atrakcję. Należy jednak podkreślić, że wiele ciekawych miejsc można znaleźć także w samej Kurytybie. Oto niektóre z nich: Ogród botaniczny w Kurytybie – otwarty w 1991 roku, dziś jest jedną z wizytówek miasta, Park Barigui – to jeden z najczęściej odwiedzanych parków w mieście, w którym wielką atrakcją są kapibary, Las imienia Jana Pawła II – wspomniany już park etniczny, Opera de Arame – w sali opery odbywają się koncerty i spektakle teatralne, Park Tangua – powstał w miejscu dawnego kamieniołomu, Muzeum Oscara Niemeyera – ze względu na swój charakterystyczny kształt, jest nazywane „okiem Niemeyera”. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Polska kreatywność na krańcu świata. Ta historia zainspiruje cię do spełniania marzeń
Ewa Okołowicz udowadnia, że marzenia można spełniać w dowolnym miejscu na świecie. Jej historia to inspiracja, by nigdy nie rezygnować z tego, co nas napędza.
W tym artykule: Polka prowadzi „najbardziej wysuniętą na południe galerię sztuki” Kim jest Ewa Okołowicz? Puerto Natales to niewielkie, ale jakże malownicze miasto, leżące w samym sercu Patagonii. Jego zachwycające krajobrazy, dzika przyroda i niepowtarzalny klimat przyciągają podróżników z całego świata. Do tego grona dołączyła również pochodząca ze Szczecina Ewa Okołowicz, która właśnie tutaj postanowiła otworzyć swoją galerię. Mieliśmy okazję odwiedzić to miejsce i porozmawiać z artystką, poznając jej wyjątkową historię. Polka prowadzi „najbardziej wysuniętą na południe galerię sztuki” Ewa Okołowicz trafiła do Patagonii trochę z przypadku, towarzysząc mężowi, który dostał pracę w Puerto Natales. Początkowo był to plan na rok. Jednak szybko okazało się, że trudno rozstać się z tym magicznym zakątkiem. Zainspirowana surowym pięknem Patagonii, w 2017 r. zdecydowała się na otwarcie własnej galerii. – To był przypadek, prawdę powiedziawszy, to nie było planowane, ale przyjechaliśmy do Chile z chilijską rodziną, z moim mężem i dziećmi. Tak się stało akurat, że tutaj była praca dla męża na rok, więc przyjechaliśmy. Mieliśmy tutaj być przez rok. To wystarczająco czasu, żeby założyć galerię i wystawiać obrazy – przyznaje Ewa Okołowicz w rozmowie z Michałem Cessanisem. I dodaje: – Jestem malarką, zawsze malowałam, miałam galerię i wystawiam obrazy. Jak tutaj przyjechaliśmy, to oczywiście chciałam dalej robić to samo, bo mogę to robić gdziekolwiek bym była. Jak zauważa nasza rozmówczyni, decyzja o otwarciu galerii była pełna pasji, ale też wiązała się z niepewnością. Zastanawiała się, czy tworzone przez nią prace znajdą uznanie wśród lokalnej społeczności i turystów. Co ciekawe, poza obrazami, Ewa Okołowicz z pasją zajęła się także rękodziełem. Umiejętność robienia na drutach pozwoliła jej tworzyć z lokalnej wełny unikatowe wyroby, takie jak czapki, szaliki i koce. – Nie byłam pewna, czy w takim małym miasteczku ktokolwiek w ogóle się zainteresuje obrazami i tutaj wejdzie do galerii. Więc zaczęłam pracować z wełną. Patagonia jest bardzo sławna z owczej wełny, dlatego chciałam coś zrobić z tym. Umiałam robić na drutach, bo mnie dawno temu mama nauczyła, ale nie wiedziałam w ogóle skąd wełna pochodzi ani nic. Więc panie tutejsze nauczyły mnie, jak to się przędzie i jak się farbuje – zaznacza. Kim jest Ewa Okołowicz? Ewa Okołowicz to polska malarka, ilustratorka i projektantka mody w duchu slow fashion, której twórczość cieszy się międzynarodowym uznaniem. Większość życia spędziła w Hiszpanii, gdzie w 2007 r. ukończyła studia na Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych San Carlos w Walencji. Jej obrazy trafiły do prywatnych kolekcji na całym świecie, a sama artystka miała okazję prezentować swoje prace w galeriach i muzeach w Polsce, Hiszpanii, Niemczech, Stanach Zjednoczonych oraz Chile. Więcej o Ewie Okołowicz, jej życiu pełnym artystycznych wyzwań i decyzji, które zaprowadziły ją do Patagonii, dowiecie się z zamieszczonego na początku artykułu materiału wideo, przygotowanego przez Michała Cessanisa z redakcji Travelera. View Ediplayer on the source website Źródła: Instagram @michalcessanis; ewa.gallery; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Jadwiga Jędrzejowska święciła triumfy na długo przed Igą Świątek. Kibicował jej sam król Szwecji
Jadwiga Jędrzejowska sprawiła, że tenis – sport kojarzony dotąd głównie z elitami – zaczął zdobywać popularność w szerszych kręgach społeczeństwa. Jako pierwsza Polka w historii zagrała w wielkoszlemowym finale, a od końcowego triumfu dzieliło ją tylko sześć piłek.
