Ciekawostki o Afryce – 50 niesamowitych faktów. Sprawdź!
Ciekawych informacji na temat Afryki nie można ograniczać wyłącznie do dzikiej fauny i flory. Drugi pod względem wielkości kontynent skrywa znacznie więcej intrygujących tajemnic. Jakich? Poniżej wymieniamy najbardziej interesujące ciekawostki o Afryce.
W tym artykule: Ciekawostki o zwierzętach Afryki Ciekawostki o roślinach Afryki Ciekawostki geograficzne o Afryce Ciekawostki o zwiedzaniu Afryki Inne ciekawostki o Afryce Afryka od zawsze wzbudza ciekawość, a u wielu osób – nawet fascynację. Nic dziwnego, bo odległy Czarny Ląd to miejsce niezwykłe właściwie pod każdym względem. Tamtejsza przyroda zachwyca swoim unikatowym pięknem i wspaniałą różnorodnością, ale to nie wszystko. Ciekawostki o Europie okazują się niezwykle interesujące, podobnie zresztą jak ciekawostki o Azji. Trzeba jednak wiedzieć, że Afryka jest jeszcze bardziej zróżnicowanym miejscem. Naturalne jest więc, że szukając najbardziej intrygujących faktów ze świata, większość odnalezionych informacji będzie dotyczyła właśnie Czarnego Lądu. Oto ciekawostki o Afryce. Ciekawostki o zwierzętach Afryki Wielka Piątka Afryki – jakie zwierzęta należą do Big Five i gdzie można je spotkać? Wielka Piątka Afryki, w skład której wchodzą: lew, lampart, słoń, bawół i nosorożec, to niekwestionowany symbol Czarnego Lądu. Aby afrykańskie safari uznać za w pełni udane, powinno si... Największe gatunki roślinożerne, najbardziej niebezpieczne drapieżniki i niezliczone owady – oto najkrótsza charakterystyka afrykańskiej fauny. W Afryce żyje ok. 25 proc. wszystkich ptaków. Tanzania jest krajem z największym nagromadzeniem dzikich zwierząt. Żyje tam ok. 20 proc. wszystkich afrykańskich gatunków ssaków. Pingwiny kojarzą się przede wszystkim z Antarktydą, ale mało kto pamięta, że występują także w Afryce. Okazuje się, że afrykańska populacja tych niezwykłych ptaków przekracza 50 tysięcy osobników. Wiele osób spoza Afryki jest zdania, że największym zagrożeniem są tam krokodyle, lwy i rekiny. Nic bardziej mylnego. Najgroźniejszym zwierzęciem Afryki jest hipopotam nilowy. Ten kolos zabija rocznie więcej osób niż wymienione wcześniej gatunki razem wzięte. Jezioro Malawi jest domem dla ok. 500 gatunków ryb. To czyni je najbardziej zróżnicowanym zbiornikiem słodkowodnym na świecie. Dorosły słoń afrykański każdego dnia pożera ok. 200 kg materiału roślinnego. Bawół afrykański jest jednym z nielicznych rogaczy, których człowiek nie zdołał udomowić. Wynika to z faktu, że to potężne zwierzę jest wyjątkowo agresywne i nieprzewidywalne. W Afryce pawiany są uważane za szkodniki. W sprzyjających warunkach, ryk lwa afrykańskiego rozchodzi się na ok. 8 km. Podczas polowania gepard w ok. 2 sekundy osiąga prędkość 70 km/godz. Ciekawostki o roślinach Afryki Rośliny w Afryce - jaka roślinność występuje w Afryce? Jakie gatunki spotkamy na Czarnym Lądzie? Poniżej wymieniamy i opisujemy najciekawsze rośliny w Afryce. Charakterystyczne położenie Afryki, którą przedziela równik, decyduje o strefowości geograficznej tamtejszej flory. To przekłada się na niezwykłe zróżnicowanie gatunkowe. Przez długi czas Madagaskar pozostawał w całkowitej izolacji. Takie warunki sprawiły, że rozwinęło się tam wiele gatunków, które nie występują nigdzie indziej. Zdaniem naukowców ponad 80 proc. organizmów żywych na Madagaskarze (roślin i zwierząt) to endemity. Baobab jest największym drzewem w Afryce. Średnica pnia dużego okazu może przekraczać 30 metrów! W Afryce rosną tzw. żywe kamienie. Mowa o litopsach, których liście przybierają walcowatą formę, przypominającą kamień. To specyficzny mechanizm obronny – rodzaj kamuflażu, chroniący roślinę przed pożarciem. W południowej Angoli i Namibii występuje jedna z najdziwniejszych roślin świata. Mowa o welwiczji przedziwnej, która w całym swoim życiu wykształca tylko 2 liście i nigdy ich nie zrzuca. Sawanna pokrywa prawie 1/3 powierzchni Afryki. Afrykańskie lasy deszczowe są domem dla połowy żyjących tam gatunków zwierząt. Pozbawiona liści i chlorofilu hydra afrykańska jest jedną z najdziwniejszych roślin na świecie. We wschodniej Afryce rosną kwiaty nazywane tancerkami. Swoją osobliwą nazwę zawdzięczają podobieństwu do sylwetki tańczącej baletnicy. Pachypodium rosulatum, endemiczna roślina Madagaskaru, często bywa nazywana minibaobabem. W rzeczywistości obie rośliny nie mają ze sobą nic wspólnego. Daktyle zawierają tak mało wody, że proces suszenia niemal nie zmienia ich właściwości. Ciekawostki geograficzne o Afryce Wulkany w Afryce – rodzaje, ciekawe fakty i legendy Monumentalne góry tworzą niesamowity krajobraz, a związane z nimi legendy potęgują otaczającą je aurę tajemniczości. Poniżej opisujemy najciekawsze wulkany w Afryce. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wulkany-w-afryce-rodzaje-ciekawe-fakty-i-legendy-fot-universal-images-group-via-getty-images-040d5ad.jpeg" width="938" height="626" alt="Wulkany w Afryce - rodzaje, ciekawe fakty i legendy (fot. Universal Images Group via Getty Images)" title="Wulkany w Afryce - rodzaje, ciekawe fakty i legendy (fot. Universal Images Group via Getty Images)" /> Afryka to jedno z najbardziej zróżnicowanych miejsc na Ziemi, nie tylko pod względem występującej tam flory i fauny. Różnorodność afrykańska dotyczy także form ukształtowania terenu i tamtejszego klimatu. Afryka dzieli się na osiem regionów geograficznych. Należą do nich: Sahara, Sahel, sawanna, Wielkie Jeziora Afrykańskie, Wybrzeże Suahili, las deszczowy i RPA. Każdy z nich charakteryzuje się całkowicie odmiennym krajobrazem. Afryka wydaje się być odległa względem Europy. Warto jednak wiedzieć, że w obszarze Cieśniny Gibraltarskiej oba kontynenty dzieli dystans kilkunastu kilometrów. Afryka to drugi największy kontynent świata, ale ma najkrótszą linię brzegową. Ta zaskakująca cecha wynika z jej niewielkiego zróżnicowania. Mówi się, że najwięcej piramid jest w Egipcie. Nic bardziej mylnego. W Sudanie piramid jest ponad 220! Podczas gdy polskie pustynie powoli zanikają, Sahara staje się coraz większa. Każdego miesiąca jej obszar rozrasta się średnio o 500 metrów. Jedną z konsekwencji postępującej ekspansji Sahary jest stopniowe zanikanie jeziora Czad. RPA ma nie jedną, a trzy stolice. Pretoria jest siedzibą prezydenta i rządu, w Kapsztadzie mieści się parlament, z kolei Bloemfontein jest miejscem urzędowania władzy sądowniczej. W Tanzanii wznosi się jedyny aktywny wulkan karbonatytowy, czyli wyrzucający lawę, która w ponad 50 proc. składa się z węglanów. Naukowcy długo sądzili, że skamieniałe szczątki gatunku Australopithecus africanus, odkryte w jaskiniach Sterkfontien, mają 2,1-2,6 mln lat. Nowe metody datowania węglowego udowadniają jednak, że są o ok. milion lat starsze. Kilkanaście afrykańskich terytoriów wciąż jeszcze ma nieustalony status. Ciekawostki o zwiedzaniu Afryki Afryka: 10 porywających książek, dzięki którym zanurzysz się w afrykańskiej kulturze i klimacie Książki o Afryce cieszą się coraz większą popularnością, o czym świadczą uginające się pod ciężarem olbrzymiej ilości tytułów półki w księgarniach. Oto 10 z nich, które przynos... Co warto wiedzieć przed dokonaniem rezerwacji biletu do Afryki? Poniżej wymieniamy najbardziej interesujące ciekawostki podróżnicze. Planując wakacje w Afryce, warto zabrać ze sobą gotówkę. W wielu tamtejszych krajach trudno o bankomat czy terminal w sklepie. Jeszcze przed zaplanowaniem podróży należy upewnić się, czy region będący celem wyprawy jest bezpieczny. Niestety, wojny nie są jedynym czyhającym tam zagrożeniem. W wielu miejscach kradzieże, napady z bronią i porwania dla okupu są smutną codziennością. Jedną z najbezpieczniejszych afrykańskich destynacji jest Zanzibar. Zła sława najniebezpieczniejszej przylgnęła do Republiki Środkowoafrykańskiej. Niebezpieczna jest też Somalia i Mali. W większości afrykańskich państw Polaków dotyczy obowiązek wizowy. Wielu turystów wymienia Wodospady Wiktorii na pierwszym miejscu listy największych atrakcji Afryki. Ten niezwykły twór natury ma 108 metrów wysokości i ponad 1500 metrów szerokości. Kilimandżaro (5900 m n.p.m.) jest najwyższą górą Afryki, ale wbrew