„To najbardziej ekscytująca część podróżowania”. Justyna Świetlicka o najlepszych kuchniach świata
Czy jedzenie może być ważniejszym powodem podróży niż najsłynniejsze atrakcje? W podcaście „Solo przez świat” Justyna Świetlicka opowiada, dlaczego właśnie lokalna kuchnia najlepiej pozwala zrozumieć odwiedzane miejsca oraz które kraje najbardziej zaskoczyły ją pod względem kulinarnym.
Justyna Świetlicka odwiedziła dziesiątki krajów i przekonuje, że najlepsze wspomnienia z podróży często rodzą się nie podczas zwiedzania zabytków, lecz przy stole. W rozmowie z Sabiną Ziębą dietetyczka opowiada o smakach, których szuka podczas wyjazdów, potrawach, które budziły w niej opór, a także o miejscach, które kulinarnie zachwyciły ją najbardziej – i tych, które okazały się największym rozczarowaniem. Dlaczego Justyna Świetlicka poznaje świat przez jedzenie? „Jem wszystko, co jedzą lokalni ludzie” Choć podróże Justyny Świetlickiej często kojarzą się z rowerowymi wyprawami i aktywnym odkrywaniem świata, sama podróżniczka przyznaje, że to właśnie jedzenie zajmuje w nich szczególne miejsce. Jej zdaniem lokalna kuchnia pozwala lepiej zrozumieć historię, kulturę i codzienność mieszkańców niż wiele popularnych atrakcji turystycznych. Dlatego podczas wyjazdów stara się próbować wszystkiego, co jedzą miejscowi – nawet jeśli dla wielu osób wydaje się to nietypowe. W Meksyku zdecydowała się spróbować chapulines, czyli smażonych świerszczy, a w Peru zjadła świnkę morską, która – jak przyznaje – wzbudziła w niej największe opory. – To była chyba najdziwniejsza rzecz, którą zjadłam. Jak była na talerzu ze swoimi małymi stópkami, to jednak było trochę… dużo – wspomina. Największe kulinarne rozczarowanie spotkało ją natomiast w Australii. Mimo zachwycającej przyrody, brakowało jej tam bogatej tradycji kulinarnej, którą odnajdywała wcześniej choćby w Peru, Tajlandii czy Japonii. Jak podkreśla, są miejsca, gdzie nawet rezygnacja ze zwiedzania nie oznacza straconego dnia, bo sam spacer od jednej restauracji do drugiej staje się podróżą przez lokalną kulturę. Japonia zachwyciła, Hongkong rozczarował. Które smaki Justyna Świetlicka zapamiętała najbardziej? Spośród wszystkich odwiedzonych krajów największe wrażenie zrobiła na Justynie Japonia. Zachwyciło ją nie tylko samo jedzenie, ale także filozofia stojąca za jego przygotowaniem. Zwraca uwagę, że wiele japońskich restauracji specjalizuje się zaledwie w kilku daniach, dzięki czemu kucharze mogą przez lata doskonalić jedną recepturę. – Masz trzy dania albo tylko zupę soba czy ramen. Oni osiągają mistrzostwo i naprawdę przykładają się do jakości składników – mówi. Szczególnym sentymentem darzy również tajską papaya salad, którą zamawiała niemal każdego dnia i do dziś wybiera, gdy tylko pojawia się w menu restauracji. Nie wszystkie kulinarne odkrycia okazały się jednak równie udane. Hongkong, który wcześniej znała z entuzjastycznych opinii innych podróżników, pozostawił po sobie mieszane wspomnienia. Poza kilkoma potrawami, takimi jak podsmażane pierożki czy słynne pineapple buns, większość dań nie spełniła jej oczekiwań. W rozmowie z Sabiną Ziębą podróżniczka wspomina również o podróży rowerowej przez Indie i przyznaje, że mimo obaw nigdy nie doświadczyła poważniejszych problemów żołądkowych. Jej zdaniem kluczem jest rozsądek – unikanie nieprzegotowanej wody i odpowiednie przygotowanie organizmu przed wyjazdem. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Justyny Świetlickiej Jedzenie to tylko jeden z tematów poruszonych w najnowszym odcinku podcastu „Solo przez świat”. W rozmowie z Sabiną Ziębą Justyna Świetlicka opowiada także o samotnych wyprawach rowerowych przez Koreę Południową, Japonię i Indie, życiu cyfrowej nomadki, podróżach po Afryce, codzienności na Bali oraz poszukiwaniu miejsca, które mogłaby nazwać domem. Cały odcinek podcastu „Solo przez świat” z Justyną Świetlicką jest dostępny na kanale YouTube National Geographic Polska i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To nie zwykła zupa na niedzielę. Polski rosół może wkrótce stać się oficjalnym dziedzictwem ludzkości
Najważniejszy element polskiego niedzielnego obiadu ma szansę trafić na listę UNESCO. Chociaż dziedzictwo narodowe kojarzy się z zamkami, dziełami sztuki czy zabytkowymi dzielnicami, znajdziemy je również… w garnkach. W końcu w czym jest zaklęta esencja polskości, jeśli nie w parującej misce rosołu? Według Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie zasługuje on na najwyższe uznanie i trudno się z tym nie zgodzić.
Zgodnie z konwencją UNESCO z 2003 roku, niematerialne dziedzictwo to nie obiekty fizyczne, lecz żywe tradycje, wiedza i rytuały przekazywane z pokolenia na pokolenie. Nasz złocisty wywar idealnie wpisuje się w tę definicję – rosół jest fundamentem polskiej gościnności i wspólnotowości, a bez niego trudno wyobrazić sobie tradycyjne wesele, święta czy nawet… chorobę bliskich. Nad parującym talerzem budują się więzi, a tajemne domowe receptury są zazdrośnie strzeżone. Co dom, to rosół! Od królewskich uczt po wirale na amerykańskim Tiktoku Historia rosołu jest niezwykle długa. Najstarszy zachowany przepis na tradycyjny „rosół polski” ujrzał światło dzienne już w 1682 roku. Został spisany w słynnym „Compendium Ferculorum” autorstwa kuchmistrza Stanisława Czarnieckiego – pierwszej polskiej książce kucharskiej. Przez kolejne stulecia wywar dumnie gościł na suto zastawionych dworskich stołach, by z biegiem czasu trafić pod strzechy wszystkich warstw społecznych. Dziś to historyczne dziedzictwo nie tylko przetrwało, ale wciąż dynamicznie się rozwija. Przepisy na idealny bulion podbijają przestrzeń cyfrową, a internetowi twórcy kulinarni tworzą jego nowoczesne interpretacje. „Chicken tea” podbija internet Co ciekawe, naszym tradycyjnym wywarem zachwycili się ostatnio Amerykanie na TikToku. Polska zupa stała się tam kulinarnym viralem – użytkownicy zza oceanu masowo próbują odtworzyć domowy przepis, zabawnie zmagając się z wymową (najczęściej fonetycznie nazywając go „raw-soul”) i okrzykując go „polską penicyliną” czy nawet „chicken tea” (herbatą z kurczaka) ze względu na jego rozgrzewające i wspomagające odporność właściwości. Zamiast jeść z talerza, piją go jednak… z kubków. Cóż, oni są nienajlepsi w zupy. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie na straży narodowej polskiej zupy O ciągłość tej wyjątkowej tradycji rosołu dba dziś Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Placówka ta od 2014 roku realizuje autorski program „Ogród – Kuchnia – Stół”, w ramach którego badacze na podstawie dawnych zielników, książek kucharskich i rękopisów odtwarzają zapomniane polskie receptury. Działalność muzeum to jednak znacznie więcej niż praca z archiwalnymi tekstami. Placówka aktywnie łączy badania z praktyką kulinarną, współpracując z historykami, antropologami oraz kucharzami. Wyniki tych prac wydawane są w prestiżowych seriach (takich jak „Monumenta Poloniae Culinaria” czy „Silva Rerum”), a same historyczne rekonstrukcje świetnie sprawdzają się jako narzędzie do promocji polskiej kultury za granicą, m.in. podczas kulinarnych wydarzeń organizowanych w Paryżu czy Düsseldorfie. Na podstawie tych propagujących polskość doświadczeń narodził się najnowszy projekt badawczy – „Tradycja rosołu w Polsce”. Jego celem jest udokumentowanie i podkreślenie znaczenia tej kultowej potrawy jako międzypokoleniowego nośnika wspomnień i społecznych rytuałów. Kulinarna dyplomacja i walka o wpisanie na listę UNESCO Dlaczego tak bardzo powinno nam zależeć, by rosół został wpisany na listę UNESCO? Narodowe smaki stały się dziś skutecznym narzędziem dyplomacji i budowania wizerunku państw na świecie. Na elitarnych listach UNESCO znajdują się już tak znane pozycje jak ukraiński barszcz, haitańska zupa Joumou czy tajski ostry bulion Tom Yum Kung. Zespół wilanowskiego muzeum uważa, że nasz wywar jest naturalnym kandydatem do tego zaszczytnego grona. Badacze są zdeterminowani, by ten cel został osiągnięty. Rozpoczęli oficjalną batalię o wpis na listę. Na stronie Muzeum w Wilanowie czytamy: „Wpis tradycji gotowania i podawania rosołu na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego może przyczynić się do popularyzacji wiedzy o polskiej kulturze kulinarnej, promocji tradycyjnych receptur oraz wzmacniania tożsamości kulturowej”. Pierwszym krokiem w procedurze jest krajowa rejestracja. Jeśli misja historyków z Wilanowa zakończy się sukcesem, polski rosół może stać się ostatecznie światowym ambasadorem naszej kultury, przyciągając nad Wisłę rzesze kulinarnych turystów (oczywiście nie zapominamy o pierogach!). Warto, by tak się stało. Źródło: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Odkrywamy tajemnice Bolonii. Tu historia spotyka się ze smakiem
Zapach podgrzewanej oliwy, świeżych ziół i unosząca się w powietrzu mgiełka semoliny – tak wita mnie niewielkie pastificio „Ramaciotto” przy Viale Dodici Giugno. Za ladą stoi Michele Ramacieri. Jego dłonie z matematyczną precyzją i niezwykłą zręcznością zagniatają żółte, sprężyste ciasto. Przez piętnaście lat pracował jako sfoglino, czyli rzemieślnik specjalizujący się w tradycyjnym, ręcznym wałkowaniu bolońskiego makaronu, aż w końcu cztery lata temu otworzył własny biznes. To właśnie tutaj, między oprószoną mąką stolnicą a gwarem lokalnych rozmów, zaczyna się moja podróż.
Spis treści: Pod dachem Europy Buntowniczy kościół i gniewny Neptun Anatomia i weneckie sekrety Pokaż, jak bogaty jesteś (Nie) tylko dla lokalsów Michele tworzy w miejscu niezwykłym. Bolonia leży bowiem dokładnie na granicy dwóch krain, które wspólnie tworzą kulinarny monolit Włoch. Zachodnia Emilia to ojczyzna dojrzewającej w wietrze szynki parmeńskiej i twardego Parmigiano Reggiano, natomiast wschodnia Romania słynie z łagodniejszych smaków, jak półtwardy ser Caciotta. Bolonia idealnie spaja te tradycje. Nic dziwnego, że Włosi od stuleci niezmiennie określają ją trzema słowami: la Dotta (uczona – ze względu na najstarszy uniwersytet), la Grassa (tłusta – od tutejszej bezkompromisowej kuchni) oraz la Rossa (czerwona – od koloru nasyconych słońcem dachów i ceglanych fasad). Słuchając opowieści Michele, zamawiam passatelli – makaron głęboko zakorzeniony w tutejszej chłopskiej tradycji (cucina povera). Nie ma w nim ani grama mąki pszennej. Powstaje wyłącznie z czerstwej bułki tartej, jajek, parmezanu i szczypty gałki muszkatołowej. Michele podaje go tak, jak nakazuje obyczaj – w esencjonalnym rosole. Zanim zdążę dokończyć, na talerzu lądują zielone, barwione szpinakiem pierożki Balanzoni, napakowane farszem z ricotty i tutejszej dumy, mortadeli. Chowam solidną porcję na później i pełen energii ruszam na spotkanie z moją lokalną przewodniczką, Barbarą Stolecką. Pod dachem Europy Basia to fascynatka historii, która zamieszkała tu z Polski 30 lat temu i zdążyła poznać miasto jak własną kieszeń. Nasz spacer zaczynamy w sposób typowy dla bolończyków – nie wychodząc spod portyków. Bolonia to pod tym względem absolutny światowy fenomen, doceniony w 2021 roku wpisem na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Znajdują się tu 62 kilometry arkad, z czego blisko 40 kilometrów oplata ścisłe centrum. Ich powstanie jest nierozerwalnie związane z założoną w 1088 roku Alma Mater Studiorum – najstarszym nieprzerwanie działającym uniwersytetem cywilizacji zachodniej. Gdy uczelnia zyskiwała na renomie, do miasta zaczęły ściągać tysiące żaków. Bolonia pękała w szwach. W 1288 roku Rada Miejska wydała bezprecedensowy dekret: wszystkie nowo powstające budynki musiały być wyposażone w portyki, a do starszych kamienic należało je dobudować. Wytyczne architektoniczne były surowe. Portyk musiał mieć wysokość 7 stóp bolońskich (dokładnie 2,66 metra), by nie utrudniać swobodnego poruszania się po mieście uzbrojonym mężczyznom na koniach. Mijamy miejsca, gdzie do dziś przetrwały oryginalne, dębowe słupy z XIII wieku – jak choćby przy słynnej Casa Isolani na Strada Maggiore. Buntowniczy kościół i gniewny Neptun Docieramy na główny plac miasta, Piazza Maggiore. Nad gwarem turystów góruje piękna Fontanna Neptuna (Fontana del Nettuno), na której szczycie dumnie pręży się ponad trzymetrowy posąg boga mórz, wzniesiony w latach 1563–1566. – Nie wszędzie jest tak okazały, prawda? – zagaduje Basia. Zlecający budowę papież Pius IV uznał, że atrybuty męskości wyrzeźbione przez flamandzkiego mistrza Giambolognę są zbyt ostentacyjne, i nakazał je zmniejszyć. Artysta ustąpił, ale postanowił zagrać cenzurze na nosie. Basia prowadzi mnie na konkretną, ciemniejszą płytę chodnikową za plecami Neptuna. Stąd kciuk wyciągniętej lewej ręki boga przestaje być palcem, tworząc z perspektywy ewidentną iluzję erekcji. To cichy, trwający wieki triumf sztuki nad kościelną pruderią. Podążając za kierunkiem, który wskazuje lewa dłoń Neptuna, idziemy w stronę górującej nad placem Bazyliki św. Petroniusza. Wbrew obiegowej opinii, nie jest to katedra (tą jest San Pietro), lecz potężna bazylika – jeden z największych ceglanych kościołów gotyckich na świecie. Zgodnie z ambitnym projektem władz miejskich, świątynia miała przerosnąć rozmiarami Bazylikę św. Piotra w Rzymie. Była też symbolem bolońskiej niezależności – jej główne wejście celowo skierowano na północ, zamiast na wschód, by dominowała nad Piazza Maggiore. Zapłaciła jednak za swoją dumę. Aby zablokować budowę gigantycznego transeptu kościoła, papiestwo nakazało w 1562 roku wznieść tuż obok Pałac Archiginnasio, dosłownie murując drogę do dalszej rozbudowy. Północno-południowe ustawienie niedokończonej bazyliki genialnie wykorzystał za to w 1655 roku wybitny astronom Gian Domenico Cassini. W jej mrocznym wnętrzu stworzył najdłuższy na świecie, liczący 67,72 metra zegar słoneczny (meridianę). Wysoko w sklepieniu nawy, niemal 27 metrów nad ziemią, znajduje się otwór, wpuszczający promienie słońca. Do dziś, codziennie w samo południe, promień precyzyjnie przecina wytyczoną na posadzce linię. Tuż obok, wysoko na ścianie, wciąż wisi mała, drewniana ławeczka, z której profesor nadzorował ten cud nauki. Anatomia i weneckie sekrety Skoro papiestwo zablokowało bazylikę pałacem Archiginnasio, grzechem byłoby do niego nie wejść. Przez stulecia była to główna siedziba uniwersytetu. Dziedziniec zachwyca tysiącami herbów dawnych studentów, ale prawdziwy skarb kryje się na piętrze. To Teatro Anatomico – w całości wyrzeźbiona w drewnie sala z 1637 roku, w której odbywały się publiczne sekcje zwłok. Wzrok przyciągają Gli Spellati (Odarci ze skóry) – dwie niesamowite, drewniane rzeźby mężczyzn pozbawionych skóry, podtrzymujące baldachim nad fotelem profesora. Miejsce to przyprawia o gęsią skórkę, ale jest wspaniałym dowodem na to, dlaczego Bolonię nazywano „Uczoną”. Zanim uderzymy w kulinarne tony, Basia ciągnie mnie w stronę Via Piella. – Zobaczysz teraz naszą małą Wenecję – mówi, podchodząc do niepozornego muru. Otwiera niewielkie, kwadratowe okienko (Finestrella). Moim oczom ukazuje się ukryty kanał Canale delle Moline, otoczony kolorowymi kamienicami wyrastającymi wprost z wody. To rzadki relikt dawnej, średniowiecznej sieci wodnej, która napędzała bolońskie młyny zasilające gospodarkę miasta, a dziś płynie ukryta pod asfaltem. Pokaż, jak bogaty jesteś Kierujemy się na Piazza di Porta Ravegnana. Gdybyśmy przenieśli się w czasie do XII wieku, Bolonia przypominałaby dzisiejszy Manhattan. Bogate rody, rywalizując o wpływy, budowały jak najwyższe wieże. W szczytowym momencie było ich około stu. Do dziś zachowały się nieliczne, z których najsłynniejsze to Dwie Wieże (Due Torri). Wyższa, Torre degli Asinelli, mierzy 97,2 metra. Niższa, Torre della Garisenda, wznosi się na 48 metrów i odchyla się od pionu o niebezpieczne 4 stopnie. Obie konstrukcje są obecnie poddawane rygorystycznym pracom konserwatorskim, ale nawet z poziomu ulicy te ceglane kolosy robią oszałamiające wrażenie. Zaledwie kilka minut spaceru dzieli nas od Piazza Santo Stefano i kompleksu Siedmiu Kościołów (Sette Chiese). To niezwykły architektoniczny labirynt, który wyrósł na gruzach dawnej rzymskiej świątyni bogini Izydy. Wędrując przez połączone ze sobą kaplice, dziedzińce i krypty, czuję się jak odkrywca. A to wciąż nie koniec bolońskich rekordów. To stąd można ruszyć na spacer najdłuższym na świecie, liczącym 3,8 kilometra i składającym się z 666 arkad portykiem, który pnie się pod górę aż do górującego nad miastem Sanktuarium Madonna di San Luca. (Nie) tylko dla lokalsów Zwieńczeniem każdego dnia w Bolonii musi być wizyta w Quadrilatero – najstarszej handlowej dzielnicy miasta, a zarazem terenie dawnego Mercato di Mezzo. – Tu trzeba pilnować portfela – uśmiecha się Basia. Nie chodzi jej jednak o kieszonkowców, a o pokusy. Wąskimi uliczkami przelewa się fala ludzi, a nad głowami wiszą rzędy potężnych szynek Prosciutto di Parma i ekskluzywnego Culatello. Wchodzimy do Antica Salsamenteria Tamburini, istniejącej od 1932 roku. Niezmieniony od 80 lat wystrój tworzy klimat żywego muzeum, gdzie historię dosłownie kupuje się na wagę. Daję się ponieść wibracjom tego miejsca. Robię zdjęcia, gdy moja przewodniczka znika nagle za niepozornymi drzwiami bez żadnego szyldu. W środku panuje gwar, goście piją wino ze szklanek i kieliszków, a na stołach leżą porozkładane papierowe torebki z wędlinami przyniesionymi z sąsiednich sklepów. Jesteśmy w Osteria del Sole, najstarszej karczmie w Bolonii, działającej od 1465 roku. Sprzedaje się tu wyłącznie alkohol. Przekąski musisz przynieść sam. Mam wielką ochotę przysiąść z kieliszkiem lokalnego Pignoletto i bez reszty wtopić się w ten tłum. Bolonia to miasto, któremu inne metropolie mogą tylko pozazdrościć. Strategiczne położenie i doskonała komunikacja sprawiają, że to idealna baza wypadowa. Zaledwie krok stąd leży Rawenna ze swoimi bizantyjskimi mozaikami, a tuż za rogiem zaczyna się słynna Dolina Motoryzacji (Motor Valley) – ojczyzna Ferrari, Lamborghini i ryczących Ducati. Najlepsze jest to, że by zanurzyć się w tym świecie, wystarczy wsiąść w samolot. LOT realizuje bezpośrednie loty z Warszawy do Bolonii sześć razy w tygodniu, co czyni stolicę Emilii-Romanii idealnym celem na weekendową ucieczkę przed rutyną. Ucieczkę, która zawsze będzie smakować wybornie.
Ateny na weekend. W tym mieście najlepiej chodzić tak, jak greckie koty: własnymi ścieżkami
Stojąc na Placu Syntagma, w samym sercu miasta, czuję intensywny, słodko-gorzki zapach. Jest świdrujący, niemal odurzający. To nerantzia – gorzkie pomarańcze, które o tej porze roku spadają na ateńskie chodniki, rozgniatane przez tysiące butów przechodniów i kół pędzących skuterów. Nikt ich nie zbiera, nikt ich nie je, bo są zbyt cierpkie, ale dla mnie to właśnie one, a nie oliwa czy tymianek, są prawdziwym zapachem ateńskiej zimy. Ta woń owoców rosnących na betonie, uparcie trwających w szczelinach pękniętych płyt chodnikowych.
