W mieście zakochanych chciałem odszukać wampiry, ucałować nagrobek Oscara Wilde’a i zjeść mnóstwo croissantów.
Podobno w Paryżu mieszkają wampiry, te najstarsze, znudzone życiem w Transylwanii. A ucałowanie nagrobka Oscara Wilde’a przynosi szczęście w miłości. Przeszukując przez ponad dwa tygodnie oferty tanich linii lotniczych, odświeżyłem sobie w głowie wszystkie obejrzane filmy, przeczytane książki, zasłyszane piosenki o Paryżu. Im dłużej szukałem, tym coraz bardziej chciałem już tu być. W końcu znalazłem – przełom maja i czerwca. Akurat nie wypadają żadne święta, nie ma jeszcze wakacji. Idealnie. Nie będzie dzikich tłumów turystów – myślałem i snułem plany zwiedzania. Naiwny. Już wiem, że Paryż bez turystów to coś niemożliwego. W labiryncie uliczek Ale z pewnością nie każdy turysta w tym mieście pragnie spotkania z wampirami. Ja tak. Opowieści o nich pociągają mnie od czasów filmu Wywiad z wampirem. W moim przypadku to jakaś swoista nieuleczalna obsesja połączona z wiarą, że istoty owe nie tylko istnieją, ale również niebawem odmienią moje życie, czyniąc mnie jednym z nich. Postanowiłem je odszukać w Muzeum Wampirów (Le Musée Des Vampires). Znajduje się w podparyskim Lilas, na północnym wschodzie miasta, zagubione w labiryncie małych uliczek. Dotarcie na miejsce zajęło mi blisko godzinę. Niestety drzwi były zamknięte. Urocza dziewczyna opowiada mi, że muzeum jest prywatne, założone przez pisarza i wykładowcę Jacques’a Sirgenta, który poświęcił całe swoje życie badaniom nad wampirami. I że otwierane jest ono wyłącznie na specjalną prośbę przedstawioną panu Jacques’owi, ale akurat nie ma go w mieście. Szkoda, bardzo szkoda – powtarzam w myślach. Tym bardziej że dowiedziałem się też, iż wizyta w muzeum oznacza kolację z gospodarzem, mroczne opowieści oraz degustację czerwonego napoju. No cóż, pozostaje powrót do Paryża i spacer po Champs-Élysées. Wciąż niepocieszony siadam w parku i na obiad zjadam bagietkę i oliwki. Cały czas liczę pieniądze, żeby zmieścić się w kosztach ok. 1400 zł. Na razie jest dobrze. Mój „obiad” kosztował mniej niż 6 euro. Miałem też farta, bo obok piknik urządziła sobie grupka Hiszpanów i poczęstowali mnie winem. Po chwili poczułem się już lepiej. Resztę dnia spędziłem, błądząc po Paryżu, i było cudownie. Zabłądzić w tym mieście jest tak samo bosko, jak znaleźć się w nim po raz pierwszy. Zmęczenie nawet mi posłużyło. Zasnąłem bowiem bez trudu w wieloosobowym pokoju w tanim hostelu. Nawet nie przeszkadzała mi para baraszkująca za ścianą. Następnego dnia obieram drugi cel – pocałować nagrobek Wilde’a. Najpierw jednak objadam się croissantami. Poprzestaję na trzech rogalikach o różnych smakach po 1,5 euro za sztukę. Maślane zwyciężają. Czas na zwiedzanie. Oczywiście będąc w Paryżu, trzeba zrobić to co wszyscy, czyli popatrzeć na miasto z wieży Eiffla. Stojąc w trzygodzinnej kolejce (winda na sam szczyt 13 euro, na drugi poziom 8 euro, dla oszczędnych pozostają schody za 4,5 euro), byłem świadkiem trzech oświadczyn. Banalne? Może. Romantyczne? Na pewno. Na górze widoki zapierają dech, jednak dziki tłum szybko odbiera radość. Próbuję uciec od tłumu nad Sekwaną i średnio mi się to udaje. Pośpiesznie zwiedzam katedrę Notre Dame i zachwycam się gargulcami, które sprawiają wrażenie żywych. Następnie plac Pigalle i Moulin Rouge. Na ulicy kupuję ogromnego naleśnika z bananami i czekoladą za 3,5 euro. To na obiad. Nasycony i zasłodzony, z przewodnikiem w dłoni zmierzam w kierunku Rue des Degrés – najkrótszej ulicy Paryża, która ma zaledwie 5,75 m długości i składa się z 14 schodków. Od nich wzięła się zresztą nazwa ulicy – degrés to po francusku „stopnie”. Przy ulicy nie ma żadnych budynków, drzwi czy okien. Tutaj były kręcone sceny do filmu Pan Ibrahim i kwiaty Koranu. Tak dla porównania – wyczytałem, że najdłuższą paryską ulicą jest Rue Vaugirard w dzielnicy Montparnasse, licząca ponad 4 km, a najszerszą 140-metrowa Avenue Foch w 16. dzielnicy. Ulec pokusie Przyszedł czas na najsłynniejszy paryski cmentarz Père-Lachaise. O swoim głównym celu już wspomniałem – muszę pocałować nagrobek Oscara Wilde’a, ponieważ gest ten zapewnia podobno niebywałe szczęście w miłości. Po drodze odwiedzam, jak każdy Polak w Paryżu, miejsce spoczynku Fryderyka Chopina, jak każdy obywatel świata – grób Jima Morrisona, jako miłośnik Francji – grób Édith Piaf, gdzie wzruszony przysłuchuję się, jak grupa osób śpiewa szeptem Non, je ne regrette rien. Gdy docieram do grobu Wilde’a, drżą mi kolana. Jestem tu, gdzie jest pochowany Mój pisarz, autor ukochanego cytatu: Jedynym sposobem pozbycia się pokusy jest uleganie jej. Niestety. Modernistyczny pomnik stworzony przez Jakuba Epsteina, przedstawiający anioła w locie, otoczono szklaną barierą. No i nici z pocałunków. No cóż, w przeszłości tysiące całusów szkodziły ponoć pomnikowi. Cmokam więc szklaną taflę. W sumie cel zaliczony, odhaczony. Na koniec zostawiłem sobie najbardziej paryskie muzeum – Luwr. Wizja czekania w kilkugodzinnej kolejce zniechęciła mnie wystarczająco. Decyduję się więc na wizytę w położonym na lewym brzegi Sekwany Muzeum d’Orsay. Po drodze bagietka, czerwone wino i słoik oliwek zjedzone na trawniku w Ogrodzie Luksemburskim, pogapienie się na ludzi. I dopiero po tej sjeście obcowanie w towarzystwie dzieł. Edgar Degas, Paul Gauguin, Claude Monet, Vincent van Gogh i inni. Między nimi wielki obraz Williama-Adolphe’a Bouguereau zatytułowany Dante And Virgil In Hell, czyli Dante i Wergiliusz w piekle, a na nim… demoniczne wampiry. Ten obraz z magnetyzującą sceną „ukąszenia” przez wampira powstał ok. 1850 r. No i znalazłem dowód na to, że wampiry są w Paryżu! Warto wiedzieć: Albert Finers - pedagog z Poznania Albert Finers (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałem to miejsce, bo: Zostałem nakarmiony filmami i książkami o Paryżu. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Mogłem nie tylko poznać główne atrakcje miasta, ale kilka razy zabłądzić, porozmawiać z paryżanami. Ta podróż była sprawcą małych i dużych wzruszeń. Mój patent: Stawiam na tanie linie lotnicze. Staram się być elastyczny i zawsze znajduję bilet w przyzwoitej cenie. Poza tym śledzę promocje. Wtedy można upolować loty nawet za złotówkę. Albert Finers
Nowy Jork, Delhi, Londyn - jedziemy na zakupy
Nie będziemy zadzierać nosa i twierdzić, że interesują nas wyłącznie wysoka kultura i dzika natura. Przyznamy od razu: tak, podczas podróży kręcą nas również zakupy! Fascynujące, zdradzające lokalne zwyczaje, pozwalające zdobyć rzeczy, o których w domu można było tylko pomarzyć. Oto poradnik Travelera, jak przeżyć zakupową przygodę (nie tylko na końcu) świata. I wciąż mieć za co wrócić do domu.