pozorom, jej zdobycie nie jest dużym wyzwaniem. Rocznie na szczyt wyrusza kilkanaście tysięcy turystów. Na Kilimandżaro jest nawet bezprzewodowy internet. Egipt wciąż pozostaje najpopularniejszą afrykańską destynacją, ale coraz więcej osób decyduje się na wczasy w bardziej egzotycznych krajach, np. w Kenii. Safari jest jednym z najpopularniejszych sposobów zwiedzania Afryki. Osoby chcące zwiedzić Madagaskar muszą pamiętać, że tamtejsza służba zdrowia nie spełnia właściwie żadnych standardów. Inne ciekawostki o Afryce Plemiona Afryki. Które z nich wciąż istnieją i jak wygląda ich życie? Dzikie plemiona Afryki to zjawisko, które zdaje się przepadać w odmętach przeszłości. Do dziś mieszkają tam społeczności mocno odizolowane od reszty świata i od wielu setek, jeśli nie t... Przedstawione wyżej fakty to zaledwie mała cześć bogatego zbioru informacji na temat tego niezwykłego miejsca. Poniżej prezentujemy kolejne interesujące ciekawostki o kontynencie afrykańskim. W Afryce używa się ponad tysiąca języków. Niektórzy badacze są zdania, że ta liczba może być nawet dwukrotnie większa. Niemal połowa wszystkich diamentów na świecie pochodzi ze środkowej i południowej części Afryki. W 2021 roku w RPA na świat przyszły dziesięcioraczki. Deficyt wody jest jednym z najpoważniejszych problemów trapiących Afrykę. Każdego dnia afrykańskie kobiety i dzieci pokonują średnio 5 km pieszo, by zdobyć wodę. W czasach przed kolonizacją w Afryce istniało ok. 10 tys. niepodległych plemion i państw. Uniwersytet Timbuktu jest jednym z najstarszych na świecie. Istniał już w XII wieku. W Afryce językiem francuskim posługuje się prawie 2 razy więcej osób niż we Francji. Najbogatszym afrykańskim krajem jest Gwinea Równikowa. Etiopia tylko raz znajdowała się pod okupacją. Miało to miejsce w latach 1936–1941, kiedy do kraju wkroczyli Włosi. Na fladze Mozambiku znajduje się karabin AK-47 (tzw. kałasznikow). Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
National Geographic Numer Specjalny 4/22
Matriarchini i królowa Historyczne siedem dekad życia i panowania w służbie narodu. Jej Wysokość Elżbieta II Aleksandra Maria, królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, zmarła spokojnie w posiadłości królewskiej w Balmoral w Szkocji 8 września 2022 r., pozostawiając kraj pogrążony w żałobie po rekordowych 70 latach swojej służby narodowi. Elżbieta, najdłużej panujący monarcha w historii Wielkiej Brytanii i drugi pod tym względem na świecie, wypełniła ślubowanie, które nazwała „uroczystym aktem poświęcenia” dla Wielkiej Brytanii, jej królestw wspólnotowych oraz Wspólnoty Narodów. Przemiana Elżbiety z powściągliwej młodej księżniczki w doskonale opanowaną osobę publiczną zachwyciła świat, a jej rządy połączyły schyłkowe dni Imperium Brytyjskiego z nowoczesną Wspólnotą Narodów – grupą państw zaangażowanych we wspólne cele, takie jak pokój i demokracja, na rzecz których ciężko pracowała. Kierowała nie tylko zmieniającym się narodem, ale i rodziną, w której nie brakowało skandali i konfliktów. Zawsze jednak na pierwszym miejscu stawiała obowiązek, jak przykazywało jej osobiste motto, które brzmiało: „Służę”. Elżbieta była pomostem między przeszłością a teraźniejszością. Objęła władzę w kraju, który wciąż nosił blizny po ranach II wojny światowej, i służyła mu sumiennie przez burzliwe lata. Patrzyła, jak dawne kolonie, naznaczone przez spuściznę brytyjskich podbojów, zniewolenia i paternalizmu, wybierają niepodległość. Przez cały ten czas symbolizowała tradycję w obliczu zmian, zapewniając swemu narodowi równowagę przez siedem pełnych wydarzeń dziesięcioleci. Po śmierci Elżbiety jej najstarszy syn Karol zasiadł na tronie jako Karol III, pierwszy od pokoleń nowy władca Zjednoczonego Królestwa. Rodzina królowej opłakuje ciepłą i oddaną matkę, babcię i prababcię – matriarchinię, która dzielnie walczyła o swoją prywatność. Jej odejście poprzedziła śmierć męża, Filipa, księcia Edynburga. Przeżyli ją nowy król i jego żona Camilla, królowa małżonka; księżniczka Anna, książę Yorku Andrzej i książę Edward, hrabia Wesseksu, a także ośmioro wnucząt, w tym William, książę Walii, który jest nowym następcą tronu, oraz dwanaścioro prawnuków. Urodzona jako Elizabeth Alexandra Mary 21 kwietnia 1926 r., przez rodzinę i przyjaciół nazywana była Lilibet. Choć wydawało się, że sprawowanie władzy nie jest jej przeznaczeniem – w chwili urodzenia była trzecią w kolejności do tronu – musiała przyjąć tę rolę po abdykacji swego wuja Edwarda VIII w 1936 r., która to decyzja zmieniła bieg jej życia. To samo poczucie obowiązku dzieliła ze swoim ojcem, królem Jerzym VI, który stał się postacią drogą narodowi, pomimo swojej początkowej niechęci do monarszej roli. Podczas II wojny światowej księżniczka zerwała z tradycją, służąc w kobiecym oddziale brytyjskiej armii – jako mechanik samochodowy i kierowca. W 1952 r. jej ojciec zmarł, a ona wstąpiła na opuszczony przezeń tron jako Elżbieta II, 61. monarchini Anglii. 25-letnia matka dwójki dzieci (w 1947 r. wyszła za mąż za Philipa Mountbattena) wiernie wypełniała liczne królewskie obowiązki, począwszy od dalekich podróży zagranicznych, przez coroczne uroczystości otwarcia nowej sesji parlamentu, po inspekcję wojsk w dniu jej urodzin. Życie królowej nie ograniczało się jednak do przyjmowania wizyt dygnitarzy i uczestnictwa w rocznicowych uroczystościach. Gdy została koronowana, Elżbieta rządziła ponad 70 terytoriami zamorskimi i panowała nad siedmioma królestwami Wspólnoty Narodów uznającymi brytyjskiego monarchę za swoją formalną głowę. Obecnie liczba takich królestw (łącznie z Wielką Brytanią) wzrosła do 15. Natomiast Wspólnota Narodów, luźna grupa państw związanych z koroną brytyjską głównie poprzez swoją przeszłość jako jej kolonie, składa się z 56 krajów. W trakcie panowania Elżbiety II doszło do przełomowych wydarzeń – konfliktu w Irlandii Północnej, kryzysów gospodarczych lat 70. i 80. oraz wejścia Wielkiej Brytanii do i wyjścia z Unii Europejskiej. Choć królowa cieszyła się ogromną popularnością wśród swoich poddanych, w ostatnich dekadach stanęła przed trudnymi pytaniami o sens istnienia jej dziedzicznej monarchii. Historyczne zawłaszczanie ziemi i zasobów naturalnych przez Imperium Brytyjskie, brutalne ujarzmianie narodów, zniewalanie ludzi i ucisk rasowy były oczywiste. Królowa nigdy jednak nie uznała tych historycznych niesprawiedliwości ani nie przeprosiła za nie w imieniu korony, mimo że przyczyniły się także do jej ogromnego prywatnego bogactwa. Chociaż jej syn Karol podczas podróży do Ghany w 2018 r. nazwał brytyjską rolę w transatlantyckim handlu niewolnikami „potwornością”, która pozostawiła po sobie „nieusuwalną plamę”, świat na próżno czekał na podobne słowa z ust królowej. Monarchini nigdy też nie potępiła publicznie członków swojej rodziny, których zachowanie spotkało się z powszechną krytyką. Milczała w przypadku większości związanych z nimi skandali, woląc niedomówienia i ochronę wizerunku od ujawniania prawdy. A jednak Elżbieta rządziła sumiennie – w czasie protestów i pandemii, śmierci synowej Diany i męża Filipa. Rządziła wielowiekowym królestwem w świecie, który wkroczył w erę cyfrową. Elżbieta nie mogła przewidzieć, jak długo będzie służyła narodowi, ani zmian, które będą towarzyszyć jej panowaniu. Ale robiła to przez 70 długich lat. – Przede wszystkim – powiedziała swoim poddanym podczas pierwszego przemówienia, które jako królowa wygłosiła w 1952 r. – musimy zachować odważnego ducha przygody, który jest najlepszą cechą młodości. Elżbieta żyła zgodnie z tymi słowami. Bystra, energiczna i pełna wigoru aż do dnia śmierci, nigdy nie straciła z oczu zobowiązania wobec narodu, które podjęła. Była poważną młodą władczynią, która podróżowała po świecie, rozsądną kobietą w tweedowych ubraniach, gdy spędzała czas na świeżym powietrzu, imponującą, siwowłosą monarchinią w ciężkiej koronie. Była królową Elżbietą II. Dla milionów jej poddanych i wielbicieli na świecie po prostu niezastąpioną. Tekst Erin Blakemore
Jeśli chcesz, aby podróż po Afryce rozszerzyła twoje horyzonty, zburzyła stereotypy i otworzyła cię na mieszkających w niej ludzi, nie czytaj tego tekstu!