Spis treści: Fascynująca mieszanka Tam, gdzie toczy się prawdziwe życie Antyki, słońce i sztuka (po)wolności Teatr codzienności Kulinarny archeolog w podziemiu Ateny – informacje praktyczne Choć nad Atenami niezmiennie góruje Akropol – wieczny, marmurowy punkt odniesienia, który od tysiącleci definiuje to miasto – tym razem postanowiłem odwrócić od niego wzrok. I pochodzić po mieście własnymi ścieżkami niczym ateńskie koty – niespiesznie, z ciekawością, zaglądając w nieoczywiste zaułki. Bez mapy, instynktownie skręcając tam, gdzie wabił mnie zapach jedzenia lub gwar toczących się przy stolikach rozmów. Fascynująca mieszanka Uciekając w piątkowe popołudnie z mroźnej, szarej Polski, wylądowałem w objęciach ateńskiego przedwiośnia. Pogoda była kapryśna – raz ostre słońce, raz gwałtowne ulewy zamieniające wyślizgane, marmurowe chodniki w zdradliwe lodowiska – ale termometry pokazywały upragnione piętnaście stopni na plusie! Zamieszkałem w hotelu InnAthens, ukrytym w cichym pasażu, zaledwie kilkaset metrów od budynku parlamentu. To doskonały punkt startowy, bo tuż obok, przed Grobem Nieznanego Żołnierza, wartę pełnią gwardziści Evzones. Ich charakterystyczne spódnice (fustanella) mają dokładnie 400 plis – po jednej na każdy rok tureckiej niewoli – a podkute buty z pomponami ważą po półtora kilograma każdy, przez co ich krok podczas zmiany warty słychać wyraźnie niemal w całej okolicy. Gdy słońce zaczęło chylić się ku zachodowi, malując miasto słynnym, attyckim światłem – ostrym, a jednocześnie miękkim – ruszyłem w stronę Plaki. To najstarsza dzielnica Aten, często niesłusznie sprowadzana przez turystów jedynie do roli tła dla sklepików z pamiątkami. Tymczasem Plaka jest archiwum ateńskiej duszy, labiryntem, w którym historia nawarstwia się jak geologiczne pokłady. Szedłem brukowanymi uliczkami Kydathineon i Tripodon – tą drugą chodzili już starożytni ateńczycy, udając się do teatru Dionizosa. Dziś Plaka to fascynująca mieszanka: neoklasycystyczne rezydencje z XIX wieku, pomalowane w ciepłe barwy ochry, terakoty i sjeny, sąsiadują tu z ruinami z czasów rzymskich i małymi, bizantyjskimi kościółkami, które wyglądają jak wciśnięte siłą między nowszą zabudowę. Nad głowami plączą się pnącza bugenwilli i jaśminu, które nawet zimą dają obietnicę zieleni. To „Dzielnica Bogów”, ale i ludzi, którzy od wieków żyją tu w cieniu Akropolu, wieszając pranie na balkonach z kutego żelaza, tuż nad głowami przechodniów. Wierny zasadzie, że do tawerny karmiącej jak matka wraca się regularnie, pierwszy wieczór spędziłem w „To Kafeneio” przy ulicy Epicharmou 1, gdzie bywałem już wcześniej. I której atmosfera bardzo mi odpowiada. Przytulna restauracja z kominkiem, wygodnymi ławami z poduchami oraz kelnerami wyglądającymi niczym figury greckich bogów, które zeszły z cokołów, znajduje się w historycznym, 400-letnim budynku pamiętającym czasy panowania osmańskiego i narodziny niepodległej Grecji. Przy ogniu buzującym w kominku zamówiłem klasykę: aromatyczne wołowe klopsiki w gęstym sosie pomidorowym i kieliszek domowego wina. Siedząc w cieple, otoczony gwarem greckich rozmów, delektując się tym co miałem na talerzu, poczułem błogi spokój, którego tak bardzo mi brakowało. Tam, gdzie toczy się prawdziwe życie Sobotni poranek przeznaczyłem na poznanie miejsc, do których turyści zaglądają rzadziej. Idąc w stronę dzielnicy Exarchia, mijałem niekończące się rzędy bloków mieszkalnych. To polykatoikia – architektoniczny symbol współczesnych Aten, betonowe wielorodzinne budynki, z charakterystycznymi ciągami balkonów osłoniętych markizami (zwanymi tentes), które zdominowały panoramę miasta po II wojnie światowej. Dla jednych są symbolem chaosu i „betonowego morza”, dla innych – genialnym rozwiązaniem, które pozwoliło milionom Greków znaleźć dom w stolicy. To w polykatoikii toczy się prawdziwe życie: na balkonach suszy się pranie, starsi ludzie grają w karty, a sąsiedzi przekrzykują się nad ulicą. Bez zrozumienia tych betonowych uli, nie zrozumie się Aten. Gdy dotarłem do Exarchii, miasto pokazało swoją „pomazaną” twarz. Graffiti jest tu wszędzie. Nie jest to jednak bezmyślny wandalizm, ale kronika bólu i buntu. Eksplozja street artu nastąpiła po 2008 roku, w momencie wielkiego kryzysu ekonomicznego i zamieszek po śmierci nastolatka Aleksandrosa Grigoropulosa. Ściany w Exarchii krzyczą. Obrazy wychudzonych dzieci, zaciśnięte pięści, polityczne hasła i surrealistyczne wizje lepszego świata pokrywają każdy centymetr muru. Grecy, naród o gorącej krwi, nie potrafią milczeć. Kiedyś debatowali na Agorze, dziś debatują sprayem na betonie. To dowód na to, że Ateny to żywy organizm, który wciąż walczy o swoją tożsamość. – Skoro nie chcą nas słuchać politycy, to wysłuchują ściany – usłyszałem od przechodnia, który najpierw przyglądał mi się z uważnością, gdy fotografowałem zapisane elewacje, by wreszcie podejść i zamienić kilka słów. Po południu szukając ukojenia po dawce miejskiej ekspresji, trafiłem do Anafiotiki. To chyba najbardziej niezwykłe miejsce w Atenach – architektoniczny paradoks i „wyspa na lądzie”. W połowie XIX wieku król Otton sprowadził do stolicy najlepszych budowniczych z cykladzkiej wyspy Anafi, by wznieśli jego pałac. Ci, tęskniąc za domem, zbudowali sobie własną osadę na północnym zboczu Akropolu, nielegalnie, pod osłoną nocy. Wchodząc tu, ma się wrażenie teleportacji. Znikają betonowe bloki i hałas miasta. Wąskie, kręte ścieżki, na których z trudem mijają się dwie osoby, biegną między malutkimi, bielonymi wapnem domkami o płaskich dachach. Okiennice są błękitne, w donicach (często zrobionych ze starych puszek po oliwie) rosną zioła, a na każdym murku wygrzewają się koty. To enklawa absolutnej ciszy i spokoju, zawieszona między niebem a betonowym morzem miasta w dole. Wieczorem, pełen wrażeń, wróciłem do „To Kafeneio”. Tym razem na stole wylądowały wybitne dolmades – ręcznie robione gołąbki w liściach winogron. Znów było mi dobrze, jak u mamy. Antyki, słońce i sztuka (po)wolności W niedzielę obudziło mnie słońce wdzierające się bezczelnie przez okna hotelowego pokoju. Niebo miało ten odcień głębokiego, nasyconego błękitu, który zna się z greckich pocztówek. Pogoda była perfekcyjna – pełne słońce i rześkie, ale ciepłe powietrze, które sprawia, że po prostu chce się żyć. Dzień rozpocząłem od wizyty na Placu Avissinias na Monastiraki, który w niedziele zmienia się w pchli targ Yusurum. W promieniach słońca stare, mosiężne lampy naftowe lśniły jak złoto, a winyle z muzyką rembetika (greckiego bluesa) wyglądały jak czarne lustra. Na chodniki wylała się historia miasta wyciągnięta z zakurzonych strychów: zaśniedziałe klamki, porcelanowe filiżanki i pożółkłe fotografie. W tym chaosie panuje jednak metoda. Ateńczycy przychodzą tu nie tylko kupować, ale dotykać przedmiotów, targować się dla samego sportu i rozmawiać ze sprzedawcami. Obserwując ten spektakl znad filiżanki freddo espresso w Café Avissinia, zrozumiałem sedno greckiego stylu życia. Kawa nie jest tu paliwem, ale celebracją chwili. Widać to w starych kafenio, gdzie mężczyźni godzinami dyskutują nad jednym napojem, przesuwając w dłoniach paciorki komboloi – nie po to, by się modlić, ale by zająć ręce i uspokoić myśli. Nasycony kofeiną, ruszyłem przed siebie bez konkretnego celu. Szedłem, po prostu ciesząc się życiem. To był ten rzadki moment absolutnego szczęścia, kiedy nie musisz nigdzie biec, niczego załatwiać. Napawałem się grecką pogodą, chłonąc ciepło, tak deficytowe w polskim lutym. Łapałem się na tym, że idąc ulicą, uśmiecham się sam do siebie – do ludzi, do zapachów, do tego światła. Dotarłem m.in. do dzielnicy Psyri. W tygodniu pełna hałasu i rzemieślniczego stukania młotków, w to słoneczne niedzielne popołudnie odsłaniała swoje ciche, artystyczne oblicze. Mijałem zamknięte warsztaty szewców i kaletników, zaglądając przez witryny do małych pracowni, gdzie w tygodniu powstają ręcznie robione sandały i wiklinowe krzesła. Cisza i słońce pozwalały mi skupić się na detalach – na niesamowitych muralach, które w tej dzielnicy pokrywają niemal każdą wolną ścianę, zamieniając ulice w galerię sztuki pod gołym niebem. Wracając w stronę centrum, zatrzymywałem się przy antycznych ruinach, które w Atenach są naturalną częścią krajobrazu. Tym razem nie „zaliczałem” zabytków. Przystanąłem na dłużej przy Wieży Wiatrów na Rzymskiej Agorze, podziwiając precyzję marmurowych reliefów w ostrym świetle dnia. Usiadłem na murku przy monumentalnej Bibliotece Hadriana, patrząc w spokoju, jak starożytne kolumny splatają się z nowoczesną zabudową. Ta chwila powolnej kontemplacji, bez zerkania na zegarek, pozwoliła mi dostrzec grę światła na kamieniach, której nie zauważa się w biegu. Spacer zakończyłem na Placu Syntagma. Choć mieszkałem tuż obok i przechodziłem przez plac codziennie, w słoneczne niedzielne popołudnie miał on zupełnie inną energię. Nie było tu politycznych demonstracji, pośpiechu w drodze do metra, była za to muzyka. Usiadłem na ławce przy fontannie, ramię w ramię z ateńczykami, i po prostu słuchałem. Dźwięki buzuki mieszały się ze śmiechem dzieci ganiających gołębie. To był ten moment, w którym poczułem greckie kefi – stan ducha, który trudno przetłumaczyć, a który oznacza spontaniczną radość życia, czerpanie energii z bycia tu i teraz, w słońcu, wśród ludzi. Bez patrzenia na zegarek, bez wielkich planów. Teatr codzienności Ostatniego dnia umówiłem się ze znajomą, Olympią Gerakopoulou – pół Polką, pół Greczynką i licencjonowaną przewodniczką po Atenach. Spotkaliśmy się rano, by wspólnie ruszyć na Targ Centralny – Varvakios Agora przy ulicy Athinas. Wejście do tej hali targowej jest jak wejście na scenę opery w szczycie aktu. Uderza nas kakofonia dźwięków, zapachów i kolorów. To miejsce jest teatrem codzienności, który trwa tu nieprzerwanie od XIX wieku. Rzeźnicy w zakrwawionych, białych fartuchach rąbią tusze z chirurgiczną precyzją, przekrzykując się nawzajem: „Ela, ela! Najlepsza jagnięcina! Zobacz to mięso!”. Obok, w alejce rybnej, na kruszonym lodzie lśnią srebrne dorady, gigantyczne tuńczyki wyglądające jak trofea, a ośmiornice i kalmary ułożone są w misterne wzory. Olympia poruszała się w tym tłumie z naturalną swobodą, witając się ze sprzedawcami jak ze starymi znajomymi. – Patrz na oczy ryb, Michalis, muszą być błyszczące, wypukłe, wtedy wiadomo, że ryby są świeże – instruowała mnie, gdy przeciskaliśmy się przez tłumek klientów. – Tu nie ma miejsca na kompromisy. Ateńczycy są wymagający, jedzenie to dla nas religia. Wyszliśmy na zewnątrz, gdzie królują warzywa i owoce. Zatrzymałem się przy stoisku, które wyglądało jak martwa natura namalowana przez mistrza: góry pomarańczy, pęki świeżego oregano i tymianku. Ale ja szukałem czegoś konkretnego: cytryn! Ktoś zapyta: po co mi cytryny z Grecji? Przecież te cytrusy są w każdym polskim sklepie. Otóż nie. Greckie cytryny smakują naturą. Te kupione na targu w Atenach nie są pokryte warstwą wosku i środków grzybobójczych, co jest standardem przy długim transporcie do Polski. Właśnie dlatego ich zapach jest tak intensywny, że czuć go nawet przez skórkę, która kryje w sobie tyle olejków eterycznych, że wystarczy lekkie zadrapanie paznokciem, by aromat słońca wypełnił cały pokój. W każdym razie najpierw wypełniły moją torbę, do której trafiła też górska herbata – tsai tou vounou – pęki suszonego gojnika, który Grecy piją na wszystko: od przeziębienia po złamane serce. Dopiero po zakupach, obładowani cytrynami, oliwkami i ziołowymi herbatkami, usiedliśmy na kawę przy deptaku niedaleko Ateńskiej Trylogii – imponujących, neoklasycystycznych gmachów Akademii, Uniwersytetu i Biblioteki. Z Olympią zawsze rozmawiam o greckiej naturze. To dla mnie ważne, bo mój prapradziadek pochodził z Peloponezu, więc w tych rozmowach doszukuję się własnego DNA. – Michalis, Grecy są jak ten krajobraz: czasem szorstcy jak kamień, ale w środku pełni słońca i ciepła – tłumaczyła mi, upijając łyk kawy. – Mamy w sobie gen wolności. Dlatego żyjemy na zewnątrz. Dom to dla nas często tylko sypialnia, naszym salonem jest ulica, plac, kawiarnia. Tu się kłócimy, tu kochamy, tu żyjemy – mówiła, a ja coraz bardziej rozumiałem, dlaczego w Grecji tak mi dobrze. Przy okazji dostałem też małą lekcję języka. Olympia uczyła mnie wymawiać słowo agapi (miłość). – To ci się na pewno przyda, bo Grecję łatwo pokochać, a ona odwzajemnia to uczucie z nawiązką – śmiała się. Przed pożegnaniem (za chwilę zaczynała oprowadzanie grupy) zaciągnęła mnie jeszcze do pobliskiej drogerii po naturalne kosmetyki do włosów i ciała, tłumacząc, że sekret ich skuteczności tkwi w tej samej ziemi, która rodzi te niezwykłe cytryny, które mam w torbie. Kulinarny archeolog w podziemiu Dalej ruszyłem sam. Chciałem zjeść w tawernie bez szyldu, o której opowiedział mi przy śniadaniu recepcjonista w hotelu. W nawigację wbiłem więc nazwę „Diporto” i dotarłem na róg ulic Sokratous i Theatrou, w sercu dzielnicy targowej. Rozglądałem się bezradnie. Wokół tylko obdrapane mury, gwar targu Varvakios i wszechobecne graffiti. Żadnego neonu, żadnego menu wystawionego na chodnik. Były tylko dwie pary zardzewiałych, blaszanych drzwi wpuszczonych w ziemię, otwartych na oścież. Zaryzykowałem i zacząłem schodzić po stromych, wyślizganych stopniach. W piwnicy, pod ścianami stały stuletnie beczki z winem, a przy prostych stołach, przykrytych ceratą w kratę, siedzieli ramię w ramię robotnicy w kombinezonach i starsi ateńczycy. W głębi, przy wielkich garach, uwijał się pan Mitsos, właściciel tego miejsca. Usiadłem przy chybotliwym stoliku. Nie zdążyłem nawet dobrze rozejrzeć się po sali, gdy kelner był już przy mnie. Czas reakcji? Może 30 sekund. – Fasolada? Fava? Psarakia? (Zupa fasolowa? Pasta z grochu? Rybki?) – rzucił krótko, nie bawiąc się w uprzejmości. Nie minęła minuta, a stół był już zastawiony. Przede mną wylądowała fava – gęsta, żółta pasta z grochu, polana oliwą i posypana cebulą, parująca fasolada (zupa fasolowa), kawał chleba i talerz smażonych rybek, które jeszcze rano pływały w morzu. Do tego szklanka retsiny nalewanej prosto z beczki. Proste, surowe, genialne w swojej szczerości jedzenie. Chciałem podzielić się moimi wrażeniami. Wysłałem zdjęcie tego niezwykłego wnętrza do Olympii. Odpowiedź przyszła błyskawicznie: „Znam, mają tam super zupę soczewicową. Widzę, że odkrywasz w Atenach wszystko, to co pod ziemią też, jak archeolog”. Uśmiechnąłem się do ekranu. Olympia trafiła w sedno. W Atenach wszyscy patrzą w górę, na Akropol. A czasem, żeby dotknąć prawdziwej historii, trzeba zejść do podziemia, za zardzewiałe drzwi. Ateny – informacje praktyczne Dojazd Do Aten bezpośrednio z Warszawy można dolecieć m.in. Polskimi Liniami Lotniczymi LOT. Ceny biletów zaczynają się od ok. 600 zł w dwie strony. Do miasta dojechałem metrem M3, co zajmuje około 45 minut. Kupiłem 3-dniowy bilet komunikacji miejskiej za 20 euro. Nocleg Spałem w hotelu InnAthens położonym 5-minut spacerem od placu Syntagma. To bardzo przyjemne ciche miejsce, pokoje są przestronne, a śniadania urozmaicone. Za pokój na dwie noce zapłaciłem 900 zł. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Tradycyjna kuchnia włoska nie istnieje! Dlaczego tak właśnie twierdzi profesor Grandi z Parmy?
Kuchnia włoska, wpisana niedawno na listę UNESCO, może wcale nie być tak „tradycyjna”, jak ją postrzegamy. Historyk Alberto Grandi twierdzi, że to mit, który skutecznie zamydla oczy nie tylko turystom.
Kuchnię włoską właśnie wpisano na listę Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO, co wywołało we Włoszech falę euforii. Ta narodowa satysfakcja była w dużej mierze podyktowana chęcią dorównania Francji i Japonii, które otrzymały to wyróżnienie znacznie wcześniej. Jednak włoski historyk jedzenia, profesor Alberto Grandi uważa, że za fasadą dumy kryje się mit, który przysłania prawdziwą historię kuchni włoskiej, ukształtowaną przez głód, migrację i pomysłowość. Prawdziwe oblicze kuchni włoskiej Według źródeł przywoływanych przez Grandiego, włoska kuchnia wcale nie opiera się na historycznym, spójnym kanonie, lecz na procesach zachodzących pod koniec XX wieku, kiedy to regionalne tradycje regionalne zostały „zmontowane” na potrzeby turystyki i narodowego pocieszenia. Prawdziwe losy włoskiego jedzenia to nie sielankowe obrazy babć robiących makaron, lecz narodowa ucieczka przed głodem. Włosi, którzy emigrowali do USA czy Brazylii, nie przywozili ze sobą wykwintnych przepisów, bo w swojej ojczyźnie najczęściej cierpieli niedostatek. I to właśnie za granicą, stykając się z nieznaną wcześniej obfitością mięsa, sera i pszenicy, wymyślali nowe dania, które później powróciły do Włoch jako rzekomo „odwieczna tradycja”. Boom gospodarczy lat 50 – klucz do kulinarnej historii Włoch Kluczowy dla rodzimego rozwoju kuchni Włoch był boom gospodarczy w latach 1955–1965. W tym krótkim czasie Włochy przeszły kulinarną rewolucję – pojawienie się lodówek i supermarketów sprawiło, że mięso przestało być luksusem, a jego obfitość stała się codziennością. Współczesna pewność siebie Włochów w kwestiach kulinarnych jest w rzeczywistości efektem tamtego nagłego przejścia z biedy do dostatku. Alberto Grandi uważa, że dzisiejszy „kulinarny patriotyzm” Włochów jest nieuprawniony. Politycy domagają się ochrony czystości kuchni, choć sami dorastali na produktach przemysłowych. Według historyka włoska kuchnia tak naprawdę wynika z adaptacji i asymilacji. Jej dzisiejszy kształt wynika z podkradania i przetwarzania różnych, także zewnętrznych wpływów. Próby zdefiniowania narodowego menu przypominają próbę zamknięcia go w szklanej kuli. Czy UNESCO nagrodziło „pocztówkę"? Mit tradycyjnej kuchni jest dodatkowo podsycany przez zagraniczne fantazje o Włoszech jako krainie wiecznego słońca i rodzinnych biesiad, co według Grandiego ma tyle wspólnego z rzeczywistością, co musical „Mamma Mia” z grecką gospodarką. Włosi rzadko prostują te opowieści, ponieważ im pochlebiają i przynoszą zysk. To, co ostatecznie zgłoszono do UNESCO, autor nazywa „pocztówką” – starannie oświetloną i skomponowaną wersją rzeczywistości, która służy jako rodzaj narodowej terapii, a nie rzetelnej historii. Prawdziwa tożsamość kulinarna Włoch jest „niespokojna, pomysłowa i wspaniale nieczysta” – jak ujmuje to historyk. Można ją porównać do starego, rodzinnego domu, który nowi właściciele przedstawiają jako nienaruszony zabytek sprzed wieków. A tak naprawdę każde pokolenie dobudowywało w nim nowe pokoje z materiałów, które były pod ręką, byle tylko uciec przed chłodem. A kulinarny skansen, który dziś podziwiamy, jest piękny, ale nieprawdziwy. Alberto Grandi jest autorem książek, m.in. „La cucina italiana non esiste. Bugie e falsi miti sui prodotti e i piatti cosiddetti tipici" (Kuchnia włoska nie istnieje. Kłamstwa i mity o produktach i potrawach uważanych za typowe) oraz „Denominazione di origine inventata. Le bugie del marketing sui prodotti tipici italiani” (Wymyślona nazwa pochodzenia. Marketingowe kłamstwa na temat włoskich produktów regionalnych). Źródło: The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„To najlepszy kebab, jaki jadłem w Berlinie” – oto co jeszcze zachwyciło mnie na Kreuzbergu
Kreuzberg to serce alternatywnego Berlina. Ta wielokulturowa dzielnica Berlina jest znana z luźnej atmosfery, sztuki ulicznej i tętniącego życia nocnego. Szczególną sławę Kreuzberg zyskał dzięki bogatej scenie kulinarnej – to tam znalazłem zarówno klasyczne niemieckie currywursty, jak i najlepsze w mieście kebaby czy falafele.
Spis treści: Kreuzberg, którego nie zobaczysz w przewodnikach – co skrywa serce Berlina Marheineke Markthalle – serce kulinarnego Kreuzberga Brauhaus Südstern – piwo z historią i sznycel z tradycją Currywurst i Kettwurst – dwa oblicza kultowej kiełbaski Szukam najlepszego kebaba na Kreuzbergu Graefestraße – najsmaczniejsza ulica w Berlinie Mały Bliski Wschód na Kreuzbergu – od Damaszku po Stambuł Kreuzberg od lat przyciąga artystów, smakoszy i podróżników, którzy chcą poczuć ducha alternatywnego Berlina. To miejsce, gdzie dawne hale targowe tętnią życiem w cieniu modnych kawiarni, a zapach świeżo pieczonego chleba miesza się z aromatem przypraw z Bliskiego Wschodu. Na kulinarny spacer po Kreuzbergu wybieram się wieczorem z lokalnym przewodnikiem Tiago z berlińskiej organizacji Fork&Walk, a prywatnie właścicielem jednego z ciekawszych tutejszych winebarów – 7 Mares Winebar (Heimstraße 3). Kreuzberg, którego nie zobaczysz w przewodnikach – co skrywa serce Berlina Położona w pobliżu centrum miasta dzielnica Kreuzberg była przed upadkiem Muru Berlińskiego częścią Berlina Zachodniego. Dziś to alternatywne serce miasta, w którym historia podziału Berlina splata się z dynamicznym rozwojem trendów kulinarnych i artystycznych. Dzielnica nieoficjalnie dzieli się na dwie części, których nazwy wywodzą się od dawnych kodów pocztowych. Spacerując między Kreuzberg 61 i Kreuzberg 36, można dostrzec, jak różnorodne tradycje kulturowe łączą się w spójną całość, tworząc dzielnicę, która nigdy nie zasypia. Każda z tych części ma swój charakter – Kreuzberg 36 zachował bardziej punkowy, imigrancki i anarchistyczny klimat, podczas gdy Kreuzberg 61 uchodzi za spokojniejszy i nieco bardziej elegancki, ale wciąż pełen życia. To właśnie tu można znaleźć murale i graffiti, które są nie tylko formą sztuki ulicznej, ale i manifestem politycznym. Wiele z nich upamiętnia wydarzenia z historii Berlina – od protestów antynuklearnych po współczesne ruchy ekologiczne i antyfaszystowskie. Kreuzberg od dekad jest też dzielnicą, gdzie rodzą się inicjatywy społeczne – od squatów i domów kultury po alternatywne festiwale muzyczne. Kreuzberg jest także miejscem intensywnych kontrastów – obok starych kamienic z XIX wieku powstają nowoczesne przestrzenie coworkingowe, a na targach odbywających się w halach przemysłowych można kupić zarówno organiczną oliwę z oliwek, jak i winylowe płyty z lat 70. XX wieku. Marheineke Markthalle – serce kulinarnego Kreuzberga Marheineke Markthalle to jedna z ostatnich czterech zachowanych historycznych hal targowych w Berlinie, której historia sięga 1892 roku, kiedy otwarto ją jako Halle XI. W XIX wieku w Berlinie działało aż 14 hal targowych, jednak z biegiem lat większość zniknęła. Na Kreuzbergu wciąż można odwiedzić trzy z dawnych hal. Każda z nich miała swój własny charakter i lokalną społeczność klientów, co do dziś czuć w atmosferze tych miejsc. Hala Marheineke przetrwała zarówno II wojnę światową, jak i powojenną przebudowę, stając się w końcu żywiołowym placem spotkań dla mieszkańców i turystów. We wnętrzu hali tradycyjny handel produktami rolnymi towarzyszy nowoczesnej gastronomii – obok stoisk z pieczywem rzemieślniczym, serami czy świeżymi warzywami znalazłem tu food court z kuchniami świata, od włoskich antipasti po wegańskie przysmaki. Obecnie hala przyciąga smakoszy i turystów tygodniowymi targami produktów lokalnych, wydarzeniami kulinarnymi i słynnym Street Food Thursday, podczas którego można spróbować dań z całego świata w towarzystwie muzyki i rozmów przy wspólnych stołach. Brauhaus Südstern – piwo z historią i sznycel z tradycją Tu, przy parku Hasenheide, warzy się piwo tygodniami – naturalne, bez filtracji, w stylach od Märzen po Bockbier. Żałuję, że to nie poniedziałek, bo tego dnia odbywa się zawsze „Schnitzel-Tag”, czyli „dzień sznycla", kiedy to ogromny kawał złocistego i chrupiącego mięsa na sposób wiedeński można tu dostać za zaledwie 12 euro. W Berlinie to naprawdę świetna cena. Przy stoliku obok rozmawiają piwowarzy o słodach i chmielach, a ja zamawiam lekkie sezonowe piwo z cytryną. Mój przewodnik opowiada mi o tradycjach browarniczych miasta. W ten sposób dowiaduj się o piwie BRŁO, które jest hołdem dla słowiańskich korzeni Berlina – w dawnych językach oznaczała „błoto” lub „teren podmokły”, od którego pochodzi nazwa stolicy Niemiec. Currywurst i Kettwurst – dwa oblicza kultowej kiełbaski Berlin, Hamburg i Zagłębie Ruhry spierają się o to, kto wymyślił Currywurst. W stolicy celebruje się to 4 października – na ulicach pojawiają się stoiska, koncerty, degustacje. Historia sięga 4 października 1949 r., gdy sprzedawczyni Herta Heuwer połączyła ketchup z przyprawą curry, tworząc danie, które dziś jest symbolem miasta. Kettwurst to natomiast wynalazek Berlina Wschodniego – odwrócony hot-dog, w którym bułka leży pod spodem, a kiełbasa na wierzchu. Brzmi prosto, ale w smaku to pełnoprawna część kulinarnego dziedzictwa. Po najlepsze w dzielnicy currywursty Tiago zabiera mnie do Ketels Curry (Kottbusser Damm 1) Na niewielkim stoisku dostaję bratwurst z Brandenburgii, grillowany na otwartym ogniu. Cena? 3,10 euro. Wersje wegańskie – tofu lub soja – kosztują 3,70 euro. Smak prosty, bez ulepszaczy, podany na papierowej tacce z musztardą. Od właściciela dowiadujemy się, że wszystkie składniki pochodzą od znanych mu osobiście rolników. Szukam najlepszego kebaba na Kreuzbergu Kebaby stały się popularne w Berlinie przede wszystkim dzięki imigrantom z Turcji, którzy zaczęli licznie osiedlać się w Niemczech w latach 60. XX wieku. Niektóre lokale specjalizujące się w tym danie stały się tak popularne, że ustawiają się do nich długie kolejki. Mnie zniechęca to na tyle, by zasięgnąć języka u lokalsów i dowiedzieć się, gdzie sami wybierają się na mięso w picie. – Kiedy mnie ktoś pyta, gdzie w Berlinie zjeść dobry kebab, wskazałbym Kebab with Attitude (Bergmannstraße 5) — nowoczesne wydanie kultowego dönera – opowiada mi Tiago, który na Kreuzbergu mieszka już od 15 lat i proponuję, abym sam spróbował. Lokal znajduje się wewnętrz zabudowań dużego bloku. Gdyby nie doskonały zapach, trudno by tam było trafić. W menu jest kilka wariantów, m.in: Truffle Deluxe, Funky Mango, a nawet Smoky Barbecued Chicken. Ja decyduję się na wersję grecką – ze świeżą miętą i serem feta. I – to muszę oddać mojemu przewodnikowi – kebab jest doskonały! Tutaj wszystko robione jest ręcznie: od starannie układanych mięsnych szpikulców po domowe sosy i świeże mezze, z wieloma opcjami wegetariańskimi i wegańskimi, jak „Vallah Vegan”. Graefestraße – najsmaczniejsza ulica w Berlinie Zbliżając się do Landwehrkanal trafiamy do jednego z najbardziej urokliwych części Kreuzberga. Ulica Dieffenbachstraße to dla mnie powrót do dzieciństwa w Szczecinie. Trudno się dziwić – centra obu miast powstawały w tym samym czasie, podług tych samych trendów architektonicznych i nierzadko na podstawie projektów tych samych architektów. Dieffenbachstraße prowadzi w cieniu drzew, pachnie kawą i świeżym ciastem. Jedna z ciekawszych knajp przy tej ulicy to Ron Telesky Canadian Pizza (Dieffenbachstraße 62). Tu pizza to eksperyment. Zamawiam wersję z syropem klonowym i ostrym chili – połączenie słodyczy i ostrości działa zaskakująco dobrze. Wnętrze zdobią plakaty kanadyjskich drużyn hokejowych, a właściciel z dumą opowiada, że większość receptur wymyślili jego klienci. Tuż obok Dieffenbachstraße przecina się z jedną Graefestraße – uznawaną za najsmaczniejszą ulicę Berlina. Trudno się dziwić – w zasadzie każdy lokal przy tej ulicy wypełniają, bary, restaurację i kawiarnie. I do tego nie jest drogo. W LAP.Coffee (Graefestraße 19) zatrzymuję się na małą czarną po berlińsku. Espresso za 1,50 euro, flat white za 3 euro – w Warszawie o takich cenach mogę pomarzyć. Berlińczycy mają swoje kawowe rytuały: najważniejszy z nich to „Milchkaffee” – przypomina francuskie café-au-lait. Tuż obok znajduje się Tribecca IceCream – Lody w pełni roślinne, ale kremowe i intensywne w smaku. Ja wybieram solony karmel z mlekiem migdałowym. Przyznaję, nie zgadłbym po smaku, że to lody wegańskie. Kawałek dalej przy Graefestraße moją uwagę przykuwa ogromny napis „Best Bad Food in Town”. Okej – kreatywnie. Tiago szybko tłumaczy mi koncept tego miejsca. – Tak naprawdę knajpa nazywa się Goldies Smashburger i ma niezwykłą historię. Oglądałeś serial „The Bear”, w którym szef kuchni nagradzany gwiazdkami Michelin postanawia założyć fast food? To podobna historia. Kilku szefów kuchni z gwiazdkami Michelin porzuciło garnitury fine dining, by w Kreuzbergu serwować uliczne jedzenie na najwyższym poziomie. Moim największym odkryciem Graefestraße jest jednak lokal po drugiej stronie ulicy. Crumble Bar – jak wskazuje angielska nazwa – specjalizuje się w deserach z kruszonką. Naprawdę nie potrafię się oprzeć pieczonym jabłkom z cynamonem pokrytym gorącą kruszonką. Mały Bliski Wschód na Kreuzbergu – od Damaszku po Stambuł Spacerując po berlińskiej Sonnenallee, czuję, jak w powietrzu miesza się zapach kardamonu, kminu rzymskiego i świeżo pieczonego chleba. To tutaj zaczyna się Mała Syria – miejsce, w którym uchodźcy z Damaszku i innych części Syrii odtworzyli kawałek swojego domu. Jeden z szefów kuchni, uciekłszy przed wojną, otworzył restaurację Al Faisal Grills und Restaurant (Sonnenallee 13) z autentyczną kuchnię syryjską. To tam na moim talerzu ląduje hummus o kremowej konsystencji, soczysta baranina z grilla i słodkie baklawy. Kilka przecznic dalej wpada się na Brammibals Donuts, gdzie codziennie powstaje 10 tys. wegańskich pączków. Klasyki wypełnione wanilią czy maliną stoją obok eksperymentalnych smaków, jak dynia czy matcha, a w okresie świątecznym można trafić nawet na tradycyjną w Berlinie wersję z musztardą. Z Damaszku do Stambułu nie jest tak daleko. Zwłaszcza jeśli nie opuści się Kreuzberga. Ja trafiam do tureckiej knajpy Doyum Restaurant (Admiralstraße 36) – działającej od ponad 40 lat, bez alkoholu, ale z bogatym menu od grillowanych mięs po aromatyczne wegetariańskie meze. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jak tanio zjeść w Hiszpanii? Ten sposób z lat 60. wciąż działa
To jedna z najbardziej lubianych hiszpańskich tradycji kulinarnych. I najlepszy sposób na zjedzenie autentycznego i niedrogiego posiłku. Ale większość turystów nigdy o nim nie słyszała.
