W pasie Kuipera odkryto tajemniczą strukturę. Co kryje ogromne skupisko gruzu po powstaniu Układu Słonecznego?
Pas Kuipera, rozciągające się daleko poza orbitą Neptuna zbiorowisko planetoid i dom dla przynajmniej kilku planet karłowatych, jest wciąż słabo zbadanym obszarem. Dzięki precyzyjnej analizie danych orbitalnych naukowcy z Uniwersytetu Princeton odkryli, że ten ogromny, rozciągający się na 20 jednostek astronomicznych obszar nie tylko ma jądro, ale także strukturę podobną do jądra wewnętrznego.
Spis treści: Gdy Pluton był dziewiątą planetą Sztuczna inteligencja bada Pas Kuipera Ślad po narodzinach Układu Słonecznego Znajdujący się za orbitą ostatniej planety Układu Słonecznego pas Kuipera przypomina główny pas planetoid. Czyli ten rozciągający się między orbitami Marsa i Jowisza. Oba stanowią skupiska skał, metali i lodu pozostałych po formowaniu się planet Układu Słonecznego. Jednak obiekty pasa Kuipera, ze względu na ogromną odległość od Słońca – pas rozciąga się w odległości 30 do nawet 50 jednostek astronomicznych (AU), a 20 AU to około 3 miliardy kilometrów – zawierają znacznie więcej lodów, w tym zestalonego amoniaku i metanu. W ocenie ekspertów masa obiektów pasa Kuipera może przewyższać masę głównego pasa planetoid nawet 200-krotnie. Gdy Pluton był dziewiątą planetą Obszar ten budzi ogromne zainteresowanie badaczy, ponieważ te pierwotne obiekty mogą zawierać informację o środowisku, w jakim doszło do wyłonienia się Słońca i dalej naszego układu planetarnego. Nie bez znaczenia jest też ogromne zainteresowanie społeczeństwa planetami karłowatymi. W tym przede wszystkim Plutonem, który był celem misji New Horizons. Gdy w 2006 toku sonda startowała w swą długą drogę do Plutona, był on uznawany za dziewiątą planetę Układu Słonecznego. Gdy do niego dotarła w 2015 roku, został już zdegradowany i włączony do grupy planet karłowatych. W tzw. międzyczasie, konkretnie w 2011 roku, naukowcy dostrzegli w pasie Kuipera specyficzne skupisko obiektów o podobnych orbitach, które nazwali „jądrem” pasa Kuipera. Odkrycia dokonał zespół prowadzony przez Jeana-Marca Petita, pracujący w ramach Canada-France Ecliptic Plane Survey. Naukowcy zauważyli, że w zimnej części klasycznego pasa Kuipera występuje „overdensity”, czyli nadgęstość obiektów w wąskim zakresie pół-osi głównych. Właśnie to zagęszczenie nazwano „kernel” – jądrem pasa Kuipera. Obecnie ocenia się, że w jądrze i jego bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się około 200 obiektów. Sztuczna inteligencja bada Pas Kuipera Odkrycie jest o tyle ciekawe, że łączy się z hipotezą o migracji Neptuna. Prawdopodobnie powstał on znacznie bliżej Słońca, lecz gwałtownie zmienił orbitę podczas wczesnej migracji olbrzymich planet gazowych. A teraz zespół z Uniwersytetu Princeton w stanie New Jersey dostrzegł jeszcze bardziej zwarte skupisko obiektów, które otrzymało nazwę „wewnętrznego jądra”. Amir Siraj wraz ze współpracownikami podjął się żmudnego zadania udoskonalenia danych orbitalnych dla 1650 obiektów pasa Kuipera i przetworzenia ich za pomocą algorytmu wyszukującego skupiska i struktury. Algorytm przeszkolono tak, by potrafił odnaleźć znane jądro, czyli to odkryte w 2011 roku, a następnie sprawdzono, czy jest w stanie odnaleźć również inne, analogiczne struktury. – Okazało się, że to pierwotne jądro nigdy nie występowało samodzielnie. Za każdym razem, gdy algorytm je odnajdywał, identyfikował również inne, podobne skupisko obiektów – powiedział główny autor badania. Nowo odkryte skupisko badacze nazwali „wewnętrznym jądrem”, ponieważ znajduje się ono bliżej, około 43 AU od Słońca. Wszystkie obiekty wewnętrznego jądra mają niezwykle kołowe orbity, niemal idealnie zgodne z płaszczyzną dysku Układu Słonecznego. Ślad po narodzinach Układu Słonecznego – Taka orbitalna stabilność to sygnał bardzo starej, niezakłóconej struktury. Takiej, która może dostarczyć wskazówek dotyczących ewolucji Układu Słonecznego, ruchów olbrzymich planet czy rodzajów środowisk międzygwiazdowych, przez które przechodził Układ Słoneczny. Może powiedzieć nam wiele o jego wczesnych dziejach – dodaje Siraj. Zdaniem Davida Nesvorný’ego z Southwest Research Institute w Kolorado, jednego z autorów odkrycia z 2011 roku, nowe analizy przedstawione przez specjalistów z Uniwersytetu Princeton mogą okazać się szczególnie pomocne przy badaniu wspomnianej już migracji Neptuna z wewnętrznych części Układu Słonecznego – gdzie, jak się uważa, powstał – aż do jego obecnej orbity. Według Nesvorný’ego możliwe jest, że podczas przesuwania się Neptuna na zewnątrz obiekty pasa Kuipera tworzące jądro i wewnętrzne jądro zostały tymczasowo uwięzione grawitacyjnie, co doprowadziło do powstania obserwowanych obecnie skupisk, a następnie uwolnione, gdy planeta kontynuowała swoją wędrówkę. Teraz pozostaje czekać na być może rozstrzygające dane, jakie powinny dostarczyć obserwacje prowadzone przez Obserwatorium Very C. Rubin w Chile. Jednym z zadań otwartego w tym roku obserwatorium jest właśnie badanie obiektów pasa Kuipera. – Im więcej dowiemy się o architekturze pasa Kuipera, tym lepiej zrozumiemy historię Układu Słonecznego – podsumowuje Siraj. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Bomba atomowa to najgroźniejsza broń w dziejach. Na zawsze zmieniła bieg historii
Bomba atomowa to jedna z najbardziej kontrowersyjnych konstrukcji w dziejach ludzkości. Powstała, by zakończyć wojnę, a rozpoczęła epokę nuklearnego strachu. Ile naprawdę wiemy o jej działaniu i skutkach?
W tym artykule: Na czym polega rozszczepienie jądra atomowego? Dlaczego w bombie atomowej stosuje się izotopy uranu i plutonu? Skąd się bierze charakterystyczny grzyb po wybuchu bomby atomowej? Gdzie zbudowano pierwszą bombę atomową? Ile bomb atomowych zostało użytych? Co to jest bomba atomowa? To potężna broń uwalniająca w ułamku sekundy ogromną energię. Pierwsza zdetonowana bomba atomowa – Little Boy – miała moc odpowiadającą wybuchowi 15 tys. ton (kiloton) trotylu. „Little Boy” ważył cztery tony, jednak sam ładunek wybuchowy to zaledwie nieco ponad 60 kg uranu. Gigantyczna moc bomby atomowej zostaje uwolniona w wyniku reakcji jądrowej. Jak wskazuje nazwa, to reakcja dotycząca jądra atomowego. W „zwykłych” reakcjach chemicznych udział biorą elektrony krążące wokół atomowego jądra. Reakcja jądrowa oznacza przemiany, jakim podlega samo jądro atomu. Niezależnie od jej rodzaju reakcja taka generuje znacznie więcej energii. Na czym polega rozszczepienie jądra atomowego? Jądro atomowe składa się z naładowanych dodatnio protonów i obojętnych neutronów. Czym cięższy pierwiastek, tym jego jądro składa się z większej liczby protonów i neutronów. Wiążą je ze sobą potężne siły. Jednak w pewnych okolicznościach mogą one zostać przezwyciężone. Jeśli np. w jądra izotopu uranu 235 albo plutonu 239 uderzy neutron, rozpadną się one na mniejsze części. W procesie zostanie wydzielona ogromna ilość energii cieplnej i promieniowania gamma. Oraz kolejne neutrony. Przyjmijmy, że opisany wyżej proces zachodzi w materiale o dużej gęstości. Jeśli wokół znajduje się więcej jąder atomowych, istnieje prawdopodobieństwo, że uwolniony neutron trafi w kolejne jądro i je rozbije. W ten sposób zostanie zainicjowana reakcja łańcuchowa. Jej efektem będzie wybuch jądrowy o potężnej mocy. Dlaczego w bombie atomowej stosuje się izotopy uranu i plutonu? Co to jest izotop? Każdy pierwiastek ma w jądrze taką samą ilość protonów. W przypadku uranu jest to 92 (i tyle wynosi jego liczba atomowa). Jednak ten sam pierwiastek może różnić się nieco liczbą neutronów w jądrze. Wówczas mówimy o izotopach pierwiastka, czyli jego „odmianach” o innej liczbie neutronów. Rudy uranu najczęściej składają się z izotopu uranu 238. Nie nadaje się on do produkcji bomby. Gdyby strzelić w niego neutronem, uran 238 pochłonąłby go, zamieniając się w uran 239. Naukowcy pracujący nad pierwszą bombą atomową w Los Alamos musieli więc zaopatrzyć się w inny izotop. To uran 235, którego jądro łatwiej ulega rozszczepieniu i emituje przy tym więcej neutronów. Nie była to prosta sprawa, gdyż uran 235 stanowi tylko 0,7 proc. całego uranu. Jeśli chodzi o pluton, jego „najlepszym” – z punktu widzenia konstrukcji bomby – izotopem jest pluton 239. Skąd się bierze charakterystyczny grzyb po wybuchu bomby atomowej? Co się dzieje w czasie wybuchu bomby? Wydzielane są ogromne ilości ciepła – temperatura wewnątrz bomby sięga milionów stopni. Powstaje ogromna kula ognia, które może wywołać gigantyczne pożary, zdolne zmieść z powierzchni ziemi wszystko, co się na niej znajduje. Powstałe w wyniku eksplozji prądy konwekcyjne zasysają do kuli pył, ziemię, fragmenty bomby itp. Ciepłe powietrze unosi cały ten materiał i tak powstaje charakterystyczna dla wybuchu atomowego chmura w kształcie grzyba. Rezultatem wybuchu jest również fala uderzeniowa rozchodząca się we wszystkich kierunkach od epicentrum. Może ona zmieść nawet budynki. Oprócz tego w eksplozji emitowane jest promieniowanie gamma. Promieniowanie jonizujące jest śmiertelnie niebezpieczne i zabójcze w promieniu nawet kilometra–dwóch od epicentrum (w zależności od siły wybuchu). Niebezpieczne są również pozostałości w postaci opadu promieniotwórczego. To radioaktywne sadza i pył, które mogą być przenoszone przez prądy powietrza nawet na ogromne odległości. Czy bomba atomowa może jednak uratować Ziemię przed asteroidą? Wyniki najnowszych badań NASA dają nadzieję na skuteczną obronę Ziemi przed asteroidą mogącą zniszczyć życie na naszej planecie. Gdzie zbudowano pierwszą bombę atomową? W Los Alamos w Nowym Meksyku. W czasie II wojny światowej Amerykanie założyli tam tajny ośrodek naukowy, który realizował tzw. Projekt Manhattan. Jego celem było wyprodukowanie – szybciej niż Trzecia Rzesza – pierwszej bomby atomowej. Od strony naukowej operacją zarządzał fizyk Robert Oppenheimer, ochrzczony później „ojcem bomby atomowej”. Całe przedsięwzięcie zostało opisane w książce Kaia Birda i Marina J. Sherwina, którą w zeszłym roku na duże ekrany przeniósł Christopher Nolan. Prace nad bombą trwały kilka lat. Pierwszy naziemny test pod kryptonimem Trinity przeprowadzono 16 lipca 1945 r., a więc już po kapitulacji Trzeciej Rzeszy i zakończeniu wojny w Europie. Materiałem rozszczepialnym w próbnej bombie, nazywanej „Gadżetem” (Gadget), był pluton 239. O 5:29 rano „Gadżet” wybuchnął z siłą, którą oszacowano na ok. 20 kiloton trotylu. Obserwowało to aż 425 osób – wojskowych i naukowców – ze schronów zbudowanych dziesięć kilometrów od miejsca detonacji. Po wybuchu pozostał 40-metrowy krater, zaś grzyb atomowy miał 12 km wysokości. Rosjanie ujawnili nagranie z eksplozji największej w dziejach bomby wodorowej Rosyjska Państwowa Korporacja Energii Jądrowej ROSATOM z okazji 75-lecia przemysłu atomowego upubliczniła 40 minut częściowo nieznanych, a częściowo poprawionej jakości materiałów filmow... Ile bomb atomowych zostało użytych? Po sukcesie Trinity Amerykanie zdecydowali się wykorzystać bombę atomową na wojnie. Zrobili to dwukrotnie. Pierwsza bomba atomowa, „Little Boy”, została zrzucona 6 sierpnia 1945 roku na Hiroszimę. Drugą – „Fat Mana” – zdetonowano trzy dni później nad Nagasaki. Obie spowodowały gigantyczne zniszczenia i od razu zabiły łącznie 150 tys. ludzi. Kolejne tysiące zmarły później na skutek choroby popromiennej i innych schorzeń wywołanych radioaktywnym skażeniem środowiska. Skutki zrzucenia bomb atomowych na Japonię były tak tragiczne, że od 1945 r. nikt nigdy nie użył tej broni na polu bitwy. „Little Boy” i „Fat Man” różniły się od siebie konstrukcyjnie. Pierwsza była bombą uranową wykorzystującą tzw. metodę działa. Zakłada ona, że materiał rozszczepialny układany jest obok siebie w porcjach. Konwencjonalny ładunek wybuchowy łączy je, tak że materiał osiąga masę krytyczną i zaczyna zachodzić reakcja łańcuchowa. "Mały chłopiec" miał niedużą wydajność. Bomba zawierała ponad 60 kg uranu 235, jednak rozszczepieniu uległ niecały kilogram. „Fat Man” był bombą plutonową: zastosowanym w niej materiałem rozszczepialnym był pluton 239. W tej bombie zastosowano metodę implozyjną. Kula plutonu została otoczona materiałem wybuchowym, który ścisnął ją, tak że plutonowe jądro zostało skompresowane i zaczęła w nim zachodzić reakcja jądrowa. Wybuch Fat Mana miał siłę ok. 21 kiloton. Zniszczone zostało ok. 40 proc. Nagasaki. USA przygotowywały jeszcze jedną bombę plutonową, która miała spaść na Tokio. Jednak Japonia ogłosiła kapitulację kilka dni po ataku na Nagasaki. W efekcie plutonowa kula, która miała stać się bombą, została wykorzystana do badań. Zyskała potem ponury rozgłos jako tzw. rdzeń demona. Po drugiej wojnie próby atomowe wykonało wiele krajów. Poza USA był to Związek Radziecki, Wielka Brytania, Francja, Chiny, Indie, Pakistan i w 2006 r. Korea Północna. Źródła: Brittanica, Atomic Heritage Foundation, The Conversation, Wikipedia. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
„Pocałuj i złap”. Naukowcy odkryli zupełnie nowy rodzaj kosmicznych kolizji
Zdaniem badaczy istnieje jeszcze jeden, nieznany dotychczas rodzaj zderzeń ciał niebieskich. To mechanizm nazwany „pocałuj i złap” (ang. kiss and capture). Miliardy lat temu doprowadził do uformowania się Plutona i jego największego księżyca Charona. Według najnowszej hipotezy przez 10 godzin te dwa ciała niebieskie były ze sobą sklejone tak samo jak śnieżny bałwan.
