National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-06T08:30:10.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Przecenialiśmy Jowisza. „Podręczniki będą wymagały aktualizacji”
items: Kosmiczne show nad Polską. Lutowe niebo przyniesie rzadkie zjawiska
items: Johannes Kepler – naukowy rewolucjonista, który pokazał nam, czym jest mechanika nieba
items: Super-Ziemia GJ 251 c może być siedliskiem życia. Jest tylko o 20 lat świetlnych stąd
items: „Problem Merkurego” rozwiązany. Pierwsza planeta miała brata bliźniaka
items: Polak był pierwszy. Dziś znamy już 6000 planet spoza Układu Słonecznego
items: Dlaczego wciąż nie spotkaliśmy kosmitów? Naukowiec wyjaśnia: Są uwięzieni na swoich planetach
items: Orbitująca między Marsem a Jowiszem planeta karłowata Ceres mogła mieć warunki do podtrzymania życia
items: Astronomowie odkryli super-Ziemię w ekosferze wokół gwiazdy. Na ile przypomina naszą planetę?
items: Lodowy olbrzym Uran jest znacznie cieplejszy niż wynika z teorii. Co może to wywoływać?
items: Cud stworzenia. Astronomowie zaobserwowali narodziny nowego układu planetarnego
items: Czy coś właśnie uderzyło w Saturna? Profesjonaliści proszą o wsparcie astronomów-amatorów
items: Czy Europa przejmie rolę Ziemi? Lodowy księżyc może być nowym domem dla życia
items: Astronomowie alarmują: Wenus może skrywać niewidoczne kosmiczne zagrożenie
items: „Marsjańskie blizny” odsłaniają wnętrze planety. Nowe badania zaskakują
items: Planeta została połknięta przez gwiazdę. Przełomowa obserwacja Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba
items: Na Marsie znajdował się ogromny ocean. Oto dowody
items: 7 planet znajduje się obecnie w jednej linii na nocnym niebie. Co to oznacza?
items: Pierwsze obserwacje 3D atmosfery planety spoza Układu Słonecznego. Wieją tam żelazne wiatry
items: To był szósty i ostatni przelot BepiColombo w pobliżu Merkurego. Co zobaczyły kamery sondy?
items: Za nami naprawdę kosmiczny rok 2024. Czego dowiedzieliśmy się o świecie pozaziemskim?
items: Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? To ona rozpocznie wigilijną kolację
items: Rozwiązano 44-letnią zagadkę księżyca Jowisza. Już wiadomo, dlaczego Io jest tak aktywny wulkanicznie
items: Ta zagadka astronomiczna czekała na rozwiązanie 30 lat. Odkryto sekret najsłynniejszego brązowego karła
items: Wewnątrz jądra Ziemi znajduje się tajemnicza struktura w kształcie pączka. Odkryto ją dzięki trzęsieniom ziemi

Przecenialiśmy Jowisza. „Podręczniki będą wymagały aktualizacji”
type: item
date: 2026-02-06T08:29:55.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: jowisz
subject: kosmos
subject: planety
subject: sonda
subject: układ słoneczny
description: Gazowy olbrzym okazał się nieco mniejszy niż uważano. Jowisz nadal pozostaje największą planetą Układu Słonecznego, ale do tej pory źle szacowaliśmy jego wielkość. Myliliśmy się nieznacznie, ale wyraźnie. Skąd ten błąd?
encoded: Sonda Juno pozwoliła wykazać, że Jowisz jest o 24 kilometry mniejszy niż sądziliśmy. Dlaczego wcześniej zwiększyliśmy jego rozmiar i jak udało się odkryć tę „mistyfikację”? Chociaż różnica wydaje się niewielka, to dzięki temu odkryciu lepiej rozumiemy ewolucję gazowego giganta. Jak NASA odkryła nowy rozmiar Jowisza? Zaskakujące odkrycie zawdzięczamy sondzie Juno, która od 2016 roku znajduje się na orbicie Jowisza. Pomiarów dokonano za pomocą analizy zakrzywienia sygnałów radiowych wysyłanych przez sondę, gdy przechodziła ona za Jowiszem z punktu widzenia Ziemi (czyli w momencie, w którym planeta znajdowała się pomiędzy Juno a Ziemią). – Kiedy sonda Juno przechodziła za Jowiszem z perspektywy Ziemi, jej sygnał radiowy przemieszczał się przez atmosferę planety, zanim dotarł do nas – tłumaczy planetolog Eli Galanti z Instytutu Weizmana w Izraelu, kierownik badań. To pozwoliło uzyskać szczegółowe mapy temperatury i gęstości atmosfery planety. Udało się dzięki temu uzyskać możliwie najdokładniejszy obraz kształtu i rozmiaru Jowisza. O ile mniejszy jest Jowisz? Dane z Juno zaskakują Średnica równikowa Jowisza jest mniejsza o około 8 km, a średnica od bieguna do bieguna o 24 kilometry. Dotychczasowe dane pochodziły z lat 70. XX wieku i opierały się na misjach Pioneer i Voyager, które łącznie dostarczyły zaledwie 6 punktów pomiarowych. Juno wzbogaciła te informacje o 26 dodatkowych punktów. „Tych kilka kilometrów ma znaczenie” Choć zmniejszenie rozmiaru o kilka kilometrów może wydawać się pozornie nieistotne, dla naukowców ma to ogromne znaczenie. – Nawet niewielkie przesunięcie w promieniu planety pozwalają znacznie lepiej dopasować modele wnętrza Jowisza do dostępnych danych grawitacyjnych i atmosferycznych – wyjaśnia Eli Galanti. Lepsze zrozumienie rozmiaru planety umożliwia dokładniejsze modelowanie jej wewnętrznej struktury, a tym samym poznanie procesów zachodzących we wnętrzu gazowego olbrzyma. To przełomowe podejście może mieć wpływ na naszą wiedzę o innych planetac…

