Rekordy niskiej temperatury biją na głowę nasze polskie zimy. Oto najzimniejsze miejsca świata
Minusowe temperatury w Polsce to nic w porównaniu z rekordami mrozu notowanymi na świecie. Naukowcy od dekad badają zarówno naturalne bieguny zimna, jak i temperatury osiągane w kosmicznej próżni i laboratoriach. Gdzie jest najzimniej?
W tym artykule: Najzimniejsze miejsca na świecie Najniższa temperatura na Ziemi Czym jest temperatura? Najzimniejsze miejsce w kosmosie Najniższa temperatura uzyskana w laboratorium Czy istnieje górna granica temperatury? Gdy zimą temperatury spadają poniżej zera stopni Celsjusza, zaczynamy mówić o mrozach. Jednak zmiany klimatyczne sprawiają, że zimy stają się coraz łagodniejsze. Rekordowe mrozy, przynajmniej w Polsce, należą więc raczej do historii. Najzimniejsze miejsca na świecie Gdzie odnotowano najniższą temperaturę w naszym kraju? Mówi się, że polski biegun zimna to Suwałki. W tym mieście faktycznie odnotowuje się niskie temperatury. Czasami mianem polskiego bieguna zimna określa się całą Suwalszczyznę lub wręcz Podlasie. Obecnie jednak najniższe średnie temperatury w zimie oraz roczne notowane są na powstałej w roku 1995 stacji meteorologicznej Nadleśnictwa Świeradów na Hali Izerskiej. W każdym miesiącu notuje się tam temperatury ujemne, a śnieg zalega do maja. Jednak historycznie najzimniejsze miejsce w Polsce to Siedlce. 11 stycznia 1940 r. padł tu oficjalny polski rekord mrozu, wynoszący minus 41 st. C. Nieoficjalny miał zostać pobity w Rabce, 10 lutego 1929 r. Wyniósł aż minus 46 st. C. Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? Okazuje się, że temperatura na Księżycu osiąga jeszcze większe wahania dobowe, niż wcześniej sądzono. W ciągu księżycowego dnia, panuje tam ekstremalny upał, a w nocy – niewiarygodny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/temperatura-na-ksiezycu-czy-jest-zabojcza-dla-czlowieka-dlaczego-astronauci-musza-miec-kombinezony-fot-heritage-space-heritage-images-getty-images-c17ed25.jpeg" width="938" height="472" alt="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" title="Temperatura na Księżycu: czy jest zabójcza dla człowieka? Dlaczego astronauci muszą mieć kombinezony? (fot. Heritage Space/Heritage Images/Getty Images)" /> Formalnie biegun zimna to punkt, w którym odnotowano najniższą na danej półkuli minimalną temperaturę powietrza. W przypadku półkuli północnej jest to wioska Tomtor na Syberii. Najniższą temperaturę wynoszącą minus 72,2 st. C zarejestrowano tu 14 stycznia 2004 r. Jednak najzimniejsze miejsce na świecie znajduje się na półkuli południowej. To stacja Wostok na Antarktydzie. 20 lipca 1983 r. odnotowano tu minus 89,6 st. C. To mniej niż temperatura, przy której dwutlenek węgla zamienia się w suchy lód! 10 sierpnia 2010 zaobserwowano na Antarktydzie temperaturę minus 93,2 st. C. Jednak ten pomiar nie jest oficjalnie uznawany, ponieważ wykonały go satelity. Najniższa temperatura na Ziemi Rekord zimna na naszej planecie padł wysoko w atmosferze. 29 grudnia 2018 roku jedna z chmur rozciągnęła się na prawie 21 kilometrów, a jej wierzchołek sięgnął dolnej stratosfery. Czujnik VIIRS na satelicie NOAA-20 zarejestrował wówczas, że jego temperatura spadła do minus 111 stopni Celsjusza. Nawet w huraganach, tajfunach czy cyklonach tropikalnych temperatura zwykle jest jakieś 30 stopni wyższa. Mamy tym samym do czynienia z najniższą temperaturą, jaką do tej pory zarejestrowano na naszej planecie. Taka temperatura to anomalia. Podobne rekordy mogą jednak pojawiać się znacznie częściej z powodu zmian klimatu. Na częstotliwość występowania ekstremalnie wysokich ma bowiem wpływ temperatura wód oceanicznych. A ta się zwiększa. Dlatego wierzchołki chmur o temperaturze niższej niż minus 100 stopni Celsjusza mogą przestać być wyjątkami w obserwowanych zjawiskach meteorologicznych. Czym jest temperatura? Co to w ogóle jest temperatura? Wielu z nas miałoby problem z odpowiedzią na to pytanie, które często słyszą studenci chemii na pierwszym roku. Na co dzień często o niej mówimy, posługujemy się pojęciami ciepła i zimna. Jednak gdy dochodzimy do szczegółów, zaczynamy się gubić. Temperatura to miara ruchu elementów składowych materii. W naszym codziennym życiu chodzi o atomy). Im więcej energii im dostarczymy, tym silniej drgają, podskakują i oddalają się od siebie. Taka definicja pokazuje, że musi istnieć dolna granica temperatury. Kiedy ostatni raz miało miejsce globalne ochłodzenie? Czy może nadejść w przyszłości? W całym okresie istnienia naszej planety jej klimat zmieniał się wiele razy w naturalny sposób. Niekiedy duże powierzchnie Ziemi pokrywały lodowce. 400 tys. lat temu na części Grenlandii ro... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kiedy-ostatni-raz-mialo-miejsce-globalne-ochlodzenie-czy-moze-nadejsc-w-przyszlosci-fot-owen-humphreys-pa-images-via-getty-images-63267d3.jpeg" width="938" height="584" alt="Kiedy ostatni raz miało miejsce globalne ochłodzenie? Czy może nadejść w przyszłości? (fot. Owen Humphreys/PA Images via Getty Images)" title="Kiedy ostatni raz miało miejsce globalne ochłodzenie? Czy może nadejść w przyszłości? (fot. Owen Humphreys/PA Images via Getty Images)" /> To minus 273,15 stopni Celsjusza. Niżej zejść się nie da, bo w tej temperaturze atomy przestają się poruszać. A nie mogą przecież być bardziej nieruchome niż nieruchome. To zero absolutne. Najzimniejsze miejsce w kosmosie Oczywiście jeszcze zimniej niż na Ziemi jest w kosmosie. Bardzo zimne są kratery na biegunie południowym Księżyca. Ich brzegi są tak wysokie, że w środku panuje wieczny mrok. Temperatura utrzymuje się tam na poziomie minus 240 st. C. To rekordowy mróz w Układzie Słonecznym. Na dziennej stronie Plutona jest „tylko” minus 230 st. C. Temperatury na stronie nocnej zmierzyć jeszcze nie potrafimy. Jak zimna jest przestrzeń kosmiczna? Wypełnia ją tzw. promieniowanie reliktowe. To „echo” Wielkiego Wybuchu, czyli fale elektromagnetyczne wypełniające cały kosmos. Ich średnia temperatura to minus 270,3 st. C. Jednak istnieje miejsce zimniejsze niż kosmiczna próżnia. To Mgławica Bumerang, znajdująca się w gwiazdozbiorze Centaura. Jej gwałtowna ekspansja sprawiła, że tworzący ją gaz ochłodził się bardziej, niż otaczająca go przestrzeń kosmiczna. Osiągnął temperaturę do minus 272,15 st. C, czyli zaledwie jeden stopień powyżej zera absolutnego. Najniższa temperatura uzyskana w laboratorium Zero absolutne to ostateczne zamrożenie wszelkiego ruchu. I choć jest to granica nie do przekroczenia, badacze od dawna próbują się do niej coraz bardziej zbliżyć. Osiąganie temperatur bliskich zera absolutnego wymaga stosowania najnowszych technologii. Aby maksymalnie spowolnić atomy, uczeni „strzelają” do nich impulsami laserowymi, pakują je do pułapek utworzonych z silnych pól magnetycznych i grawitacyjnych. Efekty? W temperaturze pokojowej atomy śmigają z prędkością porównywalną z samolotem odrzutowym. W laboratoriach niskich temperatur zwalniają tak, że w ciągu minuty pokonują zaledwie 5 cm. Od 1999 r. rekord zamrażania należał do Finów z Uniwersytetu Aalto. Zbliżyli się do zera absolutnego na 100 pikokelwinów – mniej niż jedną miliardową stopnia. W 2021 r. rekord ten pobili Niemcy z Uniwersytetu w Bremen. Osiągnęli temperaturę wyższą od zera absolutnego o zaledwie 38 bilionowych części stopnia. To na pewno nie będzie ostatnie słowo badaczy. Najnowsze propozycje to przeniesienie badań w przestrzeń kosmiczną, gdzie możliwe będzie osiągnięcie jeszcze niższej temperatury. Czy istnieje górna granica temperatury? Górna granica temperatury teoretycznie może być nieskończona. W miarę przyśpieszania atomy mogą rozpadać się na elementy składowe – najpierw protony i neutrony, potem kwarki. Aż w końcu osiągną stan, który istniał w chwili Wielkiego Wybuchu, kiedy współczesna fizyka zderza się z nieskończonościami. Kiedy jest za gorąco dla człowieka? Niebezpieczna temperatura jest niższa niż sądzisz Odporność ludzkiego organizmu na upał jest o wiele niższa, niż sądziliśmy. Zazwyczaj bowiem, mierząc skwar, uwzględniamy jedynie temperaturę powietrza, a zapominamy o wilgotności. Tymcza... Jednak uczeni sądzą, że może istnieć temperatura maksymalna. Tyle, że nadal nie są pewni, jaka. Być może sięga nawet miliarda jottakelwinów. To bilion miliardów miliardów miliardów stopni. Źródła: archiwum NG, LiveScience.
Jak duże mogą być płatki śniegu? Największy miał rozmiar średniej pizzy
Jakie rozmiary mogą osiągać płatki śniegu? Historyczne relacje wspominają okazy wielkości średniej pizzy. To zjawisko zaskoczyło nawet doświadczonych obserwatorów. Gdzie i kiedy udało się je zanotować?
W tym artykule: Płatki śniegu i kryształki śniegu – co jest większe? Zimowa aura pod lupą Fascynujące jak śnieg Choć śniegu mamy w Polsce (podobnie jak innych krajach Europy) coraz mniej, warto przyjrzeć się mu z bliska. Choćby i wirtualnie. Pojedyncze kryształki śniegu nie bez powodu fascynują zarówno naukowców, jak i artystów. W końcu jest to przykład wyjątkowo estetycznego działania matki natury. Śnieżynki najczęściej charakteryzują się sześcioramienną symetrią. Są niewielkie, choć zdarzają się prawdziwi rekordziści – i to w drugą stronę. Płatki śniegu i kryształki śniegu – co jest większe? Jak można przeczytać w Księdze rekordów Guinnessa, pewnej styczniowej nocy w 1887 r. podczas gwałtownej zimowej burzy nad doliną rzeki Clark Fork, w pobliżu rancza Matta Colemana, niedaleko Missoula w Montanie w USA, zaobserwowano płatki śniegu opisane jako „większe od misek na mleko”. Miały one nawet do 38 cm szerokości. I tu warto zwrócić uwagę na rozróżnienie o, którym mówi w swoich badaniach dr Kenneth Libbrecht. Naukowiec poświęcił swoją karierą odpowiedzeniu na pytanie, dlaczego kryształy śniegu przyjmują różne kształty. I właśnie, jak zauważa, kryształy śniegu to nie to samo, co płatki śniegu. W języku polskim to rozróżnienie nie przyjęło się do mowy codziennej. Zimowa aura pod lupą Chodzi o to, że pojedyncze kryształki śniegu są maleńkie. Dopiero spadając z nieba, łączą się w większe struktury. To, co więc widzimy za oknem to najczęściej większe, uformowane w locie płatki śniegu. Kryształy śniegu powstają w wyniku zamarzania wody z gazu (pary wodnej), nie przechodząc wcześniej w ciecz. Płatek śniegu może być z kolei dowolną strukturą zamarzniętej wody spadającą z nieba. Stąd też różnice w ich rozmiarach. Zjawisko opisane w Księdze rekordów Guinnessa dotyczy więc nie kryształków śniegu, a właśnie płatków. Jak wielkie potrafią być w takim razie kryształki śniegu? To zależy od perspektywy. Śnieg na Saharze to nic nowego. Biały puch prószy na pustyni coraz częściej Choć śnieg na Saharze to wciąż rzadkość, w przeszłości największa pustynia Afryki kilkukrotnie była pokryta białą warstwą. Czy podobne anomalie pogodowe będą się zdarzać coraz czę... Fascynujące jak śnieg Rekord największego pojedynczego kryształu śniegu przypisuje się jednej z obserwacji Libbrechta. Mimo że wiele czasu spędził w laboratorium, gdzie próbował stworzyć dwa identyczne kryształki śniegi, to ten największy znalazł na wolności. Rekordzista mierzył 10 milimetrów od czubka do czubka. Może się wydawać, że to niewiele, ale weźmy pod uwagę, że typowy kryształek śniegu ma średnicę od 2 do 4 milimetrów. W swojej ponad 20-letniej karierze badacz śniegu pracuje nad modelem, który może wyjaśnić, dlaczego różne temperatury powodują powstawanie różnych struktur. Libbrecht stworzył nawet „przewodnik terenowy po płatkach śniegu”. Na jego stronie internetowej można znaleźć zdjęcia i filmy przedstawiające różnego rodzaju kryształki śniegu. Sam zainteresowany porównuje badanie śniegu do... obserwacji ornitologicznych. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Zimy stulecia wpisały się nie tylko w annały meteorologii, ale także w pamięć narodową
Intensywne opady śniegu paraliżowały cały kraj. Siarczyste mrozy uszkadzały infrastrukturę. Czasami sytuacja była tak zła, że konieczne było ogłoszenie stanu klęski żywiołowej. Zimy stulecia niejednokrotnie dawały w kość naszym przodkom. Zdarza się, że wraz z końcem jesieni zaczynamy narzekać na pogodę, ale tak naprawdę dziś już nie doświadczamy warunków, jakie panowały w poprzednim stuleciu. Poniżej wymieniamy skrajnie surowe zimy, w których temperatura znacznie odbiegała od wieloletniej normy.