W tym artykule: Kim była Jadwiga Jędrzejowska? Biografia finalistki Wimbledonu Osiągnięcia Jadwigi Jędrzejowskiej. Od mistrzostwa Polski po finał Wimbledonu Sukcesy Jadwigi Jędrzejowskiej w liczbach Życie prywatne Jadwigi Jędrzejowskiej Prekursorka tenisa ziemnego w Polsce Jadwiga Jędrzejowska i ciekawostki z nią związane Sukcesy polskich sportowców w okresie międzywojennym napawały kibiców dumą. Dawały im także nadzieję, że odradzająca się po latach zaborów ojczyzna może rywalizować z największymi potęgami świata jak równy z równym. Największe zwycięstwa odnosili wówczas lekkoatleci – Halina Konopacka, Stanisława Walasiewicz oraz Janusz Kusociński. Biało-Czerwoni święcili triumfy także poza arenami olimpijskimi. Jadwiga Jędrzejowska, trzykrotna finalistka turniejów wielkoszlemowych i jedna z największych gwiazd tenisa kobiecego w latach 30., była tego najlepszym przykładem. Kim była Jadwiga Jędrzejowska? Biografia finalistki Wimbledonu Jadwiga Jędrzejowska przyszła na świat 15 października 1912 r. w rodzinie robotniczej. Jak sama powtarzała, urodziła się na korcie. – Proszę mi wierzyć, że niewiele przesadzam. Domek, w którym się ujrzałam światło dzienne, znajdował się w parku krakowskim, tuż obok boisk tenisowych Akademickiego Związku Sportowego. Cała moja młodość była z nim związana – można przeczytać w opracowanej przez Kazimierza Gryżewskiego biografii tenisistki z 1955 r. Już od najmłodszych lat, chcąc wesprzeć domowy budżet, podejmowała pracę na pobliskim korcie. Zarabiała zbierając piłki podczas treningów bardziej doświadczonych graczy. To właśnie wtedy przyszła mistrzyni złapała „tenisowego bakcyla” i po raz pierwszy sięgnęła po rakietę, nie wiedząc jeszcze, że za już wkrótce sama będzie występowała na największych arenach. Początki nie należały jednak do najłatwiejszych. Problemem okazały się nie tylko kwestie finansowe, ale także niechęć ze strony bardziej zamożnych rówieśniczek, które nie chciały trenować z córką robotnika. Mimo nieprzychylności otoczenia i licznych przeciwności, nie zaprzestała rozwijania swojej pasji, wierząc, że ciężka praca i wsparcie klubu pozwoli jej osiągnąć wymarzone cele. Na efekty nie trzeba było długo czekać. Już w 1927 r. Jędrzejowska sięgnęła po mistrzostwo Polski w grze podwójnej, za co otrzymała w nagrodę złoty zegarek. Co ciekawe, wygrana ta nie wzbudziła entuzjazmu wśród jej najbliższych. – Oj, Jadziu, po co ci ten zegarek? W głowie ci się przewróci i nic z ciebie dobrego nie wyrośnie. Już czas, abyś się zabrała do jakieś solidnej pracy. Lepiej byś rzuciła ten tenis – twierdzili rodzice świeżo upieczonej zwyciężczyni krajowego czempionatu. Ona (na szczęście) ich nie posłuchała i za wszelką cenę postanowiła udowodnić, że tenis jest jej życiowym powołaniem. Osiągnięcia Jadwigi Jędrzejowskiej. Od mistrzostwa Polski po finał Wimbledonu Przez kolejne lata Jadwiga Jędrzejowska całkowicie zdominowała krajowe rozgrywki, regularnie wygrywając mistrzostwa Polski zarówno w singlu, deblu, jak i mikście. Z każdym kolejnym zwycięstwem ambicje rosły, a krakowianka coraz odważniej spoglądała w kierunku zagranicznych turniejów. Pierwszy znaczący międzynarodowy sukces odniosła w 1936 r., docierając do półfinału Wimbledonu. Rok później poszła o krok dalej, awansując do wielkiego finału na kortach All England Lawn Tennis Club, zostając tym samym pierwszą Polką, która tego dokonała. Niestety, mimo prowadzenia 4:1 i 30:15 w decydującym secie, uległa faworyzowanej Brytyjce Dorothy Round 2:6, 6:2, 5:7, tracąc szansę na historyczne zwycięstwo. Kilka tygodni później Jędrzejowska stanęła przed kolejną okazją na wygraną w Wielkim Szlemie. Jednak i tym razem szczęście nie było po jej stronie. Lepsza od naszej mistrzyni okazała się Chilijka Anita Lizana. Trzecie podejście także nie przyniosło końcowego triumfu. W 1939 r. pierwsza rakieta Polski uległa w finale French Open Francuzce Simonne Mathieu 3:6, 6:8. Co nie udało się w singlu, udało się w deblu. Jędrzejowska swój upragniony wielkoszlemowy tytuł zdobyła w 1939 r. w Paryżu. Po mistrzostwo Francji sięgnęła, grając u boku Simonne Mathieu – tej samej zawodniczki, której chwilę wcześniej uległa w finale turnieju singlowego. Polsko-francuski duet okazał się lepszy od pary Alice Florian i Hella Kovac z Jugosławii. Było to pierwszy zwycięstwo tenisistki lub tenisisty z kraju nad Wisłą na tym poziomie rozgrywek. Najważniejsze osiągnięcia Jadwigi Jędrzejowskiej 62 tytuły mistrzyni Polski (23 w singlu, 14 w deblu i 25 w mikście); 26 tytułów międzynarodowej mistrzyni Polski (9 w singlu, 7 w deblu i 10 w mikście); trzy singlowe finały wielkoszlemowe – Wimbledon (1937 r.), US Open (1937) i Roland Garros (1939); mistrzostwo Francji w grze podwójnej z 1939 r.; finalistka mistrzostw Francji w deblu z 1936 r. oraz mistrzostw USA z 1938 r.; finał gry mieszanej wielkoszlemowego turnieju na kortach Rolanda Garrosa (1947 r.); w światowym rankingu tenisistek najwyżej była sklasyfikowana na 5. miejscu. Życie prywatne Jadwigi Jędrzejowskiej Karierę Jadwigi Jędrzejowskiej, podobnie jak wielu sportowcom tamtego okresu, przerwał brutalny atak Niemiec na Polskę. Mimo zachęt ze strony okupanta, krakowianka nie zdecydowała się na udział w turniejach rozgrywanych na terenie III Rzeszy, twierdząc, że zakończyła już przygodę z zawodowym sportem. Finalistka Wimbledonu nie przyjęła również propozycji „Mistera G”, czyli króla Szwecji Gustawa V, którego poznała podczas swojego pobytu na Riwierze Francuskiej i z którym w przeszłości grywała w tenisa. – Było mi niezmiernie miło, że mój partner z Riwiery „Mister G” pamiętał o mnie i chciał mi przyjść z pomocą. Jednak nie mogłam zdezerterować z ojczyzny i opuścić mych najbliższych – przekonywała. Po zakończeniu II wojny światowej Jędrzejewska wróciła na korty. W 1947 r. osiągnęła swój siódmy finał Wielkiego Szlema, tym razem w grze mieszanej, grając w parze z Rumunem Constantinem Caralulisem. Decydujące spotkanie nie potoczyło się jednak po ich myśli. Przegrali 0:6, 0:6 z niezwykle dobrze dysponowanym tego dnia duetem – Ericem Sturgessem i Sheilą Piercey Summers. W późniejszych latach z powodzeniem łączyła karierę zawodniczą z pracą trenerską. Na krajowym podwórku długo była bezkonkurencyjna. Wystarczy tylko wspomnieć, że swój ostatni singlowy tytuł mistrzyni Polski zdobyła w wieku 49 lat. Po latach sukcesów na światowych kortach Jadwiga Jędrzejowska zawiesiła rakietę na kołku w 1968 roku, kończąc swoją długą i niezwykle owocną karierę. Prywatnie była żoną Alfred Galerta, z którym po ślubie zamieszkała w Katowicach. Wybitna tenisistka zmarła 28 lutego 1980 r. w wieku 67 lat. Jej ciało spoczęło w rodzinnym Krakowie, na cmentarzu Rakowickim. Prekursorka tenisa ziemnego w Polsce Na następczynie Jadwigi Jędrzejowskiej musieliśmy czekać wiele dekad, co pokazuje, jak wybitne i trudne do powtórzenia były jej osiągnięcia z okresu międzywojennego. Drugą Polką w dziejach, która zagrała w wielkoszlemowym finale, była Agnieszka Radwańska. Pochodząca również z Krakowa zawodniczka w 2012 r. wystąpiła w decydującym spotkaniu Wimbledonu. Mimo trzysetowej walki, starsza z sióstr Radwańskich musiała uznać wyższość 7-krotnej zwyciężczyni londyńskiej imprezy Amerykanki Sereny Williams (1:6, 7:5, 2:6). Marzenie o singlowym zwycięstwie naszej rodaczki w Wielkim Szlemie spełniło się w 2020 roku, gdy na kortach Rolanda Garrosa w wielkim stylu triumfowała Iga Świątek. 