Spis treści Czym jest menú del día i skąd się wzięło? Co zawiera typowe menú del día? Jak i gdzie je znaleźć? Dla wielu Hiszpanów to codzienny rytuał, obecny w tym kraju dokładnie od 1965 roku. Dla turystów poszukujących autentycznych doświadczeń kulinarnych stanowi doskonałą okazję do poznania lokalnej kuchni w przystępnej cenie. Menú del día to kulinarna tradycja o wyjątkowej historii. Czym jest menú del día i skąd się wzięło? Menú del día narodziło się w 1965 roku, w czasach dyktatorskich rządów generała Francisco Franco. W ramach podnoszenia atrakcyjności turystycznej Hiszpanii, wprowadzono dla każdej restauracji w kraju nowy obowiązek: oferowanie stałego zestawu obiadowego w przystępnej cenie. Zestaw musiał obejmować przystawkę, danie główne, deser oraz napój. Liczba turystów faktycznie wzrosła z 5,4 miliona w 1960 roku do ponad 20 milionów pod koniec dekady. Z czasem menú del día zyskało popularność nie tylko wśród turystów, ale stało się również nową tradycją kulinarną wśród lokalnych mieszkańców. Co zawiera typowe menú del día? Typowe menú del día składa się z trzech dań: primer plato (przystawka), segundo plato (danie główne) oraz postre (deser). Do posiłku dołączany jest napój — wino, piwo, kawa, napój bezalkoholowy lub woda. Ceny wahają się zazwyczaj między 10 a 16 euro, w zależności od lokalizacji i standardu restauracji. Przystawki mogą obejmować dania takie jak fideuà (makaron podobny do paelli), huevos revueltos (jajecznica z dodatkami) czy chłodniki jak gazpacho lub salmorejo. Dania główne to często potrawy mięsne lub rybne, na przykład policzki wołowe duszone w winie czy filet rybny z sosem cytrynowo-czosnkowym. Desery to najczęściej świeże owoce, ale można też trafić na tarty czy ser z miodem. Przystępna cena menú del día zawsze wymuszała na restauratorach dania z prostych i tanich składników. To żaden problem – kuchnia hiszpańska jest ich pełna. Jednak coraz częściej można spotkać także bardziej międzynarodowe potrawy w ramach menú del día, np. sushi czy ramen. Jak i gdzie je znaleźć? Menú del día od 2006 roku nie jest już prawnym obowiązkiem. Jednak wciąż jest w Hiszpanii bardzo często podawane. Można je znaleźć w całej Hiszpanii, od dużych miast jak Madryt, Barcelona czy Sewilla, po mniejsze miejscowości. Ze względu na rosnące koszty i niskie marże niektóre restauracje rezygnują z oferowania tego typu menu lub wprowadzają różne ograniczenia. Przeważnie jest dostępne w dni powszednie, zazwyczaj w godzinach od 13:30 do 15:30. Po 16:00 w Hiszpanii większość restauracji zamyka się, by przygotować się do wieczornego serwisu, który rozpoczyna się około 20:00. Informacje o tym czy takie menu jest w danym miejscu dostępne można znaleźć na powszechnych w Hiszpanii kredowych tablicach wystawianych przed lokale. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Polskie restauracje podbijają świat. Aż 8 trafiło na prestiżową listę
Bottiglieria 1881 z Krakowa oraz warszawska NUTA zdobyły najwyższe noty wśród polskich lokali w zestawieniu „La Liste” 2024, co kolejny raz potwierdza, że polska gastronomia może śmiało konkurować z najlepszymi na świecie. To jeden z wielu globalnych sukcesów naszych mistrzów kuchni.
Spis treści: Restauracja NUTA – laboratorium smaków i tradycji Andrea Camastra wizjonerem kulinariów Bottiglieria 1881 najlepsza „La Liste” 2024 – polskie akcenty w międzynarodowym zestawieniu Polska gastronomia zdobywa uznanie na świecie Polska branża kulinarna ma kolejny powód do dumy. Restauracja NUTA z Warszawy, prowadzona przez Andreę Camastrę, zadebiutowała na prestiżowej „La Liste”, która co roku wyróżnia 1000 najlepszych restauracji na świecie. NUTA zdobyła 87 punktów, co plasuje ją w czołówce polskich lokali wyróżnionych w tegorocznej edycji. Wyżej oceniona została jedynie Bottiglieria 1881 z Krakowa (87,5 punktu). Krakowska restauracja już od dłuższego czasu cieszy się uznaniem smakoszy nie tylko z Polski. Restauracja NUTA – laboratorium smaków i tradycji W restauracji Nuta tradycja kulinarna Polski spotyka się z włosko-azjatyckimi inspiracjami oraz innowacyjnymi technikami gastronomicznymi. Andrea Camastra, znany z zamiłowania do eksperymentów i precyzji, wprowadził do restauracji autorską metodę „note-by-note” (nuta-po-nucie). Technika ta polega na używaniu czystych ekstraktów smakowych i zapachowych. To pozwala komponować dania o wyjątkowej głębi i strukturze. – Dzięki tej metodzie możemy wprowadzać gości w świat nieoczekiwanych doznań smakowych, odkrywając na nowo klasyczne potrawy w zaskakującej formie – mówi Camastra. Wyjątkowe podejście do gotowania i zaawansowane techniki kulinarne przyniosły restauracji dwie gwiazdki Michelin. Debiut na liście „La Liste” potwierdza jej międzynarodowy prestiż. Andrea Camastra wizjonerem kulinariów Andrea Camastra uchodzi za jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci polskiej gastronomii. Urodzony we Włoszech, od lat działa w Polsce, zdobywając uznanie zarówno na rodzimym rynku, jak i na arenie międzynarodowej. Przed sukcesem NUTY, jego poprzednia restauracja – Senses – przez pięć lat z rzędu cieszyła się gwiazdką Michelin. Camastra jest ceniony za swoje innowacyjne podejście do kuchni. Docenił to m.in. profesor Hervé This, uznając go za następcę legendarnego Ferrana Adrii z El Bulli. W 2020 roku Camastra znalazł się również na liście najbardziej utalentowanych włoskich profesjonalistów ostatniego stulecia. Bottiglieria 1881 najlepsza Na szczycie polskich wyróżnień w tegorocznej edycji „La Liste” znalazła się jednak Bottiglieria 1881 z Krakowa, z wynikiem 87,5 punktu. Restauracja prowadzona przez Przemysława Klimę, od lat zdobywa uznanie zarówno w kraju, jak i za granicą. Znana z innowacyjnego podejścia do kuchni polskiej, Bottiglieria łączy lokalne składniki najwyższej jakości z nowoczesnymi technikami kulinarnymi. W 2020 roku restauracja zdobyła swoją pierwszą gwiazdkę Michelin, co było kamieniem milowym w jej historii. Sukces Bottiglierii 1881 to efekt konsekwencji i dbałości o detale – zarówno w smaku, jak i w kreacji wyjątkowej atmosfery, która przyciąga gości z całego świata. Jej pozycja na „La Liste” potwierdza, że polska gastronomia jest gotowa konkurować na najwyższym światowym poziomie. „La Liste” 2024 – polskie akcenty w międzynarodowym zestawieniu Ranking „La Liste” jest publikowany od 2015 roku. Uważa się go za jeden z najbardziej obiektywnych i prestiżowych zestawień w branży gastronomicznej. Oceny opierają się na analizie tysięcy recenzji z przewodników kulinarnych, opinii krytyków i ocen internetowych. W tegorocznej edycji wyróżniono osiem restauracji z Polski, co potwierdza dynamiczny rozwój krajowej sceny kulinarnej. W 2024 roku na liście „La Liste” znalazły się: Bottiglieria 1881 (Kraków) – 87,5 pkt, NUTA (Warszawa) – 87 pkt, Arco by Paco Perez (Gdańsk) – 77 pkt, Drukarnia Smaku Cristina (Zakopane) – 76,5 pkt, Pod Nosem (Kraków) – 75,5 pkt, Albertina Restaurant & Wine (Kraków) – 75 pkt, Café Oranżeria (Kraków) – 74,5 pkt, Copernicus (Kraków) – 74 pkt. Obecność polskich restauracji w rankingu dowodzi, że Polska ma szansę stać się ważnym kierunkiem w turystyce kulinarnej. Dzięki takim inicjatywom jak ranking „La Liste” coraz więcej osób z całego świata odkrywa unikalne smaki i wyjątkowe miejsca, które oferują polskie restauracje. Polska gastronomia zdobywa uznanie na świecie O sukcesach rodzimych kucharzy i cukierników jest ostatnio coraz głośniej. To właśnie w Polsce zjemy jedne z najlepszych lodów na świecie. W tym roku Tomasz Szypuła – lodziarz z Boborowa w województwie opolskim – po raz kolejny został doceniony na arenie międzynarodowej. W najnowszym zestawieniu Gelato Festival World Ranking Polak znalazł się w pierwszej dziesiątce najlepszych twórców gelato na świecie. Polacy najwyraźniej mają smykałkę do kuchni włoskiej. W tym roku doceniono nie tylko naszego rodaka specjalizującego się w produkcji gelato, ale też polską pizzerię. Pizzeria Zielona Górka z Pabianic została uznana za jedną z 100 najlepszych pizzerii na świecie w tegorocznym rankingu 50 Top Pizza World, zajmując 97. miejsce. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Fort Bistro zabiera Gości w kulinarną podróż po polskiej kuchni. Jest szalenie i ekscytująco
Punkt dziewiąta na zegarze, siadamy przy smacznej kawie w zaciszu zabytkowego Fort8 na warszawskim Ursynowie. To historyczny obiekt, który przeszedł parę lat temu niesamowitą rewitalizację, stając się miejscem spotkań dla mieszkańców Warszawy przy smakowitym jedzeniu i wybornym winie.
W tym artykule: Polska kuchnia w nowym wydaniu Smaki z całego świata na warszawskim Ursynowie Fort Bistro, bo to w tym lokalu się znajdujemy, jest jedną z kilku znajdujących się tu restauracji. Wnętrze tworzą surowe, betonowe mury XIX-wiecznych carskich koszarów, ozdobione ręcznie robionymi lustrami ze starych okiennic i duża ilość zieleni. Całość tworzy przyjemny klimat do spędzenia czasu w gronie rodziny lub przyjaciół. Rozmawiam z właścicielką restauracji Aldoną Bellitzay i menadżerami Martą i Tomaszem Walczak, córką i – uwaga – jej zięciem. Pierwsze pytanie, jakie nasuwa mi się na myśl, to jak pracuje się z teściową. Wszyscy wybuchają śmiechem i tłumaczą rozbawieni, że wbrew stereotypom nie jest wcale tak źle. A tak na poważnie wyjaśniają, skąd wziął się pomysł wspólnego rodzinnego biznesu. Polska kuchnia w nowym wydaniu Aldona Bellitzay wspomina, że to właśnie z domu wyniosła radość ze spotkań rodzinnych, niedzielnych maminych obiadków, świątecznych wynosów, których nie można było mamie odmówić. Dzięki gotowaniu mamy do dziś uwielbia polską kuchnię, ceni jej tradycje i podkreśla, że ma dużo zaoferowania. – Z dzieciństwa pamiętam, jak często brakowało podstawowych produktów, ale moja mama potrafiła zawsze wyczarować w kuchni coś smakowitego. Przekazała mi miłość do gotowania, a przede wszystkim do rozpieszczania bliskich smakami. Mimo tego nie od razu związałam się z branżą gastronomiczną. Wręcz przeciwnie, wiele lat spędziłam w domu, zajmując się trójką dzieci, pomagając jednocześnie mamie w opiece nad chorym mężem. Kiedy dzieci dorosły i pojawiła się możliwość przejęcia tej restauracji, nie zastanawiałam się długo. Tym bardziej że miała to być praca wspólnie z najstarszą córką i jej mężem, choć z perspektywy czasu myślę sobie, że lepiej tworzyć jakiś koncept od zera niż zmieniać coś już funkcjonującego, z pomysłem kogoś innego – mówi właścicielka restauracji. Jak dodaje, w Forcie Bistro zależy jej na pokazaniu comfort food w nowocześniejszej odsłonie. – Chcielibyśmy, żeby nasze dania przywoływały odczucia naszych Gości z przeszłości, żeby znaleźli u nas smaki dzieciństwa czy miłych wspomnień i wyruszyli z nami zarówno w sentymentalną, jak i w nieznaną podróż kulinarną. Naszym celem jest promowanie produktów lokalnych, sezonowych, które w nowej odsłonie trafią również w gusta ludzi młodych, ciekawych naszej polskiej kuchni. Oferowane przez nas sznycle po warszawsku, pierś z kaczki czy poliki wołowe mają już wielu amatorów – zachwala. Goście doceniają dania oparte na produktach sezonowych, taki jak dorsz skrei, dziczyzna, szparagi, kurki, grzyby leśne, fasolka szparagowa, bób, dynia czy truskawki oraz dania świąteczne, w tym: różnorodne barszcze, sałatki, pierogi z farszem oraz gęsinę. Mając na względzie coraz większą ilość Gości niejedzących mięsa oraz, co nie bez znaczenia, dbałość o środowisko, do menu wprowadzonych jest też coraz więcej dań z kuchni stricte wegańskiej. Najnowszym celem Fortu Bistro jest również rozpropagowanie polskich winnic, które z roku na rok mają bogatszą ofertę wspaniałych, wysokiej jakości win. – Nasza filozofia to dobre jedzenie, bezpretensjonalna i swobodna atmosfera oraz życzliwa obsługa – podkreśla pani Aldona. Smaki z całego świata na warszawskim Ursynowie Menadżerowie Fortu Bistro kochają podróże i to właśnie podczas dalekich wyjazdów mają szansę na doskonalenie warsztatu kucharskiego poprzez rozmowy z lokalną społecznością czy też chodząc do nich na lekcje gotowania. – W każdym miejscu, do którego jedziemy, najważniejsze jest dla nas poznanie lokalnej kultury i oczywiście lokalnych przysmaków. Każdy taki wyjazd to wartość dodana, również kulinarnie – mówi Tomasz Walczak o swoich podróżach z Martą. Jak dodaje, kiedy tylko pojawiła opcja na wspólne prowadzenie lokalu, byli podekscytowani i uznali, że to świetny pomysł. – Te smaki przywożone z kolejnych podróży powoli przemycamy do naszego menu, chcąc połączyć tradycyjną kuchnię polską z elementami kuchni z różnych stron świata. Na tej podstawie, chyba mogę to już zdradzić, w najbliższym czasie powstanie kolejna nowa karta. Wierzymy, że wspólnie stworzymy dla Was coś, co podbije Wasze kubki smakowe i będziecie często do nas wracać – zapowiada. Siłą Fortu Bistro są ludzie. Zarówno Goście, jak i pracownicy, ale nie tylko. – Nasza rodzina wspiera nasze działania na każdym kroku. Zawsze możemy liczyć na ich pomoc. Dużym wyzwaniem jest dla nas otwarcie naszej restauracji niemal bez przerwy, 7 dni w tygodniu po 12,13 godzin. I choć uwielbiamy, jak dużo się dzieje, to czasem padamy z nóg i marzymy o kilku dniach wolnego. Oczywiście, gdy Goście już przed otwarciem czekają na nas przed restauracją, by zjeść u nas śniadanie, wtedy wiemy, że to, co robimy, ma sens. Uśmiechnięci, zadowoleni, objedzeni Goście to najmilszy naszym sercom widok – podsumowuje Tomasz. Dajcie się przekonać, że kulinarna podróż przez polską kuchnię, może być bardzo szalona i ekscytująca jak ta przez kuchnię azjatycką czy południowoeuropejską. Czekamy na Was w Fort Bistro!
Wilno – perła baroku tylko 40 minut lotu z Warszawy. Idealne na city break
Stolica Litwy to doskonała propozycja na weekendowy wypad. Każdy znajdzie tu coś dla siebie – i miłośnicy dobrego jedzenia, i fani wrażeń ekstremalnych, i amatorzy historii. A przy tym Wilno znajduje się naprawdę blisko!
W tym artykule: Wilno dla smakoszy Wilno dla amatorów mocnych wrażeń Wilno dla miłośników baroku i historii Wilno dla fanów „Stranger Things” Wilno dla miłośników sztuki Wybierając się z Warszawy do Wilna, nie ma co rozsiadać się w samolocie. Lot ze stolicy Polski do stolicy Litwy trwa zaledwie godzinę. Z tego w powietrzu przebywamy około 40 minut. Trasę obsługują linie lotnicze LOT, dzięki czemu podróż możemy rozpocząć na Okęciu. Kto powinien się w nią wybrać? Na to pytanie nie ma złej odpowiedzi. Wilno to propozycja właściwie dla każdego. City break w stolicy Litwy zadowoli poszukiwaczy informacji historycznych i tropicieli poloników. Ale także tych, którzy lubią próbować lokalnej kuchni czy podziwiać dzieła sztuki. Wilno dla smakoszy Z historią w Wilnie będziemy mieć do czynienia na każdym kroku. Jednak jeśli liczba barokowych kościołów przyprawi nas o zawrót głowy, zawsze możemy wybrać się np. na Zarzecze (lt. Užupis). W tym bardzo popularnym i jednym z najciekawszych rejonów miasta – dzielnicy artystycznej położonej nad rzeką Wilejką – czekają na nas knajpki, bary i restauracje. Spróbujemy w nich miejscowych kraftowych piw i ciemnego chleba. Co jeść w Wilnie? Poza chlebem, w wielu restauracjach wypiekanym na miejscu i podawanym z koperkowym masłem, lokalną specjalnością są cepeliny. Czyli duże kluski ziemniaczane faszerowane mięsem. Przed nimi warto spróbować tatara, podawanego w różnych wersjach – nieraz bardzo różniących się od kanonicznej polskiej odmiany z siekanymi ogórkami i grzybami. W gorące dni można skusić się na inny swojsko brzmiący smakołyk – chłodnik z jajkiem. Z deserów zachwycają lodowe sorbety i szarlotka z lodami waniliowymi. Wegetarianie nie będą mieli kłopotów ze znalezieniem czegoś dla siebie. Ważne miejsce w wileńskiej kuchni zajmują ryby. Głównie rzeczne – jak np. okoń. Również je znajdziemy zawsze w menu, zarówno w przystawkach, jak i daniach głównych. Wilno dla amatorów mocnych wrażeń A jeśli nie jedzenie, to co? Jedną z atrakcji stolicy Litwy jest wieża telewizyjna. To najwyższy budynek na Litwie mający 326 m. Tak wysoko nie uda nam się trafić, jednak nie powinno nas to martwić. Dostępny dla zwiedzających okrągły taras widokowy znajduje się na 170 metrach. Podróż windą na prowadzące na taras 67. piętro trwa około minuty. Dotarcie na tę wysokość kosztuje kilkanaście euro. Z tarasu rozciąga się widok na całe Wilno i okolice. W dni z dobrą widocznością panorama rozciąga się nawet na 50 km. Można ją podziwiać na dwa sposoby. Wersja bezpieczna to wyjście na chodnik otoczony siatką bezpieczeństwa. Jednak można wyjść również poza nią i stanąć – lub usiąść – na samej krawędzi wieży. Oczywiście wcześniej zakładając uprząż i po przypięciu do liny bezpieczeństwa. Ta atrakcja nazywa się Egde Walk. Jest tak popularna, że w sezonie i w weekendy miejsca należy rezerwować z wyprzedzeniem. W czasie spaceru po krawędzi będziemy mogli obejść taras dookoła. Wilno dla miłośników baroku i historii Wilno słynie z barokowych kościołów, które można tutaj znaleźć niemal na każdym kroku. Reprezentują barok wileński – styl architektoniczny wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego najpiękniejszy przykład to kościół św. Janów wchodzący w skład Uniwersytetu Wileńskiego. Ołtarz kościoła składa się z kolejnych proporcjonalnych warstw, jak na ciastku, i wsparty jest rzędami kolumn. W środku znajdziemy tablice poświęcone między innymi Adamowi Mickiewiczowi i Tadeuszowi Kościuszce. Na zewnątrz zaś, przy wejściu głównym, inna tablica upamiętnia Piotra Skargę, pierwszego rektora Akademii Wileńskiej w XVI w. Kilka kroków dalej znajduje się dzwonnica, na którą można wejść po 190 schodkach. Z wysokości 45 metrów roztacza się piękny widok na starówkę. Po opuszczeniu dziedzińca uniwersyteckiego i pójściu w dół główną ulicą Starego Miasta (Pilies) dotrzemy na imponujący Plac Katedralny. Znajduje się na nim Bazylika Archikatedralna z dzwonnicą z przodu i Zamek Wielkich Książąt Litewskich z Muzeum Narodowym. Nad placem góruje stojąca na wzgórzu Baszta Giedymina. Tylko kilka minut drogi dalej zobaczymy inną ikonę Wilna – przepiękne kościoły św. Anny i Bernardynów. Obok nich zaś na skwerze stoi pomnik Adama Mickiewicza. Wilno dla fanów „Stranger Things” Od kilku lat Wilno ma zupełnie nową atrakcję turystyczną. To więzienie na Łukiszkach – działające od początku XIX w. do 2019 r. Pięć lat temu więźniowie zostali stąd przeniesieni do innych ośrodków, zaś ponad dwustuletni obiekt otwarto dla artystów i zwiedzających. Wśród przewodników zdarzają się byli strażnicy i strażniczki, którzy poza historią opowiadają również o współczesnym więziennictwie. Spacer prowadzi zaś przez miejsca, gdzie kręcono sceny z czwartego sezonu serialu „Stranger Things”. Wilno dla miłośników sztuki W centrum miasta uwagę zwraca Mo. To nowoczesny budynek zaprojektowany przez Daniela Libeskinda, mieszczący prywatne muzeum sztuki współczesnej. Do jesieni tego roku znajduje się w nim wystawa tymczasowa o postrzeganiu intymności, ciała, seksu i związków w czasach ZSRR. Pokazuje, jak artyści z państw bałtyckich próbowali zmieścić się w obowiązkowym kanonie socrealistycznym, zachowując przy tym swój indywidualny styl. Oraz jak łączyli oryginalnie lokalne tradycje artystyczne z modnymi nurtami sztuki zachodniej. Na wystawie znalazło się 300 prac ponad stu artystów. Rozpięcie między Wschodem a Zachodem widać również na rewelacyjnej wystawie dzieł Rafaela Chwolesa, urodzonego w Wilnie malarza pochodzenia żydowskiego. Wystawa znajduje się w otwartym niedawno Muzeum Kultury i Tożsamości Litewskich Żydów (Muzeum Litwaków). Muzeum przedstawia historię, zwyczaje i język litewskich i wileńskich Żydów, z których absolutna większość zginęła w Holokauście. W jednej z sal odbywa się projekcja „Dybuka” – filmu pełnometrażowego nakręconego całkowicie w jidysz przez studio „Feniks”. Zdjęcia do „Dybuka” powstawały w Kazimierzu Dolnym.