FABRIC-KOLAZ-32-61-d83111c.jpg
width: 2700
height: 1800

Kosmiczne show nad Polską. Lutowe niebo przyniesie rzadkie zjawiska
type: item
date: 2026-02-03T08:31:40.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: Gwiazdy
subject: księżyc
subject: niebo
subject: obserwacje
subject: planety
description: Luty zapowiada się wyjątkowo interesująco dla osób śledzących zjawiska na nocnym niebie. W nadchodzących tygodniach warto kierować wzrok ku górze nie tylko po zmroku, lecz także w ciągu dnia, ponieważ kalendarz astronomiczny przynosi kilka efektownych i łatwych do obserwacji wydarzeń. Co będzie można dostrzec nad naszymi głowami?
encoded: Luty rozpoczął się od efektownego spektaklu na naszym nieboskłonie. 1 lutego mogliśmy obserwować tzw. Śnieżny Księżyc – pełnię, która w tym roku przypadła w chwili, gdy nasz satelita znajdował się w apogeum swojej orbity, czyli najdalszym punkcie względem Ziemi. Taki układ sprawia, że tarcza Księżyca wydaje się nieco mniejsza i mniej jasna niż w przypadku superpełni, ale i tak widok jasnego, pełnego krążka na zimowym niebie robił duże wrażenie. To jednak dopiero początek astronomicznych atrakcji lutego, bowiem w kolejnych tygodniach czekają nas jeszcze inne zjawiska, które warto mieć na swojej liście obserwacji. Dlaczego lutowe noce 2026 są idealne do obserwacji nieba? Dla mieszkańców Polski luty to wciąż jeden z najlepszych okresów do obserwacji gwiazd. Długie, mroźne i często przejrzyste noce sprzyjają oglądaniu obiektów głębokiego nieba, a niska wilgotność powietrza poprawia widoczność. Z dala od miejskich świateł można dostrzec zimowe konstelacje (Oriona, Byka czy Wielką Niedźwiedzicę), a także liczne gromady gwiazd i mgławice. To właśnie w takich warunkach najlepiej przygotować się na drugą połowę miesiąca, kiedy fazy Księżyca przestaną przeszkadzać w obserwacjach słabszych obiektów. 17 lutego: nów Księżyca, najlepsze warunki do obserwacji galaktyk i kometa widoczna z Polski Nów Księżyca przypadający 17 lutego oznacza, że jego tarcza znajdzie się między Ziemią a Słońcem i pozostanie praktycznie niewidoczna. Dla obserwatorów w Polsce to doskonała wiadomość – brak światła księżycowego pozwoli dostrzec słabsze obiekty. Jednym z ciekawszych celów jest galaktyka M81 w Wielkiej Niedźwiedzicy, znana jako Galaktyka Bodego. To jeden z najjaśniejszych obiektów tego typu widocznych z półkuli północnej, możliwy do odnalezienia nawet przez niewielkie teleskopy. Około północy wznosi się wysoko nad horyzont, co dodatkowo poprawia warunki obserwacyjne. Również w okolicach 17 lutego warto skierować teleskop w stronę komety C/2024 E1 (Wierzchoś). Po przejściu w pobliżu Słońca zb…