19-letnia raszynianka w siedmiu meczach oddała rywalkom zaledwie 28 gemów, nie tracąc przy tym ani jednego seta. Dwa lata później ponownie zapisała się na kartach historii polskiego sportu, zostając liderką światowego rankingu tenisistek. Choć to właśnie singlowe wygrane przynoszą największy rozgłos, warto przypomnieć, że sukcesy podczas imprez wielkoszlemowych odnosili także nasi debliści. W 1978 r. po triumf w Australian Open – w parze z reprezentantem gospodarzy Kimem Warwickiem – sięgnął Wojciech Fibak. Dwukrotnie zwyciężał Łukasz Kubot – w 2014 r. na kortach Melbourne Park (z Robertem Lindstedtem ze Szwecji) oraz w 2017 na Wimbledonie u boku Brazylijczyka Marcelo Melo. Z kolei Jan Zieliński w 2024 r. wygrał dwa turnieje wielkoszlemowe, ale w grze mieszanej (Australian Open i Wimbledon), gdzie partnerował mu Su-wei Hsieh z Tajwanu. Jadwiga Jędrzejowska i ciekawostki z nią związane Jadwiga Jędrzejowska, aby wziąć udział w swoich pierwszych mistrzostwach Polski, musiała mieć białą bluzeczkę, śnieżną spódniczkę z falbankami oraz długie, białe pończochy. Ponieważ nie miała pieniędzy na taki strój, z pomocą przyszły władze jej klubu, które sfinansowały zakup; O olbrzymiej popularności Jadwigi Jędrzejowskiej niech świadczy fakt, że dwukrotnie w latach 1936–1937 wygrywała Plebiscyt „Przeglądu Sportowego” na najlepszego polskiego sportowca roku; Ze względu na trudność w wymowie nazwiska Jędrzejowska zyskała wśród zagranicznych dziennikarzy przydomek „Dża-Dża”, który towarzyszył jej przez całą karierę; W trakcie jednego z turniejów między Jadwigą Jędrzejowską a pewnym kibicem doszło do sprzeczki, wywołanej jego nieprzychylnymi uwagami na temat gry. Niesfornym kibicem okazał się… Charlie Chaplin, jedna z najwybitniejszych postaci światowego kina. Burzliwy początek ich znajomości przerodził się w przyjaźń, która trwała aż do jego śmierci. Źródła: „Urodziłam się na korcie” – Jadwiga Jędrzejowska, Kazimierz Gryżewski; historiapolskiegotenisa.pl; muzeumsportu.waw.pl; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Przyznano nagrody młodym wynalazcom z Polski. Ich pomysły mogą zmienić świat
Od diagnoz wspieranych sztuczną inteligencją po radiowe czujniki kardiologiczne. Młodzi wynalazcy z Polski zaskoczyli jury tegorocznego konkursu „Młody Wynalazca” kreatywnością i troską o przyszłość. To dowód na to, że potrafią sprostać wyzwaniom współczesnego świata.
Spis treści: Nagrody dla młodych wynalazców z Polski Wyróżnione pomysły Choć mamy dopiero pierwsze ćwierćwiecze trzeciego millenium, już teraz mówi się, że pewne wynalazki XXI wieku zrewolucjonizują naszą codzienność i zostaną z nami na dłużej. To dotyczy między innymi smartfonów czy drukarek 3D. Wynalazcy nie powiedzieli rzecz jasna ostatniego słowa i cały czas pracują nad nowymi odkryciami. Duży wkład w rozwój techniczny mają także młodzi naukowcy i badacze z Polski. Coraz częściej słyszymy o międzynarodowych sukcesach naszych rodaków właśnie na polu naukowym. W tym roku niemożliwego dokonał Michał Parniak. Polak stworzył najszybszą pamięć kwantową na świecie. Kolejne nazwiska, które warto śledzić, poznaliśmy podczas finału konkursu „Młody Wynalazca” organizowanego przez „Rzeczpospolitą” i Urząd Patentowy. W tegorocznej edycji docenione zostały cztery projekty. Przyznano dwie główne nagrody oraz dwa wyróżnienia. Ich twórcy wykazali się nie tylko kreatywnością, ale także troską o zdrowie, środowisko i rozwój techniczny. Nagrody dla młodych wynalazców z Polski Jednym z głównych zwycięzców był zespół kierowany przez Cezarego Skarżyńskiego, który zdobył nagrodę w kategorii IT Development. Jak wyjaśnia lider projektu, celem DIAGLY jest stworzenie asystenta sztucznej inteligencji, który wspierałby lekarzy w codziennej pracy w podstawowej opiece zdrowotnej. System ten miałby działać symultanicznie z konsultacją lekarską, sugerując potencjalne jednostki chorobowe, zalecane badania oraz sposoby leczenia na podstawie wywiadu z pacjentem. – Na podstawie bardzo krótkiego opisu pacjenta asystent jest w stanie skonstruować gotowe opisy badania przedmiotowego i podmiotowego, zalecenia dla pacjenta czy zasady postępowania – tłumaczy Skarżyński na łamach rp.pl. Obecnie jego zespół współpracuje z lekarzami i dostawcami danych, aby zapewnić jak najwyższą jakość informacji. Drugą nagrodę główną w kategorii biotech/medycyna zdobył Maciej Ślot, autor projektu innowacyjnego radiowego czujnika kardiologicznego. Urządzenie to pozwala na bezinwazyjne mierzenie poziomu płynu w płucach na podstawie analizy sygnałów radiowych. Jak wyjaśnia Ślot, czujnik działa z wykorzystaniem promieniowania o bardzo niskiej energii, mniejszej niż w przypadku telefonów komórkowych. Nie emituje też jonizującego promieniowania. – Jego zastosowanie nie wymaga wiedzy specjalisty, co czyni go unikatowym w swojej klasie – podkreśla autor wynalazku. Projekt może znaleźć zastosowanie w diagnostyce i monitorowaniu pacjentów z problemami kardiologicznymi. Szczególnie w sytuacjach, gdy dostęp do specjalistycznej opieki jest ograniczony. Wyróżnione pomysły Wyróżnienia trafiły do autorów niemniej obiecujących projektów. Kornelia Wieczorek z III LO RP w Gdyni zaprezentowała projekt RHIZOSPHERIC, który zdobył uznanie w kategorii agrotech & food technology. Jej pomysł zakłada zastąpienie sztucznych nawozów bakteriami wiążącymi azot. Takie rozwiązanie nie tylko zwiększa wydajność upraw, ale także zmniejsza szkodliwy wpływ rolnictwa na środowisko, w tym emisję gazów cieplarnianych. Z kolei Filip Budny, laureat wyróżnienia w kategorii zielona transformacja, przedstawił projekt Watersense, dotyczący nowoczesnej technologii monitorowania stanu rzek. Rozwiązanie to może stać się kluczowym narzędziem w ochronie zasobów wodnych, umożliwiając szybsze reagowanie na zmiany w ekosystemach wodnych. Warto również podkreślić, że w ostatnich miesiącach powody do dumy mają nie tylko polscy młodzi naukowcy, ale również polskie uczelnie. Aż sześć znalazło się w prestiżowym Shanghai Ranking. Źródło: Rzeczpospolita.pl Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Jan Czerski trafił na Syberię w ramach kary. Przekuł ją w długie i owocne badania naukowe
