Nauka studzi entuzjazm wokół lodowatych kąpieli. Morsowanie nie działa tak jak sądzono
Czy morsowanie naprawdę pomaga schudnąć, zachować bystrość umysłu i przyspieszyć regenerację po treningu? Coraz więcej badań naukowych wylewa na te obietnice kubeł zimnej wody.
Spis treści: Morsowanie pod lupą naukowców. Czy naprawdę działa? Skąd wzięła się moda na morsowanie i kąpiele lodowe? Kąpiele w lodzie a regeneracja mięśni. Naukowcy obalają popularny mit Ryzyko morsowania. Kto powinien szczególnie uważać? Korzyści z zimnych kąpieli. Co rzeczywiście potwierdza nauka? Jak bezpiecznie morsować? Temperatura, czas i najważniejsze zasady Kąpiele w lodowatej wodzie to bez wątpienia jeden z najgłośniejszych trendów wellness ostatniej dekady. Celebryci zachwalają ich efekty, sportowcy regularnie publikują nagrania, na których wchodzą do lodowatych balii tuż po wyczerpujących treningach, a influencerzy w mediach społecznościowych przypisują morsowaniu niemal magiczne właściwości – od przyspieszenia metabolizmu i regeneracji, przez poprawę koncentracji i wydłużenie życia, aż po gwałtowny wzrost poziomu dopaminy. Choć popularność zanurzania się w zimnej wodzie wciąż rośnie, wielu naukowców podkreśla, że badania nie potwierdzają w pełni przypisywanych mu korzyści. Morsowanie pod lupą naukowców. Czy naprawdę działa? Najbaczniejszym obserwatorem mody na morsowanie jest prof. Denis Blondin, kanadyjski fizjolog specjalizujący się w ludzkiej termoregulacji. Sam po raz pierwszy wszedł do lodowatej wody w 2004 roku – nie w ramach dbania o zdrowie, lecz jako ochotnik w eksperymencie medycznym nad hipertermią. To doświadczenie głęboko zapadło mu w pamięć. – Czułem, jak ciepła krew uderza mi do serca, gdy pod wpływem zimna moje naczynia krwionośne gwałtownie się kurczyły – wspomina. Choć dla organizmu prof. Denisa Blondina był to ogromny szok, właśnie wtedy narodziła się w nim fascynacja zimnymi kąpielami, która trwa do dziś. Prof. Denis Blondin nie jest przeciwnikiem pozytywnego mówienia o tej praktyce. Sam jest wręcz zwolennikiem zimnych kąpieli z powodów, które często uchodzą uwadze opinii publicznej – takich jak ich ogólna dostępność czy potencjał do budowania relacji między ludźmi. Intryguje go również to, w jaki sposób dreszcze zmuszają mięśnie do pracy w celu wytworzenia ciepła, co ostatecznie wywołuje reakcje fizjologiczne zbliżone do tych po tradycyjnych ćwiczeniach. Z czasem stał się jednak jednym z najbardziej wnikliwych krytyków tej mody. Coraz bardziej niepokoi go lawina przesadzonych haseł, które przekształciły niszową niegdyś aktywność w jeden z największych fenomenów branży wellness na świecie. – Obserwujemy niepokojący wzrost liczby krążących w sieci mitów i dezinformacji, w których szczególnie bagatelizuje się ryzyko związane z zimnymi kąpielami i lodem – ostrzega. Wraz z innymi badaczami spędził ostatnie lata na oddzielaniu twardych dowodów naukowych od czystego entuzjazmu – a wnioski, do jakich doszli, stawiają pod znakiem zapytania większość flagowych obietnic morsowania. – Kolejne badania coraz wyraźniej pokazują, że lodowate kąpiele nie przynoszą uniwersalnych korzyści w zakresie regeneracji czy adaptacji treningowej – mówi dr Shawn Arent, dziekan wydziału i dyrektor Laboratorium Nauk o Sporcie USC na Uniwersytecie Karoliny Południowej. Dane naukowe nie potwierdzają też jednoznacznie obietnic dotyczących wzrostu mięśni, wyników sportowych, metabolizmu czy długowieczności. Co więcej, naukowcy obawiają się, że w niektórych przypadkach lodowate kąpiele mogą wręcz kolidować z celami sportowców, a u niektórych osób wywołać realny uszczerbek na zdrowiu. Nie oznacza to jednak, że zimne kąpiele nie niosą ze sobą żadnych korzyści. Prof. Denis Blondin podkreśla, że najbardziej spektakularne obietnice po prostu daleko wyprzedziły to, co rzeczywiście potwierdza nauka. Skąd wzięła się moda na morsowanie i kąpiele lodowe? Choć zimowe kąpiele i morsowanie to wieloletnie tradycje w krajach nordyckich i skandynawskich, nowoczesny ruch zimnych kąpieli w Ameryce Północnej narodził się na styku nauki, mediów społecznościowych i rosnącej mody na samodoskonalenie. Prof. Denis Blondin wiąże ten boom z trzema przełomowymi badaniami opublikowanymi w 2009 roku. Wykazano w nich, że zdrowi dorośli ludzie posiadają aktywną metabolicznie brunatną tkankę tłuszczową, czyli tzw. brunatny tłuszcz. Badacze odkryli wówczas, że brunatny tłuszcz spala kalorie, aby wytworzyć ciepło, gdy ciało jest wystawione na działanie zimna. Te odkrycia wywołały ogromne poruszenie. Jak zauważa prof. Denis Blondin, fala entuzjazmu urosła jeszcze bardziej, gdy popularni podcasterzy, w tym Joe Rogan i Andrew Huberman, zaczęli często i szczegółowo omawiać potencjalne korzyści zdrowotne płynące z morsowania. Wielu ludzi uznało wówczas, że regularne lodowate kąpiele automatycznie przyspieszą ich metabolizm i pozwolą spalać więcej kalorii w ciągu dnia. Pojawiły się też głosy, że zimno poprawia regulację poziomu cukru we krwi, zwiększa wrażliwość na insulinę i w efekcie zmniejsza ryzyko otyłości oraz chorób metabolicznych. Takie wnioski wykraczały jednak daleko poza wyniki badań. Kolejnym impulsem była pandemia COVID-19. Gdy zamknięto siłownie, ludzie zaczęli szukać sposobów na dbanie o zdrowie w domowym zaciszu. W tym samym czasie media społecznościowe zalały nagrania osób wskakujących do zamarzniętych jezior lub rzucających znajomym wyzwania, by wytrzymać kilka minut w lodowatej wodzie. – Z morsowaniem wiąże się też pewna chęć pokazania się w sieci oraz poczucie wspólnego stawiania czoła trudnościom – mówi dr Shawn Arent. Kąpiele w lodzie a regeneracja mięśni. Naukowcy obalają popularny mit Naukowcy szczególnie mocno podważyli przekonanie, że kąpiele w lodzie przyspieszają regenerację i wzmacniają mięśnie. Od lat sportowcy rutynowo korzystają z kąpieli w lodzie po intensywnych treningach, aby zmniejszyć stan zapalny, zakładając, że przyspieszy to regenerację i poprawi adaptację mięśni do wysiłku. Pomysł ten wydawał się intuicyjnie uzasadniony, ponieważ chłodzenie urazów lodem od dawna stosowano w celu zmniejszenia bólu i obrzęku – choć obecnie od tej metody w dużej mierze się odchodzi. Naukowcy uważają dziś, że stan zapalny jest naturalną i niezbędną częścią procesu odbudowy organizmu. – Okazuje się, że sygnały zapalne wywoływane przez wysiłek fizyczny mogą być właśnie tym mechanizmem, który informuje organizm, że powinien przystosować się do kontrolowanego stresu – mówi dr Prashant Rao, kardiolog oraz lekarz-naukowiec związany z Harvardem i Beth Israel Deaconess Medical Center. – Jeśli je osłabisz, osłabisz również proces adaptacji. Coraz więcej badań wskazuje, że dokładnie to dzieje się, gdy sportowcy wskakują do lodowatej wody natychmiast po treningu siłowym. Na przykład metaanaliza z 2024 roku wykazała, że schładzanie ciała bezpośrednio po ćwiczeniach hamowało przyrost mięśni w porównaniu z brakiem jakichkolwiek zabiegów. Inne badanie z 2025 roku dowiodło, że 10 minut spędzonych w wodzie o temperaturze 10°C również nie poprawiło regeneracji ani wyników sportowych następnego dnia. Jednym z powodów może być fakt, że lód ogranicza przepływ krwi, która dostarcza mięśniom aminokwasy i inne składniki odżywcze niezbędne do ich odbudowy. Potwierdza to eksperyment z 2025 roku. Wykazano w nim, że 20-minutowa lodowata kąpiel zmniejszyła przepływ krwi w mięśniach o około 70 procent. W efekcie ilość aminokwasów z pożywienia wbudowanych w tkankę mięśniową podczas regeneracji spadła o blisko 30 procent. Naukowcy obalają też jeden z najpopularniejszych mitów zwolenników morsowania: przekonanie, że aktywacja brunatnego tłuszczu prowadzi do utraty wagi. Choć brunatny tłuszcz rzeczywiście spala kalorie, aby wytworzyć ciepło, prof. Denis Blondin zaznacza, że wiele osób błędnie interpretuje to zjawisko. Głównym zadaniem brunatnego tłuszczu jest utrzymanie odpowiedniej temperatury ciała, a spalanie kalorii to tylko jeden z mechanizmów, które do tego służą. Co ważniejsze, profesor podkreśla, że liczba dodatkowo spalonych kalorii jest zbyt mała, by przełożyć się na zauważalny i trwały spadek wagi. Niedawne odkrycia podają w wątpliwość także inne obietnice metaboliczne. Badanie z 2025 roku wykazało na przykład, że ekspozycja na zimno u wielu uczestników wręcz pogorszyła tolerancję glukozy i wrażliwość na insulinę. Obietnice gwałtownego wzrostu poziomu testosteronu i poprawy libido zalały media społecznościowe. Zdaniem prof. Denisa Blondina te twierdzenia są mocno przesadzone – w rzeczywistości nie ma na ten temat żadnych danych naukowych. To samo dotyczy szumnych zapowiedzi dotyczących wzmocnienia odporności czy spektakularnej poprawy wydolności. Dr Shawn Arent podkreśla, że tezy te są albo niespójne, albo przesadzone, albo po prostu niedostatecznie udowodnione. Badacze wciąż próbują ustalić, czy krótkotrwałe reakcje fizjologiczne przekładają się na długofalowe korzyści zdrowotne. – Nie dysponujemy praktycznie żadnymi wiarygodnymi, długoterminowymi danymi – podsumowuje dr Prashant Rao. – Wszystkie obietnice dotyczące przedłużenia życia, poprawy metabolizmu czy zdrowia serca są jedynie spekulacjami opartymi na krótkich badaniach laboratoryjnych przeprowadzonych na małych grupach. Ryzyko morsowania. Kto powinien szczególnie uważać? Choć znaczna część dyskusji koncentruje się na potencjalnych korzyściach, badacze podkreślają, że ryzyku poświęca się zdecydowanie mniej uwagi – zwłaszcza jeśli chodzi o obciążenie układu sercowo-naczyniowego. – Początkowy szok związany z zanurzeniem w zimnej wodzie może uruchomić reakcję organizmu typu fight or flight – mówi dr Prashant Rao. Często powoduje to przyspieszenie akcji serca, szybszy oddech oraz gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego. – Krew jest również przekierowywana ze skóry do wnętrza organizmu, w stronę jego centralnych narządów – dodaje. Choć zdrowe osoby zazwyczaj dobrze tolerują tak gwałtowne zmiany fizjologiczne, u ludzi z chorobami współistniejącymi mogą one wywołać zaburzenia rytmu serca, ból w klatce piersiowej, a w rzadkich przypadkach nawet zatrzymanie krążenia. Dlatego dr Prashant Rao zaleca szczególną ostrożność osobom cierpiącym na choroby układu sercowo-naczyniowego, arytmie, niekontrolowane nadciśnienie tętnicze, zespół Raynauda, chorobę tętnic obwodowych, zaburzenia napadowe, pokrzywkę z zimna oraz szereg innych schorzeń. Jak podkreśla, w takich przypadkach ryzyko sercowo-naczyniowe może być zbyt duże. Serce nie jest jednak jedynym powodem do niepokoju. Prof. Denis Blondin zwraca uwagę na badania dotyczące rybaków pracujących na kutrach komercyjnych, u których po wieloletnim, wielokrotnym zanurzaniu dłoni i stóp w zimnej wodzie doszło do uszkodzeń nerwów oraz innych zaburzeń. Naukowcy wciąż wiedzą zaskakująco niewiele o tym, jak wiek wpływa na poziom ryzyka, choć najnowsze badania wskazują już na pewne niekorzystne skutki u dzieci. – Nie zalecałbym tego osobom młodszym niż 15–16 lat – ostrzega profesor. – Wiemy, że ze względu na mniejszą masę ciała i mniejszą zdolność do wytwarzania ciepła wychładzają się znacznie szybciej. To samo dotyczy osób powyżej 70. roku życia, które zwykle mają mniejszą zdolność do regulacji temperatury ciała i gorzej znoszą nagły stres fizjologiczny – dodaje. Korzyści z zimnych kąpieli. Co rzeczywiście potwierdza nauka? Nie oznacza to jednak wyłącznie złych wiadomości dla zwolenników zanurzania się w zimnej wodzie. – Tak, kąpiel w lodzie może utrudniać budowanie masy mięśniowej, jeśli zastosuje się ją bezpośrednio po treningu siłowym – przyznaje dr Shawn Arent. Jednak strategiczne wykorzystywanie zimnych kąpieli podczas turniejów lub okresów intensywnej rywalizacji może pomóc sportowcom lepiej radzić sobie z powtarzającymi się obciążeniami związanymi z wysiłkiem. Innymi słowy, kluczowe znaczenie ma kontekst. Sportowiec uczestniczący w kilkudniowym turnieju może potrzebować szybkiego zmniejszenia bolesności mięśni. Nauka potwierdza również kilka innych korzyści przypisywanych kąpielom w lodzie. O ile reakcja stresowa wywołana ekspozycją na zimno może być szkodliwa dla osób z niektórymi chorobami serca, o tyle jednocześnie może zwiększać poziom czujności. – Wiele osób odczuwa ten stan jako przypływ energii, większą jasność umysłu i lepszą koncentrację bezpośrednio po zanurzeniu – mówi dr Shawn Arent. Prof. Denis Blondin dodaje, że wykorzystanie zimnej wody do poprawy nastroju, a nawet łagodzenia objawów depresji, jest „bardzo obiecującym” kierunkiem badań, który dynamicznie się rozwija. Ponadto kilka obszernych analiz sugeruje, iż zanurzanie się w zimnej wodzie może poprawiać jakość snu, zwłaszcza po intensywnym wysiłku fizycznym. Wynika to częściowo z faktu, że obniżenie temperatury głębokiej ciała jest jednym z naturalnych sygnałów przygotowujących organizm do snu. Istnieje również korzyść, którą nauce wyjątkowo trudno jest zmierzyć: wielu ludzi po prostu czerpie przyjemność z takich kąpieli. I nawet sceptycy przyznają, że być może właśnie to ma ostatecznie największe znaczenie. Jak bezpiecznie morsować? Temperatura, czas i najważniejsze zasady Jeśli z badań naukowych płynie jedna wyraźna wskazówka dotycząca tego, jak czerpać z kąpieli w lodzie choćby niewielkie korzyści, to jest nią fakt, że niższa temperatura ani dłuższy czas zanurzenia nie oznaczają lepszych efektów. – Wciąż nie ma zgody co do optymalnej temperatury, momentu zastosowania ani czasu trwania takiej kąpieli – mówi dr Prashant Rao. Mimo to badacze doszli do kilku praktycznych wniosków. Harper twierdzi, że nie ma sensu schodzić poniżej 10°C, ponieważ dostępne dowody wskazują, że zimniejsza woda nie przynosi żadnych dodatkowych, mierzalnych korzyści. Natomiast gdy temperatura wody zbliża się do 4°C lub spada jeszcze niżej, znacząco wzrasta ryzyko hipotermii i odmrożeń. Znaczenie ma również czas przebywania w wodzie. Najważniejsze efekty – te, które zdaniem badaczy odpowiadają za korzyści – pojawiają się w ciągu pierwszych dwóch–trzech minut. Dłuższe pozostawanie w zimnej wodzie może natomiast częściowo niwelować te korzyści. To także dlatego naukowcy uważają, że korzystanie z kąpieli w lodzie częściej niż raz w tygodniu zazwyczaj nie jest potrzebne. Ich rada jest prosta: „Nie za zimno, nie za długo i nie za często”. Nigdy nie należy również zanurzać się w zimnej wodzie w pojedynkę, zwłaszcza w naturalnych akwenach, gdzie szok termiczny może zaburzyć oddychanie lub ograniczyć zdolność pływania. – Aby zminimalizować ryzyko uszkodzenia nerwów, zalecamy osobom korzystającym z kąpieli w zimnej wodzie chronienie dłoni i stóp za pomocą neoprenowych butów i rękawic – dodaje prof. Denis Blondin. Rekomenduje również wybieranie miejsc, w których po wyjściu z wody można bezpiecznie i stopniowo się ogrzać. Dr Prashant Rao podkreśla także, że żadna praktyka prozdrowotna nie powinna zastępować podstaw zdrowego stylu życia. – Jako kardiolog sportowy większość moich pacjentów to osoby osiągające wysokie wyniki, które szukają każdej możliwej przewagi – wyjaśnia. – Najpierw jednak pokażcie mi, że regularnie ćwiczycie, śpicie co najmniej siedem godzin, zdrowo się odżywiacie i unikacie szkodliwych substancji oraz zachowań. Dopóki te fundamenty nie są naprawdę solidne, nie ma sensu rozmawiać o drobnych sposobach na poprawę wyników. Jak podsumowuje dr Shawn Arent: Najbardziej wiarygodny wniosek płynący z badań jest taki, że kąpiele w lodzie nie są ani cudownym lekarstwem, ani pozbawionym wartości chwytem marketingowym. Źródło: National Geographic
Sekwana miała być niebezpieczna. Dziś paryżanie szukają w niej ratunku przed upałem
Europejskie miasta odzyskują swoje rzeki. Dzięki kosztownym programom oczyszczania mieszkańcy Paryża, Bazylei czy Kopenhagi znów mogą korzystać z nich jak z naturalnych kąpielisk. W dobie zmian klimatu stają się one czymś więcej niż tylko elementem krajobrazu.