Spis treści: Jak powstał układ podwójny w Układzie Słonecznym? Nowy typ kosmicznej kolizji Bałwan w kosmosie Jeszcze na początku tego wieku przyjmowało się, że Układ Słoneczny składa się z dziewięciu planet. W 2006 roku ostatnia z nich, Pluton, została zdegradowana. Pluton utracił status planety i od tej pory uważa się go za planetę karłowatą. Czyli coś pośredniego pomiędzy planetami a znacznie od nich mniejszymi ciałami niebieskimi. Choć Pluton nie jest już planetą, nie stał się przez to mniej ciekawy dla astronomów. Wielu z nich uważa, że w rzeczywistości należy go uznać za jeden ze składników układu podwójnego ulokowanego na rubieżach naszego systemu planetarnego. Pluton nie jest bowiem pojedynczym obiektem astronomicznym. Towarzyszy mu i to w bardzo bliskiej odległości ogromnej wielkości księżyc. Ten księżyc to Charon, a jego średnica (wynosząca 1213 km) to zaledwie połowa średnicy Plutona. Charon nie obiega Plutona tak samo jak Księżyc obiega Ziemię. I Charon, i Pluton krążą wokół wspólnego środka ciężkości, który znajduje się pomiędzy nimi. To właśnie sprawia, że uznaje się je za układ podwójny. Jak powstał układ podwójny w Układzie Słonecznym? Naukowcy od dawna zastanawiają się, w jaki sposób uformował się tak niezwykły duet. Nową hipotezę na ten temat w czasopiśmie „Nature Geoscience” przedstawił zespół naukowców pod kierunkiem Adeene Denton z University of Arizona. Hipoteza ta jest niezwykła i jako taka zyskała szeroki oddźwięk. Dr Denton ogłosiła bowiem, że Pluton i Charon powstały w wyniku zupełnie nowego, nieznanego dotychczas rodzaju kolizji kosmicznych. Wcześniej przyjmowano, że na początku istnienia Układu Słonecznego daleko poza Neptunem wydarzyło się to samo, co w obszarze planet skalistych. Tutaj w młodziutką Ziemię uderzył nieznany glob o rozmiarach Marsa. Zderzenie to doprowadziło do powstania Księżyca. Naukowcy przyjmowali że dokładnie w taki sam sposób uformowały się Pluton i Charon. Nowy typ kosmicznej kolizji Jednak Denton jest odmiennego zdania. – Pluton i Charon różnią się [od Ziemi i Księżyca– przyp.red.]. Są mniejsze, zimniejsze i składają się głównie ze skał i lodu. Kiedy wzięliśmy pod uwagę wytrzymałość tych materiałów, odkryliśmy coś zupełnie nieoczekiwanego – opowiada astronomka. Modele zdarzenia proto-Ziemi i nieznanego ciała niebieskiego zakładają, że w rezultacie kolizji tak bardzo masywne globy zachowują się jak ciecze. Ich temperatura rośnie i dochodzi do stopienia się skał oraz wymiany materiału pomiędzy zderzającymi się ciałami. Denton spostrzegła jednak, że taki model nie opisuje dobrze skalistych i lodowych Plutona i Charona. Jej zdaniem w ich przypadku proces kolizji mógł przebiegać zupełnie inaczej. Bałwan w kosmosie Naukowcy pod kierunkiem Denton stworzyli nową symulację uwzględniającą wytrzymałość materiałów, z jakich składa się układ podwójny Pluton-Charon. Symulacja ta pokazała, jak mogło wyglądać ich zderzenie się. Denton określiła ten scenariusz jako „pocałuj i złap”. Zakłada on bowiem, że przez pewien krótki czas – oszacowany na ok. 10 godzin – Pluton i Charon skleiły się ze sobą i razem wirowały. Wyglądały wówczas jak obracający się śnieżny bałwan składający się z dwóch kul. Później oba ciała niebieskie rozdzieliły się. W przeważającej mierze zachowały swój pierwotny skład i pozostały nienaruszone. Nadal też znajdowały się blisko siebie, tworząc układ podwójny jaki znamy obecnie. – Większość scenariuszy zderzeń planetarnych klasyfikuje się jako „uderz i uciekaj” (hit and run) lub „ocieraj się i łącz” (graze and merge). My odkryliśmy coś zupełnie innego – scenariusz „pocałuj i złap” (kiss and capture). W nim ciała zderzają się, na krótko się ze sobą łączą, a następnie rozdzielają, pozostając jednocześnie związane grawitacyjnie – opowiada Denton. Naukowcy zamierzają teraz bardziej szczegółowo zbadać, jak przebiegał proces rozdzielania się obu ciał niebieskich. Źródła: phys.org, Nature Geoscience, New Scientist Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Skąd się wzięło słynne serce na Plutonie? Jego pochodzenie może być rezultatem katastrofy
Tajemnicza struktura na Plutonie – obszar w unikatowym kształcie serca – to najprawdopodobniej skumulowany zmrożony azot. Skupił się w jednym miejscu planety na skutek potężnego zderzenia z jakimś innym, nieznanym obiektem.
W tym artykule: Co zdarzyło się dawno temu na Plutonie Tajemnica połówki serca Co uderzyło w Plutona? Czy na Plutonie znajduje się ocean? Ta historia zaczęła się 14 czerwca 2015 r. Wówczas sonda New Horizons znajdowała się w okolicach Plutona. I zrobiła bardzo dokładne zdjęcie najsłynniejszej planety karłowatej Układu Słonecznego. Pluton widać na tej fotografii z najdrobniejszymi szczegółami. Kolory rozciągają się od delikatnych błękitów przez beże po głęboką czerwień. Uwagę przyciąga południowa półkula planety. Poniżej równika rozciąga się ogromny obszar o wyraźnie jaśniejszym kolorze. Formalnie nazywa się Tombaugh Regio. Jednak z powodu kształtu bywa również określany jako serce na Plutonie. Skąd ta niezwykła struktura wzięła się na powierzchni niegdysiejszej dziewiątej planety Układu Słonecznego? Naukowcy właśnie znaleźli odpowiedź. Co zdarzyło się dawno temu na Plutonie Jest to wyjaśnienie zaskakujące. Serce na Plutonie to efekt kosmicznej katastrofy. Tak twierdzą badacze z Uniwersytetu w Bernie i University of Arizona w pracy opublikowanej w czasopiśmie „Nature Astronomy”. Opisują w niej numeryczne symulacje, które przeprowadzili. To dzięki nim udało się wyjaśnić, w jaki sposób na Plutonie pojawiła się zagadkowa struktura. Pluton znajduje się w odległych rejonach Układu Słonecznego. Kosmiczne kolizje wyglądają tam inaczej niż w okolicach położonych bliżej Słońca. Na rubieżach systemu prędkości lodowych planetoid i planetek są znacznie mniejsze, a tworzący je lód twardszy. – Musisz więc być znacznie dokładniejszy w swoich obliczeniach – mówi w oświadczeniu Erik Asphaug, współautor pracy. – I tutaj zaczyna się zabawa. Tak będzie wyglądał koniec Ziemi. Naukowcy zbadali scenariusze po śmierci Słońca Po śmierci Słońca los Ziemi jest przesądzony. Nasza planeta od miliardów lat jest bowiem w ścisłej relacji ze swoją najbliższą gwiazdą. Co dokładnie wydarzy się, kiedy Słońce umrze? ... Tajemnica połówki serca Naukowcy skupili się na zachodniej części serca na Plutonie. Ten rejon Tombaugh Regio to Sputnik Planitia. Od 2015 r. przykuwał uwagę badaczy. Jak całe „serce”, ma wyższe albedo od otoczenia, czyli odbija więcej światła. Jednak Sputnik Planitia ma również inną szczególną cechę. Ten obszar o powierzchni jednej czwartej Europy jest obniżony w stosunku do reszty powierzchni Plutona. I to aż o 4 km. – Zdecydowana większość powierzchni Plutona to zmrożony metan i jego pochodne pokrywające skorupę lodowo-wodną – mówi Harry Ballantyne, główny autor badań. – Natomiast Planitia jest wypełniona głównie lodem azotowym. Najprawdopodobniej nagromadził się on zaraz po uderzeniu ze względu na mniejszą wysokość – dodaje badacz. Co ciekawe, również wschodnia połówka serca ma podobną strukturę. Pokrywająca ją warstwa lodu azotowego jest jednak znacznie cieńsza. Jej pochodzenie jest wciąż niejasne dla naukowców, ale prawdopodobnie ma związek ze Sputnikiem Planitia. Co uderzyło w Plutona? Według najnowszych badań region ten powstał po tym, jak w Plutona uderzyło obiekt szerokości aż 650-730 km. To bardzo dużo, zważywszy na to, że średnica tej planety karłowatej wynosi 2376 km. Stało się to we wczesnej historii Plutona. Uderzenie nie było centralne. Cokolwiek trafiło w planetę karłowatą, wbiło się w nią pod kątem. Gdyby coś takiego zdarzyło się bliżej Słońca, część skał planety stopiłaby się, a jej lód skroplił. Natomiast nadlatujący z kosmosu obiekt – a raczej jego resztki – zatopiłyby się w niej, sięgając aż samego jądra. Jednak tam, gdzie znajduje się Pluton, scenariusz kolizji wyglądał inaczej. Impaktor najprawdopodobniej rozpłaszczył się na powierzchni tej planety. Jego resztki mogą do dziś znajdować się tuż po warstwą zmrożonego azotu pokrywającą Sputnik Planitia. Czy na Plutonie znajduje się ocean? To nie koniec niespodzianek. Symulacje wykonane przez zespół badaczy wykazały również, że pod lodową powierzchnią Plutona najprawdopodobniej nie ma oceanu. Naukowcy wcześniej podejrzewali coś takiego, biorąc pod uwagę położenie „serca”. Ponieważ ma ono mniejszą masę niż reszta powierzchni, w ciągu mileniów powinno przesunąć się w stronę bieguna (w rezultacie obrotów planety). Jednak tak się nie stało. Badacze podejrzewali, że „serce” utrzymuje się pod równikiem dzięki obecności podpowierzchniowego oceanu. Jednak najnowsze badanie sugeruje, że do wyjaśnienia położenia „serca” nie jest potrzebny ocean. – Według naszych symulacji cały pierwotny płaszcz Plutona został odsłonięty w wyniku uderzenia – tłumaczy Marin Jutzi, jeden z autorów pracy. – Gdy materiał z rdzenia impaktora rozpryskał się na jądrze Plutona, utworzył się lokalny nadmiar masy. Może on wyjaśniać migrację [Sputkina Planitii – przyp.red.] w kierunku równika bez podpowierzchniowego oceanu – dodaje badacz. ŹRÓDŁA: University of Arizona, NASA, Nature Astronomy, Live Science Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pas Kuipera – lodowy okrąg poza orbitą Neptuna. Co się w nim kryje?