Spis treści: Zimę 1978/1979 pamięta każdy, kto żył w tamtych czasach Przełom 1928 i 1929 roku w pełni zasłużył na miano zimy stulecia Najmroźniejsza zima wojny, czyli przełom 1939 i 1940 roku Zima 1962/1963 sparaliżowała Polskę Zimy stulecia nawiedzały Polskę nie tylko w XX wieku Określenie „zima stulecia” nie zawsze odnosi się do najostrzejszej zimy w danym stuleciu. Potocznie tym mianem określa się wszystkie przypadki wyjątkowo srogich miesięcy zimowych. A że w poprzednim stuleciu pogoda była bardziej kapryśna, „zim stulecia” było u nas całkiem sporo. Zdarzało się, że panujące wówczas warunki całkowicie paraliżowały kraj i wpływały na codzienne życie. Nie jest więc specjalnie zaskakujące, że w naszej świadomości termin ten wykracza poza suche statystyki meteorologiczne. Zimę 1978/1979 pamięta każdy, kto żył w tamtych czasach Gdy mowa o zimie stulecia w Polsce, najczęściej na myśli ma się przełom roku 1978 i 1979. W nocy z 29 na 30 grudnia nad Polskę napłynęły mroźne masy powietrza z północy, powodując nagły spadek temperatury z wartości dodatnich do kilkunastu stopni poniżej zera. Towarzyszyły temu intensywne opady śniegu. Paraliż kraju rozpoczął się już 31 grudnia. Miejscami temperatury osiągały wartość minus 20, minus 30 stopni Celsjusza lub nawet niższą. W Białymstoku przez 19 dni termometry wskazywały od minus 15 do minus 35 stopni. W ciągu kilku dni w całym kraju powstały ogromne zaspy. Rekordowa pokrywa białego puchu przekroczyła 0,7 m. Pod tym względem najgorsza sytuacja panowała w Suwałkach, gdzie 16 lutego zanotowano rekord opadów. Pokrywa śnieżna sięgnęła 84 cm. Niewiele lepiej było w Łodzi (78 cm, według pomiaru z 2 lutego), Warszawie (70 cm, według pomiaru z 31 stycznia), Chojnicach (60 cm, według pomiaru z 19 lutego) i Szczecinie (53 cm, według pomiaru z 19 lutego). Na skutki tak surowej pogody nie trzeba było długo czekać. Już 31 stycznia kraj zaczął ogarniać paraliż. W wielu miejscach pękały szyny, więc komunikacja kolejowa praktycznie stanęła, podobnie jak miejska. W rezultacie do niektórych elektrociepłowni nie mógł dotrzeć węgiel. W wielu mieszkaniach wyłączono prąd i ogrzewanie. Temperatura w pomieszczeniach spadała do nawet 7 stopni Celsjusza. W wielu regionach władze ogłosiły stan klęski żywiołowej. Wojsko z ciężkim sprzętem, z pomocą cywili, ruszyło do odśnieżania dróg i torów. Zima stulecia miała też tragiczne skutki. 15 lutego 1979 roku warunki pogodowe prawdopodobnie przyczyniły się do wybuchu gazu w Rotundzie PKO w Warszawie. Zginęło wówczas 49 osób. Przełom 1928 i 1929 roku w pełni zasłużył na miano zimy stulecia Określenie „zima stulecia” zazwyczaj odnosi się do przełomu 1978 i 1979 roku, ale to nie wtedy zanotowano rekordy temperatur. Jako najzimniejsza w Polsce w annałach meteorologii zapisała się zima przełomu 1928 i 1929 roku. Najgorzej było w lutym, powszechnie uznanym za najzimniejszy miesiąc w historii pomiarów w Polsce. Średnie wartości w tym miesiącu oscylowały w przedziale od minus 13 do minus 16 stopni Celsjusza. Dziś nawet nie możemy wyobrazić sobie mrozów, jakie wówczas panowały. Oficjalny rekord zanotowano 10 lutego w Żywcu: minus 40,6 stopnia Celsjusza. W wielu innych miastach sytuacja była niemal tak samo zła. W Olkuszu najniższa zanotowana temperatura wyniosła minus 40,4 stopnia Celsjusza, w Siankach na Podkarpaciu: minus 40,1 stopnia Celsjusza. Pojawiły się też liczne nieoficjalne rekordy temperatur: minus 48 st. Celsjusza w Kąclowej koło Grybowa, minus 45 st. Celsjusza w Rabce, minus 44 st. Celsjusza w Kolbuszowej, minus 42 st. Celsjusza w Czarnym Dunajcu, Dubicach i Czechowicach-Dziedzicach. Rekordowa zima była nie tylko ekstremalnie mroźna, ale i śnieżna. Na obszarach podgórskich zaczęło padać już w połowie października. Pozostałą część Polski zasypało na przełomie listopada i grudnia. Stała pokrywa śnieżna utrzymywała się aż do połowy kwietnia. Od stycznia do marca jej grubość oscylowała w przedziale od 20 do 60 cm. Rekord padł 9 kwietnia w rejonie Morskiego Oka – 267 cm. Najmroźniejsza zima wojny, czyli przełom 1939 i 1940 roku W 1939 roku Polska musiała zmierzyć się nie tylko z nieprzyjacielem, ale i ze srogą zimą. Nadeszła w połowie grudnia, ale naprawdę silne mrozy przyniósł dopiero styczeń 1940 roku. Najniższą temperaturę, minus 41 st. Celsjusza, zanotowano w Siedlcach (11 stycznia). Należy jednak wspomnieć, że wiarygodność tego pomiaru bywa kwestionowana. W Warszawie średnia temperatura wyniosła w lutym minus 11,9 st. Celsjusza, więc była znacząco niższa w analogicznym miesiącu w 1979 roku (minus 6,1 st. Celsjusza). Miasto nawiedziły śnieżyce. Zaspy blokowały ruch komunikacji miejskiej. Brakowało węgla, co dodatkowo utrudniało i tak już dramatyczną rzeczywistość. Warunki były wówczas ekstremalne, a mimo to przełom 1939 i 1940 roku nie jest tak powszechnie pamiętany jako zima stulecia. Wynika to z faktu, że podczas wojny priorytetem było przetrwanie. Skala katastrofy pogodowej mogła być mniej nagłaśniana, a przez to słabiej zapisała się w świadomości publicznej. Zima 1962/1963 sparaliżowała Polskę Ekstremalny okres dotknął Polskę także w 1963 roku. Najsurowszymi miesiącami były styczeń i luty. W Jabłonce najniższa zanotowana temperatura wyniosła minus 38 st. Celsjusza. W Rzeszowie temperatura spadła do 35,8 st. Celsjusza poniżej zera, a w Nowym Targu – do minus 35 st. Celsjusza. Opady śniegu były wyjątkowo obfite. W styczniu i lutym przez kraj przeszła fala śnieżyc, doprowadzając w wielu miejscach do całkowitego paraliżu transportu drogowego i kolejowego (zwłaszcza na południu kraju). By ograniczyć zużycie energii i ciepła, w Polsce zamknięto większość placówek kulturalnych – kin, teatrów i muzeów. Na tym nie poprzestano. Zamknięto także wiele szkół. Z powodu braku prądu i paliw, w zakładach przemysłowych ograniczono lub całkowicie wstrzymano produkcję. Zresztą przyczynił się do tego także niedobór pracowników. Ludzie po prostu nie mogli dotrzeć do pracy. Półki w sklepach świeciły pustkami. Było źle, nawet jak na trudne realia Polski Ludowej. Polacy tłumnie oblegali składy opału. Zimy stulecia nawiedzały Polskę nie tylko w XX wieku XX stulecie obfitowało w surowe zimy. Należy jednak wspomnieć, że wcześniej klimat wcale nie był łagodniejszy, choć dane z wcześniejszych lat są raczej fragmentaryczne. 11 grudnia 1788 roku w Warszawie zanotowano minus 31,2 st. Celsjusza. Jeszcze zimniej było 8 lutego 1799 roku, kiedy termometry w stolicy wskazały minus 33,1 st. Celsjusza. Także w XIX wieku temperatura niejednokrotnie spadała do ekstremalnych wartości. Wśród rekordów z tamtego okresu warto wskazać na 30 grudnia 1875 roku, kiedy w Dobrzechowie na Podkarpaciu zanotowano minus 40 st. Celsjusza. 2 stycznia 1888 roku przyniósł w Maniowach mróz sięgający minus 39,2 st. Celsjusza. W Szczawnicy zanotowano wówczas minus 38,5 st. Celsjusza. Wielu rekordów temperatur zapewne nie zanotowano lub dane bezpowrotnie przepadły. O tym, jak ekstremalny był XIX wiek, niech świadczy fakt, że 15 stycznia 1885 roku, w Wierchojańsku w Rosji, mróz osiągnął wartość minus 68 stopni Celsjusza. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Upał w mieście? Te ekologiczne strategie przynoszą ochłodzenie w coraz większej liczbie metropolii
Podczas gdy średnia temperatura powietrza w miastach regularnie wzrasta, urbaniści starają się wdrażać coraz to nowsze mechanizmy chłodzące miejską przestrzeń. Niektóre z nich to zupełnie nowe innowacje skrojone pod XXI-wieczne miasto, a niektóre towarzyszą mieszkańcom miast od wieków. Przybliżamy te ekologiczne rozwiązania.
Spis treści: Zazielenić miasto Tradycja w nowoczesnej odsłonie Architektura inspirowana przeszłością Miejskie wyspy ciepła to zjawisko polegające na tym, że temperatura powietrza w obszarach zurbanizowanych jest wyraźnie wyższa niż w otaczających je terenach podmiejskich czy wiejskich. Przyczyn takiej sytuacji można szukać w wielu czynnikach. Są to zarówno ludzkie działania, mające miejsce obecnie w miastach, jak i sam kształt metropolii, który sprzyja podwyższaniu temperatury powietrza. Skutki powstawania miejskich wysp ciepła mogą być niezwykle szkodliwe dla ludzi, zwiększając chociażby ryzyko udarów cieplnych. Z uwagi na to zagrożenie bardzo istotne jest budowanie infrastruktury, która mogłaby „ochłodzić” miasto. Zazielenić miasto Jednym z popularniejszych rozwiązań radzenia sobie z miejskim gorącem jest budowa zielonej infrastruktury. Parki, skwery i ogrody nie nagrzewają się w takim tempie jak asfaltowe powierzchnie, rzucając dodatkowo cień. Trawy pochłaniają również wodę, która, gdy paruje, ochładza powietrze w tej części miasta. Tworzenie miejskich stref zieleni towarzyszy miastom na całym świecie od tysięcy lat. Legendarne wiszące ogrody Semiramidy w Babilonie (ok. VI w. p.n.e., Mezopotamia) miały dawać cień, parowanie i chłód w gorącym klimacie. Podobne zastosowanie do tej pory spełniają np. wewnętrzne dziedzińce z roślinnością i wodą, czyli tzw. riady w Maroku. Miejska zieleń to jednak nie tylko specjalne zielone enklawy, lecz także mniejsza infrastruktura wkomponowana w urbanistyczną przestrzeń. Roślinność nie musi być planowana strefowo, może przenikać się z miejską tkanką, pomagając w ten sposób w ochładzaniu temperatury powietrza. Rozwiązaniami takimi są np. hiszpańskie emparrados (dosłownie: winne zadaszenie), które chłodzą ulice andaluzyjskiego miasteczka Jerez de la Frontera. Winorośl tworzy na tamtejszych uliczkach gęsty, zielony dach, który zatrzymuje promienie słoneczne i daje cień. Dzięki temu temperatura powietrza przy chodniku spada średnio o 6–8 °C. Tradycja w nowoczesnej odsłonie W dawnych perskich miastach stosowano system podziemnych kanałów wodnych, które prowadziły chłodną wodę ze źródeł w górach do miast na pustyni. Woda płynęła głęboko pod ziemią, nie nagrzewając się, a następnie była wypuszczana w studniach czy basenach, tworząc chłodniejszy mikroklimat. Współcześni hiszpańscy urbaniści czerpią z tych rozwiązań tworząc nowe rozwiązania chłodzące. Tak powstał chociażby projekt Qanat 2.0, który – póki co – pilotażowo jest stosowany w opuszczonym sewilskim amfiteatrze. W nowym systemie chłodne powietrze z kanału wodnego (transportującego chłodną wodę około 20 m pod ziemią) jest wypychane na powierzchnię przez pionowe szyby wentylacyjne – to naturalne chłodzenie bez klimatyzacji. Nocą schładzanie odbywa się poprzez rozprowadzanie wody po dachach paneli słonecznych. Wszystkie te środki umożliwiły obniżenie temperatury powietrza o 6–8 stopni Celsjusza. Architektura inspirowana przeszłością Innym architektonicznym rozwiązaniem stosowanym od lat są mashrabiya, czyli ażurowe drewniane osłony na oknach, które dawały cień, a jednocześnie przepuszczały powietrze. Współcześnie wiele arabskich budowli czerpie z tamtych rozwiązań, używając drewna jako materiału chłodzącego wielopiętrowe wieżowce. Architekci inspirują się również irańskimi badgirami, czyli wieżami wiatrowymi stosowanymi do naturalnej wentylacji i chłodzenia budynków. Źródło: Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ciepło postarza nas jak papierosy. Zobacz, co odkryli naukowcy
Najnowsze badania wskazują, że długotrwała ekspozycja na gorąco może mieć dewastujące skutki dla organizmu: niszczyć geny porównywalnie z nadmiernym piciem alkoholu czy paleniem papierosów. Temperatura na świecie stale rośnie, więc naukowcy podpowiadają, jak się zabezpieczyć.
Spis treści: Jak bardzo upał skraca życie? Tak gorąco działa na ciało Ciepło przedwcześnie starzeje geny Czy wszyscy starzejemy się od gorąca? Nie tylko gorące tropiki – średnie temperatury wielu miast w Polsce rosną z roku na rok. Wiedzą o tym np. mieszkańcy Wrocławia, w którym średnia roczna temperatura w 2023 roku znacząco różniła się od średniej z lat 1991–2020. Powodem są nie tylko łagodniejsze zimy, ale także nachodzące Polskę fale upałów. To nie koniec złych wieści: według najnowszych badań długotrwała ekspozycja na podwyższoną temperaturę może mieć katastrofalne skutki dla organizmu. Jak bardzo upał skraca życie? Coraz więcej badań udowadnia, że długotrwałe przebywanie w gorącym klimacie niesie za sobą nie tylko oczywiste zagrożenia, takie jak utrata wody czy powodowane przez słońce choroby skóry, ale także… wpływa na ogólne starzenie się organizmu na poziomie komórkowym. – Nasze badanie wykazało, że wiek biologiczny osób mieszkających na obszarach o ekstremalnie wysokich temperaturach jest nawet o 14 miesięcy starszy niż tych, którzy żyją w znacznie chłodniejszych rejonach – mówi Eun Young Choi, gerontolożka z USC Leonard Davis School of Gerontology i współautorka najnowszych badań. Naukowców zaskoczyło to, że efekt utrzymywał się po uwzględnieniu dochodów, stylu życia i stanu zdrowia badanych. Tak gorąco działa na ciało Według Amita Shaha, geriatry z Mayo Clinic, długotrwałe narażenie na gorąco wywiera wpływ na wiele układów narządów. Wszystko przez to, że nasz organizm walczy o utrzymanie niskiej temperatury. Serce pracuje intensywniej, jak najszybciej kierując krew do skóry. Układ nerwowy jest nadmiernie pobudzany, przez co doświadczamy zawrotów głowy, dezorientacji czy zaników pamięci. Nerki pracują na zwiększonych obrotach, by oszczędzać wodę. Nawet układ odpornościowy może wywoływać stany zapalne, próbując poradzić sobie z ciężkimi warunkami. Ciepło przedwcześnie starzeje geny Najnowsze badania udowadniają jednak, że to nie wszystko. Wysokie temperatury mogą zmieniać funkcjonowanie naszych genów, działając jako czynnik stresogenny, zaburzając równowagę hormonalną i wywołując uszkodzenia oksydacyjne. To tzw. „starzenie epigenetyczne” – forma starzenia wewnętrznego, które może wyprzedzić wiek chronologiczny. – Odkryliśmy rozległe i długotrwałe zmiany w metylacji DNA, szczególnie w genach związanych ze stanem zapalnym, metabolizmem, funkcjami odpornościowymi i naprawą komórek – mówi Choi – Z czasem może to zaburzyć sposób, w jaki organizm reaguje na przyszłe wyzwania, takie jak infekcje, obciążenia układu sercowo-naczyniowego czy normalne procesy starzenia. Czy wszyscy starzejemy się od gorąca? Okazuje się, że… nie! Ludzie, którzy od pokoleń mieszkają w gorących i suchych regionach, zdają się mieć wykształconą adaptację, np. wydajniejsze pocenie się czy lepszą regulację przepływu krwi. Wszystko ma jednak swoje granice – nawet w tych dobrze przystosowanych społecznościach wskaźniki demencji i zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych gwałtownie rosną podczas fal upałów. Warto więc uważać i upewniać się, że wiemy jak radzić sobie z gorącem. Szczególnie, gdy jesteśmy przyjezdni. Źródło: National Geographic Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jaka była najwyższa temperatura w Polsce? Rekord padł 104 lata temu
Latem, gdy słońce praży, a termometry często sięgają 30 stopni, wielu zastanawia się, jaka była najwyższa temperatura w Polsce. Okazuje się, że rekord padł ponad sto lat temu. Wynik wciąż robi wrażenie i pozostaje niepobity.
W tym artykule: Rekord temperatury w Polsce Najwyższa temperatura na Ziemi Czekają nas saharyjskie upały Nietypowe sposoby na upał Upały od kilku lat doskwierają nam coraz bardziej, a lato z roku na rok zaczyna przypominać temperaturami to w Afryce. Choć temperatury na Ziemi stale rosną, rekord ciepła w naszym kraju ustanowiony został nie w XXI, a w XX wieku i liczy ponad 100 lat. Zważywszy, że zmiany klimatu wciąż postępują, jego poprawienie jest już tylko kwestią czasu. Jaka była najwyższa temperatura w Polsce w historii i gdzie termometry wskazały ponad 40 stopni Celsjusza? Szczegóły do sprawdzenia poniżej. Rekord temperatury w Polsce Niepodbity do dziś rekord temperatury w Polsce zanotowano 29 lipca 1921 r. W należącym wówczas do Niemców Prószkowie koło Opola termometry wskazały 40,2 stopnie Celsjusza w cieniu. Nie był to jednak jednorazowy przypadek. Tego samego dnia we wsi Zbiersk, między Koninem a Kaliszem, zarejestrowano upał sięgający 40 stopni, a w położonym także w Wielkopolsce Pętkowie – 39,6 stopnia. Niewiele chłodniej było w stolicy województwa, Poznaniu, gdzie odczuwalna temperatura wynosiła 38,7 st. C. Jedną z najwyższych temperatur, wynoszącą 39,5 st. Celsjusza, odnotowano w 1994 r. w Słubicach w woj. lubelskim. Co ciekawe, to również tutaj, 19 czerwca 2022 r., termometry wskazały 38,3 st. C. Była to najwyższa temperatura na ziemiach polskich w XXI wieku. Najwyższa temperatura na Ziemi 17 marca 2024 r. w brazylijskim Rio de Janeiro, w położonej na zachodzie dzielnicy Guaratiba, zanotowano rekordową temperaturę odczuwalną – 62,3 stopnia Celsjusza. Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) za najwyższą oficjalnie zmierzoną temperaturę powietrza na Ziemi uznaje pomiar z lipca 1913 roku, gdy w kalifornijskiej Dolinie Śmierci termometry wskazały 56,7 st. C. Rekord marca pobity. Tak ciepło w Polsce nie było od 50 lat Rekord marcowej temperatury powietrza w Polsce po 50 latach oficjalnie pobity. Jak podaje IMGW, termometry pierwszy raz w historii przekroczyły 26 stopni Celsjusza. Czekają nas saharyjskie upały Prognozy na najbliższe lata nie są optymistyczne. Już w 2020 r. międzynarodowy zespół złożony z ekspertów z Chin, USA, Wielkiej Brytanii i Danii ostrzegał, że za pięć dekad 1/3 ludzkości będzie żyła w saharyjskim upale. To bezpośrednio przełoży się na choroby i większą umieralność ludzi, ale też generalny spadek produktywności. Przenoszenie się umiarkowanych temperatur w stronę biegunów Ziemi sprawi, że niemal cała Brazylia stanie się niezdatna do zamieszkania. Podobnie duże fragmenty Bliskiego Wschodu czy Indii. Także południe Stanów Zjednoczonych, kraje Ameryki Środkowej, części Australii. Na Starym Kontynencie z kolei klimat śródziemnomorski przeniesie się na północ, a afrykańskie upały obejmą Włochy, Hiszpanię czy Portugalię. Z drugiej strony zyskają kraje północnej Europy, bo zamieszkać będzie można już niemal za kręgiem polarnym. Nietypowe sposoby na upał Wysokie temperatury mogą być uciążliwe, ale istnieją sprawdzone sposoby na radzenie sobie z upałami, które są stosowane od wieków w krajach o ekstremalnym klimacie. Poznaj tradycyjne metody chłodzenia z Afryki i Azji, które mogą pomóc przetrwać najgorętsze dni. Egipcjanie przekonywali nas, że najlepsza na upał jest duża przewiewna chusta, którą można zawiązać na głowie (dobrze chroni też kark i ramiona). Sprawdza się zdecydowanie lepiej niż tradycyjny kapelusz. W tropikalnym klimacie Tajlandii, gdzie wilgotność powietrza jest bardzo wysoka, mieszkańcy mają swoje unikatowe sposoby na ochłodzenie organizmu. Popularnym napojem jest napar z imbiru, trawy cytrynowej, cynamonu, liści pandanowca i owoców bael. Mieszanka tych składników jest gotowana, a następnie chłodzona. Dodanie miodu wzbogaca napój, który nie tylko chłodzi, ale również ma właściwości zdrowotne. Podczas największych upałów w ciągu dnia, życie w Beninie właściwie zamiera. Wszyscy chowają się w cieniu, idą na przynajmniej dwugodzinną drzemkę. Często w cieniu palm. Niezawodnym sposobem na upał jest świeży sok z kokosa, który gasi pragnienie, zapewnia sporą dawkę witamin i mikroelementów oraz sałatka ze schłodzonego, dojrzałego arbuza. Kobiety z grupy etnicznej Himba, zamieszkującej Namibię, równomiernie pokrywają swoją skórę i włosy otjize. To czerwona maź powstała ze zmieszania ochry, popiołu i masła. Nie pachnie, a chro­ni skórę przed słońcem, owadami i brudem. Pozwala to zaoszczędzić wodę, która na pustyni jest bardzo cenna i nie zużywa się jej do kąpieli. Źródła: polskieradio.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Niż genueński przyniósł powódź tysiąclecia. Teraz znów jest nad Polską
Tworzy się cyklicznie, gdy zimne masy powietrza z północy napływają nad Morze Śródziemne. Jeden ze szlaków jego przemieszczania się wiedzie przez Europę Środkową. Niż genueński zwykle niesie ze sobą obfite, czasem ekstremalne opady.