Średniowieczna kuchnia na Zamku Królewskim w Poznaniu. Unikatowe odkrycie w Wielkopolsce
Na Zamku Królewskim w Poznaniu archeolodzy odkryli średniowieczną kuchnię. Ta jedna z najstarszych kuchni tego typu zachowanych na terenach ziem polskich. Poznański zamek był ulubioną twierdzą Władysława Jagiełły.
W tym artykule: Królewska kuchnia w piwnicach muzeum Ranga odkrycia z Zamku Królewskiego w Poznaniu Jak wyglądała średniowieczna kuchnia na Zamku Królewskim? Co dalej z kuchnią? Początku poznańskiego zamku nikną w mrokach średniowiecza. Niektórzy badacze sądzą, że już pod koniec XIII wieku istniała tu siedziba księcia. Widoczny dziś zamek w zachodniej części Starego Miasta w Poznaniu to współczesna rekonstrukcja, która nawiązuje do jego renesansowej formy z XVI wieku. Królewska kuchnia w piwnicach muzeum Obecnie w odbudowanych przestrzeniach zamku znajduje się Muzeum Sztuk Użytkowych. Archeolodzy prowadzili ostatnio badania wykopaliskowe na dziedzińcu muzeum i w piwnicy budynku administracyjnego. W tym drugim miejscu natknęli się na królewską kuchnię, o czym informuje Serwis Nauka w Polsce PAP. – Do tej pory, myślę, że udało się ponad wszelką wątpliwość rozwiązać kwestię pierwotnego przeznaczenia tego budynku, bo zakładano kiedyś, że być może znajdował się tam budynek mieszkalny dla króla (…). Natomiast dziś już wiemy, że była to kuchnia – powiedział kierownik badań, prof. Artur Różański z Wydziału Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zastrzegł, że nie była to jednak kuchnia Przemysła II, czyli ostatniego władcy Polski rządzącego z Poznania i ostatniego męskiego potomka wielkopolskiej linii dynastii Piastów. – Ale pamiętajmy, że w tym miejscu między innymi odbyły się dwa śluby królewskie, bo ślub tutaj brał Kazimierz Wielki, a także przebywali tutaj królowie polscy, w tym Władysław Jagiełło, który był 36 razy na zamku w Poznaniu – wskazał naukowiec. Ranga odkrycia z Zamku Królewskiego w Poznaniu Serwis National-Geographic.pl zapytał szefa badań, czy to znalezisko to zaskoczenie? – I tak, i nie. Na to odkrycie należy bowiem spojrzeć z dwóch stron. Funkcjonowanie w tym miejscu Kuchni Zamkowej poświadczają ilustracje, zarówno w 1565 jak i 1628 roku. Budynek ten już w owych czasach nie grzeszył najlepszym stanem zachowania – opisał prof. Różański. Jak dodał, nie przeszkadzało to jednak wielu badaczom średniowiecznego zamku w Poznaniu, aby snuć historię o funkcjonowaniu w tym miejscu już w XIII wieku palatium, będącego następcą tego z Ostrowa Tumskiego bądź też górującego nad miastem donżonu. – Z tymi teoriami należy się pożegnać. (…). Jednakże dla badaczy kultury materialnej – archeologów, badaczy architektury odkrycie to niesie ze sobą olbrzymi ładunek poznawczy. Do tej pory nie mamy na terenie ziem polskich kuchni królewskich datowanych przed wiekiem XVI – przekazał archeolog National Geographic Polska. Według niego, odkryte właśnie pozostałości po kuchni pochodzą z XIV–XV wieku. Te dotychczas znane i rozpoznane – głównie fragmentarycznie – obiekty pochodzą z XVI wieku. Jak wyglądała średniowieczna kuchnia na Zamku Królewskim? – Nie wiemy jak wyglądały tego typu obiekty, co składało się na ich wyposażenie. I nie myślę tu tylko o „małym AGD”, ale też o wyposażeniu architektonicznym wnętrza – przekazał prof. Różański. Do tej pory archeolodzy odkryli tam ponad 6000 zabytków, na które składają się zarówno fragmenty naczyń ceramicznych, jak i resztki pokonsumpcyjne. Są to kości zwierząt, z których przyrządzono potrawy. Badacze natknęli się w czasie najnowszych badań również na fragment rycerskiej kolczugi. – Jesteśmy na początku wszelkich analiz. Przed nami jeszcze doprowadzenie do końca badań archeologicznych i jak sądzę wiele ciekawych odkryć – zapewnił kierownik badań. Musimy zatem jeszcze chwilę poczekać na informację, co gotowano w królewskiej kuchni. Zdrowa kuchnia była ważna już w średniowieczu Popularne są różne sposoby żywienia ostatnio jednak najczęściej zależy nam na tym, by nasza dieta była zdrowa. Okazuje się, że już w XII wieku przygotowywano posiłki tak, by poprawiały... W czasie wykopalisk odkryto w przestrzeni budynku filar gotycki zachowany do wysokości ponad 3 m, dźwigający w przeszłości na sobie piec kuchenny. Nad piecem wznosił się komin do wyprowadzania spalin z kuchni. Co dalej z kuchnią? Turyści nieprędko będą mogli obejrzeć pozostałości po kuchni na Zamku Królewskim. – To jest piwnica, w której będzie pracownia konserwacji sztuki użytkowej. Zresztą w tym miejscu była dawniej i na razie tę funkcję przywracamy. Co będzie dalej, tego jeszcze nie wiemy, to czas pokaże – powiedział PAP Michał Błaszczyński z Muzeum Narodowego w Poznaniu, którego oddziałem jest Muzeum Sztuk Użytkowych. Muzealnicy chcą zaspokoić ciekawość turystów spotkaniami i wizualizacjami, które przybliżą królewską kuchnię. Źródła: Serwis PAP Nauka w Polsce 30 sposobów na Poznań. Przewodnik tematyczny, Armin Mikos von Rohrscheidt, Poznań 2012 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kuchnia polska podbija USA. W tym mieście nasze potrawy są bezkonkurencyjne
Kuchnia polska okazuje się być najbardziej cenioną kuchnią regionalną w Stanach Zjednoczonych. Jakie inne smaki doceniają Amerykanie? W pierwszej piątce nie brakuje niespodzianek.
W tym artykule: Co jedzą Amerykanie? Kuchnia polska podbija Stany Zjednoczone Gdzie i co zjeść w USA? Czy kuchnia polska ma szanse podbić międzynarodowe restauracje tak jak kuchnia włoska, czy tajska? Niewykluczone. Naszym towarem eksportowym są oczywiście pierogi, ale inne potrawy również zyskują na popularności. Widać to szczególnie na przykładzie Stanów Zjednoczonych, gdzie można skosztować kuchni z całego świata. Co jedzą Amerykanie? Różnorodność kulinarnych upodobań Amerykanów to zasługa, chociażby tego, że jeden z największych krajów świata założyli kolonizatorzy i imigranci. Do Nowego Świata przypływali nie tylko z planami podbojów, ale też nieznanymi wcześniej smakami. Tak też dzieje się do dziś. Wystarczy wybrać się na spacer po Nowym Jorku, gdzie niektóre mniejszości narodowe, tak jak Chińczycy czy Włosi doczekali się swoich osiedli. Nie brakuje tam restauracji z ich rodzinnymi potrawami. Co ciekawe, to nie kuchnia włoska ani szeroko pojęta azjatycka cieszą się największym uznaniem mieszkańców USA. Z badań przeprowadzonych przez platformę Preply wynika, że spośród zagranicznych propozycji pierwsze miejsce zajmuje kuchnia polska. Kuchnia polska podbija Stany Zjednoczone Aby dowiedzieć się, jakie rodzaje kuchni regionalnej są najpopularniejsze w USA i gdzie można je skosztować, analitycy z Preply przeanalizowali 785 restauracji w całych Stanach Zjednoczonych. Dla uzyskania jak najbardziej wiarygodnych wyników wykluczyli kuchnie, które były reprezentowane przez mniej niż 5 restauracji w danym mieście lub 15 restauracji w skali kraju. Pod uwagę nie wzięto także tych restauracji, którym wystawiono poniżej 25 recenzji. Najwyżej ocenianą kuchnią regionalną okazała się kuchnia polska z ogólną oceną 4,59 gwiazdki. W pierwszej piątce znalazły się również: kuchnia etiopska (2. miejsce z oceną 4,5 gwiazdki), kuchnia argentyńska (3. miejsce z oceną 4,49 gwiazdki), kuchnia wenezuelska (4. miejsce z oceną 4,47 gwiazdki), kuchnia libańska (5. miejsce z oceną 4,45 gwiazdki). To nie oznacza jednak, że w każdym stanie kuchnia polska jest najpopularniejsza. Preferencje smakowe Amerykanów kształtują się różnie, w zależności od miasta. TOP 5 metropolii uwielbiających zagraniczne dania to: San Diego, Kalifornia: kuchnia etiopska (4,76 gwiazdki), Austin, Teksas: kuchnia wenezuelska (4,71 gwiazdki), Nowy Jork, Nowy Jork: kuchnia gruzińska (4,69 gwiazdki), Portland, Oregon: kuchnia peruwiańska (4,68 gwiazdki), Filadelfia, Pensylwania: kuchnia polska (4,67 gwiazdki). Najlepsze kuchnie świata 2022. Na który miejscu znalazła się kuchnia polska? [RANKING] Po raz kolejny doceniono najlepsze kuchnie świata. TasteAtlas Awards 2022 wyróżniło 99 kuchni narodowych. Pod uwagę brano smak i jakość dań, napojów, a także składników wykorzystywanych... Gdzie i co zjeść w USA? W ramach tego samego badania przeanalizowano również najpopularniejsze kuchnie w pięciu największych amerykańskich miastach, w których na smakoszy czekają różnorodne lokale gastronomiczne oraz festiwale kulinarne, i ponadprzeciętna ilość food trucków. To tzw. „foodie cities”, czyli: San Francisco – znane jako stolica dobrego jedzenia w USA oferuje różnorodne, wysoko cenione międzynarodowe kuchnie – na czele z pikantnym i aromatycznym jedzeniem argentyńskim ocenionym na 4,62 gwiazdki. Kuchnia etiopska zajmuje 2. miejsce z oceną 4,5 gwiazdki. Z kolei dania tureckie, niemieckie oraz hiszpańskie dzielą 3. miejsce z oceną 4,48 gwiazdki. Nowy Orlean – znany z pełnej życia kultury ulicznej i obchodów Mardi Gras jest jedną ze światowych stolic międzynarodowej kuchni. W największym mieście stanu Luizjana szczególną popularnością cieszą się ostre i aromatyczne potrawy karaibskie (4,66 gwiazdki). 2. miejsce zajmują tajskie restauracje ze średnią oceną 4,58 gwiazdki. Inne wysoko oceniane kuchnie to: wietnamska (4,46 gwiazdki), francuska (4,44 gwiazdki) i jamajska (4,42 gwiazdki). Chicago – znane z oryginalnych wynalazków kulinarnych, takich jak pizza „deep-dish” i hot dog „Chicago style”, oferuje ogromny wybór międzynarodowych dań. Pikantne potrawy wenezuelskie uzyskały najwyższą ocenę – 4,66 gwiazdki. Na 2. miejscu uplasowała się kuchnia serbska z oceną 4,62 gwiazdki. Podium zamykają aż trzy kuchnie: libańska, brazylijska, a także polska – ocenione każda na 4,55 gwiazdki. Nowy Jork – nic dziwnego, że największe miasto w USA może pochwalić się jedną z najlepszych scen kulinarnych. Tam zawsze trafisz w dziesiątkę, wybierając ciepłe chaczapuri, ocenione wraz z pozostałymi gruzińskimi przysmakami na 4,69 gwiazdki. Kolejne miejsca na liście zajmują pikantne i aromatyczne potrawy z kuchni argentyńskiej (4,59 gwiazdki), kolumbijskiej (4,51 gwiazdki), malezyjskiej (4,5 gwiazdki) i brazylijskiej (4,48 gwiazdki). Los Angeles – drugie co do wielkości miasto w USA również prezentuje różnorodną ofertę kulinarną. Podobnie jak w San Francisco najwyżej ocenianą kuchnią jest argentyńska (4,54 gwiazdki). W Mieście Aniołów można odnaleźć znacznie więcej opcji dla smakoszy. Warto sprawdzić ocenianą na 4,48 gwiazdki kuchnię karaibską lub posmakować dań tajwańskich (4,46 gwiazdki). Wysokie oceny uzyskały także kuchnie: francuska (4,44 gwiazdki) oraz włoska (4,42 gwiazdki). Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Przygotuj kimchi według starożytnego przepisu. Naukowcy właśnie odkryli, jak działają dawne receptury
W czym leży sekret idealnego kimchi? Badacze ustalili, że bardzo wiele zależy od garnka, w którym fermentuje potrawa. Według nich tylko naczynia lepione z gliny oryginalnymi metodami zapewniają optymalne warunki do powstania kimchi.
W tym artykule: W czym przygotowuje się starożytne kimchi? Garnek onggi z wyspy Jeju Porowate naczynie lepsze do kimchi Oryginalne naczynia do kimchi Kimchi to specjalność tradycyjnej kuchni koreańskiej. Potrawa jest jednak znana i bardzo popularna także poza Koreą Południową. Bez przesady można powiedzieć, że podbiła cały świat. Kiszonkę z kapusty pekińskiej i innych warzyw uznaje się za smaczną i wyjątkowo zdrową. Kimchi jest potrawą niskokaloryczną, zawiera mnóstwo witamin i mikroelementów. Jak zrobić idealne kimchi? To pytanie zadają sobie od lat szefowie kuchni i miłośnicy kiszonek. A także naukowcy. Według jednego z badań, za wspaniały aromat kimchi odpowiada aż 77 cząsteczek powstających w procesie fermentacji. To one nadają kiszonce kwaśność, cierpkość, charakterystyczny gryzący zapach, a także wyczuwalne aromaty serowe, kwiatowe i warzywne. Jednak składniki na kimchi: kapusta pekińska, czosnek, imbir, papryka chili oraz bakterie odpowiadające za fermentację to nie wszystko. Najnowsze badania wskazują, że do zrobienia perfekcyjnego kimchi niezbędne jest również właściwe naczynie. W czym przygotowuje się starożytne kimchi? Dzisiaj kimchi najczęściej przygotowuje się w pojemnikach plastikowych lub szklanych. To właśnie w nich fermentuje kiszonka. Starożytne kimchi kisiło się w specjalnych glinianych garnkach zwanych onggi. Do dziś niekiedy się ich używa, a kimchi powstające w onggi uznaje się za najlepsze. Czy to prawda? Odpowiedzi na to pytanie poszukali David Hu, profesor inżynierii z Georgia Institute of Technology, oraz jego student Soohwan Kim. Naukowcy wpierw kisili kimchi, a następnie opracowali model wydzielania się dwutlenku węgla. Gaz ten powstaje w czasie fermentacji składników potrawy. – Chcieliśmy dowiedzieć się, co jest tym sekretem sprawiającym, że kimchi z onggi jest tak dobre – mówi prof. Hu. – Zmierzyliśmy więc, jak w czasie fermentacji w onggi wydziela się gaz. Nikt tego nie zrobił przed nami – dodaje badacz. Garnek onggi z wyspy Jeju Wpierw jednak naukowcy postarali się o oryginalny garnek onggi. Soohwan Kim udał się do swojego rodzinnego miasta na wyspie Jeju. Kupił onggi od rzemieślnika produkującego te naczynia tradycyjnymi metodami. Oryginalne onggi zrobione sposobem starożytnych jest porowate. Już wcześniej ustalono, że powstaje w nim więcej bakterii mlekowych odpowiedzialnych za fermentację niż w innych pojemnikach. Jednak dlaczego tak się dzieje, nie było wiadomo aż do teraz. Badacze nastawili kimchi w dwóch naczyniach: w onggi i hermetycznie zamykanym szklanym słoju. Oba wyposażone zostały w czujniki mierzące poziom dwutlenku węgla. Analizując jego zmiany, śledzili, jak w obu przypadkach postępowała fermentacja. Dziwne smaki lodów. Nie uwierzysz, że takie istnieją, a niektóre znajdziesz też w Polsce Lody to jeden z najpopularniejszych słodkich przysmaków na świecie. Zajadają się nimi ludzie na wszystkich kontynentach, ale nie wszędzie robi się je tak samo. Co więcej, w niektórych kraj... Porowate naczynie lepsze do kimchi Okazało się, że w porowate ścianki onggi pozwalały części dwutlenku węgla ulatniać się na zewnątrz. Poziom CO2 w onggi był o ponad połowę niższy niż w słoju szklanym. Przyspieszało to fermentację. W jaki sposób? Okazało się, że w onggi było więcej korzystnych bakterii mlekowych. Bakterie w słoju szklanym „przyduszały się” produkowanym przez siebie dwutlenkiem węgla, który nie znajdował ujścia na zewnątrz. Ponieważ z onggi gaz mógł wydostawać się w niewielkich ilościach, sprzyjało to rozmnażaniu bakterii. – Onggi wytwarzano bez nowoczesnej wiedzy z chemii, mikrobiologii czy mechaniki płynów [zajmującej się zarówno cieczami, jak i gazami – przyp.red.] – mówi Kim. – A jednak działały zaskakująco dobrze – dodaje. Oryginalne naczynia do kimchi Sekret dobrego kimchi kryje się więc w naczyniu o właściwej przepuszczalności. Porowata struktura onggi jest unikatowa w porównaniu z innymi naczyniami glinianymi. Nie jest łatwo stworzyć takie naczynie – pojemniki z terakoty np. byłyby zbyt przepuszczalne jak na potrzeby kimchi. – To zdumiewające: ludzie przez tysiąclecia wytwarzali te garnki z błota, tymczasem, pod wieloma względami, stanowią one nowoczesną technologię – mówi prof. Hu. – Wykazaliśmy, że odpowiednia przepuszczalność pozwala kimchi fermentować szybciej, a onggi są naczyniami o właśnie takiej przepuszczalności – dodaje badacz. Niestety na rynku znajduje się mnóstwo podróbek onggi. Pewni rzemieślnicy – np. mieszkający na Jeju – nadal wytwarzają je ręcznie tradycyjnymi metodami. Jednak jest ich coraz mniej. Źródło: phys.org, Journal of the Royal Society Interface, EurekAlert Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Singapur dla smakoszy oraz miłośników nocnego życia i adrenaliny. Tam nie sposób się nudzić
W Singapurze nie można narzekać na brak bodźców. Wręcz przeciwnie – czasem trudno wybrać z tego ogromu atrakcji coś dla siebie. Dotyczy to również miejsc, w których można coś zjeść, wypić, potańczyć lub przeżyć ekscytującą przygodę. Postanowiliśmy trochę ułatwić te poszukiwania.