Podobnie jak znajdujący się między Marsem a Jowiszem główny pas planetoid, Pas Kuipera składa się z materiału pozostałego po powstaniu Układu Słonecznego. Ale jest nawet 20-krotnie szerszy i nawet 100-krotnie masywniejszy. Ludzkość dopiero zaczyna eksplorować to tajemnicze miejsce na skraju naszego układu planetarnego.
W tym artykule: Czym jest Pas Kuipera? Pluton to obiekt Pasa Kuipera Jak rozległy jest Pas Kuipera? Odkrycie Pasa Kuipera Planety karłowate w Pasie Kuipera Właściwości obiektów Pasa Kuipera Dziewiąta planeta Układu Słonecznego Ewolucja Pasa Kuipera Pas Kuipera to prawdziwe rubieże naszego systemu planetarnego. Dopiero zaczynamy badać ten odległy obszar. Nasze zrozumienie tego, co dzieje się na krańcach Układu Słonecznego, wciąż ewoluuje. Do tej pory tylko dwie sondy kosmiczne zapuściły się w ten rejon. Były to statki Pioneer 10, którego głównym celem badań być Jowisz i jego księżyce, oraz New Horizons. Celem tej drugiej misji był Pluton, planeta karłowata znajdująca się w Pasie Kupiera. Po przelocie w pobliżu niegdyś dziewiątej planety od Słońca, New Horizons zapuściła się w głąb kłębowiska lodowych skał przemieszczających daleko za orbitą Neptuna. W trakcie rozszerzonej misji odwiedziła odległe lodowe światy, w tym Arrokoth, „kosmicznego bałwana”. Podobnie jak główny pas planetoid, Pas Kuipera został ukształtowany przez orbitę olbrzymiej planety. Podczas gdy gazowy gigant Jowisz wytworzył strukturę rozciągającą się za Marsem, orbita Neptuna uniemożliwiła materii zlanie się w dużą planetę. W ten sposób „wyrzeźbiła” dysk Pasa Kuipera. Czym jest Pas Kuipera? W największym skrócie, jest to zbiór niewielkich, lodowych ciał, które krążą wokół Słońca dalej niż Neptun. Lodowe ciała mieszczące się w tym obszarze nazywane są obiektami Pasa Kuipera lub w skrócie KBO. Wiemy o tysiącach takich obiektów, a kolejne setki tysięcy większych niż 100 km średnicy wciąż czekają na odkrycie i zmierzenie przez astronomów. Pluton ma oceany dłużej niż Ziemia. Nowe badanie pokazuje, że jest przyjemniejszym miejscem niż sądzono Nowe badanie na temat podziemnego oceanu na tej karłowatej planecie przekonuje, że pod jej lodową skorupą woda miałaby się znajdować o 500 mln lat dłużej niż oceany na Ziemi, czyli od 4,5... Każdy z nich jest małą pozostałością materiału planetarnego, który uformował się gdzieś w Układzie Słonecznym. Potem został umieszczony na swojej obecnej orbicie przez delikatne oddziaływania grawitacyjne planet. Pluton to obiekt Pasa Kuipera Najbardziej znanym KBO jest Pluton. Jednym z powodów, dla których został zdegradowany z planety do planety karłowatej, było odkrycie tysięcy innych KBO krążących w tym samym regionie. Tylko Pluton i jeszcze jeden KBO, Arrokoth, kiedykolwiek zostały odwiedzone przez ziemskie urządzenie. W 2015 roku Plutona odwiedziła sonda New Horizons, która następnie dotarła do Arrokoth w 2019 roku. Pluton jest bardzo sferyczny, są na nim góry z lodu wodnego i lodowce azotowe. Ma też pięć księżyców. Arrokoth ma tylko 30 km średnicy, jest bardzo czerwony i ma kształt bałwana. Wszystkie inne KBO były badane tylko za pomocą teleskopów. Jednak nawet najlepsze teleskopy na Ziemi i na orbicie nadal widzą je jako kropki. Dlatego nie wiemy za wiele o ich kształtach i kolorach. Jak rozległy jest Pas Kuipera? Dzięki badaniu Pasa Kuipera dowiedzieliśmy się m.in, że Neptun uformował się znacznie bliżej Słońca niż jest dzisiaj, i migrował na zewnątrz. Symulacje komputerowe pokazały, że KBO, które widzimy dzisiaj, zostały wepchnięte na swe orbity poprzez ruch Neptuna. NASA twierdzi, że wewnętrzna krawędź Pasa Kuipera zaczyna się na orbicie Neptuna, w odległości około 4,8 mld km od Słońca. Jego główna część kończy się na około 7,4 mld km od gwiazdy. Oznacza to, że początkowa część Pasa Kuipera znajduje się w odległości 30 AU (jednostek astronomicznych) od Słońca, a koniec jego głównego obszaru w odległości około 50 AU. Jest to odleglejszy, bardziej nieuporządkowany region Pasa Kuipera zwany "dyskiem rozproszonym”. Odległości te oznaczają, że Pas Kuipera jest jedną z największych struktur w Układzie Słonecznym. Ale wcale nie jest najodleglejszym pasmem lodowych ciał w Układzie Słonecznym. Naukowcy stawiają hipotezę, że jeszcze dalej niż Pas Kuipera znajduje się zbiór obiektów zwany Obłokiem Oorta, który jest często mylony z Pasem Kuipera. Odkrycie Pasa Kuipera Pas Kuipera został nazwany na cześć holenderskiego astronoma Gerarda Kuipera (1905–1973), który w 1951 roku zaproponował istnienie za Neptunem przypominającego dysk obszaru lodowych obiektów. Z tego miejsca miały pochodzić komety przemieszczające się w naszym układzie planetarnym. Przed pracami Kuipera, pierwszym odkrytym obiektem Pasa Kuipera był Pluton. Został znaleziony przez Clyde’a Tombaugha w obserwatorium Lowella w lutym 1930 roku. Oznacza to, że astronomowie odkryli Pas Kuipera, wcale o tym nie wiedząc. Znalezienie Plutona doprowadziło do spekulacji na temat innych obiektów istniejących poza Neptunem, czyli tzw. obiektów transneptunowych. Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? Meteor to świecący ślad, jaki pozostawia po sobie spalający się w ziemskiej atmosferze meteoroid. Za to meteoryt to fragment stałego ciała niebieskiego, który spadł na Ziemię. Choć wszys... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/meteory-meteoryty-i-meteoroidy-czym-sa-skad-pochodza-i-jak-je-rozpoznac-fot-brian-cassella-chicago-tribune-tribune-news-service-via-getty-images-de255d0.jpeg" width="938" height="638" alt="Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? (fot. Brian Cassella/Chicago Tribune/Tribune News Service via Getty Images)" title="Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? (fot. Brian Cassella/Chicago Tribune/Tribune News Service via Getty Images)" /> W 1943 roku irlandzki astronom Kenneth Edgeworth opublikował artykuł, w którym przekonywał, że ciała Układu Słonecznego i ich rozmieszczenie nie były ograniczone orbitą Plutona. Można to uznać za genezę koncepcji Pasa Kuipera. Chociaż Kuiper przedstawił znacznie silniejsze argumenty na rzecz tej idei osiem lat później, wielu astronomów nazwało to pasmo lodowych ciał „Edgeworth-Kuiper” w uznaniu wkładu Edgewortha. Na potwierdzenie istnienia Pasa Kuipera trzeba było poczekać kolejne cztery dekady. W 1992 roku naukowcy z Uniwersytetu Hawajskiego Dave Jewitt i Jane Luu odkryli małe ciało krążące wokół Słońca za Neptunem. Obiekt ten, tzw. pierwszy klasyczny TNO (Obiekt Transneptunowy), został ostatecznie oznaczony jako 1992QB1. Doprowadziło to do odkrycia tysięcy kolejnych obiektów Pasa Kuipera. Powodami, dla którego tak długo to trwało, są rozmiar i odległość tych lodowych skał. Według NASA w Pasie Kuipera mogą znajdować się tryliony obiektów, w tym setki tysięcy takich o średnicach większych niż 100 km. Planety karłowate w Pasie Kuipera W Pasie Kuipera znajduje się pięć znanych planet karłowatych: Eris, Haumea, Makemake, Quaoar, Pluton. Wiele z tych planet karłowatych ma własne księżyce, a nawet własne słabe systemy pierścieni. Naukowcy niedawno zauważyli pierścień wokół Quaoar, który ma również swój własny księżyc zwany Weywot. Odkryto, że około 80 KBO ma towarzyszy o podobnych rozmiarach. To oznacza, że nie można dokładnie określić, które ciało jest głównym ciałem, a które księżycem. Takie układy są określane jako „binarne KBO”. Największymi obiektami Pasa Kuipera są Pluton i Eris. Pluton ma średnicę około 2 380 km. Średnica Eris jest nieco mniejsza i wynosi około 2 330 km. Istnieje też aż siedem innych znanych obiektów Pasa Kuipera o średnicach między około 950 m a 1500 m. Właściwości obiektów Pasa Kuipera KBO mogą różnić się współczynnikiem odbicia powierzchni (tzw. albedo). Na przykład Pluton odbija około 60 proc. padającego na niego światła słonecznego. Dla porównania, Ziemia odbija zaledwie 10 proc. Inne KBO mają ciemniejsze powierzchnie o współczynniku odbicia od 20 proc. do zaledwie 4 proc. John Hopkins University Applied Physics Laboratory sugeruje, że najciemniejsze z tych obiektów mogą być bogate w złożone polimery zawierające węgiel. Uważa się, że kolor obiektów Pasa Kuipera waha się od ciemnoszarego do czerwonego. Arrokoth, odkryta przez zespół naukowy New Horizons w 2014 roku za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble’a, składa się z dwóch płatów i jest częściowo spłaszczona. „Głowa” i „korpus” tego kosmicznego bałwana o długości 35 kilometrów, szerokości 20 km i grubości ok. 10 km składają się z dwóch oddzielnych ciał, które połączyły się w jedno. To tzw. „kontaktowy układ binarny”. Jednak, w przeciwieństwie do swojego imiennika bałwana, obiekt, który nosił nazwę „Ultima Thule” przed 2019 rokiem, jest wyjątkowo czerwony. Dziewiąta planeta Układu Słonecznego Być może najbardziej tajemniczym hipotetycznym lokatorem Pasa Kuipera jest tzw. Planeta X. Niektórzy sądzą, że ta nieodkryta jeszcze, dziewiąta planeta Układu Słonecznego krąży daleko za Plutonem, ma wielkość Neptuna i porusza się po bardzo wydłużonej orbicie. Nowy najdalszy obiekt w Układzie Słonecznym. Planeta „Farout” jest... leniwa To planeta karłowata, oddalona od Słońca ponad stukrotnie więcej niż Ziemia. Porusza się bardzo wolno, jakby jej się nie chciało. Naukowcy trafili na jej ślad szukając czegoś zupełnie i... Podstawowym dowodem tej hipotezy, jak zaproponowano w 2015 roku, jest dziwna, wydłużona orbita niektórych mniejszych KBO na obrzeżach Pasa Kuipera. Może to być spowodowane grawitacyjnym wpływem nieodkrytego masywnego obiektu. Jednak dowody poza tym były rzadkie i kontrowersyjne. Ewolucja Pasa Kuipera Pas Kuipera, jaki widzimy dzisiaj, może być o wiele bardziej pusty niż kiedyś. Obserwacje prowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego doprowadziły do opracowania „modelu nicejskiego”. Sugeruje on, że Pas Kuipera mógł kiedyś zawierać materiał o masie równej 10 lub nawet 100 masom Ziemi, czyli sto razy więcej niż teraz. Utrata tej masy nastąpiła prawdopodobnie w wyniku przesunięcia orbit gazowych olbrzymów: Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna. Według NASA, gdy dwie ostatnie planety zostały zmuszone do dryfowania na zewnątrz orbit Saturna i Jowisza, zakrzywiły ścieżkę wielu lodowych obiektów do wewnątrz. Wielka grawitacja Jowisza wystrzeliła je na krawędź Układu Słonecznego, prawdopodobnie tworząc Obłok Oorta. Pas Kuipera do dziś ulega erozji. Obiekty tam zderzają się, tworząc mniejsze fragmenty kolizyjne, które zderzają się ponownie, mieląc te obiekty na pył. Pył ten jest następnie wydmuchiwany z Układu Słonecznego przez strumienie naładowanych cząstek ze Słońca, znane jako wiatr słoneczny. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sonda New Horizons podąża śladem Voyagerów. Za pół roku przeleci obok rekordowo odległego obiektu
NASA przedłużyła misję New Horizons o kolejne dwa lata. – Statek kosmiczny jest w doskonałym stanie, ma paliwo i moc, aby badać kosmos do 2040 roku – mówi dr Alan Ster, szef misji.