Afryka to taki duży kraj na południu świata. Mieści się tam jądro ciemności, zamieszkały jest przez stada dzikich zwierząt i czarnych, chudych, wysokich ludzi, którzy głodują. Są też czarni, grubi, niscy ludzie, którzy nie głodują tylko dlatego, że jędza szympansy albo inne naczelne. Mieszkańców Afryki właściwie nie da się odróżnić do siebie, nie wiadomo, ile mają lat, mają też imiona nie do wymówienia, na szczęście niektórzy przyjmują imiona angielskie. Młodzi Afrykanie nie marzą o niczym innym jak o wyjeździe do Europy i USA, starzy Afrykanie są mędrcami, wizjonerami albo szamanami. Wszyscy chodzą na bosaka, gdyż w Afryce jest bardzo ciepło. Ci, którzy nie głodują albo nie jedzą naczelnych, właśnie prowadzą wojny albo są skorumpowanymi politykami. Ci, którzy nie głodują, nie jedzą naczelnych, nie prowadzą wojen i nie są skorumpowanymi politykami, właśnie umierają na AIDS albo na malarię. Niektórzy nie umierają dzięki organizacjom pomocy kierowanym przez białych ludzi, którym Afryka leży na sercu. Zaraz po Madonnie, Angelinie Jolie, Mii Farrow i George’u Clooneyu zwykli, harujący dla dobra Afryki pracownicy organizacji humanitarnych są jej najważniejszymi postaciami. Ważną postacią jest też Nelson Mandela, jedyny znany polityk afrykański, który nie jest skorumpowany, nie prowadzi wojny i nie je naczelnych. Jeśli chcesz, żeby twój wyjazd był owocny, to znaczy żeby było co opowiadać przy puszczaniu slajdów po powrocie, musisz uszanować powyższe prawdy o Afryce. Inaczej twoja podróż okaże się nudna i wydasz bez sensu kupę szmalu. Jako turysta masz do wyboru następujące projekty (swoją podróż do Afryki koniecznie nazwij „projektem”, inaczej nikt nie zwróci na nią uwagi): Projekt nr 1: bieda, głód, wojna Przy realizacji tego projektu konieczne są odwiedziny w slumsie bądź obozie dla uchodźców. Do slumsu udaj się w towarzystwie opłaconego wcześniej przewodnika, który zapewni ci bezpieczeństwo. Przewodnik z miejsca będzie cię traktował jak brata, udawaj, że bardzo ci się to podoba, inaczej sprawisz mu przykrość. Mimo obecności przewodnika wszystkie pieniądze, karty płatnicze i paszport wcześniej powinieneś zostawić w bezpiecznym miejscu, co niestety nie będzie łatwe, chyba że mieszkasz w superdrogim hotelu. W innym hotelu na pewno cię okradną, więc lepiej nosić wszystko przy sobie, najlepiej zaszyte w wewnętrznej kieszeni spodni albo pod skórą, na wszelki wypadek najcenniejsze rzeczy przed wizyta w slumsie połknij, potem jakoś sobie poradzisz. Dobrze opłacony przewodnik pokaże ci przykłady biedy: członka rodziny umierającego na AIDS, odchody płynące środkiem slumsu, chałupki sklecone z tektury i blachy po puszkach przysłanych z Zachodu przez białych ludzi. Unikaj przejawów normalnego życia w slumsie: sklepów z jedzeniem, salonów fryzjerskich, uśmiechniętych dzieci. Koniecznie sfotografuj smutne dzieci z dużymi czarnymi oczami i muchami latającymi wokół ich twarzy. Jeśli wyjątkowo zdarzy się, że w slumsie albo w obozie nie będzie takich dzieci, sfotografuj białą pielęgniarkę robiącą zastrzyk czarnemu niemowlęciu. Jeśli w obozie nie ma białych pielęgniarek, to znajdź lepszy obóz. W obozie dla uchodźców na pewno spotkasz Majaczącego Starca, który szepcze pod nosem modlitwy. Są to modlitwy dziękczynne za pomoc, która otrzymał od białych ludzi, albo modlitwy błagalne, jeśli takiej pomocy jeszcze nie otrzymał. Majaczący Starzec powinien pochodzić ze znanego powszechnie plemienia, najlepiej Masajów, oraz nosić na sobie choćby skrawki stroju plemiennego. Nie ma on przeszłości, nie wiadomo, skąd się wziął w tym obozie, nie wiadomo, jak długo w nim będzie. Za dodatkową opłatą Majaczący Starzec zaprowadzi cię do Drzewa Mądrości i opowie o czasach, kiedy człowiek stanowił jedność z matką ziemią. Jak już wiesz, było to, zanim biały człowiek podbił Afrykę. Jeśli będziesz miał szczęście i dobrego przewodnika, sfotografujesz kobiety z odsłoniętymi piersiami. Wszystko jedno jakimi piersiami: mogą być małe, duże, młode, stare. Jeśli będziesz miał jeszcze więcej szczęścia, może uda ci się sfotografować jakieś trupy. Idealne byłyby trupy kobiet z odsłoniętymi piersiami. Takich zdjęć nie pokażesz przyjaciołom przy kolacji. Ale zawsze możesz umieścić je na blogu albo zrobić wystawę w niezależnej galerii. Projekt nr 2: egzotyka, krajobraz, metafizyka natury Gdyby nie mieszkający w niej czarni ludzie, Afryka byłaby najpiękniejszym kontynentem na ziemi. W Afryce są najpiękniejsze na świecie zachody słońca. Na rozległych sawannach pasą się stada antylop, które odwiecznym prawem natury zżerane są przez lwy. Słonie wędrują dniami i nocami w poszukiwaniu grobów swoich przodków. Hipopotamy pluskają się w rzekach i bajorach, śmiesznie parskając i wyrzucając w powietrze hektolitry wody. Najśmieszniejsze są małpy, które lubią bawić się z ludźmi. Postaraj się zobaczyć z bliska goryle górskie, bo one to już zupełnie przypominają ludzi i można się od nich wiele dowiedzieć na temat ludzkiej natury. Nic nie dowiesz się na temat ludzkiej natury od ludzi, ponieważ, jak już wspomniałem, Afrykanie wszyscy są tacy sami i nie rozmawiają ze sobą, a jeśli już mówią, to zwykle proszą o pomoc. Wyjątkiem jest Majaczący Starzec. Jeśli w ramach tego projektu będziesz jednak zmuszony spotkać ludzi, pamiętaj, by wyglądali oni egzotycznie. Najlepiej niech kobiety mają te słynne spodki w wargach i uszach, a mężczyźni różne nacięcia na skórze. Naucz się, co oznaczają konkretne nacięcia i ozdoby, będzie to znaczyło, że rozumiesz tych ludzi, ich historie i kulturę. Unikaj ocen, nigdy nie mów, że wieśniacy, którzy chcą od ciebie dolara za zrobienie im zdjęcia, próbują