Jan Czerski wielkimi literami zapisał swoje nazwisko historii nauki. Jego osiągnięcia w zakresie geologii, paleontologii i badań Syberii miały ogromne znaczenie, zarówno do Polski, jak i dla Rosji, gdzie spędził większość swojego życia. W jaki sposób polski badacz trafił do tej niegościnnej krainy? Na to inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kim był Jan Czerski? Życiorys Jana Czerskiego Najważniejsze osiągnięcia Jana Czerskiego Śmierć Jana Czerskiego Jan Czerski pozostawił po sobie imponujący dorobek naukowy. Jego prace w dziedzinie geologii, paleontologii i geografii Syberii są kamieniem milowym w badaniach nad tym niegościnnym regionem. Przyglądając mapom azjatyckiej części Rosji, łatwo można zauważyć, że nazwisko polskiego badacza pojawia się na nich nader często. Kim był Jan Czerski? Jan Czerski zapisał się w historii jako wybitny geolog, paleontolog, przyrodnik i jeden z najbardziej zasłużonych badaczy rozległej Syberii. Był także powstańcem styczniowym. Za udział w zrywie spadły na niego carskie represje. Na Syberię trafił przymusowo, ale został tam z własnej woli. Życiorys Jana Czerskiego Jan Czerski urodził się 15 maja 1845 roku, w majątku Swolna (na terenie dzisiejszej Białorusi). Pochodził z drobnoszlacheckiej rodziny, która wywodziła się z okolic Mińska. Nauki pobierał w gimnazjum w Wilnie, które wówczas było jednym z najważniejszych ośrodków kształcenia na terenie zaboru rosyjskiego. W trzeciej klasie przeniósł się do Instytutu Szlacheckiego. Gdy wybuchło powstanie styczniowe, przygotowywał się do matury. Udział w powstaniu styczniowym Podobnie jak wielu jego rówieśników, Czerski przyłączył się do walki o niepodległość Polski. Mimo że miał dopiero osiemnaście lat, nie brakowało mu odwagi i determinacji w walce z zaborcą. Po upadku zrywu, został ujęty przez rosyjskie wojska. Jako uczestnika powstania, skazano go na zesłanie w głąb Imperium Rosyjskiego. Zesłanie na Syberię i przymusowa służba w wojsku Karę odbywał w liniowym batalionie w Omsku. Była to niezwykle surowa kara, zwłaszcza że Czerski był młodym, wątłym chłopakiem. Sześcioletnia służba w carskiej armii mocno nadwątliła jego zdrowie, co miało o sobie dać znać w przyszłości. Warunki były wyjątkowo trudne, ale młody zesłaniec nie był pozostawiony samemu sobie. W Omsku trafił pod opiekę Polaków – inżyniera Marczewskiego i naukowca W. Kwiatkowskiego. Zajął się nim także przyszły naukowiec, Kozak Potanin. To oni dostarczali Czerskiemu książki naukowe, które ten studiował z wielkim zapałem. Ćwiczenia terenowe były dla niego dobrą okazją do poszukiwań okazów, z których później sporządzał preparaty anatomiczne. Był rok 1867, kiedy swoje pierwsze zbiory wysłał do Towarzystwa Przyrodników w Moskwie. Przedstawiciele szanowanej instytucji początkowo wykazywali duży entuzjazm, ale gdy dotarła do nich wiadomość, że Jan Czerski jest skazańcem, zerwali z nim kontakt. Początek pracy naukowej Z carskiego wojska został zwolniony w 1869 roku. Nie dostał jednak prawa powrotu do kraju. Żeby zarobić na życie, udzielał lekcji. Dwa lata później od carskiego aparatu otrzymał zezwolenie na przeprowadzkę z Omska do Irkucka. Tam spotkał Aleksandra Czekanowskiego, z którym dzielił nie tylko niedolę zesłańca, ale także pasję do nauki. Czekanowski był już wtedy badaczem ze sporym dorobkiem. Dzięki jego pomocy, Czerski zaczął studiować geologię i paleontologię. Pracę naukową rozpoczął pod kierunkiem swojego kolegi i Benedykta Dybowskiego, lekarza, zoologa i badacza jeziora Bajkał (także zesłańca). Wyprawy Jana Czerskiego Od 1871 do 1883 roku polski badacz odbył wiele wypraw terenowych, zleconych mu przez Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne. Pracował w łańcuchu Sajan Wschodni, w dolinie rzeki Irkut i Dolinie Tunguskiej. Między kolejnymi ekspedycjami w Irkucku prowadził badania geograficzne i geologiczne Syberii Wschodniej (na polecenie Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego). Najważniejsze osiągnięcia Jana Czerskiego Wśród jego najważniejszych osiągnięć naukowych należy wymienić działalność Czerskiego w obszarze jeziora Bajkał. Naukowiec zbadał całe wybrzeże ogromnego zbiornika wodnego pod względem budowy geologicznej, zbierając przy tym wiele okazów fauny kopalnej i minerałów. Za opracowanie dokładnej mapy geologicznej wybrzeża jeziora został nagrodzony w Bolonii. W latach 1877–1881 odbył cztery wyprawy naukowe w trakcie których dokładnie zbadał dolinę Selengi, wyjaśnił genezę jeziora Bajkał i przedstawił budowę geologiczną Syberii Wschodniej. Za te osiągnięcia otrzymał złoty medal Rosyjskiej Akademii Nauk. Dzięki pomocy Jana Zawiszy, Czerski mógł przenieść się do Petersburga. W trakcie podróży do nowej lokacji wykonał dokładną analizę geologiczną trasy z Irkucka. W Petersburgu znalazł zatrudnienie w Akademii Nauk. W tym czasie opracował i wydał osteologię ssaków czwartorzędowych, których skamieniałości podczas ekspedycji na Wyspy Nowosyberyjskie, na którą wyruszył w 1885 roku. Na polecenie Akademii Nauk przygotował obszerne opracowanie fauny kopalnej ssaków syberyjskich. Czerski miał do dyspozycji ogromny materiał porównawczy, zebrany z petersburskich muzeów i innych placówek naukowych. Monografia jego autorstwa w 1891 roku ukazała się w „Zapiskach Akademii Petersburskiej”. Śmierć Jana Czerskiego Przymusowa służba w wojsku odbiła się na zdrowiu Czerskiego. Mimo to nie oszczędzał się podczas badań naukowych, które prowadził w wyjątkowo trudnych warunkach terenowych. Zasłużony badacz zmarł 25 czerwca 1892 roku, podczas ekspedycji naukowej w dorzecze Kołymy, Jany i Inygirki. Upamiętnienia Jana Czerskiego W uznaniu wybitnych zasług polskiego badacza, jego imieniem nazwano: łańcuch górski w Jakucji i obwodzie magadańskim, pasmo górskie na Zabajkalu, najwyższy szczyt Gór Bajkalskich, dolinę rzeki Kandat u podnóży Sajanów, jeden z najwyższych szczytów gór Chamar-Daban, szczyt grzbietu Nadmorskiego obok Listwianki, obszary obok Irkucka, gdzie odkryto i zbadano ślady bytności ludzi pierwotnych, miasto w Rosji nad Kołymą, ulice: w Gliwicach, Malborku, Zielonej Górze, Wilnie, Wierchniedźwińsku, Krzywym Rogu, Moskwie, Irkucku i Zyriance. Dla upamiętnienia Jana Czerskiego w 2002 roku Poczta Polska wydała znaczek pocztowy o nominale 2 zł (w nakładzie 500 tys. sztuk). Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Polskie jezioro zachwyciło świat. Turystyczny hit z prestiżową nagrodą
O Polsce znowu zrobiło się głośno. Tym razem za sprawą architekta Pawła Grobelnego, autora projektu pierścieniowych pomostów na jeziorze Słupeckim, który zwyciężył w prestiżowym konkursie.