W tym artykule: Nowa faza misji New Horizons New Horizons zbada wiatr słoneczny Pierwsze szczegółowe zdjęcia Plutona i Pasa Kuipera Sonda zbada także pradawny pył kosmiczny New Horizons obudzi się wiosną Gdy pierwszego dnia 2019 roku New Horizons zbliżyła się do Arrokoth, niedużego obiektu w Pasie Kuipera, naukowcy na całym świecie wiwatowali. Było to najdalsze ciało niebieskie bezpośrednio zaobserwowane i badane przez ziemskie urządzenie. Wygląda na to, że teraz zmierzająca ku granicom Układu Słonecznego sonda ma szansę pobić własny rekord. Nowa faza misji New Horizons W październiku 2022 roku rozpoczęła się kolejna, trzecia faza naukowo-obserwacyjna, nazwana KEM 2. KEM, czyli Kuiper Belt Extended Mission, a 2, ponieważ misję w odległym pasie planetoid przedłużono po raz drugi. Przedłużenie misji, której pierwotnym celem był Pluton, zostało zatwierdzone przez NASA latem tego roku. New Horizons zmierza w kierunku tzw. heliopauzy, czyli granicy heliosfery. To obejmujący Układ Słoneczny i jego okolice bąbel, w którym ciśnienie wiatru słonecznego przeważa nad ciśnieniem wiatrów galaktycznych. Dalej są tylko sonda Pioneer – której misję zakończono w 2003 roku – oraz oba Voyagery. Voyager 1 i 2 słabną, a NASA wyłącza po kolei ich systemy. Czy to już koniec gwiezdnej podróży słynnych sond? Dwie sondy Voyager, które opuściły Ziemię niemal 45 lat temu, przekroczyły tzw. heliopauzę i znalazły się w przestrzeni międzygwiezdnej. Teraz jenak powoli kończą funkcjonowanie. NASA og... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/voyager-1-i-2-slabna-a-nasa-wylacza-po-kolei-ich-systemy-czy-to-juz-koniec-gwiezdnej-podrozy-slynnych-sond-fot-nasa-jpl-caltech-fbbb091.jpeg" width="938" height="528" alt="Voyager 1 i 2 słabną, a NASA wyłącza po kolei ich systemy. Czy to już koniec gwiezdnej podróży słynnych sond? (fot. NASA-JPL/Caltech)" title="Voyager 1 i 2 słabną, a NASA wyłącza po kolei ich systemy. Czy to już koniec gwiezdnej podróży słynnych sond? (fot. NASA-JPL/Caltech)" /> Ale Voyagery operują na instrumentach zaprojektowanych i skonstruowanych na przełomie lat 60. i 70. ubiegłego wieku. Dość powiedzieć, że wszystkie dane zbierane przez instrumenty Voyagerów są zapisywane na taśmach ośmiościeżkowych. Za to New Horizons to całkiem nowoczesne urządzenie wyposażone w wysokiej klasy spektrometry, czujniki i kamery. New Horizons zbada wiatr słoneczny I właśnie one będą mogły się ponownie wykazać. W cyklu naukowym KEM2 New Horizons poszerzy swój zakres badań i wyjdzie poza planetologię, kluczową dla badań obiektów Pasa Kuipera. – New Horizons stała się interdyscyplinarnym obserwatorium w Pasie Kuipera – twierdzi Alan Stern, główny badacz misji. Misja rozgałęzia się na dwie kolejne dyscypliny: astrofizykę i heliofizykę. New Horizons będzie mierzyć wiatr słoneczny, czyli strumień cząstek wyrzucanych przez Słońce. Sonda ostatecznie dotrze do tzw. szoku końcowego i heliopauzy, czyli miejsc, które można uznać za zewnętrzne granice Układu Słonecznego. Chociaż Voyagery 1 i 2 osiągnęły heliopauzę i wykonały podobne pomiary, zrobiły to, jak już wspominaliśmy, z wykorzystaniem znacznie starszych technologicznie urządzeń. Sonda New Horizons pomoże heliofizykom lepiej zrozumieć kształt krawędzi naszego Układu Słonecznego i zbadać granice wpływu Słońca na przestrzeń kosmiczną. Pierwsze szczegółowe zdjęcia Plutona i Pasa Kuipera Należy podkreślić, że New Horizons odniosła niesamowity sukces w eksploracji zewnętrznego Układu Słonecznego. Dostarczyła pierwsze szczegółowe zdjęcia zarówno Plutona, czyli planety karłowatej, jak i mniejszego obiektu z Pasa Kuipera, czyli Arrokoth. Zanim Arrokoth otrzymał swoje imię, oznaczające w języku plemienia Powatanów „niebo”, nosił nazwę Ultima Thule, czyli kraniec świata. Pluton znów zaskakuje. Jego powierzchnia jest jak skóra węża NASA prezentuje kolejne zdjęcia wykonane przez sondę New Horizons, które stopniowo docierają do Ziemi. Na jednym z nich widać fragment powierzchni Plutona z tak ułożonymi górami, że przy... Pas Kuipera zawiera ogromną liczbę lodowych obiektów, które są jednymi z najlepiej zachowanych reliktów wczesnych dni Układu Słonecznego. Są czymś w rodzaju bogatego w artefakty stanowiska archeologicznego. Sonda porusza się obecnie z prędkością ponad 50 tys. km na godzinę. Znajduje się około 54 jednostek astronomicznych (AU) od Słońca. Każda jednostka astronomiczna to średnia odległość między Ziemią a Słońcem, czyli ok. 150 mln km. New Horizons każdego roku będzie się oddalać o kolejne trzy AU, szybko zbliżając się do krawędzi naszego Układu Słonecznego. Sonda zbada także pradawny pył kosmiczny – Jestem podekscytowana tym, jak odległe części Układu Słonecznego pomoże nam zbadać New Horizons – mówi Kelsi Singer, badaczka związana z misją. – Za dwa lata sonda znajdzie się w odległości 60 AU – na krawędzi rejonu niemożliwego do zbadania za pomocą narzędzi ziemskich. Ponieważ obiekty Pasa Kuipera znajdują się tak bardzo daleko, nawet nasze największe teleskopy naziemne mają problemy z dostrzeżeniem maleńkich, słabych plamek. Ale New Horizons będzie mogła przyjrzeć im się z bliska. Zespół badaczy związanych z misją ma również okazję wykorzystać sondę New Horizons do wykonania unikatowych zdjęć lodowych olbrzymów: Urana i Neptuna. Zrobi to ona pod kątem, który nie jest możliwy przy obserwacjach z Ziemi. Ponadto New Horizons posiada instrument Student Dust Counter. Służy on do pomiaru ilości pyłu kosmicznego, który sonda napotyka w pobliżu krawędzi Układu Słonecznego. Chociaż zwykle myślimy o przestrzeni kosmicznej jako całkowicie pustej, unosi się tam sporo pyłu. To pozostałość po powstawaniu planet, a jej badanie daje wgląd w historię Układu Słonecznego. New Horizons obudzi się wiosną Na razie New Horizons jest nadal w stanie hibernacji, dopóki nie obudzi się w marcu 2023 roku. Do czasu obudzenia sondy, naziemne obserwatoria będą wypatrywały ciekawych obiektów, jakim powinna się przyjrzeć. Nowa sonda NASA jest tak daleko, że widzi gwiazdy zupełnie inaczej niż my [ZDJĘCIA] Misja pojazdu kosmicznego Nowe Horyzonty (New Horizons) to drzewo, które ciągle rodzi owoce. NASA wysłała tę sondę w 2006 roku do zbadania Plutona i obiektów w pasie Kuipera, a teraz jej ins... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/new-horizons-fot-asa-esa-g-bacon-stsci-nasa-johns-hopkins-university-applied-physics-laboratory-southwest-research-institute-kolaz-jan-sochaczewski-fda6582.jpeg" width="933" height="700" alt="New Horizons fot. ASA/ESA/G. Bacon (STScI); NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute; kolaż Jan Sochaczewski" title="New Horizons fot. ASA/ESA/G. Bacon (STScI); NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute; kolaż Jan Sochaczewski" /> W związku z tym, że New Horizons jest w znakomitym stanie, może nas czekać kolejna długa misja w typie Voyagerów. A to wszystko za sprawą urządzenia, którego celem było zbadanie ostatniej planety Układu Słonecznego, czyli Plutona. Okazało się, że między startem misji, a chwilą, gdy sonda dotarła do tej odległej planety, astronomowie zmienili klasyfikację planet i zdegradowali Plutona do planety karłowatej. To jednak wcale nie umniejszyło misji New Horizons. Wiele wskazuje na to, że może to być najbardziej przełomowa misja w historii badań zewnętrznej części Układu Słonecznego i przestrzeni międzygwiezdnej. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Księżyce Plutona – ciekawostki. Ile ich jest i jak je odkryto?
Ile księżyców ma Pluton? Na razie wiemy o istnieniu pięciu naturalnych satelitów tej planety karłowatej. Ostatni z nich, Styx, został odkryty dopiero w 2012 r. na zdjęciach zrobionych przez Teleskop Hubble’a.
W tym artykule: Jak odkryto Charona? Charon i Pluton – układ podwójny Zagadki Charona Jak duże są wąwozy na Charonie? Inne księżyce Plutona 22 czerwca 1978 r. astronom James Christy, pracownik Obserwatorium Astronomicznego Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, przeglądał zdjęcia Plutona. Zostały wykonane z użyciem półtorametrowego teleskopu znajdującego się we Flagstaff. Zadaniem Christiego było dokładne wyliczenie parametrów orbity Plutona, wówczas uznawanego jeszcze za pełnoprawną planetę (ten status Pluton utracił w 2006 r., by zostać jedną z planet karłowatych). Zdjęcia były mało spektakularne. W niczym nie przypominały pięknych obrazów nieba, których od lat dostarcza Teleskop Hubble’a. W rzeczywistości Christy oglądał coś, co przypominało czarny kleks otoczony odpryskami atramentu. Kleksem był Pluton, odpryskami znajdujące się dookoła niego gwiazdy. Niektóre zdjęcia zostały oznaczone jako „słabe”. Dlaczego? Ponieważ Pluton miał na nich dziwne wybrzuszenie. Uznano je za efekt wady technicznej teleskopu. Przy zdjęciach z 1965 r. znalazła się nawet notatka: „zdjęcie Plutona – wydłużone”. Przez trzynaście lat ani Christy, ani żaden z jego kolegów nie wpadli na to, że fotografie są jak najbardziej poprawne. Jak odkryto Charona? Dopiero oglądając zdjęcia po raz kolejny Christy zwrócił uwagę na to, że dziwne wybrzuszenie dotyczy tylko Plutona, a nie żadnej z otaczających go gwiazd. To wykluczało błąd teleskopu. Astronom doszedł więc do wniosku, że na zdjęciach znajduje się nieznany księżyc Plutona. Christy nazwał go Charon – od imienia swojej żony Charlene, skracanego do Char. Dopiero później odkrył, że dodając „-on”, nieświadomie utworzył imię przewoźnika dusz umarłych przez rzekę Styks. Charon to jedna z postaci z greckiej mitologii. W 1986 r. nazwa została zaaprobowana przez Międzynarodową Unię Astrononiczną. – Wielu mężów obiecuje żonom gwiazdkę z nieba – komentowała Charlene Christy. – Jim spełnił swoją obietnicę: dał mi księżyc. Charon i Pluton – układ podwójny Przyjmując względną miarę – stosunek do wielkości macierzystej planety – Charon jest największym księżycem w całym Układzie Słonecznym. Jego średnica (wynosząca 1212 km) jest tylko dwa razy mniejsza od średnicy Plutona. To sprawia, że Charon jest bardzo nietypowym naturalnym satelitą. Naukowcy potwierdzili, że na Plutonie znajdują się gigantyczne lodowe wulkany. „Mogą ciągle być aktywne” Analiza zdjęć wykonanych przez sondę New Horizons wykazała, że na Plutonie znajdują się lodowe wulkany kilkukilometrowej wysokości. Nie przypominają niczego, co do tej pory udało się sfo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-potwierdzili-ze-na-plutonie-znajduja-sie-gigantyczne-lodowe-wulkany-moga-ciagle-byc-aktywne-fot-nasa-johns-hopkins-university-applied-physics-laboratory-southwest-research-institute-isaac-herrera-kelsi-singer-8375439.jpeg" width="938" height="469" alt="Naukowcy potwierdzili, że na Plutonie znajdują się gigantyczne lodowe wulkany. „Mogą ciągle być aktywne” (fot. NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute/Isaac Herrera/Kelsi Singer)" title="Naukowcy potwierdzili, że na Plutonie znajdują się gigantyczne lodowe wulkany. „Mogą ciągle być aktywne” (fot. NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute/Isaac Herrera/Kelsi Singer)" /> Charon nie obraca się wokół Plutona. Środek ciężkości tego układu znajduje się pomiędzy oboma tymi ciałami niebieskimi, poza powierzchnią Plutona, i to wokół niego krążą zarówno Pluton, jak i Charon. Z tego powodu niekiedy opisuje się oba te globy nie jako planetę karłowatą i jej satelitę, ale jako układ podwójny planet karłowatych. Swoją drogą pierwszy, jaki kiedykolwiek został odkryty. Zagadki Charona Co ciekawe, Pluton i Charon tworzą układ podwójnie synchroniczny. Okres obiegu Charona wokół Plutona wynosi tyle samo, co czas obrotu Plutona wokół własnej osi. To sprawia, że Charon jest cały czas zwrócony w stosunku do Plutona tą samą stroną. Tego o Plutonie nie wiedziałeś. To planeta pełna sekretów Dokładnie rok temu ludzkość doczekała się pierwszego spojrzenia na świat, który, oddalony o miliardy kilometrów, od zawsze budził silne emocje u mieszkańców Ziemi. Ten lodowy świat przy... W lipcu 2015 r. w pobliżu Plutona przeleciała sonda New Horizons. Dostarczyła ona pierwszych szczegółowych zdjęć planety karłowatej i jej