W tym artykule: Singapur na talerzu Życie nocne Singapuru Singapur dla amatorów mocnych wrażeń Singapur to miejsce, w którym łatwo ( i warto) się zgubić. Ta tętniąca życiem metropolia potrafi przytłoczyć, ale w tym szaleństwie jest metoda, i to starannie przemyślana. Singapur został zaprojektowany tak, żeby z nawiązką zaspokoić potrzeby nie tylko mieszkańców, ale też przyjezdnych – zarówno turystów, jak i zagranicznych pracowników. Każdy więc znajdzie tu coś dla siebie, niezależnie od gustów kulinarnych czy ulubionych sposobów spędzania wolnego czasu. Pomoże w tym nasz przewodnik po restauracjach, barach, klubach i przyspieszających tętno atrakcjach Singapuru. Singapur na talerzu Singapur przyciąga smakoszy z każdego zakątka globu. Dzieje się tak za sprawą słynnych szefów kuchni otwierających tu swoje restauracje, mieszających się tu jak w tyglu smaków i aromatów z całego świata, a także smacznej, zdrowej i lokalnie produkowanej żywności. Kulinarna etnografia Tak jak sam Singapur, także jego scena kulinarna jest pełna różnorodnych wpływów, m.in. chińskich, malajskich, euroazjatyckich, indyjskich czy peranakańskich (dotyczących potomków małżeństw chińskich imigrantów z Malajkami). W poszukiwaniu egzotycznych gastronomicznych doświadczeń warto wybrać się do dzielnic Chinatown, Little India, Kampong Gelam (kuchnia malajska) lub Joo Chiat czy Katong (potrawy ludu Peranakan). Potrawy spod znaku Michelin Na smakoszy marzących o ekskluzywnej uczcie czekają restauracje nagrodzone gwiazdką Michelina – w 2022 r. w Mieście Lwa było ich aż 52. Wiele lokali ma na koncie również trofeum Bib Gourmand. Nowoczesną kuchnię francuską serwuje Odette, japońskie kulinarne dzieła sztuki to specjalność Waku Ghin, singapurskie smaki z niespodzianką przygotowuje się w Labyrinth, a Candlenut to pierwsza na świecie restauracja specjalizująca się w kuchni peranakańskiej, która otrzymała gwiazdkę Michelina. W przypadku wszystkich tych lokali trzeba jednak pamiętać o zarezerwowaniu stolika z dużym, nawet kilkumiesięcznym, wyprzedzeniem. Niecodzienne doświadczenia kulinarne Alternatywą dla standardowych wizyt w restauracji są kulinarne wycieczki, gastronomiczne eksperymenty i coroczne festiwale z jedzeniem w roli głównej, których jest w Singapurze mnóstwo. Szukając ukrytej knajpy The Dragon Chamber można poczuć się jak Sherlock Holmes, w Ocean Restaurant – zjeść elegancką kolację w wielkim akwarium, a w Smith Marine – własnoręcznie złowić swój obiad. Początkujący szefowie kuchni mogą podszkolić swój warsztat dzięki kursom Cookery Magic, a foodies żądni kulinarnych przygód – dołączyć do spacerów kulinarnych, np. Wok N’Stroll i Singapore After Dark. Amatorzy dobrego jedzenia powinni też czasowo zgrać swój przyjazd z wielkimi kulinarnymi świętami – Singapore Food Festival lub Singapore Cocktail Festival. Street food po singapursku Pobyt w Singapurze nie byłby kompletny bez wizyty w tzw. hawker centre. To charakterystyczne dla tej części Azji hale pełne straganów i stoisk z jedzeniem. Wiele z nich zostało docenionych przez znanych szefów kuchni, restauratorów i gwiazd świata kulinariów, od Gordona Ramsaya po Anthony'ego Bourdaina. Na pewno warto wybrać do Chinatown Complex Food Centre (260 straganów z jedzeniem, w tym Liao Fan Hawker Chan i Ann Chin Popiah) oraz do Lau Pa Sat i Amoy Street Food Center, w których można zjeść np. sataye (szaszłyki z grillowanego mięsa) i char kway teow (smażony makaron ryżowy w ciemnym sosie sojowym). Hawker food z gwiazdką Michelina znajdziemy natomiast w Tai Hwa Pork Noodle lub Hong Kee Beef Noodle. Etyczna kuchnia w Singapurze Singapur jest nowoczesną metropolią, która idzie z duchem czasu. Oznacza to również, że stawia na ekologię i zrównoważony rozwój. To podejście widać też w świecie kulinariów. Bardzo dużo lokali zaopatruje się u lokalnych dostawców i na miejscowych ekologicznych uprawach. Nagrodzona gwiazdką Michelin restauracja Labyrinth specjalizuje się w lokalnych smakach i ściśle współpracuje z singapurskimi rolnikami i hodowcami. Jej popisowe dania to krab chilli i słodko-pikantna sałatka rojak. Smith Marine był niegdyś kelongiem (drewnianą platformą do łowienia ryb), a teraz jest restauracją, która serwuje świeże ryby i owoce morza pochodzące z jej własnej hodowli. Podobny profil ma Scaled by Ah Hua Kelong, w której można zjeść m.in. ryby z rodziny lucjanowatych. Zaopatruje ona również inne lokalne restauracje. W duchu „farm to table” działa także Bistro by Gardenasia, położone w sercu idyllicznej wioski Kranji na przedmieściach Singapuru. Warto zamówić tam potrawy z jajami przepiórczymi, młodym szpinakiem i lucjanem czerwonym. Menu w Vineyard w Hort Park inspirowane jest kuchnią francuską oraz włoską i składa się z lokalnie uprawianych warzyw i ryb. W Bollywood Veggies i Open Farm Community można natomiast nie tylko zdrowo i smacznie zjeść, ale też dowiedzieć się więcej o zrównoważonej i ekologicznej uprawie. Oba przybytki organizują warsztaty i wycieczki edukacyjne po terenach należących do nich gospodarstw. Życie nocne Singapuru Po świetnej kolacji pora na drinka, a potem na imprezę. Singapur to idealny kierunek również dla miłośników mocniejszych trunków, długich nocnych rozmów w pięknych okolicznościach przyrody i tańców do białego rana. Drink z widokiem Będąc w Singapurze, grzechem byłoby nieodwiedzenie chociaż jednego z lokali usytuowanych na dachu. Podziwianie oszałamiającej panoramy miasta znad eleganckiego koktajlu to doświadczenie nie do podrobienia. Z baru CÉ LA VI znajdującego się w SkyParku w słynnym hotelu Marina Bay Sands roztacza się niezwykły 360-stopniowy widok na okolicę Marina Bay i na całe miasto. W Chinatown warto wybrać się do lokalu Potato Head, który słynie z doskonałej listy koktajli inspirowanych kulturą tiki, serwowanych w bambusowych i kokosowych kubkach ręcznie robionych na Bali. Smoke & Mirrors oferuje panoramiczny widok na Parlament, Marina Bay Sands, a także Civic District i dzielnice finansowe. Menu baru bogate jest w wyjątkowe koktajle i przekąski, a także szeroki wybór win. Jeśli wolisz piwo, wybierz się do LeVeL33 w penthousie w Marina Bay Financial Centre – najwyżej usytuowanego miejskiego browaru rzemieślniczego na świecie. Wstrząśnięty czy zmieszany? Singapurskie drinki z pewnością zaspokoją najbardziej wymagające kubki smakowe. W tutejszych barach jest miejsce zarówno na klasyczną elegancję, jak i na ekstrawaganckie eksperymenty. W 28 HongKong Street serwują jedne z najlepszych koktajli w mieście, ale wraz z jakością oferty idzie popularność miejsca, więc trzeba pamiętać o uprzedniej rezerwacji stolika. Świetnym uzupełnieniem drinków (np. Whore's Bath czy Modest Mule) jest doskonałe jedzenie. Nowoczesny Tippling Club może się pochwalić pierwszym na świecie jadalnym menu koktajlowym w postaci żelków. Oryginalne koktajle można znaleźć również w dzielnicy Chinatown, m.in. w barach Bitters & Love oraz Jigger & Pony. Pierwszy to przyjazne miejsce z pomysłową listą drinków, a drugi mieści się w dawnej galerii sztuki i oferuje ponadczasowe, klasyczne koktajle. Czas na imprezę Singapur nigdy nie śpi i jest świetnym kierunkiem dla lubiących imprezy w klubach, niezależnie od tego, czy są fanami deep house'u, hip-hopu czy elektronicznej muzyki tanecznej. Obowiązkowym przystankiem na klubowej trasie każdego powinien być Zouk, który od prawie 27 lat wyznacza tempo życia nocnego w Singapurze i regionie. To gwarancja świetnej muzyki granej przez uznanych DJ-ów (gościli tu m.in. Avicii, Hardwell i Armin van Buuren) i niepowtarzalnej imprezowej atmosfery. W Marquee Singapore, największym klubie nocnym w Singapurze, znajduje się trzypiętrowa zjeżdżalnia i gigantyczny diabelski młyn, ale jego największą atrakcją są legendarni DJ-e (np. Dash Berlin, DJ Khaled i Firebeatz) i lokalni muzycy. Avenue znajdujący się w podziemiach Marina Bay Sands to ukryty klejnot, który jest znanym terytorium dla lokalnych imprezowiczów. Tańce do setów DJ-skich, głównie hip-hopowych i deep house’owych, oraz delektowanie się doskonałymi koktajlami można tam połączyć z grą w kręgle i bilard. Powiew przeszłości można znaleźć w urządzonym w stylu lat 80. Cherry Discotheque. Królują tam hity z lat dwutysięcznych i hip-hop, zarówno oldschoolowy, jak i całkiem współczesny. Na stronie internetowej klubu w sprzedaży są limitowane t-shirty i bluzy z kapturem. Dźwięki undergroundu rozbrzmiewają w Headquarters by The Council. Ta prowadzona przez singapurską butikową agencję muzyczną z siedzibą w Singapurze i rozświetlona laserami przestrzeń mieści się w tętniącej życiem nocnym dzielnicy Boat Quay. Klub promuje DJ-ów i artystów spoza głównego nurtu, co czyni go doskonałym miejscem do poszerzania muzycznych horyzontów. Tuff Club był niegdyś pop-upową imprezą w klimacie rave, która odbywała się w najmniej oczekiwanych miejscach. Teraz zapuściła korzenie i przekształciła się w stałe miejsce spotkań miłośników niezależnej muzyki elektronicznej, tribal i dark techno. Warto zrobić wcześniej rezerwację. Mieszczący się w zabytkowej rezydencji Yang Club Singapore pojawił się na singapurskiej nocnej scenie niedawno, ale szybko zyskuje sławę dzięki eklektycznej mieszance muzyki elektronicznej, house, r&b i reggaetonu. Grający najbardziej elektryzujące bity miejscowi DJ-e Kaylova i Sheapa nie pozwolą gościom zejść z parkietu. Singapur dla amatorów mocnych wrażeń Standardowe zwiedzanie nie wszystkim wystarcza. Na śmiałków, którzy poszukują dużej dawki adrenaliny, czeka w Singapurze mnóstwo okazji do przeżycia niezwykłej przygody. Skypark Sentosa by AJ Hackett oferuje szereg niezapomnianych wrażeń w idyllicznej scenerii plaży Siloso. Możesz „płynąć” w powietrzu na gigantycznej huśtawce z prędkością do 120 kilometrów na godzinę, stawić czoła obawom przed upadkiem podczas ekscytującego skoku na bungee albo pokonać zawroty głowy na Skybridge. Tunel aerodynamiczny iFly Singapore to z kolei szansa na doświadczenie swobodnego spadania w bezpiecznej przestrzeni. Czas potrzebny na każdy skok jest taki sam jak upadek w powietrzu z wysokości ponad 3,5 km. Swój lęk wysokości można pokonać też w Mega Adventure Park na wyspie Sentosa. Jego główną atrakcją jest Mega Zip, 450-metrowa tyrolka, która zabiera chętnych ze szczytu Imbiah Hill na sztuczną wyspę przy plaży Siloso. Znajduje się tam też ClimbMax, tor przeszkód składający się z zawieszonych w powietrzu lin, drabin i… latających lisów (rudawek), oraz MegaBounce, trampolina z elastycznymi linami, która pozwala unieść się na 10 metrów. Będąc na wyspie, warto wybrać się też do otwartego niedawno SkyHelix Sentosa. Z gondoli wznoszącej się prawie 80 metrów w górę, można podziwiać spektakularną panoramę Morza Południowochińskiego i przepięknych plaż wyspy. Universal Studios Singapore to emocjonujące przejażdżki dla całej rodziny z odrobiną filmowej magii. Wśród nich jest m.in. symulator 3D TRANSFORMERS The Ride: The Ultimate 3D Battle, podnoszący adrenalinę spływ tratwą rzeczną Jurassic Park Rapids Adventure™ i szybka kolejka górska Battlestar Galactica: HUMAN vs. CYLON™. Początkujący i zaawansowani wakeboardziści powinni wybrać się do Singapore Wake Park, położonego nad laguną w Singapore East Cost Park. Chętni nauczą się tam podstaw wakeboarding lub stawią czoła wielu przeszkodom, np. S-pipe i szynom. Do wyładowania emocji świetnie nadaje się też paintball. W Singapurze można w niego pograć w Red Dynasty Paintball Park. Do wyboru jest tam wiele pakietów z różnymi scenariuszami i celami, takimi jak zdobycie flagi, zabezpieczenie lokalizacji lub gra na czas. Innymi atrakcjami parku są lasery i łucznictwo bojowe. Idealnym przystankiem dla tych, którzy podróżują po Singapurze z najbliższymi, jest Adventure Cove Waterpark™. W wodnym parku rozrywki możecie spróbować np. nurkowania z rurką czy jazdy na dętce (tzw. tubing). Dreszczyk emocji i dobra zabawy dla całej rodziny gwarantowane. Więcej informacji o Singapurze znajduje się na www.VisitSingapore.com i www.singapur-magazin.de/pl.
Nie tylko precle i biała kiełbasa. Co zjeść i zobaczyć w Monachium?
Drugie największe miasto Niemiec przyciąga bogatą ofertą kulturalną i znakomitym jedzeniem. Sprawdzamy, jakie wystawy odwiedzić i gdzie zjeść w Monachium w 2023 roku.
W tym artykule: Co zobaczyć w Monachium – Max Beckmann w Pinakotece Nowoczesnej Co zobaczyć w Monachium – „Starzy mistrzowie w ruchu" Gdzie zjeść w Monachium? Każdego roku Monachium odwiedzają tysiące polskich turystów. Większość z nich stolicę Bawarii traktuje jako przystanek w drodze w Alpy lub dalej na południe Europy. Szkoda, bo Monachium ma sporo do zaoferowania i warto zaplanować tu dłuższy pobyt. Poniżej najciekawsze wystawy tego sezonu oraz wskazówki, gdzie zjeść w Monachium. Zwiedzanie Monachium znacznie ułatwiają München Card i München City Pass. Dzięki tej drugiej karcie w można się bez ograniczeń poruszać komunikacją miejską (dostępne są dwa warianty jej zasięgu), a także korzystać z bezpłatnego wejścia do 45 atrakcji turystycznych w całym mieście. Ceny München City Pass dla dorosłych zaczynają się od 40 euro (30 euro za kartę bez możliwości korzystania z transportu publicznego). Co zobaczyć w Monachium – Max Beckmann w Pinakotece Nowoczesnej Kunstareal to monachijska Dzielnica Sztuki. Zamknięty w kilku kwartałach obszar ulic wyróżnia się wyjątkową koncentracją wysokiej klasy muzeów i przestrzeni artystycznych. To tutaj lokalsi przychodzą w niedziele na spracery z psami. Można tu spotkać flirtujące na kocach piknikowych pary w różnym wieku i grupy ludzi grających w badmintona. Centralną część Dzielnicy Sztuki zajmują 3 klasyczne muzea: Stara Pinakoteka (Atle Pinakothek), Nowa Pinakoteka (Neue Pinakothek), Pinakoteka Nowoczesna (Pinakothek der Moderne) Najnowsza z galerii – Pinakoteka Nowoczesna (Barer Str. 40) jest jednym z największych na świecie muzeów poświęconych sztuce XX i XXI wieku. Na tych, którzy będą mieli możliwość znaleźć się w Monachium jeszcze tej zimy, czeka duża gratka. Do 12 marca 2023 roku w Pinakotece Nowoczesnej można oglądać wystawę malarstwa Maksa Beckmanna „Departure". Max Beckmann (1884–1950) to jeden z najwybitniejszych artystów symbolistów i ekspresjonistów XX wieku. Wystawa „Deprature" jest poświęcona motywowi podróży w sztuce Beckmanna, zarówno wyprawom turystycznym, jak i uciekaniu. Życie artysty było naznaczone wydarzeniami wojennymi. Jego sztuka została uznana przez nazistów za „wynaturzoną", a sam Beckmann został zmuszony do ucieczki z rodzinnego kraju. Na wystawie w Pinakotece Nowoczesnej można zobaczyć około 70 dzieł wypożyczonych z prywatnych i publicznych kolekcji Maksa Beckmanna w Europie i Stanach Zjednoczonych. Są wśród nich znane tryptyki „Departure" z nowojorskiego MOMA, a także „Argonauci" z National Gallery w Waszyngtonie. Dzięki licznym darowiznom po raz pierwszy można tu również obejrzeć liczne nieznane dotąd materiały i dokumenty, takie jak albumy fotograficzne, pocztówki i filmy, które umożliwiają nowe spojrzenie na artystę. Część wystawy poświęcona jest kolekcji artefaktów z hoteli i barów, w których Beckmann szczególnie lubił przebywać, m.in. we Frankfurcie, Berlinie, Paryżu, Amsterdamie czy San Francisco. Co zobaczyć w Monachium – „Starzy mistrzowie w ruchu" Tuż obok Pinakoteki Nowoczesnej w neorenesansowym pałacyku mieści się Stara Pinakoteka (Barer Str. 27). W działającej od 1836 roku galerii można oglądać dzieła malarstwa europejskiego od XVI wieku po rokoko. Jest u bogata kolekcja dzieł El Greco, Rembrandta, Rubensa, Bruegela czy Velazqueza. Pomysł na nową wystawę był zaskakująco prosty. „Starzy Mistrzowie w ruchu” prezentuje te same dzieła od lat prezentowane w Starej Pinakotece na wystawie stałej, ale w zupełnie nowej aranżacji i ułożeniu. Po raz pierwszy w historii Starej Pinakoteki świadomie zakwestionowano tradycyjny schemat wieszania, opracowany zgodnie z chronologią i geografią, co doprowadziło do przemyślanej zmiany kolejności ekspozycji. Podczas przewieszania ekspozycji stałej kolekcji miejsce zmieniło około 200 obrazów, Wiele z najbardziej znanych dzieł muzeum, pokazywanych wcześniej w oddzielnych, oddalonych od siebie galeriach, dziś, mimo przynależności do różnych epok i stylów, sąsiaduje ze sobą bezpośrednio. Ich niezwykłe zestawienie ujawnia ukryte paralele i kieruje uwagę oglądających na niezauważane dotąd powiązania, a także tworzą nowe konteksty. Zamki i pałace Bawarii. Zabytki, które warto odwiedzić w największym niemieckim landzie W największym kraju związkowym Niemiec jest aż kilkadziesiąt twierdz, zamków i pałaców. Niektóre z nich liczą ponad tysiąc lat. Oto 5 najbardziej znanych zamków w Bawarii. Gdzie zjeść w Monachium? Kulinarnie stolica Bawarii może się przede wszystkim kojarzyć z popularną tutaj białą kiełbasą i preclami, które doskonale towarzyszą litrowemu kuflowi piwa. I faktycznie, najwięcej turystów ściąga do Monachium wczesną jesienią z powodu Oktoberfest, czyli Święta Piwa. Miasto ma jednak do zaproponowania znacznie więcej doznań kulinarnych. Nie tylko dzielnice centralne Monachium, ale przede wszystkim Schwabing – okolica, gdzie knajpek i barów jest najwięcej – przyciągają w godzinach obiadowych i wieczornych tłumy. Jeśli jednak chce się skosztować tradycyjnego bawarskiego jedzenia, warto zacząć od Spatenhaus an den Oper (Residenzstraße 12). Zlokalizowana w pobliżu opery knajpa, wbrew oczekiwaniom, nie ma w sobie nic ze spiętej atmosfery kojarzonej ze sztuką wyższą. To raczej gościniec w starym stylu, gdzie na stołach stoją kosze pełne świeżo wypiekanych precli, a w karcie królują kiełbasy, mięsiwa i sałatki kartoflane. Czyli wszystko to, z czego znana jest ludowa kuchnia regionu. Znakomite sznycle po wiedeńsku serwuje natomiast restauracja Bavarie w BMW Welt (Am Olympiapark 1). View Ediplayer on the source website W przerwie między zwiedzaniem kolejnych wystaw w Pinakotekach można zatrzymać się na szybki obiad w barze ELLA. Lokal mieści się na parterze muzeum sztuki Lenbachhaus (Luisenstraße 33) i oferuje szybkie zestawy obiadowe. Atmosfera jest tutaj nieformalna, czemu sprzyja przyjazna i bezpośrednia obsługa. Na codzienny zestaw dnia składa się zupa, drugie danie i deser. Wszystkie dania są dość duże i sycące, więc raczej trudno stąd wyjść na głodniaka. Skojarzenia z Robertem Lewandowskim i jego niedawną karierą w Bayern Monachium mogą niektórych polskich kibiców zachęcić do odwiedzenia ulubionej restauracji kapitana polskiej reprezentacji. Brenner Operngrill (Maximilianstraße 15) to – jak się można spodziewać – miejscówka z kartą pełną dań z mięsa i świetnym winem. Lokal jest dość duży, ale zazwyczaj wypełniony po brzegi, więc warto wcześniej zrobić rezerwację. Z kolei osoby unikające mięsa w diecie mogą się wybrać do najprawdopodobniej najstarszej wegetariańskiej restauracji w Monachium. Prinz Myshkin (Hackenstraße 2) działa od 1984 roku i od początku serwuje wyśmienite przystawki, makarony i pizze. Będąc tu na kolacji, koniecznie warto poprosić o Apfelstrudel. Ogromny kawał ciasta z jabłkami i sosem waniliowym to niezapomniane doznanie kulinarne. Wtajemniczeni wiedzą, że o specjalną – ulepszoną wersję sosu – należy pytać szefową sali Annę. Anna pochodzi ze Szwecji i – jak opowiada – receptury na sos waniliowy nauczyła się od swojej babci. Palce lizać! Jeśli nie chcecie tracić czasu na przesiadywanie przy stole, możecie zajrzeć do jednych z najstarszych delikatesów w Niemczech. Dallmayr na monachijskiej starówce (Dienerstraße 14-15) to miejsce z duszą. Powstałe w 1870 roku delikatesy do dziś przyciągają tłumy zapachem kawy i nieskończoną ofertą małych gotowych dań i przekąsek. Już sam fakt, że to miejsce każdego roku odwiedza prawie 1,5 miliona turystów, świadczy o jakości sprzedawanych tu produktów. Co istotne, nie jest tu bardzo drogo (jak na Monachium). W Dallmayr można też zaopatrzyć się w pamiątki z Bawarii. Szczególnie popularne są precle i białe kiełbasy z... marcepanu. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Hity National Geographic 2023. Zielona São Miguel, największa wyspa na Azorach
„To na wyspie São Miguel w archipelagu Azorów przekonałem się, że Matka Natura jest też znakomitą szefową kuchni" – o archipelagu Azorów, jednym z przyszłorocznych hitów National Geographic opowiada podróżnik i dziennikarz Michał Cessanis.
W tym artykule: Relaks w ciepłych wodach Ananasy – słodki sekret Azorów Gulasz od Matki Ziemi Popołudniowa herbata prosto z plantacji Przelotny obraz raju Jak dolecieć na Azory? Azory – Informacje praktyczne Co zjeść na Azorach? Jedno słowo wyznaczyło mój szlak przez największą wyspę portugalskiego archipelagu Azorów na Oceanie Atlantyckim. Miradouro oznacza punkt widokowy i nie chodzi o jedno wyjątkowe miejsce. Tych na wyspie São Miguel jest tyle, że nie da się ich policzyć. Podobnie jak na pozostałych ośmiu azorskich wyspach oddalonych od Lizbony o ponad 1,5 tys. km. O 6 powodach, by odwiedzić Azory, przeczytasz również tutaj. Relaks w ciepłych wodach Zatrzymując się w wielu miradouro, podziwiałem zielone wzgórza i urwiste poszarpane wybrzeże São Miguel wyglądające, jakby ktoś wielką paszczą wgryzł się w kanapkę. Widziałem też mniejsze i większe jeziora w kalderach. Jechałem m.in. spojrzeć, a potem wykąpać się w niezwykłym naturalnym basenie oceanicznym, w którym morska woda miesza się z wodą gorącą podgrzewaną przez znajdujący się pod jej powierzchnią aktywny wulkan. Ponta da Ferraria w południowo-zachodniej części wyspy jest jedynym takim kąpieliskiem na świecie. To zatoczka osłonięta od otwartego oceanu wulkanicznymi czarnymi skałami. Żeby zanurzyć się w ciepłej wodzie, której temperatura potrafi wzrastać nawet do ponad 40 st. C (wszystko zależy od przypływów i odpływów oceanu), trzeba najpierw pokonać żwirową ścieżkę, mijając centrum talasoterapii Termas da Ferraria. Potem drewnianymi schodami zejść prosto na skały, na których na słońcu wygrzewają się niczym jaszczurki miłośnicy słońca i kąpieli. Najpiękniejsze miejsca na świecie. 10 zachwycających krajobrazów Afrykańskie lasy, pustynie Ameryki Południowej, niezwykłe jeziora na Bałkanach i starożytne ruiny na Bliskim Wschodzie. Poznaj najbardziej niesamowite oblicza planety Ziemi. Oto ranking Nation... Przyglądam się tym, którzy siedzą w wodzie. A raczej kołyszą się raz wolniej, raz szybciej, gdy wpada fala, próbując utrzymać się zamontowanych tu sznurów. Sześć lin trzymających się na hakach wbitych w skały i rozciągniętych wszerz kąpieliska ma chronić kąpiących się przed zabraniem przez ocean. Nad ich bezpieczeństwem czuwa też dwóch ratowników, co mnie dodatkowo uspokaja. Uważnie stawiając kroki na chropowatych ostrych skałach, wchodzę więc do wody, której temperatura podczas kąpieli zmienia się wielokrotnie. Wraz z nadchodzącą falą ochładza się, potem znów ociepla, co wywołuje u nas falę zachwytu, zdumienia, uśmiechów i okrzyków. Zachwyt i zdumienie pojawiały się zresztą wielokrotnie podczas mojej podróży przez São Miguel. Nie tylko w innych ciepłych kąpieliskach – jak chociażby w Parku Terra Nostra, romantycznym ogrodzie botanicznym stworzonym w XVIII i XIX w. we wsi Furnas. Tam, wśród japońskich cedrów, ogromnych paproci, palm, miłorzębów, azalii i hortensji w 1770 r. powstał największy na archipelagu basen termalny z brązową, bogatą w żelazo wodą, której temperatura waha się od 35 do 40 st. C. A jeśli to dla was za gorąco, zajrzyjcie do kompleksu sześciu naturalnych płytkich basenów (25–29 st. C) Poça da Dona Beija w tej samej wsi. Bywałem w nich wielokrotnie, bo miałem blisko znad jeziora Furnas, nad którym zamieszkałem. To była moja baza wypadowa do odkrywania cudów São Miguel. Ananasy – słodki sekret Azorów Jak nie nazwać cudem jedynej hodowli ananasów w Europie? Zresztą Azory są także jedynym miejscem na świecie, gdzie te owoce uprawia się w szklarniach – na São Miguel jest ich kilka tysięcy. Odwiedziłem jedną z plantacji, założoną ponad sto lat temu w Fajã de Baixo niedaleko Ponta Delgada, stolicy Azorów, przez Augusta Arrudę, portugalskiego prawnika i przedsiębiorcę. Po tym, jak w XIX w. z powodu zarazy na wyspach zatrzymała się produkcja i eksport pomarańczy, Arruda postanowił zaryzykować i rozpoczął uprawę innych cytrusów sprowadzanych wówczas z Brazylii. Osiągnął niebywały sukces, był jednym z największych eksporterów ananasów w pierwszej połowie XX w. Pomogła mu w tym wyjątkowo żyzna wulkaniczna gleba i zastosowanie specjalnej metody dojrzewania owoców w szklarniach. View oEmbed on the source website – Ananas to roślina wieloletnia, która produkuje jeden owoc co dwa, trzy lata. Po sześciu miesiącach wzrostu sadzonki poddawane są fumigacji, czyli okadzaniu dymem, co przyspiesza proces kwitnienia. Dym w szczelnie zamkniętej szklarni utrzymywany jest przez tydzień, a temperatura wzrasta wtedy do 40 stopni – wyjaśnia przewodniczka po plantacji. Owoce są mniejsze od tych, jakie znałem z supermarketów. Mieszczą się w dłoni, obłędnie pachną i jeszcze obłędniej smakują. Skosztowałem ich po raz pierwszy nie na plantacji Arrudy, a na lokalnym markecie w Ponta Delgada, gdzie wystawia się wielu innych producentów. Przyznaję, że tak pysznych ananasów wcześniej nie jadłem. I choć nie były tanie – kilogram za 9 euro – to w plecaku zmieściły mi się trzy, którymi zajadałem się przez kolejne dni na szlaku. Gulasz od Matki Ziemi Ananasów próbowałem też w restauracjach. Pokrojony w kostkę owoc jest tam obowiązkowym dodatkiem do kaszanki z grilla, co okazało się znakomitą przystawką przed wielką ucztą. Bo jest na Azorach inna potrawa, której nie mogłem sobie odmówić. To cozido das furnas. Jednak najpierw chciałem zobaczyć, jak jest przygotowywana. Pewnego dnia, tuż po wschodzie słońca wsiadłem na rower i z posiadłości Furnas Lake Forest Living, gdzie się zatrzymałem, ruszyłem wokół jeziora Furnas. Dojechałem do fumaroli, gorących wyziewów wulkanicznych, nad którymi gromadzili się właśnie kucharze z barów i restauracji. Do dołów wykopanych w gorącej ziemi wkładali wielkie garnki owinięte materiałem i związane sznurem. Potem przysypywali je i odjeżdżali, by znów pojawić się tu po sześciu godzinach i wyjąć danie serwowane potem gościom. Cozido das furnas to rodzaj wolno gotowanego gulaszu, składającego się z różnego rodzaju tłustych mięs, ziemniaków, warzyw (bardzo dużo kapusty). Porcja, jaką dostałem w restauracji Vale Das Furnas, była tak potężna, że ucieszyłem się, iż zajrzałem do niej w porze obiadu, a nie kolacji. Powtarzałem sobie w myślach, że spalę to przecież, odwiedzając kolejne miejsca. Popołudniowa herbata prosto z plantacji Krętymi drogami porośniętymi hortensjami jechałem w kierunku północnego wybrzeża, by po krótkiej podróży autem wyruszyć na pieszy szlak przez szmaragdowe wzgórza… herbaciane. Dotarłem do fabryki Gorreana, najstarszej i jedynej w Europie plantacji herbaty, która nieprzerwanie działa od 1883 r. To właśnie przy fabryce rozpoczyna się krótka trasa spacerowa, zaledwie 3,5 km, formalnie oznaczona jako PRC28SMI. Przechadzając się po falujących zielonych wzgórzach, klucząc pomiędzy herbacianymi drzewkami, dochodzę, a jakże, do punktu widokowego, z którego roztacza się panorama północnego wybrzeża. A potem wąską polną dróżką schodzę do fabryki, by poznać jej historię. Założona została przez Ermelindę Gago da Camara i jej syna José Honorato, którym – podobnie jak innym rolnikom – zaraza zniszczyła wspomniane już uprawy pomarańczy. Azorczycy nie mieli jednak zbyt dużej wiedzy na temat upraw herbaty. Dlatego i nasiona, i ekspertów sprowadzili z Chin. Najpiękniejsze wyspy świata. Tu poczujesz się jak w raju W specjalnym rankingu National-Geographic.pl prezentujemy 10 najbardziej zachwycających wysp na Ziemi. Nie wszystkie najpiękniejsze wyspy świata są oblewane wodami gorących oceanów. Niektóre... – Dzięki nim produkcja herbaty, obok ananasów, słodkich ziemniaków i tytoniu, uratowała naszą gospodarkę – podkreśla kelner z działającej przy fabryce kawiarni. Kosztuję tu delikatnego czarnego naparu, wcześniej przechodząc przez muzeum herbaty, a także oglądając ponadstuletnie maszyny, jakie wciąż wykorzystywane są do jej produkcji. Herbata z São Miguel jest nie tylko smaczna, ale też zdrowa. W wilgotnym klimacie wyspy nie przeżywają szkodniki zagrażające uprawom. – Dlatego nie musimy stosować żadnych środków owadobójczych na plantacji – zapewnia mnie ten sam kelner, kiedy proszę o dolewkę darmowego naparu. Wypijam go na werandzie, patrząc na Atlantyk. Przelotny obraz raju Najpiękniejszy miradouro zostawiłem sobie jednak na koniec pobytu na São Miguel i nie miała dla mnie znaczenia pogoda. Tego dnia raz świeciło słońce, to znów wiatr przywiewał ciemne chmury i deszcz. Ale to nie mogła być przeszkoda w zobaczeniu Sete Cidades, zaliczanego do siedmiu cudów naturalnych Portugalii ogromnego krateru, w którym miejsce znalazło się dla niewielkiego miasteczka i jezior nazywanych Niebieskim i Zielonym (największe zbiorniki słodkiej wody na archipelagu). Według legendy miały one powstać z łez zielonookiej księżniczki i niebieskookiego pasterza, którzy płakali nad swą nieszczęśliwą i zakazaną miłością. Dziś ludzie też tu płaczą, co widziałem na własne brązowe oczy, ale z radości i niedowierzania, że tak piękne miejsca wciąż jeszcze są na tej planecie. Zieloną kalderę oglądam z kilku punktów widokowych. M.in. z Vista do Rei – „Królewskiego Widoku” nazwanego tak na cześć króla i królowej Portugalii Carlosa i Amelii, którzy patrzyli na ten spektakl natury w 1901 r. Nie wiem, czy byli tym oczarowani. Wiem natomiast, że znacznie więcej czasu spędzicie w innym punkcie widokowym – Boca do Inferno („Piekielne Usta”), położonym 1 tys. m n.p.m. Roztacza się z niego panorama niemal 360 stopni na ten wulkaniczny masyw zajmujący prawie całą zachodnią część São Miguel oraz na ocean. I gwarantuję wam, że piękniejszego naturalnego, niemal pierwotnego widoku nie ma na całej wyspie. Best of the World 2023. Oto podróżnicze hity National Geographic na przyszły rok National Geographic przedstawia propozycje miejsc do odwiedzenia w 2023 r. Gdzie czeka nas przygoda, a gdzie przyroda? Będąc właśnie w tym miejscu, uświadomiłem sobie, że potrzebowałem podróży na Azory, żeby zobaczyć z pełną wyrazistością, jak dziewiczo jeszcze 100–200 lat temu wyglądało wiele miejsc na Ziemi tak bardzo zniszczonej przez ostatnie lata przez ludzi. Po godzinie w Boca do Inferno zarzuciłem na ramię mały plecak i ruszyłem dalej. Zabierając ze sobą na pamiątkę tylko to – przelotny obraz raju. Jak dolecieć na Azory? Na te portugalskie wyspy na Atlantyku można dolecieć samolotem z Lizbony, Porto lub Faro. Latają tu m.in. linie TAP Portugal, Azores Airlines oraz Ryanair. Przelot tymi ostatnimi jest najtańszy, ceny biletów zaczynają się od 150 zł. Azory – Informacje praktyczne Żeby dojechać do punktów widokowych, plantacji herbaty czy ananasów, potrzebny będzie samochód. Cena wypożyczenia za dobę w jednym z punktów na lotnisku to ok. 300 zł. Spałem nad jeziorem Furnas w posiadłości Furnas Lake Forest Living, należącej do Heleny i Manuela Gago da Câmara. Na polanie otoczonej wysokim lasem, zaledwie 150 m od jeziora stworzyli wyjątkowe miejsce z willami z drzewa cedrowego i z ogrodem. Cena za dom, w którym mogą spać 3 osoby, to ok. 700 zł. Na miejscu wypożyczycie rowery oraz kajaki. Więcej informacji na furnaslake.com. Co zjeść na Azorach? Dla Azorczyków pora lunchu i kolacji to godziny święte, dlatego w wielu miejscach trzeba rezerwować stoliki. Inaczej czeka was stanie w kolejce – chociaż i tak warto, by spróbować lokalnych pyszności, zwłaszcza sardynek z grilla. Najlepsze zjecie w Ponta Delgada w barze Mané Cigano – „Siostra Cygana”. To miejsce otwarte jest jedynie do godz. 15. Znakomita jest także gotowana i grillowana ośmiornica – delikatna i miękka jak masło. Spróbujecie jej m.in. w kultowym miejscu, tawernie Tasca. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Styria na talerzu i w kieliszku. Co zjeść oraz wypić podczas zimowego pobytu w Styrii
Na początek dnia wizyta w winnicy, na obiad – lokalna potrawa, a wieczorem – bożonarodzeniowe jarmarki. Podpowiadamy, czego spróbować zimą w Styrii.