Przez większość życia Pauline Janbon nie wyobrażała sobie kąpieli w paryskiej Sekwanie. – Kiedy byliśmy dziećmi, mówiono nam, że w rzece pływają zwłoki – wspomina 20-letnia studentka Sorbony. – Sekwana miała opinię miejsca skrajnie zanieczyszczonego. Tymczasem w czerwcu, gdy Francję nawiedziła rekordowa fala upałów, Pauline wraz z tysiącami innych paryżan wskoczyła do miejskich rzek i kanałów. W dniu, w którym ją spotkałam, stała na brzegu Kanału Saint-Martin, otoczona tłumami kąpielowiczów skaczących do wody, pływających i unoszących się na jej powierzchni. – Nigdy wcześniej nie kąpałam się we własnym mieście – mówiła, wyciskając wodę z włosów. – Czuję się, jakbym była na wakacjach. Paryż jest jednym z wielu europejskich miast, które podjęły walkę o przywrócenie swoich rzek mieszkańcom. Kopenhaga, Bazylea, Zurych, Berno i Oslo przez lata inwestowały w modernizację systemów kanalizacyjnych, rozwój infrastruktury do odprowadzania wód opadowych oraz rozwiązania ograniczające zanieczyszczenie wód. Ich wysiłki przyniosły wymierne efekty. Dziś Europejczycy ponownie korzystają z rzek i kanałów, a wraz z nasilającymi się skutkami zmian klimatu oraz coraz częstszymi falami upałów władze i urbaniści zaczynają postrzegać miejskie akweny jako ważny element adaptacji do wyższych temperatur. – Obserwujemy, jak ludzie na nowo definiują swoją relację z wodą – mówi Matthew Sykes, współzałożyciel i dyrektor programowy organizacji Swimmable Cities, zrzeszającej instytucje promujące prawo mieszkańców do korzystania z miejskich rzek i kanałów. – Coraz więcej osób dostrzega, że miasto, w którym można bezpiecznie pływać, jest po prostu lepszym miejscem do życia. Powrót do miejskich rzek. Jak Europa odzyskuje czystą wodę Aż do początku XX wieku kąpiele w rzekach miejskich były powszechną praktyką w Europie Zachodniej i części Ameryki Północnej. Łazienki i pływalnie budowano bezpośrednio na rzekach – były to miejsca, do których ludzie chodzili zarówno dla rozrywki, jak i po to, by zadbać o higienę. Brak prywatnej instalacji wodno-kanalizacyjnej w domach sprawiał, że rzeczne kąpieliska – popularne w miastach takich jak Nowy Jork, Londyn, Boston, Filadelfia czy Paryż – były często jedynym miejscem, gdzie mieszkańcy mogli się umyć. Wraz z postępującą industrializacją i gwałtownym wzrostem liczby mieszkańców miejskie rzeki w całej Europie stały się niewyobrażalnie brudne. W Paryżu ścieki, szczątki zwierząt i mydliny odprowadzano bezpośrednio do Sekwany. W rezultacie w 1923 roku władze miasta zakazały kąpieli w rzece, uznając jej wodę za niebezpieczną dla zdrowia. Urzędnicy zaczęli rozmawiać o oczyszczeniu rzeki już w 1988 roku, jednak dopiero w 2016 roku mer Paryża Anne Hidalgo ponownie zobowiązała miasto do oczyszczenia Sekwany. Projekt stał się jednym z filarów starań Paryża o organizację Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2024 roku. W lipcu 2025 roku, gdy Sekwana została oficjalnie otwarta dla mieszkańców, w trzech wyznaczonych kąpieliskach popływało ponad 100 tys. osób. Zainteresowanie było tak duże, że władze przedłużyły sezon do początku września. Tego lata rzeka wkracza w drugi sezon kąpielowy, a Paryż udowadnia, że oczyszczanie miejskich rzek jest nie tylko możliwe, lecz także kluczowe w dobie zmian klimatu. W czerwcu Paryż doświadczył najbardziej ekstremalnej fali upałów w swojej historii. We Francji klimatyzacja nadal jest rzadkością – wyposażona jest w nią zaledwie jedna czwarta domów i mniej niż 7 procent szkół. Charakterystyczne dla Paryża haussmannowskie kamienice są przy tym słabo zabezpieczone przed wysokimi temperaturami, przez co mieszkańcy mają niewiele możliwości ochłody. Gdy pod koniec czerwca temperatury gwałtownie wzrosły, mieszkańcy szukali ochłody w klimatyzowanych alejkach supermarketów i czekali w długich kolejkach do miejskich basenów. Najpopularniejszym sposobem na ucieczkę przed upałem okazały się jednak niedawno oczyszczone paryskie rzeki i kanały, do których tłumnie ruszyli ludzie, by po raz pierwszy wykąpać się we własnym mieście. Z naukowego punktu widzenia paryżanie mają niewiele powodów do obaw o czystość wody. Każdego dnia miasto monitoruje Sekwanę pod kątem obecności bakterii E. coli i enterokoków, które mogą wywoływać gorączkę, zakażenia dróg moczowych oraz biegunkę. Zgodnie z normami określonymi przez Unię Europejską badania regularnie potwierdzają, że woda nadaje się do kąpieli. Mimo to u wielu paryżan bariera psychologiczna wciąż uniemożliwia pływanie w Sekwanie. Gdy w 2021 roku agencja badawcza IFOP zapytała tysiąc Francuzów o ich opinię na temat rzeki, 70 procent respondentów określiło ją jako brudną, zanieczyszczoną i cuchnącą. Niewielu deklarowało, że zdecydowałoby się na kąpiel. Choć to nastawienie zaczęło się zmieniać, wieloletnia reputacja Sekwany jako brudnej rzeki pozostaje trudna do przełamania. – Cieszę się, że moi synowie mogą korzystać z wody, ale nie ma mowy, żebym sama do niej weszła – przyznaje 52-letnia Soizic Prado, siedząc na pobliskiej ławce i obserwując pływające dzieci. – Jestem pewna, że woda jest bezpieczna, ale przez całe życie słyszałam, że jest brudna. To po prostu nie zachęca. Szwajcaria przykładem dla innych miast W sobotnie popołudnie spakowałam telefon, portfel oraz aparat do wodoszczelnej torby i wskoczyłem do Renu, by wraz z setkami mieszkańców dryfować przez samo centrum Bazylei. Choć Bazyleę dzieli od Paryża zaledwie 400 kilometrów, relacja mieszkańców z rzeką nie mogłaby być bardziej odmienna. – Nigdy nie martwię się o jakość wody – mówi 23-letnia studentka Sophie Mauckenthaler, przepływając obok miejskiej katedry. – Nikt się tym nie przejmuje. Szwajcaria ma jedne z najczystszych miejskich rzek na świecie. Kraj jest światowym liderem w oczyszczaniu ścieków i każdego roku wydaje na utrzymanie systemu średnio około 860 zł na mieszkańca, znacznie więcej niż inne państwa europejskie. Dzięki temu Bazylea stała się jednym z europejskich miast najbardziej przyjaznych pływakom. W każdy letni dzień można zobaczyć ludzi wskakujących do wody i pijących z miejskich fontann rozmieszczonych na placach oraz rogach ulic. Zdecydowanie najpopularniejszą aktywnością jest jednak pływanie w Renie. Niektórzy mieszkańcy docierają nawet w ten sposób do pracy, unosząc się z nurtem rzeki. – Nie potrafimy zrozumieć, jak można mieć rzekę w mieście i się w niej nie kąpać – mówi Ruedi Bösiger, szwajcarski ekspert ds. wód słodkich związany z World Wildlife Fund. – To część naszej kultury. Mieszkańcy Bazylei kąpią się w Renie co najmniej od XV wieku. Pierwsze oficjalne kąpielisko rzeczne miało zostać otwarte w 1831 roku, choć dokumenty archiwalne sugerują, że podobne obiekty mogły istnieć już wcześniej. Od czterech dekad nieodłącznym elementem lata jest spływanie Renem z charakterystycznymi wodoodpornymi torbami, znanymi lokalnie jako Wickelfisch. Relacja Szwajcarów z rzekami nie zawsze była jednak wolna od problemów. W 1986 roku pożar magazynu środków agrochemicznych firmy Sandoz doprowadził do przedostania się toksycznych substancji do Renu, przez co woda zabarwiła się na czerwono. Wyciek chemikaliów zdziesiątkował organizmy żyjące w dolnym biegu rzeki i został uznany za jedną z najpoważniejszych katastrof ekologicznych w historii Renu. Jeszcze przed tym zdarzeniem szwajcarskie rzeki miejskie były silnie zanieczyszczone. Podobnie jak w wielu innych europejskich krajach w połowie XX wieku miasta odprowadzały do nich odpady przemysłowe, ścieki oraz zanieczyszczenia z fabryk, przez co woda nie nadawała się do kąpieli. Wyciek chemikaliów w Bazylei doprowadził jednak do gruntownych zmian prawnych w całej Szwajcarii. Powstała infrastruktura zapobiegająca przedostawaniu się do rzeki wody wykorzystywanej podczas akcji gaśniczych, zmodernizowano oczyszczalnie ścieków przemysłowych i komunalnych, a wzdłuż Renu wdrożono kompleksowy system monitorowania jakości wody. – Ten kryzys zjednoczył ludzi i uświadomił im, że muszą zatroszczyć się o Ren – mówi Patricia Holm, badaczka ekosystemów wodnych z Uniwersytetu w Bazylei. – W rezultacie rzeka jest dziś w lepszym stanie niż przed wyciekiem. Choć Szwajcarię często przedstawia się jako przykład sukcesu, eksperci podkreślają, że nadal pozostaje wiele do zrobienia. – To, że w rzece można bezpiecznie się kąpać, nie oznacza jeszcze, że jest ona nienaruszona pod względem ekologicznym – zaznacza Ruedi Bösiger. Jakość wody ocenia się przede wszystkim na podstawie poziomu bakterii E. coli, ale taki pomiar nie uwzględnia ogólnego stanu ekologicznego rzeki. Choć szwajcarskie rzeki nie wywołują już chorób u kąpiących się ludzi, ich koryta zostały uregulowane i podzielone przez elektrownie wodne. Doprowadziło to do utraty siedlisk oraz ograniczenia transportu osadów w dół rzek, co negatywnie wpływa na dziką przyrodę i ekosystemy wodne. Eksperci zwracają również uwagę, że badania jakości wody powinny obejmować mikrozanieczyszczenia, takie jak pozostałości leków, pestycydy i parabeny, które mogą szkodzić zdrowiu ludzi oraz zwierząt. W 2016 roku Szwajcaria jako pierwszy kraj na świecie przyjęła przepisy nakazujące usuwanie substancji chemicznych z wody. Każdego roku kolejne miasta rozbudowują istniejące oczyszczalnie o instalacje do usuwania mikrozanieczyszczeń. Zdaniem ekspertów ważną rolę odegrał również szwajcarski system demokracji bezpośredniej, który pozwala mieszkańcom wpływać na regulacje dotyczące wody poprzez inicjowanie referendów. Według Yixin Cao, byłej badaczki związanej z Urban Bathing Studio na Uniwersytecie w Lyonie, ten wyjątkowy system polityczny ułatwił działania na rzecz oczyszczania wód i umożliwił mieszkańcom aktywne uczestnictwo w przywracaniu rzek miastom. – W Szwajcarii ludzie postrzegają rzekę jako wspólną przestrzeń i mają do niej zaufanie. Tego podejścia wciąż brakuje w kulturze paryskiej i innych uprzemysłowionych miast Europy – mówi. – Szwajcarzy są bardzo silnie związani ze swoimi rzekami. Gdy wczesnym wieczorem wyszłam z Renu kilka kilometrów dalej, spotkałam 66-letniego Danny’ego Wehrmuellera, miejscowego reżysera teatralnego, który spędził dzień, unosząc się na wodzie wraz z żoną. Powiedział, że pływanie w miejskich rzekach jest „kwintesencją szwajcarskości”, po czym dodał pewne zastrzeżenie. – Kiedy dorastałem, rzeka nie była wystarczająco czysta, żeby można było się w niej kąpać – wspomina. – Przez pierwsze 30 lat mojego życia nikt nie odważył się wejść do wody. Dziś już nawet nie zastanawiamy się nad zanieczyszczeniem. Zdaniem Danny’ego możliwość kąpieli w Renie nie powinna być traktowana jako coś wyjątkowego. – To pokazuje, że każdą rzekę można oczyścić – niezależnie od tego, gdzie się znajduje. Źródło: National Geographic
5 prób, 170 kilometrów, 55 godzin w wodzie. Historyczny wyczyn Bartłomieja Kubkowskiego
Bartłomiej Kubkowski jako pierwszy człowiek w historii przepłynął wpław Morze Bałtyckie. Po pięciu latach prób, 170 kilometrach walki z zimną, słoną wodą i ponad dwóch dobach bez snu, polski pływak długodystansowy dokonał niemożliwego.
To, co przez lata uznawano w świecie sportów ekstremalnych za barierę nie do pokonania, właśnie się wydarzyło. Bartłomiej „Foka” Kubkowski przepłynął całe Morze Bałtyckie, Pokonując trasę ze Szwecji do Polski wpław, bez ani jednej minuty snu i bez dotykania łodzi asekuracyjnej. Kończąc swój projekt Ultra Baltic Swim, zapisał się na kartach historii jako pierwszy człowiek na świecie, który tego dokonał. Pięć prób, szczytny cel Dla polskiego pływaka była to już piąta próba poskromienia Bałtyku. Zapowiadał, że ostatnia. Czwarta miała miejsce w ubiegłym roku i zakończyła się dramatycznie: z powodu halucynacji i skrajnego wycieńczenia Kubkowski musiał zostać wyciągnięty z wody zaledwie 11 kilometrów przed celem. W tym roku pływak wrócił silniejszy i doskonale przygotowany fizycznie i psychicznie. Kubkowski płynął jednak nie tylko aby zrealizować własne cele. Także po to, by nagłośnić i wesprzeć zbiórkę funduszy na rzecz dzieci z chorobami nowotworowymi, we współpracy z Fundacją Cancer Fighters. Gdy wyczerpany dotarł na plażę w Dziwnowie, licznik zbiórki przekroczył barierę setek tysięcy złotych. Kubkowski w 2025 roku został także dawcą szpiku. Rekordowa próba w liczbach, w które trudno uwierzyć Przepłynięcie całego morza wpław to wysiłek, który właściwie przekracza ludzkie możliwości. Aby zmusić ciało do tak morderczej pracy, konieczna jest niezwykła odporność psychiczna, nad którą zawodnicy długodystansowych wyścigów, nie tylko pływackich, pracują równie ciężko, co nad kondycją. W trakcie próby Kubkowski zmagał się z narastajacym zmęczeniem, skurczami i halucynacjami – naturalną konsekwencją wielogodzinnego wysiłku. Zespół wsparcia podkreślał jednak, że przez cały czas pozostawał świadomy, skupiony i zdeterminowany. Skalę wyczynu Kubkowskiego nieco łatwiej sobie wyobrazić, gdy poznamy kilka konkretów: W trakcie płynięcia wykonał on 200 000 ruchów ramion, spalając przy tym blisko 55 000 kilokalorii; Utrzymywał średnie tempo na poziomie około 3 km/h (czyli ok. 2 minuty na 100 metrów, czyli dwa baseny olimpijskie); Sukces przyszedł po kilku latach niepowodzeń. Kubkowski w 2022 roku przepłynął 115 km, w 2023 r. – 116 km, w 2024 r. – 72 km, a w 2025 r. – rekordowe 159 km. Konsekwencja i nieustępliwość trwały więc nie tylko w czasie samego wyścigu – do celu Kubkowski dążył przez wiele lat. Osiągnięcia Bartłomieja Kubkowskiego Choć przepłynięcie Bałtyku jest niewątpliwie wyczynem historycznym i najważniejszym, kariera Bartłomieja Kubkowskiego jest już długa. Był wielokrotnym medalistą Mistrzostw Polski (zarówno w kategoriach młodzieżowych, jak i seniorskich), reprezentując barwy klubu Kormoran Olsztyn. Specjalizował się w stylu dowolnym, szczególnie na dłuższych dystansach basenowych. Zaczął odnosić sukcesy w pływaniu na wodach otwartych, co było naturalnym krokiem w stronę projektów ultra. 18 stycznia 2025 pobił rekord w pływaniu 24-godzinnym, na 25-metrowym basenie. Przepłynął 103,58 kilometra, bijąc poprzedni rekord o 758 metrów. Wielokrotnie rywalizował w zawodach Ice Kilometer, polegających na pływaniu w wodzie o temperaturze 2-3 stopni Celsjusza, m.in. w Polsce i we Francji. Źródło: National Geograpghic Polska Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Prąd wsteczny to zagrożenie dla każdego plażowicza. Ta wiedza może uratować życie
Na czym polega prąd wsteczny i jak się przed nim chronić? Ta wiedza stanowi absolutną podstawę bezpieczeństwa każdego plażowicza. To właśnie świadomość zagrożenia i zachowanie spokoju w wodzie decydują o ocaleniu życia.
Spis treści: Czym są prądy wsteczne i dlaczego są tak groźne? Prąd wsteczny: jak reagować, by przeżyć? Każdego roku – zarówno w Polsce, jak i krajach na całym świecie – odnotowuje się setki utonięć. Choć wiele z nich to efekt lekkomyślności, jak np. kąpiele pod wpływem alkoholu czy przecenianie własnych możliwości, to nie wszystkie tragedie są wynikiem błędnych decyzji. Otóż jedną z wyjątkowo niebezpiecznych przyczyn śmiertelnych wypadków w wodzie są prądy wsteczne – często niewidoczne dla oka zjawiska, które mogą zaskoczyć nawet doświadczonych pływaków. Jak je rozpoznać i co zrobić, gdy porwą człowieka? Czym są prądy wsteczne i dlaczego są tak groźne? Prąd wsteczny, znany również jako prąd strugowy, to silny, wąski nurt, który odprowadza nagromadzoną wodę z powrotem w kierunku otwartego morza. Wbrew pozorom nie występuje wyłącznie na burzliwych i niebezpiecznych plażach – może pojawić się wszędzie tam, gdzie fale rozbijają się o brzeg, nawet na pozornie spokojnych odcinkach wybrzeża. – Prądy wsteczne mogą utworzyć się na każdej plaży, na której występuje falowanie. Fale wypychają wodę na ląd, a następnie grawitacja ściąga ją z powrotem. W określonych miejscach ten proces tworzy skoncentrowany strumień cofającej się wody, który może błyskawicznie porwać człowieka daleko od brzegu – wyjaśniał Chris Brewster z United States Lifesaving Association w rozmowie z Fox News. Prąd wsteczny może osiągać prędkość nawet 2,5 metra na sekundę – to tempo, z którym nie jest w stanie konkurować nawet doświadczony pływak. Jak wyjaśniał Greg Dusek, główny oceanograf amerykańskiej Narodowej Służby Oceanicznej (NOAA), zjawisko to najczęściej występuje w miejscach naturalnych obniżeń dna morskiego, a także w pobliżu falochronów, pomostów i innych konstrukcji hydrotechnicznych. Właśnie w tych lokalizacjach cofająca się woda się koncentruje, tworząc wąski, lecz silny strumień, który może błyskawicznie porwać człowieka w głąb morza. Należy jednak pamiętać, że choć prąd wsteczny bywa trudny do zauważenia gołym okiem, jego obecność może sygnalizować kilka charakterystycznych cech: ciemniejszy odcień wody, spieniona powierzchnia, wiry unoszące piasek oraz linie piany lub wodorostów przesuwające się w stronę otwartego morza. – Właśnie te subtelne różnice w barwie, strukturze i ruchu wody mogą być sygnałem ostrzegawczym – podkreślał Dusek. Prąd wsteczny: jak reagować, by przeżyć? Z danych United States Lifesaving Association wynika, że aż 81,9% wszystkich interwencji ratowników na plażach dotyczy właśnie prądów wstecznych. To ten typ zagrożenia najczęściej zaskakuje kąpiących się. W momencie, gdy zaczynają odczuwać silny, cofający nurt, reagują instynktownie i próbują dopłynąć bezpośrednio do brzegu. Ta strategia jednak rzadko przynosi rezultat. – Większość osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że zostali porwani przez prąd, dopóki nie zauważą, że mimo wysiłku nie przybliżają się do brzegu. Wówczas próbują płynąć jeszcze intensywniej, ale bez skutku. Pojawia się panika, a wyczerpanie organizmu następuje bardzo szybko. To właśnie ten mechanizm często prowadzi do utonięcia – tłumaczył Chris Brewster z United States Lifesaving Association. W takich sytuacjach kluczowe jest zachowanie spokoju i rezygnacja z bezpośredniej walki z nurtem. Co jest najskuteczniejszą strategią? Zamiast płynąć bezpośrednio do brzegu – co może prowadzić do wyczerpania – należy unosić się na wodzie i przeczekać, aż osłabnie działanie prądu. Gdy tylko pojawi się możliwość, najlepiej odpłynąć w bok, równolegle do linii brzegowej, by wydostać się ze strefy silnego nurtu. Dopiero wtedy można bezpiecznie wrócić na plażę. – Nie próbuj walczyć z prądem, bo i tak nie wygrasz. Postaraj się zrelaksować i pozwolić wodzie się przez chwilę prowadzić. Kiedy nadarzy się okazja, odpłyń w bok, a dopiero potem wracaj do brzegu – radził Brewster. Źródła: Fox News, Polski Instytut Rozwoju Kultury Fizycznej i Sportu Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ten tropikalny raj podbił światowy ranking. Woda ma tu idealną temperaturę przez cały rok
Coraz więcej podróżnych planuje dziś wyjazdy nie po to, aby intensywnie zwiedzac, lecz odpoczynku, regeneracji i kontaktu z naturą. Jednym z najszybciej rosnących trendów stają się tzw. swim vacation, czyli „wakacje z pływaniem”, podczas których najważniejszą atrakcją nie są zabytki czy życie nocne, ale możliwość codziennego korzystania z ciepłego i spokojnego morza. Wiele osób szuka dziś miejsc, gdzie można komfortowo pływać niemal przez cały rok – bez zimnej wody, silnych fal i tłumów na plażach.