największego naturalnego satelity. Zdjęcia Charona wzbudziły szczególne zainteresowanie. Okazało się, że na jego powierzchni znajduje się zagadkowa plama, a księżyc jest dziwnie popękany. Charon ma szarawy kolor. Ale nie cały. Jego północy biegun pokrywa wielka plama w kolorze rdzy. Zespół sondy New Horizons nazwał ten obszar Mordorem. Skąd się wzięła Plama Mordoru? Naukowcy są zdania, że to zamarznięte gazy, które pochodzą z atmosfery Plutona. W temperaturach zawsze niższych od minus 200 st. C metan, tlenek węgla i azot zamarzają w twardy lód. Pod wpływem promieniowania ultrafioletowego powstają w nim substancje zwane tholinami. To one właśnie mają czerwonawe zabarwienie. Jak duże są wąwozy na Charonie? Największy satelita Plutona ma jeszcze jedną zastanawiającą cechę. Jest dziwnie popękany, a niektóre przecinające go wąwozy są gigantyczne. Serenity Chasma, dolina ciągnąca się wzdłuż równika Charona, ma 1800 km długości i aż 7,5 km głębokości. To jedna z największych rozpadlin w całym Układzie Słonecznym. Dla porównania: Wielki Kanion Kolorado ma „tylko” 1,6 km głębokości. Pluton ma oceany dłużej niż Ziemia. Nowe badanie pokazuje, że jest przyjemniejszym miejscem niż sądzono Nowe badanie na temat podziemnego oceanu na tej karłowatej planecie przekonuje, że pod jej lodową skorupą woda miałaby się znajdować o 500 mln lat dłużej niż oceany na Ziemi, czyli od 4,5... Zdaniem badaczy na Charonie znajdowały się kiedyś podpowierzchniowe rezerwuary ciekłej wody. Gdy księżyc zaczął stygnąć, woda zamarzała. Proces przebiegł bardzo szybko, a formujący się lód, o większej objętości niż woda, sprawił, że powierzchnia globu popękała, niczym ciasto w piekarniku. Inne księżyce Plutona Poza Charonem znane są jeszcze cztery naturalne księżyce Plutona. W 2005 r. na zdjęciach zrobionych przez Teleskop Hubble’a odkryto Niksa i Hydrę. Mają nieregularne kształty, a ich wymiary – długość, szerokość i wysokość – nie przekraczają 50 km. Jaki jest Pluton? Trzy warianty Krajobraz na planecie karłowatej kształtowany jest ekstremalnymi fluktuacjami pór roku, a dominuje w nim egzotyczna mieszanka lodów z metanu, azotu i tlenku węgla. Odkryty w 2011 r. Kerberos jest jeszcze mniejszy. Ma 12 na 7,5 km. Zaś zauważony rok później Styx to najmniejszy księżyc Plutona. Ma tylko 7 na 5 km. Nawet na zdjęciu wykonanym przez sondę New Horizons wygląda jak rozpikselowana, mała plama. Źródła: NASA, Science Alert.
Planety karłowate – zdegradowane światy. Jaka jest charakterystyka małych obiektów Układu Słonecznego?
Gdy 19 stycznia 2006 roku sonda New Horizons startowała w swoją wieloletnią misję, jej celem był Pluton – ostatnia planeta Układu Słonecznego. Nieco ponad pół roku później, 24 sierpnia coś się jednak zmieniło. Gdy w 2015 roku sonda rozpoczęła obserwacje, badała już obiekt wpisujący się w kategorię „planety karłowate”.
W tym artykule: Czym są planety karłowate? Planety karłowate w Układzie Słonecznym Ceres Haumea Makemake Eris Pluton W 2006 r., podczas odbywającego się w Pradze kongresu Międzynarodowej Unii Astronomicznej, oczekiwano, że zgromadzenie potwierdzi status Plutona jako planety. A może nawet doda do listy planet Charona, księżyc Plutona, a także planetoidy Xenę i Ceres. Jednak astronomowie, zamiast poszerzyć listę planet, skrócili ją. Powstała kategoria znana jako planety karłowate. Wywołało to zaskoczenie na całym świecie i ogromne spory w środowisku naukowym. Argumentowano, że zgromadzeni na kongresie członkowie unii nie mieli większości (w wydarzeniu wzięło udział mniej niż 500 z 2500 zaproszonych na konferencję naukowców). Nie wzięto też pod uwagę opinii geologów, którzy również powinni móc się wypowiedzieć w tej kwestii. Czym są planety karłowate? Jednak to właśnie wówczas wyznaczono trzy główne cechy odróżniające planety od planet karłowatych. Aby mieć status planety, ciało niebieskie musi: orbitować wokół gwiazdy, mieć wystarczającą masę, która własną grawitacją wytworzy możliwie sferyczny kształt, oczyścić z kosmicznego gruzu przestrzeń w pobliżu swojej orbity. Pluton jednak jest planetą? Pluton od 2006 r. nie jest planetą, jednak część astronomów nie zgadza się z tą decyzją. Planety karłowate to takie obiekty, które spełniają dwa pierwsze warunki, ale nie trzeci. Czyli nie oczyściły sąsiedztwa swojej orbity z innych względnie dużych obiektów. Dodatkowo planeta karłowata nie może być księżycem innego obiektu, który nie jest gwiazdą. Planety karłowate w Układzie Słonecznym Planety karłowate to pięć ciał Układu Słonecznego. Są to: Ceres, Pluton, Haumea, Makemake, Eris. Ceres Ceres krąży w wewnętrznym pasie planetoid, w skupisku kosmicznego gruzu rozciągającym się pomiędzy orbitami Marsa a Jowisza. Ma średnicę 939 km i jest największym z ciał krążących wewnątrz tego pasa. Naukowcy uważają, że jej masa może stanowić ponad jedną trzecią łącznej masy wszystkich obiektów głównego pasa planetoid. Zaobserwował ją w 1801 roku włoski astronom i założyciel obserwatorium w Palermo, Giuseppe Piazzi. Naukowcy potwierdzili, że na Plutonie znajdują się gigantyczne lodowe wulkany. „Mogą ciągle być aktywne” Analiza zdjęć wykonanych przez sondę New Horizons wykazała, że na Plutonie znajdują się lodowe wulkany kilkukilometrowej wysokości. Nie przypominają niczego, co do tej pory udało się sfo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-potwierdzili-ze-na-plutonie-znajduja-sie-gigantyczne-lodowe-wulkany-moga-ciagle-byc-aktywne-fot-nasa-johns-hopkins-university-applied-physics-laboratory-southwest-research-institute-isaac-herrera-kelsi-singer-8375439.jpeg" width="938" height="469" alt="Naukowcy potwierdzili, że na Plutonie znajdują się gigantyczne lodowe wulkany. „Mogą ciągle być aktywne” (fot. NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute/Isaac Herrera/Kelsi Singer)" title="Naukowcy potwierdzili, że na Plutonie znajdują się gigantyczne lodowe wulkany. „Mogą ciągle być aktywne” (fot. NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute/Isaac Herrera/Kelsi Singer)" /> Powierzchnię Ceres pokrywa drobnoziarnisty, bogaty w węgiel regolit. Natomiast jej wnętrze składa się z dużego skalnego jądra, ponad którym rozciąga się warstwa lodu wodnego i cienka skorupa zewnętrzna z lekkich minerałów. Szczegółowe obserwacje powierzchni Ceres stały się możliwe dopiero po wyniesieniu na orbitę okołoziemską teleskopu Hubble’a. Na wykonanych przez niego zdjęciach tej planety karłowatej dostrzeżono ciemną plamę (nazwaną „Piazzi” od nazwiska odkrywcy) o średnicy ok. 250 km. Dalsze obserwacje pozwoliły zidentyfikować na niej jasną formację o średnicy początkowo szacowanej na 400 km. Ceres różni się od typowej planetoidy przede wszystkim kształtem. Jej masa (9,35×1020 kg) jest na tyle duża, że wystarczyła do przybrania przez Ceres w przybliżeniu kulistego kształtu. Obraca się też ona wokół własnej osi ze stałym okresem wynoszącym około dziewięć ziemskich dni. Dokładniejszych danych na temat Ceres dostarczyła w 2015 roku sonda Dawn. Ujawniła m.in., że w okresie formowania się Układu Słonecznego ciepło wydzielające się z wnętrza Ceres roztapiało lód i kierowało wodę ku górze. Natomiast zawarte w lodzie cięższe minerały, w tym krzem, przemieściły się stronę jądra. Haumea Bardzo ciekawą przedstawicielką kategorii „planety karłowate” jest należącą do Pasa Kuipera Haumea, odkryta w 2003 roku. To plutoida – tak określa się klasę obiegających Słońce obiektów transneptunowych, które mają na tyle dużą masę, że zdołały dzięki siłom własnej grawitacji uzyskać kształt zbliżony do sferycznego. Haumea ma kształt przypominający piłkę do rugby. Jej pierwotny, bardziej sferyczny kształt „rozciągnął się” w wyniku bardzo szybkiego ruchu obrotowego wokół krótszej osi. Obrót ten trwa niespełna cztery godziny. Tego o Plutonie nie wiedziałeś. To planeta pełna sekretów Dokładnie rok temu ludzkość doczekała się pierwszego spojrzenia na świat, który, oddalony o miliardy kilometrów, od zawsze budził silne emocje u mieszkańców Ziemi. Ten lodowy świat przy... Ocenia się, że ten szybki ruch obrotowy może być skutkiem ogromnej kosmicznej kolizji, w jakiej brała udział ta planeta karłowata. Wskazuje na to odkrycie pięciu planetoid mających orbity zbliżone do Haumei. Jeśli ta hipoteza znajdzie potwierdzenie, będzie to pierwsza pochodząca z katastrofy rodzina planetoid zarejestrowana w Pasie Kuipera. Makemake Trzecim największym obiektem transneptunowym, zaliczanym podobnie jak Haumea do plutoid, jest Makemake. Została odkryta 31 marca 2005 roku, w okresie świąt wielkanocnych, co zainspirowało jej nazwę. Make-make to w wierzeniach ludu Wyspy Wielkanocnej stwórca ludzkości. Inna, nieoficjalna nazwa obiektu to króliczek wielkanocny. Pluton ma oceany dłużej niż Ziemia. Nowe badanie pokazuje, że jest przyjemniejszym miejscem niż sądzono Nowe badanie na temat podziemnego oceanu na tej karłowatej planecie przekonuje, że pod jej lodową skorupą woda miałaby się znajdować o 500 mln lat dłużej niż oceany na Ziemi, czyli od 4,5... Na Makemake panuje ekstremalnie niska średnia temperatura, wynosząca zaledwie około 30 K. Czyli zaledwie o 30 st. C powyżej tzw. zera bezwzględnego (minus 273 stopnie Celsjusza). To sprawia, że powierzchnię Makemake pokrywają najprawdopodobniej lody: metanowy i etanowy. Obiekt nie posiada atmosfery. Czas obiegu Makemake wokół Słońca, czyli rok, to 305 ziemskich lat. Eris Kolejną transneptunową planetą karłowatą jest Eris. Została sfotografowana po raz pierwszy 21 października 2003, ale dopiero ponowna analiza komputerowa zebranych danych pozwoliła na stwierdzenie jej wolnego przemieszczania się na tle gwiazd. Dzięki następnym obserwacjom wstępnie określono jej orbitę i rozmiary. Najbliższa Ziemi karłowata planeta jest w środku żywa. Na geologicznym poziomie W pasie planetoid między orbitami Marsa a Jowisza krąży jedno z najdziwniejszych ciał niebieskich w naszym układzie gwiezdnym. Odkryty blisko 220 lat temu Ceres ma średnicę 950 km i wygląda... Eris okrąża Słońce mniej więcej trzy razy dalej niż Pluton, a okres jej obiegu wynosi 562 ziemskie lata. Wczesne oszacowania wskazywały, że jest o około jedną czwartą większa od Plutona. Teraz wiadomo, że te planety karłowate mają podobny rozmiar. Średnica Eris wynosi w przybliżeniu trzy tysiące kilometrów. Średnicę Plutona oszacowano natomiast na 2300–2400 km. Warto zauważyć, że Eris jest trudniejsza do zmierzenia, bowiem skutecznie przeszkadza tu obecność atmosfery, która zmniejsza dokładność pomiaru. Pluton A co z byłą planetą, od której zaczęliśmy opowieść? Dzięki danym zebranym przez sondę New Horizons wiemy, że Pluton składa się głównie z lodu i skał. Jest aktywny geologicznie – zaobserwowano na nim lodowe wulkany, wyrzucające w górę pióropusze lodowej brei. Jego niezbyt gęsta atmosfera składa się głównie z azotu i metanu. Sonda zarejestrowała też na powierzchni tej planety karłowatej nietypowe kształty: lodowe serce i wieloryba. Jaki jest Pluton? Trzy warianty Krajobraz na planecie karłowatej kształtowany jest ekstremalnymi fluktuacjami pór roku, a dominuje w nim egzotyczna mieszanka lodów z metanu, azotu i tlenku węgla. Charakterystyczne lodowe serce Plutona to morze zamarzniętego azotu. Oficjalna nazwa tego miejsca to dolina Sputnika. Jest to głęboki basen schowany pod lodową powierzchnią. Ciśnienie atmosferyczne na jego dnie jest dużo wyższe niż w wyżej położonych okolicach zbiornika. To oznacza, że azot może skroplić się z atmosfery w wyższych temperaturach. Dzięki temu połacie zimnego azotu zmieszanego z tlenkiem węgla i metanem łatwiej mogą się powiększać na dnie równiny. A wieloryb? Wydłużona, rdzawa plama na powierzchni Plutona? Cthulhu Macula, bo taką nazwę nadano obszarowi, to równina zbudowana z tholinów. Są to związki organiczne powstające w sposób abiogeniczny (bez udziału organizmów żywych). Tworzą się ze związków zawierających węgiel (np. metanu czy dwutlenku węgla), które są poddawane działaniu promieniowania UV. Nie występują naturalnie na Ziemi, ale są rozpowszechnione w całym zewnętrznym Układzie Słonecznym. Tholiny zwykle mają kolor czerwonawo-brązowy.