stars-0f9704c.jpg
width: 6633
height: 4332

Johannes Kepler – naukowy rewolucjonista, który pokazał nam, czym jest mechanika nieba
type: item
date: 2026-01-04T11:56:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Ludzie
subject: astronomia
subject: matematyka
subject: planety
description: Już od najmłodszych lat wykazywał się ponadprzeciętną inteligencją. Tak ogromną, że nawet bieda, w jakiej się wychowywał, nie mogła stanąć mu na drodze. Z jego nazwiskiem kojarzą się przede wszystkim trzy prawa ruchu planet, ale Johannes Kepler pozostawił po sobie znacznie większą spuściznę.
encoded: Spis treści: Syn żołnierza i zielarki Kepler, wierny uczeń Kopernika Prawa ruchu planet Kepler – pisarz science fiction Odkrycia Johannesa Keplera położyły fundamenty pod nowoczesną mechanikę nieba i były iskrą rozpalającą potrzebę poznawania kosmosu. Połączenie zaawansowanej matematyki z odważną wyobraźnią Keplera sprawiły, że jego dorobek do dziś inspiruje naukowców i myślicieli na całym świecie. Syn żołnierza i zielarki Ten przyszły matematyk, astronom i astrolog przyszedł na świat 27 grudnia 1571 roku w miasteczku Weil der Stadt w Badenii-Wirtembergii. Miasteczko obecnie znajduje się w pobliżu Stuttgartu w Niemczech. Jego ojciec, będący żołnierzem najemnym, porzucił rodzinę, gdy Johannes miał zaledwie pięć lat. Od tej pory chłopiec był wychowywany przez parającą się zielarstwem matkę oraz przez dziadków. Zielarstwo matki przyniosło rodzinie kolejne problemy. W tamtych czasach zielarki często oskarżano o czary, co było prostą drogą do zakończenia życia na stosie. Mały Johann był dzieckiem chorowitym i słabym. Przebyta ospa pozostawiła u niego trwałe skutki. Miał zdeformowane dłonie i uszkodzony wzrok. Zainteresowania matematyczne zaczął wykazywać wyjątkowo szybko. Był też świadkiem dwóch zjawisk astronomicznych, które rozbudziły jego zainteresowanie kosmosem. W 1577 roku widział tzw. Wielką Kometę. Była to bardzo jasna, wręcz spektakularna kometa widoczna gołym okiem w Europie jesienią 1577 i wczesną zimą 1578 roku. Obserwował ją też Tycho Brahe, przyszły mentor i przyjaciel Keplera. Brahe użył poczynionych obserwacji do udowodnienia, że komety nie są zjawiskami atmosferycznymi, lecz znajdują się poza orbitą Księżyca. Tym samym obalił geocentryczne poglądy Arystotelesa. Młody Kepler był również świadkiem zaćmienia Księżyca w 1580 roku. Kepler, wierny uczeń Kopernika Mimo trudnej sytuacji finansowej rodziny, inteligencja Keplera została dostrzeżona bardzo wcześnie. Uczęszczał do szkoły lokalnej, następnie do protestanckiego seminarium (Stift) w Maulbronn, a późnie…

Jan-Kepler-896929b.jpg
width: 2813
height: 1875

Super-Ziemia GJ 251 c może być siedliskiem życia. Jest tylko o 20 lat świetlnych stąd
type: item
date: 2025-10-23T14:00:41.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: NatGeoBN
subject: planety
subject: życie
description: Astronomowie odkryli super-Ziemię GJ 251 c – skalistą planetę niemal cztery razy masywniejszą od Ziemi, krążącą w strefie zamieszkiwalnej. Znajduje się zaledwie 20 lat świetlnych od nas i może posiadać atmosferę sprzyjającą życiu. To jeden z najbardziej obiecujących celów w poszukiwaniu życia pozaziemskiego.
encoded: Zespół naukowców z Penn State University ogłosił odkrycie planety GJ 251 c. To obiekt skalisty niemal cztery razy cięższy od Ziemi. Znajduje się w tzw. strefie zamieszkiwalnej. Oznacza to, że może tam występować ciekła woda. GJ 251 c krąży wokół gwiazdy GJ 251. Jej pełny obieg trwa 54 dni. Gwiazda ta leży mniej niż 20 lat świetlnych od Ziemi. Tak bliskie położenie czyni planetę doskonałym celem do dalszych badań. Jak odkryto potencjalnie zamieszkiwalną planetę? Planeta została odkryta po analizie danych zebranych przez 20 lat. Kluczowym instrumentem był Habitable Zone Planet Finder (HPF). Znajduje się on na teleskopie Hobby-Eberly w Teksasie. HPF rozdziela światło gwiazd i pozwala wykryć ruch wywołany przez egzoplanety. Początkowo naukowcy skupili się na planecie GJ 251 b. Ma ona krótszy okres obiegu – 14 dni. W danych pojawił się nowy sygnał – silniejszy, o okresie 54 dni. Wskazywał on na drugą planetę w układzie. Dodatkowe potwierdzenie przyniosły dane z instrumentu NEID. Jest on zainstalowany w Kitt Peak National Observatory w Arizonie. Dlaczego GJ 251 c to wyjątkowy kandydat do poszukiwań życia? Bliskość planety to jej ogromny atut. Mniej niż 20 lat świetlnych od Ziemi oznacza, że możliwe będą dokładniejsze badania. GJ 251 c może posiadać atmosferę. Jej analiza może wykazać obecność związków wskazujących na życie, jak tlen czy metan. Praca naukowa na ten temat ukazała się w czasopiśmie „The Astronomical Journal”. „Szukamy super-Ziemi, ponieważ dają nam największą szansę na znalezienie życia w kosmosie” –mówi prof. Suvrath Mahadevan z Penn State. To jedna z najlepszych kandydatek do takich analiz w ciągu najbliższych 5–10 lat. Choć nie możemy jej teraz sfotografować, przyszłe teleskopy dadzą taką możliwość. Rola teleskopów HPF i NEID w przełomowym odkryciu HPF to spektrograf o wysokiej precyzji. Został zaprojektowany przez zespół z Penn State. Jego zadaniem jest wykrywanie planet podobnych do Ziemi. Pracuje w bliskiej podczerwieni. Dzięki niemu udało się wychwyci…