Spis treści Niż genueński – jak powstaje ten potężny układ? Szlaki van Bebbera – stałe trasy niżu genueńskiego Cyklony – od umiarkowanych po ekstremalnie groźne Niż genueński to charakterystyczny, powtarzający się układ niskiego ciśnienia, który formuje się w rejonie Zatoki Genueńskiej, u wybrzeży północno-zachodnich Włoch. Powstaje w wyniku zderzenia chłodnego powietrza napływającego z północy z ciepłym i wilgotnym powietrzem znad Morza Śródziemnego. Kiedy zimne powietrze znad północnego Atlantyku napływa nad rozgrzane Morze Śródziemne, powoduje to duże parowanie wody. Tworzące się masy stają się bardzo zasobne w wilgoć, z potencjałem do dużych, czasami nawalnych i długotrwałych, opadów deszczu. Niż genueński – jak powstaje ten potężny układ? Na jego rozwój duży wpływ ma ukształtowanie terenu – Alpy oraz Apeniny wymuszają unoszenie się mas powietrza, co sprzyja kondensacji pary wodnej i tworzeniu się chmur. Ciepłe wody Morza Liguryjskiego dostarczają energii niezbędnej do szybkiego pogłębiania się niżu. Niż genueński ma złą sławę i, niestety, jest ona zasłużona. Potrafi on nieść tyle wilgoci, że tworzy ekstremalne opady, co z kolei powoduje powodzie. To właśnie ten niż odpowiada za tzw. powódź tysiąclecia w Polsce w 1997 roku, a także powodzie z lat 2010, 2014 i 2024. Również zalania Wenecji, tzw. acqua alta, to sprawka niży genueńskich. Prognozy wskazują, że w najbliższych dniach nad Polską będzie silny niż genueński, przynosząc intensywne i długotrwałe opady deszczu. Z drugiej strony trwająca właśnie susza i towarzyszący jej niski stan rzek mogą uchronić nas przed grożącymi w takim wypadku powodziami. Jednak bezsprzecznie najbliższe dni to okres zwiększonego ryzyka podtopień i powodzi błyskawicznych, dlatego warto śledzić komunikaty i lokalne ostrzeżenia meteorologiczne. Szlaki van Bebbera – stałe trasy niżu genueńskiego Niż genueński zwykle porusza się dość dobrze określonymi „korytarzami”, zwanymi w szlakami van Bebbera. Wilhelm Jakob van Bebber był niemieckim meteorologiem żyjącym w XIX wieku. Zasłynął z klasyfikacji typowych tras niżów barycznych nad Europą. Jego prace miały duże znaczenie dla rozwoju synoptyki i prognozowania pogody. Z naszego punktu widzenia najbardziej interesujący jest szlak Vb, wiodący m.in. przez Austrię, Słowację i Polskę. Niże genueńskie najczęściej tworzą się w okresie jesienno-zimowym oraz wczesną wiosną, czyli od listopada do marca, a ich częstotliwość może wynosić od kilku do kilkunastu przypadków rocznie. Jednak wyjątkowo silne i niebezpieczne są rzadsze niże tworzące się latem. Szczególnie groźne są ich skutki w rejonach górskich, gdzie mogą powodować powodzie oraz osunięcia ziemi. Cyklony – od umiarkowanych po ekstremalnie groźne A czym są cyklony? Za tą groźna nazwą kryje się jeden z rodzajów cyrkulacji mas powietrza – wirowy układ wiatru. Klasyfikacja ta nie oznacza siły wiatru, tylko jego sposób poruszania się. Cyklony są charakterystyczne dla układów niskiego ciśnienia. Najsilniejsze są cyklony tropikalne, które mogą powodować ogromne zniszczenia, a siła wiatru dochodzi w nich 300 km/godz. W naszej części świata takie cyklony jednak nie powstają. Europejskim cyklonom jednak towarzyszą różne zjawiska, potencjalnie dość silne: wiatr, zmiany temperatury i ciśnienia, opady. Na półkuli północnej ruch powietrza w ich obrębie odbywa się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Topniejące lodowce a wulkany. Zaskakujące skutki zmian klimatu
Globalne ocieplenie może rozpalić nie tylko debatę o klimacie. W niektórych miejscach Ziemi topniejący lód dosłownie budzi wulkany do życia.
Spis treści: Zmiany klimatu a erupcje wulkanów Gdzie erupcje mogą być częstsze? Zmiany klimatu w różnym stopniu są już odczuwalne niemal na całej planecie. Jednym z najbardziej widocznych (i dotkliwych) skutków globalnego ocieplenia jest topnienie lodowców, co przyczynia się do podnoszenia poziomów mórz. Mniej oczywistą konsekwencją jest rosnące ryzyko erupcji wulkanicznych. Coraz więcej badań, w tym najnowsze opublikowane na łamach czasopisma „GSA Bulletin” wskazuje, że cofające się lodowce mogą przyczyniać się do wzrostu aktywności wulkanicznej. To dotyczy zarówno siły, jak i częstotliwości wybuchów. Zmiany klimatu a erupcje wulkanów Jak działa ta zależność? Można ją wytłumaczyć w logiczny sposób. Lodowce, zwłaszcza te grube i rozległe jak Patagoński Lądolód czy czapa lodowa Antarktydy Zachodniej, wywierają olbrzymi nacisk na skorupę ziemską. Ten ciężar stabilizuje podziemne zbiorniki magmy, tłumiąc potencjalne erupcje. Kiedy lód się topi, ta presja znika. W efekcie magma może łatwiej przemieszczać się ku powierzchni. Przykładem tego zjawiska może być położona na styku płyt tektonicznych Islandia. Kraj od kilku lat przechodzi fazę intensywnej aktywności wulkanicznej. Od końca 2023 roku półwysep Reykjanes doświadczył już ośmiu erupcji. Naukowcy wskazują, że podobna sekwencja zdarzeń mogła dziać się około 10 tysięcy lat temu, po ustąpieniu lodowców z końca epoki lodowcowej. Wówczas częstotliwość erupcji wzrosła nawet pięćdziesięciokrotnie. Autorzy najnowszego badania koncentrują się m.in. na kompleksie wulkanicznym Mocho-Choshuenco w południowym Chile. Datowanie argonowe skał wykazało, że do największego nagromadzenia magmy doszło w czasie maksymalnego zlodowacenia, a wzrost aktywności erupcyjnej nastąpił, gdy lądolód zaczął ustępować. Gdzie erupcje mogą być częstsze? Największe obawy naukowców budzi dziś jednak sytuacja na Antarktydzie. Pod Zachodnim Lądolodem Antarktycznym znajduje się ponad 100 aktywnych wulkanów. Wiele z nich jest ukrytych pod setkami metrów lodu. Badania sugerują, że ich aktywacja mogłaby uruchomić dodatnie sprzężenie zwrotne. Erupcje przyspieszałyby topnienie lodu, a odsłonięte komory magmy mogłyby eksplodować z jeszcze większą siłą. Zjawisko to nie ogranicza się jedynie do regionów polarnych. 245 aktywnych wulkanów na świecie znajduje się w odległości do 5 kilometrów od lodowców – to m.in. obszary Alaski, Kamczatki, Nowej Zelandii czy Himalajów. Co więcej, lodowce w pobliżu wulkanów topnieją średnio o 46% szybciej niż te oddalone od źródeł geotermalnych. Powodem jest nie tylko cieplejsze powietrze, ale również podgrzewanie od spodu przez podziemne źródła magmy. Częstsze erupcje wulkanów to nie tylko bezpośrednie zagrożenie, ale też potencjalny czynnik przyspieszający emisje gazów cieplarnianych uwalnianych podczas wybuchów. Według naukowców konieczna jest intensywniejsza obserwacja regionów, gdzie lód i ogień niemal współistnieją ze sobą. Źródło: GSA Bulletin Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Deszcz nawalny, ulewny, silny, oberwanie chmury, nawałnica – czym się różnią?
Deszcz nawalny to zjawisko, które coraz częściej pojawia się w ostrzeżeniach RCB. Warto wiedzieć, czym różni się od ulewy, silnych opadów czy klasycznego oberwania chmury – te różnice są istotne dla naszego bezpieczeństwa.
Spis treści Deszcz nawalny i oberwanie chmury – co naprawdę oznaczają? Deszcz ulewny a deszcz silny Nawałnica – kiedy deszcz łączy siły z wiatrem Określenia na zjawiska pogodowe bywają mocno pomieszane. Od fachowych terminów meteorologicznych po potoczne, nierzadko z długą tradycją. Meteorologia definiuje je jednak dość ściśle, choćby dlatego, żeby precyzyjnie formułować ostrzeżenia. Przyjrzyjmy się zjawisku, które w najbliższych dniach dotknie większości z nas – opadom deszczu nawalnego. Deszcz nawalny i oberwanie chmury – co naprawdę oznaczają? Alert Rządowego Centrum Bezpieczeństwa ostrzega przed „opadami nawalnymi”, związanymi z nadciągającym nad Polskę niżem genueńskim. To bardzo konkretny rodzaj deszczu: opady przekraczające 20 mm. Wysokość opadu, którą wyraża się w milimetrach, oznacza grubość warstwy wody, jaka utworzyłaby się na powierzchni ziemi o polu 1 metra kwadratowego, gdyby woda pochodząca z opadu nie spływała, nie wsiąkała i nie parowała. Innymi słowy, deszcz nawalny to opad co najmniej 20 mililitrów wody na metr kwadratowy. Może to być jednak dużo więcej – nawet 100 mm. Opady nawalne są nie tylko obfite, ale także nagłe i krótkie. Tak szybki przybór wody częściej niż przy innych rodzajach opadów powoduje zalania, podtopienia, obsunięcia ziemi, a nawet powodzie błyskawiczne. To rodzaj deszczu występujący w Polsce (i najczęściej w strefie umiarkowanej) głównie latem. Trwa od kilku do kilkudziesięciu minut i jest trudny do precyzyjnego przewidzenia. Prognozy podają tylko jego prawdopodobieństwo. Podczas deszczu nawalnego ulice zamieniają się w potoki, studzienki nie nadążają z odbiorem wody, najbliższe potoki i cieki wodne gwałtownie się podnoszą, miejskie nieczystości zostają spłukane i trafiają do rzek. Deszcze nawalne padają z chmur burzowych typu cumulonibus i są często powiązane z burzami i towarzyszącymi im wiatrami. Potoczna i trafna nazwa na taki deszcz to „oberwanie chmury”. Jeśli wystąpi – raczej nie ma innego wyjścia niż schronienie się pod najbliższym dachem. Jeśli towarzyszy mu burza, najlepiej ukryć się w budynku. Deszcz ulewny a deszcz silny Według definicji Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej deszcz ulewny to opad o sumie pomiędzy 10 a 20 mm. To dużo, ale wszystko zależy, w jakim czasie te 20 mm spadnie. Jeśli pada wolno, przez kilka godzin, ziemia ma szanse przyjąć całą wodę i do żadnych zalań i podtopień nie dojdzie. Nagłe i krótkie ulewy mogą jednak mieć skutki podobne do deszczu nawalnego. Deszcz silny to opad między 5 a 10 mm. Taki deszcz rzadko bywa groźny, a jego regularne występowanie pozwala na odpowiednie nawodnienie gleby. Nawałnica – kiedy deszcz łączy siły z wiatrem To określenie potoczne na gwałtowną burzę z silnym wiatrem, której często towarzyszy deszcz. Meteorolodzy mówią raczej o szkwale, czyli nagłym wzroście prędkości wiatru, związanym z przemieszczającą się chmurą burzową. Szkwał trwa krótko, do kilku minut i może nieść ze sobą śnieg lub deszcz. Powstaje zazwyczaj tam, gdzie stykają się dwie masy powietrza o dużej różnicy temperatur. Bardzo często to zjawisko związane jest z chmurą cumulonimbus. Szkwał to wzrost prędkości wiatru o co najmniej 8 m/s. Szczególnym jego rodzajem jest tzw. biały szkwał, kiedy obecność chmur nie poprzedza nagłego wzrostu prędkości wiatru. Ciekawym zjawiskiem z nim związanym jest wał szkwałowy, czyli groźnie, choć malowniczo wyglądający „taran” z chmur, wysuwający się na czoło chmury burzowej, rzadziej kłębiastej. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jak przetrwać wysokie temperatury – sposoby ze świata, które działają
W czwartek w Polsce słupek rtęci przekroczy 30° C. W upały nie wystarczy pić zimne napoje i siedzieć w cieniu. Są skuteczniejsze sposoby – i pochodzą z miejsc, gdzie temperatura regularnie przekracza 40 stopni.
W tym artykule: Jak przetrwać upał – co pić i jeść? Jak przetrwać upał – jaki wybrać strój? Jak przetrwać upał – czy używać klimatyzatora? Jak przetrwać upał – sen na upał? Jak przetrwać upał – jaki wybrać krem? Jak przetrwać upał – co nosić na głowie? Jak przetrwać upał w naprawdę gorące dni? Przedstawiamy kilka sprawdzonych sposobów. Jak przetrwać upał – co pić i jeść? Dzięki poceniu się regulujemy ciepłotę organizmu. Parując z powierzchni ciała, pot odbiera skórze ciepło. Ten system chłodzenia działa jednak pod warun­kiem, że uzupełniamy utracone płyny. Co pić w gorące dni? Odpowiedź wydaje się oczywista – zimne napoje, najlepiej z dodatkiem lodu. Niestety, w ten sposób poczujemy tylko chwilową ulgę i wcale się nie ochłodzimy. W krajach arabskich w upały pije się gorącą słodką herbatę z dodatkiem świeżej mięty. Receptory na języku wykrywają wyższą temperaturę i w ten sposób organizm otrzymuje sygnał, że lepiej zacząć się pocić, by pozbyć się niepotrzebnego ciepła. To prosty i skuteczny mechanizm, powszechnie wykorzystywany w Egipcie, Tunezji, Iranie, Maroku, ale też w Rosji czy Kazachstanie. Ale uwaga! Sztuczka ta działa tylko w suchym klimacie. Tam gdzie powietrze jest wilgotne, pocimy się naturalnie. Aby jednak chłodze­nie było skuteczne, trzeba nieustannie dostarczać organizmowi płyny - pić więcej, niż podpowiada pragnienie. Pot rozprowadzony po skórze najlepiej chłodzi nasze ciało, dlatego nie należy go ścierać. Ten sam efekt jak gorąca herbata wywołuje pikantne jedzenie. Nie bez przyczyny najwięcej chili spożywa się w najgorętszych krajach. Po pierwsze ostre przyprawy świetnie konserwują żyw­ność, która szybko psuje się w upale. Po drugie zawarta w chili kapsaicyna podrażnia receptory bólowe, te same, które reagują na wysoką temperaturę w herbacie. Organizm, by wyrównać temperaturę, zaczyna się pocić, co pomaga w ochłodzeniu. Jak przetrwać upał – jaki wybrać strój? W upalne dni odruchowo wkładamy kuse stroje. Błąd! Zdejmując ubranie wcale się nie chłodzimy, tylko ogrzewamy. Temperatura na słońcu dochodzi do 50 st. C i jeśli ciało nie jest osłonięte, promienie działają bezpo­średnio na skórę (36–37 st. C). Przy tak dużej różnicy temperatur naturalną reakcją organizmu jest wydzielanie potu. Jeśli mamy na sobie warstwę materiału, to przynajmniej część promieni sło­necznych jest przez niego zatrzymywana. Dlatego ludy żyjące na Saharze noszą przewiewne szaty, którymi zakrywają się od stóp do głów, a Tuaregowie zasłaniają nawet usta. Oddychanie przez tkaninę sprawia, że osadza się na niej para wodna - nawilżona chusta robi się zimna i świetnie chłodzi. Oczywiście im jaśniejszy kolor stroju, tym oddziaływanie pro­mieni słonecznych mniej uciążliwe. Ważny jest też fason. W obcis­łych ubraniach nagrzana tkanina natychmiast przekazuje ciepło skórze, która reaguje wydzielaniem potu. W luźnych strojach powietrze krążące między tkaniną a ciałem izoluje skórę od cie­pła rozgrzanej tkaniny. Istotny jest również wysoki współczynnik higroskopijności (zdolności pochłaniania wilgoci). Największy komfort latem zapewniają luźne jasne ubrania o splocie płócien­nym, takie jak len (uwaga na poliestrowe podszewki!). Jak przetrwać upał – czy używać klimatyzatora? Gdy żar leje się z nieba, otwieranie okien na oścież tylko pogarsza sytuację. Mieszkańcy tropików robią wręcz odwrotnie – swoje domostwa konstruują w ten sposób, aby jak najmniej ciepła wpadało do środka. Okien więc nie ma wcale, a otwór wejściowy bywa tak mały, że do wnętrza trzeba wpełzać. Co prawda w środku jest strasznie ciemno, ale dzięki naturalnym materiałom (dach ze strzechy) – przewiewnie. Ponieważ najgoręcej jest przy gruncie, skuteczne jest też budowanie domów na palach – rekordzistami są Papuasi, którzy do swoich chat wspinają się po 20-metrowych drabinach. Od zawsze ochłody ludzie szukali też w jaskiniach – kamienie izolują zarówno od zimna, jak i gorąca. Gdy jaskiń brakowało, w miękkich skałach drążono mieszkalne jamy. W takich domach przyjemna temperatura utrzymywała się przez cały rok, poza tym były praktyczniejsze i trwalsze. Wiele z nich to dzisiejsze atrakcje turystyczne: Kapadocja w Turcji, Wardzi i Uplisciche w Gruzji, Gharyam w Libii, Brhlovce na Słowacji, ale niektóre, takie jak Matmata w Turcji, którą opisywał już Herodot, są w użyciu do dziś. Gdy rodzina się rozrastała lub bogaciła, domostwa rozbudowywano, wykuwając kolejne jamy i łącząc z pozostałymi tunelami. Chłód panował nawet na dziedzińcu, ocienionym wysokimi ścianami. Tam gdzie nie było gór, budowano domy z kamienia. Każdy, kto odwiedził stare miasteczka Francji, Włoch, Hiszpanii czy Chorwacji, wie, jaką przyjemną ochłodę w gorące dni dają brukowane chodniki, kamienne mury i kościoły. Jak przetrwać upał – sen na upał? W najgorętszych regionach świata w środku dnia życie zamiera. Ulice pustoszeją, sklepy, urzędy i restauracje zamyka się na kilka godzin, a pracow­nicy udają się na sjestę. Ci, którzy mają daleko do domu, za­sypiają gdziekolwiek – pod stołem, na rikszy. Nieprzyzwyczajeni do takiego trybu życia turyści złoszczą się na „leniwy personel" – niesłusznie. Pogoda na życzenie: Czy słońcem i deszczem można manipulować? Pogodą można sterować na różne sposoby: jodkiem srebra rozprasza się mgłę wokół lotnisk, powstrzymuje grad i burze śnieżne, a przede wszystkim wywołuje deszcz. Gdy słońce znajduje się w zenicie, promieniowanie ultrafioletowe jest najbardziej niebezpieczne. Lepiej więc ten czas spędzić na odpoczynku, przesuwając aktywność na chłodniejszy wieczór. To proces zupełnie naturalny, zwłaszcza po jedzeniu. Re­gularna drzemka w ciągu dnia zmniejsza poziom stresu, korzyst­nie wpływając na zdrowie. Badania wykazały, że w krajach gdzie panuje obyczaj sjesty, ludzie rzadziej umierają z powodu zawału serca. Jak przetrwać upał – jaki wybrać krem? To nie wysokorozwinięte społeczeństwa Zachodu wymyśliły kosmetyki nawilżające i chroniące przed słońcem. Od dawna wytwarzają je mieszkańcy najcieplejszych rejonów Azji i Afryki. Kobiety z plemienia Himba w Namibii pokrywają skórę i włosy czerwonym otjize – kremem z masła, popiołu i ochry. Ten bezzapachowy specyfik chro­ni skórę przed słońcem, insektami i brudem (na pustyni, gdzie woda jest bardzo cenna, nie zużywa się jej do mycia). Beduinki z Maroka pielęgnują ciało i włosy glinką ghassoul, a na dłonie i paznokcie nakładają hennę. Birmański makijaż nosi nazwę thanaka – to żółta papka uzyskana ze startego na proszek drzewa z gatunku Murraya exotica zmieszanego z wodą. Nakładana w fantazyjne wzory przy okazji pełni funkcję zdobniczą. 10 przysłów i powiedzeń o pogodzie. Ile w nich naukowej prawdy? Czy ludowe powiedzenia o pogodzie mogą być prawdziwe? Naukowcy twierdzą, że tak Jak przetrwać upał – co nosić na głowie? Latem zasłaniamy oczy okularami przeciwsło­necznymi, o nakryciu głowy często zapomi­nając. W Azji czy Ameryce Południowej nie dałoby się żyć bez kapeluszy, które są tak duże, że chronią nie tylko twarz i oczy (żadne okulary nie są potrzebne), ale i rzucają cień na całe ciało. Najbardziej znane to oczywiście sombrero – narodowe nakrycie głowy Meksykanów i Chilijczyków. Wysoki ka­pelusz ze słomy lub filcu z wielkim miękkim rondem wy­wodzi się z Hiszpanii, gdzie był używany w XV i XVI w. W południowo-wschodniej Azji przed słońcem chro­ni stożkowy kapelusz wyplatany ze słomy lub liści palmowych. Podtrzymywany pod brodą jedwabnym paskiem zachowuje sztywność dzięki bambusowym ramkom i znakomicie chroni zarówno przed słońcem, jak i przed deszczem. Ponieważ jest nieprzemakalny, bywa wykorzystywany jako naczynie do picia lub prze­noszenia wody.