cię po prostu orznąć. Pochyl się nad ich ciężkim losem, płać i zachęcaj do tego innych. Nie miej zdania w sprawie wycinania łechtaczki małym dziewczynkom albo obrzędów inicjacyjnych, które kończą się śmiercią lub kalectwem chłopców. Gdy ktoś zapyta cię o opinię w tej sprawie, zamyśl się przez moment, a potem powiedz coś o specyfice kulturowej w różnych miejscach na świecie. Unikaj obrazów brzydoty i krwi, bo goście, którzy będą potem oglądać twoje zdjęcia, poczują się dziwnie skrępowani. Koniecznie odwiedź targ fetyszy w afrykańskim mieście, kup sobie jakąś tradycyjną laleczkę z tradycyjnego plemienia. W nocy obudź się zlany potem i stwierdź, że laleczka mówi i mruga oczami. Oderwij od niej metkę z napisem „Made in China”, zapomnij, ze metka kiedykolwiek istniała. Po powrocie zawiń ją w stare brudne szmaty i nie wspominaj o niej, chyba że najbliższym przyjaciołom, którzy tak jak ty nie wierzą w żadne voodoo i takie tam głupoty, ale z tą laleczką lepiej nie zaczynać. Jeśli najbliższy przyjaciel będzie nalegał, pokaż mu laleczkę i opowiedz, jak zmieniła twoje życie. Przede wszystkim jednak unikaj zwykłych ludzi, czyli takich, których problemy są nudne i prozaiczne, np. martwiących się, jak zapłacić za szkołę dziecka i mieszkanie. Unikaj ludzi zdrowych, uśmiechniętych, zakochanych, mających własne domy, kłócących się z małżonkiem o to, kto wyrzuca śmieci i odprowadza dzieci do szkoły. O dzieciach, które chodzą do szkoły, lepiej w ogóle nie mówić, chyba że jest to szkoła zbudowana za pieniądze białych. Najciekawsi Afrykanie to tacy, którzy jedzą jakieś dziwne rzeczy: surowe mięso, robaki, mózgi małp. Poproś kolegę, żeby zrobił ci zdjęcie, jak jesz robaki albo mózg małpy. Wcześniej sprawdź, czy małpa nie była pod ochroną. Unikaj Afrykanów, którzy jedzą rzeczy normalne, np. ryż, chleb albo wołowinę, i piją piwo albo wodę, zwłaszcza jeśli jedzą nożem i widelcem i siedzę przy stole. Tacy są nudni. Nie interesuj się książkami napisanymi przez Afrykanów, wystarczy ci „Pożegnanie z Afryką”, ewentualnie dorzuć Kapuścińskiego. Wszystkich w Afryce pytaj, czy znają Kapuścińskiego, jeśli nie znają, wyraź zdziwienie. Nie spotykaj afrykańskich studentów, robotników, gospodyń domowych. Nie rozmawiaj z kierowcami, informatykami, właścicielami przedsiębiorstw, nauczycielami akademickimi. Unikaj intelektualistów, zwłaszcza takich, którzy krytykują Zachód za wtrącanie się w sprawy Afryki. Zwykle opłacani są przez zachodnie uniwersytety. Wiesz dobrze, że bez troski Zachodu Afryka zginie. A ty nie chcesz, żeby Afryka zginęła. Projekt nr 3: Afryka i ja Ten projekt jest najbardziej godny polecenia i powinien zawierać co najmniej niektóre elementy projektów 1 lub 2. Chodzi o ukazanie, jak bardzo Afryka zmieniła twoje życie, jak kochasz ten kontynent, jak bardzo ci na nim zależy. W tym celu masz do wyboru trzy podejścia: nad Afryka można się użalać, można ją czcić albo nad nią dominować. Jeśli wybierzesz żal, po powrocie pokazuj wszystkim, jak cierpisz. Rozważ kilka sesji u psychoanalityka, bo przecież ból, który cię wypełnia po tej całej nędzy, tak łatwo cię nie opuści. Postaraj się, by ludzie wokół ciebie zrozumieli, jak cierpisz. Opowiedz o swojej wizycie w obozie dla uchodźców, dodaj mimochodem, że zostawiłeś tym ludziom 200 dol., dzieciakom rozdałeś cukierki i długopisy z logo twojej firmy. A niech tam, powiedz, że zostawiłeś im 500 dolców, przecież i tak nikt tego nie sprawdzi. Jeśli wolisz opcję kult, koniecznie zapisz się do jakiejś organizacji krzewiącej kulturę afrykańską. Zacznij grać na djembe, doczytaj wreszcie tego Kapuścińskiego, zainteresuj się stanem lasu tropikalnego na pograniczu Konga, Ugandy i Rwandy, broń go. Zorganizuj w domu kultury wykład na temat znaczenia kolorów w materiale kente w Ghanie lub wpływu islamu na handel w Senegalu. Jeśli bardziej nęci cię dominacja, nie masz wyjścia – musisz wrócić do Afryki. Najlepiej wymyśl jakiś nowy sensowny projekt, np. pokonanie Afryki wzdłuż i wszerz na jednej nodze, na rękach, na nartach, pod wodą, saniami. Wybierz jakąś szlachetną sprawę i dobrego patrona medialnego. Pamiętaj, że nie jesteś pierwszy, powoli kończą się sensowne metody pokonywania Afryki wzdłuż i wszerz. Pamiętaj, że wybierając którąkolwiek z tych trzech opcji: żal, kult, dominacja – najważniejszy jesteś ty. Dzięki Afryce twoja dusza wyruszyła na wędrówkę, która nigdy się nie kończy, twoje ciało przeżyło doznania niedostępne nigdzie indziej. Nie przejmuj się, że twoi koledzy i koleżanki mają tak samo, każde doświadczenie jest inne, każde nas wzbogaca. Jeśli natomiast Afryka po prostu zainteresowała cię, oświeciła nieużywane komórki twojego mózgu, jeśli zburzyła stereotypy, które nosiłeś w głowie przed podróżą, jeśli zachęciła do poznawania normalnych ludzi i ich życia, to masz problem. Jeśli niechcący zrozumiałeś, że Afryka nie jest jednym krajem, tylko zbiorem narodów, kultur, obyczajowości, historii tak różnych jak różnych może być prawie miliard ludzi, że nie zawsze panuje tam upał, wojna toczy się tylko w kilku krajach, a większość Afrykanów nie cierpi głodu, że ludzie w Afryce są z grubsza tacy sami jak wszędzie indziej: dobrzy i źli, głupi i mądrzy, okrutni i szlachetni, biedni i bogaci, i jeśli jeszcze zrozumiałeś, że każda podróż jest darem od losu, w której nie chodzi o nic więcej poza nią samą – wtedy cały twój projekt na nic. Straciłeś czas i pieniądze, jeśli chcesz, spróbuj ponownie, może Wietnam, Tybet, Birma...
Podróż do Afryki to dla wielu przede wszystkim wyprawa pozwalająca odczuć pierwotne bogactwo fauny, dzikość safari. Choć Czarny Ląd błyskawicznie się zmienia, nadal jest to możliwe.