W tym artykule: Winna Styria Styryjskie specjały Smak Świąt Winna Styria – Sauvignon Blanc to nasz okręt flagowy, doskonale tu wychodzi. Podobnie jak Chardonnay, które nazywamy w Styrii Morillon – Ewald Tscheppe nalewa wino cienką strugą do kieliszków. Trunek zaczerpnął szklaną rurką wprost z dębowej beczki. Jestem w Południowej Styrii, w biodynamicznej winnicy Werlitsch, którą Ewald prowadzi wraz z żoną. Kilkadziesiąt minut wcześniej spacerowaliśmy pomiędzy krzewami winorośli, z których owoców powstało to wino. Jest zima – winogrona dawno już więc zostały zebrane i zamienione w alkoholowy napój – ale przechadzka pomiędzy przysypanymi warstewką śniegu krzewami pozwoliła nam dostrzec zupełnie inne oblicze winnicy. – Winiarze najintensywniej pracują pod koniec lata i na początku jesieni, gdy trzeba doglądać owoców, a później je zbierać i tłoczyć. Zimą mamy więcej czasu i wtedy możemy zająć się gośćmi – mówi Ewald. To jeden z najlepszych momentów na odwiedziny. Zwiedzanie winnic nie jest wówczas naznaczone pośpiechem, a właściciele chętnie prowadzą turystów przez swoje włości, pokazując wszelkie zakamarki i z cierpliwością odpowiadając na wszelkie pytania. A na koniec podsuwając wino do degustacji. Zazwyczaj nalewane nie z butelki, lecz wprost z drewnianych beczek, w których trunek dojrzewa przez miesiące, a bywa, że i lata. To okazja by spróbować wina, które wciąż jeszcze podlega przeobrażeniom. I porównać smak i bukiet trunków z różnych szczepów i beczek. - Wino najlepiej smakuje w miejscu swojego powstania – tłumaczy Tscheppe. – Dlatego warto wybrać się do winnicy, a nie tylko kupować butelki w sklepie. Styryjskie specjały Ta stara winiarska prawda nie opiera się na jakichś magicznych przesłankach, lecz na fakcie, że wino jest częścią przestrzeni, w której powstaje. Zrodziło się na tej ziemi, ale też w naturalny sposób przynależne jest miejscowym smakom. Jego właściwości najłatwiej docenić, zestawiając je z lokalnymi przysmakami. Winiarze o tym wiedzą - styryjskie winnice często mają gastronomiczne zaplecze lub współpracują z tawernami leżącymi na Południowostyryjskim Szlaku Wina, ciągnącym się od Ehrenhausen do Platsch i Berghausen. Można w nich spróbować drobnych przekąsek – deski serów czy wędlin – ale też bardziej treściwych dań. O wyjątkowości wielu z nich decyduje dodatek „styryjskiego złota”, czyli oleju dyniowego. Piaszczysta gleba oraz wyjątkowy klimat Południowej Styrii są wprost stworzone dla dyń. Dynia oleista uprawiana jest w Południowej Styrii od końca XIX wieku, dziś stała się jednym z głównych produktów rolniczych regionu. By wytłoczyć litr oleju, potrzeba około trzech kilogramów prażonych nasion – a na te z kolei około 30-40 dyń – nie dziwi więc, że wczesną jesienią styryjskie pola zamieniają się w prawdziwy dyniowy wszechświat. Olej stał się tu tak ważny, że z myślą o turystach wyznaczono nawet „szlak dyniowy”, skupiający 9 tłoczni, 23 tawerny i 25 plantacji rolniczych. Podążając nim, o „styryjskim złocie” można dowiedzieć się absolutnie wszystkiego. Typowym dla Południowej Styrii smakiem jest też pieczony kurczak podawany na sałacie skropionej… a jakże, olejem dyniowym. Aufg'setzte Henn, jak zwie się to danie, przyrządzany jest z kurczaka rasy sulmtaler – lokalnej odmiany, która jeszcze kilkadziesiąt lat temu była bliska wyginięcia. Ptaki te hoduje się tradycyjnymi metodami: przebywają na otwartym powietrzu, mają swobodę ruchów i same wynajdują sobie w ściółce jedzenie. W żaden sposób nie przyspiesza się też ich wzrostu, pozwalając im rozwijać się w naturalny sposób. Smak Świąt Nieco prostsze smaki – co nie znaczy, że gorsze – królują na bożonarodzeniowych jarmarkach, organizowanych w adwencie w całej Styrii. Ja wybieram się do Grazu, skuszony unoszącym się w powietrzu zapachem pieczonych kasztanów, gorących gofrów i grzanego wina. Podróż po kiermaszach okazuje się kojącą zmysły wędrówką przez uliczki rozświetlone tysiącami lampek, pomiędzy stoiskami z rękodziełem, bożonarodzeniowymi stroikami i całym morzem przysmaków. Gdy policzki i palce zmarzną w chłodnym grudniowym powietrzu, wystarczy zamówić kubek ciepłego trunku, skubnąć trochę opiekanego nad palnikiem sera lub przystanąć przed adwentowym kominkiem, pozwalając ciepłu przeniknąć ciało. Czternaście organizowanych w mieście kiermaszów świątecznych rozsianych jest w takiej odległości, by dało się do nich szybko dojść pieszo. Przemieszczając się, wystarczy podążać za niosącymi się w powietrzu melodiami kolęd i świątecznych pieśni – uliczne koncerty są stałym punktem adwentowego programu – lub kierować się ku światłu lampek spowijającym stoiska. To przyjemny spacer, który najlepiej odbyć bez pośpiechu, chłonąc wyjątkową grudniową atmosferę. Trasa prowadzi mnie w końcu do głównego placu Grazu – centrum świątecznych uciech. Stoi tu największa w mieście choinka, otoczona drewnianymi chatkami z wszystkim, czego dusza zapragnie. Na fasadzie ratusza i daszkach stoisk tańczą bożonarodzeniowe światła rzucane z projektora. Niedaleko choinki kręci się drewniana karuzela, przystaję więc i popijając grzane wino patrzę na rozmyte w ruchu sylwetki rozradowanych dzieci myśląc o tym, że tak właśnie powinien wyglądać przedświąteczny czas.
Smaki Dolomitów, czyli co zjeść w Trentino
Na tradycje kulinarne włoskiego regionu Trentino wpływają góry i lasy. O tym, co zjeść w Trentino, rozmawiamy z Alessandro Gilmozzim, szefem kuchni restauracji El Molin w Cavalese.
Szukając najsmaczniejszych miejsc w nowo odwiedzanych regionach i miastach, warto wcześniej zaczerpnąć języka u lokalsów. Unika się w ten sposób miejsc, które powstały wyłącznie z myślą o turystach i ich kieszeniach. Oszczędza się też czas spędzany na kłopotliwych poszukiwaniach. W cyklu „Smaki świata” jako dziennikarze National-Geographic.pl rekomendujemy tylko te lokale, które sami odwiedziliśmy. I te, które zrobiły na nas wrażenie podawanymi daniami i atmosferą miejsca. Alessandro Gilmozzi to jeden z najbardziej uznanych włoskich kucharzy młodego pokolenia. W rozmowie z National-Geographic.pl opowiada, co zjeść w Trentino, a także o tradycjach kulinarnych tego regionu w północnych Włoszech. Więcej o najbardziej zielonym regionie Włoch przeczytasz również tutaj. Czym się wyróżnia Trentino na kulinarnej mapie Włoch? Na kuchnię naszego regionu z jednej strony przez wieki wpływała kultura i cywilizacja krajów niemieckojęzycznych, przede wszystkim Austro-Węgier. Z drugiej strony od zawsze odbijały się tutaj tradycje znad wybrzeża adriatyckiego. Kluczem do zrozumienia naszej kuchni są jednak Dolomity. Trentino to przede wszystkim górski region, gdzie w małych wioskach i miasteczkach pielęgnuje się wielowiekowe tradycje polowania na zwierzęta i zbierania darów ziemi. Dawniej transport nie był tak prosty jak dzisiaj, więc większość dań opierała się na świeżych i lokalnych produktach. Co ciekawe, wiele znanych dziś powszechnie przepisów miało swoje odpowiedniki z naszego regionu. Choćby słynne francuskie ciasteczka makaroniki przygotowywano również w Trentino. Nazywano je „pocałunkami z Trydentu” i przyrządzano z białek jaj i mąki migdałowej. Ciasteczka były jednym z przysmaków, które podawano biskupom podczas Synodu Trydenckiego w XVI wieku. Hygge na talerzu, czyli gdzie zjeść w Kopenhadze Stolica Danii już od kilku lat uchodzi za europejską mekkę kulinarną. To tutaj narodziła się nowoczesna kuchnia nordycka, garściami czerpiąca z tradycji kuchni skandynawskich umiejętnie ł... Przykładów jest więcej. Kawa Anterivo jest przygotowywana z rosnących w okolicy łubinów. W restauracjach w Trentino warto pytać także o domowy speck (hausschinken) i Apfelstrüdel przyrządzany z naszych jabłek. Znakomite knedle początkowo robiono z kulek czerstwego chleba ugniecionych w kostki razem z mlekiem lub wodą i jajkami. Wszystko to zgodnie z najlepszą tradycją ponownego wykorzystywania resztek. Jak natura wpływa na tradycje kulinarne Trentino? Lasy i góry od zawsze oddziaływały na kuchnię regionalną w Trentino. Dziczyzna, zioła i jagody były dawniej jedynym źródłem pożywienia obok mięsa, mleka i produktów mlecznych pochodzących od bydła i owiec. Kilka tygodni temu w Cavalese obchodziliśmy stare święto desmontegada. To dzień, kiedy pasterze schodzą z pastwisk przed pierwszymi mrozami. Natura, pory roku, klimat są niezbędne w tradycji każdej kuchni regionalnej. Nasz region – z powodu wysokiego położenia i naturalnej izolacji od sąsiadów – bardziej zakonserwował dawne przepisy niż choćby wybrzeże Morza Śródziemnego, gdzie łatwiej było o kontakty i wymianę kulturalną między różnymi cywilizacjami. Taka głęboka świadomość własnej historii kulinarnej, tradycji i tożsamości jest dla mnie bardzo ważna. Kilka miesięcy temu zostałem wybrany prezesem Ambasciatori del Gusto, organizacji non-profit, która jest gwarantem doskonałości włoskiego jedzenia we wszystkich jej aspektach i formach Jakiej specjalności szczególnie należy spróbować podczas pobytu w Trentino? Poza daniami, o których wspominałem wcześniej, nie można zapominać o wyśmienitej paście, którą robi się tutaj w Trentino. Makaron z naszego regionu powstaje w fabrykach, które przestrzegają zasad zrównoważonego rozwoju i są zasilane czystą energią. Do przygotowania takiej pasty używamy wyłącznie górskiej wody źródlanej. Czy przepisy i produkty używane przez twoją mamę i babcię odzwierciedlają się w twojej kuchni? Z pewnością, kiedy gotuję dania kuchni włoskiej, czuję dziedzictwo mojej matki. Nie należy jednak zapominać, że Trentino jest we Włoszech od nieco ponad stu lat, po wiekach panowania Tyrolu. To dlatego nasza kuchnia stanowi pomost między tradycjami włoskimi i austriackimi. Moja mama pochodziła z regionu Emilia Romagna i jej smaki odnajduję w swoim sosie pomidorowym. Inne produkty, takie jak zioła, grzyby i jagody, wynikają z długich spacerów, które jako dziecko odbyłem z moim ojcem i ciotką. Oboje pochodzili z Trentino, znali i mówili mi dużo o właściwościach leczniczych roślin. Nauczyli mnie też rozpoznawać każdy gatunek rosnący w naszych lasach i łąkach. Jak powstała restauracja El Molin? Choć pochodzę z rodziny, w której tradycje restauracyjne są długie, sam początkowo nie widziałem siebie w kuchni. Jako młody chłopak wyjechałem z Trentino. Dopiero w wieku 25 lat, kiedy wróciłem do domu, zainteresował mnie stary budynek w centrum Cavalese. Dawniej był tu młyn zbudowany cztery wieki wcześniej. Jedyny z 48 młynów w korycie rzeki Avisio, który zachował się w nienaruszonym stanie do dzisiaj. Tu właśnie, w nawiązaniu do rodzinnych tradycji, ostatecznie otworzyłem restaurację, którą nazwałem El Molin, co w naszym lokalnym dialekcie znaczy po prostu „młyn”. Nie tylko sałatka grecka. Podpowiadamy, co zjeść w Atenach [SMAKI ŚWIATA] Kuchnia grecka uchodzi za jedną z najsmaczniejszych i najzdrowszych. Spacerując po Atenach dosłownie na każdym rogu natrafiamy na kolejną tawernę pełną ludzi. Nic dziwnego – chyba nigdzie... Kto lub co inspiruje cię w pracy? Inspiracją są dla mnie składniki, na które trafiam. Jeden z ostatnich przepisów narodził się w dniu, w którym udałem się do Maso Vinal – gospodarstwa, które dostarcza mi zioła. Tam znalazłem świeży rabarbar. Potem zatrzymałam się w sadzie, skąd pochodzą moje warzywa. Tego dnia było już jednak późno i niewiele zostało. Jedyne, co mogłam dostać, to trochę groszku i strąki rumianku. Po powrocie do El Molin pomyślałem, dlaczego nie połączyć słodyczy groszku z kwasowością rabarbaru i kwiatową śmiałością rumianku, podkreślając ziołowe nuty obu roślin? W rezultacie powstał deser o nazwie Rabarbaro e Camomilla, w którym oszałamiająca równowaga między słodyczą a kwasowością produktów Dolomitów opowiada historię delikatności i harmonii. Słyszałem, że również speck przygotowujesz samodzielnie? To prawda. W naszym regionie większość rodzin tradycyjnie sama zajmowała się produkcją wędlin. Speck podajemy również na pizzy casareccia w pizzerii Excelsior, która znajduje się tuż obok El Molin. Obok pane di sussistenza, czyli chleba żytniego gotowanego na parze z pudrem sosnowym, speck to również jedna z przystawek, którymi witam gości w mojej restauracji. <a id="Podczas+specjalnych+kolacji+tematycznych+w+El+Molin+mo%C5%BCna+spr%C3%B3bowa%C4%87+da%C5%84+inspirowanych+przyrod%C4%85+Trentino.+Co+dok%C5%82adnie+podajesz+podczas+kolacji+%E2%80%9EZapach+lasu%E2%80%9D%3F" name="Podczas+specjalnych+kolacji+tematycznych+w+El+Molin+mo%C5%BCna+spr%C3%B3bowa%C4%87+da%C5%84+inspirowanych+przyrod%C4%85+Trentino.+Co+dok%C5%82adnie+podajesz+podczas+kolacji+%E2%80%9EZapach+lasu%E2%80%9D%3F">Podczas specjalnych kolacji tematycznych w El Molin można spróbować dań inspirowanych przyrodą Trentino. Co dokładnie podajesz podczas kolacji „Zapach lasu”? Stworzyłem to menu, aby moi goście mogli poczuć zapach i konsystencję darów naszej natury. Przez cały rok, przynajmniej dwa razy w tygodniu, zbieram w okolicznych lasach i na łąkach zioła, grzyby, szyszki sosny circolo i żywicę. Wszystkie te smaki i aromaty próbuję wykorzystywać później w kuchni. Pewnego dnia szukałem odpowiedzi na pytanie, jak smakuje ziemia? Kiedy szukałem kuchennego odpowiednika darni, użyłem miękiszu foccaci jako idealnej konsystencji oraz ekstraktu szałwii i czarnej kapusty z octem z porostów, brzozą i proszkiem z borowików. Tak udało mi się w kuchni przygotować odpowiednik ziemi. Danie L'olio e la montagna (Olej i góra) to z kolei kulinarna podróż znad Jeziora Garda, gdzie powstaje oliwa, na łąki Cavalese. To danie to sałatka z 18 różnymi ziołami i kwiatami o różnej konsystencji. Do tego sardynki z jeziora i lody crescione. Sałatkę podaje się w szklance. Gość używa łyżki i zaczynając od dołu zbiera wszystkie składniki, doświadczając innego doznania z każdą kolejną łyżką, która trafia do jego ust. Podczas kolacji „Zapach lasu" można spróbować w El Molin tych i wielu innych dań inspirowanych naturą Trentino. Restauracja El Molin znajduje się w Val di Fiemme. Cavalese, Via Muratori 2 Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Nie tylko bułki ze śledziem, czyli co zjeść w Hamburgu
O nowoczesnej kuchni północnych Niemiec, ale także o zmieniających się trendach kulinarnych u naszych zachodnich sąsiadów rozmawiamy z Thomasem Samplem, jednym z najpopularniejszych szefów kuchni w Niemczech.
W tym artykule: Nowoczesny koncept gastronomiczny Na tropie zapomnianych warzyw i owoców Co zjeść w Hamburgu? Thomas Sampl pochodzi z Nadrenii. Swoje kulinarne umiejętności kształtował jednak na północny Niemiec. W Hamburgu wraz z dwojgiem przyjaciół opracował koncepcję nowoczesnej kuchni portowej (Hobenköök w dialekcie języka dolnoniemieckiego). Utalentowane trio to restauratorzy z sercem i duszą przepełnionymi pasją do swojego pomysłu. Ten z kolei polega na połączeniu w jednym miejscu restauracji i hali targowej ze świeżymi owocami i warzywami. Wszystko po to, by ograniczyć marnowanie jedzenia. Produkty, które się nie sprzedadzą, są przez kucharzy na bieżąco wykorzystywane w kuchni. Nowoczesny koncept gastronomiczny Restauracja i hala Hobenköök znajdują się w dawnym budynku dworca w nowoczesnej i tętniącej życiem dzielnicy portowej Hafencity w centrum Hamburga. [Więcej o tym, jak Hamburg zmienia się w najbardziej zielone miasto Niemiec, przeczytasz tutaj]. Z Thomasem Samplem spotykam się na miejscu. Obiecał opowiedzieć więcej, co zjeść w Hamburgu i jak zmiany klimatyczne na świecie wpływają na zmiany trendów kulinarnych. Hobenköök nie jest typową restauracją. Na czym dokładnie polegał wasz pomysł? Przede wszystkim jesteśmy halą targową, w której od poniedziałku do soboty przez cały dzień można dostać świeże warzywa i owoce. Co szczególnie ważne, wszystkie oferowane tu produkty pochodzą bezpośrednio o lokalnych rolników i producentów. Unikamy pośredników. Pod tym samym dachem znajduje się też restauracja. Nasi goście siedzą i jedzą właściwie tuż obok półek i koszy pełnych świeżych produktów. Skąd pochodzi nazwa tego konceptu? Hobenköök to słowo w dialekcie północoniemieckim, którego używa się w Hamburgu. Czasami może bardziej przypominać język duński lub niderlandzki. Zależało nam, aby już w samej nazwie podkreślić, że odnosimy się do lokalnych korzeni. Samo słowo „Hobenköök" oznacza „kuchnię portową", co również nawiązuje do tradycji Hamburga. Jak odkrywać świat poprzez kuchnie? Rozmowa z Karolem Okrasą W kolejnym odcinku podcastu „National Geographic Traveler: Zjawiskowo” wybieramy się w podróż po świecie pełnym smaków, zapachów i aromatów. Na tropie zapomnianych warzyw i owoców Sam jednak nie pochodzisz z tych regionów? Urodziłem się w środkowych Niemczech. Do Hamburga przyjechałem już jako szef kuchni w poszukiwaniu nowych smaków. I właśnie tu – w północnych Niemczech – odkryłem prawdziwą tradycyjną kuchnię. Co ciekawe, moja fascynacja kulinariami tego regionu zaczęła się od przypadkowego znaleziska. Zaraz po przyjeździe wpadła mi w ręce stara XIX-wieczna książka kucharska pisana w lokalnym dialekcie. W środku znalazłem wiele przepisów na zapomniane już dania, do przyrządzenia których potrzebne były owoce i warzywa, o których nigdy nie słyszałem. Zacząłem wypytywać tutejszych rolników, czy uprawiają któreś z produktów, które znalazłem w starej książce kucharskiej. Pomogli mi zidentyfikować kilka z nich, m.in. złotą rzodkiew, i opowiedzieli, że to typowe wiosenne warzywo z tych okolic. I tak zaczęła się moja podróż po kulinarnych tradycjach Hamburga. W wyniku tych poszukiwań i odkryć powstał Hobenköök. W naszej kuchni używa się wyłącznie lokalnych i świeżych produktów, dostarczanych przez ponad 200 rolników, piwowarów czy wytwórców serów. Sądzisz, że jest dzisiaj potrzeba takich miejsc jak Hobenköök? Jestem o tym przekonany. Jeszcze 15 lat temu, kiedy przyjechałem do Hamburga, trudno było tu znaleźć ziemniaki, które by smakowały jak ziemniaki. A warto pamiętać, że to warzywo jest podstawą tutejszej kuchni. Z czasem coraz więcej rolników zaczęło zwracać uwagę na jakość swoich upraw. Więcej ludzi też pyta o produkty z okolic i szuka takich potraw, które są przygotowywane w zrównoważony sposób z wykorzystaniem świeżych produktów. Co ciekawe, kiedy pytałem rolnika o złotą rzodkiew, ten zauważył, że jestem pierwszym od przynajmniej 40 lat kucharzem, który interesuje się pochodzeniem warzyw i owoców. Teraz takie relacje z farmerami to właściwie część naszej pracy. I nie jest to tylko tymczasowa moda? O tym, że nie jest, najlepiej świadczy liczba tego typu restauracji w Hamburgu. Kilka lat temu można je było policzyć na palcach jednej ręki. W tym roku miejsc, w których dba się o świeże i lokalne jedzenie, jest w mieście ponad 20. Hamburg pod tym względem wyróżnia się na tle całych Niemiec. To tutaj Michelin odznaczył największą w naszym kraju liczbę restauracji swoimi „zielonymi gwiazdkami". Próbowałeś odtworzyć wszystkie dania z tej starej książki kucharskiej? Początkowo tak, ale z czasem zacząłem z niej korzystać jak z inspiracji. Te dania sprzed ponad stu lat pozwoliły mi lepiej zrozumieć zarówno typowe jedzenie z Hamburga, jak i z okolic. Najdroższy burger na świecie kosztuje 23 tys. złotych. Co jest w środku? Umieszczenie tego typu dania w menu z pewnością przekłada się popularność restauracji, choć rekordowo drogiego burgera zamawia niewielu. Co zjeść w Hamburgu? Czym na kulinarnej mapie Niemiec wyróżnia się Hamburg? Typowym daniem kojarzonym z naszym miastem jest labskas. To pożywne mięsne danie z wołowiną, ziemniakami, burakami, cebulą i śledziem. Labskas najczęściej podaje się z ogórkami kiszonymi, rolmopsem i jajkiem sadzonym. To stare danie portowe. Było i jest serwowane marynarzom na statkach. Za sukces labskasa odpowiada prosty sposób przyrządzenia go na statku. Innym przysmakiem jest prosta bułka ze śledziem (Fischbrötchen) oraz – na deser – mleczny przysmak z leśnymi owocami (rote grütze). Podobno miałeś zostać matematykiem? To prawda. Cała moja rodzina tradycyjnie zajmowała się przetwórstwem mięsa. Ja bardzo nie chciałem tego robić. Dość szybko jednak zacząłem pracę jako szef kuchni i tak już zostało. A w kuchni jesteś bardziej artystą czy matematykiem trzymającym się precyzyjnie przepisów? Jestem trochę artystą i trochę matematykiem. W kuchni staram się pozwalać sobie na więcej szaleństwa i kreatywności. Liczby i matematyka przydają mi się bardziej w biznesie, czym tak naprawdę jest prowadzenie restauracji. Restauracji Hobenköök szukajcie w dzielnicy portowej Hafencity w Hamburgu przy Stockmeyerstraße 43. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Hygge na talerzu, czyli gdzie zjeść w Kopenhadze
Stolica Danii już od kilku lat uchodzi za europejską mekkę kulinarną. To tutaj narodziła się nowoczesna kuchnia nordycka, garściami czerpiąca z tradycji kuchni skandynawskich umiejętnie łączonych z najnowszymi trendami w gotowaniu. Oto 5 pomysłów, gdzie zjeść w Kopenhadze.