Spis treści: Polak z prestiżową nagrodą Kim jest Paweł Grobelny? Kolejne wyróżnienie dla Polski Polska może poszczycić się wieloma miejscami, które od lat cieszą niesłabnącą popularnością wśród zagranicznych turystów, a ponadto są nagradzane podczas międzynarodowych konkursów. Tym razem docenione zostało znajdujące się w woj. wielkopolskim Jezioro Słupeckie z pierścieniowymi pomostami. Projekt autorstwa Pawła Grobelnego otrzymał właśnie prestiżowe wyróżnienie „DNA PARIS DESIGN AWARD” dla najlepszej przestrzeni publicznej. Polak z prestiżową nagrodą Pierwszy element pomostu nad jeziorem w Słupcy, w kształcie połączonych ze sobą dwóch okręgów, oddano do użytku w czerwcu 2023 r. Od razu spotkał się on z wielkim zainteresowaniem mieszkańców, jak i przyjezdnych. Za nietypową, ale jakże ciekawą i przyciągającą uwagę formę zagospodarowania nabrzeża odpowiedzialny był wybitny polski projektant przestrzeni publicznych, Paweł Grobelny. Zarówno ten, jak i inne projekty autorstwa cenionego w branży designera charakteryzują minimalizm, oszczędność formy oraz użycie naturalnego materiału, w tym przypadku – drewna. – Bardzo zależało mi na wpisaniu się w istniejący kontekst, projektowaniu raczej mniejszych obiektów przestrzennych, które dobrze wpiszą się w naturę i będą wykorzystywać jej walory, a nie konkurować z nią. Poszczególne platformy i tarasy widokowe mają zaprosić mieszkańców Słupcy do częstego korzystania z tej przestrzeni. Cieszę się także, że pomimo, że projekt jest jeszcze w trakcie realizacji, jest bardzo dobrze odbierany przez mieszkańców Słupcy – przyznaje autor słupeckiego pomostu, który w ostatnim czasie ma wiele powodów do radości. Na początku roku pierścieniowe pomosty otrzymały wyróżnienie „Property Design Award 2024” dla najlepiej zaprojektowanej przestrzeni publicznej w kraju. Z kolei we wrześniu projekt „W harmonii z naturą – Rozwój nabrzeża Jeziora Słupeckiego w Polsce” doceniło międzynarodowe jury podczas tegorocznej edycji konkursu „DNA PARIS DESIGN AWARD”. Paweł Grobelny został nagrodzony w kategorii Architektura krajobrazu/Parki i przestrzenie publiczne, Obiekty edukacyjne, komunalne i rekreacyjne. W uzasadnieniu czytamy, że „jest to przykład połączenia designu z szacunkiem dla środowiska naturalnego i historii. Projekt koncentrował się na mniejszych obiektach, które nie tylko uzupełniają krajobraz, ale także zachęcają do aktywnego korzystania z tej przestrzeni”. Kim jest Paweł Grobelny? Paweł Grobelny od lat specjalizuje się w projektowaniu przestrzeni publicznych. W branży cieszy się dużym uznaniem i zaufaniem, co potwierdza bogate portfolio i liczne nagrody. Projekty jego autorstwa można podziwiać na całym świecie, w tym m.in. w ogrodzie Albertine okalającym Bibliotekę Królewską w Brukseli czy największym parku miejskim w Szanghaju. W ostatnim czasie, oprócz nagrodzonego już pomostu nad jeziorem w Słupcy, odpowiadał również za zagospodarowanie przestrzenne placu ratuszowego w Logroño, stolicy hiszpańskiego regionu La Rioja Kolejne wyróżnienie dla Polski Przypomnijmy, że w kwietniu informowaliśmy o wyróżnieniu, jakie otrzymało Muzeum Historii Polski. Zlokalizowany na warszawskiej Cytadeli obiekt trafił na ogłoszoną przez Prix Versailles (Nagroda Wersalska) listę The World’s Most Beautiful Museums 2024, wyłaniającą najpiękniejsze muzea świata. – W jubileuszowej, dziesiątej edycji konkursu, w kategorii Muzea, nasza instytucja została doceniona za szczególne walory architektoniczne, gdyż gmach Muzeum Historii Polski to nie tylko miejsce, w którym opowiadamy o dziejach państwa i narodu. To dzieło samo w sobie, budynek pełen przemyślanych znaczeń. Jego fasada nawiązuje do kolejnych warstw naszej historii: od czasów najdawniejszych, do współczesności – można było przeczytać na oficjalnej stronie muzeum. W zestawieniu znalazło się łącznie siedem budynków. Jurorzy nagrodzili także: Muzeum Sztuki A4 (Chengdu, Chiny, Wielkie Muzeum Egipskie (Giza, Egipit), Muzeum Trzęsienia Ziemi w Smritivan (Bhuj, India), Muzeum Sztuki Simose (Hiroszima, Japonia), Paleis Het Loo (Apeldoorn, Holandia), Muzeum Oman Poprzez Wieki (Manah, Oman). Źródła: materiały prasowe; National Geographic Polska.
Porzucił życie w Polsce i wypłynął w samotny rejs. Łodzią, którą sam zbudował
Michał Malinowski, mimo dobrze zapowiadającej się kariery aktorskiej, wybrał życie z dala od blasku fleszy. Pod koniec 2019 r. wypłynął w samotny rejs łodzią, którą sam zbudował.