Czy słyszeliście już o SDP – „Syndromie Dnia Przedostatniego”? Cierpi na niego wielu turystów i podróżników. Chronicznie. Objawia się on szałem kupowania pamiątek i prezentów w przeddzień wyjazdu. Często współwystępuje ze zdenerwowaniem, z niezadowoleniem i z irracjonalnymi decyzjami o zakupie rzeczy zupełnie nietrafionych. W skrajnych przypadkach przeradza się w SDO, czyli „Syndrom Dnia Ostatniego”. Na szczęście SDP jest w pełni uleczalny, a terapia dość prosta. Wystarczy zdać sobie sprawę, że w wakacyjnych zakupach nie chodzi tylko o rzeczy, ale także, a może przede wszystkim, o kulturalne doświadczenie, możliwość interakcji i poznania lokalnego kolorytu. O przygodę! Żeby w takim podróżniczym shoppingu znaleźć frajdę, trzeba wyzbyć się starych nawyków. Przede wszystkim odrzucić stereotypowe myślenie na temat cen i towarów i zawsze umieć odegrać znawcę lokalnych zwyczajów. Wtedy, oprócz doświadczenia, można kupić coś znacznie ciekawszego niż sztandarową pamiątkę (prawdopodobnie wyprodukowaną w Chinach) i wyszukać jakieś oryginalne ubrania, tradycyjną biżuterię czy egzotyczne przyprawy. I nieważne, czy wybierasz się na targ warzywny w Maroku, czy na Piątą Aleję w Nowym Jorku. Wszędzie zakupy mogą stać się niezapomnianą przygodą. POZA 1: NIEUGIĘTY NEGOCJATOR Nigdy nie pokazuj zbytniego zainteresowania towarami. To zasada numer jeden w trakcie zakupów na azjatyckich i afrykańskich targach. Bo tylko wtedy masz szanse na dobicie satysfakcjonującego targu. Jeżeli sprzedawca wyczuje zbytnie zainteresowanie z twojej strony i to, że ma do czynienia z niedoświadczonym turystą, nie będzie traktował cię poważnie. Zasada numer dwa: zawsze trzeba się targować. Nie spodziewaj się ustalonych cen towarów. Wszystko jest relatywne. Cena to kwestia momentu i relacji, jakie uda ci się zbudować ze sprzedawcą. W Afryce zdarza się, że zamiast transakcji gotówkowej kupcy wolą handel wymienny. Krem Nivea albo porządne skarpetki można wymienić na piękne hebanowe figurki lub ciekawą afrykańską biżuterię. Targowanie to coś pomiędzy tradycją a sportem narodowym, w którym obydwie strony mają być na końcu zadowolone. Jeżeli więc chcesz poczuć lokalny klimat, za wszelką cenę ćwicz sztukę negocjacji. Nie poddawaj się naciskom, nie wierz w opowieści o wielodzietnej rodzinie sprzedawcy, która przez ciebie będzie głodna, ani o tym, że kupisz coś po kosztach produkcji. To wszystko świetnie wyreżyserowana gra. Sprzedawcy doskonale wiedzą, gdzie postawić granicę, i nigdy nie sprzedadzą towaru bez zysku. Hindusi radzą, by na bazarach nie płacić więcej niż 50 proc. ceny wyjściowej. Ale każde miejsce ma swoją specyfikę, dlatego zasada numer trzy mówi: nigdy nie rób zakupów pierwszego dnia pobytu i nie kupuj na pierwszym napotkanym stoisku. Wyczuj, jakie są ceny innych produktów, porozmawiaj z ludźmi, podpatrz, jak kupują lokalni mieszkańcy. W Afryce często dobicie targu ma miejsce dopiero po paru dniach, więc uzbrój się w cierpliwość. Zasada numer cztery: nie zgub się w gąszczu wąskich uliczek, charakterystycznych dla wielkich bazarów, bo zanim dotrzesz do interesujących cię towarów, możesz paść ze zmęczenia. Na pierwszy rzut oka chaotyczne, bazary te mają zazwyczaj jakąś swoją wewnętrzną logikę. Na Chandni Chowk, jednym z największych bazarów w Delhi, znajdziesz wszystko, ale musisz wiedzieć, do której części targu się udać – na Dariba Kalan kupisz perły i złoto, w alejce Khari Baoli znajdziesz aromatyczne przyprawy, a w uliczce Katra Neel przymierzysz wymarzone sari czy tradycyjne męskie okrycie dhoti (więcej o tradycyjnych targach na stronie 46). Koniecznie wybierz się też na targ z jedzeniem. To kopalnia wiedzy o lokalnej kulturze. Przechadzaj się po nim jak po gastronomicznym muzeum, wąchaj, smakuj, oglądaj. Jeżeli widzisz jakieś dziwne produkty – nie bój się zapytać, jak się je spożywa. Sprzedawcy chętnie ci o nich opowiedzą, a często dadzą trochę na spróbowanie. Czasem są to rzeczy tylko dla ludzi o mocnych nerwach, jak na przykład popularny w Indiach durian – owoc o bardzo specyficznym smrodku, czy tajwańskie jądra koguta. Ale czyż nie do odważnych świat należy? POZA 2: MÓW MI UNDERGROUND Różowe włosy, za krótkie spodnie, rzeczy wyszukane w lumpeksie, czyli pełen luz i zupełny brak konwenansów. Tak należy podchodzić do zakupów w Nowym Jorku, Londynie czy Berlinie, gdzie ludzie bawią się modą, a mieszkańcy są otwarci na inność. Tu można dać się ponieść fantazji, wyszukiwać rzeczy nietypowe, oryginalne. Era tanich lotów do Stanów, ogłoszona parę lat temu z powodu niskiego kursu dolara, odeszła w zapomnienie. Już nikt nie lata specjalnie do USA po elektronikę czy sweterki. I może na szczęście, bo Nowy Jork ma ciekawsze rzeczy do zaoferowania. Trzeba tylko trochę wysiłku, by znaleźć niebanalne butiki schowane w uliczkach SoHo, Brooklinu czy Noho. W Londynie wybierz się do Notting Hill czy bardziej alternatywnego Camden Town. W Berlinie odwiedź Kreuzberg i Prenzlauer Berg, gdzie łamie się stereotypy o tym, jak i co można sprzedawać. Ciekawe butiki zazwyczaj znajdują się w pobliżu niezależnych galerii sztuki i modnych klubokawiarni, do których możesz wpaść pomiędzy zakupami. To właśnie do takich miejsc należy się wybrać, jeżeli chcesz poznać lokalną śmietankę towarzyską. Zwłaszcza mając mało czasu na zakupy, odpuść sobie centra handlowe, nawet te bardzo znane. Berliński KaDeWe czy londyński Harrods nie wywołują już takiego szoku kulturowego, jaki przeżywano tam jeszcze w latach 90., a ceny towarów są wyższe niż u nas. Pamiętaj, nie musisz (czytaj: nie powinieneś) do domu wracać z reprodukcją Bramy Brandenburskiej, Big Bena czy figurką Statui Wolności. Berlin, Londyn i Nowy Jork są kreatywne. Bądź i ty. POZA 3: KUZYN GUCCIEGO Mediolan. Okolice teatru La Scala. Piękne kamienice, stary bruk, który pamięta czasy Napoleona. Tu znajduje się tzw., quadrilatero della moda – siatka ulic, na których swoje domy mody mają najlepsi projektanci świata. Armani, Dolce&Gabbana, Roberto Cavalli, Prada… (więcej o Mediolanie na s. 56). Ciężko się tu obłowić – mało kto może pozwolić sobie na kupno chociażby jednej rzeczy, bo ceny nie schodzą poniżej kilkuset euro. Ale przecież nie o to chodzi. Sam zakup jest tu rzeczą wtórną. Ważne jest, żeby bywać, przechadzać się, podziwiać i żeby poczuć prawdziwe mediolańskie dolce vita, którego mottem jest: „ktokolwiek mówi, że pieniądze nie przynoszą szczęścia, po prostu nie wie, gdzie chodzić na zakupy”. To przesłanie świetnie pasuje także do innych, najbardziej luksusowych ulic świata jak Causeway Bay w Hongkongu, Pola Elizejskie w Paryżu czy Piąta Aleja w Nowym Jorku. W każdym z tych miejsc warto podziwiać przepiękne witryny, wstąpić do najciekawszych sklepów, które często są wnętrzarskimi majstersztykami, przechadzać się pewnym krokiem wśród innych wyjadaczy mody i smakować najnowsze trendy. Jeżeli chcesz kupić jakiś firmowy dodatek, wystrzałową kreację albo piękne buty, to jedź do stolic mody w styczniu lub pod koniec czerwca – wtedy są najlepsze przeceny. Tylko nie zapomnij o dużych okularach przeciwsłonecznych, niezależnie od pogody, i odpowiednio modnej stylizacji. W takich miejscach każdy zachowuje się jak krewny Armaniego czy kuzyn Gucciego. Dlaczego, dla odmiany, i wy nie mielibyście wziąć udziału w tej grze? POZA 4: NIEPOPRAWNY PRAGMATYK Tych, którzy w zakupach doceniają uniwersalność bardziej niż odkrywanie lokalnych smaczków albo po prostu na wakacjach szukają okazji cenowych, zachęcamy do zakupów w strefach wolnocłowych, czyli miejscach, gdzie nie obowiązują opłaty celne. Pierwsze sklepy wolnocłowe pojawiły się w 1947 roku na irlandzkim lotnisku w Shannon i od tego czasu można je znaleźć w prawie każdym międzynarodowym porcie lotniczym. Najciekawsze oferty czekają na singapurskim lotnisku Changi International (warte uwagi są wyroby z jedwabiu), w Tokio – ulubionym lotnisku młodych miłośników Hello Kitty, czy na londyńskim Heathrow, gdzie warto zajrzeć do sklepu British Museum, w którym ceny za reprodukcje i inne pamiątki są znacznie bardziej korzystne niż w samym muzeum. Nie musisz jednak lecieć samolotem (lub płynąć statkiem), by obkupić się we francuskie perfumy, luksusowe alkohole czy wykwintne czekoladki. W Europie zakupy wolnocłowe można zrobić we włoskim Livigno czy w fińskim Åland – choć oficjalnie są częścią Unii Europejskiej, nie podlegają unii celnej. Niewielu wie, że bezcłowe produkty można kupić także w Watykanie. Oprócz korzystnych cen i dużego asortymentu strefy wolnocłowe mają inną ważną cechę – kupując tam, nie musisz nikogo udawać ani się stylizować. Zapomnij o targowaniu, emocjach, odkrywaniu nowych zwyczajów. Są środowiskiem w prawie stu procentach kulturowo neutralnym. Rządzą się tylko jedną zasadą „kupuj dużo, okazyjnie i luksusowo”. No i są często ostatnią deską ratunku dla tych, którzy się z SDP jeszcze nie wyleczyli, a terapię rozpoczną dopiero w trakcie następnego urlopu.