Pływanie w oceanie od lat uznawane jest za jedną z najbardziej relaksujących form aktywności podczas urlopu. Kontakt z wodą pomaga redukować stres, poprawia samopoczucie i pozwala odpocząć zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Nie wszystkie nadmorskie kierunki oferują jednak równie dobre warunki do kąpieli – znaczenie mają między innymi temperatura wody, siła wiatru, nasłonecznienie czy stabilność pogody w ciągu roku. Właśnie dlatego londyńska firma CV Villas przeanalizowała ponad sto nadmorskich kierunków na świecie, tworząc ranking miejsc oferujących najlepsze warunki do pływania w oceanie niezależnie od sezonu. Który kierunek okazał się zwycięzcą? Gili Trawangan najlepszym miejscem do pływania Aby stworzyć ranking miejsc oferujących najlepsze warunki do pływania przez cały rok, CV Villas przeanalizowała ponad sto miejsc na różnych kontynentach. Pod uwagę brano nie tylko temperaturę morza, ale również siłę wiatru, poziom zachmurzenia i indeks UV, czyli czynniki mające ogromny wpływ na komfort kąpieli oraz codziennego wypoczynku nad wodą. Punktem odniesienia stały się rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia, według których najbardziej komfortowa temperatura do rekreacyjnego pływania wynosi od 26 do 30 stopni Celsjusza. Na podstawie wszystkich danych opracowano specjalny wskaźnik „Swimmable Seas Score”, który miał określić, gdzie warunki do pływania pozostają najlepsze niezależnie od sezonu. Tym samym pierwsze miejsce w zestawieniu zajęła indonezyjska wyspa Gili Trawangan z wynikiem 78,6 na 100 punktów. Niewielka wyspa położona u wybrzeży Lomboku od lat przyciąga turystów przejrzystą wodą, tropikalną roślinnością i wyjątkowo spokojnym morzem. Dużą rolę odgrywa również brak ruchu samochodowego – po wyspie można się poruszać rowerami oraz niewielkimi wozami konnymi, co sprawia, że miejsce zachowało bardziej kameralny charakter niż wiele popularnych kurortów w Azji Południowo-Wschodniej. Gili Trawangan słynie także z raf koralowych oraz możliwości obserwowania żółwi morskich niemal tuż przy brzegu. Stabilna temperatura wody przez większość roku sprawia natomiast, że wyspa pozostaje atrakcyjna zarówno dla osób planujących spokojny wypoczynek, jak i dla miłośników snorkelingu czy nurkowania. Choć Gili Trawangan zdobyło pierwsze miejsce w rankingu, warto pamiętać, że jest to również najbardziej imprezowa i najintensywniej rozwinięta turystycznie wyspa archipelagu Gili. Z własnego doświadczenia zdecydowanie bardziej polecam sąsiednie Gili Meno i Gili Air, które pozostają spokojniejsze, mniej zatłoczone i znacznie bardziej naturalne. Obie są wielkościowo bardzo podobne do Gili Trawangan, ale oferują zupełnie inny klimat – więcej ciszy, mniej beach clubów i bardziej kameralną atmosferę. Szczególnie Gili Meno uchodzi za jedną z najbardziej spokojnych wysp w regionie i często wybierana jest przez osoby szukające prawdziwego odpoczynku z dala od tłumów. Egipt, Turcja i Cypr w czołówce. Te miejsca oferują idealne warunki do pływania Wysokie pozycje w rankingu zajęły kierunki znane z ciepłej wody i stabilnej pogody przez większą część roku. Drugie miejsce przypadło egipskiemu Szarm el-Szejk, który uzyskał wynik 77,1 punktu. Kurort położony nad Morzem Czerwonym od lat uznawany jest za jedno z najlepszych miejsc do snorkelingu i nurkowania na świecie. Turyści doceniają przede wszystkim wyjątkową przejrzystość wody, niewielkie fale oraz bardzo wysokie temperatury morza utrzymujące się nawet zimą. Dzięki temu Szarm el-Szejk pozostaje popularnym kierunkiem nie tylko latem, ale również w chłodniejszych miesiącach, kiedy wielu Europejczyków szuka gwarancji słońca i ciepłej wody. Trzecie miejsce zajęła Hurghada, która również znajduje się nad Morzem Czerwonym, zdobywając 73,6 punktu. Region od lat przyciąga turystów szerokimi plażami oraz spokojniejszymi warunkami do kąpieli niż wiele śródziemnomorskich kurortów. Ciepłe morze i niewielkie sezonowe wahania temperatur sprawiają, że można komfortowo pływać tam praktycznie przez cały rok. W pierwszej piątce znalazło się także tureckie Fethiye z wynikiem 70,8 punktu. To najwyżej oceniony śródziemnomorski kierunek w zestawieniu, znany z turkusowych zatok, spokojnych lagun i bardzo długiego sezonu letniego. Szczególną popularnością cieszy się słynna laguna Ölüdeniz, regularnie uznawana za jedną z najpiękniejszych plaż Turcji. Piąte miejsce przypadło natomiast Protarasowi na Cyprze, który zdobył 69,5 pkt. Miejscowość położona we wschodniej części wyspy słynie z osłoniętych zatok i wyjątkowo spokojnego morza, dzięki czemu od lat uchodzi za jeden z najlepszych kierunków dla osób planujących wakacje nastawione głównie na plażowanie i kąpiele. Eksperci zwracają uwagę, że w czołówce rankingu dominują miejsca oferujące nie tylko wysoką temperaturę wody, ale również niewielkie fale, dobrą widoczność i stabilne warunki pogodowe przez większość roku. To właśnie te elementy coraz częściej decydują dziś o wyborze wakacyjnego kierunku przez osoby szukające spokojnego, regenerującego wypoczynku nad oceanem lub morzem. Źródła: Travel + Leisure, CV Villas Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
T. rex i woda – to, co odkryto, zaskakuje paleontologów
Tyranozaur potrafił pływać, choć raczej nie tak widowiskowo jak w filmach. Ślady innych teropodów i budowa ciała wielkiego drapieżnika wskazują, że woda nie była mu obca.
Spis treści: Czy mięsożerne dinozaury dobrze radziły sobie w wodzie? Co sprawiało, że T. rex unosił się na powierzchni? Dlaczego pływający tyranozaur przypominał niezdarnego psa? Czy T. rex polował w wodnych środowiskach? Dowody sugerują, że tyranozaury prawdopodobnie najlepiej radziły sobie z odmianą „pieska”. Kiedy Michael Crichton wydał w 1990 roku powieść Jurassic Park, umieścił w niej przerażający pościg przez jeden ze stawów parku. Fikcyjny paleontolog Alan Grant, opiekujący się dziećmi Lex i Timem, próbuje przemknąć obok drzemiącego T. rex i odpłynąć motorówką na drugi brzeg jeziora. Gad rusza za nimi, płynąc jak „największy krokodyl na świecie”. Ta scena była tak charakterystyczna, że została odświeżona w nowym filmie Jurassic World: Rebirth. Ale chociaż tyranozaury mogą pływać w filmach i książkach, czy były w stanie robić to w rzeczywistości? Czy mięsożerne dinozaury dobrze radziły sobie w wodzie? Mięsożerne dinozaury na ogół nie są uważane za dobrych pływaków. Przez większą część XX wieku paleontolodzy błędnie zakładali, że roślinożerne dinozaury uciekały do rzek i jezior, aby uniknąć paszczy tyranozaurów, allozaurów i innych drapieżników. Nikt nie znalazł bezpośrednich dowodów, że takie mięsożerne dinozaury potrafiły pływać. Jednak odkrycie śladów pływających dinozaurów w stanowiskach kopalnych na całym świecie wskazuje, że teropody – grupa obejmująca T. rex, ptaki i ich krewnych – były bardziej sprawne w wodzie, niż przypuszczano, i mogły nawet stosować coś w rodzaju „pieska”. Na jednym z liczących 200 milionów lat stanowisk kopalnych w południowym Utah paleontolodzy znaleźli ponad 2500 zadrapań i śladów pozostawionych przez małe mięsożerne dinozaury, które przepływały przez jurajskie jezioro. Ponad 120 milionów lat temu większy teropod przepłynął przez płytkie wody na terenie dzisiejszej La Rioja w Hiszpanii. Na innym stanowisku w La Rioja paleontolodzy zaczęli nawet rozróżniać różne rodzaje śladów pływania, które pozostawiały teropody przebijające się przez wodę, co sugeruje, że pływanie nie było dla nich czymś niezwykłym. Co sprawiało, że T. rex unosił się na powierzchni? Do tej pory nikt nie znalazł śladów pływania tyranozaura. Paleontolodzy odnaleźli kilka rzadkich odcisków jego stóp, ale brak jest bezpośrednich dowodów na pływanie. Jednak Cassius Morrison, paleontolog z University College London, zauważa, że „większość zwierząt potrafi pływać” nawet bez specjalnych przystosowań wodnych, a dowody kopalne pływających teropodów sugerują, że duże tyranozaury również to potrafiły. Pytanie brzmi, jak dokładnie wyglądało ich pływanie. Dorosłe tyranozaury były ogromnymi zwierzętami. Największe osiągały ponad 12 metrów długości i ważyły ponad 9 ton. Mimo to 9 ton jak na tak duże zwierzę to stosunkowo niewiele. Sekretem jest to, że tyranozaury – podobnie jak wiele innych dinozaurów – miały złożony system worków powietrznych odchodzących od układu oddechowego, które wnikały w kości, tak jak u współczesnych ptaków. Worki powietrzne sprawiały, że dinozaur był nieco lżejszy bez utraty wytrzymałości, umożliwiały wydajniejsze oddychanie, w wodzie ułatwiały unoszenie się na powierzchni. Dlaczego pływający tyranozaur przypominał niezdarnego psa? Wpływ worków powietrznych na zdolność pływania najlepiej widać na przykładzie innego wielkiego drapieżcy i „gwiazdy” Jurassic Park –krokodyloszczękiego, żaglowatego spinozaura. Choć badacze wciąż debatują, ile czasu ten dinozaur spędzał w wodzie, dowody kopalne sugerują, że miał wyjątkowo gęste kości. Te cięższe kości pomagały uniknąć zbyt dużej wyporności, umożliwiając łatwiejsze poruszanie się w wodzie dzięki sile mięśni, zamiast walki o utrzymanie się pod powierzchnią, jak my z płucami pełnymi powietrza. Spinozaur miał szkielet przystosowany do radzenia sobie z wypornością worków powietrznych, ale inne dinozaury bez tak gęstych kości mogły jedynie niezgrabnie pływać „pieskiem”. Gigantyczne dinozaury długoszyje opisywano jako „chwiejących się pływaków”, którzy byli niestabilni w wodzie i mogli odbijać się od dna, ale nie pływali jak krokodyle. Z tego samego powodu Tyrannosaurus rex prawdopodobnie nie mógł całkowicie zniknąć pod powierzchnią jeziora i wynurzyć się z otwartymi szczękami, jak w filmach. I choć jego ramiona były zbyt krótkie i nie miały odpowiedniego zakresu ruchu do wykonywania uderzeń pływackich, to samo dotyczyło wielu innych mięsożernych teropodów, które zostawiły po sobie ślady pływania. Obraz, który się wyłania, wskazuje, że T. rex był prawdopodobnie silnym, choć niezbyt stabilnym pływakiem. Dostępne dowody sugerują, że pływający tyranozaur unosił się blisko powierzchni zbiornika wodnego, używając potężnych nóg do odbijania się od dna i przemieszczania. Czy T. rex polował w wodnych środowiskach? Umiejętności pływackie T. rex niewątpliwie kształtowały jego strategię polowania. W 2023 roku paleontolog R. Ernesto Blanco z Uniwersytetu w Republice Urugwaju opracował model, jak szybko T. rex mógł poruszać się w wodzie. Zasugerował, że tyranozaur byłby zbyt wolny, aby dogonić ofiary takie jak kaczodzioby <a href="https://www.google.com/search?q=site%3A+nationalgeographic.pl+edmontozaur&client=firefox-b-d&sca_esv=572214004&sxsrf=AE3TifOQLGZa-8JlSmfZquuN8FFrSQyBzQ%3A1753976271884&ei=z42LaIDWNcWDqgHNnrW5DA&ved=0ahUKEwjA-YTltueOAxXFgSoKHU1PLccQ4dUDCBA&uact=5&oq=site%3A+nationalgeographic.pl+edmontozaur&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJ3NpdGU6IG5hdGlvbmFsZ2VvZ3JhcGhpYy5wbCBlZG1vbnRvemF1cjIFEAAY7wUyBRAAGO8FMgUQABjvBUjmOFCHB1iCN3ADeACQAQCYAXCgAaALqgEEMTMuM7gBA8gBAPgBAZgCEqACkwzCAgoQABiwAxjWBBhHwgIEECMYJ8ICBRAhGKABwgIHECEYoAEYCpgDAIgGAZAGApIHAzkuOaAHnFKyBwM2Ljm4B-wLwgcIMC4yLjEwLjbIB3g&sclient=gws-wiz-serp">edmontozaur czy strusiokształtny strutiomim na lądzie, ale mógł poruszać się szybciej podczas brodzenia lub pływania w płytkiej wodzie. – W zależności od głębokości wody T. rex stosowałby różne sposoby napędu – mówi Blanco. W wystarczająco głębokiej wodzie tyranozaur mógł pływać z większością ciała pod powierzchnią, ale częściej zapewne brodził lub „odpychał się” od dna, co sugerują ślady innych teropodów. Być może T. rex wolał polować wzdłuż brzegów, gdzie roślinożercy próbujący uciec do wody byli spowolnieni i bardziej narażeni. Niektórzy eksperci wciąż nie są przekonani, że T. rex preferował polowanie przy brzegach. Większość dowodów wskazuje na to, że dinozaur ten polował z zasadzki na lądzie i rozdrabniał znalezione szczątki swoją imponującą siłą szczęk. Odkrycie śladów pływania, koprolitów tyranozaura z resztkami zwierząt wodnych czy innych dowodów kopalnych mogłoby pomóc w dalszym doprecyzowaniu tej hipotezy. Niemniej jednak pluskanie się w wodzie wydaje się mieścić w możliwościach tyranozaura. Pływanie, nawet niezgrabne, było przydatną umiejętnością w pradawnych nizinnych siedliskach, które prawdopodobnie przypominały dzisiejsze bagna i mokradła wzdłuż wybrzeży Zatoki Meksykańskiej. Możliwość przekraczania takich zbiorników i podmokłych terenów byłaby korzystna dla dużych tyranozaurów i prawdopodobnie zdarzało im się to od czasu do czasu. – Na podstawie obecnych dowodów – mówi Morrison – sugerowałbym przyjąć, że pływanie mogło być sposobem tyranozaura na poruszanie się w jego środowisku. Odpowiedź na pytanie, dlaczego T. rex przepłynął jezioro, jest więc prosta: po drugiej stronie czekał obiad. Źródło: National Geographic
W wieku 64 lat zdobyła „pływacki Mount Everest”. Kim jest Diana Nyad?
Diana Nyad jako pierwsza osoba na świecie przepłynęła z Kuby na Florydę. Mając 64 lata, dystans 177 km pokonała w 53 godziny, bez użycia klatki chroniącej przed rekinami. Droga do spełnienia tego życiowego marzenia nie była jednak łatwa.