Naukowcy potwierdzili, że na Plutonie znajdują się gigantyczne lodowe wulkany. „Mogą ciągle być aktywne”
Analiza zdjęć wykonanych przez sondę New Horizons wykazała, że na Plutonie znajdują się lodowe wulkany kilkukilometrowej wysokości. Nie przypominają niczego, co do tej pory udało się sfotografować w całym Układzie Słonecznym.
W tym artykule: Czy na Plutonie znajdują się lodowe wulkany? Jak duże są lodowe wulkany na Plutonie? Jak powstają lodowe wulkany? Sonda New Horizons, która przeleciała w pobliżu Plutona i jego księżyca Charona siedem lat temu, nadal dostarcza cennych danych naukowych. Szczegółowe zdjęcia Plutona, od 2006 r. uznawanego za planetę karłowatą, ciągle pozwalają odkrywać zaskakujące tajemnice tego lodowego globu. Pluton znajduje się na odległych rubieżach Układu Słonecznego. Jego średnia odległość od Słońca wynosi prawie 40 jednostek astronomicznych. Jedna jednostka astronomiczna, czyli dystans dzielący Ziemię od Słońca, to 150 mln km. Glob składa się głównie z lodu oraz skał. Jest niewielki – jego masa to zaledwie 0,002 masy Ziemi. Ma rzadką atmosferę składającą się z metanu i azotu, a temperatura na jego powierzchni spada poniżej minus 220 st. C. Błękitne niebo Plutona! Niesamowita GALERIA od NASA Kolejne spływające z sondy New Horizons zdjęcia dostarczają coraz nowszych danych na temat Plutona. Wydawałoby się, że to są właśnie cechy świata, który jest całkowicie martwy. Niewielki, zlodowaciały glob, z którego Słońce widoczne jest zaledwie jako jasny punkcik, nie wydaje się czymś, czemu można by przepisać jakąkolwiek aktywność. Choćby geologiczną. Czy na Plutonie znajdują się lodowe wulkany? A jednak od czasu przelotu New Horizons w jego pobliżu Pluton coraz bardziej interesuje naukowców. Zdjęcia wykonane przez sondę zwróciły ich uwagę na wielką równinę znajdującą się na północnej półkuli tego globu. Tę kotlinę w kształcie serca nazwano na cześć pierwszego sztucznego satelity ziemskiego Sputnik Planitia. Wulkany na Islandii - ciekawostki i atrakcje turystyczne, które warto zobaczyć Jakie atrakcje oferuje Islandia? Wulkany to tylko jedna z wielu propozycji, jakie czekają na przyjezdnych. Jak się okazało, na jej koniuszku znajduje się masyw górski wysokości kilku kilometrów. Już w 2016 r. zaczęto podejrzewać, że te góry, nazwane Wright Mons, to lodowe wulkany. Teraz tej okolicy przyjrzał się bliżej zespół naukowców kierowany przez planetolożkę Kelsi Singer z Southwest Research Institute w Boulder w Kolorado. Ich odkrycia opisuje artykuł opublikowany w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. Jak duże są lodowe wulkany na Plutonie? Zespół Singer oszacował, że Wright Mons mają do 5 km wysokości i 150 km szerokości. Ich objętość to 10 tys. kilometrów sześciennych – czyli mniej więcej cztery miliardy basenów olimpijskich. Wielkość tego masywu naukowcy porównali do jednego z największych wulkanów na Ziemi – hawajskiego Mauna Loa. Układ słoneczny: Na początku był chaos Historia Układu Słonecznego to dość zagadkowa układanka. Jedno jest pewne: na początku był chaos. Przeczytaj, jak powstał Układ Słoneczny. – Lodowe wulkany na Plutonie wyglądają zupełnie inaczej niż wszystko, co widzieliśmy do tej pory w Układzie Słonecznym – mówi Singer. – Ten pofałdowany teren ma unikatową teksturę – dodaje. Jej zdaniem struktury te mogą być bardzo młode w skali geologicznej. – Wierzymy, że mają zaledwie kilka setek milionów lat, a może nawet są młodsze – twierdzi planetolożka. – Nie da się też wykluczyć, że nawet teraz są aktywne i ciągle się formują – podkreśla. Jak powstają lodowe wulkany? Jak można oszacować wiek lodowych wulkanów na Plutonie? Po analizie zdjęć, naukowcy zidentyfikowali zaledwie jeden krater uderzeniowy na Wright Mons. A to oznacza, że lodowe góry musiały wypiętrzyć się stosunkowo niedawno. Rekordowo bliski przelot. Sonda Solar Orbiter zbliża się do Słońca i robi rewelacyjne zdjęcia Solar Orbiter, należąca do Europejskiej Agencji Kosmicznej najbardziej zaawansowana sonda solarna, 26 marca stała się najbliższym Słońcu sztucznym obiektem z wycelowanymi w nie teleskopami. ... W swojej pracy badacze piszą, że 100–200 km pod powierzchnią globu może znajdować się wodny ocean. Aktywność wulkaniczna, jaka zachodzi na Plutonie, to prawdopodobnie wycieki wody, metanu i amoniaku. Ta mieszanina – gdy tylko znajdzie się na przerażająco zimnej powierzchni – natychmiast zamarza. Tak powstają lodowe wulkany. Pozostaje pytanie: co napędza ich erupcje? Czyli – co jest źródłem energii niezbędnej do ich powstania? Naukowcy dopiero będą szukać na nie odpowiedzi. Źródła: Nature Communications, NASA.
Pluton od 2006 r. nie jest planetą, jednak część astronomów nie zgadza się z tą decyzją.
W tym artykule: Dlaczego Pluton nie jest planetą? Pluton niby planeta, ale jednak Wiadomości z kosmosu to nie tylko odkrycia kolejnych ciał niebieskich, ale też zmiana statusu tych, które znamy od lat. Tak było w 2006 r., kiedy podczas zgromadzenia ogólnego Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU) podjęto decyzję o wyłączeniu Plutona z grona planet. Od tamtej pory kwestia statusu tej planety karłowatej co jakiś czas rozpala dyskusje w środowisku naukowców. W ostatnich tygodniach część astronomów ponownie podważyła decyzję sprzed 15 lat. Skąd wzięła się woda na Ziemi? Naukowcy twierdzą, że źródłem może być Słońce Większość naszej planety pokrywa woda. Nie było jej jednak od początku istnienia Ziemi. Skąd wzięło się w takim razie H2O? Naukowcy twierdzą, że pochodzi prawdopodobnie ze Słońca. Dlaczego Pluton nie jest planetą? Według analiz przeprowadzonych przez naukowców z Florida Space Institute na University of Central Florida (UCF) degradacja statusu Plutona opierała się na staroświeckiej wiedzy, która mieszała astronomię z astrologią. Badacze twierdzą, że decyzja podjęta 15 lat temu powinna być unieważniona. Co ciekawe, nieprawidłowości w ocenie mogą dotyczyć nie tylko Plutona, ale również innych ciał niebieskich. Na przestrzeni ostatnich kilku wieków nasza wiedza o kosmosie przeżyła prawdziwy rozkwit. Duży udział miał w tym włoski uczony Galileusz – do dziś uważa się go za jednego z ojców współczesnej astronomii. Po przeanalizowaniu literatury sprzed kilkuset lat naukowcy z UCF ustalili, że według Galileusza jedną z głównych cech planet były dowody aktywności geologicznej. Jego definicja nie była podważana do początku XX wieku. Wtedy właśnie coraz rzadziej zaczęły być publikowane artykuły z dziedziny planetologii, a rynek wydawniczy zdominowały almanachy. – W Anglii i Stanach Zjednoczonych sprzedano tyle almanachów, że każde gospodarstwo domowe mogło otrzymać jedną kopię każdego roku. To był kluczowy okres w historii, kiedy opinia publiczna zaakceptowała to, że Ziemia krąży wokół Słońca, a nie na odwrót. Ludzie połączyli ten fakt z astrologiczną definicją planet – tłumaczy Philip Metzger, planetolog z UFC. Wcześniej, zgodnie z definicją Galileusza, za planety mogły być uważane księżyce i asteroidy. Podejście zmieniło się, ponieważ astrologia wymaga określonej liczby planet do przewidywania, podobnie jak astrologiczne prognozy pogody z almanachów. Planety przestały być definiowane ze względu na aktywność geologiczną czy potencjał do życia. Zamiast tego kluczowe było to, że okrążają Słońce pewnymi „określonymi trasami”. Na nowo odkrytej planecie rok trwa tylko 16 godzin TOI-2109b fascynuje astronomów. Takich planet nie ma w Układzie Słonecznym. Pluton niby planeta, ale jednak Kiedy w XX wieku rozpoczęły się misje eksploracji kosmosu z ludzką załogą, Pluton był uważany za jedną z dziewięciu planet Układu Słonecznego. Już wtedy jednak niektórzy naukowcy wracali do szerszej geofizycznej definicji planet Galileusza, inni ją negowali. Te różnice są widoczne do dziś. Naukowcy z UCF odkryli, że kluczowe kryterium IAU, według którego Pluton stracił status planety, nigdy tak naprawdę nie było stosowane w przeszłości. Metzger porównuje odejście od definicji Galileusza i uznanie ludowej koncepcji liczby planet do umieszczenia włoskiego astronoma w areszcie domowym. Jak podkreśla, naukowcom zależy na tym, aby go z niego uwolnić. – Chcemy, aby jego pogląd był krystalicznie czysty – dodaje. Jeżeli Międzynarodowa Unia Astronomiczna zrewiduje swoje planetarne kryteria i zmieni status Plutona, to może rzucić zupełnie nowe światło na rozumienie ciał niebieskich. Jeśli tak się nie stanie, to może z kolei oznaczać, że taksonomia planet jest sztuczna. W kosmosie jest ich znacznie więcej, niż nam się wydaje, bez względu na to, jak zdefiniujemy je na Ziemi. Źródło: UCF Today
Oumuamua. "Kosmiczny wędrowiec" pochodzi z planety podobnej do Plutona? Nowa teoria
Podłużna skała o nazwie oznaczającej z hawajskiego „posłańca” to pierwsze, jakie udało się zaobserwować, pozasłoneczne ciało niebieskie – czyli pochodzące spoza naszego Układu Słonecznego. Informacja o odkryciu nietypowej asteroidy w kształcie cygara, zelektryzowały świat w październiku 2017 roku.