Co się dzieje z wilgotnością powietrza? Naukowcy biją na alarm
Wilgotność powietrza pogorszyła się w ciągu ostatnich 40 lat. Eksperci ostrzegają przed skutkami dusznego lata i podpowiadają, jak się chronić.
Spis treści: Co powoduje wilgotność? Dlaczego wilgotność sprawia, że czujesz się tak źle? Czym jest „efekt mokrego termometru”? Czy wilgotność pogarsza się z każdym latem? Jak stworzyć plan działania na wypadek upałów Pierwsza poważna fala upałów tego lata objęła znaczną część środkowych i wschodnich Stanów Zjednoczonych brutalną „kopułą” rekordowych temperatur i wysokiej wilgotności powietrza. Zjawisko kopuły występuje, gdy warunki pogodowe powodują, że wysokie ciśnienie atmosferyczne pozostaje w miejscu, zatrzymując pasma gorąca i wilgoci w danym regionie przez dłuższy czas. Eksperci ostrzegają, że choroby związane z upałem, w tym wyczerpanie cieplne i udar cieplny, stanowią poważne zagrożenie. Nie jest zaskoczeniem, że wysokim letnim temperaturom towarzyszy przytłaczająco wysoka wilgotność, ale co powoduje te duszne warunki i dlaczego sprawiają, że czujemy się jeszcze gorzej? Co powoduje wilgotność? Wilgotność pojawia się, gdy para wodna dostaje się do powietrza poprzez parowanie wody z powierzchni. Kiedy temperatury rosną w miesiącach letnich, więcej wody paruje niż zimą, kiedy na zewnątrz jest chłodniej.– Im więcej pary wodnej w atmosferze, tym większa wilgotność powietrza – mówi James Marshall Shepherd, dyrektor Programu Nauk Atmosferycznych na Uniwersytecie Georgii. W regionach kraju, które są zazwyczaj bardziej wilgotne, jak wschodnie Stany Zjednoczone, na powierzchni znajduje się więcej wody, która może parować, co skutkuje większą wilgotnością. Letnie wzorce pogodowe pochodzące z rejonu Zatoki Meksykańskiej, wywołane przez ciepłe temperatury wody i dominujące kierunki wiatru, prowadzą do dodatkowego napływu wilgoci z południa, co może przyczyniać się do parnych warunków. Dlaczego wilgotność sprawia, że czujesz się tak źle? Kiedy twoje ciało się nagrzewa, obszar mózgu zwany podwzgórzem wysyła sygnał do gruczołów potowych, że nadszedł czas, aby się ochłodzić. Pocenie się jest podstawowym mechanizmem organizmu służącym do obniżania jego wewnętrznej temperatury. Wysoka wilgotność oznacza wyższą wilgotność względną – stosunek ilości pary wodnej w powietrzu do ilości, jaką powietrze może utrzymać, zanim osiągnie punkt kondensacji i zacznie się opad. Zbyt duża ilość pary wodnej lub wilgoci w powietrzu oznacza, że nie ma możliwości, aby pot mógł odparować z twojej skóry. Innymi słowy, możesz się pocić, ale pot nie ma dokąd uciec. W warunkach suchego gorąca, takich jak na pustyni, twoje ciało nie odczuwa aż tak dużego gorąca, ponieważ parowanie odbiera wodę – a w rezultacie również ciepło – z powierzchni skóry. Czym jest „efekt mokrego termometru”? Termin „efekt mokrego termometru” lub „temperatura mokrego termometru” odnosi się do tego, jak skutecznie organizm może się ochłodzić w warunkach wysokiego gorąca i wysokiej wilgotności. Gdy ciepło i wilgotność są zbyt wysokie, ludzie nie są w stanie skutecznie się schładzać. Powoduje to przegrzanie organizmu, co może prowadzić do wyczerpania cieplnego i udaru cieplnego. – Kiedy nie schładzasz się wystarczająco szybko, wtedy bardziej odczuwasz objawy stresu cieplnego – mówi Lemcke-Stampone. Niektóre z tych objawów to zmęczenie i nudności. Czy wilgotność pogarsza się z każdym latem? Ilość wody, jaką powietrze może utrzymać, zależy od jego temperatury – im cieplejsze powietrze, tym więcej wilgoci może wchłonąć. Eksperci twierdzą, że klimat się zmienia, a atmosfera przeciętnie się ociepla, co skutkuje wzrostem wilgotności. Badanie z lutego 2025 roku wykazało, że w ciągu ostatnich 40 lat fale gorąca o wysokiej wilgotności zwiększyły swoją intensywność, szczególnie na wschodzie USA. Jednym z najbardziej podstępnych aspektów fali gorąca o wysokiej wilgotności jest to, że upał nie ustępuje w nocy, szczególnie w miastach, które są pokryte asfaltem i betonem. – Wysokie temperatury nocą to absolutnie efekt zmian klimatycznych – mówi LeGrande. Jak stworzyć plan działania na wypadek upałów W miarę jak wilgotność się pogarsza, wzrasta ryzyko nadmiernej ekspozycji. Wysokie temperatury oznaczają, że wielu z nas będzie musiało mieć plan na wypadek ekstremalnych warunków pogodowych. Poleganie wyłącznie na klimatyzacji może nie wystarczyć. Bądź przygotowany – nawadniaj się, miej pod ręką lód i wentylatory, które zwiększają prędkość przepływu powietrza wokół ciała i pomagają obniżyć temperaturę wewnętrzną. Nie tylko najbardziej wrażliwi członkowie społeczeństwa, jak osoby starsze i przewlekle chore, są narażeni na choroby związane z upałem. Nowe badania pokazują, że coraz częściej również młodzi ludzie są fizycznie przeciążeni z powodu upałów. – Upewnij się, że kontaktujesz się z przyjaciółmi, rodziną i sąsiadami – nawet tymi, których normalnie nie podejrzewałbyś o to, że mogą być zagrożeni – mówi LeGrande. źródło: National Geographic
To nie cyberatak odpowiada za blackout w Hiszpanii i Portugalii. Przyczyną jest prawdopodobnie rzadkie zjawisko związane z pogodą
Brak prądu, który sparaliżował w poniedziałek Hiszpanię, Portugalię i część Andory oraz Francji nie był sabotażem ani celowym działaniem – twierdzą operatorzy sieci. Za awarię odpowiada pogoda, a konkretnie wahania temperatury, które doprowadziły do drgań linii przesyłowych.
Spis treści Największy blackout w Europie Czym są „indukowane drgania atmosferyczne”? Pogoda ma ogromny wpływ na linie wysokiego napięcia. Silny wiatr, upały, oblodzenie czy burze mogą powodować fizyczne uszkodzenia przewodów. Wysoka temperatura i nasłonecznienie powodują rozszerzanie się przewodów, a wiatr może wywoływać mechaniczne wibracje. Nagłe zmiany ciśnienia i temperatury mogą również generować fale w powietrzu – i to właśnie one są wstępnie wskazywane jako przyczyna wielkiego blackoutu w Hiszpanii i Portugalii Największy w historii blackout w Europie 28 kwietnia doszło do największego od dekad blackoutu w Europie, który objął całą Hiszpanię, Portugalię, Andorę oraz części południowej Francji. O godzinie 12:33 czasu lokalnego nastąpił nagły spadek częstotliwości w europejskiej sieci energetycznej, co spowodowało automatyczne wyłączenie wielu elektrowni i utratę około 15 GW mocy – czyli około 60% zapotrzebowania Hiszpanii w tym momencie. Blackout sparaliżował transport (koleje, metro, lotniska), łączność (sieci komórkowe, internet) oraz usługi publiczne. W Hiszpanii odnotowano co najmniej siedem zgonów związanych z awarią, m.in. z powodu zatrucia tlenkiem węgla i awarii urządzeń medycznych. W Portugalii wstrzymano ruch pociągów i zamknięto lotnisko w Lizbonie. Czym są „indukowane drgania atmosferyczne”? Według oficjalnego komunikatu portugalskiego dystrybutora energii elektrycznej REN przyczyna awarii była naturalna. „Z powodu ekstremalnych wahań temperatury w Hiszpanii, wystąpiły anomalie oscylacji w liniach wysokiego napięcia (400 kV). To zjawisko znane jako »indukowane drgania atmosferyczne«. Oscylacje te powodowały awarie synchronizacji między systemami elektrycznymi, co prowadziło do kaskady zakłóceń w całej sieci europejskiej” – powiedział BBC przedstawiciel operatora. Zjawisko to polega na powstawaniu fal w powietrzu, których przyczyną są gwałtowne zmiany temperatury lub ciśnienia. Przykładowo, podczas upałów powietrze nad rozgrzaną powierzchnią szybko się nagrzewa i unosi, tworząc różnicę ciśnień z otaczającym chłodniejszym powietrzem. W rezultacie powstają niewidoczne fale, które rozchodzą się w atmosferze i oddziałują na infrastrukturę energetyczną, zwłaszcza na długie kable przesyłowe, które zachowują się niczym żagle i reagują wibracjami. Nie wszyscy eksperci zgadzają się jednak z tą diagnozą. Inne teorie za sytuację winią duży udział odnawialnych źródeł energii w hiszpańskim miksie energetycznym. Zmienność energii słonecznej i wiatrowej może prowadzić do trudności w utrzymaniu stabilności sieci, zwłaszcza przy nagłych zmianach produkcji lub zapotrzebowania. Hiszpańsko-portugalski blackout z pewnością będzie jeszcze długo badany. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W Polsce jak w Afryce. Chodzi nie tylko o temperatury
Niebo nad Polską przybrało niezwykłe barwy, a na powierzchniach pojawił się drobny osad. To efekt napływu saharyjskiego pyłu, który dotarł do naszego kraju.
Spis treści: Pył saharyjski znów nad Polską Co to oznacza? W tym roku kwiecień obfituje w niecodzienne zjawiska na niebie. Kilka dni temu nocą nad Polską w wielu miejscach można było podziwiać zorzę polarną. To jednak niejedyne zjawisko, jakie warto odnotować. Nad nasz kraj po raz kolejny dotarł również pył saharyjski. Jego największe stężenie przypadło na dni 17 i 18 kwietnia. Zjawisko to można odczuć na terenie niemal całego kraju. Zmiany w powietrzu najbardziej widać jednak na południu, w Małopolsce i na Śląsku. Pył saharyjski znów nad Polską Kwiecień jest miesiącem, kiedy wiosna nadal mości się jeszcze w Polsce. Słoneczne dni przeplatają się pochmurnymi. Nie inaczej jest w tym roku. Po kilku dniach opadów i niższych temperatur, termometry zaczęły pokazywać wartości powyżej 20 stopni Celsjusza. Skąd taka zmiana? To wpływ mas gorącego powietrza znad Sahary. Przyniosły one ze sobą nie tylko wyższe temperatury, ale i pył saharyjski. W ostatnich latach to zjawisko atmosferyczne pojawia się coraz częściej w Europie. Eksperci łączą je ze zmianami klimatu. Pył saharyjski składa się głównie z drobinek piasku i pyłu mineralnego. Są one transportowane znad pustyni ku północy przez atmosferyczną cyrkulację powietrza. Do Polski pył trafia dzięki południowym i południowo-zachodnim wiatrom. Zmiany w powietrzu są widoczne w Polsce gołym okiem. W niektórych miejscach, m.in. w Tatrach czy w Częstochowie, niebo przybrało matowy, mleczny odcień. Z kolei podczas wschodów i zachodów słońca można było zaobserwować intensywne barwy żółci, pomarańczy, a nawet czerwieni. Pył osiada na samochodach czy oknach, pozostawiając warstwę drobnego, żółtawego nalotu. Co to oznacza? Specjaliści podkreślają, że choć pył saharyjski nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia większości ludzi, jego obecność może wpływać na jakość powietrza i widoczność. Ponieważ powoduje zabrudzenia na pojazdach i budynkach, zaleca się regularne czyszczenie powierzchni oraz monitorowanie komunikatów meteorologicznych. Dla większości osób zjawisko to ma charakter wyłącznie wizualny. Jednak cierpiący na astmę, alergie czy choroby układu oddechowego mogą odczuwać drobne dolegliwości, takie jak suchość gardła, katar, łzawienie oczu czy podrażnienie śluzówek. Źródło: Polsat News Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Biała tęcza to piękne, ale rzadkie zjawisko. Pojawia się również w Polsce
Biała tęcza jest rzadkim, a przy tym niezwykle spektakularnym zjawiskiem optycznym. Powstaje w ściśle określonych warunkach pogodowych. Gdy do tego dojdzie, rozpoczyna się niezwykły spektakl natury, więc ci, którzy mieli okazję ją zobaczyć, mogą mówić o niemałym szczęściu. Jak wygląda biała tęcza? Jak powstaje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak wygląda biała tęcza? Jak powstaje biała tęcza? Gdzie i kiedy można zaobserwować białą tęczę? Chyba każdy miał okazję podziwiać klasyczną, kolorową tęczę, która w niektórych starożytnych kulturach była postrzegana jako pomost pomiędzy światem ludzi a królestwem, którym władają bogowie. Czy białe łuki prezentują się tak samo efektownie? Obiektywnie – nie, jednak należy podkreślić, że obserwacja tego zjawiska zawsze wywołuje ogromne emocje. Częściowo wynika to z faktu, że pojawia się niezwykle rzadko, ale nie można też nie zauważyć, że biała tęcza ma w sobie coś baśniowego i mistycznego, mimo że nie prezentuje bogatej rewii barw. Jak wygląda biała tęcza? Biała tęcza, nazywana też mglistymi łukami lub tęczą we mgle, jest niczym innym niż zjawiskiem meteorologicznym i optycznym, przybierającym formę białych łuków, malujących się na tle rzedniejącej mgły. Od klasycznej, wielobarwnej tęczy jest wyraźnie szersza i w odróżnieniu od niej nie prezentuje wyraźnych efektów barwnych. Jak wskazuje na to sama nazwa, jest przede wszystkim biała. Zdarza się, że na zewnętrznej krawędzi łuku odznacza się słabo widoczny żółtawy połysk. Krawędź wewnętrzna bywa natomiast niebieskawa. Poniżej można zaobserwować ciemniejszy obszar. Jak powstaje biała tęcza? Mechanizm powstawania białej tęczy jest podobny do tego, który sprawia, że przed deszczem lub po opadach powstają kolorowe łuki. Także w tym przypadku dochodzi do załamania i odbicia promieni światła w cząsteczkach wody. Należy jednak podkreślić, że to specyficzne zjawisko tworzy się w innych warunkach niż wielobarwna tęcza. Żeby mogły powstać mgliste łuki, w powietrzu musi unosić się mgła – widoczny aerozol, na który składają się drobne krople wody lub kryształki lodu. Drugim czynnikiem jest wysokość górowania Słońca nad horyzontem. Żeby obserwacja mglistych łuków była możliwa, gwiazda centralna Układu Słonecznego musi znajdować się pod kątem 30–40 stopni względem mgły. Dlaczego tęcza we mgle jest biała? W przypadku tego zjawiska brak wyraźnego rozgraniczenia kolorów wynika z rozmiaru cząsteczek wody, tworzących mgłę. Są znacznie mniejsze niż krople deszczu, a to sprawia, że w następstwie dyfrakcji, bieg promieni światła jest inny niż wynikający z założeń optyki geometrycznej. To sprawia, że separacja barw nie zachodzi. Charakterystyczne obwódki na wewnętrznej i zewnętrznej krawędzi są dostrzegalne wyłącznie wtedy, gdy mgła składa się z nieco większych cząsteczek. Gdzie i kiedy można zaobserwować białą tęczę? Białą tęczę można zaobserwować zarówno za dnia, jak i w nocy (źródłem światła może być światło odbite Księżyca). Osoba stojąca na płaskim terenie dostrzeże to zjawisko rano lub wieczorem. Z pokładu statku, samolotu lub na pochyłości terenu lub na wzniesieniu, biała tęcza jest natomiast widoczna przez cały dzień. Największe szanse na zaobserwowanie tego zjawiska stwarzają obszary, gdzie mgła rzednieje, a Słońce świeci za plecami obserwatora. Biała tęcza najczęściej pojawia się w chłodnych strefach nadbrzeżnych i na obszarach górskich. Nie jest to regułą, ale w takich miejscach najłatwiej zauważyć ten optyczny fenomen. Biała tęcza nie zawsze jest łatwa do zaobserwowania na tle mgły o tym samym kolorze. Żeby ją znaleźć, należy stanąć tyłem do Słońca, spojrzeć na swój cień i unieść wzrok pionowo nad nim. Biała tęcza w Polsce Efektowne białe tęcze pojawiają się także w Polsce. Na początku 2025 roku to niezwykłe zjawisko można było podziwiać na Opolszczyźnie. Pod koniec 2024 roku tęcza we mgle ukazała się mieszkańcom Małopolski. Była obserwowana także na Kaszubach i Mierzei Helskiej. Warto więc dokładnie rozglądać się podczas spaceru w słoneczną pogodę, a być może uda się zaobserwować niezwykłe białe łuki i wykonać jedyna w swoim rodzaju fotografię. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Cyklon Eowyn uderza w Wyspy Brytyjskie. Skutki największej burzy od lat odczuje reszta Europy
Cyklon Eowyn, porównywany do huraganu Debby z 1961 roku, uderzył w Irlandię i Wielką Brytanię, przynosząc rekordowe prędkości wiatru dochodzące do 200 km/godz. Zniszczenia infrastruktury, brak prądu i paraliż transportu to tylko niektóre skutki ekstremalnego zjawiska pogodowego, które nie oszczędza mieszkańców.
