Nowe kształty potwora. Naukowcy odkryli, jak naprawdę wyglądał megalodon
Żarłacz biały na sterydach – tak najczęściej opisuje się megalodona. Jednak największy wymarły rekin najprawdopodobniej wcale nie był ciężki i beczułkowaty. Według najnowszych badań ten gigant pozostawał szczupły i długi. Mógł mieć nawet ponad 20 metrów.
W tym artykule: Co naprawdę wiemy o megalodonie? Jak duży był megalodon? Kogo naprawdę przypominał megalodon? Szczęka megalodona to jedna z atrakcji wielu muzeów historii naturalnej. Można sobie w niej zrobić zdjęcie i podziwiać przy tym rozmiar paszczy największego wymarłego rekina świata. Problem polega na tym, że tego typu eksponaty nie są nawet kopiami. To jedynie domysły miejscowych kuratorów – szczęki zwierzęcia popularnie zwanego „megiem” nigdy bowiem nie znaleziono. W tej sytuacji zarówno naukowcy, jak i miłośnicy morskich potworów, skazani są na porównania z żyjącymi gatunkami rekinów (pierwsi) oraz na fantazje i domysły (drudzy). Rezultatem starań obu grup jest istniejący w popkulturze wizerunek megalodona. Rybę tę przedstawia się najczęściej jako pływającą górę mięsa z niekończącym się rzędem ząbkowanych kłów. Najnowsze badanie – opublikowane w czasopiśmie naukowym „Palaeontologia Electronica” – wskazuje, że taki obraz megalodona niewiele ma wspólnego z rzeczywistością. To wspaniałe zwierzę, wymarłe 3,6 mln lat temu, było znacznie szczuplejsze. I, co zaskakujące, o wiele dłuższe, niż dotychczas sądziliśmy. Co naprawdę wiemy o megalodonie? W zapisie kopalnym megalodona zachowały się jedynie kręgi, zęby, łuski i szczątkowe fragmenty chrząstek. Najważniejsze części ciała megalodona – w tym głowa, ogon i płetwy – pozostają tajemnicą. Niektórzy paleontolodzy próbowali odtworzyć rozmiary tego pradawnego rekina, wykorzystując zęby lub kręgosłupy żarłaczy białych. Szczególnie te pierwsze uznawano za przydatne. Ponieważ zarówno zęby megalodonów, jak i żarłaczy miały charakterystyczne „ząbki”, uznano, że także reszta ciała zwierząt musiała być podobna. Jednak taki trop jest zawodny. – W poprzednich badania przyjmowano, że megalodon musiał wyglądać jak gigantyczna wersja współczesnego żarłacza białego, bez żadnych dowodów – stwierdził Kenshu Shimada, paleontolog kręgowców. Shimada pracuje w DePaul University w Chicago, i jest pierwszym autorem najnowszej pracy. Jak duży był megalodon? Jej wnioski są przełomowe dla wizerunku megów. Te wielkie rekiny wcale nie były masywne i nie miały klatki piersiowej jak beczka. Gdyby tak było, pływanie stałoby się nieefektywne energetycznie przy ich rozmiarach. Megalodony było za to znacznie dłuższe niż wcześniej zakładano. Naukowcy dawali im maksymalnie 15 metrów. Jednak nowe badanie wskazuje, że mogły mieć ponad 24 metry. A więc niemal tyle, ile płetwal błękitny, największe zwierzę obecnie żyjące na Ziemi. Skąd te wnioski? Z nowej metody, jaką wykorzystano do szacowania rozmiarów wymarłego rekina. Zamiast skupiać się na zębach, paleontolodzy wzięli pod lupę dwa niekompletne kręgosłupy megalodonów znajdujące się w Belgii i Danii. Porównali je z kręgosłupami aż 170 innych rekinów, zarówno żyjących, jak i wymarłych. Na tej podstawie ustalili, że belgijski meg miał głowę mierzącą 1,8 m, ogon mający prawie 4 m, i całe ciało długości ponad 16 m. Kręgi duńskiego rekina są większe – a więc jego ogólne rozmiary również były znacznie bardziej imponujące. Kogo naprawdę przypominał megalodon? Autorzy najnowszych badań wskazują, że najlepszym żyjącym analogiem (czyli zwierzęciem o najbardziej zbliżonych proporcjach budowy ciała) megalodona jest nie żarłacz biały, ale żarłacz cytrynowy. W przeciwieństwie do żarłaczy białych, żarłacze cytrynowe mają bardziej wydłużone ciało. Jedno z tych zwierząt znajduje się na zdjęciu ilustrującym ten artykuł. Za to żarłacza białego – już bez skalowania – najprawdopodobniej przypominał nowonarodzony megalodon. Po przyjściu na świat młody rekin mógł mieć blisko 4 m długości. To pozwalało mu niemal od razu siać postrach w morzach. – Niewykluczone, że młode megalodony zaczynały polować na ssaki morskie zaraz po urodzeniu – stwierdził Phillip Sternes. Sternes, współautor najnowszej pracy, który doktoryzuje się w biologii rekinów na Uniwersytecie Kalifornijskim w Riverside. Źródła: Palaeontologia Electronica, National Geographic, UCR Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Po raz pierwszy udało się nagrać płetwala błękitnego karmiącego młode. Film nakręcił amator snorkelingu
Niezwykłe nagranie powstało u wybrzeży Timoru Wschodniego. Widać na nim – po raz pierwszy – samicę płetwala błękitnego, która karmi swoje młode.
W tym artykule: Płetwale w Timorze Wschodnim Największe zwierzęta na Ziemi Czym odżywiają się płetwale? Wody są ciemnobłękitne, lekko przymulone. Poruszają się w nich dwa duże obłe kształty. Jeden jest wyraźniej większy od drugiego. Widać płetwy boczne i charakterystyczne wielorybie ogony. Zwierzęta płyną obok siebie, a mniejszy osobnik wygląda, jakby był przyczepiony do większego. Tak wygląda pierwsze znane nagranie samicy płetwala błękitnego, która karmi swoje młode. Film nie jest wyraźny i można odnieść wrażenie, że mały wieloryb trzyma się większego. W rzeczywistości tak nie jest. Samica płetwala wypuszcza swoje mleko prosto do wody, skąd połyka je jej dziecko. Płetwale w Timorze Wschodnim Film powstał dwa lata temu u wybrzeży Timoru Wschodniego. Nagrał go turysta uprawiający snorkeling w czasie ekoturystycznej wyprawy, w ramach której pływano w pobliżu stolicy kraju, Dili. Nagranie zostało przekazane naukowcom, którzy właśnie je upublicznili. – To na pewno nie jest nowo narodzone cielę – mówi „New Scientistowi” Karen Edyvane z Australian National University w Darwin. – Nadal jednak odżywia się mlekiem matki – dodaje. Naukowczyni szacuje, że młody płetwal na filmie ma około dwóch lat. To, że nadal jest przy matce, nie dziwi: młode płetwale odłączają się od matki w wieku trzech lat. View oEmbed on the source website Największe zwierzęta na Ziemi Płetwal błękitny (Balaenoptera musculus) to największe zwierzę na Ziemi. Ten morski ssak może ważyć nawet 170-200 ton i mieć 30 m długości. Natomiast nowo narodzony płetwal waży już 2-3 tony. Ma 6-7 metrów długości. Płetwal jest większy nawet od wymarłych od dinozaurów. Prawdopodobnie to największe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na naszej planecie. Istnieją cztery podgatunki płetwala błękitnego. Różnią się zasięgiem występowania, ubarwieniem i rozmiarami. Na filmie z Timoru nagrany został płetwal krótkoogonowy (Balaenoptera musculus brevicauda). Jest on nieco mniejszy od innych płetwali – ma „tylko” 24 metry długości i krótszy ogon. Jego ciało jest też ciemniejsze od innych ssaków tego gatunku. Edyvane uważa, że powstanie nagrania jest niezwykłym osiągnięciem. Naukowczyni stoi na czele projektu nauki obywatelskiej, którego celem jest zbieranie danych o życiu i zachowaniach płetwali krótkoogonowych. Projekt rozpoczęto dziesięć lat temu i przez ten czas udało się zebrać informacje o 2700 osobnikach. Naukowcy obserwowali nowo narodzone płetwale i zaloty dorosłych ssaków. Jednak nagrania płetwali są rzadkie, bo zwierzęta często znacznie oddalają się od brzegów. Trzeba mieć wiele szczęścia, by je zobaczyć. Czym odżywiają się płetwale? W jaki sposób płetwale dorastają do tak takich rozmiarów? Pochłaniają ogromne ilości pożywienia. Dziennie mogą skonsumować nawet milion kalorii. W innym ujęciu – każdego dnia zjadają nawet 4 tony krylu, czyli drobnych pancerzowców. Duże ilości pokarmu są szczególnie potrzebne przyszłej matce. Ciąża u płetwali trwa okrągły rok, a na świat przychodzi tylko jedno młode. Matka karmi je i to aż przez wiele miesięcy. Młody płetwal – zanim rozwiną się u niego fiszbiny – odżywia się właśnie mlekiem matki. Codziennie wypija go 200-300 litrów. Mleko wypuszczane jest prosto do wody. Płetwale krótkoogonowe są liczniejsze od innych podgatunków tego ssaka. Szacuje się, że nawet co drugi płetwal żyjący na Ziemi to właśnie Balaenoptera musculus brevicauda. Ssaki te osiągają dojrzałość płciową w wieku 10 lat przy długości ciała ok. 20 m. Samice są nieco cięższe od samców (średnio ważą 90 t, samce zaś 75). Rekordziści są znacznie ciężsi – ich waga przekracza sto ton. Źródło: New Scientist, Wikipedia Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
„Najcięższe zwierzę świata” było fizyczną niemożliwością? Na to wskazuje gęstość jego ciała
Nowe badania podważają rewolucyjne odkrycie z zeszłego roku. Znalezione wówczas „najcięższe zwierzę świata” najprawdopodobniej nie mogłoby istnieć. Miałoby kłopoty z pływaniem w wodzie.