W tym artykule: Na tropie duńskich wypieków Smørrebrød, czyli kanapki po duńsku Stolica „zielonych" restauracji Jedz na targu ulicznym Skål, czyli na zdrowie! Szukając najsmaczniejszych miejsc w nowo odwiedzanych regionach i miastach, warto wcześniej zaczerpnąć języka u lokalsów. Unika się w ten sposób miejsc, które powstały wyłącznie z myślą o turystach i ich kieszeniach. Oszczędza się też czas spędzany na kłopotliwych poszukiwaniach. W cyklu „Smaki świata” jako dziennikarze National-Geographic.pl rekomendujemy tylko te lokale, które sami odwiedziliśmy. I te, które zrobiły na nas wrażenie podawanymi daniami i atmosferą miejsca. Dziś polecamy 5 pomysłów na to, gdzie zjeść w Kopenhadze. Autentyczna kuchnia duńska jest głęboko zakorzeniona w ludowej historii Danii. Za duńską specjalność uchodzą tak wydawałoby się proste dania, jak kanapeczki smørrebrød przygotowywane na ciemnym żytnim pieczywie i dekorowane różnego rodzaju pastami i dodatkami. Talerz takich kanapek jest tu nierzadko podawany jako pełnoprawne danie obiadowe. Choć dziś silne są trendy związane z weganizmem, tradycyjna duńska kuchnia nie stroni od mięsa. Szczególnie dużo je się tu wieprzowiny. Za najpopularniejsze dania uchodzą tutaj: pieczeń wieprzowa ze skwarkami (flæskesteg), klopsiki mięsne (frikadeller), smażone kiełbaski (medisterpølse) To wszystko podawane oczywiście z lokalnym piwem Carlsberg lub Tuborg. Na tropie duńskich wypieków Jednym z najbardziej znanych słodkich przysmaków kojarzonych z Danią (może poza maślanymi ciasteczkami w okrągłych metalowych pudełkach) jest wienerbrød, czyli „pieczywo wiedeńskie". Do Danii rzeczywiście trafił w XIX wieku za sprawą austriackich piekarzy. Wienerbrød to warstwowe ciasto francuskie na zakwasie, najczęściej podawane z lukrem, czekoladą lub dżemem jabłkowym. Na piekarnie serwujące świeżo wypieczone wienerbrød można w Kopenhadze trafić na każdym roku. Najpopularniejsze z nich to: Juno (Århusgade 48) Hart Bageri (Gl. Kongevej 109) Skt Peders Bageri (Sankt Peders Stræde 29) Mirabelle (Guldbergsgade 29) Lille Bakery (Refshalevej 213A) Smørrebrød, czyli kanapki po duńsku Duński lunch składa się z talerza pełnego kanapek tak bardzo różnorodnych, jak bardzo trudne jest to słowo do wymówienia. I rzeczywiście uważa się, że nie ma dwóch takich samych smørrebrød. Wygląd kanapek i dodatki dobierane do ich przyzdobienia zależą właściwie wyłącznie od fantazji kucharza. Smørrebrød to kromki chleba żytniego z różnymi dodatkami, takimi jak marynowany śledź, plastry ziemniaczane lub pieczeń wołowa. Wiele restauracji w Kopenhadze ma coś w rodzaju smørrebrød w swoim menu na lunch, ale smørrebrød można również kupić w miejscach takich jak Torvehallerne (targ przy Frederiksborggade 21). Podczas pobytu w Kopenhadze warto pomyśleć o udziale w specjalnym kursie przygotowywania tych kanapek. Najpopularniejsze zajęcia prowadzi Hahnemanns Køkken. Za kurs trzeba zapłacić przynajmniej 1000 DKK (ok. 600 zł). Najbezpieczniejsze kraje świata. Zobacz, jak wypadła Polska na tle innych państw Jakie są najbezpieczniejsze kraje świata? Poniżej prezentujemy najbardziej aktualny ranking dziesięciu państw, w których nacisk na bezpieczeństwo jest najwyższy. Stolica „zielonych" restauracji Duńczycy są uważani – i sami się tak postrzegają – jako naród, który najbardziej na świecie zwraca uwagę na zrównoważony rozwój. Potwierdzają to statystyki. To w Danii właśnie sprzedaje się najwięcej produktów uznawanych za ekologiczne. Nie brakuje tu więc również restauracji, w których szczególną uwagę zwraca się na pochodzenie produktów i sposób i przyrządzania. Aby spróbować jednego z menu organicznych, warto wygrać się do restauracji Gro Spiseri (Æbeløgade 4). To właściwie prawdziwa farma na dachu budynku, gdzie większość składników jest uprawiana na miejscu. Za ekologiczną uznawana jest również restauracja włoska Bæst (Guldbergsgade 29), w której powstaje trzecia najlepsza pizza na świecie. Jedz na targu ulicznym Jeśli chcesz się poczuć jak prawdziwy kopenhażanin lub kopenhażanka, wybierz się na jeden z lokalnych targów spożywczych. Targi i szeroko pojęty street food stały się popularnym miejscem spotkań mieszkańców i turystów, którzy spędzają tu miły czas zgodnie z regułami duńskiego stylu życia hygge. Na targach znajdziesz szeroki wybór starannie wyselekcjonowanych potraw – od burgerów, pizzy po dania japońskie, a także hotidogi pølse (najpopularniejsze duńskie jedzenie uliczne) i piwo rzemieślnicze. Spacer po Kopenhadze trasą kolejnych targów ulicznych może być dobrym pomysłem na spędzenie jednego dnia. W centrum miasta można połączyć wizytę w kultowym parku rozrywki Tivoli Gardens z posiłkiem w Tivoli Food Hall. Można też zwiedzić okolice Pałacu Królewskiego, gasząc pragnienie w Boltens Food Court. Jeśli udasz się na targ Reffen, odkryjesz rozwijającą się dzielnicę Refshaleøen, która wydaje się zmieniać o różnych porach dnia. W drodze do lub z Refshaleøen, warto zatrzymać się na szybką przekąskę w Broens Gadekøkken (Strandgade 95) w uroczej starej dzielnicy Christianshavn. Gdzie kręcono Harry'ego Pottera? Poznaj miejsca, w których nagrywano filmową serię o młodym czarodzieju Miejsc, gdzie kręcono Harry'ego Pottera, jest znacznie więcej niż mogłoby się wydawać. Choć zdecydowana większość kojarzy filmową serię o czarodzieju z Hogwartu przede wszystkim z Wyspa... Skål, czyli na zdrowie! Duńczycy – obok Czechów i Niemców – wypijają najwięcej piwa na świecie. Najczęściej do kufli trafiają napoje warzone w jednym z dwóch tradycyjnych browarów: Carlsberg lub Tuborg. W ciągu ostatniej dekady coraz większą popularnością cieszą się jednak piwa rzemieślnicze, które szczególnie w Kopenhadze można już dostać w większości barów. Podczas piwnej wyprawy po stolicy Danii warto na swojej mapie poszukać adresów tych kilku miejsc: Mikkeller and Friends, BRUS, Nørrebro Bryghus i Dial’legd. Panuje ta prawdziwe duńsko niezobowiązująca atmosfera. Bo jak sami o sobie mówią Duńczycy – „może jesteśmy Skandynawami, ale ponieważ żyjemy bardziej na południe niż nasi nordyccy bracia, bliżej nam do Włochów". Źródło: VisitCopenhagen.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Raj dla włóczykijów i... dla rodzin z dziećmi. Bieszczady i Beskid Niski to wizytówki Podkarpacia
Te dwa pasma górskie nie tylko „odhaczają” większość pozycji na liście turystycznych potrzeb, ale są pełne niedającej się zdefiniować magii. Kto raz trafi w te strony, będzie chciał tu wracać.
W tym artykule: Beskid Niski i Bieszczady – perły Podkarpacia Bieszczady - najciekawsze trasy Beskid Niski - trasa na Kamień nad Jaśliskami Turystyka „widokowa” na Podkarpaciu Raj dla miłośników historii i dobrego jedzenia Bezkresne połoniny i góry, w których pod szczytami nie tworzą się kilometrowe korki. Krajobrazy, które koją i uskrzydlają. Przepiękne i gęsto zalesione parki narodowe. Rozrywki dla najmłodszych podróżników, a także dla dorosłych szukających bardziej ekstremalnych doznań. Świadectwa burzliwej i fascynującej historii. Klimatyczne knajpki z przepyszną lokalną kuchnią oraz prężnie rozwijające się winnice. To zaledwie ułamek atrakcji, które czekają na turystów w Bieszczadach i Beskidzie Niskim. Te krainy kochają zarówno samotni wędrowcy, jak i rodziny z dziećmi. Skąd ten fenomen? Beskid Niski i Bieszczady – perły Podkarpacia Mało kto mówi: „Rzuć wszystko i jedź w Beskid Niski”. W powszechnej świadomości ten teren jest trochę mniej gościnnym i charyzmatycznym podkarpackim rodzeństwem Bieszczad. Niesłusznie. Udała mu się bowiem trudna sztuka – dysponuje bardzo przyjazną turystom infrastrukturą, a jednocześnie nie zatracił swojego nieco dzikiego i nieokiełznanego charakteru. Pasmo górskie rozciągające się od Przełęczy Łupkowskiej na wschodzie, po Przełęcz Tylicką na zachodzie są mekką samotnych wędrowców, „karmiących” się jedynie ciszą i pięknymi krajobrazami, a jednocześnie z otwartymi ramionami witają rodziny z dziećmi, miłośników zabytków i smakoszy. Wieża widokowa na Cergowej, fot. Gabriela Joniec Bieszczady stały się z kolei ziemią obiecaną dla byłych „korposzczurów” zmęczonych zgiełkiem wielkich miast. To tu chętnie osiedlają się artyści, pisarze i ci, którzy szukają natchnienia w ciszy i pięknej przyrodzie. A tych ostatnich jest tu pod dostatkiem. Pomiędzy Przełęczą Łupkowską a Przełęczą Wyszkowską rozciągają się piękne bezkresne połoniny, a ryk żubra, niedźwiedzia czy jelenia to naturalne odgłosy tutejszych lasów. W Bieszczadach znajduje się dużo przystępnych szlaków o umiarkowanym stopniu trudności, m.in. ten prowadzący na Połoninę Wetlińską, Caryńską czy Tarnicę, ale nie brakuje też propozycji dla doświadczonych wspinaczy. Całodniowe wycieczki po dolinach lub szczytach, zapierające dech w piersiach widoki i niepowtarzalny klimat – właśnie z tego słyną Bieszczady. Bieszczady - najciekawsze trasy Trasy spacerowe – Torfowisko Tarnawa i Jeziorka Duszatyńskie Jeziorka Duszatyńskie w rezerwacie Zwiezło Zaczniemy przewrotnie, bo nie od gór, a od... wody. Bieszczady bogate są w wodospady (Wodospad Magurski), rzeki (San, Wetlina czy Solinka) i stawy, ale jezior nie ma tu wiele. Oprócz tego zdecydowanie najsłynniejszego, czyli Jeziora Solińskiego, zwanego też Bieszczadzkim morzem, godne uwagi są właściwie dwa - Jeziorka Duszatyńskie. Położone są one przy Głównych Szlaku Beskidzkim (szlak czerwony), na odcinku biegnącym z Komańczy na Chryszczatą, oraz na terenie pięknego rezerwatu przyrody „Zwiezło”. Powstały one na skutek oderwania się i obsunięcia zachodniego zbocza Chryszczatej w 1907 roku. Obrosły one wieloma legendami. Niektórzy uważali to miejsce za zaczarowane i wierzyli, że osuwisko było dziełem diabła, który rzucił tu ognistą kulę. Inni - że to efekt upadku meteorytu. Jeziorka Duszatyńskie, fot. Norbert Nazarkiewicz Na wysokości 683 m.n.p.m. znajduje się mniejsze z jeziorek, zwane Dolnym, 18 metrów wyżej położone jest Jeziorko Górne. Spacer rozpoczynamy we wsi Duszatyn, a oba jeziorka obchodzimy od lewej strony. Warto o tym pamiętać szczególnie nad Jeziorkiem Górnym, bo ścieżka jest tu słabo oznakowana. Przy symbolicznym grobie młodego leśnika, szlak czerwony zaczyna wspinać się na Chryszczatą, na którą dojdziemy w mniej więcej 45 minut. Jeziorka Duszatyńskie są świetnym celem wycieczki, ale warto je również połączyć z wędrówką czerwonym szlakiem z Komańczy do Wołosatego. Torfowisko Tarnawa i Worek Bieszczadzki Zanim wespniemy się w wyższe partie gór, zatrzymajmy się na chwilę na... mokradłach. W Bieszczadach znajduje się kilkanaście torfowisk, ale tylko kilka z nich udostępniono zwiedzającym. Najlepszą infrastrukturę ma to położone na terenie nieistniejącej już wsi Tarnawa Wyżna. Ścieżka przyrodnicza nad bagienno-łąkowymi terenami prowadzi po poddanych niedawno renowacji kładkach. Torfowisko podzielono na dwie części. Większa z nich (po lewej stronie od parkingu) zajmuje obszar około 20 hektarów, a długość kładek to około 1800 metrów. Mniejsza ma powierzchnię około 6 hektarów, a pomosty ciągną się przez 600 metrów. To świetne miejsce na spacer z rodziną i idealna okazja, aby dokształcić się na temat flory i fauny terenów bagiennych. Najłatwiej dotrzeć tu samochodem, który zostawić można na dużym parkingu. Aby wejść na torfowiska trzeba wykupić jednodniowy bilet wstępu na teren Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Torfowisko Tarnawa, fot. Anna Żuchlińska Torfowiska Tarnawa znajduje się w tzw. Bieszczadzkim Worku, najdalej na południowy wschód wysuniętym skrawku Polski. Wciśnięty jest on między Bieszczady Wysokie i granicę z Ukrainą, którą wyznacza rzeka San. To jeden z rzadziej odwiedzanych rejonów w Bieszczadach, więc ściągają tu wędrowcy spragnieni dzikiej przyrody, ciszy i spokoju. Zabudowania Tarnawy Wyżnej, obok której położone jest torfowisko, zniszczono po II wojnie światowej, a jej ludność została wysiedlona. Trasa górska na Połoninę Wetlińską (z Wetliny przez Przełęcz Orłowicza na Połoninę Wetlińską i jej najwyższy szczyt Osadzki Wierch, powrót przez Hasiakową Skałę i Przełęcz Wyżną) Jeśli jesteś w Bieszczadach, w twoim grafiku nie może zabraknąć Połoniny Wetlińskiej. Świetną bazą wypadową do wędrówek po tym jednym z najsłynniejszych bieszczadzkich masywów są miejscowości Wetlina i Smerek. Jego znak rozpoznawczy to zbocza porośnięte bardzo gęstym lasem bukowym oraz goły szczyt. Z powodu przepięknych widoków i ciągnącej się po horyzont otwartej przestrzeni, spacer grzbietem Połoniny Wetlińskiej to niewyczerpane źródło inspiracji i zachwytów. Tras na Połoninę Wetlińską jest wiele, ale najpiękniejsza z nich swój początek ma w Wetlinie – Starym Siole. Szlak żółty na początku prowadzi drogą asfaltową, aby następnie przerodzić się w szeroką polną drogę. Na granicy lasu znajduje się kasa Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Po ok. 2 km, za wiatą turystyczną, naszym oczom ukaże się grzęda skalna, przy której postawiono barierkę. Idąc dalej ścieżką dojdziemy do Przełęczy Orłowicza, na której nasza trasa łączy się z Głównym Szlakiem Beskidzkim (szlak czerwony). Kierujemy się na wschód i idziemy granią przez Szare Berdo. Przed sobą widzimy grzbiet Hnatowego Berda, a za nim najwyższy punkt trasy – Osadzki Wierch (1253 m n.p.m.). Za szczytem mijamy bacówkę, w której okresowo wypasa się owce. Dochodzimy do Hasiakowej Skały, z której żółtym szlakiem idziemy na południe do Przełęczy Wyżnej. Rozpoznamy ją po dwóch pomnikach: jednemu poświęconemu Jerzemu Harasymowiczowi, a drugiemu - ofiarom gór i ratownikom. Beskid Niski - trasa na Kamień nad Jaśliskami Trasa górska z Lipowca przez Garbki na Kamień nad Jaśliskami, powrót przez cmentarze z okresu I wojny światowej, przełęcz Beskid nad Czeremchą i wieś Czeremcha Trasa zaczyna się we wsi Lipowiec. Zielony szlak prowadzi do lasu bukowego, a za Garbkami łączy się z żółtym (dydaktycznym). Przechodzimy obok osuwiska Nad Sinym Wirem, mijamy kamieniołom Okrągła Wyspa, aż w końcu docieramy do rozwidlenia szlaków. Odbijamy na północ i po 500 m dochodzimy do szczytu Kamienia (857 m n.p.m.), który rozpoznamy po sporym usypisku... kamieni. 50 m od szczytu znajduje się natomiast pomnik upamiętniający Karola Wojtyłę. Schodzimy znowu na rozwidlenie szlaków i zmierzamy w stronę granicy polsko-słowackiej. Idąc na wschód niebieskim szlakiem, mijamy po drodze cmentarze, na których spoczywają ofiary I wojny światowej. Nie przekraczając granicy, podążamy na zachód słowackim czerwonym szlakiem granicznym do przełęczy Beskid nad Czeremchą. Drogą szutrową udajemy się na północ przez nieistniejącą miejscowość Czeremcha. Po drodze mijamy ruiny strażnicy niemieckiej oraz cerkwisko. Wycieczkę kończymy w Lipowcu. Przejście całej trasy powinno zająć około 5 godzin. Samochód da się zostawić przy początku trasy w Lipowcu, ale można również dojść tam na nogach z Jaślisk (3 km), które zasłynęły ostatnio jako miejsce akcji dwóch polskich filmów - „Wina truskawkowego” i „Bożego ciała”. Turystyka „widokowa” na Podkarpaciu Przepiękne krajobrazy to drugie imię zarówno Bieszczadów, jak i Beskidu Niskiego. I chociaż właściwie wystarczy się odwrócić, żeby zobaczyć tam coś zapierającego dech w piersiach, to my szczególnie polecamy dwie miejscówki - wieże widokowe na Cergowej w Beskidzie Niskim i na Korbani w Bieszczadach. Najwyższy z trzech szczytów masywu Cergowa, zwanego też Wielką Górą, wznosi się na wysokość 716 m n.p.m. i to właśnie na nim znajduje się wieża. Turyści mogą z niej podziwiać Beskid Niski, Pogórze Karpackie z Dołami Jasielsko-Sanockimi, Karpaty Słowackie oraz Tatry. Cergowa jest wyjątkowo ciekawa geologicznie - znajdują się na niej liczne osuwiska i jaskinie (które, według legend, były kryjówkami zbójników), a także oczko wodne zwane „Morskim Okiem” oraz źródełko „Złota Studzienka”. Na wieżę widokową na Cergowej można wyruszyć np. z Dukli żółtym szlakiem przez wieś Cergowa. Świetny punkt widokowy znajduje się też na wieży widokowej na Korbani (894 m n. p. m.), z której obejrzeć można Bieszczadzkie Morze oraz panoramę Bieszczadów Wysokich wraz z najwyższym bieszczadzkim szczytem Tarnicą. Samochód warto zostawić na parkingu w Bukowcu, a potem należy udać się zieloną ścieżką do celu. Zajmuje to około godziny. Raj dla miłośników historii i dobrego jedzenia Swój niepowtarzalny klimat Beskid Niski zawdzięcza m.in. dawnym mieszkańcom tego regionu, czyli Łemkom. Świadectwem ich obecności są dawne wsie, które miejscowa ludność musiała opuścić w ramach przymusowych przesiedleń ludności pod koniec II wojny światowej. Niewielu z nich powróciło do swoich dawnych domów, a pozostałości po tętniących życiem miejscach stanowią swoiste echo historii. Odwiedź nieistniejące już łemkowskie wsie, np. osadę Żydowskie. Chcąc dokładniej poznać dawne życie rdzennych mieszkańców Beskidu Niskiego, odwiedź Skansen Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej. Cerkiew Św. Michała Archanioła w Świątkowej Wielkiej, fot. Jakub Rybicki Najwspanialszymi śladami kultury łemkowskiej w Beskidzie Niskim są cerkwie wchodzące w skład Szlaku Architektury Drewnianej. Przy trasie Bartne-Krempna znajdują się aż cztery z nich: Świątkowa Mała, Świątkowa Wielka, Kotań i Krempna. Szlak Architektury Drewnianej przechodzi również m.in. przez Bieszczady - szczególnie cennym zabytkiem jest znajdująca się na liście Światowego dziedzictwa UNESCO bojkowska cerkiew w Smolniku n. Sanem. Beskid Niski i Bieszczady to nie tylko historia, ale też bogate tradycje kulinarne. Dzięki położeniu województwa podkarpackiego przy pograniczu polsko-ukraińskim, miejscowa kuchnia to prawdziwy kulturowy i etniczny miszmasz. Składniki serwowanych w tutejszych restauracjach lokalnych przysmaków pochodzą z gospodarstw ekologicznych oraz podkarpackich łąk i lasów. Spróbujesz tu najlepszych proziaków, rozmaitych konfitur i kozich serów. Sery Kozie w Dzikim Winie, fot. Norbert Nazarkiewicz W Dzikim Winie w Daliowej można spróbować kozich serów także w tartach, pierogach i sałatkach, a w menu znajdziemy też koźlęcinę na różne sposoby, pieczone i wędzone pstrągi, proziaki i chały z czosnkiem niedźwiedzim, ziołową zupę rybną, żur grzybowy, domowe ciasta i chleby z ziołowymi pastami oraz przepiórki i jajka przepiórcze z hodowli w obiekcie. Ciekawą propozycją jest też zupa z pokrzywy. Wszystkie produkty pochodzą z sąsiedzkich gospodarstw ekologicznych i dzikiej beskidzkiej łąki. Można tu też kupić na wynos lub zamówić rozmaite przetwory i kozie sery. Menu zmienia się co tydzień, wśród serwowanych potraw znajdują się też potrawy kuchni łemkowskiej, np. fuczki, bandurki, czy ryzanki i bohar. Beskid Niski słynie też ze wspaniałego wina. To Jasłu polskie winiarstwo zawdzięcza swój renesans. Nic więc dziwnego, że właśnie Podkarpacie jest obecnie najprężniej rozwijającym się regionem winiarskim w kraju. Funkcjonuje tu także Jasielski Szlak Winny. W Jaśle znajduje się pierwsza w Polsce miejska winnica, która powstała na zielonych terenach okalających miasto. W Winnicy Sztukówka (w Gliniku Średnim) powstają wina o wdzięcznych nazwach dawnych instrumentów muzycznych: Lira Korbowa, Maryna, Bazuna, Suka, Cymbały, Fidel czy Złóbcoki. Z kolei w Bieszczadach wybornej regionalnej kuchni można spróbować w Karczmie „Paweł Nie Całkiem Święty” w Smereku. Bieszczady, fot. Gabriela Joniec Będąc w Bieszczadach i Beskidzie Niskim warto skorzystać z bogatej oferty lokalnych biur podróży, które proponują m.in. wycieczki jednodniowe. Z Biurem Podróży Bieszczader można przejść się do Jeziorek Duszatyńskich w ramach wycieczki „Traperska przygoda”. Pod nazwą "Bieszczadzki klasyk" kryje się natomiast organizowany przez Biuro Podróży PAWUK dobry dla rodzin z dziećmi oraz seniorów spacer do schroniska pod Małą Rawką (z którego można podziwiać Połoninę Caryńską, Wetlińską i gniazdo Tarnicy) oraz wycieczka na punkt widokowy w Polańczyku – bieszczadzkim uzdrowisku. Ze wzgórza Kiczera widać meandry Zalewu Solińskiego i Bieszczady Wysokie. Z biurem podróży Dzikie Bieszczady można z kolei wybrać się na wycieczkę „Bieszczadzkie smaki połonin”, w ramach której można zdobyć Połoninę Wetlińską oraz kupić lokalne sery w Bacówce. Bieszczady i Beskid Niski to miejsca, w których zmysły karmi się niezapomnianymi widokami i wyjątkową kuchnią, a historią się oddycha. Obie krainy stanowią idealny cel wakacyjnych podróży, zarówno tych w duchu slow, jak i active. #OdkryjNaturęPrzygody na Podkarpaciu! Działanie promocyjne zostało sfinansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2014-2020. Więcej informacji o atrakcjach Podkarpacia znajdziesz na stronach https://podkarpackie.travel/ i https://podkarpackie.eu/
Najlepsza restauracja na świecie? Ani włoska, ani azjatycka
Najlepsza restauracja na świecie utrzymuje swój tytuł drugi rok z rzędu. Gdzie zjemy najlepiej? Kierunek i lokalizacja mogą zaskoczyć.