W tym artykule: Kim jest Michał Malinowski? „Nie ma rzeczy niemożliwych” Michał Malinowski zdobył ogólnopolską popularność dzięki rolom w lubianych przez widzów serialach, jak „Na Wspólnej” czy „Pierwsza miłość”. Gdy kariera młodego aktora zaczęła nabierać tempa, ten nieoczekiwanie zniknął z mediów i wyruszył w samotny rejs po Oceanie Atlantyckim na własnoręcznie zrobionej łodzi. Dziś, po pięciu latach od startu, wciąż przemierza najdalsze zakątki globu, co chętnie relacjonuje w sieci. Kim jest Michał Malinowski? – Aktor, elektryk, łapserdak. Zbudowałem też łódź – możemy przeczytać w opisie oficjalnego profilu Michała Malinowskiego na Instagramie (@michal_malinowski_official), który obserwuje blisko 200 tys. użytkowników. Urodzony 24 października 1990 r. w Warszawie aktor kilka lat temu, dla wielu dość niespodziewanie, porzucił swoje dotychczasowe życie i wyruszył w samotny rejs w nieznane. Zanim jednak wypłynął ze szczecińskiego portu, samodzielnie zbudował łódź od postaw. Tworzenie nie tylko środka transportu, ale także nowego domu, zajęło mu 14 miesięcy. Przysłowiowa godzina zero wybiła 28 grudnia 2019 roku. To właśnie wtedy ulubieniec widzów rozpoczął podróż życia, spełniając tym samym swoje największe marzenie. – Zdaję sobie sprawę, że moja decyzja mogła być dla niektórych niezrozumiała, ale była najbardziej spójna ze mną ze wszystkich, które w życiu podjąłem – przyznał Malinowski po 8 miesiącach od rozpoczęcia wyprawy. Dodaje jednocześnie, że przez ten okres nie przytrafił się ani jeden dzień, kiedy by żałował, mimo że bywało różnie. Bowiem momentów kryzysowych i niebezpiecznych sytuacji w czasie morskiej wojaży nie brakowało. Do jednej z nich doszło latem 2023 r., gdy aktor został porażony piorunem. – Podczas jednej z burz, które złapały nas na otwartym morzu, poraził mnie piorun. Wysiadły światła nawigacyjne, a w rękę, którą trzymałem mokrą linę, poraził mnie prąd. Oprócz tego były niespodziewane szkwały (burze), które wyrywały w środku nocy kotwicę i spychały łódkę na skały. Były sieci rybackie zaplątane w śrubę, do których trzeba było nurkować na środku oceanu, żeby je wycinać. Były rekiny, którym trzeba było wyciągać haczyki z paszczy. Podejrzane łódki, które podpływały w środku nocy do mojej burty i śledziły mnie w niewiadomym celu przez dłuższy czas. Na morzu dzieje się dużo i dosyć często człowiek ma wrażenie, że jego życie jest zagrożone – zdradził w rozmowie z serwisem cozatydzien.tvn.pl. Ahoj, przygodo! Autorzy Travelera podpowiadają, dlaczego warto wyruszyć w rejs Rejs, bez względu na to, czy wybierzemy się na niego jachtem, promem, statkiem wycieczkowym, czy nawet pontonem, to fantastyczna przygoda i inne doświadczenie świata. Dlatego lutowe wydanie Tra... „Nie ma rzeczy niemożliwych” Michał Malinowski, jak już zostało wspominane, wyruszył na podbój Atlantyku ze Szczecina. Zwiedził po drodze Niemcy, Danię, Wielką Brytanię, Francję oraz Portugalię. Miejscem, które wywarło na aktorze największe wrażenie, była Kolumbia. – Zakochałem się w tym kraju i zostałem tam dwa lata – mówił w „Dzień dobry TVN”. W tym czasie niestrudzony podróżnik z Polski wrócił na chwilę do aktorstwa, występując w jednej z tamtejszych produkcji („Paraíso Blanco”). A także znalazł, co prawda nie na długo, swoją drugą połówkę. Po pobycie w Ameryce Południowej i dopłynięciu do wybrzeży meksykańskiego stanu Kalifornia, Michał Malinowski ruszył na podbój największego kontynentu świata. Swoją azjatycką przygodę rozpoczął od Mongolii. Tam galopował po bezkresnych stepach i zdobył czwarty największy szczyt kraju, czyli Malchin Peak, liczący 4050 m n.p.m. – Niesamowicie jest odwiedzać miejsca, w których każdy wdech wypełnia płuca wolnością – przekazał na Instagramie. Przypomnijmy, że w 2015 roku Malinowski, wspólnie z kolegą z planu, Dawidem Czupryńskim, odbyli podróż autostopem z Warszawy do Chin. Odwiedzili po drodze m.in. Turcję, Azerbejdżan, Kazachstan. W pięć tygodni aktorski duet pokonał wspólnie 14 tys. kilometrów. Źródła: instagram.com/michal_malinowski_official; cozatydzien.tvn.pl; dziendobry.tvn.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Irena Szewińska kochała sport z wzajemnością. Kibice okrzyknęli ją „królową królowej sportu”
Siedem medali igrzysk olimpijskich, siedem tytułów mistrzyni Europy i masa rekordów. Irena Szewińska swoimi sukcesami na zawsze zapisała się w historii polskiego i światowego sportu.
W tym artykule: Początki kariery Ireny Szewińskiej Najbardziej utytułowana polska olimpijka Ile medali zdobyła Irena Szewińska? Rekordy Ireny Szewińskiej Z miłości do sportu Irena Szewińska i ciekawostki z nią związane Polscy lekkoatleci od dekad należą do ścisłej światowej czołówki. W okresie międzywojennym triumfy święcili Halina Konopacka, Janusz Kusociński oraz Stanisława Walasiewicz. Po wojnie nadeszła era Wunderteamu, którego członkowie w latach 1956–1966 sięgnęli po 17 krążków igrzysk olimpijskich i 40 medali mistrzostw Europy. Końcówka lat 60. to pierwsze sukcesy Ireny Szewińskiej (wtedy jeszcze Kirszenstein). I nikt nie przypuszczał wówczas, że mamy do czynienia z najwybitniejszą lekkoatletką w dziejach polskiego sportu. Początki kariery Ireny Szewińskiej Irena Szewińska urodziła się 24 maja 1946 r. w Leningradzie (obecnie Sankt Petersburg). Rok później rodzina przyszłej mistrzyni – ojciec Jakub Gustaw Kirszenstein i matka Eugenia z domu Rafalska – przeniosła się do Warszawy, gdzie osiedliła się na stałe. Swoją przygodę z lekką atletyką Irena rozpoczęła w szkole podstawowej. Trenerzy od razu dostrzegli w niej ogromny potencjał, który wymagał odpowiedniego oszlifowania. – Przebiegłam na szkolnym sprawdzianie tak szybko, że nauczycielka poprosiła o powtórkę, bo chyba jej się stoper popsuł. Lekkoatletykę zaczęłam uprawiać jesienią 1960 roku, mając 14 lat, w grupie uczniów Szkoły Podstawowej nr 37 w Warszawie, której trenerem był dawny