druga-ziemia-df363fe.png
width: 2400
height: 1800

„Problem Merkurego” rozwiązany. Pierwsza planeta miała brata bliźniaka
type: item
date: 2025-09-25T12:30:27.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: badania naukowe
subject: merkury
subject: planety
subject: układ słoneczny
description: Powstanie Merkurego od lat stanowiło zagadkę dla astronomów. Nowa symulacja zespołu badawczego dowodzi, że planeta uformowała się w wyniku zderzenia dwóch protoplanet o podobnej masie.
encoded: Merkury, planeta położona najbliżej Słońca, to sprawca jednej z największych zagadek planetologii. Cechą charakterystyczną tego ciała niebieskiego jest wyjątkowo duże jądro metaliczne, które stanowi około 70% jego masy, oraz stosunkowo cienki płaszcz skalny. Tak nieproporcjonalnie ciężkie jądro było dla astronomów niemożliwe do wytłumaczenia. „Problem Merkurego” był nierozwiązywalny. Aż do teraz. Dlaczego Merkury jest tak nietypowy? Przez wiele lat dominowała hipoteza, że nietypowa budowa Merkurego jest skutkiem katastrofalnego zderzenia z masywnym ciałem niebieskim. To tłumaczyłoby utratę większości skorupy i płaszcza. Problemem pozostawał jednak fakt, że kolizje obiektów o różnych masach są w Układzie Słonecznym czymś niezwykle rzadkim. Najnowsze badanie, opublikowane w czasopiśmie „Nature Astronomy” przez zespół Patricka Franco (Obserwatorium Narodowe w Brazylii, Institut de Physique du Globe de Paris), proponuje nieco inne wyjaśnienie. Badacze wskazują, że powstanie Merkurego mogło być skutkiem częściowego zderzenia dwóch protoplanet o zbliżonych masach. Tego typu zdarzenia były wielokrotnie częstsze w młodym Układzie Słonecznym, kiedy planety dopiero się formowały. Okoliczności zderzenia protoplanet Według Franco w końcowych etapach formowania planet skalistych w wewnętrznych rejonach Układu Słonecznego znajdowało się wiele ciał o podobnych rozmiarach. Oddziaływały one ze sobą grawitacyjnie, zaburzając swoje orbity, co czasem doprowadzało do zderzeń. Do odtworzenia takiego scenariusza naukowcy wykorzystali metodę SPH (ang. smoothed particle hydrodynamics), szeroko stosowaną w astrofizyce i kosmologii. Technika ta pozwala symulować ruchy cząstek, analizując procesy takie jak deformacje, fragmentacje czy kolizje. Merkury mógł utracić aż 60% płaszcza Wyniki okazały się wyjątkowo jasne. Symulacje wykazały, że częściowe zderzenie mogło skutkować powstaniem planety o całkowitej masie i stosunku metali do krzemianów odpowiadającym współczesnemu Merkuremu, z błędem mni…

AdobeStock315202709-3f9d931.jpeg
width: 8000
height: 5300

Polak był pierwszy. Dziś znamy już 6000 planet spoza Układu Słonecznego
type: item
date: 2025-09-24T06:51:37.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: planety
description: Liczba znanych planet poza Układem Słonecznym przekroczyła właśnie 6000. Naukowcy świętują sukces, ale dla wielu z nich to dopiero pierwszy krok. To światy tak różne od Ziemi, że trudno je sobie wyobrazić. Jedne są większe niż Jowisz, inne mniejsze niż Księżyc. A niektóre mogą krążyć wokół… dwóch gwiazd jednocześnie.
encoded: Ta lista robi się coraz dłuższa. Naukowcy znają coraz więcej planet zlokalizowanych poza Układem Słonecznym. NASA poinformowała właśnie o tym, że udało się rozpoznać już 6000 takich obiektów. Wielu naukowców – jedna lista Potwierdzone planety są dodawane do tej listy sukcesywnie przez naukowców z całego świata. Liczba ta jest monitorowana przez Instytut Nauki o Egzoplanetach (NExScI) NASA, z siedzibą w IPAC Caltech w Pasadenie w Kalifornii. Egzoplanet jest z pewnością zdecydowanie więcej. Ponad 8000 kolejnych kandydatek oczekuje na potwierdzenie. Odkrywcami pierwszych egzoplanet byli Aleksander Wolszczan i Dale Frail, w 1992 roku. Z kolei Michel Mayor i Didier Queloz zlokalizowali w 1995 roku pierwszą egzoplanetę krążącą wokół gwiazdy podobnej do Słońca. Tempo odkryć przyspieszyło w ostatnich latach (baza danych osiągnęła 5000 potwierdzonych egzoplanet zaledwie trzy lata temu) i ten trend prawdopodobnie się utrzyma. Planety są niezliczone, ale trudno je znaleźć Chociaż naukowcy uważają, że w Drodze Mlecznej znajdują się miliardy planet, ich znalezienie wciąż stanowi wyzwanie. Większość z nich można badać jedynie pośrednio, ale naukowcy wiedzą, że są one bardzo zróżnicowane. Planety skaliste wydają się być bardziej powszechne we Wszechświecie. View oEmbed on the source website Naukowcom udało się ustalić do tej pory, że szereg planet całkowicie różni się od tych w Układzie Słonecznym. Istnieją np. takie wielkości Jowisza, które krążą bliżej swojej gwiazdy macierzystej niż Merkury wokół Słońca. Są też planety krążące wokół dwóch gwiazd, bez gwiazd i wokół martwych gwiazd. Zlokalizowano obiekty pokryte lawą, niektóre mają gęstość styropianu, a inne mają – być może – chmury z… kamieni szlachetnych. Szukanie planet – trudna sprawa Mniej niż 100 egzoplanet udało się sfotografować, ponieważ większość z nich jest z naszej odległości tak drobna, że odbijanie przez nie światło ​​ginie w promieniach swojej gwiazdy macierzystej. Pozostałe cztery metody wykrywania planet są pośr…