W tym artykule: Najcięższe zwierzę świata Czy doszło do pomyłki? Ile waży najcięższe zwierzę świata? To była sensacja 2023 roku. W sierpniu peruwiańscy i niemieccy naukowcy ogłosili, że odkryli najcięższe zwierzę, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Był to prehistoryczny waleń. Jego masę oszacowano nawet na 340 ton. Gatunek został nazwany Perucetus colossus. Waleń był ponad dwa razy cięższy od najcięższego żyjącego zwierzęcia, czyli płetwala błękitnego. Analiza zachowanych kości wykazała jednak, że był od niego krótszy. Płetwale błękitne mogą dorastać do 30 m. P. colossus miał około 20 m. Jak mogło wyglądać zwierzę ważące tyle, ile dwa płetwale, ale mniejszej długości? Na ilustracjach widzimy potężne stworzenie o karykaturalnie małej głowie i gigantycznym, obłym ciele. Jednak zdaniem dwóch paleontologów niezwiązanych z odkryciem Perucetus colossus, zwierzę o takich rozmiarach nie mogłoby istnieć. Byłoby bowiem zbyt gęste. Najcięższe zwierzę świata Szczątki P. colossus znaleziono 30 temu w peruwiańskiej prowincji Ica. W sumie zgromadzono 13 kręgów (jeden ważył nawet 150 kg), kilka żeber i kość biodrową. Zespół pod kierunkiem Giovanniego Bianucciego badał je przez wiele lat, zwracając uwagę na bardzo dużą gęstość kości. Na jej podstawie naukowcy oszacowali potencjalną masę całego zwierzęcia i spróbowali zrekonstruować jego wygląd. Uznali, że mogło przypominać żyjącego współcześnie manata, jednak z niezwykle małą głową. Ich szacunki podważają teraz prof. Ryosuke Motani z University of California Davis i Nick Pyenson Smithsonian National Museum of Natural History. W czasopiśmie naukowym „PeerJ” wykazują, że prehistoryczny waleń nie mógł być tak ciężki, jak pierwotnie szacowano. Gdyby jego waga dochodziła do 340 ton, byłby zbyt gęsty. Utrzymanie się w wodzie stałoby się dla niego jeśli nie niemożliwe, to co najmniej bardzo trudne. – Unoszenie się na powierzchni lub choćby podniesienie się z dna morskiego to byłaby dla tego wieloryba prawdziwa harówka – tłumaczy Motani. – Żeby cokolwiek zrobić, musiałby bez przerwy pływać, przeciwstawiając się sile grawitacji. Czy doszło do pomyłki? Zdaniem Motaniego i Pyensona niezwykle duża gęstość kości zmyliła poprzednich badaczy szacujących wagę prehistorycznego kolosa. Najpierw na podstawie znalezionych niekompletnych szczątków określili oni wagę całego szkieletu. Później ekstrapolowali ją, przyjmując, że masa kości i tkanek miękki skaluje się w tym samym tempie. W rezultacie otrzymali walenia ważącego kilkaset ton, jednak długości przegubowego autobusu (18,5 m). Motani i Pyenson przyjęli inne założenie. Uznali, że wymarły P. colossus był zbudowany podobnie jak współczesne manaty. Miał ciężki szkielet, ale nieproporcjonalnie lekką resztę ciała. W przy takiej budowie łatwiej byłoby mu poruszać się w wodzie. Dlaczego wieloryby śpiewają? O ich tajemniczych pieśniach nadal nie wiemy wszystkiego Sekrety życia największych wodnych ssaków – czyli wielorybów – odsłania film „Pieśni Wielorybów” (Whale Nation) w reż. Jeana-Alberta Lièvre. Ten dopracowany wizualnie i muzycznie o... Ile waży najcięższe zwierzę świata? Naukowcy spróbowali następnie ponownie oszacować rozmiary P. colossus. Wynik, jaki otrzymali, znacznie różni się od poprzedniego. Według Motaniego i Pyensona 17-metrowe zwierzę ważyło 60–70 ton. Jeśli dorastało do 20 metrów, jego waga wzrastała do 110 ton. – To pozwoliłoby mu wynurzać się i pozostać na powierzchni, by odpocząć po nurkowaniu i zaczerpnąć powietrza – mówi Motani. – Tak, jak to robią współczesne wieloryby. Badacze zwracają uwagę, że dotychczas nie znaleziono ani czaszki, ani zębów P. colossus. Trudno więc określić, czym odżywiało się to potężne zwierzę. Na pewno potrzebowało bardzo dużo pożywienia. Być może – podobnie jak współczesne kaszaloty spermacetowe – prehistoryczne walenie polowały na kałamarnice. Odkrycie Motaniego i Pyensona oznacza, że najcięższe zwierzę świata to nadal płetwal błękitny. Źródła: Science Alert, PeerJ, EurekAlert, Nature. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Największy wieloryb. Poznajcie płetwala błękitnego, który waży tyle, co 30 słoni
Największy wieloryb to bez wątpienia płetwal błękitny. Ile waży wieloryb zaliczany do tego gatunku? Jego masa sięga 190 ton. Rozmiary wieloryba też budzą podziw.
W tym artykule: Ile waży wieloryb? Płetwal błękitny bije rekordy Rozmiary wieloryba są zbliżone do 10-piętrowego wieżowca Czy jakieś zwierzę mogłoby być cięższe od płetwala? Największy z wielorybów jest zagrożony wyginięciem Jaki jest największy wieloryb na świecie? Pod względem masy ciała prym wiedzie płetwal błękitny (Balaenoptera musculus). Jest największym zwierzęciem, jakie obecnie zamieszkuje Ziemię. I największym w całej dotychczasowej historii życia na naszej planecie. Oraz, oczywiście, największym ze ssaków. Ile waży wieloryb? Płetwal błękitny bije rekordy Rekordowe okazy płetwala błękitnego osiągają 190 tys. kg, czyli 190 ton. To mniej więcej tyle, co 30 słoni albo tyranozaurów. Albo tyle, co 2600 dorosłych ludzi. Sam język tego zwierzęcia może ważyć tyle, co jeden słoń, czyli ponad 6 ton. Serce płetwala błękitnego waży do 900 kg, tyle co samochód osobowy. Natomiast jego oczy są niewielkie, rozmiaru grejpfruta. Największy wieloryb odżywia się drobnymi stworzeniami morskimi, przede wszystkim krylem. Dziennie połyka go nawet 16 ton, co stanowi odpowiednik 28 mln kcal. Za jednym otwarciem paszczy potrafi zjeść pół miliona kilokalorii! Ale w okresie godowym, który przypada zimą, płetwale poszczą. Wędrują wówczas na wody tropikalne, gdzie brakuje ich pożywienia. Według najnowszych badań walenie jedzą nawet 3 razy więcej niż przypuszczano Okazuje się, że największe zwierzęta świata jedzą znacznie więcej niż do tej pory zakładali naukowcy. Problem polega na tym, że nikt wcześniej nie zbadał żyjącego walenia, a tylko ich... Płetwal błękitny ma też na koncie inny rekord. Produkuje najtłustsze mleko. Zawiera ono aż 50 proc. tłuszczu, czyli tyle, ile tłusty ser. Mleko kobiece ma go tylko ok. 3,5 proc., a krowie – 4 proc. Tak tłuste mleko jest wielorybom niezbędne. Noworodek płetwala w chwili przyjścia na świat waży około dwóch ton. To też rekord w świecie zwierząt. Wysokokaloryczny pokarm pozwala małemu płetwalowi zwiększać masę ciała nawet o 90 kg dziennie. Każdego dnia wypija ok. 180 litrów mleka. Karmienie mlekiem u płetwali trwa 6–7 miesięcy. W tym czasie młody wieloryb przyczynia się do utraty jednej czwartej masy ciała swej matki. Sam wówczas osiąga długość ok. 15 m. Rozmiary wieloryba są zbliżone do 10-piętrowego wieżowca Długość ciała płetwala błękitnego sięga 30 m. To mniej więcej tyle, co 10-piętrowy wieżowiec. Obliczenia wykazują, że maksymalna długość tego zwierzęcia mogłaby sięgać 33 m. Brak jednak rzetelnie potwierdzonych obserwacji tak wielkich wielorybów. Dorosłe samice płetwali błękitnych są większe od samców. Noworodki płetwali mierzą 600–700 cm. Ubarwienie zwierzęcia jest błękitnoszare, stąd nazwa gatunku. Skóra płetwala może być cętkowana. Jednak pod względem długości rekord należy do innego zwierzęcia morskiego. To bezkręgowiec Lineus longissimus, należący do typu wstężnic (Nemertea). Żyje on u wybrzeży Europy Północnej w mulistym morskim dnie i osiąga przeciętnie 30 m długości. Najdłuższy znany okaz, wyrzucony przez morze w 1864 r. w miejscowości St. Andrews u wybrzeży Szkocji, mierzył podobno aż 55 m! Czy jakieś zwierzę mogłoby być cięższe od płetwala? Biologia i fizyka stawiają granice, których przekroczyć się nie da. Zwiększenie wymiarów powoduje zwiększenie objętości, a przez to i ciężaru zwierzęcia. Tego zaś mógłby nie wytrzymać jego szkielet i narządy wewnętrzne. Najcięższe żyjące dziś zwierzę lądowe to słoń afrykański. Jego masa sięgać może 10 ton. Aby ją utrzymać, słoń musi mieć bardzo grube nogi. Cięższe zwierzę nie mogłoby żyć na lądzie, ponieważ musiałoby mieć nogi grubsze niż reszta ciała, co uniemożliwiałoby mu poruszanie się. Gdyby nogi były szczuplejsze, ich kości zostałyby zmiażdżone przez wielką masę ciała. Wieloryb znaleziony u wybrzeży Florydy to zupełnie nowy gatunek. Już zagrożony Choć dopiero go opisano, już został uznany za zagrożony. Mowa o nowym gatunku wieloryba. Jednym ze znanych nam osobników był gigant znaleziony w styczniu 2019 roku na plaży w Everglades na F... A co z największymi dinozaurami? Szacuje się, że mogły ważyć najwyżej 200 ton. I jeśli tak było, to zapewne większą część życia spędzały zanurzone w wodzie. Podobnie zresztą jak płetwal błękitny. Dlaczego? Woda wskutek działania siły wyporu zmniejsza oddziaływanie grawitacji na ciało zwierzęcia. To z kolei zmniejsza obciążenie m.in. szkieletu. Największy z wielorybów jest zagrożony wyginięciem Płetwale błękitne mogą żyć nawet 90 lat. Niestety, zagrożeniem dla nich jest aktywność człowieka oraz wywołane przez naszą cywilizację zmiany klimatu. Ile jest na Ziemi największych wielorybów? Naukowcy szacują, że od 10 do 25 tys. To zaledwie 10% ich populacji z XIX wieku. Liczba tych zwierząt w ostatnich latach rośnie, ale płetwale nadal są uznawane za gatunek zagrożony wyginięciem. Przez 60 lat intensywnych połowów wielorybnicy zabili ich ponad 176 tys. Zakazano tego dopiero w 1966 r. Płetwale nadal jednak mają problemy. Szkodzi im podwodny hałas wytwarzany przez nasze maszyny. Nierzadko też zdarzają się ich kolizje z kutrami rybackimi, łowiącymi np. łososie w akwenach, które dla tych wielorybów są naturalnymi żerowiskami. Jedynym naturalnym wrogiem płetwala jest orka oceaniczna.