Tytuł opowiadania Ernesta Hemingwaya Śniegi Kilimandżaro, sprawił, że najwyższa góra Afryki dawno temu stała się moim marzeniem. I chociaż otaczają ją liczne legendy o złych duchach strzegących srebra leżącego na wierzchołkach, mimo wszystko postanowiłam rzucić jej wyzwanie. Ruszyłam na spotkanie Czarnego Lądu. Powitanie z Afryką nie wypada najlepiej. Lotnisko Kilimandżaro (tak się nazywa), położone ok. 30 km od Aruszy, miasta uznawanego za turystyczną stolicę Tanzanii, tonie w mroku. Samolot wylądował z opóźnieniem, jest środek nocy. W gronie współpasażerów próbuję znaleźć wspólników do taksówki, ale poza mną wszyscy są klientami biur podróży, więc ktoś już na nich czeka. Autobusów o tej porze nie ma, taksówkarze niczym hieny dopadają mnie, rzucając astronomiczną cenę 150 złotych za kurs do miasta... Wybieram się do toalety i tam po raz pierwszy mam do czynienia z Masajami. Na drzwiach do przybytku wiszą płaskorzeźby dwóch masajskich głów: jedna z warkoczykami, druga – ogolona. Jasne, że wybrałam pierwszą opcję. Kiedy wpadłam na mężczyznę przy pisuarze, przypomniałam sobie o zwyczajach tego plemienia. Warkoczyki zaplatają sobie mężczyźni, kobiety wolą praktyczną w gorącym klimacie łysinę. Wracam do hali lotniska. W kantorze wymiany walut siedzi blondwłosa biała dziewczyna. Intuicja mnie nie myli – mogę liczyć na pomoc. Zaraz kończy pracę i może zabrać mnie do Aruszy. Rozmawiamy po angielsku. Po 10 minutach jazdy pada pytanie, skąd pochodzę. – From Poland – wyjaśniam. – Cześć! Asia jestem! Asia Sowińska, a właściwie teraz to już Mfwangavo – przedstawia się moja wybawicielka. Nie wierzę własnym uszom. I to ma być ta dzika Afryka? Aruszę trudno nazwać urzekającym miastem. To przede wszystkim węzeł transportowy, siedziba lokalnych władz, centrum zakupowe, a dla turystów – baza wypadowa na safari. Niewątpliwym atutem krajobrazu jest pobliski wulkan Meru (4566 m), przez niezorientowanych brany za Kilimandżaro. Nie ma tu zbyt wiele do obejrzenia – mało interesujące muzeum, obwieszony flagami sąd, gdzie odbywa się proces oskarżonych o ludobójstwo w czasie wojny w Rwandzie, oraz – chyba najciekawsze dla turystów – barwne i gwarne miejscowe bazary. Sekcję mięsną lepiej ominąć szerokim łukiem, tym bardziej, że smród jest tam nie do zniesienia i kłębią się roje much. Dalej pod kolorowymi parasolami siedzą kobiety i sprzedają mango, w warsztatach obok powstają sandały ze zużytych opon samochodowych. Potrzeba matką wynalazku – mówi stare powiedzenie, a w Afryce jak chyba nigdzie indziej wciela się je w życie. W Aruszy nie brakuje ekskluzywnych hoteli, ja jednak wybieram typowy hotelik dla „plecakowiczów”. Za 10 zł za noc dostaję pokój przypominający celę, bez okna i ze skrzypiącym łóżkiem. Żarówka u sufitu niczemu nie służy, bo w dzielnicy ciągle wyłączają prąd. Na wyposażeniu po-koju znajdują się też buty – dwa klapki, każdy w innym kolorze i rozmiarze, ale takimi drobiazgami nikt się tutaj nie przejmuje. Pierwsze dwa dni poświęcam na zorganizowanie moich afrykańskich wakacji. Nim zmierzę się z Kilimandżaro, chcę się wybrać na safari. Co chwila dopadają mnie „naganiacze“ (bardzo popularny w Afryce zawód) i przekonują do skorzystania z oferty ich agencji. Nie mam wyboru – ani na Kilimandżaro, ani na safari nie można się wybrać na własną rękę (nawet zagraniczne biura podróży muszą korzystać z lokalnych pośredników). Porównywanie cen i negocjacje trwają parę godzin, ponieważ nikt się tu nie spieszy ani niczym nie przejmuje. Filozofię tutejszego życia odzwierciedla słynne powiedzenie w suahili – hakuna matata, czyli „spoko, nie ma problemu”. Za to mzungu, czyli biali ludzie, martwią się wszystkim, a później dostają zawału. O dziwo, o umówionej godzinie pod hotel podjeżdża land rover, już ze Szwajcarem i parą Szwedów w środku. Zabierze nas na safari. Na dobry początek wyruszamy do Parku Narodowego Jeziora Manyara. Granicę obszaru chronionego wyznacza krawędź rowu tektonicznego i brzegi jeziora. Ten niewielki park zaskakuje obfitością zwierzyny, zwłaszcza ptaków – flamingów, pelikanów małych i dławigadów. Początkowo fotografuję wszystko, co się rusza, ale po setnym zdjęciu impali i pięćdziesiątym zebry daję sobie spokój. W parku atrakcją są lwy wylegujące się… na konarach drzew oraz słonie (naszą sympatię wzbudziło słoniątko drapiące się zadkiem o drzewo). Obserwujemy też żyrafy i guźce, na dłużej zatrzymujemy się przy stadzie hipopotamów. – To niebezpieczne zwierzęta, zwłaszcza na lądzie, kiedy zastąpi im się drogę do wody – objaśnia John, nasz kierowca. Następnego dnia jedziemy do Serengeti, największego parku narodowego w Tanzanii. Większość z jego prawie 15 tys. km2 zajmuje porośnięta trawą równina, na której pasą się ogromne stada antylop gnu i zebr oraz setki gazel, bawołów, żyraf i innych zwierząt. Gdzieniegdzie widać kępy drzew, najczęściej akacji, choć zdarzają się też drzewa kiełbasiane. Tak właśnie większość ludzi wyobraża sobie Afrykę. Wspaniałe widoki podziwiamy z samochodu. Czujemy się w nim jak w klatce, bo poza wyznaczonymi miejscami nie wolno z niego wysiadać. Ta troska o bezpieczeństwo początkowo wydaje mi się przesadna, ale szybko przekonuję się, że wokół roi się od zwierzyny, której zwyczajnie nie jestem w stanie wypatrzyć. – Widzicie? Tam! Gepard! – ekscytuje się nasz przewodnik, Dick. Geparda nie zdążyliśmy zobaczyć, za to z lwami, których żyje tu niemal 3 tysiące, nie mamy problemów. Zupełnie nie przejmują się obecnością ludzi i wycelowanymi obiektywami aparatów, a bywa wręcz, że układają się do snu w cieniu samochodu, którym podróżują turyści. Niektóre dzikie zwierzęta nauczyły się już, niestety, że człowiek to szansa na smakołyki. Wprawdzie karmić ich nie można, jednak wiedzą one, co to samoobsługa. Nie zdziwmy się więc, gdy zobaczymy marabuta grzebiącego w śmieciach na parkingu, uważajmy na małpy złodziejki, błyskawicznie pustoszące wnętrze pozostawionego z otwartymi oknami samochodu. Z własnego doświadczenia wiem, że nie gardzą nawet tabletkami antymalarycznymi. Wieczorem, zmęczeni, docieramy do obozowiska, gdzie spędzimy noc. Po dniu pełnym wrażeń miło jest usiąść przy ognisku i wsłuchiwać się w odgłosy sawanny – skrzeki, piski, charakterystyczny śmiech hien. W środku nocy z namiotu śpiących po sąsiedzku Włochów słychać wrzaski. – Lion! Lion! Po chwili rozterki (kto miałby ochotę spotkać lwa o czwartej nad ranem?) wychodzę z namiotu – Włosi są cali i zdrowi, ale zwierzę wygryzło w namiocie dziurę i ukradło plecak z pieniędzmi i dokumentami. Połakomiło się, rzecz jasna, na jedzenie, które w nim było. Włosi nie przejęli się ostrzeżeniami, by nie trzymać prowiantu w namiotach. Rano znaleźliśmy plecak w pobliskim buszu. Masajscy przewodnicy nie omieszkali sprostować – Żaden lew, tylko hiena. Mzungu niby taki uczony, a prostych rzeczy nie wie. Kolejnego dnia wyruszamy do Ngorongoro, słynnego krateru leżącego niedaleko parku Serengeti. Z jego krawędzi, wznoszących się do wysokości prawie 2500 m n.p.m., rozpościera się wspaniały widok na naturalne pastwiska zajmujące wnętrze wygasłego wulkanu. By do nich dotrzeć, trzeba zjechać 600 metrów w dół. Właśnie w Ngorongoro są największe szanse na zobaczenie tzw. Wielkiej Piątki, czyli lwa, słonia, bawołu, nosorożca i lamparta. Jeżeli uda się je wypatrzyć, safari można uznać za w pełni udane. Opuszczając krater Ngorongoro, spotykamy kolorowo ubranych Masajów. Za zgodą władz mogą mieszkać, a nawet wypasać bydło w niektórych miejscach obszaru chronionego. To plemię zdecydowanie najbardziej kojarzące się ze wschodnią Afryką. Łatwo ich rozpoznać po smukłych sylwetkach, dostojnych rysach i nienaturalnie powyciąganych, dziurawych uszach. Udajemy się do ich wioski po- łożonej w okolicach krateru. Jednak zanim do niej wkroczymy, musimy wręczyć wodzowi „zrzutkę“ po 10–15 