W starożytności, najogólniej rzecz biorąc, okres przed pełnią dorosłości dzielono na: niemowlęctwo, dzieciństwo i młodzieńczość. Niemowlęta zazwyczaj nie miały żadnych praw. – W starożytnej Sparcie kobiety myły nowo narodzone dzieci nie wodą, lecz winem, aby sprawdzić ich kondycję. Uważano, że dzieci chore na epilepsję po zetknięciu się z czystym winem dostawały konwulsji – opowiada dr Jerzy Sulim, etnograf. – Jeśli dziecko nie przeszło pozytywnie drobiazgowych badań przeprowadzanych przez konsylia starszyzny, jeśli źle wyglądało, było zniekształcone i pomarszczone, skazywano je na śmierć przez zrzucenie z wysokiej skały. W całej starożytnej Grecji przyjmowano, że syna wychowuje się zawsze, nawet jeśli jest się biednym, córkę zaś można porzucić, nawet jeśli jest się bogatym. Bardzo często zdarzało się, że niechciane bobasy wkładano do glinianych naczyń i wynoszono do lasu. Podobna sytuacja panowała w Egipcie. Tu istniała pewnego rodzaju „reguła urodzin” polegająca na tym, że jeśli dziecko nie rodziło się w określonym terminie, zaraz po porodzie można się go było pozbyć tak jak wybrakowanego przedmiotu. Zachował się list z 1 r. n.e., w którym Egipcjanin Hilarion pisał do żony: musisz wiedzieć, że jestem jeszcze w Aleksandrii. Nie niepokój się! (…) gdybyś urodziła, to jeśli będzie chłopiec, zostaw, jeśli dziewczynka, wyrzuć.
Spis treści – czerwiec 2007 Dzieciństwo. Rola dziecka w ludzkiej społeczności zmieniała się na przestrzeni wieków. Nigdy jednak nie była tak znacząca jak dziś. Świat motoryzacji. Masowa produkcja samochodów w USA zmieniła ten kraj. Bez niej nie byłoby the american way of life. Ojciec chrzestny. Szwedzki botanik Karol Linneusz przed wiekami stworzył system taksonomiczny funkcjonujący do dziś. Porządkując ówczesną biologię, nadał nazwy wielu roślinom. Chińskie miasta-tygrysy. Produkuje się w nich zalewające świat żarówki, guziki, parasolki czy sprzączki do biustonoszy. Fabryki rosną tam w tempie grzybów po jesiennym deszczu. Lawrence z Arabii. Brytyjski historyk, żołnierz, człowiek pióra. Arab z wyboru i fascynacji. Znacząco przyczynił się do wykreślenia mapy współczesnego Bliskiego Wschodu. Panamskie nietoperze. Na małej panamskiej wysepce Barro Colorado doskonale prosperują 74 gatunki nietoperzy, znajdując sobie nisze siedliskowe i pokarmowe. TYLKO DLA PRENUMERATORÓW: Hip-hop. Ta najnowsza muzyczna moda zdobyła niemal cały glob. Stała się symbolem buntu młodego pokolenia, pozwalającym wyrazić jego frustrację i niezgodę na świat.
Paryż - zobacz go jak na dłoni. Oto kilka informacji praktycznych.
• Samolotem – bezpośrednie samoloty rejsowe z Krakowa, Katowic i Warszawy (PLL LOT, Brit Air, Air France) lądują na lotnisku Charles de Gaulle – od 700 zł brutto w dwie strony, tanie linie latają z Katowic i Warszawy: Wizz Air na lotnisko Beauvais, SkyEurope na Orly, loty codziennie (z wyjątkiem sobót); wylot z Warszawy o godz. 17:50, ceny biletów od 39 zł. Na stronach skyeurope.com można również dokonać rezerwacji hotelu, wynająć samochód czy wykupić ubezpieczenie. • Autokarem – bilety w dwie strony od 100 zł do 360 zł; cena zależy m.in. od daty zakupu, te najtańsze trzeba kupić 60 dni przed planowanym wyjazdem, zniżki dla dzieci, młodzieży i seniorów; bezpośrednie kursy 4 razy w tygodniu; podróż z Warszawy trwa ok. 23 godzin; www.wikel.pl • Pociągiem – najlepsze połączenie z przesiadką w Kolonii – 16,5 godziny z Warszawy; bilet w dwie strony – 1400 zł + 160 zł za miejsce do leżenia; www.pkp.pl • Z lotniska Charles de Gaulle: taxi (ok. 45 min. do centrum, ok. 50 euro), autobusy co kwadrans: Air France na Plac Charles de Gaulle (ok. 40 min, 12 euro); Roissybus do Opery Narodowej (ok. 45 minut, 8,40 euro), pociąg RER (co 15 mi-nut, do centrum ok. 30 min., 8 euro), z Terminala nr 2 kursuje pociąg TGV do Gare du Nord, Châtelet-les-Halles, Saint-Michel i Denfert-Rochereau, z połączeniami do stacji metra. http://paris-cdg.com • Z lotniska Orly: taxi (do centrum ok. 30 euro), autobusem – Orlybus/RATP na stację metra Denfert Rochereau (30 min), Jetbus do stacji metra Villejuif-Louis Aragon. Autobus Air France do stacji metra Montparnasse Bienvenue lub Aerogare des Invalides (40–50 min, 2,70 euro), autobus RATP nr 183 do stacji metra Porte de Choisy (co 35 min, 2,70 euro), Orlyval – kolejka do stacji RER Antony, Orlyrail – łączy lotnisko z linią RER C, mikrobusy PariShuttle, Paris Airport Service i Airport Shuttle zawiozą w dowolne miejsce Paryża za ok. 25 euro. • Z lotniska Beauvais: autobus ekspresowy zawiezie do stacji metra Porte Maillot (odjeżdża 20 minut po wylądowaniu samolotu, do centrum jedzie ok. 60 minut, 13 euro). • Metro (15 linii) – działa w połączeniu z podmiejską kolejką ekspresową RER (5 linii), od 5.30 do 00.30; warto sięgnąć po bezpłatne plany połączeń, np. Grand Plan de Paris; 1,40 euro za przejazd, warto kupić karnet Paris Visite – 1-, 2-, 3- lub 5-dniowy (dzienny na trzy strefy już od 8,35 euro, zniżki dla dzieci 4-11 lat) lub 10 przejazdów za 10,70 euro; karnet Carte Orange – to tygodniowa przejazdówka (od 18,35 euro za trzy strefy), www.ratp.info • Noctambus – nocne kursy po zamknięciu metra (od 1.00 do 5.50, 2,40 euro). • Taksówka – jest ich w Paryżu 15 000, ceny za kilometr od 0,77 do 1,31 euro w zależności od i pory i dnia tygodnia; www.infotaxiparis.com • Autobusy turystyczne – Balabus (RATP) jeędzi specjalną trasą atrakcji Paryża z Gare de Lyon do La Défense; do przejazdu upoważniają karnety Paris Visite i Carte Orange; L’Open Top – dwupiętrowy, dwudniowy bilet – 25 euro. • Rower – ponad 130 km tras rowerowych po mieście, warto sięgnąć po mapę tras Paris a` Vélo; www.parisvelosympa.com, wypożyczenie roweru od 12,50 euro/dziennie (weekend – 24 euro); www.fattirebiketoursparis.com • Bateau-mouche – godzinny rejs statkiem po Sekwanie,ok. 10 euro; kolejne przystanki: wieża Eiffla, Musée d’Orsay, St.-Germain des Prés, Katedra Notre-Dame, Hôtel de Ville, Luwr, Champs-Elysées.