Największe zwierzęta na świecie – sprawdź rekordy ze świata zwierząt
Jakie zwierzę jest największe na świecie? Poniżej wymieniamy niekwestionowanych rekordzistów świata dzikiej fauny.
W tym artykule: Płetwal błękitny Rekin wielorybi Krokodyl różańcowy Pyton siatkowy Salamandra olbrzymia chińska Słoń afrykański Struś afrykański (czerwonoskóry) Albatros wędrowny Dog niemiecki Savannah Choć era pradawnych olbrzymów przeminęła bezpowrotnie, współczesny świat też zamieszkują prawdziwe kolosy, których ogrom stawia je na samym szczycie królestwa fauny. Największe zwierzęta na świecie potrafią wprawić w osłupienie i wywołują niemały zachwyt. Charakteryzują się różnymi kształtami i rozmiarami, ale łączy je jedno - w swoich rzędach, podrzędach i rodzinach są absolutnymi rekordzistami, wyraźnie górującymi nad pozostałymi gatunkami. Płetwal błękitny Nasze zestawienie otwiera największy ssak morski i jednocześnie największe zwierzę w historii Ziemi. Mowa o płetwalu błękitnym - kolosie zamieszkującym oceaniczną toń. W tym przypadku, słowo "kolos" nie zostało użyte na wyrost. Dorosłe samice (które są nieco większe od samców) mogą mierzyć nawet 3300 cm długości! Waga tego kolosa zamyka się w przedziale 135000-150000 kg! Ile wiesz o zwierzętach morskich? Oto największe i najdziwniejsze gatunki Zwierzęta morskie są zaliczane do najbardziej fascynujących gatunków, a jednocześnie - do najbardziej tajemniczych. Niektóre z nich są tak wielkie, że mogłyby zawstydzić większość preh... Aż trudno uwierzyć, że taki gigant wciąż zamieszkuje naszą planetę. Ogromne wieloryby zamieszkują wszystkie oceany świata. Najliczniejsze populacje występują na półkuli południowej. Płetwale należą do grupy zwierząt migrujących. W okresie rozrodczym wybierają cieplejsze wody. Pożywienia szukają natomiast w wodach chłodniejszych, gdzie licznie występuje kryl, czyli skorupiaki planktonowe. Jak dużo pokarmu potrzebuje ten kolos? Przeciętny płetwal dziennie pochłania ok. 4000 kg planktonu! Rekin wielorybi Kolejnym gigantem w naszym zestawieniu jest rekin wielorybi - największa ryba świata. To kolejny kosmopolityczny gatunek, który można spotkać niemal we wszystkich wodach w strefie klimatu tropikalnego i subtropikalnego (wyjątkiem jest Morze Śródziemne). Pod względem rozmiarów, ten olbrzym tylko nieznacznie ustępuje opisanemu wyżej królowi oceanów. Rekin wielorybi mierzy do 1500 cm długości, ale niepotwierdzone informacje wskazują, że ten gatunek może osiągać długość przekraczającą 2000 cm. Dorosły osobnik waży 10000-20000 kg. Nieoficjalnie mówi się o osobnikach ważących ponad 30000 kg. Może się wydawać, że tak duży rekin musi być najdoskonalszym drapieżnikiem, jaki żyje na naszej planecie. Nic bardziej mylnego. To łagodny olbrzym, który żywi się planktonem. Nie przejawia agresywnych zachowań, a najlepszym tego dowodem jest fakt, że nurkowanie z rekinami wielorybimi to jedna z największych atrakcji Australii. Krokodyl różańcowy Przenosimy się do królestwa gadów, gdzie niepodzielnie panuje krokodyl różańcowy. Jeżeli jakiekolwiek współcześnie żyjące zwierzę może nam zobrazować, jak mógł wyglądać świat prehistorycznych gadów, jest to właśnie ten gatunek. Już świeżo wyklute młode mierzą 25-30 cm. Po 12 miesiącach, krokodyl mierzy 100 cm. Dorosłe samce osiągają od 430 do 520 cm, a samice - od 230 do 350 cm. Dorodny samiec może ważyć od 400 do 1000 kg. Samice są wyraźnie lżejsze - osiągają do 150 kg. Należy podkreślić, że mówimy tu o wartościach uśrednionych. Największe osobniki osiągają aż 700 cm, przy czym należy podkreślić, że nie ma ich zbyt wiele. Większość padła ofiarą jedynego wroga tego kolosa - człowieka. Krokodyl różańcowy jest jednym z najmniej wybrednych drapieżników, a jego dieta zależy przede wszystkim od rejonu występowania. Zwierzę znajdujące się na samym szczycie łańcucha pokarmowego może upolować każdą zdobycz. Niestety, zdarza się, że jego szczęki (najsilniejsze wśród wszystkich lądowych drapieżców) chwytają także człowieka. Pyton siatkowy Pozostańmy jeszcze przez chwilę w królestwie gadów, a konkretnie - w świecie węży. W sieci pojawia się wiele doniesień o gigantycznych anakondach, które mają osiągać długość przekraczającą 15 m. Takie zwierzęta jednak nie istnieją. Mało tego, anakonda wcale nie dzierży zaszczytnego tytułu. Najdłuższe węże świata to pytony siatkowe. Nie tylko największe drapieżniki. TOP 10 najgroźniejszych zwierząt świata Niebezpieczne zwierzęta większości z nas kojarzą się przede wszystkim z wielkimi drapieżnikami, ale wiele z nich nie musi mieć ostrych kłów, wielkich pazurów i silnych łap, by być najsp... Muskularne cielsko tego kolosa mierzy ponad 600 cm. Warto jednak podkreślić, że w niewoli żyje osobnik, który w wieku 9 lat osiągnął 770 cm. Biorąc pod uwagę fakt, że te zwierzęta rosną przez całe życie, gad ma szansę osiągnąć 1000 cm lub więcej. Pytony siatkowe żywią się ssakami, rzadziej ptakami. Ich ofiarą zwykle padają gryzonie, ale olbrzymi dusiciel poluje też na zwierzynę wielkości świni domowej. Wbrew obiegowej opinii, nie jest to zwierzę zagrażające człowiekowi. Ataki zdarzają się niezwykle rzadko. Salamandra olbrzymia chińska Kolejnym zwierzęciem na naszej liście jest królowa płazów. Salamandra olbrzymia chińska. Niegdyś powszechnie zamieszkiwała południowo-zachodnią część Azji. Dziś liczebność tego płaza maleje, a rozproszone populacje można jeszcze spotkać w dopływach Rzeki Żółtej, Rzeki Perłowej oraz Jangcy. Dorosłe osobniki osiągają do 180 cm długości. Zwierzę żywi się przede wszystkim bezkręgowcami - owadami, skorupiakami i mięczakami. Nie gardzi też małymi ssakami, gadami, rybami i innymi płazami. Słoń afrykański Przenosimy się na ląd, gdzie niepodzielnie króluje słoń afrykański. Największy współcześnie żyjący ssak lądowy występuje w środkowej i południowej Afryce. To zwierzę stadne, które w rodzinnych gromadach przemierza Czarny Ląd w poszukiwaniu pożywienia i wody. Największy, czyli właściwie jaki? Najdłużej żyjące zwierzęta. Poznaj rekordy długowieczności Najdłużej żyjące zwierzęta udowadniają, że czas, jaki jest dany człowiekowi, to ledwie jedna krótka chwila. W przyrodzie występuje całkiem sporo gatunków, które mogą żyć dłużej ni... Dorosły samiec słonia afrykańskiego osiąga średnią wysokość w kłębie na poziomie 330 cm. Największe osobniki mierzą 395 cm. Waga? 5500- 6400 kg. Największy udokumentowany osobnik mierzył 396 cm i ważył 11000 kg! Samice są wyraźnie mniejsze - osiągają ok. 270 cm i ważą 3700 kg. Każdego dnia, słonie pożerają ponad 200 kg materiału roślinnego. Pożywienie pozyskują przede wszystkim z drzew. Jeżeli trzeba, powalają pień potężnymi ciosami, by łatwiej sięgnąć do zielonych części. Struś afrykański (czerwonoskóry) Pozostajemy w Afryce. Na Czarnym Lądzie (w północnej części kontynentu) możemy spotkać nie tylko olbrzymie ssaki, ale także największego ze wszystkich ptaków lądowych. Samica strusia czerwonoskórego osiąga do 180 cm i może ważyć nawet 90 kg. Dużo? To jeszcze nie wszystko, bo prawdziwymi rekordzistami są samce. Dorosłe osobniki mierzą ok. 274 cm i ważą ok. 130 kg! Mimo że są nielotami, i tak przemieszczają się niezwykle sprawnie. Potężne nogi umożliwiają im bieg z prędkością ok. 100 km/godz. Wypada podkreślić, że to także niezwykle skuteczna broń. Silny kopniak może skutecznie zniechęcić drapieżnika do ataku. Albatros wędrowny Wymieniając największe ptaki, nie sposób nie wspomnieć o gatunku królującym w przestworzach. W tym przypadku, wskazanie największych osobników jest niezwykle trudne, ze względu na osobnicze cechy przedstawicieli poszczególnych gatunków. Jako kryterium przyjmijmy zatem rozpiętość skrzydeł. W tym aspekcie palmę pierwszeństwa dzierży albatros wędrowny - największy ze wszystkich ptaków morskich. Doskonały lotnik, który w ciągu jednego dnia może pokonać dystans przekraczający 1000 km, osiąga rozpiętość do 370 cm! Oto najdziwniejsze zwierzęta świata. Sprawdź, jak wyglądają i gdzie występują To zaskakujące, ale świat przyrody jest tak złożony i różnorodny, że wciąż jeszcze nie możemy uznać, że poznaliśmy go w stu procentach. Na Ziemi żyją stworzenia, o istnieniu których... Dog niemiecki Największe zwierzęta na świecie to nie tylko dzikie gatunki. Także wśród naszych domowych pupili można wyróżnić kilku olbrzymów. Zaczynamy od sympatycznych czworonogów. Największe psy na świecie to dogi niemieckie. Przeciętnej wielkości samiec osiąga od 80 do 90 cm i może ważyć nawet 90 kg. Rekordzista mierzy 1,035 m w kłębie, a gdy stanie na tylnych łapach, jego pysk znajduje się na wysokości 2,24 m! Savannah Także w świecie puchatych mruczków znajdziemy kilku gigantów. Największe koty domowe reprezentują rasę savannah, powstałą w wyniku skrzyżowania kota domowego z dzikim kotem afrykańskim. Zależnie od pokolenia, dorosły kocur może ważyć od 12 do 20 kg! Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zwierzęta Antarktydy - jakie gatunki tam żyją?