Oumuamua to kawałek planety „wrzucony” do Układu Słonecznego na skutek potężnej katastrofy gdzieś bardzo daleko stąd, twierdzą autorzy nowego badania analizującego pochodzenia międzygwiezdnego podróżnika. Początkowo uważano, że jest to kometa, ale po tygodniu obserwacji obiekt został sklasyfikowany jako planetoida.Z kolejnych szczegółowych obserwacji oraz obliczeń (poczynionych w czerwcu 2018 roku) wynikło, że obiekt wykazuje niegrawitacyjne przyspieszenie, które można wyjaśnić wyrzucaniem gazu lub pyłu, a własności fizyczne jego powierzchni przypominają tę z jąder kometarnych. Dlatego Oumuamuę przeklasyfikowano na kometę. View oEmbed on the source website Profesor astronomii z Uniwersytetu Harvarda Avi Loeb jeszcze rok temu przekonywał, że skała to nie skała a kawałek zaawansowanej technologii stworzonej przez odległą obcą cywilizację. Nietypowa budowa, wyjątkowa jasność oraz zdolność do przyspieszenia rozbudziły ciekawość wielu naukowców, wśród nich też prof. Loeba. Jego zdaniem w 2017 roku odwiedzili nas kosmici. Cztery lata po odnotowaniu obecności przybysza z innego układu gwiezdnego mamy kolejne wytłumaczenie. Oumuamua to najpewniej fragment egzoplanety przypominającej naszego Plutona (tak, wiemy, od 15 lat Pluton nie jest już oficjalnie 9. planetą Układu Słonecznego) krążącej po obrzeżach innego układu gwiezdnego. Dowodzą tego autorzy dwóch analiz opublikowanych w tym samym numerze czasopisma „JGR Planets” (pierwszy, drugi) - Do tej pory nie mieliśmy żadnej możliwości by stwierdzić, czy inne układy gwiezdne mają swoje tzw. plutoidy. Ale teraz mamy. Kawałek jednej z nich przeleciał koło Ziemi – wyjaśnia Steven Desch, astrofizyk Arizona State University i jeden z dwóch autorów nowego badania „posłańca”. View oEmbed on the source website Dla Descha i jego kolegi astrofizyka Alana Jacksona niezwykłe cechy Oumuamua sugerują, że jest zbudowany ze stałego azotu. Zupełnie jak powierzchnia Plutona. - Najpewniej jakieś pół miliarda lat temu oderwało go z jakiejś egzoplanety uderzenie innego obiektu i wyrzuciło z rodzimego układu gwiezdnego. Oumuamua nie zaczynała podróży jako taki podłużny gładki obiekt, tylko wytopiła się do takiego kształtu mijając Słońce, tracąc szacunkowo 95 proc. swojej masy. Jak kostka mydła przez długie używanie – Jackson wyjaśnia w informacji prasowej. Dlaczego to jednak nie jest kometa? Desch i Jackson dostrzegli kilka cech, które temu przeczą. Po pierwsze Oumuamua wszedł do Układu Słonecznego z niższą prędkością niż można by oczekiwać od komety. Najpewniej więc nie podróżował przez przestrzeń międzygwiezdną przez więcej niż miliard lat. Kształt naleśnika też nie pasuje to tego, co wiemy o wyglądzie komet. Bliskość Słońca popchnęła „posłańca” tak, jak popycha komety. Ale to wspomniane wyżej niegrawitacyjne przyspieszenie było silniejsze niż wynikałoby z dostępnych danych o budowie obiektu. I ostatecznie, nie było słynnego dla komet „ogona” z uciekających przez ogrzanie gazów. - Owszem, pod wieloma względami Oumuamua przypomina kometę, ale kilka jego nietypowych cech pozwoliło wielu ludziom na puszczenie wodzy fantazji odnośnie jego natury – zauważył Desch. Razem z Jacksonem zrobili kalkulacje stosując wiedze o sublimacji różnego typu lodu (wyszło im, że zamrożony azot idealnie pasował do wszystkich cech „posłańca”). Potem policzyli jego niegrawitacyjne przyśpieszenie, określili masę, kształt oraz decydujący o blasku współczynnik odbicia (albedo). – Zrozumieliśmy, że kawałek lodu odbijałby światło mocniej, niż ludzie podejrzewali, co oznaczało, że mógł być mniejszy. Ten sam efekt zapewniany przez bliskość Słońca dałby temu obiektowi przyśpieszenie większe, niż to którego doświadczają zwykle komety – wyjaśnił Steven Desch. Jego kolega dodaje, że wiedzieli, że są na właściwym tropie, gdy skończyli wyliczenia dotyczące wielkości albedo koniecznego, by Oumuamua mógł posiadać cechy, które faktycznie zaobserwowano. Te same wartości odnajdujemy badając powierzchnię Plutona czy Trytona, ciał niebieskich pokrytych przez zmrożony azot. Kolejne kalkulacje dotyczyły prawdopodobieństwa, m.in. szansy na oderwanie się kawałka Plutona i jego ucieczki poza Układ Słoneczny oraz możliwości, że taki właśnie obiekt w nasz rejon zawita. Odwiedziny Oumuamua przybliżyły nas do odnajdywania kolejnych takich gości z daleka, jak choćby kometa Borysow (2I/Borisov), przy analizie której duże zasługi mieli polscy naukowcy. Od niedawna mamy też pewne podejrzenia dotyczące liczby odwiedzin obiektów pozasłonecznych w ciągu roku. Według nowego badania przygotowanego przez członków Inicjatywy na rzecz Badań Międzygwiezdnych (i4is) w każdym roku do Układu Słonecznego przylatuje 7 takich obiektów jak kometa Borysow, czy nie-kometa Oumuamua.
Pluton ma oceany dłużej niż Ziemia. Nowe badanie pokazuje, że jest przyjemniejszym miejscem niż sądzono
Nowe badanie na temat podziemnego oceanu na tej karłowatej planecie przekonuje, że pod jej lodową skorupą woda miałaby się znajdować o 500 mln lat dłużej niż oceany na Ziemi, czyli od 4,5 mld lat. Astrofizycy zmienili zdanie co do sposobu, w jaki woda w tym oceanie się znalazła.
Choć orbitujący wokół Słońca kawał zmarzniętej skały znajduje się od naszej gwiazdy aż 40 jednostek gwiezdnych (1 au to ok 150 mln km), zaczynał swoje istnienie jako zupełnie ciepły, piszą autorzy badania w czasopiśmie ”Nature Geoscience” . Wystarczająco ciepły, by na powierzchni uformowała się woda w stanie płynnym. To nowe podejście znacząco różni się od panującego przez lata myślenia, że Pluton zawszy był mało gościnny a woda w podziemnym oceanie wytopiła się na skutek ciepła związanego z rozpadem radioaktywnych pierwiastków w skałach. Zdjęcie: NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute/Alex Parker Nowa koncepcja nie eliminuje procesu związanego z radioaktywnym rozpadem, ale jako główne źródło ciepła wskazuje efekt uderzeń asteroidów i mniejszych skał. Etap bombardowania wpływający nawet na jądro Plutona miał, wedle autorów opracowania, trwać 30 tys. lat - czytam na Eureka Alert. Droga do alternatywnych wniosków prowadzi przez proces porównania termalnych modeli symulujących ewolucję wnętrza Plutona ze zdjęciami jego powierzchni wykonanymi przez pojazd NASA New Horizons. Spękania skorupy płaszcza karłowatej planety są na tyle charakterystyczne, że bez trudu dostrzeżono w nich efekt zmian ciśnienia i ruchu wewnątrz na skutek rozszerzania się zamarzającej wody. Idąc dalej tym tropem założono, że podobne do Plutona obiekty w Pasie Kuipera, jak Haumea i Makemake też mogły być wystarczająco ciepłe, by dać szansę rozwinięcia się prostych form życia. - Nawet tak daleko od Słońca, w tym zimnym środowisku, wszystkie te światy mogły powstać szybko i wystarczająco długo pozostawać ciepłe, by mieć płynne oceany – przekonuje astronom Carver Bierson z California University w Santa Cruz. Dlaczego teoria o ”zimnych narodzinach” i ”radioaktywnym” wytapianiu nie jest możliwa? Nowe badanie sugeruje, że przy takim scenariuszu, gdyby woda wytapiała się w środku, Pluon skurczyłby się i na jego powierzchni widoczne byłyby ślady kompresji. W alternatywnej wersji, czyli scenariuszu zakładającym ”ciepłe narodziny”, po zamarznięciu wraz z zamarzaniem wody ślady na powierzchni powinny wskazywać raczej na rozszerzanie się. – Widzimy dużo śladów rozszerzania, ale żadnych dowodów na kompresję – mówi Bierson. Żeby upewnić się, która teoria jest prawdziwa, trzeba by zorganizować misję naukową na Plutona, Haumea czy Makemake. Inaczej nadal będziemy pozostawać w świecie domysłów.
To jest planetą czy nie? Tajemnice Plutona
Być może uczyliście się, że Pluton to planeta, ale to już się zmieniło. Czy wiecie czym jest teraz?
Świat dowiedział się o planetach karłowatych w 2006 roku, gdy drobny Pluton został pozbawiony swojego statusu planety i przekwalifikowany na planetę karłowatą. Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) obecnie rozpoznaje jeszcze dwie inne planety karłowate - Ceres i Eris. Co odróżnia planetę karłowatą od planety? W większości są identyczne, ale jest jedna zasadnicza różnica: planeta karłowata nie „oczyściła okolicy” swojej orbity, co oznacza, że nie stała się grawitacyjnie dominująca i dzieli przestrzeń orbitalną z innymi ciałami niebieskimi o podobnym rozmiarze. (Astronomowie i inni eksperci prowadzą debaty nad tą definicją) Właśnie z powyższego względu Pluton jest uważany za planetą karłowatą. Krąży w obszarze o kształcie dysku za orbitą Neptuna nazywanego pasem Kuipera, odległym regionie pełnym zmrożonych ciał pozostałych z czasów powstania Układu Słonecznego. Nasz bohater leży w ogromnej odległości od Słońca, 5,9 miliarda kilometrów, a średnia temperatura powierzchni oscyluje około -215 stopni Celsjusza. Skorupa Plutona to mieszanina zmrożonego azotu, metanu, lodów tlenku węgla. Na tej karłowatej planecie zaobserwować można także pokrywy lodowe i regiony zamrożonego metanu oraz azotu. Wokół Plutona krążą trzy znane księżyce - Hydra, Nix i Charon. Charon, o średnicy około 1186 kilometrów jest największym z księżyców Plutona. Grawitacyjne oddziaływanie duetu nadaje im synchroniczną orbitę, co oznacza, że są zwrócone do siebie tą samą stroną cały czas. W styczniu 2006 roku NASA wysłała sondę New Horizons w stronę karłowatej planety i jej największego księżyca. Statek ten niedawno minął swój cel i wciąż przesyła nowe obrazy z tego odległego świata. Podwójna tożsamość Ceres, uważana przez wielu za planetoidę została przemianowana na planetę karłowatą podobnie jak Pluton w 2006 roku. Została odkryta przez włoskiego astronoma Giuseppego Piazziego w 1801 roku. Kształtem przypomina spłaszczoną kulę o średnicy około 950 kilometrów. To zdecydowanie największe i najcięższe znane ciało niebieskie w pasie planetoid i zawiera około jednej trzeciej szacowanej łącznej masy wszystkich ciał w pasie. Ceres składa się ze skalistego wewnętrznego rdzenia otoczonego płaszczem wodnego lodu. Tę karłowatą planetę nazwaną na cześć rzymskiej bogini zbiorów pokrywa cienka, pyłowa skorupa.
Tego o Plutonie nie wiedziałeś. To planeta pełna sekretów
Dokładnie rok temu ludzkość doczekała się pierwszego spojrzenia na świat, który, oddalony o miliardy kilometrów, od zawsze budził silne emocje u mieszkańców Ziemi. Ten lodowy świat przyniósł kilka niespodzianek po ukazaniu się zdjęć zrobionych z sondy kosmicznej NASA w zeszłym roku. Przed nami jeszcze kolejne odkrycia naukowców.