W tym artykule: Kim jest Diana Nyad? Diana Nyad przepłynęła 177 km z Kuby na Florydę Inne osiągnięcia Diany Nyad Indywidualistka, która swoim uporem i ciężką pracą udowodniła, że wszystko jest możliwe, a na spełnianie marzeń nigdy nie jest za późno. Stała się inspiracją nie tylko dla sportowców, ale także dla milionów ludzi na całym świecie, którzy śledzli i kibicowali jej w walce z odległością, żywiołem i samą sobą. Co ponadto wiemy na temat Diany Nyad i jakie inne osiągnięcia ma na swoim koncie? O tym, ale nie tylko, piszemy w dalszej części artykułu. Kim jest Diana Nyad? Diana Nyad urodziła się 22 sierpnia 1949 roku w Nowym Jorku jako córka Lucy Winslow Curtis oraz Williama L. Sneeda Juniora. Rodzice przyszłej gwiazdy pływania rozwiedli się, gdy miała zaledwie trzy lata. Matka Diany szybko ułożyła sobie życie u boku agenta nieruchomości o greckich korzeniach. Jej nowy wybranek, Aristotle Nyad, zaadoptował Dianę, która przyjęła nazwisko ojczyma. Cała rodzina przeniosła się do Fort Lauderdale na Florydzie. W siódmej klasie Diana zaczęła stawiać swoje pierwsze kroki w pływniu. Później uczęszczała do prywatnej szkoły Pine Crest, gdzie kontynuowała przygodę z profesjonalnym pływaniem pod okiem Jacka Nelsona, olimpijczyka z Melbourne. W tym okresie Nyad trzykrotnie sięgnęła po mistrzostwo szkół średnich stanu Floryda w stylu grzbietowym. Niestety, trener okazał się także jednym z największych koszmarów Diany. Mężczyzna molestował podopieczną aż do momentu ukończenia szkoły. Jednym z marzeń nastoletniej Nyad był występ na igrzyskach w Meksyku w 1968 roku. Jednak dwa lata przed najważniejszą imprezą czterolecia Diana załapała poważną infekcję serca, co przekreśliło jej marzenia o olimpijskim krążku. W 1967 r. – po powrocie na pływalnie – rozpoczęła karierę studencką na Uniwersytecie Emory'ego, z którego później została wydalona za wyskoczenie z okna czwartego piętra ze spadochronem. Następnie trafiła do Lake Forest College w Illinois, gdzie wznowiła treningi pływackie, ale koncentrując się głównie na długich dystansach. Tam przykuła uwagę Ducka Dawsona, który wprowadził ją w świat pływania maratońskiego. Na pierwszy zawodach pobiła rekord kobiet na jeziorze Ontario – 16 km w 4 godziny i 22 minuty. W 1973 ukończyła studia i zdobyła dyplom z języka angielskiego i francuskiego. O Nyad zrobiło się głośno w latach 70. Wszystko za sprawą znakomitych wyników uzyskiwanych na otwartym akwenie. W 1978 r., po opłynięciu wyspy Manhattan oraz pokonaniu dystansu z Bahamów na Florydę, podjęła pierwszą próbę przepłynięcia z Kuby na Florydę. Mimo dużych nakładów pracy potrzebnych do przygotowania całego przedsięwzięcia rekordu ustanowić nie zdołała. Po nieudanej próbie Nyad zrezygnowała z pływania i rozpoczęła pracę jako dziennikarka. Współpracowała m.in. z National Public Radio, „Wide World of Sports” stacji ABC czy „The New York Timesem” i była gospodarzem programu radiowego, a także mówcą motywacyjnym. Ponadto wydała cztery książki, z czego „Find a way” okazała się prawdziwym bestsellerem. Na przestrzeni ponad trzech dekad Diana Nyad podjęła pięć prób pokonania dystansu Kuba–Floryda i dopiero ostatnia z nich zakończyła się powodzeniem. Słyną z niezwykłych umiejętności nurkowania. Badjao pod wodą wytrzymują nawet 5 minut Legenda mówi, że ich przodkowie zamiast płuc mieli skrzela i dlatego Badjao potrafią tak długo przebywać głęboko pod wodą. Diana Nyad przepłynęła 177 km z Kuby na Florydę Pierwszą kobietą i drugą osobą w historii, której udało się pokonać dystans między Kubą a Stanami Zjednoczonymi, była Susan Jean Maroney. Australijka przepłynęła 177 km Cieśniny Florydzkiej w 1997 roku, mając zaledwie 22 lata. Dokonała tego, płynąc w klatce osłaniającej ją przed rekinami. Takie zabezpieczenie nie tylko chroni przed drapieżnikami, ale też – co ważniejsze – ułatwia płynącemu poruszanie się do przodu. W 2013 r. 64-letnia Diana Nyad postanowiła – na przekór wszystkim – spełnić swoje największe marzenie z dzieciństwa i zostać pierwszą osobą, która przepłynęła wspomniany dystans bez klatki zabezpieczającej przed rekinami. 2 września, po 53 godzinach niewyobrażalnego dla większości ludzi wysiłku, słynna amerykańska pływaczka stanęła na plaży Key West, zdobywając „pływacki Mount Everest” i wzbudzając tym zdumienie oraz podziw na całym świecie. W czasie bicia rekordu musiała jednak przestrzegać wielu zasad i liczyć na wsparcie swojego teamu. Jedną z podstawowych reguł był brak możliwości zrobienia przerwy. Niezależnie od pory dnia i nocy Nyad musiała zachować ciągłość pływania. Niedozwolony był także kontakt fizyczny między pływaczką a inną osobą czy łodzią, które towarzyszyły jej w tym przedsięwzięciu. Dodatkowo pożywienie oraz płyny były dostarczane przez przez rurki z pokładu. Przepłynięcie takiego dystansu nie jest możliwe bez odpowiedniego przygotowania, ekwipunku, a przede wszystkim ogromnego wsparcia. W drodze na szczyt Dianie towarzyszyła grupa naukowców, która opracowała m.in. specjalną maskę na twarz i kombinezon chroniący ciało przed poparzeniem przez meduzy, system trzymający rekiny na bezpieczną odległość czy nocne oświetlenie wskazujące prawidłowy kierunek. Nyad mogła także liczyć na pomoc trenerki, a prywatnie byłej partnerki, Bonnie Stoll. Wyczyn Amerykanki nie został nigdy potwierdzony przez jakąkolwiek oficjalną organizację czy stowarzyszenie pływackie. Prawdopodobną przyczyną jest brak odpowiedniej dokumentacji potwierdzającej to osiągnięcie. Historia Diany Nyad została przedstawiona w filmie „Nyad”, dostępnym na popularnym serwisie streamingowym Netflix. W rolę amerykańskiej pływaczki długodystansowej wciela się w nim Annette Bening, a przyjaciółkę i trenerkę Bonnie Stoll zagrała Jodie Foster. Obie panie za wspomniane kreacje zostały nagrodzone nominacjami do Oscara. Za reżyserię odpowiadał duet Elizabeth Chai Vasarhelyi i Jimmy Chan. Inne osiągnięcia Diany Nyad W 1974 r. w wyścigu na 35 km w Zatoce Neapolitańskiej pobiła rekord kobiet z czasem 8 godz 11 min. W 1975 r. opłynęła wysypę Manhattan (45 km) w imponujące niecałe 8 godzin W 1979 r. ustanowiła rekord w pływaniu na odległość, pokonując na wodach otwartych dystans 164 km z Bahamów na Florydę. Całość zajęła Nyad 27 godzin i 30 minut. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Idealny prezent dla żeglarza. Co kupić entuzjastom jachtów i żeglugi pod choinkę (i nie tylko)?
Żeglarstwo to popularne, ale również bardzo wymagające hobby. Żeglarze dobrze wiedzą, że nawet do kilkudniowego rejsu trudno się przygotować. Właśnie dlatego, chcąc sprawić miłą niespodziankę każdemu entuzjaście żeglugi, warto wiedzieć, jaki prezent dla żeglarza można kupić, jeżeli zależy nam, aby był udany.
W tym artykule: Krótka historia żeglarstwa, czyli kiedy ludzie zaczęli żeglować Wikingowie dopłynęli do Ameryki Północnej dużo wcześniej niż Kolumb Jak wybrać prezent dla żeglarza? Jaki jest idealny prezent dla żeglarza? Scyzoryk to nieodłączne narzędzie każdego żeglarza Wodoszczelna kamera GoPro Power bank: bez niego w długi rejs ani rusz Wodoodporne etui na… wszystko Czytnik e-booków, czyli dziesiątki książek w jednym urządzeniu Bielizna termoaktywna, która ratuje życie Kilka tysięcy lat temu, kiedy człowiek popatrzył z lądu na bezkresne morze, zadawał sobie pytanie, co znajduje się na końcu horyzontu. Czy ten koniec w ogóle istnieje? Co można tam znaleźć i jak w ogóle się tam dostać? Ludzi zawsze fascynowały morza i oceany. Wiele tysięcy lat temu nasi przodkowie zaczęli budować prymitywne tratwy, aby wraz z prądem rzeki dostać się z punktu A do punktu B. Krótka historia żeglarstwa, czyli kiedy ludzie zaczęli żeglować Nie wiadomo dokładnie, kiedy zbudowano pierwszy „prawdziwy” statek. Pewne źródła archeologiczne wskazują, że to prawdopodobnie Egipcjanie mogli być za to odpowiedzialni. Rysunki, freski lub płaskorzeźby odnajdywane w niektórych grobowcach przedstawiają obiekty na wzór łodzi z żaglami. Najstarsze z nich pochodzą sprzed ponad 5000 lat. Jednak mianem największych żeglarzy starożytności bardzo często określa się Fenicjan. Ludzie, którzy ok. 4000–5000 lat temu zamieszkiwali krainę na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego, nie bali się przemierzać długich dystansów łodziami. Niektóre źródła mówią nawet o ich wyprawach przez Atlantyk. Historycy uważają, że to Fenicjanie wynaleźli niektóre szkutnicze wynalazki, takie jak stępka, taran na dziobie okrętu czy prostokątny żagiel. Wikingowie dopłynęli do Ameryki Północnej dużo wcześniej niż Kolumb W średniowieczu uznanymi żeglarzami byli wikingowie. Zwani przez mieszkańców krajów zachodniej Europy Normanami, wyruszali swoimi legendarnymi statkami w morze, aby handlować, rabować i odkrywać nowe krainy pod uprawę ziemi. Badania potwierdziły, że to właśnie wikingowie, a nie Krzysztof Kolumb, jako pierwsi dotarli ze Starego Świata do Ameryki Północnej. Wikingowie. To miasto było siedzibą wikińskiej elity. Odkryto je na terenie dzisiejszej Rosji Wikińskie floty, niosące Europie śmierć, przewoziły też kupców. Zapuszczały się na wschód aż po Turcję, środkową Rosję, być może Iran lub nawet dalej. W średniowiecznych tekstach ... W 1021 r. grupa wikingów dotarła do wybrzeży Nowej Fundlandii w dzisiejszej Kanadzie. Niektórzy historycy podejrzewają, że przewodzić im miał słynny Leif Eriksson. Jak wybrać prezent dla żeglarza? Dziś żegluga wygląda zupełnie inaczej niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Tym, co jednak łączy przeszłość z teraźniejszością, jest zew przygody. Współcześnie żeglować może tak naprawdę każdy. Dlatego nic dziwnego, że w Polsce funkcjonuje bardzo dużo szkół żeglarskich oraz miejsc, w których wynająć można wszelkiej maści jachty. Prawdopodobnie każdy zna kogoś, kto regularnie żegluje. To specyficzne grono ludzi, którzy dobrze wiedzą, czego potrzebują w trakcie zarówno długich, jak i krótkich rejsów. Czy wybór prezentu dla takiej osoby jest łatwy? To zależy. Żeby uniknąć faux-pas, warto sprawdzić, czego rzeczywiście żeglarz może potrzebować i jaki rodzaj żeglugi uprawia. Jaki jest idealny prezent dla żeglarza? Na początku warto się dowiedzieć, gdzie najczęściej żegluje osoba, której chcemy sprawić prezent. Żeglarz, który pływa jedynie latem po Morzu Śródziemnym lub Karaibach, raczej nie ucieszy się z kurtki. Tak samo w drugą stronę, żeglarz lubiący arktyczne wyzwania raczej nie założy w taki rejs mokasynów żeglarskich. Stopnie żeglarskie w Polsce: jakie są i jak je osiągnąć? Zastanawiałeś się kiedyś, jaka hierarchia panuje na polskich wodach? Poniżej prezentujemy stopnie żeglarskie oraz kryteria, jakie trzeba spełnić, by zdobyć patent żeglarza jachtowego, jac... Właśnie dlatego wcześniej warto zrobić rozeznanie. Jeżeli jednak osoba regularnie żeglującą jest z gatunku tych bardziej nieprzewidywalnych, wtedy warto poszukać czegoś uniwersalnego. W końcu pogoda może się zepsuć wszędzie, a niefortunne wypadki zdarzają się w każdym miejscu na świecie. Co w takim razie kupić fanom żeglugi? Oto propozycje redakcji National Geographic. Scyzoryk to nieodłączne narzędzie każdego żeglarza Święty Graal żeglarstwa i nie tylko. Scyzoryk to tak naprawdę przedmiot, który powinien mieć każdy. W tak małym urządzeniu często znaleźć możemy wiele niezbędnych narzędzi, które mogą uratować życie zarówno na jachcie, w trakcie survivalu, pod namiotem, jak i w pokładowej kuchni. View Burdaffi on the source website View Burdaffi on the source website View Burdaffi on the source website To, co dla żeglarza będzie najważniejsze w scyzoryku, to marszpikiel, czyli kolec do splatania lub luzowania węzłów. Innym przydatnym narzędziem będzie śrubokręt. Nigdy nie wiadomo, co może wydarzyć się na statku. Ważne jest również, żeby scyzoryk miał zapięcie, którym można go przypiąć np. do paska. W ten sposób można uniknąć sytuacji, gdy ten cenny przedmiot wypadnie z kieszeni prosto do wody. Wodoszczelna kamera GoPro To jeden z lepszych prezentów dla osób, które chcą zapisywać swoje rejsy również na kartach pamięci. Nagrywanie filmów i robienie zdjęć telefonem jest ryzykowne. Po pierwsze, pogoda na jeziorze, morzu lub oceanie może być nieprzewidywalna. W jednej chwili świeci słońce, potem nagle zaczyna padać rzęsisty deszcz. Po drugie, nie każdy telefon jest wodoszczelny. Właśnie dlatego dobrym pomysłem na prezent dla żeglarza jest kamera GoPro. To małe urządzenie zmieści się w kieszeni spodni, bluzie lub saszetce. A co najważniejsze – jest relatywnie niedrogie i nagrywa filmy w bardzo dobrej jakości. Power bank: bez niego w długi rejs ani rusz Co tu dużo mówić, żyjemy w świecie scyfryzowanym i dziś pokładamy wszelką nadzieję w technologii. Jesteśmy uzależnieni od map Google, mediów społecznościowych i internetu. Z drugiej strony, smartfony znacznie ułatwiają życie. Jeżeli spędzamy wiele godzin na jachcie, warto zadbać o to, aby telefony były zawsze naładowane. Nigdy nie wiadomo, kiedy mogą naprawdę się przydać. Właśnie dlatego bardzo dobrym pomysłem na prezent będzie power bank. Najlepiej wybrać te, które mają pojemność przynajmniej 10 000 mAh. Taka moc pozwoli naładować smartfona lub inne urządzenia elektroniczne przynajmniej kilka razy. Wodoodporne etui na… wszystko Będąc na łódce, z każdej strony jesteśmy narażeni na zalanie. Woda na pokład może dostać się z każdej strony, nie tylko w trakcie wywrotki. Właśnie dlatego dobrym pomysłem na prezent może być etui na… No właśnie na co? Tutaj sprawa pozostaje otwarta, ponieważ każdy może go potrzebować na inne urządzenie. Jednym przyda się na telefon, innym na kamerę GoPro, a jeszcze inni ucieszą się z wodoodpornego pokrowca na głośnik Bluetooth. Czytnik e-booków, czyli dziesiątki książek w jednym urządzeniu Co jest lepszego od jednej pasji? Dwie pasje. A najlepiej, jeśli jedną można połączyć z drugą. Dobrym prezentem dla żeglarzy, którzy są również molami książkowymi, będzie czytnik e-booków. Dla niektórych to bardzo obrazoburcze urządzenie. W końcu książka musi pachnieć papierem i trzeba czuć jej dotyk. Być może tak jest, ale osoby, które pakują się na wielotygodniowy rejs, dobrze wiedzą, co znaczy spakować się kompaktowo. Dużo łatwiej jest wziąć małego Kindle’a lub inny czytnik niż całą stertę książek. Bielizna termoaktywna, która ratuje życie Jeśli jednak trafi się ktoś, kto posiada już wszystkie gadżety żeglarskie i urządzenia elektroniczne, wtedy pojawia się problem. Jednak nie ma co się załamywać. Ze względu na nieprzewidywalność pogody podczas rejsów (szczególnie w Polsce), żeglarze wiedzą, że niezwykle ważne są ciepłe ubrania. A tych nigdy nie jest za dużo. Bielizna termoaktywna to dobry pomysł tak naprawdę dla każdego. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gdzie są najlepsze kąpieliska w Europie? TOP 10 może zaskoczyć. Polska na ostatnim miejscu
Najlepsze kąpieliska w Europie są w kraju, który nie od razu kojarzy nam się z pływaniem i sportami wodnymi.
W tym artykule: Najlepsze kąpieliska w Europie Polskie kąpieliska dalekie od doskonałości Coroczne badania jakości wody Jak czytamy na stronie internetowej Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), „kąpiele są niezwykle popularną i ważną formą spędzania wolnego czasu w Europie”. Trudno się z tym nie zgodzić. W końcu w upalne weekendy chętnie uciekamy z miast nad jeziora czy zalewy. W Polsce bezkonkurencyjnym naturalnym kąpieliskiem jest oczywiście Morze Bałtyckie. Chętnie spędzamy też urlopy na Mazurach. Gdzie jeszcze warto popływać? EEA wybrała kraje, w których znajdziemy najlepsze kąpieliska w Europie. Zobacz Krainę Tysiąca Jezior z lotu ptaka. Te obrazy są niesamowite! Zabieramy was w trzyminutową podróż po Mazurach. Polskim cudzie natury potocznie określanym jako Kraina Tysiąca Jezior. Gwarantujemy – to najpiękniejsze, co dziś zobaczycie. Najlepsze kąpieliska w Europie Agencja Unii Europejskiej co roku przeprowadza ocenę europejskich kąpielisk z uwzględnieniem aspektów ochrony środowiska. Badania pomagają nam wybierać miejsca, w których możemy pływać bez zagrożenia dla zdrowia. Raport uwzględnia łącznie 21 551 oficjalnie zidentyfikowanych kąpielisk w krajach UE oraz 119 w Albanii i 189 w Szwajcarii. Kąpieliska otrzymują oceny „doskonałe”, „dobre”, „wystarczające” lub „słabe”. Następnie po zsumowaniu wybierany jest najlepszy kraj do pływania na „dziko”. Co ciekawe, na pierwszym miejscu nie znalazło się państwo z dostępem do morza, lecz Austria. Eksperci ocenili, że aż 97,7% naturalnych kąpielisk w Austrii zasługuje na ocenę „doskonałe”. Najpopularniejsze austriackie jeziora to Hallstättersee położone w Alpach Salzburskich i malownicze Achensee w Tyrolu. Dalsze miejsca na podium zajęły kolejno Malta i Grecja. Oba kraje przyciągają turystów – również z Polski – przepięknymi wybrzeżami z piaszczystymi plażami i niemal turkusową wodą. Polskie kąpieliska dalekie od doskonałości Z najnowszego raportu wynika, że jakość wody w kąpieliskach w UE jest dość wysoka. Od czasu przyjęcia dyrektywy w sprawie wody w kąpieliskach w 2006 r. liczba „doskonałych miejsc” stale rośnie. W 2021 r. było ich już ponad 84%. Minimalne standardy jakości wody zostały spełnione w 95,2%. A jak sytuacja wygląda w Polsce? Niestety, znaleźliśmy na szarym końcu. Tylko 44,5% spośród 672 kąpielisk w kraju oceniono jako „doskonałe”. Niewiele lepiej jest w Słowacji – 50%. Poniżej lista TOP 10 krajów z najlepszymi kąpieliskami w UE z dodatkowym uwzględnieniem Szwajcarii i Albanii. Podane wartości to procent miejsc ocenionych jako doskonałe. Austria – 97,7% Malta – 96,6% Grecja – 95,8% Chorwacja – 95,7% Cypr – 93,3% Dania – 91,9% Niemcy – 90,4% Litwa – 89,2% Bułgaria – 89,6% Portugalia – 88,5% Oto megajezioro Paratetyda – największe jezioro w historii Ziemi. Dlaczego i kiedy wyschło? Megajezioro Paratetyda, zwane też Morzem Sarmackim, to największe jezioro, jakie kiedykolwiek istniało na Ziemi. Naukowcy szacują, że było w nim 10 razy więcej wody niż we wszystkich obecni... Coroczne badania jakości wody Państwa członkowskie ustalają kalendarze monitorowania jakości wody w kąpieliskach zgodnie z dyrektywą. Co to oznacza? Należy pobrać jedną próbkę przedsezonową na krótko przed rozpoczęciem sezonu kąpielowego. W trakcie trwającego sezonu należy pobrać i poddać analizie nie mniej niż cztery próbki (łącznie z próbą przedsezonową). Odstęp między datami pobierania próbek nie powinien przekraczać jednego miesiąca. Żeby kalendarz mógł zostać wdrożony, wszystkie trzy punkty muszą zostać spełnione. W 2021 r. pełny monitoring wdrożono na 98% europejskich kąpieliskach. Wszystkie zgłoszone akweny zbadano tylko Austrii, Bułgarii, na Cyprze, w Finlandii, Irlandii, Luksemburgu, na Łotwie, Malcie i Słowenii. Źródło: EEA.