oszczepnik, finalista igrzysk z Melbourne, Jan Kopyto – przyznała w jednym z wywiadów. Na pierwsze sukcesy nie trzeba było długo czekać. Już w 1964 r. podczas rozgrywanych na Stadionie Dziesięciolecia Europejskich Igrzysk Juniorów wschodząca gwiazda sportu sięgnęła po trzy złote krążki – w biegu na 200 m, skoku w dal i sztafecie 4x100 m. Kolejne medal były tylko kwestią czasu. Najbardziej utytułowana polska olimpijka Irena Szewińska pięciokrotnie startowała na igrzyskach olimpijskich. Na najważniejszej imprezie czterolecia zadebiutowała w 1964 roku, zaledwie miesiąc po niezwykle udanych dla siebie Europejskich Igrzyskach Juniorów, na których trzykrotnie usłyszała „Mazurka Dąbrowskiego”. W Tokio 18-letnia wówczas lekkoatletka sięgnęła po trzy medale – dwa srebrne w biegu na 200 m i skoku w dal oraz złoty w sztafecie 4x100 m, bijąc wraz z koleżankami rekord świata. Cztery lata później, w Meksyku, ponownie święciła triumfy. Na 100 metrów była trzecia, a na dwukrotnie dłuższym dystansie nie miała sobie równych. Złoty krążek okrasiła znakomitym rekordem świata (22,5 sek.). Na igrzyskach w Monachium powiększyła swój olimpijski dorobek o jeden brązowy medal, wywalczony w koronnej konkurencji, czyli biegu na 200 m. Na olimpijski szczyt powróciła w 1976 r. W Montrealu legendarna sprinterka w fenomenalnym stylu wygrała rywalizację pań na 400 metrów, ustanawiając kolejny rekord świata (49,29 sek.). Po raz ostatni na igrzyskach olimpijskich wystartowała w 1980 r. w Moskwie, gdzie dotarła do półfinału biegu na jedno okrążenie. Siedem krążków wywalczonych przez Irenę Szewińską czyni ją najbardziej utytułowaną polską olimpijką pod względem liczby zdobytych medali. W klasyfikacji wszech czasów zajmuje drugie miejsce, tuż za Robertem Korzeniowskim, który czterokrotnie stawał na olimpijskim podium, za każdym razem na jego najwyższym stopniu. Ile medali zdobyła Irena Szewińska? Oprócz siedmiu olimpijskich krążków Irena Szewińska miała w swojej kolekcji także 16 medali mistrzostw Europy – 10 na otwartym stadionie i 6 w hali. Najbardziej udany okazał się czempionat w Budapeszcie w 1966 roku, kiedy to wybitna polska lekkoatletka trzykrotnie stawała na najwyższym stopniu podium (bieg na 200 m, skok w dal i sztafeta 4x100 m). Osiem lat później, podczas rozgrywanych w Rzymie mistrzostw, zaliczyła sprinterski dublet, wygrywając bieg na 100 i 200 metrów. Pod halą największy triumfy święciła w 1969 r. Na halowych mistrzostwach Starego Kontynentu w Belgradzie Szewińska wywalczyła trzy medale – dwa złote w biegach na 50 m i skoku dal oraz w sztafecie szwedzkiej 1+2+3+4 okrążenia. Ponadto w latach 1965–1979 24-krotnie zdobywała tytuł mistrzyni Polski w biegu na 100, 200 i 400 metrów, sztafecie 4×100 metrów oraz skoku w dal. Rekordy Ireny Szewińskiej Irena Szewińska wielokrotnie ustanawiała rekordy Polski i świata. Dziennikarze i znawcy dyscypliny za najlepszy występ w jej w karierze uważają finałowy bieg na 400 m z Montrealu, gdy czasem 49,29 sek. poprawiła swój własny rekord globu (ustanowiony w Bydgoszczy w 1975 r.) o blisko 0,5 s. i, co najważniejsze, sięgnęła po złoty medal olimpijski. Wynik ten przez prawie pięć dekad był rekordem kraju. Tytuł najszybszej Polki na dystansie 400 m odebrała jej dopiero w 2024 r. Natalia Kaczmarek, mistrzyni olimpijska z Tokio w sztafecie mieszanej 4x400 m, która jedno okrążenie pokonała poniżej 49 sekund. Z miłości do sportu W 1980 r., po niezbyt udanych dla siebie igrzyskach w Moskwie, Irena Szewińska oficjalnie zakończyła karierę, ale nie opuściła świata sportu. Zasiadała w Zarządzie Polskiego Związku Lekkiej Atletyki (w latach 1997–2009 stała na jego czele), była wiceprezeską Polskiego Komitetu Olimpijskiego, a od 1998 r. członkinią Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Ponadto działała w Komisji Koordynacyjnej sprawdzającej stan przygotowań do igrzysk w Atenach, Londynie oraz Tokio. – Prawdę mówiąc, to po zakończeniu sportowej kariery nie miałam w ogóle pojęcia o tym, że pozostanę w sporcie. Właściwie to za bardzo nawet nie wiedziałam, co chciałam robić. Wówczas pojawiła się propozycja zostania członkiem kierownictwa Polskiego Związku Lekkiej Atletyki. Po dwóch miesiącach były również wybory do władz Polskiego Komitetu Olimpijskiego. W grudniu 1980 roku zostałam sportowym działaczem. I tak krok po kroku wciągnęłam się w tę pracę, która daje mi dużo satysfakcji – mówiła w 2008 r. w rozmowie z „Głosem Szczecińskim”. Irena Szewińska odeszła 29 czerwca 2018 r. w wieku 72 lat po długiej walce z nowotworem. Siedmiokrotna medalistka olimpijska spoczęła w Alei Zasłużonych na warszawskich Powązkach Wojskowych. Żegnały ją tłumy, z szefem MKOl Thomasem Bachem na czele. Trzy lata po śmierci została uznana za polskiego sportowca stulecia w specjalnym plebiscycie „Przeglądu Sportowego”. Irena Szewińska i ciekawostki z nią związane Siedmiokrotna medalistka olimpijska z sukcesem łączyła sport z nauką. W 1970 r. ukończyła studia na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego i otrzymała tytuł magistra ekonomii; Prywatnie Irena Szewińska była żoną Janusza Szewińskiego, wielokrotnego reprezentanta Polski w biegu na 400 m przez płotki i jej późniejszego trenera; Szewińska czterokrotnie – w latach 1965, 1966, 1974 i 1976 – zwyciężała w plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca Polski; Na długiej liście odznaczeń i wyróżnień przyznanych Irenie Szewińskiej znajduje się m.in. Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski oraz Order Orła Białego. Źródła: olimpijski.pl, archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Halina Konopacka była prawdziwą legendą. W czasie wojny bohatersko ratowała polski skarb
Halina Konopacka na rzutni nie miała sobie równych i zawsze była pierwsza. Pierwsza też usłyszała „Mazurka Dąbrowskiego” na igrzyskach olimpijskich, zapisując się tym samym na stałe w historii polskiego sportu.