Spis treści: Ekstremalne zjawiska pogodowe w Europie Cyklon Eowyn sieje spustoszenie Cyklon Eowyn a pogoda w Polsce Jak powstają cyklony? Cyklon Eowyn dotarł do Europy. W piątek 24 stycznia nad ranem uderzył w Irlandię. Wcześniej kilka milionów Irlandczyków dostało ostrzeżenie przed ekstremalnym zjawiskiem pogodowym. Władze apelują o pracę z domu. Szkoły oraz uczelnie są zamknięte. W najbliższych godzinach to właśnie mieszkańcy Wysp Brytyjskich najbardziej odczują skutki burzy porównywanej do najsilniejszych od lat. Wiele domów może mieć problemy z dostępem do prądu. Do tego dochodzą znaczne zniszczenia infrastruktury oraz chaos w transporcie. Ekstremalne zjawiska pogodowe w Europie Prognozy wskazywały, że cyklon Eowyn będzie najsilniejszym niżem od czasów huraganu Debby z 1961 roku, który zabił 15 osób i generował wiatr o prędkości 182 km/godz. Pierwsze dane już wskazują, że ta wartość została pobita. Eowyn niesie ze sobą wiatr osiągający średnią prędkość około 160 km/godz. Według pomiarów stacji meteorologicznej Mace Head położonej w zachodniej części Irlandii, w piątek rano siła podmuchów dochodziła tam do 184 km/godz. Wieje nie tylko na zachodzie Irlandii, ale także w Dublinie. Miasto boryka się z wiatrem przekraczającym prędkość 100 km/godz. Z prognoz wynika, że pogoda uspokoi się dopiero w godzinach wieczornych. Do tego czasu mieszkańcy Irlandii, Szkocji i północnych hrabstw Anglii mogą spodziewać się porywistych wiatrów wiejących nawet około 200 km/godz. Cyklon Eowyn sieje spustoszenie Tak silne podmuchy mogą powodować poważne zniszczenia budynków i stanowić zagrożenie dla życia ludzi. W miejscowości Quintrell Downs w Kornwalii pojawiło się podejrzenie wystąpienia tornada, które zerwało dachówki z domów i doprowadziło do znacznych uszkodzeń. W szkockich regionach Tayside, Fife, Lothian Borders i Strathclyde narodowy serwis meteorologiczny Wielkiej Brytanii wydał czerwone ostrzeżenia pogodowe z powodu silnych wiatrów osiągających prędkość około 160 km/godz. W tych regionach odnotowano uszkodzenia budynków oraz powalone drzewa. Dodatkowo w Irlandii porywy wiatru osiągające 183 km/godz. spowodowały rozległe przerwy w dostawie prądu, dotykając około 715 000 domów w Galway. Do tej pory z powodu burzy odwołano ponad 300 lotów na lotniskach w Glasgow, Aberdeen, Edynburgu i Belfaście. Cyklon Eowyn zakłócił ruch lotniczy nie tylko w Wielkiej Brytanii, ale także nad Europą. Ponieważ silne wiatry zagrażały bezpieczeństwu lotów, lotniska w Europie Zachodniej musiały odwołać część połączeń lub zmienić trasy tych, które był już realizowane. To wywołało efekt domina, powodując problemy logistyczne w innych krajach. Mieszkańcom północy Wielkiej Brytanii odradza się podróże, jeśli nie są koniecznie. Przemieszczanie się jest zresztą mocno utrudnione właśnie przez niebezpieczne warunki pogodowe. Operatorzy kolejowi, w tym np. ScotRail, zawiesili wszystkie usługi w Szkocji. Utrudnienia i opóźnienia dotyczą także promów. Cyklon Eowyn a pogoda w Polsce W nadchodzący weekend, 25–26 stycznia 2025 roku, pogoda w Polsce będzie kształtowana przez oddziaływanie Eowyn. Mimo że cyklon wywołał ekstremalnie silne wiatry w Irlandii i Szkocji, Polsce nie grożą podobne zjawiska pogodowe. – Wręcz przeciwnie, układ ten sprowadzi do Polski wyjątkowo ciepłe powietrze z południa Europy – zapowiada synoptyk Damian Zdonek cytowany przez serwis dziendobry.tvn.pl. Temperatura maksymalna wyniesie od 6°C do 10°C, w rejonach podgórskich od 3°C do 10°C. Na północy kraju możliwe są słabe opady deszczu. Jak powstają cyklony? Cyklony, takie jak Eowyn, są efektem oddziaływania ciepłych i zimnych mas powietrza, które spotykają się, tworząc intensywną różnicę temperatur. Ten kontrast prowadzi do gwałtownego podnoszenia się ciepłego, wilgotnego powietrza, które ochładza się na wyższych wysokościach, powodując kondensację pary wodnej i uwalnianie energii. W tym procesie formuje się obszar niskiego ciśnienia, wokół którego zaczynają krążyć wiatry w spiralnym ruchu, wzmacniając zjawisko. Cyklony przynoszą nie tylko ulewne deszcze i porywiste wiatry, ale także gwałtowne zmiany pogodowe w krótkim czasie. Coraz częstsze występowanie takich burz w Europie jest przypisywane zmianom klimatu. Wzrost temperatur oceanów, będący jednym ze skutków globalnego ocieplenia, zwiększa ilość energii dostępnej dla takich zjawisk. Cieplejsze wody dostarczają więcej wilgoci do atmosfery, co sprzyja intensyfikacji burz. Naukowcy podkreślają, że takie ekstremalne warunki pogodowe stają się bardziej powszechne i silniejsze, stanowiąc wyzwanie dla infrastruktury i bezpieczeństwa mieszkańców Europy. Źródło: The Guardian Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Południowa Polska szykuje się na intensywne ulewy. Powołano sztaby kryzysowe
W nadchodzący weekend południowa Polska, w tym Wrocław i Opole, zmierzy się z intensywnymi opadami. Sztaby kryzysowe już działają, a służby przygotowują miasta na możliwe podtopienia. Mieszkańcy zostali ostrzeżeni i powinni zabezpieczyć swoje domy.
Spis treści: To ma być trudny weekend Południowa Polska szykuje się na deszcze Ulewy w polskich miastach Lato suche i ciepłe, a zima mroźna i biała – takie pory roku w naszym kraju to już przeszłość. Zmieniające się wzorce klimatyczne coraz częściej przynoszą anomalie pogodowe, które zakłócają nie tylko wakacyjne plany czy prace rolników, ale także codzienne życie w miastach. Synoptycy ostrzegają, że sierpniowe burze, które przeszły nad krajem, nie były ostatnimi w tym sezonie. Kolejne regiony przygotowują się na trudny weekend z intensywnymi ulewami. To ma być trudny weekend W nadchodzący weekend (13–15 września) na południu Polski prognozowane są intensywne opady deszczu. Mogą one doprowadzić do lokalnych podtopień i zalań. Największe zagrożenie dotyczy województw: dolnośląskiego, opolskiego, śląskiego oraz małopolskiego. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) wydał ostrzeżenia trzeciego stopnia, prognozując opady sięgające nawet 150 litrów na metr kwadratowy w ciągu kilku dni. Taka ilość wody może spowodować wezbrania rzek, szczególnie w rejonach górskich, jak Kotlina Kłodzka, która jest szczególnie zagrożona​. Z powodu ryzyka zalań w wielu miastach odwołano wydarzenia plenerowe. Przykładowo 14 września w Amfiteatrze Opolskim nie odbędzie się koncert Kamila Bednarka z Natalią Przybysz. W Środzie Śląskiej odwołano z kolei zaplanowane na 15 września Święto Wina w Mieście Skarbów. Południowa Polska szykuje się na deszcze W związku niepokojącymi prognozami władze miast powołały sztaby kryzysowe, które monitorują sytuację i koordynują działania służb. W Opolu przygotowano ponad 100 tysięcy worków z piaskiem, które mogą być wykorzystane przez mieszkańców do zabezpieczania swoich domów. Służby regularnie kontrolują drożność przepustów, kratki ściekowe i rowy, aby zminimalizować ryzyko powodzi​. We Wrocławiu również działa już sztab kryzysowy. Policja, straż pożarna i pogotowie wodociągowe są gotowe do pomocy. Zbiorniki retencyjne i kolektory burzowe, które stanowią kluczowy element ochrony przeciwpowodziowej miasta, zostały opróżnione i przygotowane na przyjęcie dodatkowej wody. W newralgicznych miejscach, takich jak przejazdy pod wiaduktami, trwają prace związane z czyszczeniem studzienek, aby zmniejszyć ryzyko zalania dróg​. Prezydent Wrocławia, Jacek Sutryk, podkreślił na konferencji prasowej, że miasto jest gotowe na ekstremalne warunki pogodowe. Ostrzeżenia IMGW obejmują nie tylko miasto, ale także okoliczne powiaty, gdzie prognozowane są wzrosty stanów wód w rzekach, takich jak Odra, Bystrzyca czy Widawa​. Wojska Obrony Terytorialnej (WOT) są w pełnej gotowości, szczególnie w regionach najbardziej narażonych na powodzie. W akcji wspomogą je inne jednostki. Dodatkowo na południe Polski skierowano amfibie wojskowe, które mogą być używane do działań ratunkowych w przypadku pogorszenia sytuacji.​ Mieszkańcy terenów zagrożonych powinni śledzić komunikaty lokalnych służb i być gotowi do ewakuacji w razie potrzeby. Warto zaopatrzyć się w zapasy wody, jedzenia oraz naładować telefony na wypadek awarii prądu. Ulewy w polskich miastach Zaledwie kilka tygodni temu, w sierpniu, polskie miasta zmagały się z wyjątkowo gwałtownymi burzami, które wyrządziły poważne szkody. Ulewne deszcze i silne wiatry sparaliżowały wiele regionów, powodując zalania i utrudnienia na drogach. Warszawa była jednym z miast, które najbardziej ucierpiały. Burze doprowadziły do poważnych zniszczeń. Uderzenie pioruna w dźwig na Targówku spowodowało obrażenia u pracownika, a wiele ulic, w tym trasy wylotowe, zostało zalanych. Centrum handlowe Sadyba Best Mall musiało zostać zamknięte z powodu uszkodzeń dachu, a ulice miasta były zalane wodą do tego stopnia, że niektóre drogi stały się nieprzejezdne. Przerwany wał przeciwpowodziowy Potoku Służewieckiego dodatkowo pogorszył sytuację na Mokotowie i Wilanowie, gdzie konieczne było odpompowywanie wody​. Źródła: ONET, RMF24. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Dolina Śmierci z nowym przerażającym rekordem. To był najgorętszy miesiąc w historii
Dolina Śmierci zawdzięcza swoją nazwę skrajnym warunkom. To jeden z najgorętszych i najbardziej suchych regionów na naszej planecie. I choć zdarzają się tam anomalie związane z wodą (jak pojawienie się jeziorka), ostatni rekord temperatury z lipca przeraża.
W tym artykule: Dolina Śmierci z nowym rekordem To był najgorętszy miesiąc Nie tylko Dolina Śmierci Dolina Śmierci jest położona w Stanach Zjednoczonych, a dokładnie w Kalifornii na wschód od gór Sierra Nevada. Słynny region jest częścią pustyni Mojave. Leży w granicach Parku Narodowego Doliny Śmierci, który rozciąga się również na stan Nevada. W ubiegłym roku o tym wyjątkowym miejscu zrobiło się głośno nie z powodu suszy i wysokich temperatur, a... niespodziewanej obecności wody. Latem potężne opady i huragan Hilary zamieniły równinę solną w ogromne tymczasowe jezioro. Gdzieniegdzie zakwitły nawet kwiaty. Obszar, w którym pojawił się akwen, jest znany jako Badwater Basin. To najniżej położony punkt w Ameryce Północnej, znajdujący się na wysokości 86 metrów poniżej poziomu morza. Woda, która czasem zbiera się w tej depresji, szybko paruje, pozostawiając po sobie warstwy soli. Dolina Śmierci z nowym rekordem Nikt chyba jednak nie spodziewał się, że nagła (ale nie pierwsza taka) zmiana krajobrazu w Dolinie Śmierci zmieni sławę tego miejsca. Pomiary temperatur z ubiegłego miesiąca nie pozostawiają złudzeń. Rozległa pustynia w Kalifornii pozostaje jednym z najgorętszych miejsc na Ziemi. Jak dowiadujemy się z oficjalnego komunikatu National Park Services, Dolina Śmierci pobiła swój własny rekord. Tegoroczny lipiec był tam najgorętszym miesiącem w historii. Z pomiarów wynika, że średnia 24-godzinna temperatura w parku wyniosła 42,5 stopni Celsjusza. Poprzedni rekord został ustalony w 2018 r. i wynosił 42,3 st. C. W lipcu średnia wysoka temperatura w Dolinie Śmierci wyniosła 49,9 st. Celsjusza. Według NPS, przez dziewięć dni temperatura wynosiła 51,7 st. C lub więcej. Tylko przez siedem dni nie osiągnęła co najmniej 48,8. Najwyższą temperaturę w zeszłym miesiącu odnotowano 7 lipca. Tego dnia termometry w stacji meteorologicznej w Furnace Creek zarejestrowały 54 stopnie Celsjusza. Średnia temperatura w Polsce rośnie. Czy to najgorętsze lato w naszym kraju? Jaka jest średnia temperatura w Polsce? Niestety coraz wyższa, podobnie jak w innych rejonach świata. Do pobicia rekordów najcieplejszych dni w historii pomiarów nadal jeszcze trochę brakuje,... To był najgorętszy miesiąc – Właśnie przeżyliśmy najgorętszy miesiąc w historii w najgorętszym miejscu na Ziemi! Sześć z dziesięciu najgorętszych lat miało miejsce w ciągu ostatniej dekady, co powinno być sygnałem ostrzegawczym – przekazał w oświadczeniu dyrektor parku Mike Reynolds. Jak dodał, biorąc pod uwagę globalny wzrost temperatur, takie pogody mogą stać się nową normą w Dolinie Śmierci. Turyści powinni mieć to na uwadze, przygotowując się do odwiedzenia gorącego parku narodowego. Aby zminimalizować ryzyko związane z ekstremalnymi temperaturami, zaleca się: Trzymać się w odległości 10 minut spacerem od klimatyzowanego pojazdu: w razie potrzeby szybko można się schłodzić i uniknąć przegrzania. Pić dużo wody. Jeść słone przekąski, aby uzupełniać elektrolity utracone przez pocenie się ciała. Ochraniać głowę przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych. Stosować krem z filtrem przeciwsłonecznym. Te środki ostrożności są niezbędne, aby zapewnić bezpieczeństwo i komfort podczas zwiedzania nie tylko Doliny Śmierci. Tego lata coraz więcej państw i regionów doświadcza fal upałów. Ekstremalne temperatury są przykładem zmieniających się warunków klimatycznych i wpływu globalnego ocieplenia na regiony pustynne. Dolina Śmierci jest znana ze swoich ekstremalnych warunków pogodowych, a te rekordowe temperatury podkreślają znaczenie monitorowania i rozumienia zmian klimatu. Nie tylko Dolina Śmierci Oprócz Doliny Śmierci, kilka innych miejsc na Ziemi również słynie z ekstremalnych upałów. Oto niektóre z najgorętszych miejsc na świecie: Kebili, Tunezja. Jest to jedno z najgorętszych miejsc w Afryce. W lipcu 1931 r. temperatura w Kebili osiągnęła 55 st. Celsjusza. Aziziyah, Libia. Przez wiele lat Aziziyah była uznawana za najgorętsze miejsce na Ziemi z temperaturą 58 st. Celsjusza zarejestrowaną w 1922 r. W 2012 r. rekord został jednak unieważniony przez Światową Organizację Meteorologiczną ze względu na błędy w pomiarze. Mitribah, Kuwejt. W lipcu 2016 r. zarejestrowano tam temperaturę 54 st. Celsjusza. Ahvaz, Iran. W czerwcu 2017 roku temperatura w Ahvaz wyrównała rekord z Mitribah. Źródło: National Park Services. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Średnia temperatura w Polsce rośnie. Czy to najgorętsze lato w naszym kraju?
Jaka jest średnia temperatura w Polsce? Niestety coraz wyższa, podobnie jak w innych rejonach świata. Do pobicia rekordów najcieplejszych dni w historii pomiarów nadal jeszcze trochę brakuje, ale niebezpiecznie zbliżamy się do tych wartości.