Zrzut-ekranu-2025-09-23-143536-53d878a.png
width: 1275
height: 803

Dlaczego wciąż nie spotkaliśmy kosmitów? Naukowiec wyjaśnia: Są uwięzieni na swoich planetach
type: item
date: 2025-08-28T11:30:41.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: egzoplanety
subject: fizyka
subject: Gwiazdy
subject: kosmici
subject: kosmos
subject: planety
subject: podróże kosmiczne
description: Hiszpański badacz uważa, że odpowiedź kryje się w prawach fizyki. W niektórych warunkach obce cywilizacje mogą być skazane na swoje planety – nawet jeśli dysponują zaawansowaną technologią.
encoded: W tym artykule: Prędkość ucieczki kosmitów Planety-więzienia? Planety-akwaria Enrico Fermi, fizyk atomowy, noblista, w połowie XX w. zadał słynne pytanie: „Gdzie Oni są?”. Przeszło ono do historii jako paradoks Fermiego. Paradoks ten dotyczy potencjalnych kosmitów. A dokładniej tego, że skoro Wszechświat jest tak ogromny i stary, to powinno w nim istnieć wiele obcych cywilizacji. Dlaczego dotychczas nie spotkaliśmy żadnej z nich? Odpowiedzi mogą być dwie. Pierwsza – ponieważ żadnych innych inteligentnych form życia w kosmosie nie ma. I druga: ponieważ nie potrafimy nawiązać z żadną kontaktu. Dlaczego? Gdyż np. zaawansowane technologicznie cywilizacje istnieją zbyt krótko. Są rozrzucone we Wszechświecie i dzielą je ogromne odległości. Używają sposobów komunikacji niedostępnych dla nas. Do tej grupy Elio Quiroga z hiszpańskiego Universidad del Atlántico Medio dorzucił właśnie jeszcze jedno wyjaśnienie. Jego zdaniem istnieje cała grupa planet pozasłonecznych, z których zwyczajnie nie da się uciec. Niezależnie od tego, jak bardzo Obcy staraliby się to zrobić. Prędkość ucieczki kosmitów Każde ciało niebieskie ma swoją tzw. prędkość ucieczki (albo drugą prędkość kosmiczną). To prędkość, jaką musi mieć na starcie obiekt, żeby wydostać się z pola grawitacyjnego ciała niebieskiego. Dla Ziemi wynosi ona 11,2 km/s. Nie oznacza to jednak, że startując z taką szybkością dotrzemy w kosmos. W rzeczywistości trzeba jeszcze pokonać opory ruchu – np. opór atmosfery. Dlaczego kosmici nigdy nie odwiedzili Układu Słonecznego? Być może nie odpowiada im nasze Słońce Naukowcy zaproponowali nowe rozwiązanie słynnego paradoksu Fermiego. Twierdzą, że przyczyną, dla której żadna obca cywilizacja nie nawiązała z nami kontaktu, jest nasza gwiazda. A dokładn... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-kosmici-nigdy-nie-odwiedzili-ukladu-slonecznego-byc-moze-nie-odpowiada-im-nasze-slonce-fot-getty-images-5fbd065.jpg" width="938" height="473" alt="Dlacz…