Antarktyda - najdalej wysunięty na południe kontynent - to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc na Ziemi. Południowy biegun zimna jest jedynym kontynentem nieeksploatowanym gospodarczo i niezamieszkanym na stałe. To całkowicie zrozumiałe. Mówimy tu przecież o miejscu, które w 98 proc. jest pokryte grubą czapą lodową i gdzie panują wyjątkowo trudne warunki. To właśnie na Antarktydzie notuje się najniższe temperatury, występują tam także najsilniejsze wiatry. Wydaje się więc, że miejsce to jest wyjątkowo niesprzyjające organizmom żywym. Trzeba jednak podkreślić, że bytuje tam wiele gatunków, które natura przystosowała do życia w najbardziej niesprzyjających warunkach. Jakie zwierzęta mieszkają na Antarktydzie?
W tym artykule: Pingwin cesarski Foka Rossa Lampart morski Orka oceaniczna Płetwal błękitny Fauna Antarktydy wyróżnia się jedną szczególną cechą - na południowym biegunie zimna nie występują żadne rodzime kręgowce lądowe. Każdy z bytujących tam ssaków (z pominięciem gatunków typowo wodnych) reprezentuje nadrodzinę płetwonogich, co oznacza, że są dostosowane do życia w środowisku wodnym i lądowym. W praktyce, mieszkańcy Antarktydy wychodzą na ląd głównie po to, by zregenerować siły, w celach reprodukcyjnych oraz by przejść okres linienia i pierzenia. Ich życie koncentruje się jednak wokół środowiska morskiego. Fauna lądowa składa się tam z bezkręgowców, głównie z muchówek ochotkowatych. To właśnie wyróżnia Antarktydę na tle obszaru otaczającego przeciwległy biegun ziemski - o ile zwierzęta Arktyki są reprezentowane przez liczną grupę ssaków, to na Antarktydzie żyje tylko 6 ssaków płetwonogich i 10 ssaków wodnych. Oprócz tego, dość licznie reprezentowane jest tam ptactwo. Poniżej opisujemy najciekawsze gatunki. Pingwin cesarski Naszą listę otwiera najbardziej charakterystyczny nielot Antarktydy. Pingwin cesarski jest największym przedstawicielem swojego rzędu - osiągają nawet 135 cm wysokości i mogą ważyć 45 kg. Natura doskonale przystosowała te ptaki do życia w środowisku morskim. Opływowe ciało pingwina stawia niewielki opór w wodzie, a sztywne skrzydła (przypominające płetwy) znacząco ułatwiają poruszanie. Na lądzie, ten niezwykły ptak jest ociężały i niezgrabny, za to doskonale odnajduje się w wodzie. Pingwiny cesarskie potrafią nurkować na głębokość 265 metrów i mogą pozostać pod wodą nawet przez 18 minut! Na tej głębokości, ciśnienie 40-krotnie przewyższa wartość panującą na powierzchni. Jak to możliwe, że w takich warunkach zwierzę nie dostaje urazu ciśnieniowego? Struktury kostne pingwina cesarskiego nie są wypełnione powietrzem, a stałą tkanką. W trakcie zanurzenia, tętno ptaka obniża się do 15-20 uderzeń na minutę, a wszystkie mniej ważne organy wewnętrzne ulegają skurczeniu. Wszystko to sprawia, że ptak może nurkować na znaczną głębokość i pozostawać w takich warunkach przez długi czas. Zwierzęta żyjące w pobliżu bieguna południowego musiały wykształcić mechanizmy pozwalające im przetrwać w niesprzyjającym środowisku. Pióra pingwina cesarskiego zapewniają mu izolację przed zimnem na poziomie do 90 proc. Nie bez znaczenia jest też warstwa podskórnej tkanki tłuszczowej, która u tego ptaka osiąga do 3 cm grubości. Foka Rossa Kolejny ciekawy osobnik na naszej liście to najmniejszy przedstawiciel rodziny fokowatych na Antarktydzie. Foka Rossa osiąga 2-2,5 m długości i masę ok. 220 kg. Dieta tego drapieżnego ssaka składa się przede wszystkim z głowonogów, ryb i kryla. Foki Rossa charakteryzują się smukłym ciałem, grubą i dość długą szyją oraz niewielką głową. W okolicy grzbietu i po bokach ich ubarwienie jest szare, ale od strony brzusznej staje się wyraźnie jaśniejsze. Futro tych zwierząt jest krótkie, ale niezwykle gęste. Są doskonałymi pływakami. Potrafią nurkować na głębokość ok. 100 metrów, lecz jeżeli zachodzi taka konieczność, bez większego trudu zwiększają głębokość nawet do 220 metrów. Mogą przebywać pod wodą przez ok. 6 minut. Lampart morski Ssaki Antarktydy kojarzą się przede wszystkim z łagodnymi fokami, których dieta składa się przede wszystkim z ryb. Wśród nich występuje jednak osobnik, którego natura przystosowała do polowania na znacznie większą zdobycz. Mowa o lamparcie morskim. Ten silny i agresywny myśliwy zamieszkuje wybrzeża Antarktydy i większość wysp otaczających kontynent. Nie można jednak nie wspomnieć, że te niezwykłe zwierzęta są też spotykane w obszarze południowego wybrzeża Australii, w Nowej Zelandii, na Tasmanii, w obszarze RPA i Ziemi Ognistej. To jeden z największych przedstawicieli rodziny fokowatych - osiąga do 3,5 metra długości i może ważyć nawet pół tony. Masywne cielsko lamparta morskiego pokrywa rzadkie futro, na którym można dostrzec cętki. Silne szczęki drapieżnika są zaopatrzone w długie, ostre kły i siekacze. Zęby trzonowe służą mu przede wszystkim do filtrowania wody z kryla. Nietypową budową charakteryzuje się szyja lamparta morskiego. Podobnie jak wąż, wielka foka potrafi wyciągnąć łeb do tyłu, by silnym uderzeniem wgryźć się w ciało swej zdobyczy. Terenem łowieckim lamparta morskiego jest woda. W tym środowisku, z łatwością poluje na pingwiny, słonie morskie i inne fokowate. Zwierzę nie gardzi też krylem, a nawet padliną. Orka oceaniczna Kolejny okaz żyjący na Antarktydzie (a właściwie - w wodach Antarktydy) jest największym i najgroźniejszym oceanicznym drapieżcą. Orka oceaniczna osiąga do 10 metrów długości i może ważyć nawet 9 ton. Dzięki czarno-białemu ubarwieniu, nie da się ich pomylić z żadnym innym waleniem. Orki spotyka się na całym świecie, ale najliczniej występują w wodach Arktyki i Antarktydy. W kwestii diety, jeden z najsprawniejszych myśliwych oceanicznych wód nie jest zbyt wybredny. Jego łupem padają różnych rozmiarów ryby, żółwie morskie, głowonogi, foki, pingwiny, delfiny, morsy, a nawet rekiny. Często zdarza się, że orki polują w grupach. W takiej sytuacji, stanowią zagrożenie nawet dla dużych wielorybów. Płetwal błękitny Na koniec zostawiliśmy prawdziwego króla oceanów. Płetwal błękitny jest największym zwierzęciem, jakie kiedykolwiek zamieszkiwało naszą planetę. Ogromny waleń osiąga długość do 30 metrów, a jego ogromne cielsko może ważyć nawet 200 ton! Rozmiary płetwala błękitnego mogą sugerować coś innego, ale należy wiedzieć, że król oceanów jest wyjątkowo łagodnym olbrzymem. Żywi się planktonem, odcedzanym z wody za pomocą fiszbin.
Odkryto nową populację płetwali błękitnych. Zdradził je śpiew
Płetwale błękitne mogą być największymi zwierzętami na świecie, ale są też jednymi z najtrudniejszych do znalezienia. Przekonali się o tym naukowcy z Uniwersytetu Nowej Południowej Walii w Australii.
Płetwale błękitne mocno ucierpiały przez wielorybnictwo i nadmierne połowy. Obecnie są niezwykle rzadkie. Co więcej, są wyjątkowymi samotnikami i przeważnie podróżują pojedynczo, a przed ciekawskimi oczami chronią je wody oceanów. Nic dziwnego, że znalezienie choćby jednego nieznanego wcześniej osobnika to wielki sukces. Ale teraz zespół naukowców pod kierunkiem UNSW Sydney ogłosił, że na Oceanie Indyjskim odkrył nową populację wielorybów karłowatych – najmniejszego podgatunku płetwali błękitnych. Naukowcy dokonali tego niezwykłego odkrycia przypadkowo, dzięki podwodnym detektorom bomb, które nagrały nawoływania wielorybów, zwane śpiewem. Oto Nowa Wielka Piątka. Zwierzęcy ambasadorzy gatunków zagrożonych wyginięciem Przywykliśmy do tego, że dzikie zwierzęta po prostu są, a wyginięcie grozi tylko tym najrzadszym. Niestety skala problemu poszerza się i obecnie dotyczy jeszcze większej liczby gatunków, r.. Żyją na środku Oceanu Indysjkiego Odkrycie było możliwe dzięki danym z Organizacji Traktatu o Całkowitym Zakazie Prób Jądrowych (CTBTO), organizacji monitorującej międzynarodowe testy bomb jądrowych. Od 2002 r. CTBTO używa zaawansowanych mikrofonów podwodnych (zwanych „hydrofonami”) do wykrywania fal dźwiękowych z potencjalnych testów bombowych. Nagrania, które wychwytują też wiele innych dźwięków, są dostępne dla naukowców do wykorzystania w różnych celach naukowych. Zespół z UNSW analizował zgromadzone dane, kiedy natrafił na niezwykle silny sygnał. Była to pieśń wielorybów. Po dokładnym przestudiowaniu nagrania naukowcy zdali sobie sprawę, że jest to nawoływanie charakterystyczne dla wielorybów karłowatych, ale nienależące do żadnej znanej grupy. – Znaleźliśmy zupełnie nową grupę wielorybów karłowatych na środku Oceanu Indyjskiego. Nie wiemy, ile wielorybów jest w tej grupie, ale podejrzewamy, że dużo, biorąc pod uwagę ogromną liczbę wezwań, które słyszymy na nagraniu – mówi profesor Tracey Rogers, ekolog morski i starszy autor badania. View oEmbed on the source website Wielcy śpiewacy Płetwale karłowate to najmniejsi członkowie rodziny płetwali błękitnych, mimo to mogą osiągnąć nawet 24 metry długości. Jeśli dalsze obserwacje na oceanie potwierdzą istnienie tej nowej populacji będzie ona piątą znaną grupą karłowatych płetwali błękitnych żyjącą na Oceanie Indyjskim. – Płetwale błękitne na półkuli południowej są trudne do zbadania, ponieważ żyją na otwartych wodach i nie skaczą pokazowo, jak humbaki. Bez tych nagrań dźwiękowych nie mielibyśmy pojęcia, że na środku równikowego Oceanu Indyjskiego istnieje ogromna populacja płetwali błękitnych – mówi prof. Rogers. Podobnie jak wiele innych wielorybów, płetwale błękitne są wspaniałymi śpiewakami. Naukowcy szacują, że ich pieśni mogą podróżować od 200 do 500 kilometrów. Te pieśni mają bardzo niską częstotliwość i są ledwo słyszalne dla ludzkiego ucha. Mają też strukturę charakterystyczną dla każdego gatunku. – Humbaki są jak śpiewacy jazzowi, cały czas zmieniają swoje piosenki. Z drugiej strony płetwale błękitne są bardziej tradycyjne. Śpiewają bardzo uporządkowane, proste piosenki – mówi prof. Rogers. Styl muzyczny może się zmieniać także w obrębie gatunku. I tak, każda ze znanych populacji karłowatego płetwala błękitnego na Oceanie Indyjskim śpiewa nieco inne melodie. Te muzyczne różnice są podobne do slangu pokoleniowego między ludźmi. Wieloryb niemal ”połknął” kajakarki. Do sieci trafiło nagranie Przy iście biblijnych plagach, które na nas nieustannie zrzuca Matka Natura, ta drobna historyjka niektórym przypominać może nieco losy Jonasza połkniętego przez wielką rybę. – Wciąż nie wiemy, czy rodzą się ze swoimi piosenkami, czy też się ich uczą, ale to fascynujące, że na Oceanie Indyjskim zwierzęta nieustannie się ze sobą krzyżują, a wieloryby z różnych regionów wciąż zachowują swoje charakterystyczne pieśni. Ich piosenki są jak odcisk palca, który pozwala nam śledzić je, gdy pokonują tysiące kilometrów – mówi naukowiec. Chociaż zespół jest przekonany o istotności swoich odkryciach, niemożliwe jest potwierdzenie gatunku bez obserwacji wizualnej. A obserwacje tak nieuchwytnego zwierzęcia mogą być trudne i kosztowne, więc jest mało prawdopodobne, że istnienie nowej populacji zostanie zweryfikowane w najbliższym czasie.