dolarów od każdego z nas. Według zapewnień pieniądze trafią do funduszu przeznaczonego dla całej wioski. W zamian otrzymujemy pozwolenie na robienie zdjęć. Właściwie trudno oderwać aparat od oka, tyle jest wokół ciekawych motywów. Na nasze powitanie wojownicy wykonują taniec z podskokami. Później zaglądamy do chat. To właściwie lepianki – rusztowanie z gałęzi oblepione mieszaniną błota, krowiego moczu i łajna, z otworem w dachu, przez który wylatuje dym. Budową chat zajmują się kobiety, zajęciem mężczyzn jest natomiast wypas bydła. Krowy są miarą bogactwa, płaci się nimi nawet za żony – kto ma dużo krów, może mieć dużo żon. Najpierw jednak Masajowie muszą przejść inicjację, co wiąże się z wieloma próbami i obrzędami. Należy do nich m.in. obrzezanie. W przypadku dziewczynek teoretycznie zabrania go prawo, ale tradycja w tym rejonie jest silniejsza. Obowiązkowym punktem odwiedzin wioski są zakupy. Na płocie wiszą różnego rodzaju pamiątki – sznury koralików, dzidy, tarcze, tykwy. W takich właśnie tykwach Masajowie przechowują mleko zmieszane z byczą krwią. Kupuję amulet – kieł lwa. Autentyczny! – zapewnia babcia Masajka z monstrualnymi uszami. Wreszcie nadchodzi długo wyczekiwany moment mojej podróży – wyprawa na Kilimandżaro. Już na początku zostaję poddana próbie cierpliwości. Samochód, który ma mnie zawieźć z Aruszy do parkingu przy bramie parku, spóźnia się. Czekam pół godziny, godzinę, dwie. Hakuna matata – powtarzam sobie. Wreszcie wpada zdyszany kierowca i tłumaczy, że miał problemy z samochodem. Na drodze ruch, pełno jest zwłaszcza dala dala, zapchanych mikrobusów pełniących rolę zbiorowych taksówek. Mijamy wioski, przydrożne stragany, pojawiają się plantacje kawy. Wielkiej góry nie widać, ginie w chmurach. Na Kilimandżaro prowadzi kilka tras. Większość osób wybiera szlak Marangu, na którym stoją trzy schroniska. Z powodu popularności wśród turystów jest on nazywany „Coca-Cola Route”. Dziennie wchodzi tamtędy ok. 60 osób. Ja wybieram szlak Machame („Whisky Route”), który uchodzi za trudniejszy, śpi się w namiotach lub schronach, ale za to nie jest tak zatłoczony jak Marangu. Zdobywanie Kilimandżaro nie wymaga wcale ogromnego wysiłku. To typowy trekking, do którego niezbędne są wygodne buty, kijki (można wypożyczyć na dole), śpiwór i, co ważne, odpowiednie ubranie. Wyruszający na szczyt Kilimandżaro mają pełny przekrój pogodowy – od upału w dzień, kiedy można założyć krótkie spodenki, po nawet 20-stopniowy mróz w nocy. Problem stanowi jedynie wysokość – wiek i kondycja nie mają znaczenia, choroba wysokościowa może dopaść każdego. Pierwszego dnia wędruję przez wilgotny, tropikalny las. W gęstwinie obwieszonych porostami drzew odzywają się ptaki. Żyje tu wiele ich gatunków. John zatrzymuje się co pewien czas i pokazuje mi różne ciekawostki. Towarzyszą mi dwaj tragarze i przewodnik oraz powtarzane przez niego niczym mantra słowa pole pole (powoli, nie spiesz się). Obok słynnego hakuna matata oraz jambo, które w suahili oznacza powitanie, to trzeci zwrot, jakiego najczęściej uczą się przybywający do Tanzanii turyści. Do obozu mam tylko 4 godziny drogi. Idzie mi się dobrze, zwłaszcza że niosę jedynie mały, lekki plecak. Duży bagaż zabierają tragarze. Niesamowicie wyglądają zwłaszcza ci, którzy wbiegają pod górę w klapkach, niosąc na głowie pudełka z jajami. Teoretycznie obowiązkowe jest na Kilimandżaro wynajęcie tylko przewodnika, ale w praktyce każdy turysta bierze też tragarzy, będących zarazem kucharzami. Początkowo trudno mi się pogodzić, że mam taką obsługę, ale to i tak minimalny skład – pewnemu Amerykaninowi towarzyszy 15 tragarzy! Na każdym obozowisku rozstawiają mu namiot do spania, namiot do jedzenia i oświetloną kabinę prysznicową! Każdy z sześciu dni wyprawy na Kili różni się od poprzedniego. Przede wszystkim zmieniają się widoki. Wilgotny las gdzieś na wysokości 3000 m n.p.m. zastępują wrzosowiska z lobeliami i starcami. Wyżej rozciąga się kamienista pustynia, a ponad nią – srebro Kilimandżaro, czyli śnieg i lód. Obecność wiecznego śniegu na tej szerokości geograficznej jest naprawdę zaskakująca – góra leży zaledwie 340 km na południe od równika. Nic dziwnego, że pierwszemu Europejczykowi, który ujrzał Kilimandżaro (był to niemiecki misjonarz Johannes Retman w 1848 roku), nie bardzo chciano uwierzyć, że widział w Afryce pokryte śniegiem góry. Im wyżej, tym trudniej. Brakuje mi tchu. – Pole pole! – słyszę co chwila upomnienia przewodnika. Wszystko dlatego, że w ciągu 4–5 dni podejścia organizm nie ma czasu na odpowiednią aklimatyzację. Wydłużenie pobytu choćby o dzień ułatwia zdobycie góry, ale zwiększa koszty, bo same opłaty parkowe to ponad 300 złotych od osoby dziennie. Do ataku szczytowego startujemy z obozu na wysokości 4600 m w noc rozpoczynającą piąty dzień wyprawy. Większość ekip wychodzi o północy, ja ze swoim przewodnikiem ruszamy dwie godziny później. Co chwila mijamy tych, co się poddali i zawrócili. Narzucam zbyt szybkie tempo, nie wiedząc jeszcze, że to błąd. Tysiąc metrów wyżej, przy kraterze wulkanu, mój organizm buntuje się – zaczynam słabnąć, mam mdłości, wymiotuję. Ogarnia mnie apatia. Nie chcę już iść ani w górę, ani w dół. – O, Francuzi nadchodzą… – mruczy John, mój przewodnik. Znajomi z obozu, wcześniej pewni siebie, wyglądają teraz dość mizernie. Część z nich rezygnuje z dalszej drogi, natomiast mój kryzys przechodzi – postanawiam iść dalej. Nagrodą za wysiłek jest niesamowity spektakl – wschód słońca. W dole rozciąga się morze chmur, promienie zabarwiają na różowo lodowiec okrywający górne partie Kili. Jeszcze trochę wysiłku i wreszcie ukazuje się szczyt, z tablicą informującą, że zdobyłam Uhuru, najwyższy z wierzchołków masywu Kilimandżaro. Wysokość 5 895 m n.p.m. Wyżej w Afryce już się nie da! Po trudach zdobywania Kili i tropienia zwierząt na safari najczęstszy kierunek obierany przez turystów to Zanzibar. Jeśli ma się trochę większy budżet, z lotniska koło Aruszy można polecieć samolotem – przy okazji krótkiego lotu mamy super widok na Kilimandżaro. Wybieram wersję niskobudżetową, czyli zaczynam od 8-godzinnej podróży autobusem do Dar es Salaam. Czarnoskórzy pasażerowie lustrują mnie wzrokiem – mzungu wybierają zazwyczaj droższy autobus o podwyższonym standardzie. W Dar es Salaam, największym mieście Tanzanii, przesiadka na prom. Znowu odrzucam przeprawę turystycznym wodolotem (1,5 godziny), uznając, że więcej folkloru będę miała na lokalnym promie (8 godzin). Mam wprawdzie wątpliwości, czy prze-rdzewiały i przeładowany prom dopłynie, ale na warunki podróży narzekać nie mogę. Jestem jedyną mzungu i kapitan zaprasza mnie na mostek i pokazuje miejsce, gdzie mogę rozłożyć karimatę. Słowem – afrykańska pierwsza klasa! Wyspa znajduje się ok. 40 km od kontynentalnej Afryki, zaś jej nazwa to skrót od określenia „Zinj el Barr”, czyli „ziemia czarnych ludzi”, jak o wybrzeżu wschodniej Afryki mówili przybyli w ten rejon w X wieku Arabowie. Od samego początku widać, że Zanzibar różni się od reszty kraju – w przeciwieństwie do Tanzanii „właściwej”, z atmosferą prawdziwego Czarnego Lądu, tutaj dominują klimaty arabskie i islamski styl życia. W każdym razie myli się ten, kto uważa, że Zanzibar to wyłącznie plaże. Wyjątkowa jest na przykład stolica wyspy, Zanzibar, z labiryntem tzw. Kamiennego Miasta. Godzinami mogę kluczyć uliczkami, tak wąskimi, że nie mieszczą się w nich samochody. Raz urzekają mnie drzwi ozdobione metalowymi ćwiekami (moda przyszła z Indii, gdzie ćwieki miały chronić przed niespodziewaną wizytą… słoni), gdzie indziej spotykam sprzedawcę aromatycznej kawy, którą pije się na ulicznym murku, stragan z kolorowymi nibycukierkami, które okazują się obtoczonymi w lukrze nasionkami baobabu. Oczywiście, znajduję też czas, by odszukać dom Freddiego Mercurego (wokalista Queen