Dlaczego-wciaz-nie-spotkalismy-kosmitow-092fca7.jpg
width: 5472
height: 3648

Orbitująca między Marsem a Jowiszem planeta karłowata Ceres mogła mieć warunki do podtrzymania życia
type: item
date: 2025-08-22T11:14:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: ceres
subject: planety
subject: układ słoneczny
subject: życie
description: Największe ciało głównego pasa planetoid znajdującego się między orbitami Marsa i Jowisza odkrywa swoje tajemnice. Najnowsze badania dowodzą, że po około miliardzie lat ewolucji lodowa planeta karłowata Ceres mogła mieć odpowiednie warunki do podtrzymania życia. A to wskazuje, że Układ Słoneczny może być bardziej przyjazny dla życia, niż sądziliśmy.
encoded: Spis treści: Ceres, bogini urodzaju Czym nakarmić mikroorganizmy? Życie w kosmosie może być powszechne Chociaż Ceres wygląda na zimny i martwy kawałek kosmicznej skały, około miliard lat po powstaniu mogła mieć ciepłe wnętrze. Co sugeruje, iż mogła mieć również zdolność podtrzymywania życia – twierdzą naukowcy z Laboratorium Napędu Odrzutowego Centrum NASA (JPL/NASA) i Arizona State University w artykule opublikowanym na łamach czasopisma „Science Advances”. Ceres, bogini urodzaju Jednak, jak podkreśla Sam Courville z Arizona State University, nie oznacza to, że na Ceres pojawiło się życie. – Nasza praca skupia się na tym, że przeszłe środowisko tej planety karłowatej mogło umożliwić przetrwanie tego życia, co nie oznacza, że to życie tam było – przekonuje badacz. Przypomnijmy, że Ceres – największa planeta karłowata w pasie planetoid między Marsem a Jowiszem – ma średnicę ok. 939 km i masę 9,4×10²⁰ kg, czyli około 1/6350 masy Ziemi. Średnia temperatura na Ceres to minus 106 stopni C. Pełny obieg wokół Słońca zajmuje Ceres 4 lat i 219 dni. Ceres została po raz pierwszy zaobserwowana 1 stycznia 1801 roku przez włoskiego astronoma Giuseppe Piazziego w Palermo. Obiekt początkowo uznano za nową planetę, później za planetoidę, a od 2006 roku zaliczany jest do planet karłowatych. Zanim jednak dostrzeżono Ceres, jej istnienie zostało wyliczone. Już w XVIII w. na podstawie tzw. reguły Titiusa-Bodego przewidywano istnienie planety między orbitami Marsa i Jowisza. W poszukiwaniach tej „brakującej planety” uczestniczyli najważniejsi XVIII-wieczni astronomowie. Niespodziewanie odkrycia dokonał właśnie Piazzi, nadając obiektowi nazwę Ceres Ferdinandea – na cześć bogini urodzaju oraz króla Ferdynanda III. Czym nakarmić mikroorganizmy? Dotychczasowe badania wskazywały, że na Ceres może występować lód wodny i cząsteczki organiczne, co sugeruje możliwość istnienia życia. Jednak w opublikowanym właśnie badaniu naukowcy skupili się na tym, czym żywiłyby się te obce formy życia. Rozważ…

ceres-23ca470.jpg
width: 1000
height: 500

Astronomowie odkryli super-Ziemię w ekosferze wokół gwiazdy. Na ile przypomina naszą planetę?
type: item
date: 2025-07-28T10:09:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: planety
description: 35 lat świetlnych od Ziemi znajduje się chłodny czerwony karzeł, będący centrum układu planetarnego. Mowa o L98-59 z szeregiem małych, skalistych planet. Astronomowie właśnie odnaleźli piątą planetę tego układu, która zalicza się do kategorii tzw. super-Ziemi i w dodatku znajduje się w ekosferze gwiazdy. Oznacza to, że może tam być woda w stanie ciekłym, a potencjalnie także życie.
encoded: Spis treści: Ekosfera czerwonego karła Super-Ziemia na kołowej orbicie Planetarne laboratorium Kiedy w 2019 roku teleskop TESS odkrył trzy planety krążące wokół czerwonego karła typu M – L98-59, a następnie czwartą w 2021 roku, wzbudziło to spore zainteresowanie. Teraz, gdy potwierdzono istnienie piątej planety – super-Ziemi w tzw. ekosferze lub inaczej w strefie zamieszkiwalnej – układ znów znalazł się w centrum uwagi. Ekosfera czerwonego karła Wiemy, że L98-59, znajdujący się około 35 lat świetlnych od Ziemi i jest słabym, chłodnym czerwonym karłem. Ten typ stanowi najliczniejszą grupę gwiazd w naszej Galaktyce. Szacuje się, że nawet 80% gwiazd Drogi Mlecznej to właśnie czerwone karły. Wiemy o nich, że bardzo powoli spalają wodór, przez co ich życie jest wyjątkowo długie. Wiele czerwonych karłów ma układy planetarne zawierające planety skaliste w strefie zamieszkiwalnej. Jest tak np. w układzie TRAPPIST-1, Proxima Centauri b, L 98-59 f). Niska jasność czerwonych karłów sprawia, że ich ekosfera znajduje się bardzo blisko gwiazdy. Również L 98-59 ma zwarty układ małych, skalistych planet. Najnowsze odkrycie, którego autorami byli naukowcy z Instytutu Badań nad Egzoplanetami im. Trottiera na Uniwersytecie w Montrealu, potwierdza obecność L98-59 f, super-Ziemi o masie minimum 2,8 razy większej od masy naszej planety. Super-Ziemia na kołowej orbicie Wiemy też, że nowo odkryta egzoplaneta porusza się po niemal idealnie kołowej orbicie, a okres pełnego obiegu wokół gwiazdy wynosi 23 dni ziemskich. Według wyliczeń ta super-Ziemia otrzymuje mniej więcej tyle samo energii co Ziemia, co umieszcza ją w ekosferze gwiazdy – zakresie odległości, w którym w odpowiednich warunkach atmosferycznych mogłaby istnieć woda w stanie ciekłym. Odkrycie egzoplanety orbitującej w ekosferze gwiazdy zawsze budzi zainteresowanie. Każda z takich planet ma – choćby minimalną – szansę na istnienie prostych form życia. Choć możliwość wykrycia życia na tych odległych światach pozostaje niewielka, sa…