W tym artykule: Średnia temperatura w Polsce Rekord temperatury w Polsce Najniższa temperatura w Polsce Zmiany klimatu zaczynają być coraz bardziej odczuwalne również w Polsce. Widać to nie tylko po wskazaniach termometrów, ale też uprawach i roślinach, które kwitną wcześniej niż dotychczas. Dotyczy to chociażby lip. O ile wiosną coraz cieplejsze dni po zimie cieszą, o tyle fale upałów, jakie przechodzą obecnie przez nasz kraj, są coraz bardziej męczące dla ludzi i zwierząt. Jeszcze kilkanaście lat temu temperatury przekraczające 30 stopni Celsjusza były w naszym kraju sporadyczne. W tym roku termometry wskazują takie wartości po kilka dni z rzędu. Letnie burze nie dają ukojenia. Trzeba więc chłodzić się na inne, domowe sposoby. Albo z domu wyjechać. Średnia temperatura w Polsce Meteorolodzy nieustannie badają zmieniający się klimat. Na podsumowanie tego lata jest jeszcze za wcześnie, jednak wiadomo już, że miniony rok był przełomowy. W 2023 r. średnia temperatura w naszym kraju wyniosła 10 stopni Celsjusza. To o 1,3 stopnia więcej, niż wskazuje średnia z lat 1991–2020. Rok temu najgoręcej było na Podkarpaciu. Tam średnia temperatura powietrza wyniosła 10,5 st. Celsjusza. Najchłodniej było z kolei nad Morzem Bałtyckim (średnia temp. 9,8 st. C). Według rankingu najgorętszych lat, który jest prowadzony przez IMGW-PIB od 1951 r., 2023 rok zajął drugie miejsce. Niechlubne pierwsze (przynajmniej na razie) należy do rekordowego 2019, ze średnią temperaturą wyższą o zaledwie 0,2 st. Celsjusza. Lata w Polsce zaczynają przypominać te w Hiszpanii czy Włoszech. To może odwrócić wakacyjne trendy turystyczne Europejczyków. Na popularności zyskuje między innymi tzw. coolcation. To rodzaj wakacji, podczas których turyści poszukują chłodniejszych miejsc, aby uniknąć upałów. Pod tym względem Skandynawia czy Islandia są zdecydowanie bardziej atrakcyjne niż Grecja czy Turcja. Rekord temperatury w Polsce Mimo że rok 2024 dopiero niedawno przekroczył półmetek, meteorolodzy już zdążyli odnotować pierwszy historyczny rekord. 30 marca 2024 r. termometry w Tarnowie wskazały 26,4 stopnia Celsjusza. Tym samym pobity został polski rekord ciepła dla marca. Co ciekawe, poprzedni rekord (25,6 st. C) po 50 latach został pobity dwukrotnie. Jak poinformował w marcu Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, w Krakowie odnotowano wówczas 25,7 st. C. Marcowe wartości są jednak dalekie od najwyższej temperatury, jaką zarejestrowano w naszym kraju. Według pomiarów najgorętsze lato w Polsce (pod względem rekordowych wartości) przypadło ponad 100 lat temu. W lipcu 1921 r. temperatury w Zbiersku (woj. dolnośląskie) i Prószkowie (woj. opolskie) sięgnęły odpowiednio 40 i 40,2 st. Celsjusza. W ostatnich latach padają jednak kolejne rekordy. Termometry w Polsce niebezpiecznie zbliżają się do wartości zarejestrowanych w pamiętnym upalnym lipcu. Przykładowo 8 sierpnia 2018 r. we wsi Ceber na Dolnym Śląsku zanotowano 39 st. Celsjusza, a dwa lata wcześniej w Silniczce (woj. łódzkie) 38,9 st. Celsjusza. Wody gruntowe są coraz cieplejsze. Naukowcy podali datę, kiedy staną się niezdatne do picia Wody gruntowe, kluczowe dla zaopatrzenia w wodę pitną, stają się coraz cieplejsze z powodu globalnego ocieplenia. Ten niepokojący trend zagraża nie tylko jakości wód, ale i stabilności eko... Najniższa temperatura w Polsce W Polsce temperatury zbliżają się do najwyższych w historii, natomiast rekordowe najniższe wartości nie wydają się zagrożone. Rekord najniższej temperatury w Polsce padł w Siedlcach 11 stycznia 1940 roku. Tego dnia temperatura spadła do minus 41,0 st. Celsjusza. Jest to najniższa temperatura w Polsce zanotowana w historii pomiarów meteorologicznych. Dziś już mało kto w Polsce pamięta takie srogie zimy. Termometry jedynie sporadycznie pokazują skrajnie niskie wartości, i to już nie na nizinach, a najczęściej w górach. Według pomiarów z XXI w. rekordowo zimno było 8 stycznia 2017 na Puściznie Rękowiańskiej (–38,9 st. C.), 24 stycznia 2004 na Hali Izerskiej (–37,1 st. C.) i 3 lutego 2012 r. w Łopusznej (–35,0 st. C.).
Tak burze wpływają na parzenie herbaty. Naukowcy odkryli zaskakujące działanie pogody
Burze oczyszczają atmosferę i obniżają ciśnienie, co przekłada się na naszą codzienność. Naukowcy potwierdzili nieoczywisty wpływ wyładowań na temperaturę wrzenia wody. To z kolei może zmienić smak herbaty. Doświadczyli tego Brytyjczycy.
W tym artykule: Niskie ciśnienie a temperatura wrzenia wody Anomalie pogodowe w filiżance Jak burze wpływają na parzenie herbaty? Polska, podobnie jak inne kraje w Europie, od kilku dni boryka się z falami upałów. Co jakiś czas temperatury, przynajmniej na chwilę, studzą letnie burze. Wyładowania atmosferyczne mają jednak o wiele większe znaczenie dla środowiska. Deszcz, który towarzyszy burzom, pomaga usuwać zanieczyszczenia i pył z atmosfery, co poprawia jakość powietrza. Pioruny z kolei powodują powstawanie tlenków azotu, które są naturalnym nawozem dla roślin. Azot wchłaniany przez rośliny z gleby sprzyja ich wzrostowi. Inna kwestia to nawadnianie, o ile oczywiście deszcze nie są tak intensywne, że niszczą uprawy. Niskie ciśnienie a temperatura wrzenia wody Jak się okazuje, burze mogą również mieć nieoczywiste skutki. Jeden z nich dotyczy... parzenia herbaty. Pech chciał, że najbardziej odczuli to Brytyjczycy, a przecież właśnie w Wielkiej Brytanii picie herbaty jest rytuałem celebrowanym niemal tak podniośle jak w Japonii. Orkan Ciaran to jedna z anomalii, jakie w ubiegłym roku dotknęły południową Wielką Brytanię. Wówczas część Brytyjczyków została pozbawiona prądu. Mieszkańcy miasteczek borykali się także z powodziami i podtopieniami. Niespełna rok później meteorolodzy z Uniwersytetu w Reading dowodzą, że burze mogą też zepsuć smak herbaty. Jak wynika z badania opublikowanego na łamach „Weather”, czasopisma wydawanego przez Royal Meteorological Society, rekordowo niskie ciśnienie w trakcie burzy doprowadziło do tego, że woda wrzała w temperaturze poniżej 100 stopni Celsjusza. Temperatura wrzenia wody w Reading wynosiła zaledwie 98 stopni Celsjusza. Dla Brytyjczyków wyspecjalizowanych w parzeniu herbaty wydaje się to profanacją. Anomalie pogodowe w filiżance Kiedy orkan Ciaran przechodził przez południe Wielkiej Brytanii, doktorant Caleb Miller, współautor badania, uruchomił w laboratoriach Zakładu Meteorologii aparaturę do dokładnego pomiaru temperatury wrzenia wody. Młody badacz był ciekaw, jak niskie ciśnienie atmosferyczne wpłynie na właściwości wrzącej wody. Zależność ta jest dobrze znana, choćby alpinistom. Wysoko w górach woda wrze w niższej temperaturze. Wynika to z obniżonego ciśnienia atmosferycznego na dużych wysokościach. Naukowcy porównali otrzymane wówczas wyniki z pomiarami tego samego aparatu w różnych warunkach ciśnienia powietrza. Analiza potwierdziła wyraźny związek między ciśnieniem powietrza a temperaturą wrzenia. Jest to więc zjawisko odczuwalne nie tylko w wysokich górach, ale także na wyspach i nizinach. Wszystko dzięki burzom. Czy kawa jest zdrowa? Dzięki badaniom naukowym wiemy, jak ją parzyć i ile można jej wypić dziennie Wielu z nas zastanawia się, czy kawa jest zdrowa. Badania dowodzą, że tak! Trzeba jednak unikać kawy z fusami i szkodliwych dla zdrowia dodatków do niej. Jak burze wpływają na parzenie herbaty? W Wielkiej Brytanii wpływ niskiego ciśnienia na temperaturę wrzenia wody został od razu powiązany z parzeniem herbaty. Połączenie danych z różnych źródeł, w tym z Obserwatorium Atmosferycznego Uniwersytetu w Reading oraz przydrożnych stacji pogodowych w południowej Anglii, pomogło naukowcom śledzić, jak burza przemieszczała się w regionie w porze śniadania. Właśnie wtedy miliony Brytyjczyków zaczynają dzień od filiżanki (lub filiżanek) ulubionej herbaty. We wczesnych godzinach porannych front obniżonego ciśnienia przemieszczał się w kierunku północno-wschodnim. W szczytowym momencie jego oddziaływania temperatura wrzenia wody w niektórych miejscach spadała do nieco ponad 98 stopni Celsjusza. Jak czytamy w serwisie phys.org, według ekspertów optymalna temperatura parzenia herbaty waha się od 98 do 100 stopni Celsjusza. Niższa nie wydobywa pełnego smaku z liści herbaty. Autorzy badania oszacowali, że zjawisko to potencjalnie dotknęło około 20 milionów ludzi w Londynie i południowo-wschodniej Anglii. Teoretycznie tamtego ranka mogło to więc poskutkować nieco mniej aromatyczną herbatą dla znacznej części populacji Wielkiej Brytanii. Źródło: Weather. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Wody gruntowe są coraz cieplejsze. Naukowcy podali datę, kiedy staną się niezdatne do picia
Wody gruntowe, kluczowe dla zaopatrzenia w wodę pitną, stają się coraz cieplejsze z powodu globalnego ocieplenia. Ten niepokojący trend zagraża nie tylko jakości wód, ale i stabilności ekosystemów oraz dostępności zasobów dla przyszłych pokoleń. Naukowcy podali niepokojące prognozy.
W tym artykule: Dlaczego potrzebujemy wód gruntowych? Wody gruntowe będą coraz cieplejsze Jak ratować wody gruntowe? Wody gruntowe znajdują się na różnych głębokościach pod powierzchnią ziemi. Od kilku do kilkuset metrów. Występują w szczelinach skalnych oraz w glebach i biorą udział w cyklu hydrologicznym. Obejmuje on parowanie wody z powierzchni ziemi, opady atmosferyczne, wsiąkanie wód w glebę oraz ich przemieszczanie się w głąb ziemi. Najbliższa powierzchni warstwa wód gruntowych nazywana jest strefą nasycenia. Dlaczego potrzebujemy wód gruntowych? Wody gruntowe są głównym źródłem wody pitnej dla wielu ludzi na całym świecie, zwłaszcza w miejscach, w których zasoby wody powierzchniowej są niewystarczające lub zanieczyszczone. Wykorzystuje się je również do nawadniania upraw oraz w procesach przemysłowych, takich jak chłodzenie i produkcja. Niestety, wobec zmian klimatu nic na naszej planecie nie jest nam dane na zawsze. Woda to żywioł, który najbardziej odzwierciedla postępujące globalne ocieplenie. Widać to chociażby po topniejących lodowcach i coraz wyższym poziomie mórz i oceanów. Według najnowszych badań opublikowanych na łamach czasopisma naukowego „Nature Geoscience” wody gruntowe również są podatne na ogrzewanie planety. Wody gruntowe będą coraz cieplejsze Autorami niepojących prognoz są naukowcy z Instytutu Technologii w Karlsruhe (KIT). To oni sprawdzili, jak do 2100 r. będą zmieniały się temperatury wód gruntowych. Zespół badawczy opierał się na dwóch scenariuszach klimatycznych: SSP 2–4,5 i SSP 5–8,5. Każdy z nich opisuje inne tempo rozwoju społeczno-gospodarczego oraz przyszłe stężenia gazów cieplarnianych. Z prognoz wynika, że w niespełna 80 lat wody gruntowe staną się cieplejsze o 2,1 st. C lub 3,5 st. C. Nie wszędzie zmiany będą odczuwalne tak samo. – Najwyższego na świecie tempa ocieplenia wód gruntowych można się spodziewać w lokalizacjach o płytkim zwierciadle wód gruntowych i/lub wysokim ociepleniu atmosfery – tłumaczy dr Susanne Benz z Instytutu Fotogrametrii i Teledetekcji w KIT, cytowana przez serwis „IFL Science”. W efekcie wody gruntowe staną się niezdatne do picia nawet dla kilkuset milionów ludzi na świecie. Konkretne liczby zależą od scenariusza, który się spełni. W przypadku SSP 2–4,5 może być to od 77 do 188 milionów ludzi, a w ramach SSP 5–8,5 nawet 588 milionów. – W pewnych warunkach rosnąca temperatura wód gruntowych może prowadzić do wzrostu stężenia szkodliwych substancji, takich jak arsen czy mangan. Te wyższe stężenia mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie ludzi, zwłaszcza gdy wody gruntowe wykorzystuje się jako wodę pitną – dodaje Benz. Aż 2 miliardy ludzi na świecie nie mają dostępu do czystej wody pitnej. Przybywa obszarów zagrożonych suszą Do 2030 r. wszyscy mieszkańcy Ziemi mieli mieć dostęp do czystej wody i urządzeń sanitarnych. Niestety, raport ONZ pokazuje, że wciąż daleko nam do osiągnięcia tego celu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/az-2-miliardy-ludzi-na-swiecie-nie-maja-dostepu-do-czystej-wody-pitnej-przybywa-obszarow-zagrozonych-susza-fot-wassilios-aswestopoulos-nurphoto-via-getty-images-2e067cc.jpg" width="938" height="627" alt="Aż 2 miliardy ludzi na świecie nie mają dostępu do czystej wody pitnej. Przybywa obszarów zagrożonych suszą (fot. Wassilios Aswestopoulos/NurPhoto via Getty Images)" title="Aż 2 miliardy ludzi na świecie nie mają dostępu do czystej wody pitnej. Przybywa obszarów zagrożonych suszą (fot. Wassilios Aswestopoulos/NurPhoto via Getty Images)" /> Jak ratować wody gruntowe? Rosnąca temperatura wód gruntowych to zła wiadomość nie tylko ludzi, ale też dla całych ekosystemów. Im cieplejsza woda, tym lepsze warunki do rozwijania się mają patogeny. Te z kolei mogą zaburzyć bioróżnorodność Ziemi oraz obieg węgla i składników odżywczych. Autorzy badań apelują do rządzących o podjęcie działań na rzecz ochrony wód gruntowych oraz wdrożenie trwałych rozwiązań przeciwdziałających negatywnemu wpływowi zmian klimatu na nie. Przegrzanie i degradację wód gruntowych może spowalniać zalesianie oraz utrzymanie terenów zielonych. Roślinność pomaga w regulacji temperatury gleby i zmniejsza parowanie wody z powierzchni ziemi. Kluczowe strategie dotyczą też zrównoważonego rolnictwa i monitorowania zasobów wodnych – najlepiej na globalną skalę. Źródła: „Nature Geoscience”; IFLScience. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Anomalia pogodowa nad Polską. W lipcu miasto wyglądało jak po śnieżycy
Anomalia pogodowa zaskoczyła mieszkańców Małopolski. Przez miasta przeszły letnie burze oraz gradobicie. Po zakończeniu opadów trudno było uwierzyć, że mamy lipiec, a nie grudzień. Ulice i trawniki w Wolbromiu były białe.
W tym artykule: Anomalia pogodowa w Małopolsce Zima zaskoczyła kierowców w lipcu Globalne ocieplenie na świecie Zmiana wzorców pogodowych w nieoczekiwany sposób dotyka coraz więcej miejsc na świecie. Globalne ocieplenie przejawia się nie tylko falami upałów. W tym roku Niemcy doświadczyły poważnych powodzi. Załamanie pogodowe w ostatnich dniach dotknęło także Polskę. Anomalia pogodowa w Małopolsce Przełom czerwca i lipca obfitował w naszym kraju w wysokie temperatury. Po tym czasie na niebie musiały więc pojawić się burzowe chmury. Wyładowania atmosferyczne to nieodłączna część lata. Rzadko kiedy letnie burze wyglądają jednak tak jak te 8 lipca w Małopolsce. Anomalia pogodowa szczególnie dotknęła mieszkańców Wolbromia w powiecie olkuskim. Nad miastem przeszła nie tylko burza, ale też intensywne ulewy i gradobicie. Jak podają lokalne media, w regionie doszło do podtopień i zniszczeń. Ucierpiał między innymi szpital w Olkuszu. W Wolbromiu z kolei drogi zamieniły się w rwące potoki, a dodatkowo były nieprzejezdne z powodu połamanych drzew. Największą sensację wywołał jednak widok Wolbromia po przejściu burzy. Zdjęcia udostępnione w internecie przez mieszkańców wyglądają tak, jakby zostały wykonane zimą. Grad spadł wyjątkowo obficie, a jego objętość szacuje się na około 3 cm. <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="709" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FKataklizmyPLWR%2Fposts%2Fpfbid0vff7oKqmch7cGwn3jw63MWY5kHCFNg3SHH3rW3EvdwHFwDBc8KHdhHyopECnTYpVl&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Zima zaskoczyła kierowców w lipcu Z relacji mieszkańców wynika, że anomalia pogoda dotknęła nie tylko Wolbrom, ale też Chrzanów i Zakopane. W tych miastach również doszło do podtopień. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał dla południowych regionów Małopolski oraz Podkarpacia ostrzeżenia drugiego i trzeciego stopnia. Burze przeszły nad woj. podkarpackim w weekend. Jedne z największych szkód w regionie zanotowano w Mielcu. – Dziś około godz. 13:55 przez #Zakopane przeszła superkomórka burzowa, generując opady dużego gradu oraz intensywne opady deszczu, które doprowadziły do lokalnych zalań i podtopień posesji. [...] Kolejne burze tworzą się i przechodzą na Podhalu, w Beskidzie Żywieckim, w rejonie Tatr i w Bieszczadach. Burze przynosić będą przede wszystkim ulewne opady deszczu. Apelujemy o ostrożność w tych regionach Polski! – pisali w poniedziałek Polscy Łowcy Burz w serwisie X. Rekord marca pobity. Tak ciepło w Polsce nie było od 50 lat Rekord marcowej temperatury powietrza w Polsce po 50 latach oficjalnie pobity. Jak podaje IMGW, termometry pierwszy raz w historii przekroczyły 26 stopni Celsjusza. Globalne ocieplenie na świecie Globalne ocieplenie to temat podejmowany coraz częściej nie tylko przez klimatologów i aktywistów, ale także polityków. To dlatego, że zjawisko charakteryzują nieoczywiste skutki wykraczające poza zmiany klimatu i podnoszenie się poziomu mórz. Globalne ocieplenie wpływa na czas kwitnienia roślin, migracje ptaków i cykle życiowe owadów, co może zaburzyć równowagę ekosystemów. Na przykład wcześniejsze kwitnienie roślin może oznaczać, że nie będą one zsynchronizowane z migracjami zapylaczy. Zmiany klimatu mogą także rozszerzać zasięg występowania chorób przenoszonych przez owady, takich jak malaria czy denga. Dzieje się tak dlatego, że komary, kleszcze i inne wektory coraz lepiej radzą sobie w nowych, wcześniej zbyt chłodnych dla nich, regionach. Zmieniające się wzorce opadów mogą prowadzić do suszy w jednych regionach i powodzi w innych, co wpływa na dostępność wody pitnej i rolniczej. Tzw. kryzysy wodne dotyczą także nie tylko najbiedniejszych wiosek, ale też dużych aglomeracji miejskich. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Widmo Brockenu pięknie sfotografowane w Tatrach. Wokół zjawiska narosło wiele legend
Cień na chmurze z tęczową obwódką, czyli widmo Brockenu, to rzadki i niepokojący widok. Choć powstanie tego fascynującego zjawiska już dawno zostało wyjaśnione przez badaczy, widmo wciąż prowokuje do powstawania kolejnych legend.