Nowe otwarcie Stało się. Wielka Brytania wyszła z Unii Europejskiej, w co do końca chyba nikt z nas nie wierzył. Łudziliśmy się, że coś się wydarzy, żeby spowolnić albo wręcz zmienić decyzję wyspiarzy. Brytyjska kultura, celebryci czy perypetie członków rodziny królewskiej, najbardziej znanej monarchii na świecie, są czymś, czym żyliśmy i żyjemy chyba wszyscy. Każdy z nas ma też kogoś z rodziny albo zna kogoś, kto w Wielkiej Brytanii mieszka i pracuje. Dlatego ten kraj, podobnie jak sąsiednia Irlandia, przez ostatnią dekadę stał się nam szczególnie bliski. Co zmienia brexit? Właściwie niewiele – oczywiście z turystycznego punktu widzenia. Bez wizy możemy w Wielkiej Brytanii przebywać nawet sześć miesięcy, intensywnie podróżując po tym kraju. Na dowód tylko do końca września; potem będą nas już obowiązywały paszporty. Więcej o tym, co warto wiedzieć w związku z brexitem, przeczytacie w wieściach ze świata, a temu, co warto na Wyspach zobaczyć, poświęciliśmy to wydanie Travelera. Poza miastami takimi jak Londyn, Liverpool, Dublin czy Edynburg stawiamy głównie na naturę. Stąd kilka reportaży poświęconych jest najpiękniejszym szlakom, zarówno tym przecinającym Wyspy, jak i biegnącym wzdłuż wybrzeży. Wielka Brytania i Irlandia mają się czym pochwalić. Klify, wrzosowiska, zamki z ich tajemnicami i mrocznymi historiami, senne wioski i miasteczka, wreszcie sławna tamtejsza aura, kuchnia i jeszcze sławniejsze poczucie humoru, które sprawia, że po prostu chce się tam być.
Wieloryb znaleziony u wybrzeży Florydy to zupełnie nowy gatunek. Już zagrożony
Choć dopiero go opisano, już został uznany za zagrożony. Mowa o nowym gatunku wieloryba. Jednym ze znanych nam osobników był gigant znaleziony w styczniu 2019 roku na plaży w Everglades na Florydzie.
Wieloryb o długości 11,5 metra, który został wyrzucony na brzeg w w styczniu 2019 roku, okazał się zupełnie nowym gatunkiem. Początkowo, kiedy jego ciało znaleziono na Sandy Key - z niedowagą i twardą zbitką plastiku w jelitach - naukowcy sądzili, że jest to podgatunek płetwala Bryde'a (Balaenoptera brydei) - gatunku wieloryba fiszbinowego z grupy obejmującej humbaka i płetwala błękitnego. Podgatunek, do którego pierwotnie zakwalifikowano znalezione zwierzę, to płetwal Rice’a (Balaenoptera ricei), po raz pierwszy zauważony w 1990 roku. Jednak po analizie genetycznej kilku wielorybów Rice’a oraz zbadaniu czaszki osobnika znalezionego w Everglades, naukowcy stwierdzili, że pierwsze ustalenia nie były do końca właściwe. To nie podgatunek, a zupełnie nowy gatunek żyjący w Zatoce Meksykańskiej – podkreślili. Odkrycie opisano 10 stycznia w czasopiśmie Marine Mammal Science. W tym samym artykule, w którym naukowcy donoszą o ustanowieniu płetwali Rice’a nowym gatunkiem, zauważają też, że na Ziemi żyje mniej niż 100 osobników. A to sprawia, że gatunek należy uznać za „krytycznie zagrożony” - zgodnie z klasyfikacją National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA). Główna autorka badania Patricia Rosel, a także współautorka Lynsey Wilcox – obie z Southeast Fisheries Science Center – przyjrzały się zapisom dotyczącym płetwali Bryde’a na Karaibach i w Oceanie Atlantyckim na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci. Pierwsze badania genetyczne, mające ostatecznie doprowadzić do stwierdzenia, że mamy do czynienia z odrębnym gatunkiem, przeprowadzono już w 2008 roku. Wtedy badaczki zauważyły różnice w budowie czasek płetwali Bryde’a i Rice’a. Nowa analiza wykazała, że oprócz tego, że mają różne czaszki, wieloryby Rice’a mają nieco inny rozmiar niż wieloryby Bryde’a. Według NOAA mogą ważyć do 27 215 kilogramów i dorastać do 12,8 metra, podczas gdy wieloryby Bryde'a osiągają ponad 15,2 m i ważą ponad 24 947 kg. Zdaniem badaczek to „dowód na istnienie nieopisanego gatunku z rodzaju Balaenoptera w Zatoce Meksykańskiej”. Rosel uważa, że wieloryby z nowego gatunku mogą dożywać około 60 lat, ale biorąc pod uwagę, że jest ich tak niewiele, naukowcy potrzebują dalszej obserwacji, aby uzyskać lepszy obraz ich zwyczajów i życia. Ze względu na położenie w Zatoce Meksykańskiej wieloryby Rice’a są szczególnie narażone na wycieki ropy, zderzenia ze statkami, eksplorację podwodną czy produkcję energii.
Płetwal błękitny to ogromny ssak morski osiągający długość 30 metrów, a wagę nawet do 150 ton. Ta największa istota, jaka kiedykolwiek zamieszkiwała Ziemię, jest najgłośniejszym przedstawicielem królestwa zwierząt.
Wydawane przez niego niskie dźwięki rozbrzmiewają w wodzie przez około 30 sekund i są słyszalne na znacznych odległościach. Najgłośniejszy odnotowany „ryk” miał 180 decybeli. Taki hałas, głośniejszy od odgłosów broni maszynowej, jest w stanie ogłuszyć człowieka. Nie udało się jeszcze ustalić znaczenia tych odgłosów, ale naukowcy przypuszczają, że towarzyszą one zalotom, godom i spotkaniom towarzyskim. Choć przyznać trzeba, że „repertuar głosowy” tych olbrzymów ogranicza się do zaledwie kilku jęków oraz pomruków o bardzo niskich częstotliwościach. Jest więc najmniej urozmaiconym spośród odgłosów wydawanych przez wszystkie inne wieloryby. Natomiast płetwal błękitny wydawać może również ultradźwięki. Stosuje je do echolokacji, by uzyskać informacje na temat otoczenia. Generuje wtedy krótkie, bardzo wysokie tony i interpretuje ich echa. Tekst: Agnieszka Budo
Pośród białych jachtów na przystani w Acapulco czarny kadłub R.V. Pacific Storm rzucał się w oczy. Był to dawny 26-metrowy trawler przerobiony na statek badawczy.