Natura człowieka „Nic nie szkodzi, jeśli teraz nawet umrzemy z głodu, najważniejsze, że jesteśmy bezpieczni. To najlepsza chwila mojego życia” – wyznała jedna z bohaterek reportażu Życie po ISIS (str. 66), gdy udało jej się wraz z mężem i dziećmi uciec z zajętego przez siły Państwa Islamskiego Mosulu, gdzie przeżyli piekło. Te słowa przypomniały mi pewną historię z przeszłości. Byłam wtedy dzieckiem, to był piękny beztroski dzień, cieszyliśmy się słońcem w zaśnieżonym ogrodzie przed domem. I nagle zobaczyłam łzy w oczach mojej babci. Podbiegłam do niej i zapytałam, dlaczego płacze – babcia płakała rzadko. To, co wówczas powiedziała, mocno mną wstrząsnęło: – Przeżyłam dwie wojny światowe i kolejnej nie przeżyję, nie dam rady. To była jej reakcja na stan wojenny ogłoszony w niedzielę 13 grudnia 1981 r. Dla kobiety, która doświadczyła tego, co moja babcia, co wszyscy wówczas, był to jeden z najtragiczniejszych dni w życiu. Po latach odbudowywania wiary w przyszłość, w to że ludzkość wyciągnęła wnioski, jej świat po raz kolejny miał się zawalić. Szczęśliwie tak się nie stało. Moje dzieciństwo przesiąknięte było historiami dziadków. O strachu, głodzie, śmierci i rozpaczy. Wiedziałam, że wojna jest największym złem, że niszczy ludzi psychicznie, odbiera im dobytek, godność, nadzieję, życie. A jednak wiek XXI nie jest wolny od wojen, konfliktów i nienawiści. Można wręcz odnieść wrażenie, że ludzkość znów zmierza w tę stronę. Oby historia ISIS przyniosła opamiętanie. Ale przed naszym gatunkiem stoją kolejne trudne wyzwania – właśnie dokonuje się rewolucja w możliwościach manipulowania DNA. Naukowcy odkryli sposób, jak je modyfikować, aby osobniki potomne automatycznie dziedziczyły pożądane cechy rodziców. Dzięki temu będzie można wyeliminować ciężkie genetyczne choroby albo tak zmodyfikować geny np. komarów, by nie przenosiły wirusów malarii czy zika. Choć może się to okazać jednym z największych przełomów w medycynie, ta metoda budzi też uzasadnione obawy. Teraz to nasza wola być może będzie decydować o ewolucji gatunków. Mimo że cele modyfikacji DNA są szczytne, otwierają one również furtkę np. do tworzenia „dzieci z katalogu”. Któż nie chciałby mieć potomka geniusza o wyglądzie Brada Pitta i sile Arnolda Schwarzeneggera? A to już zabawa w Boga. Jej efekty mogą być trudne do wyobrażenia.
34 - Rewolucja DNA Władzę nad światem natury, dzięki metodzie szybkiego wprowadzania zaprojektowanych zmian w genomie do całej populacji gatunku, mamy na wyciągnięcie ręki. Rzecz w tym, że prócz niebywałego postępu w leczeniu chorób może też przynieść skutki, których nawet nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Tekst Michael Specter Zdjęcia Greg Girard 56 - Zmiany klimatu Na Ziemi jest już 7 mld ludzi i wszyscy chcą korzystać z dobrodziejstw cywilizacji. Dlatego potrzebujemy ogromnych ilości energii, a jej pozyskiwanie najbardziej zmienia nasz klimat. Wielu ludzi wątpi w realność tego problemu, ale to nie jest żaden naukowy spisek. Czy tego chce, czy nie, ludzkość czeka radykalne przeorganizowanie sposobu życia. 66 - Życie po Isis Państwo Islamskie, które opanowało znaczne obszary pogrążonego w powojennym chaosie Iraku, teraz cofa się pod naporem sił międzynarodowej koalicji. Pozostawia po sobie obrazy szalonej, brutalnej destrukcji, która – co najdziwniejsze – dotyka nie tylko przeciwników ISIS, ale także jego zwolenników. Tekst James Verni Zdjęcia Moises Saman 88 - Łąki dla krwawiących serc Dżelady – jedyne na świecie trawożerne małpy – mają się nieźle na sawannach regionu Menz-Guassa w Etiopii. Jak ten bogaty ekosystem przetrwał w drugim pod względem populacji kraju w Afryce, zaorującym wciąż nowe grunty? Dzięki niezwykłej wielowiekowej umowie społecznej. Tekst Craig Welch Zdjęcia Jeffrey Kerby i Trevor Beck Frost 112 - Modele Chaosu Jak wyglądałyby nasze miasta po kataklizmie, który unicestwiłby ludzkość? Jak natura brałaby je we władanie? Lori Nix i Kathleen Gerber próbują to pokazać w swoich zminiaturyzowanych dioramach będących połączeniem poglądowych makiet i dzieł sztuki. Tekst Jeremy Berlin Zdjęcia Lori Nix i Kathleen Gerber
Mówią o nich "tytani wytrzymałości". Nic dziwnego, mają do pokonania morderczą trasę. Wśród nich Polacy!
Już niedługo w lodowatych wodach norweskiego fiordu rozpocznie wyścig Rockman Swimrun. Zawodnicy mają do pokonania 41 km naprzemiennie biegnąc i płynąc wpław. Po raz pierwszy na trasie pojawią się dwaj Polacy.
Już 6 sierpnia, w lodowatych wodach słynnego norweskiego Świetlistego Fiordu, dziewięćdziesiąt dwuosobowych zespołów rozpocznie wyścig Rockman Swimrun. Zawodnicy zmierzą się z nie byle jaką trasą - pokonają 41 km naprzemiennie biegnąc i płynąc wpław. Do startu podchodzą jedynie tytani wytrzymałości, sportowcy, dla których ultramaratony takie jak polski Bieg Rzeźnika to po prostu punkt programu treningowego. W tegorocznym wyścigu po raz pierwszy wystartują Polacy - Jędrzej Maćkowski i Rafał Bebelski. Swimrun Swimrun to stosunkowo młoda i szybko rozwijająca się dyscyplina sportu. Wywodzi się ze Szwecji. To tam w 2006 roku odbył się pierwszy wyścig (Ö till ö). Zawodnicy w parach musieli przebiec i przepłynąć określoną liczbę odcinków trasy bez zatrzymywania się. Rockman Swimrun odbywa się po raz trzeci. Dystans wyścigu może nie wygląda imponująco (zawodnicy będą mieli do pokonania w sumie 6 km wpław oraz 35 km bieg). O trudach wyzwania świadczą jednak inne wskaźniki: temperatura wody wahająca się od 10 do 15 stopni i ponad 2500 metrów przewyższenia w terenie. Najszybsi zawodnicy powinni przekroczyć linię mety w czasie poniżej 8 godzin. Najsłabszych ze stawki wykluczy 12 godzinny limit czasu. Gdyby połączenie pływania w wodach otwartych z biegiem w trudnym terenie nie było wystarczająco ekstremalne, uczestnicy muszą przekroczyć linię mety z tym samym ekwipunkiem, z jakim wystartowali. Specjaliści od wyścigów typu swimrun zalecają sportowcom wyposażenie się w płetwy, wiosła, czepki oraz zatyczki do uszu. Trzeba jednak mieć na uwadze, że będą one im towarzyszyć (i przeszkadzać) podczas biegu. Kibicujemy Zawodnicy startują w dwuosobowych zespołach. Dla większego bezpieczeństwa muszą trzymać się razem z zachowaniem maksymalnego dystansu 10 metrów. Trzymamy kciuki za polską ekipę. Jędrzejowi Maćkowskiemu i Rafałowi Bebelskiemu będzie można kibicować na blogu odgrubasadoultrasa.blogspot.com. Więcej o zawodach na rockmanswimrun.com
Baltic Adventure: ze Szwecji do Polski - wpław!
Pierwsza próba przepłynięcia Bałtyku wpław zakończyła się niepowodzeniem. "Trudno, następnym razem" mówi Remigiusz Gołębiowski, który odważył się podjąć tę próbę
Projekt „Baltic Adventure” to pierwsza próba przepłynięcia Morza Bałtyckiego wpław ze Szwecji do Polski. Brzmi bardzo odważnie: dwa dni, 160 kilometrów, 48 godzin bez snu, w wodzie - morderczy wysiłek dla ciała i umysłu. Tak trudne zadanie wyznaczył sobie Remigiusz Gołębiowski. – Załatwiły mnie fale – tłumaczy. Z powodu kłopotów z żołądkiem po kilkunastu kilometrach mężczyzna zmuszony był zawrócić, jego lekarz zdecydował o przerwaniu akcji. Gołębiowski przestał przyjmować płyny, kiedy wciągnięto go na pokład, jego tętno wynosiło 40. Pojawiło się ryzyko hipotermii oraz zapaści. Rzucił się na głęboką wodę Polak od 2 lat przygotowywał się do realizacji projektu „Baltic Adventure”. Miał wypłynąć z plaży w szwedzkim Loderup, aby 2 dni później wynurzyć się w Kołobrzegu. Wszystko przy pomocy wyłącznie własnych mięśni, bez snu, z krótkimi przerwami na picie i jedzenie. Przeszkodą okazała się wysoka fala. – Mój żołądek nie dał sobie z tym rady – mówi pływak. Bezpieczeństwo przede wszystkim Udało się natomiast zrealizować inny cel. Pomysł Gołębiowskiego miał zwrócić uwagę na bezpieczeństwo w wodzie. Mężczyznę uderzyła rosnąca liczba utonięć oraz ograniczona liczba godzin nauki pływania w szkołach. Chciał pokazać, że warto pływać, ale trzeba robić to odpowiedzialnie. Udowodnił, że mimo przygotowania, trzeba czasem odpuścić. - Trudno, następnym razem – podsumował swoją próbę.
Triathlon w Polsce coraz popularniejszy!
Z roku na rok coraz więcej Polaków stawia na aktywność. Chętniej biegamy, jeździmy na rowerze i wyznaczamy sobie ambitne cele, takie jak pokonanie dystansu maratońskiego, czy ukończenie triathlonu
W związku ze wzrostem zainteresowania tego typu imprezami sportowymi w naszym kraju zwiększa się również ich ilość. Jedną z imprez, które cieszą się ogromnym zainteresowaniem jest Herbalife Triathlon Gdynia 2014, który odbywa się w dniach 8-10 sierpnia. Na starcie Herbalife Triathlon Gdynia 2014 stanie ponad 1500 zawodników, którzy pokonają 1,9 km płynąc, 90 km jadąc rowerem i 21,1 km biegiem. Ambasadorkami Herbalife Triathlon Gdynia 2014 zostały aktorki Małgorzata Foremniak, Katarzyna Glinka, Karolina Gorczyca. W tym roku do grona celebrytek mogła dołączyć jedna kobieta, która po raz pierwszy chce się zmierzyć z triathlonem. Trzeba było napisać dlaczego chciałaby to zrobić, przesłać swoje zdjęcie zrobione w czasie treningu oraz pisemne oświadczenie, że nigdy dotąd nie brało się udziału w triathlonie. Jury wybrało 5 kandydatek, a internauci te jedną jedyną. Tym sposobem Agnieszka Sikora-Paw dołączyła do grona aktorek. - Boję się. To będzie dla mnie prawdziwe wyzwanie - powiedziała national-georgaphic.pl po konferencji Agnieszka Sikora-Paw. - Cieszę się jednak, że dostałam taką szansę, bo jestem aktywną mamą dwójki dzieci i chciałabym pokazać innym kobietom, że wszystko jest w zasięgu ręki, gdy tylko czegoś bardzo chcemy. Już się nie mogę doczekać treningów. Dla Ambasadorek Herbalife Triathlon Gdynia 2014, Małgorzaty Foremniak, Katarzyny Glinki, Karoliny Gorczycy oraz Agnieszki Sikory-Paw, najbliższe miesiące będą czasem intensywnych treningów i walki z własnymi słabościami. - Prawdę mówiąc to ja chyba sama nie wiem na co się zdecydowałam - żartowała Małgorzata Foremniak. - Ciężko będzie wpleść tak dużą liczbę intensywnych treningów w mój codzienny plan, ale wierzę, że wszystko da się zrobić - dodała. W końcu jesteśmy pod opieką specjalistów. Podczas gdy o siłę i wytrzymałość Ambasadorek Herbalife Triathlon Gdynia 2014 zadbają trenerzy, odpowiednim przygotowaniem odżywczym zajmie się specjalistka ds. odżywiania Agata Ziemnicka-Łaska. Plan treningowy Małgorzaty Foremniak, Katarzyny Glinki, Karoliny Gorczycy oraz Agnieszki Sikory-Paw uzupełniony został specjalnym programem suplementacyjnym, opartym o produkty Herbalife. Program ten pomoże Ambasadorkom przygotować się do wzmożonego wysiłku, poprawić wydajność organizmu podczas ćwiczeń i przyspieszyć regenerację po zakończonym treningu. Dla tych, którzy boją się tak dużego wyzwania, jakim jest HalfIronman czyli wspomniane: 1,9 km w wodzie, 90 km na rowerze i 21,1 km do pokonania biegiem, jest jeszcze dystans sprinterski: pływanie 0,75 km, rower 20 km, bieg 5 km.
Jesienią też warto aktywnie spędzić czas, a przy okazji zregenerować się i zadbać o urodę. Kierunek: baseny mineralne
W okresie jesienno-zimowym wiele osób rezygnuje ze sportu. Niesprzyjająca aura i znacznie krótszy dzień sprawiają, że często porzucamy różnorodne formy aktywności, nawet jeśli latem korzystaliśmy z nich kilka razy w tygodniu. Jednak świetną, jesienną alternatywą dla joggingu czy jazdy na rowerze, może okazać się pływanie. Nie tylko zapewnia zastrzyk pozytywnej energii na cały dzień, ale ma też znakomity wpływ na nasze zdrowie, kondycję oraz urodę. Pływanie to przede wszystkim doskonała forma rozrywki. Wielu z nas nie docenia jednak jej zdrowotnych właściwości. Ten rodzaj aktywności fizycznej pozwala natomiast zwiększyć poziom wydolności naszego organizmu, poprawia pracę serca i płuc, pomaga też kontrolować wagę ciała czy redukować stres. Woda ma także ogromny wpływ na urodę. Regularne chodzenie na basen może poprawić proporcje naszego ciała, a także ujędrnić i wygładzić naskórek. Zaletą basenów jest również możliwość wykorzystania ich jako miejsca do spędzenia czasu z rodziną. Mogą stać się weekendową atrakcją, która dorosłych odciągnie od kanapy, a dzieci zachęci do odejścia od komputera. Pływanie to zatem forma aktywności, która pomoże nam zadbać zarówno o urodę, jak i o dobre samopoczucie. Z dala od zgiełku Jeśli planujemy weekendową wizytę na basenie, a nie lubimy zatłoczonych torów pływackich czy zapachu chlorowanej wody, warto zastanowić się nad relaksacyjnym wyjazdem do ustronnego kompleksu basenowego. Zwłaszcza, gdy potrzebujemy nie tylko odpoczynku, ale też ulgi dla różnorodnych dolegliwości. Unikalne właściwości terapeutyczne i lecznicze mają m.in baseny wypełnione wodą mineralną. Do tego typu obiektów zalicza się kompleks w Solcu Zdroju. Woda na zdrowie Zawarta w nim woda wydobywana jest ze źródła „Malina”, które charakteryzuje się obecnością aktywnych związków siarki na poziomie ok. 900 mg/l. Silnie zmineralizowana woda chlorkowo-sodowa, siarczkowa, bromkowa, jodkowa, borowa jest najsilniejszą na świecie wodą siarczkową wykorzystywaną do celów leczniczych. Aż 10% zawartej w niej siarki wnika w skórę i korzystnie wpływa na zmniejszenie dolegliwości bólowych i obrzęków. Obniża też cholesterol, poziom trójglicerydów, kwasu moczowego i glukozy we krwi. Przede wszystkim działa jednak leczniczo na choroby zwyrodnieniowe stawów i kręgosłupa, dyskopatie oraz reumatyzm. Pozbycie się ich z pewnością pozytywnie wpłynie na nasze samopoczucie i sprawi, że wróci nam chęć do efektywnej pracy i większej aktywności fizycznej na co dzień. Wycieczka na pływalnię za miastem może okazać się doskonałą formą rodzinnej rozrywki. Zwłaszcza, że obok klasycznych torów do pływania, Baseny Mineralne zapewniają też wiele innych atrakcji, m.in.: zjeżdżalnie wodne, gejzery wodne czy ławki masujące. Czas spędzony na basenie zaowocuje nie tylko lepszą kondycja, ale również zastrzykiem energii i pozytywnego nastawienia do życia.
Zainteresowanie pływaniem motorowodnym systematycznie rośnie. Rejsy po najpiękniejszych zakątkach świata dobrze wyposażonymi, szybkimi jednostkami to już nie tylko przejaw luksusu i prestiżu, ale również dla wielu pasja, a nawet styl życia.
Pływanie motorowodne zyskuje ostatnio na popularności. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest zapewne fakt, że zajęcie to staje się coraz bardziej dostępne dla większości zainteresowanych. Łodzie motorowe powoli przestają być więc domeną jedynie najbogatszych ludzi świata. W wielu miastach położonych nad rzekami lub jeziorami powstają nowoczesne mariny. Zatem mniejsze jednostki i luksusowe jachty motorowe nie muszą być cumowane już tylko w drogich, nadmorskich kurortach ciepłych krajów, ale mogą dziś również wzbogacać urbanistyczny krajobraz wielkich metropolii i mniejszych miast. Po prostu pasja Entuzjaści jachtingu motorowodnego są zgodni w odpowiedzi na pytanie, co tak pociągającego kryje w sobie ten rodzaj pływania? - Pływanie jednostkami motorowymi wiąże się z wrażeniami i przyjemnością, jakich nie dostarcza inny sport, nawet jazda szybkim, sportowym samochodem czy szusowanie na nartach – tłumaczy Krzysztof Dąbrowski, pasjonat pływania motorowodnego i założyciel prestiżowego Yacht & Business European Club. – Wolność, prędkość, wspaniałe krajobrazy, kontakt z przyrodą - w takich warunkach można naprawdę odpoczywać, zapomnieć o codzienności, ale również poczuć pozytywną adrenalinę. Pływaniem motorowodnym zainteresowałem się stosunkowo niedawno, ale już dziś jest dla mnie prawdziwą pasją, którą dzielę się również z rodziną i przyjaciółmi. Każdy powinien tego spróbować! – dodaje. Pływać każdy może? Uprawnienia do pływania na jednostkach motorowodnych może uzyskać właściwie każdy, kto odbył odpowiedni kurs na sternika motorowodnego. Prawo do uprawiania tego sportu to jednak nie wszystko, trzeba mieć jeszcze na czym pływać. Sposobów na korzystanie z łodzi motorowych jest kilka. Najprostszym, ale za to najbardziej kosztownym, jest zakup własnej jednostki. Niedoświadczony miłośnik jachtingu motorowodnego zwykle nie ma świadomości, jak wielkie koszty wiążą się z posiadaniem własnej łodzi, na której i tak nie spędza się łącznie więcej czasu niż kilka tygodni w roku. Nie wystarczy więc po prostu kupić łódź. Wydatki mnożą się, gdy trzeba motorówkę lub jacht gdzieś przechowywać, utrzymywać w odpowiednim stanie, naprawiać. Wielu trudności nastręcza również sam transport jednostki, z czym wiąże się m.in. utrata czasu, konieczność posiadania odpowiedniego prawa jazdy, samochodu oraz lawety i wielu innych specjalistycznych, drogich sprzętów. Dlatego, posiadając prywatną łódź, jesteśmy zazwyczaj uzależnieni od pływania po określonym akwenie. Aby uniknąć tego ograniczenia, zamiast zakupu własnej jednostki, pasjonaci pływania motorowodnego decydują się na czarter łodzi w miejscu, w którym chcą pływać. Ten sposób nie jest jednak również wolny od mankamentów. Przede wszystkim dlatego, że opłaty za wynajem jednostek w sezonie także są bardzo wysokie. Jeśli więc decydujemy się na czarter np. nad ciepłym morzem, musimy również wziąć pod uwagę koszty dojazdu, noclegów, wyżywienia… Czy istnieje więc inna alternatywa? Wolność wyboru Wśród różnych możliwości realizowania zainteresowania pływaniem motorowodnym, bardziej racjonalnym i korzystnym rozwiązaniem, z punktu widzenia kosztów i wygody, może być uczestnictwo w odpowiednim klubie. – Udział w naszym klubie zapewnia swoim członkom szeroki dostęp do wielu pływających jednostek motorowych, zlokalizowanych na najbardziej atrakcyjnych akwenach Polski i Europy, a czas i organizacja pływania dopasowywana jest do indywidualnych potrzeb i preferencji klubowicza – tłumaczy Krzysztof Dąbrowski. – Yacht & Business European Club powstał z myślą o tych, którzy pasjonują się jachtingiem motorowym. Stworzyliśmy więc dla nich miejsce, gdzie mogą się spotykać i dzielić doświadczeniami – dodaje. Dla zainteresowanych udziałem w biznesowym klubie jachtowym przygotowane zostały trzy rodzaje członkostwa w postaci odpowiedniej karty klubowej. Każda z nich gwarantuje określoną liczbę godzin do wypływania luksusowo wyposażonymi jednostkami, uczestnictwo w spotkaniach biznesowych, kursy i szkolenia umożliwiające zdobycie i pogłębianie umiejętności w pływaniu motorowodnym. – YBEC jest więc najlepszą alternatywą dla tych, którzy chcieliby pływać, ale nie chcą kupować własnej jednostki, ani tym bardziej ograniczać się do jednego miejsca pływania – wyjaśnia Krzysztof Dąbrowski. – Ponadto to również dobre rozwiązanie dla każdego, kto jeszcze nie wie, czy pływanie motorowodne to zajęcie dla niego. Przystępując do klubu, każdy zainteresowany może spróbować swoich sił i samemu ocenić, czy jachting motorowodny stanie się jego pasją – dodaje.