W tym artykule: Co to jest widmo Brockenu? Jak powstaje widmo Brockenu? Wokół zjawisko narosło wiele legend i przesądów Szczyt Brocken – u źródła widma Zjawiska optyczne w górach Dlaczego tak bardzo kochamy góry? Powodów jest wiele, ale jeden z najczęściej wymienianych to oczywiście zachwycające widoki. Co ciekawe, na szlakach możemy podziwiać nie tylko majestatyczne granie i rozciągające się u ich podnóża doliny, ale również niecodzienne zjawiska. Widmo Brockenu, bo o nim mowa, jest nie tylko piękne, ale też bardzo niepokojące. Wyjątkowy efekt zarejestrowały kilka lat temu zarejestrowały kamery TOPR-u zainstalowane na szczycie Kasprowego Wierchu. Co to jest widmo Brockenu? Zdjęcia przedstawiające widmo Brockenu w pobliżu Kasprowego Wierchu z miejsca zainteresowały internautów. Zacznijmy od początku. To zjawisko optyczne jest najczęściej obserwowane w wyższych partiach gór. Znane jest również pod nazwą mamidła górskiego. Na czym polega zjawisko widma Brockenu? To jak najbardziej naturalne zjawisko, które występuje, gdy osoba stoi na dużej wysokości, na przykład na szczycie góry, ze słońcem za swoimi plecami. Cień tej osoby jest rzucany na chmurę lub mgłę poniżej, tworząc duży i często powiększony kształt, który wydaje się być otoczony aureolą lub tęczowym pierścieniem. Ten efekt jest spowodowany dyfrakcją światła, czyli zmianą kierunku rozchodzenia się fal światła. Nazwa widma pochodzi od Brockenu, najwyższego szczytu w Górach Harz w Niemczech (1 142 m. n.p.m.), gdzie zjawisko zostało opisane po raz pierwszy. Ten imponujący i nieco tajemniczy widok, który fascynuje obserwatorów od wieków. Jak powstaje widmo Brockenu? Widmo Brockenu powstaje w wyniku interakcji światła słonecznego, obiektu i chmur lub mgły znajdujących się poniżej. Osoba na wysokim wzniesieniu: Osoba stojąca na szczycie góry lub innego wysokiego punktu, takiego jak klif czy szczyt. Ważne jest, aby słońce znajdowało się za plecami tej osoby. Cień osoby: Słońce oświetla osobę, rzucając jej cień. Ten cień pada w kierunku chmury lub mgły znajdującej się poniżej. Rozproszanie światła: Światło słoneczne uderza w cząsteczki wody lub innych substancji w chmurze lub mgle. To powoduje rozproszenie światła w różnych kierunkach. Powstanie widma: Światło rozproszone przez chmurę lub mgłę jest kierowane w kierunku cienia osoby. Ten rozproszony promień światła tworzy widmo wokół cienia, nierzadko w formie aureoli lub tęczowego pierścienia. Efekt wizualny: Widmo Brockenu jest widoczne dla obserwatorów znajdujących się na niższym poziomie, patrzących w kierunku osoby na szczycie. Dla obserwatora widmo wydaje się być wielkie i czasami niesamowicie powiększone, ponieważ efekt jest wzmacniany przez perspektywę i odbicia światła. Wokół zjawisko narosło wiele legend i przesądów To rzadkie zjawisko, ale zaobserwowanie go wcale nie musi oznaczać, że mamy szczęście. Według przesądu wymyślonego i spopularyzowanego blisko 100 lat temu przez taternika Jana Szczepańskiego, kto zobaczy widmo Brockenu, zginie na górskim szlaku. Aby odczarować zły urok, trzeba ujrzeć swój cień na chmurze trzy razy. Dopiero wtedy mamy być już na zawsze bezpieczni w górach. Mówi się, że w każdej legendzie znajdziemy ziarenko prawdy. Nie inaczej jest w tym przypadku. Mieczysław Karłowicz, kompozytor i miłośnik górskich wycieczek, sfotografował widmo Brockenu w 1907 r. na Suchych Czubach Kondrackich. Dwa lat później zginął pod Małym Kościelcem. Przysypała go śnieżna lawina. Szczyt Brocken – u źródła widma Widmo jest dosyć zrozumiałe, ale dlaczego akurat Brockenu? Niepokojące zjawisko optyczne zawdzięcza swoją nazwę najwyższemu szczytowi gór Harz w środkowych Niemczech. Jego wysokość to 1142 metrów n.p.m. To właśnie tu w 1708 r. po raz pierwszy zaobserwowano widmo Brockenu. Według mitologii germańskiej na szczycie Brocken miały odbywać się sabaty czarownic. Mrocznych nawiązań w kulturze jest więcej. Nazwy skał góry, czyli Henryk, Ilsenstein i Schnarcher zostały wykorzystane w „Fauście”. Przypomnijmy, że główny bohater dramatu Johanna Wolfganga von Goethego miał oddać duszę diabłu po zasmakowaniu prawdziwego szczęścia. Mammatusy i pomarańczowe niebo. Wyjaśniamy, co działo się nad Warszawą W miniony czwartek warszawscy obserwatorzy chmur mieli prawdziwą ucztę dla oczu. Wytłumaczenia tych zjawisk szukamy w fizyce. Zjawiska optyczne w górach Widmo Brockenu to najciekawsze i najbardziej tajemnicze zjawisko optyczne, jakie możemy zaobserwować w górach, ale oczywiście nie jest jedyne. Im wyżej na szlaku, tym większe mamy szanse zobaczyć nie tylko to co, dzieje się pod nami, ale również na niebie. Fotografów z pewnością ucieszy widok halo, czyli pierścieni światła wokół słońca lub księżyca. Innym ciekawym zjawiskiem jest również iryzacja na chmurach. Wówczas obłoki na skutek interferencji światła są pokryte pastelowymi kolorami. Kolorowe chmury podobnie jak halo zaobserwujemy również na nizinach, ale w górach takie widoki smakują jeszcze lepiej.
Pogoda odgrywała kluczową rolę podczas II wojny światowej. Dane meteorologiczne były bezcenne
Konflikt dotarł nawet pod koło podbiegunowe. W walkach uczestniczyły nie tylko okręty i samoloty, lecz także naukowcy i Grenlandczycy na psich zaprzęgach. Nie chodziło o zdobycze terytorialne czy surowce. Kluczową rolę odgrywała pogoda.
W tym artykule: Statki, samoloty i bazy polarne Walki na Spitsbergenie Konflikt w Grenlandii Niemieckie boje meteorologiczne Trudne życie wojskowych meteorologów Ostatni nazistowski oddział na Spitsbergenie Dane o prądach atmosferycznych, kierujących się znad Arktyki do Europy i mających wpływ na pogodę na kontynencie, były z militarnego punktu widzenia bezcenne. Mówiono, że pogoda dla wojskowych ma większą wagę niż kilka dywizji pancernych. Niemieccy polarnicy dostarczali te dane do kraju, gdzie interpretował je szef służby meteorologicznej III Rzeszy dr Karl Recknagel, a następnie przekazywał sztabowcom. To właśnie dzięki temu Hitler wiedział np., że pod koniec grudnia 1944 r. niski pułap chmur utrudni działania lotnictwa alianckiego. Dysponując tymi informacjami, bardzo trafnie wybrał termin kontrofensywy w Ardenach. Alianci nie mieli bowiem wtedy wystarczających sił pancernych w tym rejonie i tylko ich lotnictwo mogło stanowić zagrożenie dla niemieckich czołgów. Jednak hitlerowcy zaczęli robić użytek z wiedzy meteorologicznej znacznie wcześniej. Statki, samoloty i bazy polarne W miesiącach poprzedzających wybuch II wojny oraz na początku walk dużą rolę w gromadzeniu pogodowych informacji odgrywały statki meteorologiczne pływające między Cieśninami Duńskimi a Islandią. Były to w większości przebudowane i wyposażone w sprzęt pomiarowy pełnomorskie jednostki rybackie. Niemcy mieli ich około czterdziestu. Tyle, że nadawane przez nie komunikaty radiowe ułatwiały ich lokalizację. Stanowiły więc łatwy łup dla aliantów. 10 wynalazków z czasów II wojny światowej, z których wciąż korzystamy Wojna to koszmar, z tym dyskutować się nie da. Jednak towarzyszący jej wyścig technologiczny przynosi czasem wynalazki, które zostają z nami i okazują się nieodzowne w czasach pokoju. Pozna... Dlatego zaraz po opanowaniu Norwegii (czerwiec 1940 r.) regularne loty obserwacyjne na daleką północ rozpoczęła specjalna eskadra Luftwaffe. Samoloty startowały z baz Petsamo, Kirkenes, Tromsø, Bardufoss, Bodø i Trondheim. Załogi obserwowały zasięg pól lodowych i stan morza. Było to możliwe tylko w świetle dnia. Poza tym pomiary wykonywane w ten sposób miały ograniczoną przydatność, bo meteorolodzy potrzebowali danych wynikających z obserwacji ciągłych, a nie dorywczych. Bardziej praktyczne okazały się więc stałe stacje meteorologiczne, które od 1940 r. Niemcy utrzymywali m.in. na Spitsbergenie i Grenlandii. Alianci zdawali sobie sprawę z tego, jak przydatna może być wiedza zdobywana przez meteorologów III Rzeszy. W ośrodku kryptologicznym w Bletchley Park utworzono nawet specjalną sekcję zajmującą się odczytywaniem niemieckich meldunków meteorologicznych. Dzięki temu Brytyjczycy wiedzieli, jakimi danymi dysponuje przeciwnik. Z kolei rząd USA 9 kwietnia 1941 r. – a więc jeszcze przed przystąpieniem do II wojny światowej – postanowił zabezpieczyć przed Niemcami Grenlandię. Ta duńska kolonia po agresji Hitlera na Danię też znalazła się na celowniku III Rzeszy. W tej sytuacji gubernator Grenlandii zawarł porozumienie wojskowe z USA. Umowa dotyczyła m.in. zbudowania bazy lotniczej, stworzenia stacji nasłuchu radiowego i stacjonowania w rejonie wyspy okrętów US Navy. Ponadto rozmieszczono tam (np. w Narsarssuak) oddziały tzw. Armii Grenlandzkiej, formalnie podległej gubernatorowi. Jednostkę tworzyli doświadczeni duńscy i norwescy myśliwi. Pomagali im również miejscowi Inuici – dobrowolnie, bo rdzenni mieszkańcy Grenlandii byli zwolnieni z obowiązku służby wojskowej. Dzięki tym zabiegom Amerykanie uzyskali możliwość kontroli nad wyspą i okolicznymi wodami. Żołnierze wchodzący w skład Armii Grenlandzkiej patrolowali regularnie teren, a nieocenionym wsparciem okazali się miejscowi przewodnicy wykorzystujący do dalekich patroli psie zaprzęgi. Co więcej, od 11 sierpnia 1941 r. okręty USA – de facto wciąż państwa neutralnego! – otrzymały zgodę amerykańskiego prezydenta na zatrzymywanie i w razie konieczności zatapianie wszystkich jednostek pływających pod banderą III Rzeszy. Jak się prognozuje pogodę? Obchodzimy Światowy Dzień Meteorologii Przewidywanie zjawisk atmosferycznych jest możliwe dzięki danym zbieranym z wielu źródeł. Są one potem analizowane przez specjalistów i superkomputery. Walki na Spitsbergenie Brytyjczykom z kolei sen z powiek spędzała sprawa Spitsbergenu, największej wyspy archipelagu Svalbard. Norwegowie mieli tam, w osiedlu Barentsburg, stację meteorologiczną. Po podbiciu Norwegii wiosną 1940 r. dostęp do niej uzyskali Niemcy. Dlatego 25 sierpnia 1941 r. Royal Navy dokonała desantu na stację. Do zatoki Ejsfjord wpłynęły dwa lekkie krążowniki, kilka niszczycieli i transportowiec Empress of Canada z grupą żołnierzy. Zniszczyli nie tylko stację, elektrownię czy urządzenia radiokomunikacyjne. Zlikwidowali nawet zapasy węgla i wysadzili w powietrze słupy elektryczne. Niebawem Brytyjczycy wrócili do Barentsburgu – z zamiarem założenia własnej stacji. Jednak tym razem zareagowali Niemcy. 7 września 1943 r. w okolicy pojawiły się okręty Kriegsmarine na czele z pancernikiem Tirpitz. Z bazy zostały zgliszcza. Na dodatek pancernik zagrażał alianckim konwojom arktycznym płynącym z zaopatrzeniem dla sojuszniczych wojsk radzieckich, walczących z hitlerowcami na froncie wschodnim. Wściekli Brytyjczycy kilkanaście dni później ciężko uszkodzili Tirpitza. Rok później zatopili go w Tromsø, używając gigantycznych, ponadpięciotonowych bomb Tallboy. Jednak Niemcy zdążyli już się zadomowić w innych częściach archipelagu. Na przykład we wrześniu 1941 r. Luftwaffe przetransportowała ekspedycję, którą rozlokowano na Spitsbergenie w Adventdalen (baza w Bansø). Było to kilku naukowców z niezbędnym wyposażeniem. Zaś w październiku dwoma statkami przewieźli kompletną stację do fiordu Lilliehöök w zatoce Signehamma. Naukowcy przebywali tam do sierpnia 1942 r., gdy na miejscu pozostawili już tylko automatyczną stację meteo WFL (Wetter-Funkgerät Land). W sumie do końca wojny w archipelagu Svalbard działało 8 baz Luftwaffe, Kriegsmarine i Abwehry. Konflikt w Grenlandii Kolejnym celem hitlerowców była Grenlandia. Pierwsza niemiecka wyprawa dotarła tam 26 sierpnia 1942 r. Na wyspie Sabine u północno-wschodnich wybrzeży Grenlandii ze statku Sachsen zeszło kilku niemieckich naukowców z wojskową obstawą. Założyli bazę o kryptonimie Holzauge. Działała bez przeszkód do 13 marca 1943 r., kiedy dotarł do niej patrol saneczkowy Armii Grenlandzkiej. Pod bazą doszło wówczas do strzelaniny. Górą byli Niemcy. W potyczce zginął jeden z Duńczyków, dwóch trafiło do niewoli, jeden uciekł. Niemcy ruszyli za nim w pościg, w trakcie którego dotarli aż do odległej o 100 km osady Eskimonæs i zniszczyli tamtejszy posterunek policji. Alianci nie dali za wygraną. Dwa miesiące później niemiecką stację zaatakowały bombowce B-24 Liberator wysłane z bazy na Islandii. Ośrodek został prawie doszczętnie zniszczony, cudem ocalała ekipa ewakuowała się do III Rzeszy. Co ciekawe, Niemcy zabrali ze sobą „zdobyczne” psy z zaprzęgu pokonanych wcześniej Duńczyków. Zwierzęta trafiły do ośrodka szkoleniowego w Karkonoszach – bo to właśnie tam przygotowywano wiele niemieckich wypraw arktycznych. Armia Grenlandzka pozostawała jednak czujna. 22 kwietnia 1944 r. jej patrol wykrył kilkunastoosobową niemiecką ekspedycję, która po utknięciu na polu lodowym we wrześniu 1943 r. dotarła do wysepki Shannon, a potem zorganizowała zaimprowizowaną bazę w starej kopalni. Przez kilka tygodni dochodziło tam do potyczek, w których żadna ze stron nie była w stanie uzyskać przewagi. Wreszcie wyczerpani Niemcy zostali ewakuowani drogą lotniczą. Inny patrol Grenlandczyków w październiku 1944 r. wziął do niewoli dwunastoosobową ekipę misji Edelweiss II. Wpadła, ponieważ została wykryta przez alianckie maszyny rozpoznawcze. Statek, którym przypłynęli niemieccy polarnicy, przechwyciły sojusznicze okręty i odstawiły do portu w Bostonie. Niemieckie boje meteorologiczne Lecz poczynając od tego samego 1944 r. Niemcy opracowali sposób, by nie ryzykować kolejnych strat w ludziach. Otóż za pomocą U-Bootów zaczęli rozmieszczać u wybrzeży Grenlandii swój nowy wynalazek – automatyczne boje meteorologiczne WFS (Wetter-Funkgerät See). Wynurzały się one kilka razy na dobę, aby przekazać zakodowane pomiary (m.in. temperaturę wody i powietrza, siłę i kierunek wiatru), a następnie ponownie znikały w głębinach. Alianci obiecywali grenlandzkim rybakom sowite nagrody za ich wyłowienie. Był jednak drobny problem. Boje wyposażono w urządzenie samoniszczące, które uruchamiało się przy próbie wyciągnięcia z wody! Wiele z tych groźnych stacji-min nadawało sygnały jeszcze długo po zakończeniu wojny. Trudne życie wojskowych meteorologów Niemcy organizowali ekspedycje także na radzieckie wody. Misja Schatzgräber wylądowała 22 września 1943 r. na jednej z wysp archipelagu Ziemi Franciszka Józefa. Miała jednak pecha. W maju 1944 r. zmęczeni ubogim i monotonnym menu polarnicy urządzili polowanie, podczas którego zabili niedźwiedzia. Mięso było smaczne, lecz członkowie grupy się rozchorowali. Dostali gorączki sięgającej 40 stopni, mieli bóle mięśni, wysypkę i biegunkę. Okazało się, że zapadli na trychinozę – chorobę wywołaną przez włosienie. Stan chorych się pogarszał, więc Niemcy wysłali po nich z Norwegii samolot, ale podczas lądowania uszkodził podwozie. Do naprawy niezbędne były części zapasowe, przysłano więc kolejną maszynę. W końcu ekipę udało się ewakuować. Inna sprawa, że nawet z misji zakończonych sukcesem naukowcy wracali wycieńczeni i chorzy. Przyczyną były nie tylko warunki atmosferyczne, ale także dieta – uboga w owoce, warzywa i zboża, w większości oparta na żywności puszkowanej. Ostatni nazistowski oddział na Spitsbergenie Paradoksalnie jednak, to właśnie w Arktyce skapitulował ostatni niemiecki oddział. We wrześniu 1944 r. na pokładzie statku Carl J. Busch na niewielką wyspę Nordostland w północno-wschodniej części Spitsbergenu dotarła ekspedycja pod dowództwem geografa dr. Wilhelma Degego. Brytyjczycy, którzy wiedzieli o wyprawie z przechwyconej korespondencji radiowej, wysłali niszczyciele. Te nie odnalazły jednak Niemców i ekipa dotarła do celu. W Chinach odnaleziono bunkier horroru z II wojny światowej. Kryje przerażającą historię Przez lata nie było wiadomo, gdzie znajduje się niesławny „bunkier horroru”. Ludzie umierali tam podczas koszmarnych eksperymentów. Polarnicy mieli ze sobą ok. 1800 skrzyń ze sprzętem i żywnością wystarczającą na 2 lata – na taki bowiem okres planowano wyprawę. Po dotarciu do celu Niemcy postawili zabudowania, rozłożyli sprzęt pomiarowy i rozpoczęli zbieranie danych. Mierzyli temperaturę gruntu, śniegu i wody morskiej. Ponadto codzienne wysyłali radiosondy w dolne warstwy stratosfery. Kilkanaście razy na dobę dokonywali pomiarów ciśnienia, wilgotności i temperatury. Mierzyli też siłę oraz kierunki wiatrów. Zaszyfrowane dane przekazywali centrali poprzez stację pośrednią w norweskim Tromsø. O zakończeniu wojny dowiedzieli się z radia. Mimo kapitulacji III Rzeszy nie zaprzestali pracy i dalej (ale już nie szyfrując) przekazywali wyniki swoich obserwacji. Gdy myśleli, że wszyscy o nich zapomnieli, otrzymali wiadomość o wysłanym po nich statku. Norweskim. Niemcy oczekiwali na niego ze sporymi obawami o swój los. Norwegowie nie potraktowali ich jednak wrogo. A 4 września 1945 r. dr Dege podpisał akt poddania się załogi stacji – de facto ostatniej aktywnej jednostki Wehrmachtu.