Każda piękność świetnie „podana”. Każda ma swój numer solowy, zaprojektowany specjalnie dla niej, sugestywny, zmysłowy, ale nigdy – wulgarny. Ech, to paryskie życie nocne…
W rytmie kankana Paryż, Paryż... A już zwłaszcza nocą. Co to się tam musi dziać! Jak tam ci paryżanie szaleją po bulwarach nad Sekwaną, a już najbardziej na Champs-Élysees... Tymczasem – nic podobnego. Bulwary są wprawdzie rzęsiście oświetlone, ale w tygodniu – raczej pustawe. Nad szemrzącą grzecznie Sekwaną tylko tu i ówdzie widać pary zakochanych całujące się na ławeczkach i ściskające w cieniu. Na Polach Elizejskich zaś, rzeczywiście, gęsty tłum pędzi jak opętany, ale składa się głównie z turystów: Japończyków, Anglików, Niemców, tu i ówdzie Polaków. Rodowitych Francuzów jest tu jak na lekarstwo. Czy znaczy to, że prawdziwi paryżanie nocami słodko śpią, a wychodzą tylko podczas białego dnia? Och nie! Ich drogi jednak nie mają wiele wspólnego z utartymi szlakami turystycznymi! Zacznijmy od rozrywek tradycyjnych. Z ponad 200 paryskich teatrów (Dużo?! Restauracji jest trzy razy tyle!) większość kończy swoje spektakle około północy. Ostatnie seanse filmowe też nie trwają wiele dłużej. Po godzinie 24. pozostaje więc kolacja w którejś z licznych restauracji czynnych do drugiej, a jeśli nie jesteśmy jeszcze głodni o tej porze – mamy do wyboru kilkanaście otwartych całą dobę. Istnieją także prawdziwe „after”, które zaczynają swoją działalność o 23, a nawet później. Tam, na swój ostatni tego dnia posiłek około północy, godziny drugiej, a bywa że i czwartej nad ranem, wpadają wierni konsumenci – na ogół widzowie lub aktorzy – po przedstawieniu. Ale przecież nie samym chlebem – och, pardonnez-moi! – nie samymi żabami i ślimakami żyje człowiek. Trzebaby też coś dla ducha! Jeśli po obejrzeniu jakiegoś zabawnego filmu i kolacji w gronie wesołych przyjaciół rozpiera nas energia, możemy udać się do dyskoteki. Największa – to La Locomotive, pieszczotliwie zwana „la loco”. Najnowsza, niedawno otwarta – Pulp. Najbardziej modna, mimo że istnieje już od lat – Bain-douches, założona w lokalach dawnej łaźni. Tu wejść najtrudniej – kryteria goryli, którzy decydują, kogo wpuścić, nie są oczywiste. Nic dziwnego – wewnątrz bawi się śmietanka towarzyska Paryża, największe gwiazdy, osoby najbogatsze i typy najbardziej oryginalne. Jeśli mocno zależy wam na poznaniu tego legendarnego miejsca, wystarczy czasem pomalować włosy na zielono, przebrać się w kostium teatralny lub zachowywać prowokacyjnie i z taką pewnością siebie, że z wejściem nie będzie problemu... Ale potańczyć można też w dziesiątkach innych miejsc, w barach, salach koncertowych i przeróżnych piwnicach, a nawet na statkach na Sekwanie. Jeśli popisy choreograficzne nie są naszą najmocniejszą stroną, jeśli wolimy być bardziej widzami niż wykonawcami tanecznych ewolucji, mamy do wyboru liczne kabarety. Oczywiście, można – według starych wzorców – udać się na plac Pigalle. Wśród kilkunastu tanich lokali striptizowych, które już tak naprawdę nikogo nie rajcują, rozkwitły bardziej aktualne miejsca rozrywki – bary, w których można posłuchać dobrej muzyki, i sale spektaklowe, na przykład Le Divan du monde, w której codziennie gra inna grupa, prezentująca inny rodzaj muzyki i pochodząca z innego kraju. W pobliżu Pigalle działają też dwa znane kabarety artystów homo. Jeśli lubimy parodie sławnych gwiazd piosenki francuskiej w wykonaniu transwestytów i śmiech do utraty tchu, powinniśmy zawitać do Chez Michou (sama – czy sam? – Michou, ubrana/-y zawsze w błękity, co wieczór osobiście czyni honory domu) albo do słynnej Madame Arthur. Dla tych, którzy szaleją za kulturą amerykańską, w samym środeczku paryskiego centrum, niedaleko Opery Garnier, mieści się trzypiętrowy American Dream. Ten show-multiplex znany jest również jako Twenty One, bo znajduje się pod tym numerem ulicy Danou. Tu w podziemiu możemy posłuchać jazzu, a na parterze przy błyszczącym, migotliwym barze wypić multikolorowy koktajl, śledząc zarazem emisję na podwieszonych ekranach telewizyjnych. Na piętrze zaś, w oddzielnym przedziale specyficznego pociągu, spożyć kolację – na przykład olbrzymi stek – podziwiając równocześnie produkcje wijących się wokół metalowych rur panienek. Jeśli nęka nas patriotyzm, możemy udać się do pobliskiego kabaretu Belle Époque, w którym od lat rewię prowadzi nasza krajanka, występująca tu pod pseudonimem Ella Ritz. Polki często występują też w najbardziej znanym chyba kabarecie świata: Crazy Horse. Wprawdzie od czasu, gdy jego dotychczasowy właściciel – Alain Bernardin – zmarł, poziom spektaklu już nie ten, ale zawsze warto obejrzeć to legendarne miejsce, a w nim piękne dziewczęta – dobrze oświetlone i pomysłowo wyreżyserowane. Bernardin sam wybierał dziewczyny, poszukując ich po wszystkich zakątkach globu. Opowiadał mi kiedyś, jak na ulicy w Buenos Aires zobaczył interesującą pannę, która – oczywiście – nie odpowiadała na żadne uliczne zaczepki. Przedłużył tam swój pobyt tak długo, aż nawiązał odpowiednie znajomości, uzyskał zaproszenie na raut wydany przez rodziców panny i po wielu tygodniach przekonywań skłonił ją, by wzięła urlop dziekański na naukach politycznych i zaangażowała się na rok w Crazy Horse. Z roku zrobiło się osiem, a potem i tak nie było problemu – granica wieku tancerek w tym przybytku wynosi 27 lat. Za to praca tam jest niezwykle interesująca materialnie – dwa spektakle co wieczór, świetnie płatne, pozwalają na wygodne życie i odkładanie połowy stawki dziennej, którą sam Bernardin zatrzymywał, i wypłacał w momencie ostatecznego zakończenia kontraktu. Niektóre tancerki za tę niebagatelną sumkę kupiły mieszkanie, inne sklep, a jeszcze inne założyły spółkę i otworzyły znaną i drogą restaurację, Les femmes savantes (Uczone białogłowy). Ale dostać się do Crazy było niezwykle trudno. Jedna z tancerek, 20-letnia Nicole, poddana została liftingowi, bo ta-ki był warunek Bernardina. Innej kazał wyrwać zęby przednie (a miała je białe i równiutkie, jak perełki), bo uznał, że lepiej, gdy będzie miała widoczną, dużą szparę, a trójka powinna – według niego – lekko zachodzić na dwójkę, bo tak będzie zabawniej. Adeli, która była szczuplutka, drobniutka i niemal pozbawiona biustu, Bernardin powiedział, że owszem, podoba mu się jej plastyka i styl, ale publiczność nie zaakceptuje tu tancerki o rozmiarze biustu minus jeden, że niczego jej nie obiecuje, ale żeby dać sobie szansę, musi się zoperować. Dziewczynina zdecydowała się i wybrała z katalogu biust o obwodzie 105, co przy jej chudziutkiej sylwetce wyglądało humorystycznie. Dwa nadmuchane balony spowodowały, że z angażu w Crazy wyszły nici, a żeby zaangażować się dla chleba w byle jakiej striptizerii na Pigalu, musiała operować się powtórnie... Ale zdarzają się i wielkie wygrane. Bardzo długo tańczyła tu pewna Wanda Monopolka (zgadnijcie, jakiej narodowości?), która potem podobno zrobiła krótkotrwałą karierę matrymonialną, wprawdzie