Ma cętki, krótki ogon, na uszach pędzelki, a po obu stronach pyska bokobrody. Wszyscy wiemy, jak wygląda największy kot Europy. Ale kto go widział w naturze? Garstka wybrańców. I to jedynie dzięki naukowym podstępom! Do tego nielicznego grona należy m.in. dr Krzysztof Schmidt z Zakładu Badania Ssaków w Białowieży. Choć na badanie biologii rysia eurazjatyckiego poświęcił 16 lat, zaledwie kilka razy miał okazję zobaczyć jego sylwetkę, cień przemykający leśnym duktem. Teraz na świeżym śniegu odnajduje dowód rodzinnego szczęścia – odcisk łapy z wyraźnie zaznaczonymi opuszkami, a tuż obok – drugi, podobny, nieco mniejszy. Matka z młodym musiała tu przejść całkiem niedawno. Puszczę Białowieską, ostatni skrawek naturalnego nizinnego lasu porastającego kiedyś całą Europę, spowijała grudniowa cisza. Gdzieś w leśnych ostępach przyczaiła się samica rysia i jej dziecko. Może nawet koty patrzyły skądś na mnie niezauważone, bo ubarwienie ich futra zapewnia doskonały kamuflaż? Zimą nabiera ono srebrnego odcienia, dzięki czemu kontury sylwetki giną na tle ośnieżonych pni i runa. Metoda prostych obserwacji nie wchodzi tu w grę. Jak zatem można badać zwyczaje i zachowanie rysi? Rozwiązaniem jest telemetria.
Spis treści – listopad 2007 Frankenstein. Czy inspiracją dla Mary Shelley, autorki powieści Frankenstein, były wydarzenia z historii Ząbkowic Śląskich? Planeta małp. W latach 70. trzy kobiety przeprowadziły niezwykłe obserwacje naczelnych. To był przełom. Kryzys węglowy. CO2 pochodzący ze spalania paliw kopalnych ociepla atmosferę, ale wciąż jeszcze możemy uniknąć katastrofy. Biopaliwa. Jedni widzą w nich dobrodziejstwo, inni szwindel oraz szkody dla środowiska. Która ze stron sporu ma rację? Dolina Śmierci. W najgorętszym, a zarazem najniżej położonym miejscu USA skały na pustyni potrafią zmieniać swoje położenie. Tonga. Władca wyspiarskiej monarchii na Pacyfiku musi stawić czoło globalizacji, choć poddani raczej nie widzą w nim przywódcy. Rysie. Są niczym duchy – nawet zajmujący się nimi naukowcy w ciągu wielu lat obserwacji widzieli je zaledwie kilka razy. Tylko dla prenumeratorów: Morskie mikrusy. Łyżka morskiej wody pod mikroskopem ujawnia zadziwiający bogactwem miszmasz mikrofauny.
Rekordy są dla mnie odkrywaniem siebie, poznawaniem granic możliwości ludzkiej fizjologii i psychiki - mówi Krzysztof Starnawski, taternik, narciarz, żeglarz, zaliczany do ścisłej światowej czołówki nurków jaskiniowych.
Eksperyment na samym sobie Spotkaliśmy się w podtatrzańskim Małem Cichem – dziś, wbrew nazwie, głośnym i tłocznym. Góralska wioseczka przemieniona w wielki parking, gniot pod taśmociągiem porywającym co parę sekund kolejne czwórki narciarzy. Na szczycie też bardzo piknie, auto przy aucie, od południa landszafcik z odległymi Granatami, Krzyżnem i Wołoszynem, ale mało kto spojrzy, tylko kijami mocno i – heja! – w dół. Krzysztof Starnawski – popularnie zwany Starnasiem – zasiada na drewnianej ławie przed dyżurką Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Z pozoru odprężony, nieustannie wsłuchuje się w trzeszczący radiotelefon. Zimą ma mniej pracy instruktorskiej, a zatem więcej czasu poświęca ratownictwu. Od ostatniego naszego spotkania parę lat temu Starnaś prawie się nie zmienił. A już z pewnością zachował poczucie humoru. Nie chciałby jednak, jak mówi, występować publicznie jako zjawisko folklorystyczne, ponieważ to, co parę lat temu było wesołe, teraz, gdy dobija czterdziestki, może wydać się śmieszne. Dziś co innego stanowi istotę jego życia, niemniej legenda o rezydencji z basenem i pojeździe stanowiącym w pełni urządzony i wyposażony dom ekstremalisty pozostała i przytaczana jest irytująco konsekwentnie. Otóż zbudował dom w podwarszawskiej Bartoszówce, daleko od miasta, w ciszy i głuszy. Chałupa skromna, ale wystarczająca na potrzeby gospodarza, wyszła całkiem niedrogo. Basen, długi na dwa metry i szeroki na metr, służy jako podręczne laboratorium do eksperymentowania z techniką nurkową. Autko? Owszem, sypialne, mieści pełne wyposażenie ze sprzętem nurkowym, wspinaczkowym, rowerem i kajakiem górskim, i zawsze dociera tam, gdzie trzeba. Przed laty sporo wędrował. Motocyklem, starą jak świat „emzetką” zajechał na Nordkapp, rowerem objechał Skandynawię, Szkocję i Anglię, stamtąd do Francji i przez Alpy wrócił do kraju. W Skandynawii zauroczył go surowy klimat północy, cudowne połączenie wody, skał, zieleni. I ludzie: – Ciągle spotykałem się z życzliwością. Doceniali to, że podróżuję sam – opowiada. Czasem łączył z kimś swoja ścieżkę na kilka dni, ale nigdy nie rezygnował z niezależności: – Partner wymaga wzajemnego dostosowywania. A sam, chcę, to śpię, chcę, to napieram. Lubi nocować na łące, pod skalnym okapem czy w opuszczonym szałasie. Czy jest samotnikiem? Zaprzecza: – Robię coś solo, bo mi to z różnych powodów po prostu odpowiada, a potem schodzę na dół lub wychodzę do góry i mam potrzebę napić się piwa w dobrym towarzystwie. Ale wspólne picie piwa to nie to samo co wspólne nurkowanie: – Czasem trudno byłoby dźwigać dodatkowy ciężar odpowiedzialności za kogoś. Lubię nurkować sam, ponieważ czuję się wtedy bezpieczniej i mogę się maksymalnie skoncentrować na działaniu. Przekonuje, że urodził się co najmniej o 200 lat za późno, gdy wielcy odkrywcy dotarli już do najodleglejszych lądów, następcom pozostawiając jedynie zakamarki. Mając naturę eksploratora, Starnaś nadaje wielkie znaczenie chwilom, w których zostawia ślady stopy w dziewiczym terenie. A sens nurkowania w jaskiniach zawiera się w powiedzeniu,że jaskini jest tyle, ile jej odkryto. Po raz pierwszy zszedł do nich w roku 1990, po dwóch latach ambitnej wspinaczki skalnej i udanych próbach wspinaczki lodowej. Zastanawia się przez chwilę: – Normalnie to chyba jest odwrotnie, z jaskiń, gdzie jest za ciemno, za mokro, za trudno, wychodzi się na powierzchnię. Nie przestraszył się widocznie mrocznych i mokrych klimatów, wkrótce bowiem rozpoczął nurkowanie w zalanych przestrzeniach. A w Tatrach było wiele do zrobienia, gdyż droga na skalne salony prowadziła przez ciasne, zalane korytarze. Tylko nieliczni znajdowali w sobie dość mocy, by do nich dotrzeć. Wrocławscy speleolodzy – nurkowie, ze swym liderem, nieżyjącym już Wiktorem Bolkiem, eksplorowali w jaskini Wielkiej Śnieżnej tzw. Syfony Krakowskie, w Miętusiej Ciasne Kominy, Krzysztof zaś w Miętusiej Wielkie Kominy i jaskinię Kasprową Niżnią. Mozolnie, z wielkim ryzykiem, dokonywali dzieła odkrywania nowych przestrzeni. Mimo że od tamtej pory minęło kilkanaście lat, do dziś nikt nie poszedł dalej od nich. Krzysztof, starannie ważąc słowa, próbuje wytłumaczyć, dlaczego: – Potrzeba na to wielkiej determinacji. Do jaskiń tatrzańskich trudno się dostać, a wewnątrz panują okropne warunki: woda jest bardzo zimna, ręce drętwieją, telepie tobą całym, oddychasz zimnym powietrzem, które masz w ograniczonej ilości. W zmąconej wodzie poruszasz się po omacku, zahaczając sprzętem o skałę. Gdy coś nie dzieje się tak, jak planowałeś, ogarnia cię stres graniczący z paniką. Wtedy jedna błędna decyzja może doprowadzić do tragedii. W głębokiej na ponad 200 metrów czeskiej jaskini Hranicka Propast, gdzie odkryto komorę mogącą swobodnie pomieścić warszawski hotel Marriott, nie musiał się przeciskać między skałami. Już rok wcześniej zdobył nagrodę Kolosa za wyczyn roku, schodząc w niej na rekordową głębokość 130 metrów. Wspomina dramaturgię nurkowania na 181 metrów w rok później: – Wszystko układało się jak najgorzej, łącznie z pogodą i przeziębieniem. Z grupką oddanych kumpli wlekliśmy przez błoto, a następnie zwoziliśmy w dół na linie setki kilogramów sprzętu nurkowego i alpinistycznego. W depresyjnej szarudze sypialiśmy po 4 godziny na gołej ziemi. Śniadanie robiliśmy sobie o zmierzchu, gdy kończyliśmy robotę. Kończyła się forsa i zgoda na nurkowanie. W wodzie natomiast wszystko szło jak z płatka. Do 140 metrów osiągniętych dwa dni wcześniej nie miał większych obaw, głębiej zaczynała się wielka niewiadoma. Cztery lata wcześniej, właśnie w tejże Propasti, na 50 metrach dopadła go narkoza azotowa. Świat rozjechał mu się w konturach, myślał i działał w zwolnionym tempie. Od tamtej chwili wiele się nauczył, zaczął używać do nurkowania trymiksu, czyli mieszaniny tlenowo-helowo-azotowej, wchłonął całą dostępną wówczas wiedzę na temat dekompresji (stosowania przy wynurzaniu przystanków, podczas których następuje wypłukanie azotu z krwi) w tego typu nurkowaniach. Zagrożeń mogących zakłócić plan nurkowania było znacznie więcej. Eksperymentował na sobie i wiedział, że jeśli nie wykona w odpowiednim czasie którejkolwiek z wielu czynności, zostanie. Na 181 metrach panowało pięć razy większe ciśnienie niż w oponie samochodowej. Na wyświetlaczach czterech z pięciu komputerów obliczających parametry nurkowania widniał napis: ERROR. Nie wytrzymały głębokości. Co wówczas czuł? Odpowiada ze spokojem: – Bałem się bardzo przed nurkowaniem. W momencie wejścia do wody strach zastąpiła pełna koncentracja – kontrolowałem każdy ruch, każdą decyzję. Powrót na powierzchnię, zgodnie z planem dekompresji, trwał 4,5 godziny. Musiał cierpliwie czekać na podzielenie się z chłopakami radością. – Fleszy i kamer na brzegu nie było. Wracając, nie mieli nawet forsy na porządny obiad. Starnawski lubi się ścigać. Konkurencja wspaniale go mobilizuje. Ale ważniejsze od rekordów jest dla niego odkrywanie siebie, granic możliwości fizjologii, psychiki. Ale wbrew pozorom oszołomem nie jestem – śmieje się – wszystkie swoje projekty nurkowe konsultuję z lekarzami z Instytutu Medycyny Hiperbarycznej. Od rekordowego nurkowania w Hranickiej Propasti Krzysztof Starnawski nie próbował zanurzać się głębiej. Zajmował się szkoleniem, nurkował w jaskiniach i na bałtyckich wrakach. To one stały się jego kolejną wielką pasją. Na dnie Bałtyku leży mnóstwo jednostek, wśród nich: Goya, Steuben i Wilhelm Gustloff, na których doszło do wielkich tragedii z tysiącami ofiar. Goya jest dramatycznym rekordzistą. Statek storpedowany w ostatnich chwilach II wojny światowej poszedł na dno z siedmioma i pół tysiącem niemieckich uciekinierów z Prus Wschodnich. Opowiada o nim: – Wygląda, jakby zatonął przed rokiem, widać konstrukcje – sterówka z kołem sterowym, kompasami, na pokładzie działka przeciwlotnicze... I oni tam są! Ogromna ilość kości ludzkich w ładowniach. Bałtyk znakomicie konserwuje drewno, tkaniny, skórzane buty. Można mieć wrażenie, że statek zatonął nie 60 lat temu, a najwyżej rok. Krzysztof filmuje pod wodą, bo to jego zdaniem jedyny sposób wynoszenia na powierzchnię tajemnic bez naruszenia ciszy i spokoju spoczywających na dnie ofiar. Ideą, którą od kilku lat rozwija konsekwentnie, są długotrwałe nurkowania na średnich głębokościach. Pewnego dnia Leszek Czarnecki, równie doświadczony nurek, zaproponował Krzysztofowi wyprawę do Meksyku. Starnaś nie miał wątpliwości: – Nie wahałem się ani przez chwilę, wiedziałem, że razem możemy zdziałać naprawdę wiele. W efekcie ogromnego logistycznie i technicznie przedsięwzięcia, płynąc na zmiennej głębokości od 20 do 40 metrów, w sześć godzin pokonali 14 kilometrów między jaskiniami (cenotes) systemu Dos Ojos na Jukatanie. Pobili rekord świata w dystansie nurkowania. Krzysztof nie wynik ceni jednak najwyżej: – Eksperymentowaliśmy sami ze sobą, nie wiedząc wielu rzeczy. Chcieliśmy zbadać, czy jesteśmy w stanie wykonać tak długotrwałe i skomplikowane logistycznie nurkowanie. Teraz mamy za sobą pierwszy krok do długotrwałej eksploracji czy skomplikowanego działania ratowniczego. Bo Starnaś odchodzi już od bicia rekordów. Teraz usiłuje wnieść coś nowego i być może znaczącego do wiedzy o ratownictwie w zalanych jaskiniach. To również jest bardzo daleka, pasjonująca, a przy tym nadzwyczaj odkrywcza podróż.
Wakacyjny wypoczynek wcale nie musi oznaczać leżenia plackiem na plaży. Ten cenny czas, zwłaszcza jeżeli spędzamy go z dziećmi, można wykorzystać i ciekawiej, i aktywniej. Możliwości jest dużo, nie tylko za granicami naszego kraju.