Cyklon tropikalny to jedno z najbardziej niszczycielskich zjawisk atmosferycznych. Jak powstaje?
Cyklon tropikalny to jedno z najpotężniejszych i najbardziej niszczycielskich zjawisk atmosferycznych. Huraganowy wiatr może zmienić linię wybrzeża i zmieść z powierzchni ziemi całe miasta, a przy tym pochłonąć życie tysięcy ludzi. Skutki takich katastrof mogą być odczuwane przez długie lata. Czym jest cyklon tropikalny? Jak powstaje to zjawisko? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Co to jest cyklon tropikalny? Jak powstaje cyklon tropikalny? Skala intensywności cyklonów tropikalnych Jaka pogoda panuje w cyklonie tropikalnym? Nazwy cyklonów tropikalnych Przyglądając się zdjęciom satelitarnym, można zauważyć, że cyklon tropikalny przypomina gigantyczny wir. To doskonale obrazuje możliwą skalę kataklizmu. Meteorolodzy już od kilkudziesięciu lat ostrzegają ludzi o tych zjawiskach, jednak mimo że naukowcy dysponują coraz większą wiedzą i coraz lepszą techniką, a systemy wczesnego ostrzegania działają lepiej niż kiedykolwiek, ofiar i tak nie da się uniknąć. Można tylko próbować ograniczać straty. Co to jest cyklon tropikalny? Cyklon tropikalny jest jednym z najintensywniejszych energetycznie zjawisk atmosferycznych. Pod tym pojęciem kryją się układy niskiego ciśnienia atmosferycznego, powstające w niskich szerokościach geograficznych. Tak jak zwykły cyklon, odmiana tropikalna ma postać wirowej cyrkulacji powietrza. Jednak w tym przypadku następują wręcz gigantyczne gradienty ciśnień w jednostce odległości. Zjawisku temu towarzyszą huraganowe wiatry i obfite opady deszczu, wynikające z silnej aktywności burzowej. Cyklon tropikalny formuje się nad ciepłymi wodami, o temperaturze przekraczającej 26 stopni Celsjusza. Charakteryzuje go cyrkulacja cykloniczna. Oznacza to, że na półkuli północnej cyklony tropikalne wirują w kierunku przeciwnym względem ruchu wskazówek zegara, a na południowej – odwrotnie. Może osiągać wysokość od 11 do 13 kilometrów. Bywa, że cyklon jest tworzony nie przez jedno, a przez dwa zawirowania. Wkrótce latanie samolotem będzie dużo bardziej niebezpieczne. Dlaczego? Pogoda jest kluczowym aspektem lotu. Złe warunki atmosferyczne mogą przyczyniać się do wypadków i katastrof lotniczych. Z jednej strony wiedza meteorologiczna jest coraz większa i technologia... W różnych częściach świata to niszczycielskie zjawisko nosi różne nazwy. W Ameryce Północnej i Środkowej oraz w obszarze Karaibów mówi się o huraganach. W rejonie zachodniego wybrzeża Meksyku cyklon tropikalny nosi nazwę cordonazo. W południowo-wschodniej Azji mówi się o tajfunach, na Filipinach – o bagnio, natomiast w Indiach – po prostu o cyklonach. W Australii zjawisko to jest nazywane willy-willy. Jak powstaje cyklon tropikalny? Formowaniu się cyklonów tropikalnych sprzyjają cztery czynniki: temperatura wody przekraczająca 26 stopni Celsjusza w warstwie powierzchniowej i gradient temperatury do głębokości 70 metrów mniejszy niż 4 stopnie Celsjusza, zatoki niskiego ciśnienia lub płytkie niże zlokalizowane wewnątrz warstwy niestabilnego, ciepłego i wilgotnego powietrza, przekraczająca 500 kilometrów odległość od równika, która pozwala na efektywne oddziaływanie siły Coriolisa, niewielki gradient pionowy prędkości wiatru z wysokością. Być może ludzie nigdy do końca nie poznają mechanizmów rządzących siłami natury. Naukowcy badający zjawiska atmosferyczne dysponują ogromną wiedzą i zaawansowanymi narzędziami, a mimo to wciąż nie są zgodni w kwestii genezy cyklonów. Większość wskazuje na trzy procesy, które uczestniczą w powstawaniu tego zjawiska. Mowa o konwergencji mas powietrza, oddziaływaniu wyższych warstw troposfery na masy powietrza położone w dolnej troposferze i o konwekcji. Pomiędzy aktywnymi masami powietrza passatowego, czyli zwrotnikowego, i bezwładnymi ale potencjalnie niestabilnymi masami równikowymi powstaje front tropikalny, czyli strefa przejściowa. W strefie zwrotnikowej pojawiają się fale zaburzenia, których długość dochodzi do 1600 km. Występują na wysokości od 3 do 6 km i przemieszczają się w kierunku zachodnim, z prędkością 23,5 km/godz. Generalnie w strefie zwrotnikowej co trzy dni pojawia się jedno takie zaburzenie. W wyniku zjawiska konwekcji powstaje ruch wirowy. Siła odśrodkowa wirującego powietrza doprowadza do spadku ciśnienia w centrum zjawiska, zwanym okiem cyklonu. Towarzyszy temu chłodny opad, który szybko znika w ciepłej wodzie. Równocześnie opada powietrze, które ulega ogrzaniu w kontakcie z wodą. Pod wpływem parowania różnica temperatur w przekroju poziomym chmur ulega zwiększeniu, a konwekcja nasila się. 10 przysłów i powiedzeń o pogodzie. Ile w nich naukowej prawdy? Czy ludowe powiedzenia o pogodzie mogą być prawdziwe? Naukowcy twierdzą, że tak Cyklony tropikalne są zjawiskami sezonowymi. Na półkuli północnej powstają od lipca do października, a na południowej – od grudnia do marca. W rejonie Morza Arabskiego i Zatoki Bengalskiej występują od maja do czerwca i od października do listopada, czyli w okresach zmian kierunku wiatru monsunowego. Należy wspomnieć, że tylko w jednym na dziesięć przypadków wystąpienia okoliczności sprzyjających powstawaniu cyklonu dochodzi do jego utworzenia. Nie każdy spiralny układ chmur może być też nazwany cyklonem. Rozróżnia się cztery fazy rozwoju tego zjawiska: zaburzenie tropikalne, depresję tropikalną, sztorm tropikalny i cyklon tropikalny. Zaburzenie ma zasięg od 200 do 600 km i charakteryzuje się prędkością wiatru do 20 km/godz. Depresja cechuje się zamkniętą cyrkulacją z prędkością wiatru dochodzącą do około 60 km/godz. Z kolei sztorm tropikalny jest systemem, w którym wiatr wieje z prędkością od 62 do 117 km/godz. Chmury najczęściej koncentrują się w samym centrum układu, a opady występują po jego zewnętrznej stronie. O cyklonie tropikalnym należy mówić, gdy wiatr osiąga prędkość większą niż 119 km/godz. Skala intensywności cyklonów tropikalnych Zależnie od prędkości wiatru, minimalnego przyziemnego ciśnienia atmosferycznego i wysokości spiętrzenia sztormowego, cyklonom tropikalnym nadawana jest kategoria od I do V, zgodna ze skalą Saffira-Simpsona. Kat. I: charakteryzuje się prędkością wiatru od 33 do 43 m/s, minimalnym ciśnieniem >980 hPa i wysokością spiętrzenia 1,0 do 1,7 m. Kat. II: charakteryzuje się prędkością wiatru od 43 do 49 m/s, minimalnym ciśnieniem od 979 do 965 hPa i wysokością spiętrzenia 1,8 do 2,6 m. Kat. III: charakteryzuje się prędkością wiatru 50 do 58 m/s, minimalnym ciśnieniem od 964 do 945 hPa i wysokością spiętrzenia 2,7 do 3,8 m. Kat. IV: charakteryzuje się prędkością wiatru od 59 do 68 m/s, minimalnym ciśnieniem od 944 do 920 hPa i wysokością spiętrzenia od 3,9 do 5,6 m. Kat V: charakteryzuje się prędkością wiatru powyżej 70 m/s, minimalnym ciśnieniem Specjaliści rozważają rozszerzenie skali o szóstą kategorię dla cyklonów z wiatrem, którego prędkość przekraczałaby 83 m/s (ok. 300 km/godz). Póki co nie zdecydowali się na taki krok. Jaka pogoda panuje w cyklonie tropikalnym? W cyklonach tropikalnych występuje sześć stref pogodowych, z czego jedna oznaczana jest jako zerowa. Największe tornado na świecie nie zabiło największej liczby osób. Rekord mrozi krew w żyłach Czy wiesz, gdzie i kiedy przeszło największe tornado na świecie? Miejsce nie było przypadkowe. Strefa 0: strefa położona na zewnątrz cyklonu, w której ze względu na odmienności zachmurzenia i kształtowania się wiatru pogoda najczęściej jest lepsza niż w warunkach, w których w danym rejonie nie zaznacza się bliskość cyklonu. Zachmurzenie zmniejsza się lub niebo pozostaje całkowicie bezchmurne. Widzialność pozioma ulega poprawie. Wiatry najczęściej słabną, a ciśnienie atmosferyczne nieznacznie wzrasta. Strefa 1: to strefa peryferyjna, w której występują wiatry słabsze od sztormowych. Ciśnienie atmosferyczne zaczyna wyraźnie spadać. Niebo pokrywają chmury wysokie. Zdarzają się krótkotrwałe opady, którym mogą towarzyszyć szkwały. Na morzu formuje się fala wiatrowa, obok której widoczna jest duża fala martwa. Strefa 2: to środkowa strefa cyklonu, w której występują wiatry sztormowe. Następuje gwałtowny spadek ciśnienia. Niebo jest ciemne i całkowicie zakryte chmurami. Występują ulewy z wyładowaniami atmosferycznymi. Fala wiatrowa zaczyna rosnąć. Strefa 3: to strefa centralna z wiatrami huraganowymi. Niebo przybiera kolor ołowiano-szary lub granatowy. Panuje niemal całkowity mrok. Wiatr przenosi wodę. Fale są bardzo wysokie i załamujące się. Strefa 4: te strefa oka cyklonu, w której występują wiatry do 10 węzłów lub panuje cisza. Temperatura osiąga wysoką wartość. Niebo pokryte jest chmurami wysokimi, spomiędzy których prześwituje błękit. Zdarzają się przypadki całkowitego zachmurzenia. Widzialność jest dobra lub umiarkowana, rzadziej słaba. Nazwy cyklonów tropikalnych Początkowo cyklonom tropikalnym nadawano nazwę od imienia świętego przypadającego na dzień wystąpienia tego zjawiska. Dopiero pod koniec XIX wieku Clement Wragge, australijski meteorolog, zaczął nadawać im żeńskie imiona. Tymczasem w USA cyklonom tropikalnym nadawano nazwy zgodne z alfabetem fonetycznym. Dopiero w 1953 roku przyjęto australijski zwyczaj nadawania im nazw inspirowanych imionami żeńskimi. To jednak wywołało niezadowolenie środowisk feministycznych. Władze musiały się ugiąć pod ich naciskiem i od 1978 roku cyklonom tropikalnym nadawane są też imiona męskie. Wtedy zaczęto też układać listę obowiązujących w danym roku imion. Spis, o którym mowa, obejmuje ułożone alfabetycznie i naprzemiennie nazwy inspirowane imionami męskimi i żeńskimi. Gdyby lista przewidziana na dany rok okazała się za krótka, kolejnym cyklonom nadaje się nazwy pochodzące od liter greckiego alfabetu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Rekord marca pobity. Tak ciepło w Polsce nie było od 50 lat
Rekord marcowej temperatury powietrza w Polsce po 50 latach oficjalnie pobity. Jak podaje IMGW, termometry pierwszy raz w historii przekroczyły 26 stopni Celsjusza.
W tym artykule: Padł rekord temperatury w marcu Najcieplejsza Wielkanoc od lat Zapowiadany od kilku dni rekord marcowej temperatury powietrza w Polsce został oficjalnie pobity. Poprzedni przetrwał pięć dekad i właśnie przeszedł do historii. Jak poinformował Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW), w sobotę, 30 marca 2024 r. termometry na południu kraju przekroczyły 26 stopni Celsjusza. Niewykluczone jednak, że ładna, słoneczna pogoda nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa. Padł rekord temperatury w marcu Nowy rekord ciepła dla marca odnotowano – jakżeby inaczej – w Tarnowie, czyli polskim biegunie ciepła. IMGW donosi, że w drugim (zaraz po Krakowie) największym mieście Małopolski termometry pokazały aż 26,4 stopni Celsjusza. To pierwszy taki przypadek w historii, gdy w trzecim miesiącu roku termometry w Polsce przekroczyły 26 st. C. Co ciekawe, poprzedni rekord, który przetrwał aż 50 lat, został pobity dwukrotnie. Z komunikatu Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej dowiadujemy się, że we wspominanym już Krakowie odnotowano dziś 25,7 st. C. – Powyższe wartości pochodzą z danych operacyjnych i mogą ulec zmianie, a po godz. 19 będą dane z termometrów maksymalnych. Na Wybrzeżu jest znacznie chłodniej, tylko 9 st. C. na stacji synoptycznej w Ustce – czytamy na facebookowym profilu IMGW. Przypomnijmy, że dotychczas na terenie Polski najwyższą dla marca temperaturę powietrza odnotowano 30 marca 1974 r. w Nowym Sączu w woj. małopolskim. Termometry wskazały wówczas dokładnie 25,6 st. C (dla porównania – rekord kwietniowej temperatury maksymalnej, sprzed 12 lat, wynosi 32,5 st. C). Niewykluczone zatem, że w trakcie nadchodzącej Wielkanocy rekord sprzed 50 lat zostanie oficjalnie pobity. W ramach ciekawostki wspomnijmy również, że najcieplejszym marcem od 1880 roku, odkąd zaczęto regularne obserwacje meteorologiczne na świecie, był marzec 2016 roku. W tamtym czasie – według danych Japońskiej Agencji Meteorologicznej – temperatura powietrza była globalnie o 0,62 st. C wyższa od średniej z ostatnich trzydziestu marców, czyli okresu 1981–2010. Drugim najcieplejszym marcem w historii światowych pomiarów był ubiegłoroczny. Trzeci miesiąc 2023 r. okazał się cieplejszy o 0,51 st. C od średniej temperaturowej z lat 1991–2020. Najcieplejsza Wielkanoc od lat Niewykluczone, że sobotni rekord nie przetrwa długo. Iście letnia pogoda ma utrzymać się przez całe święta. Jak podkreślają synoptycy, przed nami najcieplejsza Wielkanoc od lat. Zarówno w świąteczną niedzielę, jak i lany poniedziałek temperatura w większości regionów Polski sięgnie lub nawet przekroczy 20 stopni Celsjusza. – Wszystko wskazuje na to, że modele meteorologiczne nie myliły się. Już w zeszłym tygodniu pisaliśmy, że Wielkanoc będzie ciepła, z temperaturą w okolicach 20 st. C. Na ten moment wszystko zdaje się to potwierdzać. Według prognoz naszych synoptyków już od soboty na termometrach zobaczymy 20 st. C, a w Niedzielę i Poniedziałek Wielkanocny będzie jeszcze cieplej, nawet do 24 st. C. Możemy spodziewać się także przelotnych opadów deszczu – zaznacza IMGW. Źródła: imgw.pl, archiwum National-Geographic.pl. Szukasz fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na stronie kultowy.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.