urodził się właśnie na Zanzibarze) i zwiedzić dawny pałac sułtański, zwany Pałacem Cudów (w XIX-wiecznym budynku po raz pierwszy w Afryce zainstalowano wynalazki typu winda czy elektryczność). Daję się też skusić na proponowaną na każdym kroku, wyjątkowo tanią (ok. 10 dolarów) „wycieczkę przyprawową”. Zanzibar słynie z przypraw, zwłaszcza z goździków, które należą do głównych produktów eksportowych wyspy. Nie kończy się jednak tylko na oglądaniu drzew goździkowca, z którego zbiera się nierozwinięte, jeszcze zielone pączki, dopiero po wysuszeniu zmieniające barwę na ciemnobrązową. Dowiaduję się też, jak rośnie wanilia, kardamon, ananas, karambola i inne egzotyczne dla nas rośliny, a na koniec próbuję różnych gatunków herbat. W XVIII i XIX wieku głównym źródłem dochodów Zanzibaru był handel niewolnikami. Pojmanych w głębi Afryki przywożono na wyspę, na miejscowym targu sprzedawano i statkami ekspediowano dalej. Na miejscu dawnego targu żywym towarem w mieście Zanzibar znajduje się obecnie katedra anglikańska i pomnik upamiętniający nieszczęśników. W piwnicach stojącego po sąsiedzku hostelu można zobaczyć pozostałości dawnych cel, w których w koszmarnych warunkach byli przetrzymywani niewolnicy. Warto je odwiedzić. Wreszcie nadchodzi moment, kiedy nie mogę się już oprzeć pokusie oceanu. Wsiadam w dala dala i jadę na południe wyspy popływać z delfinami. Pożyczam płetwy, maskę i fajkę i wypływam na ich spotkanie. Na nurkowanie z akwalungiem przenoszę się na północ, w rejon Nungwi – tamtejsze rafy uchodzą za najciekawsze na Zanzibarze. W jednej z baz nurkowych spotykam nawet polskich instruktorów. Przy ich domu widnieje tabliczka „ulica Gwiaędzista”. Wioska Nungwi stała się moim ulubionym miejscem na Zanzibarze. To jakby zlepek dwóch równoległych światów. Z jednej strony hotele ze sklepami i barami rozbrzmiewającymi muzyką, z drugiej – biedna wioska, rybacy wypływający na nocne połowy, rozłożone sieci, suszące się ryby, zasłaniające twarze muzułmańskie kobiety i śmiałe dzieciaki. O zachodzie słońca ludzie z obu tych światów spotykają się nad brzegiem oceanu i siedząc na piasku, patrzą na dostojnie płynące dhow – tradycyjne na Zanzibarze łodzie z ukośnym żaglem. Zaplanuj podróż TRASA 1750 km CZAS 2 tygodnie W cieniu Kilimandżaro Większość turystów, spiesząc w kierunku Kilimandżaro i Serengeti, mija ciekawy i rzadko odwiedzany Park Narodowy Arusza, położony ok. 20 km od tego miasta. Obejmuje on wschodnie stoki wulkanu Meru, liczne jeziora i niewielki krater Ngurdoto. Żyją tam bawoły, słonie, zebry, hipopotamy, żyrafy, różne małpy i liczne gatunki ptaków. Park można zwiedzać pieszo w towarzystwie uzbrojonego strażnika. Migracje zwierząt Serengeti słynie z corocznych migracji ogromnych stad antylop gnu, zebr i innych kopytnych. Rytm wędrówek wyznaczają opady deszczu, stąd każdego roku rozpoczynają się one w nieco innym czasie. Zwierzęta przekraczają po drodze naturalne przeszkody, m.in. rzekę Mara, w której roi się od krokodyli. W cieniu Kilimandżaro Większość turystów, spiesząc w kierunku Kilimandżaro i Serengeti, mija ciekawy i rzadko odwiedzany Park Narodowy Arusza, położony ok. 20 km od tego miasta. Obejmuje on wschodnie stoki wulkanu Meru, liczne jeziora i niewielki krater Ngurdoto. Żyją tam bawoły, słonie, zebry, hipopotamy, żyrafy, różne małpy i liczne gatunki ptaków. Park można zwiedzać pieszo w towarzystwie uzbrojonego strażnika. Big Five, czyli Wielka Piątka Szacowne grono tworzą: lew, słoń, bawół, nosorożec i lampart. Wytropienie tych zwierząt stanowi cel każdego safari. Wielu turystów dziwi się, że do piątki nie zalicza się np. żyrafy lub geparda zamiast bawołu. Kiedyś termin „Big Five“ był używany tylko przez myśliwych, którzy określali nim pięć zwierząt najtrudniejszych do upolowania (najbardziej niebezpiecznych). Dziś polowań już się nie urządza (co najwyżej z aparatem fotograficznym), ale termin pozostał. Z Wielkiej Piątki najtrudniej zobaczyć lamparta. Kocisko nie należy do rzadkich zwierząt, ale prowadzi głównie nocny tryb życia i jest bardzo czujne. Dzień zwykle spędza w legowisku w gęstych zaroślach albo na drzewie. Na polowanie wyrusza o zmierzchu. Z dwóch żyjących w Afryce gatunków nosorożców w Parku Narodowym Serengeti można zobaczyć skrajnie zagrożonego nosorożca czarnego. Gwałtowny spadek jego liczebności (według danych WWF o 96 proc. w latach 1970 – 1992) spowodowany był kłusownictwem, napędzanym dużym popytem na rogi tych zwierząt. Góra w prezencie Pierwszą osobą, która zdobyła szczyt Kilimandżaro (w miejscowym języku nazwa oznacza „biała błyszcząca góra“), był niemiecki geolog Hans Meyer. Towarzyszył mu austriacki alpinista Ludwig Purtscheller. Miało to miejsce w 1889 r. Najwyższy szczyt został przez nich nazwany „Kaiser Wilhelm Spitze“. Meyer już wcześniej podejmował próby zdobycia góry – z różnych względów nieudane. Góra znajdowała się wówczas na terytorium Kenii, będącej kolonią brytyjską. Dlaczego więc Kilimandżaro należy dziś do Tanzanii? Ponoć królowa Wiktoria podarowała górę na urodziny swemu siostrzeńcowi, cesarzowi Wilhelmowi. Wcześniej miał on powiedzieć królowej, że to nie w porządku, iż należą do niej aż dwa ośnieżone szczyty Afryki. W związku z tym została wytyczona nowa granica między Kenią a ówczesną Tanganiką, należącą do Niemców. Nie ma jednak ewidentnych dowodów na to, że historia jest prawdziwa. Niewykluczone, że została wymyślona na potrzeby turystów – by przewodnicy mieli o czym opowiadać. Tak czy inaczej, kiedy w 1961 r. Tanzania odzyskała niepodległość, niemiecką nazwę Kaiser Wilhelm Spitze zmieniono na obecną Uhuru Peak (Szczyt Wolności). Polacy u stóp Kilimandżaro Poznana przeze mnie na lotnisku Asia nie jest jedyną Polką mieszkającą w rejonie Aruszy. Ţyją tu również polscy misjonarze i dwie inne dziewczyny, które postanowiły ułożyć sobie życie w Afryce z czarnoskórymi mężami. Poza tym jeszcze od czasów wojny – para starszych ludzi. W latach 40. XX w. znajdował się tu prawie pięciotysięczny obóz cywilów ewakuowanych wraz z armią Andersa, w dużej części dzieci. Tych, którzy nie przeżyli – a taki los spotkał większość wojennych uchodźców – pochowano na cmentarzu w wiosce Tengeru. Potrafią go wskazać wszyscy mieszkańcy. Postanawiam odwiedzić największy polski cmentarz w Afryce. Nie jest to wcale łatwe, ponieważ leży kawałek od głównej drogi. Dzięki życzliwości pracującego w tej okolicy lekarza udaje mi się dojechać tam autostopem. „Cmentarz wygnańców polskich” – ze wzruszeniem czytam na tablicy umieszczonej przy wejściu. Większość z około 150 grobów katolickich, prawosławnych i żydowskich pochodzi z lat wojny, ale jest też kilka z lat 60. i 80. XX wieku. Przeglądam księgę pamiątkową – miło, że tyle osób odwiedza to miejsce. Część przyjezdnych to ci, którzy kiedyś trafili do tutejszego obozu, a potem los rzucił ich jeszcze dalej, do Republiki Południowej Afryki, Zimbabwe, albo na inne kontynenty – do Australii, Ameryki Północnej. MOJA AFRYKA Wędrowałem przez Afrykę wiele lat. Próbowałem odnajdywać w rzeczywistym świecie obrazy z mojej dawnej lektury. Wiedziałem już wówczas, z Kapuścińskiego, że nie ma jednej Afryki. Dlatego też zanurzałem się stopniowo w Arabię, Nubię, krainę Etiopów, Tuaregów, zdumiony, jak odmienne spotykam krajobrazy, jak innych poznaję ludzi. Kolekcjonowałem różne Afryki, zachwycony bogactwem ich różnorodności. Dojrzała miłość miała przyjść później, wraz z odkryciem prozy Karen Blixen i tą sceną z filmu, w której Redford zabiera Meryl Streep do nieba. Dosłownie – pokazując jej kenijską ziemię z powietrza. O ile północ Tanzanii, z rozległym stepem pełnym zwierzyny, śladami pierwszego człowieka i rajem Zanzibaru z wolna przypomina już skrzyżowanie w tokijskiej dzielnicy Shibuya, o tyle wnętrze kraju, trudno dostępne, pozostaje nieomal nietknięte. Wciąż