ADALAND - Turcja Choć tak naprawdę znajduje się w Azji, należy do największych parków wodnych w Europie. Dziennie odwiedza go kilka tysięcy osób. Jego atuty to murowana pogoda i wodne atrakcje. Największym walorem tego aquaparku jest amfiteatralne położenie na stoku góry z widokiem na luksusowy hotel Tusam, zatokę i Morze Egejskie. Wiąże się to ze spacerem pod górę do kolejnych atrakcji. W centrum znajduje się spory basen, prowadzą do niego wszystkie rury i zjeżdżalnie. Wygląda to bardzo malowniczo, bo każda rura ma inny kolor i kształt, a to ostatnie oznacza różną prędkość jazdy. Adrenalina skacze najbardziej w Black Hole (panują w niej niemal całkowite ciemności) i na Yellow Python, którą pokonuje się pontonami. Z 26 zjeżdżalni warto wybrać Red Phantom, którą pruje się 60 km/godz., i 52-metrową Kamikaze. Bardziej rozrywkowa jest biała White Tiger, bo mogą nią zjeżdżać obok siebie, trzymając się za ręce, trzy osoby (poszczególne „tory” zjazdowe oddziela niska przegroda, dzięki czemu ludzie nie wpadają na siebie). Kto lubi niekontrolowany zawrót głowy, może wybrać zjeżdżalnie „kręcone” – Big Tornado, Tarantulę albo Crazy River. Dla maluchów przygotowano zjeżdżalnie Minitornado oraz Rainbow w kolorze tęczy. Dzieciaki pobawią się też w przeznaczonym dla nich sektorze parku Kids Zone, gdzie czeka basen z grzybkami wodnymi, łódź piratów, spotkanie z potworami morskimi i jazda na elektrycznym byku, przypominającym bajkowego Fernando. Z kolei dorośli mają wspomniany już basen ze słoną wodą, jacuzzi i piaszczyste plaże, rozgrywki siatkówki i piłki plażowej, a o godz. 16.00 „Taniec w deszczu” z nagrodami. Niestety, strefa raftingu jest na razie zamknięta – szkoda, bo przeprawa ostro falującym kanałem wodnym może być emocjonująca. W pobliżu umieszczono jednak tandetne i dyskusyjne w odbiorze scenki pokazujące np. gotowanie białego w kotle przez stado dzikusów. Warto za to zobaczyć w przylegającym do aquaparku Dolphin Park godzinne show z delfinami i fokami, odbywające się na tle całkiem przyzwoitej makiety Biblioteki Celsusa z Efezu. Na życzenie można popływać z delfinami. Adaland stale dokłada nowe atrakcje, np. w tym roku w czerwcu ma zostać otwarty Sealand z akwariami, 4 słonymi basenami i tropikalną rzeką. INNE PARKI WODNE – wyprawa poza Europę WORLD WATERPARK – Edmonton, Kanada Kryty park usytuowany w największym centrum handlowym świata, oferuje liczne zjeżdżalnie dla małych i dużych – najszybsza zwie się Sky Screamer, najwyższa Twister. Inne atrakcje to basen z falami, skoki na bungee i różne miejsca do zabawy dla dzieci, np. Dol-phin Kiddie dla najmłodszych czy The Little Caribbean dla trochę starszych. www.west-edmontonmall.com/play/waterpark.asp WILD WADI – Dubajj, Zjedn. Emir. Arabskie Został zbudowany na wzór arabskiej oazy. Jedną z największych atrakcji jest zjeżdżalnia Master Blaster, gdzie woda wynosi ludzi do góry, oraz Jumeiraj Sceirah, którą mknie się 80 km/godz. www.wildwadi.com OCEAN DOME, PHOENIX SEAGAIA RESORT – Miyazaki, Japonia To największy kryty park wodny na świecie z piaszczystą plażą, temperaturą jak w tropikach, mnóstwem zjeżdżalni i atrakcji. www.seagaia.co.jp NOAH’S ARK WATER PARK – Wisconsin Dell, USA Największy aquapark w Stanach Zjednoczonych oferuje zabawę w 45 wodnych zjeżdżalniach, do których należy Black Anaconda (najdłuższa na świecie), The Plunge (zjeżdża się głową do przodu) i Black Thunder z efektami specjalnymi i wodospadami. www.noahsarkwaterpark.com TATRALANDIA - Słowacja Największy i najbardziej pomysłowy park zabaw wodnych na Słowacji liczy sześć basenów termalnych, trzy z przezroczystą ogrzewaną wodą oraz 21 rur i wodnych zjeżdżalni. Każdy obiekt ma zabawną nazwę i dostarcza niepowtarzalnych wrażeń. I tak Volcano to całoroczna rura dla początkujących, na Niagarze – trzytorowej zjeżdżalni – poruszamy się na wodnych bobslejach głową w dół, na Twisterze zjeżdżamy ruchem spiralnym, w Black Hole suniemy w dół w całkowitych ciemnościach. Ale to dopiero początek, bo oprócz części basenowej jest moc innych atrakcji. W Strefie Adrenalinowej osoby pozbawione lęku przestrzeni mogą spróbować wspinaczki po linach i sztucznych skałkach, amatorzy silnego uderzenia stanąć na ringu bokserskim, a zwolennicy gier zespołowych zagrać w paintball. Są to jednak rozrywki dla starszych dzieci i dorosłych. Co zaś dla maluchów? Oczywiście Funk Park z trampolinami, kręglami rosyjskimi, szachami i nadmuchiwanymi zamkami, gdzie nasza pociecha „ginie” zaaferowana na dobrych kilka godzin. Największym powodzeniem cieszy się jednak Western City. Jest tu nie tylko arena, gdzie można obejrzeć popisy kowbojów z pistoletami i pokazy sokolnicze. W miasteczku w stylu Dzikiego Zachodu, podzielonym na minidzielnice, można zajrzeć do domu Meksykanina, zjeść burritos i kupić sombrero, zobaczyć, jak żyli poszukiwacze złota, obejrzeć indiański namiot, a na koniec spocząć na stołku w saloonie. Na zmęczonych czeka relaks w kompleksie „Tatra-Therm-Vital” z 16 parowymi, wodnymi i masażowymi kąpieliskami. Tutaj też każda usługa nosi swoją nazwę – bąbelkowy masaż stóp odbywamy zatem w Jeziorze Przodków, ziołową aromaterapię w Świątyni Ofiarnej, a inhalację parową o zapachu eukaliptusa bądź mięty pieprzowej w Kotle Parowym. Przewaga Tatralandii nad większością słowackich aquaparków polega nie tylko na mnogości rozrywek, ale i na położeniu w przepięknej scenerii Tatr Zachodnich. AQUAPARKI W POLSCE - ZAKOPANE, Kraków Od kilku miesięcy na zakopiańskiej Antałówce działa nowy park wodny. Trudno przypuszczać, że przebije ofertą Słowaków, którzy takich ośrodków mają wiele i o zróżnicowanej ofercie, podczas gdy zakopiańskie propozycje są raczej skromne. Może im natomiast odebrać trochę turystów z prostego względu – jest bliżej niż słowacki. Goście aquaparku mają do dyspozycji wewnętrzny, 25-metrowy basen pływacki oraz basen rekreacyjno-pływacki (do obu można zjeżdżać rurami), a także zewnętrzny basen geotermalny, z którego po jednej stronie roztacza się widok na Giewont i całe pasmo Tatr Zachodnich, po drugiej – na Gubałówkę. Niestety, na razie teoretycznie, bo póki co jest zamknięty. Poza tym w aquaparku mieści się część saunowa (fińska, solankowa, biosauna), ale też raczej bez rewelacji, kręgielnia i spa, gdzie przewidziano również zabiegi dla panów. Po drodze na Słowację i do Zakopanego znajduje się jeszcze jeden park wodny – w Krakowie. Został oddany do użytku parę lat temu, ogłasza się jako „jeden z największych i najnowocześniejszych obiektów tego typu w Europie”. Na gości czekają dwa baseny rekreacyjne – jeden z fontanną w kształcie Smoka Wawelskiego, ścianami do wspinaczki i jacuzzi, drugi – ze zjeżdżalniami, sztuczną rzeką długości ok. 30 m, jacuzzi i fontanną-dinozaurem. Dla najmłodszych, podobnie jak w Zakopanem, przygotowano brodzik. Inne propozycje parku w Krakowie to m.in. siłownia, nauka tańca oraz joga. GARDALAND – Włochy We Włoszech prym wiedzie Gardaland położony nad jeziorem Garda, od którego wziął nazwę. Mimo 30-letniego stażu park przyciąga rocznie 3 mln turystów. Do Gardalandu można wejść za darmo – ale pod warunkiem, że ma się mniej niż 100 cm wysokości. Wzrost jest sprawdzany za pomocą specjalnej miarki mającej postać sympatycznego baby-dinozaura, który jest maskotką parku. Mapa atrakcji znajdująca się za bramką podpowie, od czego zacząć zwiedzanie. Pierwsze wrażenie po przekroczeniu bramki to wszechobecna zieleń, której brakuje np. w Tatralandii – w zasadzie pozbawionej jakiejkolwiek roślinności. Na liście priorytetów powinna się znaleęć Dolina Królów, czyli podróż do starożytnego Egiptu, gdzie zwiedzimy odtworzone grobowce faraonów z Gizy i być może odkryjemy nieprzebrane skarby. Jungle Rapids zrobi wrażenie również na dorosłych. To wyprawa łodzią na poszukiwanie zaginionych cywilizacji, spotkanie z Buddą, drapieżnikami czyhającymi w dżungli na każdym zakręcie rzeki z zamiarem pożarcia obcych przybyszów i pobyt w trzewiach wulkanu podczas jego erupcji. Odmianą będzie spotkanie oko w oko z piratami na galeonie, który opłynął siedem mórz. Albo z Tunga, tutejszą wersją Tarzana wśród dzikich ludów Afryki. Jakby tego było mało, Gardaland oferuje nieograniczony świat fantasy. Jego granice można przekroczyć w jednym z wagoników Transgardaland Express objeżdżającego cały park. Na osoby pragnące spalić trochę kalorii czekają liczne zjeżdżalnie, kolejki górskie i karuzele. Możesz też udać się na pachnący kadzidłem i przyprawami suk w Aleksandrii, gdzie pośród straganów ocienionych minaretami kobiety w czadorach wykonują taniec brzucha. Pokazów wszelkiego rodzaju w parku nie brakuje – show na lodzie z udziałem bohaterów poszczególnych rozrywek Gardalandu, turniejów rycerskich odbywających się na dziedzińcu zamku Camelot czy popisów delfinów. Do tej grupy atrakcji należy również barwna parada postaci Gardalandu maszerująca uliczkami parku pod koniec każdego dnia. Nic nie jest w stanie jej zakłócić, nawet dziecko wbiegające wprost pod nogi maszerujących – bo zaraz zostanie wciągnięte do wspólnej zabawy. Do Gardalandu można wejść za darmo – ale pod warunkiem, że ma się mniej niż 100 cm wysokości. Wzrost jest sprawdzany za pomocą specjalnej miarki mającej postać sympatycznego baby-dinozaura, który jest maskotką parku. Mapa atrakcji znajdująca się za bramką podpowie, od czego zacząć zwiedzanie. Pierwsze wrażenie po przekroczeniu bramki to wszechobecna zieleń, której brakuje np. w Tatralandii – w zasadzie pozbawionej jakiejkolwiek roślinności. Na liście priorytetów powinna się znaleźć Dolina Królów, czyli podróż do starożytnego Egiptu, gdzie zwiedzimy odtworzone grobowce faraonów z Gizy i być może odkryjemy nieprzebrane skarby. Jungle Rapids zrobi wrażenie również na dorosłych. To wyprawa łodzią na poszukiwanie zaginionych cywilizacji, spotkanie z Buddą, drapieżnikami czyhającymi w dżungli na każdym zakręcie rzeki z zamiarem pożarcia obcych przybyszów i pobyt w trzewiach wulkanu podczas jego erupcji. Odmianą będzie spotkanie oko w oko z piratami na galeonie, który opłynął siedem mórz. Albo z Tunga, tutejszą wersją Tarzana wśród dzikich ludów Afryki. Jakby tego było mało, Gardaland oferuje nieograniczony świat fantasy. Jego granice można przekroczyć w jednym z wagoników Transgardaland Express objeżdżającego cały park. Na osoby pragnące spalić trochę kalorii czekają liczne zjeżdżalnie, kolejki górskie i karuzele. Możesz też udać się na pachnący kadzidłem i przyprawami suk w Aleksandrii, gdzie pośród straganów ocienionych minaretami kobiety w czadorach wykonują taniec brzucha. Pokazów wszelkiego rodzaju w parku nie brakuje – show na lodzie z udziałem bohaterów poszczególnych rozrywek Gardalandu, turniejów rycerskich odbywających się na dziedzińcu zamku Camelot czy popisów delfinów. Do tej grupy atrakcji należy również barwna parada postaci Gardalandu maszerująca uliczkami parku pod koniec każdego dnia. Nic nie jest w stanie jej zakłócić, nawet dziecko wbiegające wprost pod nogi maszerujących – bo zaraz zostanie wciągnięte do wspólnej zabawy. Tropikalna wyspa w pobliżu Berlina Ogromną szklaną kopułę widać z daleka. W pierwszej chwili jej widok wprawia w osłupienie. Nic dziwnego, największa w Europie tropikalna wyspa pod szkłem ma 360 m długości, 210 m szerokości i 107 m wysokości. To Tropical Island Resort pod Berlinem. Jest otwarty bez przerwy, kusi licznymi atrakcjami. Jeśli ktoś nie miał jeszcze okazji chodzić po tropikalnym lesie – nic prostszego, tu wąskie ścieżki wiją się wśród palm, pnączy, orchidei, egzotycznych kwiatów i drzew owocowych. Nad namorzynowymi bagnami rozpostarte są specjalne mostki i kładki. Kilka kroków i trafiamy na egzotyczną lagunę prosto z Wysp Bali. Kamienne posągi ukryte wśród bujnej roślinności przyglądają się, gdy zanurzamy się w rzece (wybudowanej specjalnie na potrzeby parku) i płyniemy, mijając balijskie chaty, groty skalne i wyspę zamieszkaną przez małpy. Na samym środku „wyspy” znajduje się tropikalna wioska. To idealne miejsce na skosztowanie regionalnych przysmaków znad Pacyfiku. Kilka restauracji i kawiarni kusi zapachami i aromatem kawy. Jeśli ktoś chce jeszcze bardziej wczuć się w klimat balijskiej wioski, może odwiedzić miejscowy „rynek”, czyli bazar z pamiątkami, tropikalnymi roślinami i ludowym rękodziełem. Wszystko kolorowe i orientalne. Największą atrakcją Tropical Island Resort jest „rejon południowego Pacyfiku” zajmujący powierzchnię 4000 m kw. Stajemy na brzegu „oceanu” na delikatnym piasku, drobne fale muskają stopy. Wielką plażę okupują wielbiciele gry w siatkówkę i piłkę nożną. W wodzie szaleją dzieci – na materacach, z piłkami i nadmuchiwanymi rekinami. Dopiero kilka metrów od brzegu można spokojnie popływać. Czysta woda, gładki „ocean”, błękitne niebo nad głowami i wspaniałe słońce – po prostu żyć, nie umierać. MUZEA PRZYRODNICZE MUZEUM PRZYRODNICZE – Wiedeń Stojąc na progu muzeum, poczułam się jak Ali-Baba, który wypowiedziawszy zaklęcie – Sezamie, otwórz się – za moment wejdzie do miejsca skrywającego niezwykłe skarby. Stary budynek, pamiętający jeszcze czasy cesarza Franciszka I (męża imperatorowej Marii Teresy), sam w sobie stanowi obiekt godny polecenia. Większości światowych muzeów tego typu nadano nowoczesną formę – wiedeński pozostał taki, jak niemal 120 lat temu, kiedy go otwarto. Ściany wciąż przyozdabiają stiuki, oprawione w złote ramy obrazy, zabytkowe meble, wzorowane na antyczne rzeźby, a drewniane podłogi skrzypią jak w żadnym innym znanym mi muzeum. Wystawione w nim kolekcje należą do najbogatszych na świecie, liczba eksponatów przekracza 20 mln. Oczywiście, jak każdy szanujący się geolog, pierwsze kroki kieruję do znajdującego się na parterze działu gemmologii – poświęconego minerałom. Wydarte ziemi kamienie i skały wypełniają setki gablot, zaściełają podłogi, wypełniają szafy. Zgromadzono tu chyba wszystkie minerały świata! Matka natura to prawdziwa artystka. W obliczu takiego geniuszu nasza twórczość wydaje się ulotna. Nie dziwi mnie, że nasi przodkowie widząc te wszystkie błyszczące i opalizujące kamienie, pragnęli zdobić nimi swoje ciała. Moda ta przetrwała zresztą do dziś. Szafiry, rubiny, diamenty, perły, chalcedony, ametysty, opale, szmaragdy wykrystalizowane w formy doskonałe, znane mi jedynie z podręczników mineralogii, tu są na wyciągnięcie ręki. Niektóre okazy imponują rozmiarami, jak chociażby samorodek złota o wadze ok. 100 kg, topaz o masie prawie 120 kg czy gigantyczny kryształ soli kamiennej wyrwany ze ściany naszej poczciwej Wieliczki. Inne zdumiewają nazwami, są tu bowiem sinopale, skapolity, porpezyty, mookaitylinobaty, omfacyty, ksylotyle, gadolinity. Wśród tych niezwykłych eksponatów jest kilka prawdziwych rarytasów – szmaragd, który prawdopodobnie był prezentem azteckiego króla Montezumy II dla konkwistadora Ferdynanda Corteza, i bezcenny bukiet Marii Teresy. Zamiast kwiatów tworzą go 2102 diamenty i 761 innych kamieni szlachetnych. Opuszczam świat minerałów i wkraczam do królestwa roślin i zwierząt. Tym razem odbędę podróż w przeszłość – cofnę się o miliony lat, do początków życia na Ziemi. Mój wzrok prześlizguje się po skamieniałych otwornicach i koralowcach, zatrzymuje na trylobitach, belemnitach, amonitach – gigantycznych „ślimakach” pływających w mezozoicznej zupie, latimeriach – żyjących skamieniałościach. Skupia się na moment na paprociach, jeżowcach, a później wędruje prawie pod sufit galerii, aby objąć sylwetkę diplodoka. Replikę tego pierwszego kompletnego dinozaura odkrytego w Sheep Creek w stanie Wyoming podarował muzeum znany filantrop i przemysłowiec Andrew Carnegie. Dużych mezozoicznych gadów, płazów jest tu znacznie więcej, podobnie jak późniejszych ssaków, wśród których wyróżnia się szkielet gigantycznego mastodonta (wymarłego trąbowca). Parę kroków i znów zmiana nastroju. Poznajemy teraz materialną historię naszych prapraprzodków. Wśród wszelkiego rodzaju skorup, kości, prymitywnej biżuterii, grzebieni, grotów znajduje się szczególna, 11-centymetrowa figurka. Trudno nazwać ją dziełem sztuki, jeszcze trudniej uznać za kanon damskiej urody. Wenus z Willendorfu ma wielkie piersi, pękaty brzuch i niezłą metrykę 25 tys. lat. Od razu uznano ją za symbol płodności. Jednak nie jest ona najstarszym eksponatem tej kolekcji – zdetronizowała ją Funny – inna kobieca figurka, starsza o jakieś 7 tys. lat. Jeżeli mamy jeszcze czas i siły, warto wejść na pierwsze piętro poświęcone w całości współczesnej faunie. Najpierw pod mikroskopem oglądamy bakterie, potem większe morskie stworzenia: ukwiały i ślimaki. Na chwilę zagłębiamy się w kolorowy świat motyli i chrząszczy, tak pięknych, że niektóre mieszkanki tropików robiły z nich naszyjniki. Potem wracamy do morskich głębin i podziwiamy rekiny, wieloryby. Wychodzimy z wody i spotykamy żaby, węże, ptaki i na końcu ssaki. Parę tysięcy wypchanych zwierzaków robi dziwne wrażenie. Aby mogło powstać to martwe zoo, biedaczyska musiały kiedyś stracić życie (niektóre okazy mają nawet 200 lat). Dziś już takich kolekcji nie ma – zwierzaki zastępują modele z papier mache. Te obecne tutaj stoją w przeróżnych pozach i wzbudzają żywy entuzjazm dzieci. Ja ostatkiem sił zmierzam do muzealnej restauracji. Zamawiam kawę i słynny wedeński apfelstrudel. To miłe zakończenie intensywnie przeżytego dnia. WAKACYJNA LEKCJA PRZYRODY – LONDYN, PARYŻ Paryż i Londyn to kolejne miasta po Wiedniu, w których nie można pominąć Muzeum Przyrodniczego. Obowiązkowym punktem programu w paryskim muzeum powinno być odwiedzenie nosorożca, podarowanego w 1770 roku Ludwikowi XV do królewskiej menażerii w Wersalu. Zwierzę padło 23 lata później, po czym trafiło do Muzeum Przyrodniczego. Teraz, wraz z 7000 innych zwierząt, stoi w imponujących rozmiarów Wielkiej Galerii Ewolucji. Z racji sędziwego wieku (należy do najstarszych eksponatów) jest uważany bardziej za okaz historyczny niż naukowy. W tej części muzeum znajduje się także Sala Odkryć, gdzie wszystkiego można dotknąć – miejsce w sam raz dla dzieci, choć i dorośli mogą odbyć podróż w czasie i przestrzeni. Z kolei wizyta w sali gatunków zagrożonych wyginięciem i wymarłych daje wiele do myślenia, kiedy nagle widzi