W tym artykule: Kim była Halina Konopacka? Życiorys polskiej mistrzyni Pierwsza polska mistrzyni olimpijska Osiągnięcia Haliny Konopackiej Rekordy życiowe Haliny Konopackiej w poszczególnych konkurencjach Druga strona medalu Ciekawostki z życia Haliny Konopackiej Polska na letnich igrzyskach olimpijskich zadebiutowała w 1924 roku. Biało-Czerwoni w Paryżu zdobyli wówczas dwa krążki. Po srebro sięgnęła drużyna kolarzy torowych, a na trzecim stopniu podium stanął Adam Królikiewicz w skokach przez przeszkody. Na medal z najcenniejszego kruszcu musieliśmy poczekać kolejne cztery lata. „Mazurek Dąbrowskiego” po raz pierwszy wybrzmiał na najważniejszej imprezie czterolecia w 1928 r. za sprawą Haliny Konopackiej. Polka w Amsterdamie okazała się bezkonkurencyjna i zwyciężyła w zawodach rzutu dyskiem, bijąc przy okazji rekord świata. Jak wyglądała jej droga na szczyt? O tym, ale nie tylko, piszemy w dalszej części artykułu. Kim była Halina Konopacka? Życiorys polskiej mistrzyni Halina Konopacka to urodzona mistrzyni. Na świat przyszła 26 lutego 1900 r. w Rawie Mazowieckiej jako trzecie dziecko Jakuba Konopackiego i Marii Florentyny Raszkiewicz. Aktywność fizyczna od dzieciństwa odgrywał ważną rolę w jej życiu, głównie za sprawą niezwykle usportowionej rodziny. Tata i siostra Czesława pasjonowali się tenisem, z kolei brat Tadeusz – piłką nożną. Przygoda Konopackiej z „królową sportu”, jak bywa nazywana lekkoatletyka, rozpoczęła się zupełnie przypadkowo. W czasie studiów przyszła mistrzyni olimpijska w rzucie dyskiem dołączyła do sekcji lekkoatletycznej stołecznego klubu AZS, który reprezentowała do końca kariery. Halina od samego początku wyróżniała się na tle rówieśniczek (181 cm wzrostu) i szybko zaczęła osiągać bardzo obiecujące wyniki. Po pierwszy tytuł mistrzyni Polski sięgnęła w 1924 roku. Potem było już tylko lepiej. Pierwsza polska mistrzyni olimpijska Halina Konopacka zapisała się w historii jako pierwsza polska złota medalistka olimpijska. Do Amsterdamu, który w 1928 roku gościł najlepszych sportowców globu, jechała w roli murowanej faworytki. Już w eliminacjach, posyłając dysk na odległość 39,17 m pokazała, jak jest mocna. W finale odbywającym się tego samego dnia, 31 lipca, pochodząca z Rawy Mazowieckiej zawodniczka postawiła przysłowiową kropkę nad „i”. Polka wręcz zdeklasowała rywalki i wynikiem 39,62 m ustanowiła nowy rekord świata. Drugą Amerykankę Lilianę Copeland wyprzedziła o przeszło ponad 2,5 m, a trzecią Ruth Svedberg ze Szwecji o blisko 3 m. Był to pierwszy i zarazem ostatni olimpijski start Konopackiej w karierze. W 1931, na rok przed rozpoczęciem igrzysk w Los Angeles, polska mistrzyni zdecydowała się na rozbrat z profesjonalnym sportem, rezygnując tym samym z obrony tytułu. Warto jednak przypomnieć, że rekordzistka świata miała godną następczynię. Brązowy medal za oceanem zdobyła wówczas Jadwiga Wajs, która uległa dwóm zawodniczkom gospodarzy – wspominanej już Lillian Copeland oraz Ruth Osburn. Cztery lata później, w Berlinie, Wajsówna dołożyła do swojego olimpijskiego dorobku srebrny krążek. Tarzan startował na igrzyskach, a złoty medal wcale nie jest złoty. Zaskakujące ciekawostki i rekordy olimpijskie Igrzyska olimpijskie to wielkie święto sportu. W oczekiwaniu na najważniejszą imprezę czterolecia, przedstawiamy ciekawostki i rekordy olimpijskie, które powinien znać każdy kibic. Osiągnięcia Haliny Konopackiej Halina Konopacka całkowicie zdominowała rywalizację w rzucie dyskiem. W swojej kolekcji, oprócz tytułu mistrzyni olimpijskiej, miała również dwa złote medale Światowych Igrzysk Kobiecych – w 1926 i 1930 roku. Utytułowana dyskobolka nie spoczęła jednak na laurach i z powodzeniem startowała w innych lekkoatletycznych konkurencjach. Swoich sił próbowała między innymi w rzucie oszczepem, skoku w dal czy pchnięciu kulą. W tej ostatniej stanęła nawet na najniższym stopniu podium podczas organizowanych przez Międzynarodową Federację Sportu Kobiet zawodów Women’s World Games w szwedzkim Göteborgu. Jeszcze więcej sukcesów Konopacka odniosła na krajowym podwórku. Złota medalistka olimpijska z Amsterdamu, dzięki swojej wszechstronności, 27-krotnie zdobywała tytuł Mistrzyni Polski w różnych konkurencjach. Począwszy od rzutu dyskiem, poprzez pchnięcie kulą, pięciobój, rzut oszczepem, skończywszy na biegowych sztafetach. Rekordy życiowe Haliny Konopackiej w poszczególnych konkurencjach Rzut dyskiem – 39,62 m; Rzut oszczepem – 34,83 m; Pchnięcie kulą – 11,33 m; Skok wzwyż – 1,38 m; Skok w dal – 5,12. W 1931 r. Halina Konopacka zakończyła profesjonalną karierę lekkoatletki, ale nie zrezygnowała ze sportu. Utytułowana zawodniczka chętnie pojawiała się na korcie tenisowym, występując często w grze mieszanej u boku Jana Małcużyńskiego i Czesława Spychały. Co ciekawe, pod koniec lat 30. mistrzyni olimpijska w rzucie dyskiem była klasyfikowana w czołowej dziesiątce rankingu najlepszych tenisistek w kraju, zestawienia prowadzonego przez Polski Związek Tenisowy. Druga strona medalu O tym, jak wybitną postacią była Halina Konopacka, niech świadczą także jej pozasportowe osiągnięcia. W 1929 r. olimpijka z Amsterdamu wydała tomik poezji pt. „Któregoś dnia”. Ponadto publikowała na łamach tygodnika „Wiadomości Literackie” i miesięcznika „Skamander”, a także pełniła funkcję redaktor naczelnej pisma sportowego „Start”. – Mówili, że umiem tylko rzucać dyskiem, a duszy nie posiadam. Więc chciałam po prostu dać dowód, że jestem i kobietą, a nie jakimś sportowym, mechanicznym robotem, i mam w sobie jakąś poezję, która pragnęłam nawet w rzucaniu dyskiem wtedy wyrazić. No i zdarzyło się, że udowodniłam tą książeczką malutką i byłam z niej bardzo dumna, i jeszcze jestem, i nie wstydzę się tej – powiedzmy – słabości – mówiła w jednym z wywiadów. Prywatnie Konopacka była żoną Ignacego Matuszewskiego. O kierowniku Ministerstwa Skarbu II Rzeczypospolitej zrobiło się głośno we wrześniu 1939 r., tuż po wybuchu II wojny światowej, gdy kierował ewakuacją polskiego złota. W akcję zaangażowano również Konopacką, której zdaniem był przewóz części zasobów Banku Polskiego do Francji. Resztę życia legendarna lekkoatletka spędziła na emigracji. W 1949 r., trzy lata po śmierci Matuszewskiego, po raz drugi wyszła za mąż. Drugim wybrankiem jej serca został były tenisista, Jerzy Sczerbiński. Halina Konopacka zmarła 18 października 1990 r. w Daytona Beach na Florydzie, na miesiąc przed swoimi 90. urodzinami. Prochy wybitnej polskiej sportsmenki spoczęły na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Ciekawostki z życia Haliny Konopackiej Halina Konopacka podczas olimpijskich zmagań w 1928 r. zachwycała nie tylko arcymistrzowską formą. Przebywający na miejscu dziennikarze okrzyknęli ją także miss igrzysk w Amsterdamie. Mimo wielu osiągnięć polskich dyskoboli na imprezach rangi mistrzowskiej, żaden z nich – zarówno wśród pań, jak i panów – nie powtórzył sukcesu Haliny Konopackiej z 1928 r. i nie zdobył złotego medalu igrzysk olimpijskich w tej konkurencji. Złoty medal olimpijski, który Konopacka zdobyła w Amsterdamie, zaginął w czasie podróży do USA. Do dziś nie wiadomo, gdzie się znajduje. Konopacka przeważnie występowała na zawodach w charakterystycznym, czerwonym berecie. Z czasem zyskała przydomek „Czerbieta” (od wyrazów „czerwona” i „kobieta”). Halina Konopacka dwukrotnie z rzędu – w latach 1927–1928 – triumfowała w Plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca Polski. W 2018 r. Halina Konopacka została pośmiertnie uhonorowana Orderem Orła Białego. Źródło: olimpijski.pl, archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.