Stały tam większe, dostatniejsze jednostki (w końcu ludzie wydają na jachty fortuny), lecz gdybym miał decydować, którym wypłynąć w miesięczny rejs, z całej tej floty i tak wybrałbym właśnie ten. Kiedy z Flipem Nicklinem przetaszczyliśmy nasze rzeczy po trapie i złożyliśmy je w kabinie, poczułem dzikie zadowolenie. Kiedy z Flipem Nicklinem przetaszczyliśmy nasze rzeczy po trapie i złożyliśmy je w kabinie, poczułem dzikie zadowolenie. Gdy tylko stwierdzę, że usta wykrzywiają mi się ponuro, gdy moją duszą zawładnie dżdżysty listopad; kiedy spędzę zbyt wiele miesięcy przy klawiaturze komputera, w sztucznym świetle, jak jakiś odludek zamknięty z własnej woli, aby zarobić na życie, wtedy czuję, że najwyższy czas udać się na morze. Z radością przyjąłem więc przydział na Pacific Storm. Czy wspominałem, że mieliśmy ścigać białego wieloryba? Otóż w populacji płetwali błękitnych ze wschodniej części północnego Pacyfiku – grupie, która w większości spędza miesiące letnie u wybrzeży Kalifornii – jest biały osobnik, być może albinos. Przed czterema miesiącami ponton wysłany z Pacific Storm oznakował olbrzyma w pobliżu Santa Barbara, ale jego znacznik satelitarny, numer 4 172, przestał nadawać w kilka tygodni po wszczepieniu. Satelity TIROS N na orbicie polarnej nie mogły dłużej go śledzić, ale to właśnie on był jednym ze zwierząt, które mieliśmy nadzieję zobaczyć u wybrzeży Ameryki Środkowej. Pacific Storm wyruszył więc na morze – w stronę anomalii termicznej, która była naszym celem. Costa Rica Dome (Kopuła Kostarykańska) to wypływ zimnej wody obfitującej w składniki odżywcze wywoływany przez spotkanie wia-trów i prądów na zachód od Ameryki Środkowej. Nie ma stałej lokalizacji, trochę się błąka, ale można mieć pewność, że napotka się go 500–800 km od brzegu. Upwelling wybrzusza termoklinę – warstwę oddzielającą zimną wodę głębin od ciepłych wód powierzchniowych – tak bardzo, że czasem jest oddalona od powierzchni zaledwie o 10 m. Wraz z zimną, ubogą w tlen wodą głębinową wypływają azotany, fosforany, krzemiany i inne składniki odżywcze. Ta manna albo raczej antymanna – dar nie z niebios, a z morskiej otchłani – tworzy na morzu oazę. Substancje wypływające w kopule są nawozem dla maleńkich roślin, fitoplanktonu, będącego pożywieniem maleńkich zwierząt, zooplanktonu, przywabiającego z kolei większe zwierzęta, z których część jest naprawdę duża. Płetwal błękitny, Balaenoptera musculus, jest największym stworzeniem, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Linneusz utworzył nazwę gatunku od łacińskiego słowa balaena, co znaczy „wieloryb”, oraz greckiego pteron – „płetwa” albo „skrzydło”. Określenie gatunku, musculus, jest zdrobnieniem łacińskiego mus; „mysz” – to najwyraźniej żart Linneusza. „Wieloryb myszka” może bowiem osiągać 200 ton wagi i 30 m długości. Tak samo jak słoń jest w stanie bez trudu podnieść mysz trąbą, płetwal mógłby ponieść słonia na swoim kolosalnym języku. Gdyby Jonasz został wstrzyknięty dożylnie, a nie połknięty, mógłby pływać w tętnicach tego walenia, popychany co jakieś 10 sekund przez powolny, boski puls. Wielka prędkość, z jaką pływa płetwal błękitny, a także oddalenie jego ostoi – miejsca, gdzie trzy ziemskie oceany łączą się w lodowatych wodach Antarktyki – chroniły większość tego gatunku aż do początków XX w. Wraz z wynalezieniem eksplodujących harpunów i szybkich, parowych statków wielorybniczych ta ostoja szybko została naruszona. W ciągu pierwszych 60 lat XX w. zabito 360 tys. płetwali błękitnych. Populacja z rejonu Georgii Południowej została wytępiona, podobnie jak ta żerująca w przybrzeżnych wodach Japonii. Niektóre populacje płetwala błękitnego zmniejszyły się o 99 proc. i gatunek znalazł się na krawędzi wyginięcia. Dla Bruce’a Mate’a i Johna Calambokidisa, głównych naukowców na pokładzie Pacific Storm, ironia sytuacji jest przejmująca. Badane przez nich płetwale błękitne, 2 tys. zwierząt spędzających lato na zachód od Ameryki Północnej, które niegdyś uchodziły zaledwie za małą grupkę, dziś stanowią znaczącą populację. Mate, dyrektor Instytutu Ssaków Morskich na Uniwersytecie Stanowym w Portland w stanie Oregon, jest pomysłowy i skuteczny we wszczepianiu waleniom znaczników satelitarnych. Nie ma w tym sobie równych na świecie. Kopuła po raz pierwszy przykuła jego uwagę w 1995 r., kiedy wieloryby, które oznakował latem u wybrzeży Kalifornii, zaczęły zimą nadawać z okolic Kostaryki. Calambokidis, współzałożyciel organizacji Cascadia Research w mieście Olympia w stanie Waszyngton, jest na Zachodnim Wybrzeżu mistrzem w identyfikacji waleni na podstawie zdjęć. Ten wysoki, szczupły, biolog o wyglądzie wilka morskiego w 1999 r. dokonał zwiadu kopuły, płynąc tam żaglówką. Pogoda nie sprzyjała, a łódź była za mała na taki rejs, mimo to Calambokidis zdołał wykonać na kopule zdjęcia, dzięki którym rozpoznał dziesięć wielorybów sfotografowanych przez siebie wcześniej u brzegów Kalifornii. Dlaczego płetwal błękitny miałby opuszczać pod koniec lata swoje żerowisko i przepływać tysiące kilometrów, by spędzić zimę w tej tropikalnej strefie wypływu? Mate i Calambokidis uważali, że znają odpowiedź. Dane satelitarne wykazywały, że niektóre z oznakowanych ssaków pozostają na kopule przez pięć miesięcy lub dłużej, przypływając tam na początku tej południowej migracji, a odpływając pod jej koniec – to zachowanie, które w przypadku innych fiszbinowców obserwuje się u ciężarnych samic i młodych matek. U płetwali błękitnych nie odnotowano go dotąd, ponieważ jeszcze nikt nigdy nie był świadkiem narodzin płetwala błękitnego. Wydaje się, że pływacze szare, humbaki i wale gładkoskóre – czyli te gatunki fiszbinowców, które obserwowano w rejonach cielenia – żerują na tych terenach niewiele lub zgoła wcale. Jednak istnieją dowody na to, że z płetwalem błękitnym może być inaczej – zważywszy na jego rozmiary i kolosalne zapotrzebowanie na energię. Oaza Kopuły Kostarykańskiej mogłaby spełniać te wymagania, a wydajność wypływu ułatwiałaby karmiącym matkom przerabianie ławic kryla na całe beczki mleka, dzięki któremu ich młode są w stanie przybierać swoje 90 kg dziennie. Balaenoptera musculus został objęty ochroną w połowie lat 60. XX w., lecz z powodów nie do końca zrozumiałych jego populacja prawie nie wzrosła. Mate i Calambokidis wychodzą z założenia, że jeśli płetwal błękitny ma przetrwać, należy sporządzić mapę demograficzną i migracji tego gatunku. Największe stworzenie na Ziemi jest zarazem najbardziej bezbronne w tropikalnych wodach, w których wydaje na świat ośmiometrowe, trzytonowe „maleństwa”. Płynąc na południe korytarzem migracyjnym płetwala błękitnego, zmienialiśmy się na mostku obserwacyjnym, aby wypatrywać na horyzoncie fontann wydmuchiwanej wody. Według danych satelitarnych walenie 5 801 i 23 043 dotarły już na kopułę, a numer 5 670 zbliżał się do niej. Naukowców szczególnie interesował osobnik 23 043, ponieważ znali jego płeć. To była samica, a jako że dotarła na kopułę wcześnie, można było oczekiwać, że zostanie matką. Biały płetwal błękitny, 4 172, jeśli wybierał się w tym roku na kopułę, był gdzieś w stadzie podążającym na południe. Jednak Pacyfik jest dużym oceanemi nie zauważyliśmy ani jednej fontanny. Co jakiś czas statek przechodził w dryf i naukowcy wystawiali za burtę sprzęt: sensor CTD, echosondę i hydrofon. Sensor CTD odnotowywał przewodność (miarę zasolenia), temperaturę i głębokość. Echosonda wyszukiwała ławice kryla, stanowiącego niemal jedyne pożywienie płetwali błękitnych. – Wykonujemy obserwacje na całej trasie – wyjaśnił mi Mate. – Jeżeli nie ma kryla, to czy płetwale tędy przepłyną? Jeśli są większe skupiska kryla, to czy się zatrzymają? Szukamy wielorybich odchodów. Próbujemy je wyłowić i ustalić, czy walenie żerują. I sprawdzamy ich oddech, który po obiedzie jest bardziej cuchnący. Nie uważam, żeby oddech płetwala błękitnego był odrażający, a już z pewnością nie w porównaniu z pływaczem szarym, który ma naprawdę „mocny” chuch. Hydrofon miał wykrywać głosy płetwali błękitnych. Prosta pieśń samca – dudniące, stentorowe, pulsujące głębokim basem zawołanie A, po którym rozlega się ciągły ton zawołania B – to najpotężniejszy dźwięk na morzu, mogący teoretycznie przebyć pół oceanicznego basenu. Lecz wielkie fiszbinowce często milczą. Z wyjątkiem kilku wątpliwych urywków pieśni nie usłyszeliśmy niczego. Gdy dotarliśmy na Kopułę Kostarykańską, w trzy dni po wypłynięciu z Acapulco, wygląd oceanu się nie zmienił. Widzieliśmy tylko błękitny horyzont i sunące w dal fale. Dopiero sensor CTD wykazał, że termoklina leży zaledwie 20 m pod powierzchnią. Byliśmy na miejscu. – Fontanna na 11! – zawołał następnego ranka przez krótkofalówkę Calambokidis, stojący na salingu służącym nam za bocianie gniazdo. Zobaczyliśmy dwie kolejne fontanny wody, jedna po drugiej, tuż obok siebie – nasze pierwsze dwa płetwale błękitne – i spuściliśmy na wodę łodzie do znakowania, rozpoczynając rytuał, który miał nas zajmować przez następne trzy tygodnie. Były to dwa pontony o sztywnych kadłubach napędzane silnikami diesla. Trzymając się nomenklatury meteorologicznej, nazwaliśmy ten większy Huraganem, a mniejszy Szkwałem. Ja na ogół pływałem Huraganem. Dowodził nim Bruce Mate. Drugim oficerem (i drugim członkiem rodziny na pokładzie) była Mary Lou, kamerzystka ekspedycji i żona profesora. Ja byłem chłopakiem od biopsji. Moje główne zadanie polegało na tym, że napinałem kuszę, wyjmowałem strzałkę do biopsji z pojemnika służącego za kołczan, zakładałem ją na cięciwę, a potem zdejmowałem osłonę z aluminiowej folii chroniącą grot przed zanieczyszczeniem przez obce DNA. Wystrzelona w wieloryba strzała wycinała wałeczek skóry i tłuszczu. Jakieś 8 cm od czubka strzała była zabezpieczona kulką z żółtej gumy, która nie pozwalała pociskowi wbijać się zbyt głęboko i ułatwiała mu odbicie się od walenia. Na gumowym dziobie Huragana był zamontowany metalowy