się zebrane w jednym miejscu stworzenia, za których zagładę odpowiedzialny jest człowiek. Trzeba dobrze rozkładać siły, by odwiedzić jeszcze pozostałe części muzeum – choćby Galerię Paleontologii, gdzie urzędują dawno wymarłe zwierzęta z różnymi dinozaurami na czele, czy salę z ogromnymi kryształami w Galerii Mineralogii i Geologii. Aby wizytę uznać za w pełni udaną, trzeba też zajrzeć do pięknego Ogrodu Botanicznego, liczącego ponad 350 lat. Wizyta w muzeum w Londynie także przeniesie nas w inny wymiar. Wchodzących wita w Holu Centralnym imponujący szkielet diplodoka. Dwa piętra wyżej można zobaczyć pień sekwoi, liczącej 1300 lat. Nie mniej emocji wzbudza model płetwala błękitnego. Szkoda, że nie można na razie pod nim stanąć, by zobaczyć, jak mali jesteśmy w porównaniu z największym żyjącym dziś stworzeniem, bo do 6 lipca w Dziale Ssaków trwają prace konserwatorskie. Na obejrzenie czeka jednak mnóstwo innych eksponatów. W dziale „Pełzające mrowienie“ można wejść w głąb nieco powiększonej termitiery i podejrzeć, jak wygląda dom pożytecznych, ale czasem równie uciążliwych owadów – termity potrafią szybko zniszczyć drewniane budowle. Gdy już nieco poznamy mikroświat, warto zmniejszyć się jeszcze bardziej, blisko 8 tys. razy, i w dziale „Ekologia“ zajrzeć do fabryczek wewnątrz zwykłego liścia. Tamtejsza ekspozycja pozwoli nam zrozumieć, jak rośliny wykorzystują energię słońca do produkcji cukrów z dwutlenku węgla i wody. A jeśli jeszcze będziemy mieli siły, możemy dotknąć prawdziwych meteorytów lub zobaczyć, jak powstały Himalaje. DISNEYLAND I LEGOLAND W Billund, niewielkiej miejscowości w Danii, wybudowano międzynarodowe lotnisko. Powód? Legoland. Drugim równie znanym parkiem jest EuroDisneyland pod Paryżem. Im bliżej wejścia do Disneylandu, tym dzieci są bardziej rozgorączkowane, a rodzice zasypywani pytaniami: – Zobaczymy Myszkę Miki? – Pójdziemy do zamku Śpiącej Królewny? Po przekroczeniu głównej bramy tłum rozbiega się we wszystkich kierunkach, a zwiedzających wita Main Street, główna ulica jakby żywcem przeniesiona z amerykańskiego miasteczka z początku XIX wieku. Ulica prowadzi do zamku Śpiącej Królewny i to właśnie na niej można spotkać postaci z kreskówek i filmów Walta Disneya – Królewnę Śnieżkę, Siedmiu Krasnoludków, psa Pluto czy Goofy’ego. Dzieci są zachwycone, rodzice trochę mniej, gdyż Main Street to przede wszystkim sklepy, restauracje i lodziarnie – ale też wejście do czterech pozostałych bajkowych krain Disneylandu. We Frontierlandzie – krainie stylizowanej na miasteczko z Dzikiego Zachodu, można popłynąć parowcem kursującym po disneyowskiej Missisipi (klimaty jak z Marka Twaina), postrzelać z łuku w indiańskiej wiosce, zaś na deser zostawić kopalnię złota i kolejkę. Kolejna kraina to Adventureland – świat przygody, piratów, awanturników i Indiany Jonesa. Przy wyspie skarbów stoi zakotwiczony piracki okręt, którym dowodzi Kapitan Hook. Świątynia niebezpieczeństw i kolejka żywcem wyjęta z filmu Indiana Jones i Świątynia Zagłady są jednak niezaprzeczalnym numerem jeden. Zaczarowane filiżanki kręcące się wokół własnej osi, latający słoń Dumbo, rejs dookoła świata i lot z Piotrusiem Panem nad dachami Londynu czekają na chętnych w Fantasylandzie. Discoverylandem będą zachwyceni też – lub przede wszystkim – dorośli, kiedy zobaczą planetę Ender z Gwiezdnych Wojen Georga Lucasa, z prawdziwymi kosmicznymi statkami i robotami C3PO i R2D2, a także ukryty w głębinach słynny okręt Kapitana Nemo. Na dzieci czeka jeszcze „Disney Classic Theatre”, gdzie są wyświetlane składanki najbardziej zabawnych i znanych filmów animowanych Disneya. Siedem tematycznych miejsc rozrywki i ponad 50 różnych atrakcji, od znanych postaci z bajek Andersena, żołnierzy, piratów po dzikie safari i zjazdy wodospadowe – wszystko zbudowane z ok. 50 mln klocków – to oczywiście Legoland. Blisko wejścia znajduje się Miniland z wiernymi kopiami miast, kanałów i słynnych budowli z całego świata. Dalej rozciąga się Kraina Piratów i stoi Zamek Królów, największa inwestycja lunaparku. Kolejką w kształcie smoka wyrusza się na zwiedzanie komnat i zakamarków ogromnego zamku. Jego najwyższa wieża ma 18 m wysokości. Strefa Wyobraęni daje trochę wytchnienia – można tam obejrzeć filmy w trójwymiarze i zbiór ponad 500 lalek i domków z dawnych epok. Szczególnie miło tam jest, gdy na zewnątrz pada deszcz. W Krainie Przygód czeka kolejka X-treme Racers, zaś miasteczko Legoredo oferuje dzikie zjazdy wodospadowe. Nie można też pominąć Lego City, którego największą atrakcją jest robot Power Builder. Wsiada się do kapsuł w jego „dłoniach”, a wtedy robot zaczyna szaleńczo wymachiwać rękami na wszystkie strony. Podczas krótkiego kursu w legolandzkiej szkole nauki jazdy dzieci mogą wyrobić prawo jazdy. Natomiast na najmłodszych czeka Duploland. Na końcu warto na chwilę przysiąść na ławce, by odetchnąć i zjeść chipsy w kształcie… klocków Lego. Z dzieckiem w świat? Ależ tak! Kiedy rodzi się dziecko, rodzice słyszą najczęściej: „No, to skończyły się wyjazdy, teraz posiedzicie w domu”. Ci, co tak mówią, nie wiedzą, że właśnie zaczyna się wasza przygoda życia – rodzinne podróże! Dalszą eskapadę można zaplanować już z dwu, trzymiesięcznym malcem. Niemowlaki to idealni towarzysze podróży. Mazury czy Madagaskar? – jest im wszystko jedno, byleby się wyspać, najeść i rodzice byli obok. Podczas długich lotów dostają własne łóżeczko, zaś ich bilet jest kilkakrotnie tańszy od naszego! Nic nie zapamiętają z wyprawy? Dla nich liczy się czas, jaki spędzą z nami, a czyż jest lepsza okazja niż podróż? Dwulatek ma już swoje zdanie, dlatego przygotowując program wyjazdu, trzeba uwzględnić, że zwiedzanie muzeum czy kościoła jest dla niego o niebo mniej atrakcyjne niż rzucanie kamykami do potoku. Im starsze dziecko, tym więcej ciekawych rzeczy można razem robić. Wyprawa do Legolandu czy Disneylandu to dla całej rodziny możliwość świetnej zabawy. Zaś w Polsce czekają parki miniatur, rejsy statkiem po trawie, inscenizacje bitew i dinozaury jak żywe. Dla dziecka każdy wyjazd to Wielka Wyprawa po Przygodę. Mamy niepowtarzalną szansę nauczenia się od niego radości przeżywania każdej chwili i pokazania mu świata. Korzystajmy z tego, bo za kilka lat dzieci wybiorą wyjazd z rówieśnikami, a nie z rodzicami! MOVIE PARK Położony niedaleko granicy z Belgią i Holandią park to niezwykły świat filmu i mnóstwo atrakcji. Wielka zabawa zaczyna się już na głównej ulicy, noszącej szumną nazwę Hollywood Street. Można na niej spotkać spacerującego Charliego Chaplina, uścisnąć dłoń Batmanowi lub zrobić pamiątkowe zdjęcie z Różową Panterą. Dużą popularnością cieszy się również Zaczarowane Studio Kina Akcji. Pościgi policyjne, płonące i zawalające się budynki, napady na sklepy jubilerskie są tam na porządku dziennym. Niezaprzeczalnym hitem tej części parku jest fantastyczna kolejka wodna. Kilkuosobowe łódki początkowo płyną wolniutko przy brzegach tropikalnej wyspy, po czym nagle spadają wodnym korytem. Później można kupić zdjęcie przedstawiające, jak drzemy się wniebogłosy w momencie zaskoczenia. W Wonderland Studio, drugiej filmowej krainie Movie Park, główna rola przypada rwącej górskiej rzece płynącej dnem kanionu (o sile nurtu można się przekonać na własnej skórze) i wpływającej do ciemnych jaskiń. Krainę Wiecznej Zmarzliny powinni odwiedzić wszyscy, którzy chcą zobaczyć „na żywo” Sida, Diego lub Mannego – trójkę bohaterów animowanego hitu, jakim była parę lat temu Epoka Lodowcowa. Z kolei na najmłodszych czeka Nikland z karuzelami, huśtawkami i zjeżdżalniami. Największą popularnością cieszą się jednak zminiaturyzowane wersje zabawek dla „starszych dzieci”, czyli roller coastery i młoty. Jeśli chodzi o tych naprawdę starszych, to najchętniej odwiedzają krainę Old West. Stary Zachód z western city, saloonem z muzyką country i Bandytą – drewnianym roller coasterem wzorowanym na amerykańskich kolejkach zachwyca wszystkich. Wagoniki wspinają się krętymi torami na wysokość 30 m, po czym spadają z prędkością 70 km na godzinę. Skok adrenaliny zapewniają jeszcze inne „zabawki”, np. Side-Kick, czyli młot w kształcie eleganckiej gondoli. Co odważniejsi lub bardziej szaleni (muszą mieć jednak skończone 10 lat) zasiadają dookoła wieży wysokości 60 m, wjeżdżają na górę i czekają. Tłum na dole wstrzymuje oddech. Sekunda, druga, trzecia... Bum! Ludzie spadają z prędkością ponad 90 km na godzinę. Nic jednak nie jest w stanie przebić MP Xpress – roller coastera, w którym tory biegną nie pod, lecz nad głowami pasażerów! Kolejka pędzi na złamanie karku, wijąc się jak szalony wąż. Z dołu widać tylko dyndające nogi! DINOZAUROLAND Atrakcje w Polsce Nie mamy w Polsce wielkich, kolorowych parków rozrywki ani miasta z klocków Lego. Nie znaczy to jednak, że jesteśmy pozbawieni możliwości dobrej zabawy w plenerze. Oko w oko z jaszczurem Wizyta w Bałtowskim Parku Jurajskim w rejonie Gór Świętokrzyskich dostarczy nie lada wrażeń. To właśnie w tych okolicach od lat 70. XX wieku znajdowano w skałach jurajskich ślady największych gadów w dziejach Ziemi – dinozaurów. Przypuszczalnie właśnie tu żyły kiedyś górnojurajskie allozaury czy kamptozaury. W parku na własne oczy zobaczymy nie tylko „nasze” gatunki dinozaurów, ale też wiele innych. A jeśli kogoś nudzą lub przerażają prastare gady, może skierować swe kroki do Zwierzyńca Bałtowskiego. Na 40-hektarowym terenie będzie podziwiać jelenie, muflony, kozice alpejskie i górskie, lamy, owce czy konika polskiego. Zwiedzanie odbywa się w specjalnie do tego celu zaadaptowanym amerykańskim schoolbusie. Rodziny, które pragną indywidualnie zwiedzić park, mają do dyspozycji jeepy, wozy i konie pod wierzch. W osadzie wikingów Na uwagę zasługuje też wyspa Wolin, która co roku zmienia się w osadę wikingów. Obok pokazów walk prezentowane są: kowalstwo, garncarstwo, snycerstwo, bednarstwo, wytop żelaza w dymarkach, produkcja dziegciu i pergaminu. Popularyzacja zielarstwa, wszelkiego rodzaju wróżb średniowiecznych i koncerty muzyki celtyckiej to tylko zapowiedź dobrej zabawy. Tegoroczny Festiwal Wikingów i Słowian ma nawiązywać do dawnej tradycji miasta Wolin, które w X–XI wieku było jednym z największych portów w Europie. W tym roku zobaczymy inscenizację bitew morskich i lądowych z udziałem kilkuset miłośników tego typu tradycji z różnych krajów. Kraina Galindów Na Mazurach, wśród zielonych lasów i błękitnych jezior leży tajemnicza Galindia. Jak głoszą podania, była historyczną krainą plemienia Galindów. Pisali o nim m.in. kronikarze rzymscy – Tacyt i Ptolemeusz. Dzisiejsza Galindia zajmuje obszar 20 hektarów w samym centrum Puszczy Piskiej, na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Można przyjechać tu na kilka dni i w komfortowych warunkach naładować akumulatory. Wygodne komnaty i tarasy, piaszczyste plaże, zielone łąki, trele ptaków i szum trzcin – człowiek nie ma ochoty opuszczać tej oazy spokoju, ale i dobrej zabawy. Na niespodziewającego się niczego złego wędrowca napada groźna grupa brodatych wojowników z maczugami i mieczami w dłoniach. Innym razem grupka odważnych i spragnionych przygód wyrusza na poszukiwania bursztynu. Pamiętajmy, że przez Galindię przebiegał Szlak Bursztynowy i nigdy nie wiadomo, jakie skarby mogły wypaść przypadkowo z wyładowanych wozów. Jeśli ktoś nie boi się otwartej wody i starych łodzi Galindów, może ruszyć w rejs ku tajemniczym miejscom półwyspu. Biesiady w jaskiniach, ogniska na polanach, obrzędy i rytuały, wszystko na wyciągnięcie ręki. Dodatkowym atutem tego miejsca jest bliskie sąsiedztwo rzeki Krutyni, jednego z najciekawszych szlaków kajakowych w Europie. Diabeł Wenecki i wiedźma Dobrym miejscem na pokazanie dzieciom kawałka historii jest Biskupin, najbardziej znany w Europie Środkowej rezerwat archeologiczny. W czasie badań rozpoczętych w 1934 roku odkryto konstrukcje drewniane sprzed 2700 lat. Przed wojną Biskupin nazywano „Polskimi Pompejami”. Można tam dojechać samochodem, ale przyjemniejsza będzie podróż kolejką wąskotorową, która kursuje pomiędzy Ţninem a Gąsową, przez Wenecję i Biskupin. W starym grodzie można wszędzie wejść i wszystko obejrzeć. Dodatkowymi atrakcjami są lekcje muzealne, podczas których nauczymy się lepienia garnków z gliny czy pisania hieroglifami na pergaminie. Latem po pobliskim jeziorze pływa groźny tylko z nazwy, spacerowy stateczek „Diabeł Wenecki”. Podczas tegorocznego Festiwalu Archeologicznego goście z Litwy, Łotwy i Białorusi zaprezentują umiejętności rękodzielnicze i wzorowane na dawnych wyroby z bursztynu, drewna i kory brzozowej. Wszystkim prezentacjom będą towarzyszyć zabawy, konkursy, tańce i muzyka. To dobra okazja do odbycia niezwykłej podróży w czasie, podczas której wiedźma-zielarka wprowadzi nas w tajniki warzenia mikstur, a chętni na własnej skórze będą mogli przekonać się, jak się czuła osoba oskarżona o czary. Wesele do białego rana Latem wiele atrakcji proponują liczne w Polsce skanseny. Na przykład w Kadzidle co roku w czerwcu odbywa się Wesele Kurpiowskie. Pyszna zabawa, podczas której nie tylko zobaczymy różne stare weselne obyczaje i obrzędy, ale też będziemy mogli w nich uczestniczyć. Zaczyna się od rajb, czyli zaręczyn, po których jedzie się do kościoła furmankami i bryczkami. Później oczepiny, toczenie chleba, obtańcówka, a na koniec wielka weselna uczta. Możemy skosztować kurpiowskich specjałów, takich jak kugiel, chleb ze smalcem, a na deser pampuch z piwem kozicowym. Nic dziwnego, że chętnych do zabawy nie brakuje. Wyprawa na Dziki Zachód Niedaleko Karpacza, wśród gór i wzgórz, znajduje się Western City – prawdziwe miasteczko z amerykańskiej prerii końca XIX wieku. Kowboje, Indianie, szansonistki przechadzają się jego ulicami. Nad porządkiem w mieście czuwa szeryf wraz z pomocnikami. Można tu zobaczyć, jak ujeżdża się dzikie konie i znakuje bydło. Tu nauczą wszystkich chętnych jeździć konno, rzucać nożem, tomahawkiem i dzidą. Mniej odważni mogą wydoić krowę, inni spróbować sił na elektrycznym byku. A może komuś uda się wypłukać złoto w pobliskiej rzece? Nigdy nic nie wiadomo. Pewne jest tylko to, że wieczorem odbędzie się potańcówka z muzyką country na żywo. Świat w miniaturze Tuż przy szosie z Poznania do Gniezna w miejscowości Pobiedziska możemy znaleźć wyjątkowe miejsce, a w nim kilkadziesiąt kopii znanych zabytków szlaku piastowskiego. Wszystkie budowle odzwierciedlają znakomite oryginały, a jedyna różnica polega na tym, że są dwudziestokrotnie mniejsze. Kamienice poznańskiego Starego Rynku sięgają nam do pasa, tak samo jak Mysia Wieża. Słynny Biskupin czy Operę Poznańską możemy obejść kilkoma krokami, by po chwili stanąć przed Pałacem w Rogalinie, Antoninie, przed Biblioteką Raczyńskich czy kościołem w Giczu. Jedynie wieże katedry gnieźnieńskiej i poznańskiej są wysokości dorosłego człowieka. Konwój metalowych łódek W okolicach Tarnowskich Gór srebro wydobywano od wieków. Teraz większość kopalni i sztolni jest zamknięta. Nie lada atrakcję okolicy stanowi kopalnia Głęboki Fryderyk. Jej część, zwaną sztolnią Czarnego Pstrąga, na szczęście można zwiedzać! To nie byle jakie zwiedzanie – konwój metalowych łódek, połączonych łańcuchami, pokonuje pod ziemią kilkaset metrów. Przewodnik nakłada rękawice, odpycha się od ścian i rozpoczyna opowieść. Jego głos, zwielokrotniony przez echo, niesie się po całej sztolni. Opowieść o kopalni, życiu i pracy gwarków zainteresuje na pewno każdego. N Rycerskie turnieje i wielkie oblężenia - Golub-dobrzyˇ, grunwald, malbork... Wiosenno-letni kalendarz imprez na powietrzu jest mocno zapełniony. Nie można narzekać zwłaszcza na brak turniejów rycerskich i inscenizacji bitew. Prawdziwe oblężenie przez turystów przeżywa zamek w Golubiu-Dobrzyniu. Na kilka dni w roku zamienia się on w średniowieczną warownię. Na zamek ściągają rycerze z całej Europy, a wszyscy zebrani postępują zgodnie ze starym Kodeksem rycerskim. Łucznicy, ciężkozbrojni na koniach, rycerze miecza i szabli od rana do nocy uczestniczą w turniejach. Towarzyszą im damy dworu oraz giermkowie, a „mieszczanie” i „pospólstwo” organizuje zabawy plebejskie, które w niczym nie ustępują atrakcyjności rycerskich potyczek. Wszystko to ku uciesze gawiedzi, czyli widzów zjeżdżających licznie z całego kraju. Data 15 lipca Roku Pańskiego 1410 pozostanie na zawsze w pamięci każdego Polaka. Tego dnia, niecałe 600 lat temu, nasi pradziadowie pokonali panoszący się bezczelnie zakon krzyżacki. Na pamiątkę tego wydarzenia odbywa się co roku inscenizacja bitwy pod Grunwaldem. Naprzeciw siebie, przy głośnym aplauzie publiki, stają wielki mistrz zakonny Ulrich von Jungingen i dowódca wojsk polsko-litewskich, król Władysław Jagiełło. Dwa miecze zostają wbite w ziemię i bitwa się rozpoczyna. Radości zwycięstwa towarzyszą liczne zabawy i konkursy, nauka fechtunku w namiotach rycerskich i ciepła strawa z miodem pitnym. Z roku na rok w inscenizacji bierze udział coraz więcej widzów, a liczba walczących rycerzy dawno przekroczyła 3 000. Równie atrakcyjną imprezą jest oblężenie Malborka. Jagiełło po zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem rusza na twierdzę. Widać hufce królewskie, powiewają na wietrze proporce, słychać chrzęst broni i świst strzał. Odbywają się tam turnieje na maczugi i miecze, kopie, piki i szable. Wokół zamkowych murów trwa średniowieczny jarmark. Pod wieczór zamek oświetla blask pochodni, wytoczone zostają machiny oblężnicze i tarany. Na pola wychodzi wojsko. Rozpoczyna się oblężenie. Tłum z rozdziawionymi ustami wpatruje się w płonące drewniane chaty i rozświetlające niebo fajerwerki. Twierdza rokrocznie zostaje zdobyta jedynie przez turystów. W kolejnym zamku krzyżackim, położonym w miejscowości o wdzięcznej nazwie Gniew, imprezy odbywają się praktycznie przez całe lato. Codziennie można np. poćwiczyć strzelanie z łuku lub kuszy. Ale największa atrakcja czeka na miłośników średniowiecza pod koniec lipca. Odbywa się wtedy Międzynarodowy Konny Turniej Rycerski Króla Jana III Sobieskiego. Rycerze w pełnym rynsztunku zmagają się w prawdziwych walkach na kopie i maczugi. Punktowane jest trafienie kopią oraz „wysadzenie z siodła”.