bez ślubu, ale za to z potomkiem, i związaną z nim odpowiednią kasą. A i teraz, w ostatniej premierze „Taboo” – wśród dwudziestu piękności, takich jak Lasso Calypso, Zula Zazu, Psykko Tico i Vanity Starlight – jest i nasza Visa Est, obok jakiejś Katchy Kiev... Każda z tych piękności jest świetnie „podana”, każda ma pokaz, czyli „numer” solowy, zaprojektowany i wyreżyserowany specjalnie dla niej, pod kątem jej profilu artystycznego, zmysłowego czy czysto fizycznego. Każda z tych solówek jest erotyczna, ale nigdy wulgarna, apelująca w wyrafinowany sposób do wszystkich chyba możliwych fantazji siedzących na sali widzów. Sala Crazy jest niewielka, wystrój luksusowy, głębokie fotele i wysokiej klasy trunek sprzyjają atmosferze wyjątkowości – tak, by klient czuł się naprawdę dopieszczony. Tak, ale przecież najbardziej znane, najbardziej paryskie, od zawsze wielkie kabarety to Moulin Rouge, Folies Bergere, Casino de Paris no i, oczywiście, Lido. Co z nimi?! No cóż, czasy się zmieniły, a wraz z nimi i gusta publiczności. Paryżanie nie chodzą już na drogie, wystawne spektakle, których główną zaletą jest oszałamiający bogactwem wystrój i piękne tancerki, a nie autentyczne wartości artystyczne. Jest wprawdzie wciąż popyt na tego rodzaju sztukę, ale głównie wśród turystów, których ilość też nie wystarcza na utrzymanie potwornie wystawnych przedstawień. Pewnie dlatego od dobrych już paru lat zarówno Casino de Paris, jak i Folies Bergere nie mają już swojego stałego zespołu ani własnej produkcji, a stały się salami do wy- najęcia. Odbywają się tu recitale gwiazd piosenki, kilku- lub kilkunastodniowe spektakle trup przyjezdnych, ba, jeśli macie ochotę i odpowiednie środki finansowe, sami możecie wynająć którąś z tych prestiżowych sal na jeden wieczór i zorganizować tu na przykład własny spektakl albo i imieniny cioci! Natomiast Moulin Rouge, wciąż kręcący swoimi wielkimi skrzydłami wiatraka, stale cieszy się powodzeniem przyjezdnych gości. Ostatnia rewia „Féerie” już w swoim tytule zapowiada feerię kolorów, sztucznych, choć błyskotliwych diamentów, piór i urodę „Doriss’girls”, starannie dobranych tancerek z całego świata. Jednym z kryteriów wyboru są tu centymetry – dziewczyna poniżej metra siedemdziesiąt pięć nie ma żadnych szans. Pewnie dlatego w słynnym francuskim kankanie prawdziwej Francuzki nie uświadczysz. Są one wprawdzie śliczne i eleganckie, ale filigranowe i nie za wysokie. Francuski specjał tańczą więc głównie młodziutkie Australijki, Rosjanki i kilka Angielek. Jeszcze większym, jeszcze droższym i jeszcze bardziej imponującym kabaretem jest Lido, położone przy najpiękniejszej alei świata: Champs-Élysées. Kolejka, która wije się na Polach Elizejskich przed spektaklami, świadczy o niesłabnącym powodzeniu tej sali. Niedawno odbyła się premiera nowego show, zatytułowanego „Bonheur”, czyli „Szczęście”. Piękne dziewczyny, „Bluebell girls”, są, oczywiście. Z tej okazji zainstalowano tu również między innymi kurtynę wodną, największą na świecie – tysiące milimetrowych kropelek spada równiutkim ciągiem na brzeżek sceny z taką precyzją, że ani jedna nie może zamoczyć żadnego klienta, ani – zwłaszcza – paść na scenę. W pewnym momencie z podziemi podscenicznych wyjeżdża na nią kilkutonowa dekoracja, w której wnętrzu zamkniętych jest 20 girlsek. Same pióra użyte do kostiumów kosztowały majątek i powodują permanentne zaangażowanie trzech osób do ich naprawy, czyszczenia i ewentualnej wymiany. Do tego dochodzą efekty specjalne, takie jak samolot lecący nad głowami publiczności, no i szampan, po pół butelki na głowę, który znakomicie pomaga odczuć atmosferę wyjątkowości radosnego przeżycia, jakim jest oglądanie takiego spektaklu! A udział Polaków? Oczywiście! Pierwszym tancerzem Moulin Rouge, a potem Folies Bergere, był przez długie lata Feliks Malinowski. W ostatnim spektaklu Casino de Paris, powtarzanym co wieczór przez pięć lat z okładem, autorka tego tekstu tańczyła partie solistki, a w Lido główne partie odtwarzał pięknie zbudowany Piotr Morawiec. Kapitanem baletu w Folies była też Polka, przezgrabna tancerka z Teatru Wielkiego Bożena Malinowska. Wśród tancerek Moulin, Lido i Crazy często spotkać można blondynki o błękitnych oczach rodem znad Wisły! No proszę, czegóż to Polak nie potrafi!!! 5 Dyskotek, w których można zakosztować nocnego życia francuskiej stolicy Dyskoteki. W weekendy zawsze drożej, stali bywalcy twierdzą, że prawdziwa zabawa zaczyna się dopiero po pierwszej, do niektórych świątyń tańca nie wpuszcza się samotnych mężczyzn, kobiety wręcz przeciwnie; w cenie wejściówki zwykle tzw. drink startowy. - La Locomotive, 90 Boulevard de Clichy, muzyka techno, house; wstęp przed O.OO 5 euro, po 0.00 12 euro, przed 1.00 bezpłatny wstęp dla kobiet; www.laloco.com - La Scala, 188 bis rue de Rivoli 1 dzielnica, metro: Palais-Royal /Tuileries, 3 piętra, kilka parkietów do tańca i największy ekran świetlny w Europie, raczej dla młodych ciałem; wstęp: pn.–czw. 12 euro, pt.–sob. 15 euro; www.lascalaparis.com - Le Balajo, 9 rue de Lappe, 11 dzielni-ca, metro: Bastille; scena taneczna Paryża od 1936 roku; różne dni – różna muzyka: swing, rock’n’roll, disco lat 70., rock, cza-cza i mambo, kobiety mogą być ubrane w cokolwiek, od mężczyzn wymaga się gracji; 15 euro, we środy 12 euro. - Le Pulp 25 Boulevard Poissonniere, muzyka techno, house, wstęp 10 euro. www.pulp-paris.com - Les Bains, 7 rue Bourg Marcel, 2 dzielnica, metro: Etienne Marcel, modny gejowski klub ze świetnymi DJ-ami, otwarty codziennie; www.les-bains.abcsalles.com Rozrywka na sposób francuski Kankana w kabarecie chce zobaczyć każdy, nie tylko japoński, turysta. Setki przedstawień, nabijane piórami pawimi i bardziej skromne kostiumy, rezerwacja: przez stronę internetową lub telefonicznie, warto wcześniej sprawdzić ceny, obowiązują kreacje wieczorowe. - Moulin Rouge, 82 Boulevard de Clichy, metro: Blanche, dzielnica: Montmartre, jeden z najsławniejszych kabaretów świata, spektakl od 90 euro, z kolacją – od 140 euro, kreacje wieczorowe, www.moulin-rouge.com - Folies Bergere, 32 Rue Richer, metro: Cadet (linia 7) lub Grands Boulevards (linie 8 i 9), bilety od 25 euro; www.foliesbergere.com - Crazy Horse Saloon, 2 ave. George V, VIII dzielnica, metro: Alma Marceau, bilety od 25 euro (przy studenckim barze), z kolacją – od 115 euro; www.lecrazyhorseparis.com - Le Lido, 116 bis avenue des Champs-Elysées, metro: linia 1, George V, RER: linia A, Charles de Gaulle Etoile, od 70 euro, z kolacją od 120 euro; www.lido.fr - Paradis Latin, 28 rue du Cardinal Lemoine, metro: Cardinal Lemoine, diabelskie rytmy i inne szalone atrakcje, od 80 euro, z kolacją od 114 euro; www.paradis-latin.com
Paryż - moc atrakcji. Miejsca znane wszystkim
To musi być prawda, że wieża Eiffla jest najłatwiej rozpoznawalnym punktem Paryża, skoro ona pierwsza wita nas swym widokiem, niezależnie od tego, jak przybywamy – samolotem, samochodem czy pociągiem.