W tym artykule: Najlepsza restauracja na świecie Kuchnia hiszpańska najsmaczniejsza? Gdzie są najlepsze restauracje na świecie? Różnorodne smaki świata to jeden z wielu powodów, dla których tak chętnie wyjeżdżamy za granicę. Bo jak to, pojechać do Wiednia i nie zjeść sznycla czy strudli? Sałatka grecka z kolei najlepiej smakuje oczywiście w Grecji, ale to niejedyny specjał lokalnej kuchni. Najlepsza restauracja na świecie Restauracje na całym świecie wracają do korzeni. Można odnieść wrażenie, że minęła już moda na serwowanie kilku tych samych dań w każdym kraju. Tak zwaną kuchnię międzynarodową wypierają lokalne specjały. To nie tylko sposób na podtrzymanie tradycji, ale też wspieranie turystyki zrównoważonej. Najlepsze restauracje także stawiają na lokalne i sezonowe produkty. W tym roku pierwsze miejsce w zaszczytnym rankingu ponownie zajęła duńska restauracja Geranium. Lokal znajduje się niebanalnej lokalizacji – na ósmym piętrze stadionu narodowego w Kopenhadze. W menu są wyłącznie bezmięsne dania sezonowe kuchni skandynawskiej. Geranium jest otwarta tylko cztery dni w tygodniu. W ten sposób szef kuchni Rasmus Kofoed i współwłaściciel restauracji Søren Ledet chcą zachować równowagę między życiem zawodowym i prywatnym. To ciekawe, że najlepsza restauracja na świecie serwuje mało popularną kuchnię skandynawską. I to na stadionie. Najdroższy burger na świecie kosztuje 23 tys. złotych. Co jest w środku? Umieszczenie tego typu dania w menu z pewnością przekłada się popularność restauracji, choć rekordowo drogiego burgera zamawia niewielu. Kuchnia hiszpańska najsmaczniejsza? Na drugim miejscu znalazła się peruwiańska restauracja Central. Lokal prowadzą w Limie Virgilio Martínez i Pía León. Panowie awansowali ze swoją kuchnią o dwa miejsca wyżej niż rok temu. Ogólnie południowoamerykańskie restauracje zostały bardzo dobrze ocenione. 7. miejsce zajęła A Casa do Porco w São Paulo. Specjałem kuchni jest wieprzowina w różnych postaciach. 11. pozycja przypadła Maido, kolejnej restauracji w Limie. Tam z kolei królują dania będące połączeniem kuchni peruwiańskiej i japońskiej. Jeszcze lepiej poradziły sobie restauracje w Hiszpanii. Tylko w pierwszej dziesiątce znalazły się aż trzy: Disfrutar (Barcelona) na trzecim miejscu, Diverxo (Madryt) na czwartym i Asador Etxebarri (Axpe) na szóstym. Jak odkrywać świat poprzez kuchnie? Rozmowa z Karolem Okrasą W kolejnym odcinku podcastu „National Geographic Traveler: Zjawiskowo” wybieramy się w podróż po świecie pełnym smaków, zapachów i aromatów. Gdzie są najlepsze restauracje na świecie? W czołówce nie mogło zabraknąć włoskich restauracji. Co ciekawe, najwyższych miejsc nie zajęły lokale z Rzymu czy Neapolu, a ze znacznie mniejszych miejscowości. Jeśli planujemy kulinarną podróż po Włoszech, warto zatem zjechać z najpopularniejszych tras i odwiedzić restauracje Lido 84 w miasteczku Gardone Riviera i Le Calandre w Rubano. Zaskoczeniem jest natomiast znikoma reprezentacja kuchni azjatyckiej, tak uwielbianej przez smakoszy również w Polsce. Najlepsza restauracja w Azji – tokijskie Den – zajęła dopiero odległe 20. miejsce. W zestawieniu nie ma żadnej restauracji z Polski. Preferencje twórców zestawienia poznamy, odwiedzając na przykład Nobelhart & Schmutzig w Berlinie. Z roku na rok podróż do stolicy Niemiec trwa coraz krócej – w końcu to tylko 90 km od granicy. Pełna lista 50 najlepszych restauracji na świecie poniżej: Geranium (Kopenhaga, Dania) Central (Lima, Peru) Disfrutar (Barcelona, ​​Hiszpania) Diverxo (Madryt, Hiszpania) Pujol (Meksyk, Meksyk) Asador Etxebarri (Axpe, Hiszpania) A Casa do Porco (São Paulo, Brazylia) Lido 84 (Gardone Riviera, Włochy) Quintonil (Meksyk, Meksyk) Le Calandre (Rubano, Włochy) Maido (Lima, Peru) Uliassi (Senigallia, Włochy) Steirereck (Wiedeń, Austria) Don Julio (Buenos Aires, Argentyna) Reale (Castel di Sangro, Włochy) Elkano (Getaria, Hiszpania) Nobelhart i Schmutzig (Berlin, Niemcy) Alchemik (Kopenhaga, Dania) Piazza Duomo (Alba, Włochy) Den (Tokio, Japonia) Mugaritz (San Sebastian, Hiszpania) Septime (Paryż, Francja) Jane (Antwerpia, Belgia) The Chairman (Hongkong) Frantzén (Sztokholm, Szwecja) Restauracja Tim Raue (Berlin, Niemcy) Hof van Cleve (Kruishoutem, Belgia) Clarence (Paryż, Francja) St. Hubertus (San Cassiano, Włochy) Florilege (Tokio, Japonia) Arpège (Paryż, Francja) Mayta (Lima, Peru) Atomix (Nowy Jork) Hiša Franko (Kobarid, Słowenia) The Clove Club (Londyn, Wielka Brytania) Odeta (Singapur) Fyn (Kapsztad, RPA) Jordnær (Kopenhaga, Dania) Sorn (Bangkok, Tajlandia) Schloss Schauenstein (Fürstenau, Szwajcaria) La Cime (Osaka, Japonia) Quique Dacosta (Dénia, Hiszpania) Boragó (Santiago, Chile) Le Bernardin (Nowy Jork) Narisawa (Tokio, Japonia) ​​Belcanto (Lizbona, Portugalia) Oteque (Rio de Janeiro, Brazylia) Leo (Bogota, Kolumbia) Ikoyi (Londyn, Anglia) SingleThread (Healdsburg, Kalifornia) Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Pitigliano – Klejnot Południowej Toskanii [Pitigliano atrakcje]
Malowniczo położone miasteczko Pitigliano w południowej Toskanii to doskonała baza wypadowa do zwiedzania Włoch. Wszędzie stąd blisko – nad morze, w góry i do samego Rzymu.
W tym artykule: Pitigliano Atrakcje Pitigliano – Co warto zobaczyć w okolicy Pitigliano – Restauracje Położenie na wysokości 313 m. n.p.m. na stromej tufie skalnej zapewniło Pitigliano miano jednego z najbardziej malowniczych miast Italii. Ta część Toskanii charakteryzuje się utwardzonym takim właśnie kamieniem tufowym, czyli utwardzonym typem magmy wulkanicznej. Jest tu inaczej niż w innych częściach regionu. Nie ma typowo toskańskiego krajobrazu pełnego małych wiejskich domków na niewielkich wzgórzach. Południowa Toskania, gdzie leży Pitigliano, jest dzika i zróżnicowana, podobnie jak sąsiednie Lacjum, gdzie leży Rzym. Pitigliano Atrakcje Miasteczko Pitigliano jest pełne zabytków, w których zapisana jest bogata historia miasta. Najpopularniejsze z nich to Akwedukt Medyceuszy – konstrukcja powstała w okresie renesansu, która pozwoliła na dociągnięcie wody do miasteczka położonego na wzgórzu, Pałac Orsinich – jedna z najbardziej zachwycających pereł architektury w południowej Toskanii. W pałacu mieści się dziś ciekawe muzeum. Katedra św. Piotra i Pawła z bogatą kolekcją dzieł XVIII-wiecznych artystów zaproszonych do Pitigliano przez ród Orsinich. Urokliwa, pełna kwiatów starówka zachęca do wieczornych spacerów. To ponad czterotysięczne miasteczko można z łatwością przemierzyć pieszo. W skałach pod Pitigliano wyżłobione są groty i tunele. Najbardziej znana z nich to Via Cava di San Giuseppe prowadząca z Pitigliano do pobliskiego miasta Sovany. Znajduje się w nich również kaplica chrześcijan. Podobno pochodzi z około 400 roku i jest uważana za najstarszą we Włoszech. Pierwszymi mieszkańcami tych terenów byli Etruskowie. Na początku naszej ery przybyli tu Rzymianie. Od XVI w. Pitigliano osiedlali się Żydzi, którzy wzbogacili okolicę swoją bogatą kulturą. W pewnym momencie stanowili około 10 proc. populacji miejscowości, dzięki czemu Pitigliano zyskało przydomek „mała Jerozolima”. Dzisiaj została ich tam zaledwie garstka. O ich obecności przypomina jednak muzeum żydowskie, cmentarz i synagoga z 1598 r. Odwiedzając Pitigliano, warto sięgnąć po lampkę białego wina Bianco di Pitigliano, jednego z najlepszych włoskich delikatesów. Wino wytwarzane jest również w wersji koszernej. [Pitigliano atrakcje] Most na rzece Kwai- jedyny taki most Most na rzece Kwai to jeden z najsłynniejszych mostów w historii kina. Każdego roku odwiedzają go tysiące turystów. Warto się tam wybrać, podczas wakacji w Azji Południowo-Wschodniej. Pitigliano – Co warto zobaczyć w okolicy Okolice Pitigliano dają poczucie niezwykłej sielankowości. Małe potoki wycinają tu w krajobrazie strome doliny. Wszędzie dookoła jest też dużo lasów. W pobliżu miasteczka Niecałe 30 km na wschód od Pitigliano znajduje się Lago di Bolsena, największe włoskie jezioro, którego wody latem osiągają aż 27 stopni. Jezioro di Bolsena to właściwie ogromny wypełniony wodą wulkaniczny krater. Wybierając się samochodem na wycieczkę do Sieny (trzeba na to przeznaczyć jakieś 2 godziny drogi) można odwiedzić jeszcze jeden wygasły wulkan. Szczyt Amiata o wysokości 1738 m. n.p.m. to zimą jeden z najpopularniejszych regionów narciarskich w środkowych Włoszech. Latem z kolei warto wybrać się na wybrzeże, gdzie w pobliżu pięknych dzikich plaż oblewanych falami Morza Tyrreńskiego, znajduje się miasto Maremma. To zaledwie 50 km od Pitigliano w kierunku zachodnim. Pitigliano – Restauracje Pitigliano to małe miasteczka. Nie brak tu jednak wyśmienitych restauracji i pizzerii. Oto 3 najciekawsze miejsca, w których warto zatrzymać się na toskański obiad lub kolację oraz lampkę wina Bianco di Pitigliano. Pizzeria La Terazza (Via Unità d'Italia, 40) serwuje najlepszą pizzę w mieście, oczywiście przyrządzaną tylko na cienkim cieście. Uwaga, do rachunku jest doliczane coperto, czyli drobna opłata za nakrycie stołu. L’Altro Sapore Organic EVO Oil & Restaurant ( Loc. Corano SS 74 KM 45,7). Ta oddalona od centrum Pitigliano restauracja zachwyca toskańskim klimatem. Bogata karta lokalnych win i klasycznych dań regionalnych zapewnia przyjemnie spędzony czas. Dalla Pepita (Via Roma, 28) zaprasza na świetne domowe szynki. Warto tu jednak przyjść na coś większego. Restauracja słynie ze znakomitego tagliolini z ragout z królika, a także przepysznych deserów.
Najdroższy burger na świecie kosztuje 23 tys. złotych. Co jest w środku?
Umieszczenie tego typu dania w menu z pewnością przekłada się popularność restauracji, choć rekordowo drogiego burgera zamawia niewielu.
W tym artykule: Gdzie można zamówić najdroższego burgera? Najdroższy burger świata – składniki Pierwsze burgery powstały w XIX wieku w Niemczech, a swoją nazwę zawdzięczają portowemu miastu Hamburg. To właśnie z Hamburga do Stanów Zjednoczonych odpływały wówczas statki z migrantami podróżującymi w poszukiwaniu lepszego życia za oceanem. Wraz z całym dobytkiem zabrali oni również do Ameryki przepis na prostą kanapkę z mięsem, która w XX wieku stała się najpopularniejszym na świecie szybkim i tanim w przygotowaniu jedzeniem. Czy zawsze tanim? Jak dowodzą Holendrzy, czasami za hamburgera trzeba zapłacić niebagatelne sumy. A wszystko to z powodu luksusowych składników wykorzystanych do przygotowania kanapki. Gdzie można zamówić najdroższego burgera? Aby móc skosztować najdroższego burgera na świecie, należy udać się do Holandii, a konkretnie do niewielkiej miejscowości Voorthuizen w prowincji Geldria. Tam znajduje się restauracja de Daltons prowadzona przez szefa kuchni Robberta Jana de Veena. To właśnie on stworzył burgera o nazwie „The Golden Boy” uznanego najdroższą kanapką z mięsem na świecie. Cena „The Golden Boy” wynosi 5 tysięcy euro, a zatem niemal 23 tys. złotych. Aby odwiedzić restaurację de Daltons, w której – na szczęście – można skosztować również bardziej przystępnych cenowo burgerów, najlepiej polecieć do Amsterdamu. Miasteczko Voorthuizen jest oddalone od Amsterdamu o zaledwie 50 km. Na podróż samochodem z Polski do Holandii trzeba zarezerwować przynajmniej 10 godzin. W redakcji National-Geographic.pl rekomendujemy przede wszystkim podróżowanie pociągiem. Choć nie ma już bezpośredniego połączenia kolejowego z Warszawy do Amsterdamu, można tam dotrzeć m.in. z przesiadką w Berlinie. Oto najbardziej niebezpieczny ser świata. Casu marzu jada się z żywymi larwami much. Kuchnia Sardynii jest uważana za jedną z najzdrowszych, choć oferuje tak oryginalne dania jak dziś już zakazany ser z larwami muchówki Najdroższy burger świata – składniki Wysoka cena to efekt zastosowania wyjątkowych składników. Wyjątkowych, a co za tym idzie ekstremalnie drogich. Jeśli wyobrazić sobie najbardziej ekskluzywne i luksusowe delikatesy spożywcze zebrane w jednym burgerze, trudno się dziwić, że kosztuje majątek. W skład „Złotego chłopca" wchodzą bowiem takie rarytasy jak: Japońska wołowina Wagyu A5, która dzięki wysokiej zawartości tkanki tłuszczowej jest na tak soczysta i krucha, że dosłownie rozpływa się w ustach. Wagyū to rasa bydła hodowanego w Japonii, które powstało na przełomie XIX i XX wieku w wyniku mieszania lokalnych ras z zachodnimi. Najbardziej znane bydło Wagyū pochodzi z okolic miasta portowego Kobe. Białe trufle, zwane również truflami piemonckimi z racji występowania przede wszystkim w tym konkretnym regionie Włoch. Cenione zwłaszcza z powodu niepowtarzalnego aromatu. Hiszpańska szynka Iberico Paleta de Bellota to szynka powstała z mięsa specjalnie selekcjonowanych świń. Produkcja Iberico Paleta de Bellota polega na powolnym suszeniu mięsa w naturalnych suszarniach. Kawior z bieługi – uznawany za najdroższy kawior świata Ser cheddar – jeden z najpopularniejszych angielskich serów produkowanych z krowiego mleka Jak odkrywać świat poprzez kuchnie? Rozmowa z Karolem Okrasą W kolejnym odcinku podcastu „National Geographic Traveler: Zjawiskowo” wybieramy się w podróż po świecie pełnym smaków, zapachów i aromatów. Najdroższy burger Robberta Jana de Veena jest podawany ze specjalnie przygotowanym sosem barbacue. Oczywiście do produkcji sosu również dobrano dokładnie wyselekcjonowane składniki. Za niezapomniany smak sosu ma odpowiadać przede wszystkim odrobina kopi lupak – najdroższej kawy świata, produkowanej z odchodów cywety, zwierzęcia z rodziny łaszowatych. To nie wszystko, w składzie sosu jest również whisky single malt marki Macallan. Twórca burgera zapytany o określenie jednym słowem smaku swojego burgera powiedział: – Jest niezwykły! Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe składniki, trudno się temu dziwić. Co ważne, dochód ze sprzedaży burgerów „The Golden Boy” zostanie przekazany na rzecz lokalnego banku żywności. Źródło: FoodClicks.nl
Na odkrywanie Zamościa wybieramy się z Karolem Okrasą. W tym najbardziej włoskim z polskich miast będziemy wspólnie szukać południowej idylli, znakomitej kuchni i aromatycznych win.
W tym artykule: Padwa Północy Pirogi i cebularze Swojskie życie Powstały z inspiracji renesansowymi miastami idealnymi Zamość łączy w sobie urok spokojnego włoskiego miasteczka ze swojskością Lubelszczyzny. Pierwsze skojarzenia na temat Zamościa większość z nas wyniosła pewnie ze szkoły: najbardziej włoskie miasto w Polsce, prywatna inicjatywa hetmana Jana Zamoyskiego i piękny rynek. Wraz z Karolem Okrasą, jednym z najbardziej cenionych polskich szefów kuchni, który na Zamojszczyźnie szukał inspiracji do inspiracji do menu swojej restauracji Platter, sprawdzamy, dlaczego warto tam spędzić trochę więcej czasu. W podróż wybieramy się włoskim – a jakże! – Maserati Levante z napędem hybrydowym. Padwa Północy Projektując Zamość, włoski architekt Bernardo Morando z pieczołowitością zadbał o każdy szczegół. Perfekcyjnie zaplanowane miasto do dziś wyróżnia się rozwiązaniami, które wpływają na codzienną jakość życia. Dzięki szerokim ulicom mieszkańcy Zamościa mogą cieszyć się naturalnym systemem wentylacji, zaś lekkie pochylenie w kierunku rzeki Łabuńki od stulecie ułatwia odpływ nieczystości. Nawet w upalne dni, których w tym regionie Polski nie brakuje, na Starym Mieście czuć przyjemny powiem wiatru. Neapol zyskuje przy bliższym spotkaniu. 7 pomysłów na wycieczki po środkowych Włoszech Stolica regionu Kampania w wielu osobach wzbudza mieszane uczucia. Już na pierwszy rzut oka można wyciągnąć wniosek, że Neapol to miasto kontrastów. Zarówno miasto, jak i cała środkowa It... Na Rynku Głównym Karol ma umówione spotkanie z Danielem Sabacińskim, lokalnym przewodnikiem, który obiecał nam opowiedzieć, jak kształtował się niepowtarzalny charakter Zamościa. – Początkowo Zamość był pomyślany jako miasto wyłącznie dla zamożnych. To oni stają się pierwszymi mieszkańcami, budują kolejne kamienice i decydują o szybkim rozwoju miasta. Z czasem jednak Jan Zamoyski zaczął zapraszać kolejne społeczności. Każda z nich dołożyła się do tworzenia wyjątkowości tego miejsca. Pierwsi przybyli bogaci kupcy ormiańscy. To im zawdzięczamy przepiękne, kolorowe kamienice na prawo od Ratusza. Następnie do miasta trafili Żydzi sefardyjscy, zmuszeni w XV wieku do opuszczenia Hiszpanii, a wraz z nimi zwyczaje i tradycje śródziemnomorskie. To dzięki tej społeczności możemy dzisiaj zwiedzać wspaniale zachowaną późnorenesansową synagogę. Swój wpływ na Zamość mieli też Grecy, za sprawą których w szybko rozwijającym się mieście powstały znakomite zakłady rzemieślnicze – opowiada Daniel Sabaciński. Pirogi i cebularze Zamojska Starówka nie jest duża. Na jej zwiedzanie poświęcamy jednak z Karolem Okrasą całe przedpołudnie. Miasto zachwyca idealnym układem i wszechobecną symetrią. Prosty układ krzyżujących się ulic przypomina założone w tym samym roku argentyńskie Buenos Aires. Rynek Główny o wymiarach sto na sto metrów miał być dokładnie dwa razy większy od położonych w jednej linii dwóch mniejszych rynków – Wodnego i Solnego. Zamojska kuchnia nie akceptuje granic. To tu na Lubelszczyźnie, w małych restauracjach i kawiarniach tętni „włoskie życie miasta”. Wraz z Karolem na obiad siadamy w Piwnicy pod Świętym Kazimierzem (Rynek Wielki 6). Zamawiamy znakomitą zupę dziadówkę, czyli rosół z rwanymi kluseczkami i ziemniakami okraszony boczkiem oraz wielki talerz tarciuchów, czyli regionalną babkę ziemniaczaną – zamojską specjalność. W poszukiwaniu lokalnych smaków warto również zajrzeć do innych restauracji na Starym Mieście. Nietrudno tu o choćby znakomity piróg biłgorajski, czyli chrupiące ciasto faszerowane kaszą gryczaną. W restauracji Skarbiec Wina (Staszica 27) dostajemy talerze chrupiących i świetnie wypieczonych cebularzy lubelskich. Ten przysmak Zamość zawdzięcza tradycji jej żydowskich mieszkańców. „Idealny cebularz powinien mieć złocistą barwę oraz zapach i smak pieczonej cebuli” – wyjaśnia Karol. Do obiadu zamawiamy – a jakże! – butelkę produkowanego na Roztoczu wina. Po obiedzie siadamy na galicyjskie espresso. Jak dowiadujemy się od mieszkańców miasta, najsmaczniejsze podają w Cafe Galicya (Rynek Solny 2). I rzeczywiście podwójne mleko, miód i przyprawy robią swoje. Co ciekawe, w Galicyi serwują też koktajl kawowy „włoska robota”. Kolejne jasne nawiązanie do włoskich korzeni miasta. Swojskie życie Już kilkanaście kilometrów za miastem rozpościerają się zachwycające krajobrazy, w których pejzaże są wpisane kilkusetletnie zabytki, a w porozrzucanych po okolicy dworkach i zagrodach można kosztować prostej i zdrowej kuchni oraz doskonałych win. Brzmi jak Toskania? Tak, choć wciąż jesteśmy na Zamojszczyźnie. – Jadąc przez bezkres tych niesamowitych krajobrazów, czuję, że nie ma żadnych granic. Na tym powinno polegać życie szczęśliwego człowieka – rzuca nagle Karol, prowadząc włoskie Maserati Levante po kolejnych drogach szlaku lubelskiego renesansu. Tu wszystko się zgadza. Nawet klimat jest włoski. W ciągu roku w okolicach Zamościa jest najmniej dni pochmurnych w Polsce, a wygrzane w południowym słońcu warzywa i owoce mają niepowtarzalny smak. 5 najlepszych pizzerii we Włoszech poleca Matteo Brunetti Po prawdziwą pizzę warto wybrać się aż do Włoch. Specjalnie dla nas ranking najlepszych pizzerii w Italii przygotował znany kucharz Matteo Brunetti. Zatrzymujemy się w Zagrodzie Guciów (Zwierzyniec, Guciów 19), jednym z 7 nowych cudów Polski magazynu „National Geographic”, gdzie państwo Anna i Stanisław Jachymkowie utworzyli małe, lecz bogate muzeum etnograficzno-przyrodnicze. Czego tu nie ma! W XIX-wiecznej chałupie i stodole znajdują się stare sprzęty, narzędzia i naczynia zasobowe. W starych stajniach można obejrzeć wystawę meteorytów, minerałów i skamieniałości z obszaru między Wisłą a Bugiem. W spichlerzu z 1764 roku zaś znajdują się prace roztoczańskich mistrzów. Gospodarze zadbają, by z zagrody nikt nie wyszedł głodny. Na nas już czekają półmiski gorących pierogów. To nie wszystko. Rozpoznawszy naszą ekipę, pan Stanisław wnosi świeżą kaszankę. – Coś niesamowitego! Tak smakuje Zamojszczyzna – kwituje Karol Okrasa. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.