17 lipca 2015 roku sonda kosmiczna NASA New Horizons zbliżyła się do Plutona i po raz pierwszy od jego odkrycia w 1930 roku mogliśmy z bliska zobaczyć ten mały lodowy świat. Sonda w całe trzy minuty przekroczyła planetę karłowatą, ale dużo dłużej trwała przeprawa przez cały system oraz oglądanie Plutona i jego wielkiego księżyca Charona oraz czterech małych księżyców: Styx, Nix, Hydra i Kerberos. Dane zebrane podczas tego chwilowego spotkania nie przestają zaskakiwać naukowców, a Pluton nadal jest ulubieńcem społeczeństwa. U.S. Postal Service wydała nawet edycję specjalną znaczków nawiązującą do edycji z 1991, kiedy Plutona jeszcze nie odkryto. - Jest w Plutonie coś, co inspiruje i budzi zainteresowanie ludzi bardziej niż przy innych obiektach, nad którymi pracowałam – twierdzi członek ekipy New Horizons Carly Howett z Southeast Research Institute w Kolorado. Informacje z sondy nadal napływają do wyczekujących naukowców, a oto kilka niespodziewanych faktów już odkrytych dzięki misji New Horizons. Po względem geologicznym Pluton żyje Niektóre z cech Plutona są najbardziej niezwykłe w całym układzie słonecznym, w tym rozległe pole lodowe z metanem przypominające skórę węża. Jednak w głębi Pluton jest czymś więcej, niż tylko dziwnym tworem – zasadniczo rewiduje nasze wyobrażenie o tym, jak działa kraina lodu. Przed lotem sondy kosmicznej New Horizons naukowcy myśleli, że Pluton na swoich skrajnych obszarach nie skrywa wiele aktywności geologicznej – tam, gdzie temperatury są zdecydowanie głębinowe i wszystko zamarza w sekundę. Oczywiście obserwacje z Ziemi pokazywały, że lód może sezonowo przesuwać się na powierzchni Plutonu, jednak zespół nie był przygotowany na wyniki New Horizons: Pluton jest, bądź był w bardzo niedalekiej przeszłości, geologicznie żywy. Materiały na jego powierzchni są uzupełniane w procesie napędzanym przez ciepło pochodzące z wnętrza plutoidu. - Byłam mocno zdziwiona aktywnością na Plutonie, ze względu na jego dużą odległość od Słońca – tłumaczy członek zespołu Cathy Olkin z Southwest Research Institute i wskazuje na rozlegle, liczące 1200 km szerokości, pole lodowe zwane Sputnik Planum (Równina Sputnika). Gładkie zamarznięte pole jest podzielone na wielokątne komórki sugerujące, że poniżej zachodzi proces konwekcji, rodzaj wrzenia w zwolnionym tempie. - Oczekiwaliśmy pewnej aktywności związanej z interakcjami pomiędzy powierzchnią Plutona i atmosferą, kiedy ten obiega Słońce, ale nie masy lodu azotowego wielkości kilku amerykańskich stanów – podkreśla członek zespołu Oliver White z Ames Research Center NASA w Kalifornii. Lodowce z azotu i pływające góry Lodowce wpływające na Sputnik Planum zawierają w sobie lód azotowy, ale co dziwne, zachowują się jak lodowce na Ziemi. W miarę poruszania się, te egzotyczne lodowce przepływają obok olbrzymich pływających gór z lodu wodnego. Przenoszą duże kawałki pozostałości po lodzie i żłobią kanały na powierzchni Plutona. Nadal nie wiadomo, czy te wody również wyżłobiły kanały – twierdzi Członek zespołu Will Grundy z Lowell Observatory. A to co znajduje się pod powierzchnią, może również zatopiony ocean, poki co pozostaje zagadką – dodaje. Kolejną niewyjaśnioną tajemnicą są dwie duże góry z zagłębieniami na szczycie. Jeśli naukowcy się nie mylą, te góry – nazwane Wright i Piccard Mons – są lodowymi wulkanami wyrzucającymi na powierzchnię lawę złożoną z lodowatych mieszanek, a nie buchającą magmę. - Zawsze pierwsze dokładne obejrzenie czegoś rodzi dużo więcej pytań niż odpowiedzi – podkreśla Grundy. – A przynajmniej tak to wygląda. Źródło: National Geographic News, pełna wersja artykułu znajduje się tutaj. Tekst: Nadia Drake Zobacz kolejny odcinek naszego serialu "Warto spróbować" - tym razem nasza reporterka podejmuje wyzwania kajakarstwa górskiego! View oEmbed on the source website
"Na Plutonie naprawdę zachodzą zmiany." To przez jego lodowe serce, które wciąż bije
Dziwne kształty na obszarze zwanym Sputnik Planum sugerują, że ta planeta karłowata nieustannie zmienia swoją powierzchnię przy udziale bulgoczącego lodu azotowego.
Ocean na księżycu! I to pod jego powierzchnią! Tak, ale księżycu Plutona
Charon, największy z księżyców planety karłowatej Pluton, mógł mieć dawno temu podpowierzchniowy ocean – tak sugerują dane zebrane podczas misji New Horizons prowadzonej przez NASA.
Zdjęcia wykonane przez sondę New Horizons podczas przelotu w pobliżu Plutona w lipcu 2015 r. są coraz dokładniej analizowane przez naukowców. Ta strona Charona, którą sfotografowała sonda, okazuje się posiadać system tektonicznych struktur – wzniesień, skarp, wąwozów, z których niektóre osiągają ponad 6,5 kilometra głębokości. Krajobraz ten wskazuje, że Charon kiedyś zwiększył swoje rozmiary, a pozostałości tego procesu widoczne są na powierzchni. Zewnętrzna warstwa Charona to głównie lód wodny. Gdy księżyc był młodym obiektem, warstwa ta była ogrzewana przez rozpad pierwiastków radioaktywnych, a także własne wewnętrzne ciepło Charona. Naukowcy uważają, że księżyc mógł być wystarczająco ciepły, aby stopić lód i wytworzyć podpowierzchniowy ocean. Gdy następnie Charon ochładzał się, ocean zamarzał, rozpychając powierzchnię obiektu i powodując powstanie struktur, które widzimy dzisiaj. Na zaprezentowanym przez NASA zdjęciu widać strukturę nazwaną nieoficjalnie Serenity Chasma. Stanowi ona część olbrzymiego równikowego pasa z przepaściami. To najdłuższy system tego typu struktur obserwowany w Układzie Słonecznym. Rozciąga się na około 1800 kilometrów i w niektórych miejscach ma nawet 7,5 kilometra głębokości. Dla porównania, Wielki Kanion na Ziemi jest długi na 446 kilometrów i ma 1,6 kilometra głębokości. Na dolnej części zdjęcia jest ten sam widok, co na górnej, ale w sztucznych barwach pokazujących różne elementy topografii. Fotografia została wykonana za pomocą instrumentu Long-Range Reconnaissance Imager (LORRI) sondy New Horizons. Północ jest na górze, a teren jest oświetlony przez Słońce od górnego lewego rogu. Rozdzielczość fotografii wynosi 394 metry na piksel i obejmuje ona swoim zasięgiem obszar 386 km na 175 km. Zdjęcie wykonano z odległości 78700 km od obiektu, na około godzinę i 40 minut przed największym zbliżeniem sondy do Charona. Źródło: PAP Polecamy najnowszy numer National Geographic! O tym co w nim znajdziecie opowiada redaktor naczelna Martyna Wojciechowska: View oEmbed on the source website Więcej na ten temat znajdziesz TUTAJ.
To zdjęcie leciało do nas przez prawie 5 mld kilometrów! Atmosfera Plutona w podczerwieni
Agencja kosmiczna NASA opublikowała kolejne zdjęcie Plutona nadesłane przez sondę New Horizons. Obraz przedstawia atmosferę tej planety karłowatej w zakresie promieniowania podczerwonego.
Zdjęcie zostało wykonane 14 lipca 2015 r., gdy sonda kosmiczna New Horizons przelatywała obok Plutona. W momencie wykonania fotografii była oddalona o 180 tys. kilometrów od obiektu. Sonda nie przesłała wtedy od razu wszystkich zebranych danych, tylko w kolejnych miesiącach sukcesywnie dostarczała je drogą radiową na Ziemię. Najnowsza zaprezentowana przez NASA fotografia Plutona obejmuje zakres podczerwony na falach o długości od 1,25 do 2,5 mikrometra. Poszczególnym pasmom przypisano sztuczne barwy: fale najkrótsze mają kolor niebieski, średnie – zielony, a najdłuższe – czerwony. Wokół ciemnego Plutona widzimy na zdjęciu niebieski pierścień. Jest to efekt rozpraszania światła słonecznego na cząsteczkach znajdujących się w atmosferze Plutona. Naukowcy przypuszczają, że ta mgła jest wynikiem oddziaływania światła słonecznego na metan i inne cząsteczki, co powoduje powstawanie skomplikowanych węglowodorów, takich jak acetylen i etylen. Następnie węglowodory akumulują w cząsteczki o rozmiarach mikrometra, które rozpraszają światło słoneczne. Na zdjęciu widać też kilka jaśniejszych fragmentów w pierścieniu. To najprawdopodobniej światło słoneczne odbijające się od obszarów na powierzchni, które są albo bardziej gładkie, albo mają lepsze zdolności odbijania światła. Największy jasny fragment odpowiada obszarowi nazwanemu nieformalnie Cthulhu Regio. Zdjęcie wykonano na podstawie pierwszych przesłanych na Ziemię danych z instrumentu Linear Etalon Imaging Spectral Array (LEISA). Kolejne zebrane tym instrumentem dane będą jeszcze docierać do naukowców i być może uda się uzupełnić zdjęcie o brakującą dolną część. Źródło: PAP
Błękitne niebo Plutona! Niesamowita GALERIA od NASA
Kolejne spływające z sondy New Horizons zdjęcia dostarczają coraz nowszych danych na temat Plutona.
Ziemski pojazd minął planetę karłowatą w lipcu. Od tamtej pory regularnie zaskakuje naukowców. Dwa tygodnie temu NASA ogłosiła, że na powierzchni Plutona widać góry ułożone w ten sposób, że przypominają skórę węża. Odkrycie, które ogłoszono pod koniec ubiegłego tygodnia, jest jeszcze bardziej frapujące. Kolorowe zdjęcia wysokiej rozdzielczości wykonane przez sondę sugerują, że Pluton posiada atmosferę, która tworzy błękitne mgły nad jego powierzchnią. – Kto by się spodziewał błękitnego nieba w Pasie Kuipera? To niesamowite – powiedział Alan Stern, naukowiec z Boulder w Kolorado, który jest jednym z główych badaczy programu New Horizons. Cząstki tej mgiełki są najprawdopodobniej szare lub czerwone, uwagę naukowców zwróciło jednak to, w jaki sposób rozpraszają światło. – Ten uderzający błękit mówi nam sporo o rozmiarze i składzie tych cząsteczek – wyjaśnia Carly Howett z misji New Horizons. – Błękitne niebo powstaje zwykle wtedy, gdy światło słoneczne jest rozpraszane przez bardzo małe cząsteczki. W przypadku Ziemi w ten sposób działają cząsteczki azotu. Na Plutonie światło rozprasza coś większego – naukowcy nazwali te cząsteczki tholinami. Powstają one pod wpływem promieniowania UV z metanu czy etanu i są powszechne na powierzchni lodowych ciał położonych na krańcach Układu Słonecznego. Druga nowość, która w ostatnich dniach zaskoczyła naukowców z misji New Horizons, to liczne niewielkie obszary wodnego lodu na powierzchni globu. Spodziewali się raczej, że będzie on ukryty pod lodem z innych związków chemicznych.
Pluton znów zaskakuje. Jego powierzchnia jest jak skóra węża
NASA prezentuje kolejne zdjęcia wykonane przez sondę New Horizons, które stopniowo docierają do Ziemi. Na jednym z nich widać fragment powierzchni Plutona z tak ułożonymi górami, że przypominają skórę węża.
Sonda New Horizons przeleciała w pobliżu Plutona 14 lipca 2015 r. Od tamtej pory sonda przesyła na Ziemię kolejne zdjęcia wykonane wówczas z bliska Plutonowi. Nadsyłane są także inne dane naukowe. (Czytaj też: Ziemska sonda przemknęła obok Plutona) Niedawno do naukowców dotarły dane dotyczące rozmieszczenia metanu zestalonego jako lód. Utworzono na ich podstawie mapę obejmującą część powierzchni planety karłowatej. Jej analiza wskazuje, że rozkład metanu na Plutonie jest skomplikowany. (Czytaj też: Sondowanie Plutona) Są obszary z większymi koncentracjami, szczególnie równiny i obrzeża kraterów, a także miejsca, gdzie metan wcale nie występuję, np. w centrach kraterów i na ciemnych obszarach. Przykładowo dużo metanu jest na równinie Sputnik Planum, a w górach obok niej brak metanu, podobnie jak na obszarze o nieformalnej nazwie Cthulhu Regio, gdzie metan występuje tylko na kilku odizolowanych obrzeżach kraterów. (Czytaj też: Jaki jest Pluton? Trzy warianty) Jedno z najciekawszych zdjęć Plutona dotarło na Ziemię 19 września 2015 r. Widać na nim różne kolory, które nieco uwypuklono, aby lepiej dostrzec szczegóły budowy powierzchni. Dodatkowo do jego opracowania wykorzystano też dane z zakresu podczerwonego. Efekt jest bardzo ciekawy – powierzchnia planety karłowatej przypomina wyglądem skórę węża. Zdjęcie to jest dowodem na to, że budowa oraz historia geologiczna Plutona są bardzo złożone. Źródło: PAP
Sonda New Horizons przeleciała obok Plutona i niczym paparazzo z dobrym materiałem pognała dalej. Zdjęcia będą docierać do Ziemi przez kolejne dni.
Droga do Plutona i jego księżyca Charona trwała 9,5 roku. Przez ten czas cel podróży przestał być planetą, a stał się planetą karłowatą. Sonda pokonała 4,8 miliarda kilometrów, by dziś o godzinie 13.49:57 z prędkością 45 tys. km/h minąć go w odległości niecałych 13 tys. km. To tyle, co z Barcelony do Władywostoku i wystarczająco blisko, by wykonać wysokiej jakości zdjęcia. Pierwsze wyraźne obrazy Plutona będą docierać do Ziemi przez kolejne dni, tygodnie i miesiące. Sonda pomknie zaś dalej, w stronę innych ciał niebieskich Pasa Kuipera. Jak wyglądać może powierzchnia Plutona, zastanawiała się na naszych łamach Nadia Drake, córka założyciela programu SETI. O misji New Horizons piszemy w lipcowym wydaniu "National Geographic Polska".