syper-ziemia-8ee9dcd.jpg
width: 1000
height: 667

Lodowy olbrzym Uran jest znacznie cieplejszy niż wynika z teorii. Co może to wywoływać?
type: item
date: 2025-07-21T14:05:21.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: planety
subject: układ słoneczny
subject: uran
description: Odległy od Słońca o ponad 19 jednostek astronomicznych (AU) lodowy olbrzym emituje więcej ciepła, niż otrzymuje od naszej dziennej gwiazdy. Badacze sądzą, że planeta wciąż traci ciepło pozostałe po wczesnym etapie jej tworzenia się.
encoded: Spis treści: Kometa, która była planetą 12,5% więcej ciepła niż otrzymuje od Słońca Misja w fazie koncepcyjnej Odległy Uran i jeszcze dalszy Neptun to ciała niebieskie tylko raz odwiedzone przez jakąkolwiek sondę kosmiczną. Mowa o Voyagerze 2, który przeleciał w pobliżu Urana w 1986 roku, a trzy lata później w pobliżu Neptuna. To właśnie instrumenty tego kosmicznego wędrowca oceniły na miejscu emisje ciepła. Badacze, którzy wówczas odebrali dane Voyagera 2 skonstatowali z zaskoczeniem, że Uran nie emituje nadmiaru ciepła, co stało w sprzeczności ze wszystkim, co było wiadomo o innych gigantycznych planetach Układu Słonecznego. Jednak obserwacje prowadzone przez teleskopy kosmiczne i te naziemne wykazały coś wręcz przeciwnego: że Uran rzeczywiście emituje więcej ciepła, niż otrzymuje od promieni słonecznych. Co więcej, wniosek ten wyciągnęły dwie niezależne grupy naukowców. Kometa, która była planetą Przypomnijmy, że Uran został oficjalnie odkryty przez Williama Herschela, urodzonego w Niemczech, lecz pracującego w Anglii astronoma, kompozytora i konstruktora teleskopów. Według zapisków Herschela do detekcji nowego obiektu doszło 13 marca 1781 roku podczas obserwacji prowadzonych poprzez zbudowany przez niego teleskop o ogniskowej 6,2 metra. Początkowo Herschel sądził, że odkrył kometę, jednak inni astronomowie ocenili, że orbita nowego ciała niebieskiego jest niemal kołowa, co sugeruje planetę. Astronom chciał nazwać obiekt „Gwiazdą Jerzego” – na cześć króla Jerzego III – ale nazwa ta nie przyjęła się na kontynencie. Wówczas niemiecki astronom Johann Elert Bode zaproponował nazwę Uran, na cześć greckiego boga nieba Uranosa, ojca Kronosa (Saturna) i dziadka Zeusa (Jowisza). Wiemy, że atmosfera planety składa się głównie z wodoru, helu i metanu, natomiast jej wnętrze tworzy mieszanina lodu wodnego, zamrożonych amoniaku i metanu. Uran jest najzimniejszą planetą w Układzie Słonecznym, z temperaturą około minus 224°C. Jego oś obrotu jest nachylona o 98°, co powoduje, że …

uran-6eb5c58.jpg
width: 1000
height: 664

Cud stworzenia. Astronomowie zaobserwowali narodziny nowego układu planetarnego
type: item
date: 2025-07-17T14:00:24.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: planety
description: 1300 lat świetlnych od nas, przy gwieździe podobnej do Słońca, zaobserwowano rodzinę planet w najwcześniejszym stadium powstawania. Młodą gwiazdę otaczają skupiska minerałów, które w przyszłości utworzą planetozymale, następnie planetoidy, a część z nich ostatecznie przekształci się w dojrzałe planety.
encoded: Spis treści: Zalążki układu planetarnego Narodziny gwiazdy Młody, odległy świat Astronomowie przeanalizowali przepływ promieniowania podczerwonego z pyłu i szczątków pozostałych po powstaniu młodej gwiazdy o nazwie HOPS-315. Dzięki temu odkryli niewielkie skupiska gorących minerałów, które ostatecznie utworzą planetozymale. To „ziarna” wokół których powstaną nowe planety. Zalążki układu planetarnego – Po raz pierwszy zidentyfikowaliśmy najwcześniejszy moment, w którym rozpoczyna się proces powstawania planet wokół gwiazdy innej niż nasze Słońce – mówi astronomka Melissa McClure z Uniwersytetu w Leiden w Holandii. Układ oddalony od nas o 1300 lat świetlnych może dostarczyć wyjątkowo cennych informacji o pierwszych etapach powstawania planet, a nawet zawierać wskazówki dotyczące powstania Układu Słonecznego. Obserwacje przeprowadzono przy użyciu Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba dla fal podczerwonych oraz Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) dla fal radiowych, a więc dwóch najpotężniejszych teleskopów, jakie stworzyła ludzkość. Przypomnijmy, że gwiazdy powstają w przestrzeni kosmicznej z gęstych chmur molekularnego gazu i pyłu. Gdy skupisko materii w tych chmurach jest wystarczająco gęste, zapada się pod wpływem grawitacji, tworząc zalążek gwiazdy. Narodziny gwiazdy Młoda gwiazda wiruje, a znajdująca się wokół niej materia łączy się w dysk, który zasila jej wzrost. Kiedy gwiazda osiągnie wystarczającą wielkość, jej protogwiazdowe wiatry wypychają materię poza jej zasięg, gdzie nadal orbituje, ochładzając się i zbijając w grudki. Właśnie to jest początkiem długiego procesu powstawania planet. Zbitka ta staje się planetą, gdy osiągnie kulistość oraz oczyści z resztek materii swoją orbitalną ścieżkę. Większość tego typu układów obserwujemy dopiero, gdy młode planety są już całkiem nieźle uformowane. Natomiast dostrzeżony właśnie układ HOPS-315 reprezentuje najwcześniejszy etap procesu powstawania planet, jaki kiedykolwiek udało się zaobserwować i zarejest…