można zagubić się na wiele dni w puszczy największego parku narodowego na kontynencie i nie spotkać żadnego człowieka. Ale też Selous to puszcza o powierzchni Szwajcarii. Można wędrować brzegiem jeziora Tanganika po niezatartych śladach Livingstone’a, szkockiego misjonarza, który poszukiwał m.in. źródeł Nilu. Wysiąść z pociągu Tazara na przygodnej stacji południa. I poczuć się częścią prawdy o Afryce. Tak, moja Afryka była romantyczna. Zdaję sobie z tego sprawę z zakłopotaniem. Istnieje konflikt między zaakceptowaniem nieuchronności postępu a pragnieniem, by nie zmieniało się nic. By Afryka pozostała nieprzenikalnym lądem z epoki Wielkich Podróżników. Ze łzami w oczach przyjąłem pewnego roku nić asfaltu rozpiętą przez sudańską pustynię Jahra Bajjuda, wspominając moje pierwsze przez nią przeprawy: dzikie, szalone, niebezpieczne. Afryka zmieniła się w ostatnich kilkunastu latach bardziej niż przez poprzednie dekady. Jej uroda trwa jednak i wiem, że zawsze znajdę tam miejsce dla siebie. Miejsce, w którym nagle staje się zupełnie oczywiste, że stamtąd właśnie pochodzę, jak my wszyscy, i w którym nie sposób oprzeć się sile ziemskiego przyciągania. Chciałoby się tylko wyciągnąć w wysokiej trawie, na wznak. I powtórzyć to zdanie: „jestem tam, gdzie powinienem być.” Z daleka, znad tanzańskiej granicy, przyglądać mi się będzie wówczas góra, jak wycięty z kartonu wieloryb o siwym grzbiecie, po którym chodziłem przed laty. Jest jakiś cudowny spokój w prostej refleksji, że ona będzie tam zawsze. NO TO W DROGĘ – TANZANIA • Powierzchnia: Około 1 mln km2. Ludność: 38 mln mieszkańców, ponad 120 grup etnicznych. Religia: tradycyjne wierzenia plemienne (35 proc.), islam (35 proc.) i chrześcijaństwo (ok. 30 proc.). Język: suahili, ale większość miejscowych mówi po angielsku. Waluta: szyling tanzański, 1000 TZS = 2,38 zł. • Większość kraju zajmuje płaskowyż (wys. 900–1500 m n.p.m.), z północy na południe przecinają go rowy tektoniczne – Wielki Rów Wschodni i Wielki Rów Zachodni. • Najwyższe góry to Kilimandżaro (5 895 m) i położony w sąsiedztwie wulkan Meru (4 566 m). • W Tanzanii, oprócz najwyższej góry Afryki, znajduje się też najgłębsze jezioro kontynentu – Tanganika (1 435 m). • W porze deszczowej, która trwa od połowy marca do maja i od listopada do grudnia, niektóre drogi, m.in. w parkach narodowych, są nieprzejezdne. • Najchłodniej jest między czerwcem a paędziernikiem (nawet 15 stopni w głębi kontynentu). • W szczytowych partiach Kilimandżaro temperatura może spadać do –20OC. Otrzymuje się przy przekraczaniu granicy, koszt 150 zł. Wiza uprawnia do wjazdu na Zanzibar. • Jeśli interesuje nas tylko Kilimandżaro i safari, najwygodniejszy, ale i najdroższy, jest dolot do Aruszy, na lotnisko Kilimandżaro. Z Warszawy przez Amsterdam latają linie KLM, bilet w obie strony z opłatami kosztuje ok. 4 200 zł. • Ci, co po safari chcą pojechać na Zanzibar, mogą wybrać dolot do Aruszy, a powrót z Dar es Salaam – taki bilet (KLM) to wydatek ok. 3900 zł. Tańszy byłby bilet do Nairobi (ok. 2 850 zł), ale wówczas trzeba doliczyć koszty wizy kenijskiej (150 zł) i dalszego transportu (za autobus z Nairobi do Aruszy zapłacimy 60 zł). • Najbardziej opłaca się dolot i powrót z Dar es Salaam (2900 zł). • Na krótkich trasach jeżdżą minibusy, tzw. dala dala. Między Arushą a Dar es Salaam (ok. 650 km) w ciągu dnia kursują autobusy (bilet na autobus o podwyższonym standardzie kosztuje 90 zł, przeznaczonym dla miejscowych 30–45 zł). • Jeżeli chcemy dotrzeć do parków narodowych, najlepiej skorzystać z ofert miejscowych agencji (250 – 300 zł za dzień, w cenie transport, wyżywienie, noclegi i opłaty parkowe). • Na Zanzibar można dostać się promem lub samolotem. Turystyczny wodolot (1,5 h) kosztuje 120 zł, spartański prom dla miejscowych – ok. 45 zł (planowo 8 h), samolot z Dar es Salaam 150 zł. W Aruszy noclegi kosztują od ok. 15 zł (najtańsze hostele to warunki raczej spartańskie i mało higieniczne), na Zanzibarze jest drożej (od ok. 30 zł). • Obiad w lokalnej knajpce około 12 zł, w droższych lokalach nawet 30 zł. Piwo (lokalne marki to Safari i Kilimandżaro), coca-cola w restauracji kosztuje 3–6 zł. • W sklepie jest taniej, ale sprzedawcy widząc białych turystów, mogą podwyższyć cenę. Trekking na Kilimandżaro • Opisana trasa (Kilimandżaro, Zanzibar) narzuca dość zróżnicowany ubiór, co oczywiście wpływa na wielkość i ciężar plecaka. Wchodząc na Kili, trzeba pamiętać, że nawet jeśli na dole w efekcie tropikalnych temperatur spływamy potem, na górze na pewno będzie zimno (a nawet – bardzo zimno). Konieczne jest typowo zimowe ubranie – polary, kurtka (najlepiej nieprzemakalna), ciepła czapka, rękawice, buty górskie, pu- chowy śpiwór. • Jeśli mamy własny namiot i karimaty, będzie to argument do zbicia ceny trekkingu, choć z drugiej strony może warto więcej zapłacić, by potem zbyt dużo nie nosić. Podczas zdobywania Kilimandżaro (a już na pewno przy zejściu) przydatne są kijki (najlepiej składane, teleskopowe). Główny bagaż może być spakowany w plecak, torbę lub worek – dla tragarzy nie ma to znaczenia. • Za 6-dniową wyprawę trzeba liczyć około 3 000 zł (z wszelkimi opłatami). Obowiązkowe jest wynajęcie przewodnika. Zwykle wynajmuje się również tragarzy (mogą nosić do 20 kg). • Organizacją trekkingów zajmują się liczne w Aruszy i w Moshi agencje turystyczne. • Obowiązkowe opłaty, najczęściej wliczone w cenę wyprawy, to wstęp do parku narodowego – 90 zł dziennie od osoby 150 zł za noc w schronisku lub 120 zł za noc pod namiotem, 60 zł opłaty za ewentualną akcję ratunkową. • Na koniec wyprawy powinniśmy dać naszej obsłudze zwyczajowe napiwki. Wyjazd z biurem • Wejście na Kilimandżaro, safari i Zanzibar ma w ofercie m.in. Logos Travel (061 843 30 17, www.wyprawy.pl) i Africa Line Adventure Club (022 621 56 59, www.africaline.pl). • Wielu Tanzańczyków uważa lewą rękę za nieczystą, ponieważ zwyczajowo używa się jej w toalecie. Nie wypada także jeść nią ugali (kaszka kukurydziana z mięsno-warzywnym sosem) – potrawy naroowej, którą spożywa się, formując palcami kulki. • Nie należy jeść i pić w miejscach publicznych w okresie ramadanu, zwłaszcza na Zanzibarze, gdzie 99 proc. mieszkańców to muzułmanie. • W Aruszy zdarzają się napady rabunkowe, zwłaszcza po zmroku. Nie ma jednak co panikować – i tak największym zagrożeniem jest ruch drogowy. Zanzibar ma opinię wyspy spokojnej i bezpiecznej, trzeba jednak uważać na odludnych plażach. • Na upalnym Zanzibarze konieczne są jak najbardziej letnie ubrania. Jeśli zamierzamy nurkować, przyda się maska, fajka i płetwy, ale może-my pożyczyć je na miejscu. • Trzeba mieć międzynarodową książeczkę szczepień z poświadczonym szczepieniem przeciwko żółtej febrze. • Inne zalecane szczepienia – żółtaczka typu A i B, dur brzuszny, polio, tężec z błonicą, zakażenia meningokowe. Wskazana jest także pro- filaktyka antymalaryczna – przy zdobywaniu Kilimandżaro na większych wysokościach komarów nie ma, jednak na safari, w Aruszy czy na Zanzibarze występuje zagrożenie malarią. Nie igraj z wysokością! • Problemy z wysokością ma na Kilimandżaro prawie każdy. Na początku zwykle pojawia się ból głowy, brak apetytu, problemy ze spaniem, później mogą dojść wymioty i coraz gorsze samopoczucie. W skrajnych sytuacjach może skończyć się obrzękiem płuc i mózgu, a to stanowi już ryzyko śmierci, jeśli chorego nie przetransportuje się szybko w dół. • Podstawowe środki zaradcze na problemy wysokościowe to picie dużej ilości płynów (ok. 4 – 5 litrów dziennie) i wolne tempo wchodzenia. Wiele osób wspomaga się również łykaniem rozrzedzającej krew aspiryny. Bezwzględnie należy zrezygnować z alkoholu. Ambasada RP znajduje się w Dar es Salaam, 63 Aly Khan Road, Upanga, P. O. Box 2188, tel. (0-0255-22) 211-52-71, 266-75-01, polamb@wingrouptz.com; pol@intafrica.com