Nieuchronnie wzrok nasz natknie się na dziwnego kształtu stalowy maszt, dzisiaj nieoficjalny symbol Paryża, sprzedawany w dziesiątkach tysięcy plastikowych, gipsowych, metalowych replik wszystkich rozmiarów, malowany na naparstkach, portfelikach, koszulkach i parasolkach, który – paradoksalnie – należy do najpóźniejszych paryskich „zabytków”. Powstał z okazji powszechnej wystawy światowej w 1889 roku i stulecia Wielkiej Rewolucji, ma więc niewiele ponad 100 lat. Cóż to jest w liczącej ponad 2 tysiące lat historii miasta, które zanim zostało stolicą frankijskiej dynastii Kapetyngów, było ważnym ośrodkiem Cesarstwa Rzymskiego. Strategiczne znaczenie miejsca na przecięciu dróg dobrze rozumiał Juliusz Cezar, który w miejscu osady Galów założył obóz wojskowy. Rozumieli to też jego następcy. Lutetia – miasto łodzi, do którego dostęp przez długi czas możliwy był tylko drogą wodną, w V w. zmienił ostatecznie nazwę na Paris. Budowniczy 300-metrowej wieży, inżynier Gustaw Eiffel, był nie tylko prekursorem architektonicznych rozwiązań, lecz także organizacji pracy. Po raz pierwszy w historii na miejsce montażu dowożono elementy prefabrykowane, a prace trwały przez siedem dni w tygodniu. Budowa trwała krótko, nieco ponad dwa lata, sarkała na nią ówczesna prasa, a Paryżanie ponoć odwracali głowy, by nie widzieć nowoczesnego potworka. Pocieszali się myślą, że po wystawie wieża ma zostać rozebrana. Uratowało ją jednak wojsko, instalując tutaj swą pierwszą antenę telekomunikacyjną – umożliwiała ona w 1904 r. połączenie radiowe na odległość 400 km. W cztery lata później kontaktowano się już przez ocean, a w 1935 r. wieża umożliwiła pierwsze eksperymentalne transmisje telewizyjne. Dzisiaj na jej szczycie znajduje się ponad setka różnych anten. „Potworek” nie tylko zaadaptował się, nie tylko okazał niezwykle użyteczny, ale także bardzo popularny. Tak bardzo, że dziś konstrukcji z 18 tys. części metalowych połączonych za pomocą 2,5 mln nitów nie omija żaden turysta. Rocznie jest ich ponad 6 mln. Wszyscy robią to dla widoku z góry, jakiego nie doświadczą nigdzie indziej. Czekając w kolejce na wjazd, można podziwiać samą wieżę „od dołu”. Siatka metalowej konstrukcji nadal zachwyca delikatnością i regularnością powiązań. Kogo męczy długie czekanie, może próbować szczęścia, wybierając inny punkt widokowy. Wcale nie jestem przy tym przekonana, czy oglądanie Paryża zaczynać trzeba od tej najbardziej znanej budowli – bo gdy już wjedziemy na górę i gdy patrzeć będziemy na onieśmielający w gruncie rzeczy widok rozedrganego w słońcu, ciągnącego się po horyzont miasta, niewiele uda nam się zeń zrozumieć. Może lepiej wejść najpierw w samą tkankę miasta, popatrzeć nań z bliska. Potem, z góry, bardziej docenimy widok znanych już lepiej obiektów, lepiej zrozumiemy, jak duże (a może małe) przestrzenie udało nam się pokonać. Może więc na początek zastosować raczej metodę „kartek pocztowych” i odszukiwać miejsca znane „wszystkim”. Pola Elizejskie – mityczne miejsce przebywania po śmierci szczęśliwych, choć zawsze nieco sennych dusz ludzkich, stało się jedną z najbardziej ruchliwych paryskich arterii. Biegnąca przez blisko 2 km, lekko wznosząca się perspektywa ulicy, zamknięta u wylotu Łukiem Triumfalnym, jest porywająca. Nic dziwnego, że to miejsce właśnie wybrano na świąteczne parady wojskowe. Ich oprawa jest bowiem jedyna w swoim rodzaju. Jak czytamy we wszystkich przewodnikach i opisach miasta, Champs-Élysées biegną od owalnego Placu Zgody, o którym, gdyby nie był taki duży, można by spokojnie powiedzieć, że jest „uroczy”, tak pełna harmonii jest jego XVIII-wieczna architektura. Plac też ma zresztą królewską przeszłość, a na jego środku stoi królewski prezent z egipskiego Luksoru – 23-metrowy obelisk Ramzesa II. Obie strony dolnej części ulicy przypominają w zasadzie parki. Nic dziwnego zresztą, skoro przez architekta Ludwika XV aleja pomyślana została jako przedłużenie ogrodów tuileryjskich. To tutaj, za dyskretną kurtyną zieleni, kryje się Pałac Elizejski – siedziba prezydenta Republiki. Wzrok patrzącego nie napotyka żadnej przeszkody, mija Łuk Triumfalny, dobiega swobodnie do Łuku Europy, stojącego na przedłużeniu osi w oddalonej o, bagatela, 7 km dzielnicy La Défense. Druga, nazwijmy ją „górna”, część ulicy, w chwili jej wytyczenia będąca jeszcze piaszczystą drogą, ma dzisiaj wybitnie wielkomiejski charakter. Od połowy XIX w. był to adres prestiżowy, a aleja należała do najlepiej oświetlonych. Na parterach i niższych piętrach eleganckich kamienic znajdziemy sklepy, kina, kabaret Lido, restauracje i biura, których czynsze należą do najwyższych w mieście. Próżno jednak szukalibyśmy tu ekskluzywnych butików – eleganckie skądinąd wnętrza handlowe mieszczą głównie sklepy dużych, znanych także za granicą, po części również i w Polsce, sieci handlowych. Podobnie jest z restauracjami, a najciekawsze są bodaj salony… samochodowe prezentujące zwykle niedostępne jeszcze w handlu nowości. Champs-Élysées nadal jest przecież adresem wyjątkowym. Najwyższą część ulicy, tę najbliższą Łukowi Triumfalnemu, opadły, niestety, sklepiki i stoiska z pamiątkami sprzedającymi taki sam jak na całym świecie turystyczny kicz i tandetę. Tandetnym zabytkiem nie jest na pewno sam Łuk Triumfalny: budowę rozpoczętą przez Napoleona Bonapartego w 1806 roku ukończono 30 lat później. Początkowo poświęcony pamięci napoleońskiej Wielkiej Armii, od 1921 r. pełni funkcję Grobu Nieznanego Żołnierza. Nad trumną poległego pod Verdun płonie wieczny ogień. Warto wejść na koronę łuku, by z wysokości 50 m podziwiać piękny, choć mniej rozległy niż z innych miejsc, widok. Właśnie stąd docenić symetrię Placu Gwiazdy (dzisiaj noszącym imię Charles’a de Gaulle’a): od liczącego 120 m średnicy okręgu rozchodzi się gwiaździście 12 alej. Godzinami podziwiać można stąd urbanistyczną wizję barona Haussmana, który w XIX w. przebudował Paryż, wytyczając wiele arterii. Z korony Łuku Triumfalnego widać też doskonale Łuk Europy na La Défense. La Défense – obrona Paryża – oto upamiętniająca obronę stolicy przed wojskami pruskimi, odlana w brązie alegoria, w guście epoki, powróciła na postument w sto lat po tamtych wydarzeniach i choć od 1983 roku stanowi estetyczny zgrzyt w otoczeniu, to zapewnia najnowszym dzielnicom poczucie historycznej ciągłości. Tymczasem każdy z nowo powstałych tu budynków kryje jakąś tajemnicę nowoczesnej technologii i architektury i każdy należałoby opisać osobno. „Tutaj się nie śpi, nie mieszka, tutaj się pracuje” – mówią paryżanie. Pracują istotnie, na 3 mln m2 biur. Tylko skąd biorą się dzieci jeżdżące na uroczej, fin-de-sieclowej karuzeli ustawionej między biurowcami, centrum handlowym i stacją kolejki podmiejskiej? Skąd biorą się turyści (1500 osób każdej godziny), wjeżdżający panoramiczną windą z szybkością 1,6 m/s, na koronę Łuku Europy, o wysokości ponad 100 metrów i ścianach pokrytych karraryjskim marmurem, by podziwiać kolejny porywający widok Paryża? Ta na pozór zimna i pusta dzielnica potrafi tętnić prawdziwie paryskim życiem, gdy w dniach wielkich sportowych zmagań – olimpiad, futbolowych mistrzostw – wystawiany jest telebim, a pracownicy okolicznych biur, beztrosko siedząc na chodniku, komentują wyniki. Mało jest zresztą w Paryżu miejsc, do których nie dotarłyby samochody. Kto zdecyduje się na zwiedzanie tego miasta samochodem właśnie, musi liczyć się z równoczesnym zwiedzaniem drogich, i też nie zawsze dysponujących wolnymi miejscami, podziemnych parkingów. Może nieco spokojniej jest jednak na paryskich wyspach: Cité i sąsiadującą z nią od południa, przedzieloną wąskim przesmykiem, Wyspą Świętego Ludwika. To na Cité, paryskim ostrowie, będącym poniekąd kolebką miasta, wznosi się katedra Notre-Dame, bodaj najpiękniejszy zabytek Paryża. Jest to jedna z najwcześniej zbudowanych francuskich katedr (kamień węgielny położono w 1163 r.), prezentująca już dojrzałą, ale jeszcze pełną symetrii i harmonii, formę gotyku. Znawcy podkreślają tę rzadką jedność stylu i doskonałość proporcji budowli, jeszcze