bukszpryt, tzw. ambona, wykonany specjalnie z myślą o tej pracy. Ilekroć zbliżyliśmy się do wielorybów, wchodziłem za profesorem Mate’em na wąską kratę ambony. Z olstra, którym była przezroczysta rura z plastiku przywiązana do barierki, Mate wyciągał „aplikator” znaczników satelitarnych – czerwony, metalowy garłacz o długiej lufie, osadzony na drewnianej kolbie. Siłą napędową tego norweskiego wynalazku, służącego pierwotnie do przerzucania lin między statkami, jest sprężone powietrze z butli do nurkowania. Ciśnienie można regulować. Dla płetwali błękitnych Mate ustawia tarczę na ciśnienie 6 kg na cm². Dla kaszalotów, które mają bardzo twardą skórę, na 8 kg. Pojawienie się wieloryba prawie zawsze poprzedzała wydmuchiwana przez niego fontanna. Ilekroć płetwal błękitny wynurzał się w pobliżu, aby odetchnąć, zadziwiały mnie jego nozdrza – dwa otwory ziejące na szczycie strzelistego wzgórka, stanowiącego ich osłonę i tworzącego coś w rodzaju nosa z tyłu głowy. Inne fiszbinowce też mają osłony nozdrzy, ale ten nos był nieomal rzymski. Wydawał się nieproporcjonalnie duży. Jego rozmiar pozwalał zrozumieć, skąd się bierze ten głośny, wstrząsający wydech – nie tyle tchnienie, co detonacja. No i ta 9-metrowa fontanna. To był potężny wydmuch, po którym szybko następował równie potężny wdech. Kolejną częścią wieloryba, którą oglądaliśmy, był jego grzbiet. Płetwal błękitny jest cały niebieskawoszary, nakrapiany szarymi lub szarobiałymi cętkami, jak opisuje go jeden z przewodników. I rzeczywiście – grzbiet ma nierzadko taki właśnie kolor, ale równie często, zależnie od światła, przybiera barwę srebrzyście szarą lub jasnobrązową. Bez względu na kolor, grzbiet jest zawsze lśniący. Jeśli jesteś blisko, widzisz jak woda obmywa te ogromne plecy, najpierw strumyczkami i pasmami, a potem cienką warstwą o ślicznych, rozedrganych deseniach. Ponad wodą płetwale błękitne są teoretycznie niebieskie, ale gdy ogląda się je przez niebieski filtr oceanu, ich bladość przybiera kolor turkusu lub akwamaryny. Najbardziej niesamowity i sugestywny jest dla mnie widok wieloryba oglądanego z góry, przez 5 do 15 m wody. Najładniejszą część ciała Balaenoptera musculus stanowi ogon. W pierwszym tygodniu naszych prób znakowania wciąż mieliśmy wrażenie, że te ogony machają nam na pożegnanie. „No to pa!”. „Całkiem nieźle. Może następnym razem się uda”. Gdy wieloryb ukazywał swój ogon – gdy dwie błoniaste łopaty wysuwały się wysoko ponad wodę – przerywaliśmy pościg, gdyż uniesienie płetwy ogonowej oznacza przejście do głębokiego zanurzenia. Jednak czasem oglądaliśmy ogony tuż pod powierzchnią. Były ogromne, a w ruchu hipnotyzowały swoją urodą. W żadnej istocie żyjącej esowate linie nie zostały wykreślone cudowniej niż w półksiężycowych krawędziach owych płetw – pisze Herman Melville w Moby Dicku. Na zakończenie spotkania z olbrzymem widzieliśmy jego „odcisk ogona”. Gdy wieloryb lub delfin płynie na małej głębokości, zawirowania wzniecane przez ten fragment ciała wznoszą się, tworząc okrągły, gładki ślad na powierzchni – „odcisk stopy”. Te pozostawione przez płetwale są wielkie i zaskakująco trwałe. – To pokazuje, ile energii jest w tym machnięciu – powiedział mi Mate, kiedy zobaczył, jak wpatruję się w jeden z takich śladów. Krąg odcisku ogona jest idealnie gładki, z wyjątkiem kilku słabych krzywizn powstających w miejscach, gdzie owa energia wciąż jeszcze się wznosi. W końcu pod ciosami oceanu ta gładkość zaczyna znikać, od zewnątrz, ku środkowi. Wyraźny odcisk ogona był kolejną z tych zniechęcających oznak, które zmuszały nas do wstrzymania pościgu. Stojąc na ambonie, profesor rozstawił nogi, by łatwiej utrzymywać równowagę, oparł kolbę aplikatora na kracie pokładu. Jego spodnie w kolorze khaki łopotały na wietrze, którego powiew przynosił co jakiś czas stęchły zapach, chwilami zmieszany z okropną wonią gazów jelitowych. „No wiesz, Bruce!”, myślałem nieraz. Aż pewnego dnia, gdy wiatr szarpał jego spodniami, a my płynęliśmy w stronę wielorybiej fontanny, profesor wydał z siebie podmuch tak potężny i smrodliwy, że uświadomiłem sobie, iż to nie może być jego wina. Tym, co przez cały czas wyczuwałem, nie był nasz szef. Czułem cuchnący oddech płetwali błękitnych. Przez prawie tydzień, który spędziliśmy na kopule, każdy dostrzeżony wieloryb wymykał się nam. Szóstego dnia nasz los się odmienił. Tego ranka dostrzegliśmy trzy fontanny i spuściliśmy Huragana na wodę. Płynęliśmy obok wielkiego, turkusowego kształtu, równo z jego ogonem. Kiedy zwierzę wypłynęło na powierzchnię, aby odetchnąć, turkusowa abstrakcja zamieniła się w fotograficzny realizm. Irvine zwiększył obroty silnika. Ja, stojąc na bukszprycie, odbezpieczyłem kuszę. Mate przycisnął do ramienia kolbę aplikatora, przechylił się przez barierkę ambony i skierował długą, czerwoną lufę nieomal pionowo w dół, w wypływającego wieloryba, sunącego teraz zaledwie trzy metry pod wodą. Waleń wypuścił powietrze i ponad wodę gwałtownie wynurzyła się lśniąca, zaokrąglona ściana jego boku. Jako facet od biopsji, miałem czekać na huk aplikatora, zanim wystrzelę ze swej kuszy. Gładki bok wieloryba wypełnił mi całe pole widzenia, nie mogłem spudłować. Gdy tylko aplikator wystrzelił, pociągnąłem za spust. Bełt wyleciał z kuszy i w miejscu, w które celowałem, pojawiła się czarna dziura, mała, ale zakrwawiona. Ogarnął mnie żal i poczucie winy. Ja to zrobiłem? Czułem się jak chłopiec, który strzelił piłką prosto w witrażowe okno. Potem powróciło poczucie proporcji. Przy ogromie tego wieloryba zrobiona przeze mnie dziura była tylko ukłuciem komara. Płetwal błękitny pozostawia na powierzchni morza coś w rodzaju pisma. Na moment przed wynurzeniem ponad jego głową tworzy się jajowaty ślad, wygięty grzbiet pozostawia ślad długi i wąski, no i jest jeszcze okrągły ślad odcisku ogona. Są też białe fontanny, które płetwale wzbijają, wypuszczając powietrze, kiedy suną pod powierzchnią. A także tumany pęcherzyków powietrza. Pierwszy raz zobaczyłem taki rój wyrywający się z nozdrzy tuż przed bukszprytem, na głębokości jakichś czterech metrów. Rozszerzał się ku powierzchni niczym kryształowy żyrandol „spadający” z dołu do góry. – Chmura bąbelków – stwierdził Mate. Ta konkretna chmura bąbelków wydawała się komentarzem skierowanym do naszej upartej, irytującej łódeczki. Wznosiła się nad głową zwierzęcia jak dymek w komiksie, a jej przesłanie brzmiało mniej więcej jak: „Spier…!”. Spośród wszystkich pozostawianych przez płetwala błękitnego najbarwniejszy jest ślad defekacyjny. Pierwszej defekacji, jaką zobaczyliśmy, dokonał 15-metrowy roczniak. Wydmuchnął powietrze, po czym na oceanie zajaśniała długa, czerwonopomarańczowa smuga. Ten ślad, pasmo przetrawionego kryla, był dla nas pierwszym bezpośrednim dowodem, że płetwale błękitne żerują zimą na Kopule Kostarykańskiej. Jako że była to jedna z hipotez, które miała sprawdzić nasza ekspedycja, Mate zaczął szukać plastikowego woreczka do pobrania próbki. Robyn Matteson, dyplomantka Mate’a, obserwowała na ekranie komputera odczyty echosondy i ławice kryla wykryte przez nią na kopule. Maleńkie skorupiaki były rozmieszczone nieregularnie, ale dawało się zauważyć ich gęste skupiska. Po drugiej stronie laboratoryjnego stołu, przy swoich komputerach, Calambokidis i Erin Oleson z Instytutu Oceanografii Scrippsa badali charakterystyki zanurzeń zapisane przez akustyczne znaczniki, które udało im się przyczepić kilku wielorybom. Przytwierdzone do skóry przyssawkami, utrzymują się na ssaku przez kilka godzin, a nie miesięcy, jak inwazyjne znaczniki satelitarne. Tu, na kopule, rejestratory głębokości odnotowały zanurzenia rzędu 250 m i więcej. Pionowa linia, oznaczająca każde zanurzenie, po osiągnięciu maksymalnej głębokości zaczynała wracać do góry zygzakiem przypominającym zęby piły, charakterystycznym dla płetwali błękitnych podczas żerowania. Dowody na to, że płetwale cielą się na Kopule Kostarykańskiej, okazały się trudniejsze do uzyskania, ale w końcu pojawiły się przy naszej sterburcie w postaci matki i jej potomka. John Calambokidis popłynął Szkwałem zrobić powierzchniowe zdjęcia do fotoidentyfikacji. Nicklin i kamerzysta Ernie Kovacs złapali sprzęt i wyruszyli z nim. Gdy już byli blisko wielorybów, zsunęli się za burtę. Początkowo widzieli przez maski tylko błękit. Potem Kovacs, szukający młodego osobnika, ze zdziwieniem zobaczył, jak ten mija go jakieś dwa metry poniżej jego płetw. To był zaledwie wielorybi osesek, ale jego błękitny grzbiet zdawał się sunąć w nieskończoność. Kiedy przepływał obok Nicklina, obrócił się lekko. Zajrzał w szklane oko obudowy aparatu, a migawka Nicklina mrugnęła do niego. Po 21 dniach na Kopule Kostarykańskiej zawróciliśmy na północ, w stronę Acapulco. Żałowaliśmy, że nie udało się natrafić na białego samca numer 4 172. Jednak w sumie byliśmy zadowoleni. Zdołaliśmy odnaleźć trzy wieloryby oznakowane w Kalifornii, które przybyły aż tutaj. Wszczepiliśmy znaczniki satelitarne trzem nowym płetwalom błękitnym (choć jedno urządzenie nie podjęło nadawania), przyczepiliśmy znaczniki akustyczne do sześciu kolejnych i przeprowadziliśmy fotoidentyfikację około 70 sztuk. 13 z nich pochodziło z Kalifornii. Zobaczyliśmy wiele trójek, wielorybich trójkątów, i byliśmy świadkami hałaśliwych zalotów, co sugerowało, że kopuła jest terenem godowym. Wykazaliśmy, że płetwale żerują tu zimą. Podsłuchaliśmy zawołania A i B pieśni płetwala błękitnego, a także zawołania D, które wydaje między okresami żerowania. Tak rozpoczęliśmy zapis zimowej muzyki z tego skrawka oceanu. Wieści z kopuły są dobre. Najokazalsze ze wszystkich stworzeń zostało nieomal wytępione przez nasz gatunek, myślącą małpę. Liczebność populacji jest nadal niska. Ale gdy leżałem na koi z laptopem Nicklina i oglądałem jego cyfrowe portrety ciekawskiego młodzika, w tej dziwacznej minie dostrzegłem jakieś gargantuiczne szelmostwo. I to wydało mi się krzepiące.