nieprzejawiającej późniejszych ambicji pięcia się wzwyż dla dotknięcia samego nieba. Dzisiaj, jak pokazują statystyki, katedra jest, po wieży Eiffla naturalnie, najliczniej odwiedzanym zabytkiem w całej Francji, choć przecież nie jest to jedyny architektoniczny cud na tej wyspie. Ta turystyczna popularność niekoniecznie cieszy jej duchownych gospodarzy, którzy mają coraz więcej kłopotów z utrzymaniem sakralnego charakteru świątyni, gdzie po raz pierwszy w historii zastosowane po obu stronach transeptu rozety, łagodnie i nieśmiało prześwietlają monumentalną, bo długą na 131, a wysoką na 33 m nawę. Jeśli nie uda nam się oderwać od międzynarodowego tłumu ani przyjść w godzinie nabożeństwa, kiedy świątynia odzyskuje swój prawdziwy, tajemniczy i pełen majestatu charakter, jeśli nie mamy cierpliwości, by studiować ikonografię fasady (kryjącą w sobie, zapewniam, doskonałość i pełnię wizji średniowiecznego świata), to obejdźmy ją chociaż wkoło i popatrzmy na imponującą architekturę rytmu przypór i łuków oporowych. Jest to jeden z obrazów Paryża, który, choć bardzo miejski, to równocześnie jest pełen powietrza, nieba i wody – i może właśnie dlatego najdłużej pozostaje w pamięci. Panteon – „pocztówkowy” obrazek jego kopuły wyrastającej wysoko ponad okoliczne dachy ujrzymy, gdy staniemy „za” paryską katedrą i popatrzymy w lewo, na drugą stronę Sekwany. Ta kopuła, autorstwa Soufflota, bardziej może niż ingerencja „republikańskiej świątyni” w dzielnicę do tej pory stanowiącą domenę Genowefy, świętej patronki miasta, była źródłem skandalu i niezadowolenia. Dzisiejszy Panteon zaczął zresztą powstawać na zlecenie Ludwika XV jako nowa świątynia patronki Paryża. W ciągu pierwszych stu lat istnienia kilkakrotnie zmieniało się przeznaczenie budowli, aż wreszcie w roku 1885, wraz z pogrzebem Wiktora Hugo, nieodwołalnie już stała się miejscem pochówku, jakie „wdzięczna ojczyzna” przeznacza „wielkim ludziom”, jak głosi napis na frontonie. Wśród 60 zasłużonych spoczywa tam jako jedyna kobieta i jedyna osoba cudzoziemskiego pochodzenia Maria Skłodowska-Curie. Od 20 kwietnia 1995 roku leży tam obok męża – Piotra. Pamiętam dobrze uroczystość wprowadzenia prochów obojga do „Świątyni”, pełną powagi, ale i skromności, z udziałem szkolnej młodzieży, w obecności prezydentów Mitterranda i Wałęsy oraz żyjącej wtedy jeszcze córki uczonej, Ewy. Sam Panteon jest budowlą na planie równoramiennego krzyża greckiego, nawiązującą do antycznych wzorów. A że stoi na wzgórzu, stwarza też wrażenie monumentalności przekraczające jego naturalne rozmiary. Pozornie powinno to stanowić dysonans w stosunku do otoczenia, a tymczasem budynek wszedł weń znakomicie, raz jeszcze potwierdzając tę zadziwiającą paryską umiejętność stapiania się kolejnych budynków z najbliższą okolicą, wspólnego składania się na unikalny czar całego miasta. Niech zatem ten, kto pragnie obejrzeć pocztówkowy Panteon, nie myśli, że zaspokoi szybko swoją ciekawość i pójdzie oglądać kolejne znane miejsce. Na pewno da się bowiem wciągnąć urokowi pobliskich uliczek: biegnących ku Sorbonie, ku College de France, albo uwieść atrakcjom wystaw księgarń i papeterii, albo zachęcony perspektywą prowadzącą ku bulwarom St. Michel i St. Germain skręci tam kierowany nadzieją, że robi tylko niewielkie odstępstwo od planu wycieczki. Po czym nieopatrznie usiądzie na tarasie kawiarni i czas zacznie dlań płynąć inaczej… Bazylika Sacré-Coeur wznosi się na wzgórzu Montmartr. Oto schody i park przed fasadą – kolejne „pocztówkowe” miejsce paryskie, łączące w sobie atrakcje pięknego widoku i emblematycznej architektury, ściągające z równą siłą dzieci na karuzelę i po watę cukrową, zakochanych na trawniczek, Japończyków z aparatem fotograficznym po zdjęcie, wiernych na chwilę modlitwy. Aż trudno uwierzyć, że i tym razem nie mamy do czynienia z zabytkiem naprawdę „dawnym”. Budowę bazyliki górującej nad miastem rozpoczęto w roku 1875. Cóż, takie poznamy atrakcje Paryża, jakie sami sobie wydepczemy. Jednego możemy być pewni – nieważne, że nie odwiedzimy ich wszystkich. Na pewno znajdziemy taką: róg ulicy, kawiarnię, sklepik, widok w prześwicie domów, ławkę na skwerku lub nad Sekwaną, które staną się tylko naszą własną atrakcją. Polski Paryż W mieście Wielkiej Emigracji nietrudno o polskie pamiątki - Grób Chopina. Na najpiękniejszym paryskim cmentarzu Pe`re-Lachaise, w kwaterze 11. płacze muza – wiejska dziewczyna z naręczem polnych kwiatów – rzeźba dłuta Auguste’a Cleisinggera. Podobno na grobie Chopina stale leży bukiecik fiołków – jego ulubionych kwiatów. Radzę to sprawdzić. - Kościół polski. Kościół Wniebowzięcia NMP pod numerem 263 bis przy eleganckiej ul. Saint-Honoré od 1844 r. należy do Polskiej Misji Katolickiej. Ta jedna z najstarszych polskich instytucji w Paryżu świętowała właśnie (w lutym 2006 r.) 170. rocznicę nieprzerwanego istnienia. W samym Paryżu obejmuje 5 polskich parafii. - Biblioteka polska 170-lecie istnienia obchodzić będzie za dwa lata. Po gruntownym remoncie i modernizacji – znów przyjmuje czytelników i gości Muzeum Adama Mickiewicza. Oprócz pamiątek po poecie jest tu też gabinet Chopina i kolekcje dzieł sztuki. Posiada 150-tysięczny księgozbiór, bezcenną kolekcję rękopisów – m.in. mickiewiczowskich – oraz dokumentów z czasów I Rzeczypospolitej i okresu rozbiorów. - Pomnik Adama Mickiewicza. Na nadbrzeżu Księcia Alberta, opodal ruchliwego placu Alma, stoi wysoka kolumna: podtrzymuje ją uskrzydlona bogini zwycięstwa, a stojący na szczycie kolumny wieszcz w rozwianym płaszczu pełnym natchnienia gestem wskazuje kierunek – przed siebie, w górę. Pomnik Adama Mickiewicza, autorstwa wielkiego przyjaciela Polski, Antoine’a Bourdelle’a, stanął w roku 1929. - Księgarnia polska Przy tym samym bulwarze Saint-Germain, pod nr 123, natrafiamy na witrynę wypełnioną polskimi wydawnictwami. To księgarnia polska kontynuująca nieprzerwaną tradycję najstarszej instytucji emigracji polskiej we Francji – książnicy i oficyny wydawniczej założonej w 1833 r. przez Eustachego Januszkiewicza. Na Saint-Germain księgarnia funkcjonuje od 80 lat. Obecnie należy do Very Michalskiej, która jest również właścicielką wydawnictwa Noir sur Blanc (Czarno na Białym), ambitnie promującego literaturę polską we Francji. 3 słynne paryskie adresy, odwiedzenie których szczególnie polecamy - Invalides Ciąg urbanistyczny, który z jednej strony obejmuje oś Pól Elizejskich, a z drugiej – most Aleksandra III i kompleks architektoniczny Inwalidów. Szpital zbudował w trosce o rannych żołnierzy król Ludwik XIV. Dziś mieszczą się tam m.in. zbiory Muzeum Wojny. Kopuła nad kościołem pod wezwaniem św. Ludwika zdobi paryskie niebo od 200 lat. We wnętrzu kościoła, w ogromnym sarkofagu, spoczywa dzisiaj Napoleon. - Sainte-Chapelle Prawie naprzeciwko Notre-Dame, po drugiej stronie ulicy, znajduje się tzw. Saint-Chapelle – zbudowana w połowie XIII w. (1246-48) przez króla Ludwika Świętego dla sprowadzonych z Jerozolimy relikwii Korony Cierniowej i Krzyża Świętego. Dawniej, by ujrzeć wyjątkowe wnętrze górnej kaplicy, będące niemal jednym wielkim witrażem, trzeba było należeć do królewskiej rodziny. - Place des Vosges Leży w sercu dzielnicy Les Marais. Założony jako pierwszy „plac królewski” (wcześniej Paryż placów nie znał) w miejscu porzuconej i zrujnowanej siedziby króla, był miejscem pojedynków dumasowskich muszkieterów. Dzisiejszą nazwę zawdzięcza skrupulatnym podatnikom – Wogezy były pierwszym departamentem, który w 1800 r. uiścił republikańskie podatki (do dzisiaj będące zmorą Francuzów…). Jego środek zajmuje skwer. Okolony 36 kamienicami, ówczesną modą wypełniającymi jasne kamienne ramy fasady czerwoną cegłą, o trapezoidalnych „paryskich” dachach. Efekt jest niezrównany. - Wieża Eiffla – wjazd windą: 1 piętro – 3,66 euro, 2 piętro – 6,86 euro, 3 piętro 5,34 euro, schodami do 2 piętra 3,05 euro. - Panteon, zwiedzanie krypty: 6,40 euro, poniżej 18 lat gratis. - Notre-Dame, zwiedzanie wieży 5,35 euro, zwiedzanie krypty: 5 euro, poniżej 26 lat – gratis, muzeum – 2,30 euro, katedra – gratis.
Po każdej z wycieczek wracamy do Diego Suarez, bo poza dogodną lokalizacją ma ono kilka dodatkowych zalet. W centrum miasta jest pełno hoteli, więc nocleg nie stanowi problemu. Na głównej ulicy, Rue de Colbert, bez trudu znajdujemy kilka dobrych restauracyjek. Raczymy się w nich owocami morza, a gdy już mamy dość miejscowych specjałów, przenosimy się do dyskoteki w hotelu Belle Vue. Czujemy się tam jednak trochę nieswojo.Przy barze i na parkiecie pląsa ze 100 pięknych dziewczyn. Jedyni mężczyźni w lokalu to siedmiu Europejczyków w średnim wieku. Każdy otoczony wiankiem flirtujących panien. To nie przypadek. Dziewczyny chcą zaprzyjaźnić się z białym, spędzić wspólną noc... Ważne, by rozkwitło między nimi uczucie, i to szybko, bo wiadomo, że vazaha za chwilę wraca do swego kraju. Przed odlotem następuje wymiana adresów i deklaracja gorącej przyjaźni. Po kilku miesiącach vazaha otrzymuje list albo telefon od przyjaciółki z Czerwonej Wyspy. Dziewczyna ma problemy rodzinne lub spodziewa się dziecka i w imię przyjaźni prosi o przelew gotówki za pomocą Western Union. Na ogół pieniądze przychodzą. Tyle że piękna Malgaszka ma jeszcze ze 30 takich przyjaciół i w ten sposób utrzymuje całą swoją rodzinę.
Spis treści sierpień / wrzesień 2007 Portfolio. Przejdź się po Barcelonie z Elą Pawełek szlakiem baśniowych budowli Gaudiego. Z życia naczelnej. Martyna wspięła się na McKinley. Podróż życia – Madagaskar. Wybierz się na 8. kontynent z Davidem Kaszlikowskim, eksploruj jaskinie, zdobywaj szczyty i podziwiaj krajobrazy Czerwonej Wyspy. Podróżuj z głową. Będąc na wakacjach w egzotycznym zakątku świata, zastanów się, czy musisz kupić torebkę ze skóry pytona lub inne zakazane konwencją Cites pamiątki. Bądź świadomy przyrodniczych konsekwencji swojego działania. Ludzie w drodze. Dzieci już od urodzenia towarzyszą im w wyprawach po całym świecie. Z podróżnikami Anną Olej-Kobus i Krzysztofem Kobusem rozmawia Anita Szarlik Wielkie koleje. Rusz najsłynniejszymi pociągami na podbój kontynentów. W podróży czeka Cię moc nieoczekiwanych przygód i fascynujących spotkań z ludźmi i historią. Ateny w 48 godzin. Spędź z Edim Pyrkiem dwa dni w stolicy Grecji, poznaj jej zabytki, tanio zjedz i przenocuj. Klucz do zamków – Gniew. W najlepiej zachowanym zamku krzyżackim na Pomorzu przeżyjesz moc atrakcji: inscenizacje różnych bitew, niezwykłe spektakle i barwne turnieje rycerskie. Warto spróbować - kajaki. Wybierz się na spływ kajakowy, który wzmocni Twoje mięśnie w trakcie bezpośredniego kontaktu z przyrodą. Poradnik travelera. Śpiwory różnią się od siebie wymiarami, kształtem, wypełnieniem, wagą i oczywiście ceną. Dowiedz się, na co zwrócić uwagę w momencie zakupu. Wakacje z pomysłem. Pływaj na kitesurfingu i windsurfingu, graj na bębnach, rób batiki albo zalicz z nami szkołę przetrwania. Adventure. Piotr Sadurski radzi, jak zbudować tratwę z beczeki spłynąć nią z Warszawy do Gdańska. Skarby natury - maniok. Spróbuj potraw z manioku. Tylko pamiętaj, że surowy jest trujący – ostrzega Beata Pawlikowska. Historia jednego zdjęcia. Tomasz Tomaszewski pokazuje, jak uwieczniać architekturę. Felieton. Wojtek Cejrowski dowodzi, że nie trzeba uczyć się języków obcych. Zielony azymut.Argentyna/Chile
Na terenie dzisiejszego Śląska klimat jest upalny, monsunowy. Dwa drapieżne dinozaury, stojąc na tylnych łapach, zażarcie walczą o partnerkę. Zwinnie lawirują między wielkimi miłorzębami i paprociami. W oddali przypominający hipopotama gad ssakokształtny tapla się w starorzeczu. Rośliny kwiatowe jeszcze nie wyewoluowały.Człowiek pojawi się tu za ponad 200 mln lat. Przez ostatnie dwa stulecia naszej ery będzie poszukiwał kości lądowych zwierząt z ery dinozaurów, próbując odtworzyć tamte dzieje. Nie jest to łatwe zadanie, ponieważ obszar obecnej północnej i środkowej Polski znajdował się wtedy pod wodą. Poszukiwania paleontologów koncentrują się więc na południu kraju. Niespodziewanie 28 lipca 2008 r. naukowcy ogłaszają: wykopaliśmy fragmenty szkieletu pierwszego polskiego dinozaura drapieżnego. Obok niego leżały szczątki dicynodonta, ostatniego wielkiego gada ssakokształtnego. To prawdziwa sensacja. W Polsce spodziewaliśmy się odkrycia zwierząt morskich. – Znalezienie pierwszych dużych drapieżnych dinozaurów oraz gada ssakokształtnego na tym terenie jest niezwykłe i całkiem nieoczekiwane – komentuje odkrycie prof. Michael Benton, wybitny paleontolog z Uniwersytetu Bristolskiego w Wielkiej Brytanii.
Smok ze Śląska. Wreszcie mamy polskiego dinozaura. Ziemia w bliznach. Planeta „pod ostrzałem” planetoid. Prawie ludzie. Szympansy, które polują z dzidami. Joseph Skarbek. Polski budowniczy chińskiej kolei. Biblijne ślady. Co zostało po Sodomie i Gomorze? Morskie ślimaki. Niesmaczne, ale zachwycają kolorami. Tylko dla prenumeratorów Wielkie Równiny. Pustoszejące miasteczka Dakoty Północnej.