Bywa, że podróżowanie w celu poznawania pięknych miejsc jest przyjemnością, która samą siebie umniejsza. Po prostu podziwianie niezwykłych widoków, krajobrazów i cudów przyrody znieczula na nowe doznania.
Po dwóch tygodniach niezwykłych zachodów słońca, malowniczych fiordów, wodospadów, skał i przepaści, czyli atrakcji, z których słynie Norwegia, odczuliśmy wreszcie potrzebę nowego wyzwania lub powrotu do normalności. Właśnie wtedy trafiliśmy na rozciągnięte wzdłuż północno-wschodnich wybrzeży Norwegii archipelagi: Vesteralen i Lofoty. Tu przeżyliśmy coś, co przytrafia się jedynie nielicznym – zaglądaliśmy w oczy kaszalotom. Około 60 km na północ od Andoya – najdalej na północ wysuniętej wyspy archipelagu Vesteralen – przebiega granica szelfu kontynentalnego. Miejsce to jest żerowiskiem kaszalotów. Spędzają tu lato, by na głębokości tysiąca metrów polować na olbrzymie głowonogi. Rejon ten można też nazwać żerowiskiem głodnych wrażeń turystów, przybywających na tzw. whale safari. Wypełnione ludźmi stateczki wyruszają z portu Andenes. Po dwugodzinnym rejsie załoga wypatruje „znaku wieloryba”, czyli fontanny pary wodnej wydychanej przez zwierzę po wynurzeniu z ogromnej głębokości. Taka fontanna to znak, że przez kilka minut kaszalot będzie odpoczywał przy powierzchni, by zebrać siły przed następnym prawie godzinnym, nurkowaniem. Przy wielkim szczęściu fontanna może pojawić się na tyle blisko, że statek zdąży podpłynąć na odległość umożliwiającą spojrzenie wielorybowi w oko. Taki pokaz zdarzył się nam kilkakrotnie w ciągu jednego rejsu. Okazało się, że kontakt wzrokowy z kaszalotem odbiera mowę wszystkim turystom, nawet rozwrzeszczanym dzieciakom. Skamieniali tłoczą się przy relingach do momentu, aż olbrzymi ssak ponownie zanurkuje głową w dół, demonstrując swoją potężną płetwę ogonową. Ale zazwyczaj turyści obserwują z daleka dwie-trzy fontanny, a bliskie spotkania z wielorybem przytrafiają się nielicznym. Mieliśmy więc ogromne szczęście. Podobnie jak kaszaloty na Vesteralen, na sąsiednie Lofoty w poszukiwaniu pożywienia przypływają orki. Ściągają je śledzie, licznie gromadzące się w tutejszych wodach od października do grudnia. Całe stada, czy raczej grupy rodzinne pięknych waleni, spędzają krótkie polarne dni po przesileniu jesiennym na rozkosznym obżarstwie. Orki także mają swoich entuzjastów, którzy późną jesienią przybywają do Svolvaer na wyspie Austvagoy. Przy dobrej pogodzie ekipy badaczy, filmowców, fotografów i płetwonurków docierają kutrami na orkowe żerowiska, by podziwiać niezwykły spektakl. W sierpniu, gdy przyjechaliśmy w te strony, jest jednak na to trochę za wcześnie. Chociaż i latem trafiają się niezwykłe zoo-spotkania, np. ze stadami delfinów, które towarzyszą płynącym łodziom. Przy dobrej pogodzie uważni obserwatorzy mają szansę wypatrzyć finwala, a nawet płetwala błękitnego, ale ssaki te są bardzo płochliwe. Vesteralen i Lofoty – te dwa archipelagi leżą w niewielkiej odległości od siebie i mają zbliżone warunki klimatyczne, jednak na tym podobieństwa się kończą. Na płaskim Vesteralen namiot można rozbić niemal wszędzie. Na Lofotach to kompletnie nie do pomyślenia. Niezwykle strome, surowe skały wyrastają wprost z morza. Trudno zrozumieć, jakim cudem udało się przeprowadzić wśród nich tak znakomite drogi. Na poszarpanych zboczach, prawie na gołym kamieniu, walczą o przetrwanie sosny, świerki, a nawet drzewa liściaste, wygięte w fantastyczne kształty. Wykorzystują one każdą szczelinę dla zakotwiczenia się korzeniami w skale. Podobną strategię przyjmują ludzie. Budują swoje siedziby w kompletnie nieoczekiwanych miejscach, wydawałoby się, że całkiem niedostępnych. Maleńkie czerwone domki to znak rozpoznawczy Norwegii, ale tylko na Lofotach widuje się je wetknięte między skały tak wysoko. Mieszkańcy rybackich wiosek z braku płaskiej powierzchni stawiają domy częściowo na palach. W zależności od stanu morza ich chaty wyglądają jak zwodowane arki lub jak unieruchomione w piachu wielkie, czerwone pająki. Podróżowanie po Lofotach nie jest łatwe, trudno zorientować się co do kierunku podróży. Linia brzegowa jest zaprzeczeniem wszelkiej regularności, fiordy wcinają się wąskimi jęzorami głęboko w ląd. Morze wyrasta z każdej strony, niebezpiecznie zbliża się do szlaku, nagle zastępuje drogę. Dopiero po chwili okazuje się, że dotarliśmy do długaśnego mostu, a tylko na podstawie mapy można stwierdzić, czy to następny fiord, czy już całkiem inna wyspa. W pobliżu Svolvaer, gdzie ściągają jesienią i zimą miłośnicy orek, możemy zmierzyć się z inną atrakcją – wspinaczką na szczyt Svolvaergeita, tzw. Kozi Wierch – słynną 40-metrową skałę o rozdwojonym szczycie. Ponoć niektórzy śmiałkowie przeskakują z jednego czubka na drugi, my jednak nie próbujemy i pozostajemy przy wspinaczce. Szlaki są tu nieźle oznakowane, upał raczej nie daje się we znaki, a widoki zachwycają. Istnieją nawet szkoły wspinaczki zajmujące się organizacją górskich wędrówek. Kiedy wreszcie syci wrażeń szukamy miejsca na odpoczynek, okazuje się, że nie takie to proste. Pola namiotowe są nieliczne i – jak na Norwegię – gęsto zaludnione. Ale poza nimi nie sposób znaleźć gdzie indziej równego skrawka ziemi pod namiot. Tę, jedyną zresztą, niedogodność szybko rekompensuje nam przedziwne usytuowanie naszego kempingu. Są to mianowicie niezbyt szerokie, choć w miarę równe tarasy, schodzące stopniowo ku wąskiej zatoce morskiej z przejrzystą, zimną wodą. Rankiem następnego dnia w bezmiernym zdumieniu zamiast jęzora fiordu odkrywamy rozległą, piaszczystą plażę. Morze cofnęło się o dobre sto metrów! Nie chce nam się brnąć po piachu, żeby się wykąpać, czekamy więc, aż woda wróci. Póki to nie nastąpi, wspinamy się na skałki, które malowniczo ograniczają nasz biwak. Jak na polskie warunki są strome i niebezpieczne, co nie powstrzymuje różnojęzycznej gromady dzieciaków. Ich rodzice, całkowicie zrelaksowani, nawet nie patrzą w tym kierunku, a przecież nawet z dołu widać tablice ostrzegawcze! Z ciekawości wdrapujemy się na szczyt i czytamy: nie wolno śmiecić i przemieszczać kamieni. Nie ma nic o niebezpieczeństwie spadnięcia. Ponieważ jesteśmy płetwonurkami, z zainteresowaniem rozglądamy się za bazą nurkową. W Kabelvag spotykamy miłych ludzi, którzy wiozą nas łodzią w świetne miejsce. Dziwi ich, że za kołem polarnym chcemy nurkować w piankowych, czyli przemakalnych skafandrach! Chłodna i wzburzona woda norweskich fiordów odstrasza wielu amatorów podwodnej przygody. My jednak udajemy twardzieli. Ale po wynurzeniu się niektórzy z wdzięcznością przyjmują od naszych opiekunów porcję ciepłej wody z termosu, wylaną na plecy pod skafander. Jednak było warto – być na Lofotach i nie zanurkować to jak pojechać do Egiptu i zapomnieć obejrzeć piramidy. Bogactwo życia jest tu nieporównywalnie większe niż w ubogich w pokarm morzach strefy tropikalnej. Skaliste ściany gęsto porośnięte lasami brunatnic są doskonałym schronieniem dla wielu gatunków ryb. Nawet nasze bałtyckie dorsze dorastają tu do rekordowych wymiarów. Spotkanie kilkudziesięciokilogramowej ryby nie jest jednak łatwe – preferują one zwykle głębokości niedostępne dla nurków rekreacyjnych. Ale pływanie w ogromnej ławicy ryb, obserwowanych bacznie przez oczka ukrytych pod kamieniami krabów i homarów, jest też nie lada przeżyciem. Tam, gdzie silne prądy morskie obmywają pionowe skały, można trafić na kolejną niespodziankę. Podwodne kolorowe ogrody tworzą tu kolonie gąbek i ukwiałów. Na pierwszy rzut oka aż trudno uwierzyć, że to nie rafa koralowa. Po wielodniowej podróży międzynarodową trasą E10 docieramy do południowego krańca wyspy Vestvagoy, gdzie nasza droga tonie w morzu. W ten sposób odkrywamy cudownie położoną XIX-wieczną wioskę rybacką o dźwięcznej nazwie A. Znaczna jej część została przekształcona w Muzeum Norweskich Wiosek Rybackich – coś w rodzaju parku etnograficznego. Nas jednak najbardziej kusi obserwacja różnych gatunków ptaków, które na tym skrawku wybrzeża znalazły dobre warunki lęgowe. A może, tak jak my, dotarły do końca archipelagu i już nie chciało im się wracać? Chociaż wiemy, że za linią horyzontu są jeszcze dwie wyspy: Vaeroy i Rost, należące do Lofotów, nie jesteśmy już ich ciekawi. Czujemy się pełni wrażeń, nasyciliśmy oczy surowym pięknem tych miejsc. Wystarczy do następnej wyprawy.