Narodziny-nowego-ukladu-planetarnego-a8027e7.jpg
width: 900
height: 600

Czy coś właśnie uderzyło w Saturna? Profesjonaliści proszą o wsparcie astronomów-amatorów
type: item
date: 2025-07-08T13:45:40.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: planety
description: Astronomowie zwrócili się o pomoc w identyfikacji tajemniczego obiektu, który w sobotę 5 lipca prawdopodobnie uderzył w Saturna. Jeśli zdarzenie zostanie potwierdzone, będzie to pierwszy odnotowany przypadek zderzenia obiektu kosmicznego z tym gazowym gigantem.
encoded: Spis treści: Nie taka amatorska astronomia Sobotnie obserwacje Saturna Kometa Shoemaker-Levy 9 We wszystkie ciała Układu Słonecznego co pewien czas uderzają kosmiczni wędrowcy – planetoidy lub komety. Według szacunków w Saturna co roku uderza około siedmiu tego typu obiektów. Badania sugerują, że duże obiekty – o średnicy ponad kilometra – uderzają w Saturna średnio raz na 3125 lat. Teraz wydaje się, że udało się uchwycić moment takiego uderzenia. Trwają poszukiwania innych zdjęć, które mogłyby potwierdzić to odkrycie. Jest to o tyle istotne, że w porównaniu z planetami skalistymi, na których kosmiczne zderzenia pozostawiają kratery uderzeniowe, gazowe giganty – takie jak Jowisz i Saturn – nie wykazują takich śladów. Nie taka amatorska astronomia Pracownik NASA oraz astronom-amator Mario Rana z Hampton w stanie Wirginia w trakcie sobotnich obserwacji Saturna zarejestrował jasny błysk na krawędzi planety. To możliwy efekt uderzenia ciała niebieskiego. Rana filmował Saturna w ramach swojej aktywności na EarthSky Community Photos, po czym użył programu DeTeCt do analizy nagrania. Rozbłysk można dostrzec po lewej stronie tarczy Saturna na zaledwie 5–6 klatkach filmu. W związku z tym, że jest to potencjalny, ale jeszcze niepotwierdzony impakt, stowarzyszenie profesjonalnych i amatorskich astronomów – Planetary Virtual Observatory & Laboratory – wezwało ekspertów do podjęcia próby potwierdzenia lub zaprzeczenia tej obserwacji. Podobny apel wystosowali także inni astronomowie, podkreślając, że tylko dodatkowe nagrania z tego samego czasu pozwolą zweryfikować zjawisko. Im więcej danych uda się pozyskać, tym łatwiej będzie potwierdzić, czy naprawdę doszło do kolizji z planetoidą lub kometą, czy też był to po prostu błąd pomiarowy lub zakłócenie. – Jeśli tylko jedna osoba widzi ten błysk – a na tym etapie właśnie się znajdujemy – nadal istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że nie jest on prawdziwy. Będzie to tylko plamka w ich obserwacjach. Jeśli ktoś inny zarejestrował te…

Czy-cos-wlasnie-uderzylo-w-Saturna-b5cdb52.jpg
width: 1100
height: 733

Czy Europa przejmie rolę Ziemi? Lodowy księżyc może być nowym domem dla życia
type: item
date: 2025-06-01T08:45:35.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: planety
description: Choć Słońce znajduje się dopiero w połowie swojego życia, kiedyś nieuchronnie spuchnie i stanie się czerwonym olbrzymem. Wtedy jego rozrastająca się powłoka zamieni wewnętrzne planety Układu Słonecznego w popiół. Prawdopodobnie oznacza to koniec życia na Ziemi. Jednak wówczas do tzw. ekosfery mogą trafić księżyce gazowych olbrzymów. Czy życie przeniesie się wtedy na Europę?
encoded: Spis treści: Europa w świetle czerwonego olbrzyma Przetrwać śmierć Słońca Kilkaset tysięcy lat życia Ekosfera (czyli strefa życia, ang. habitable zone) to obszar wokół gwiazdy, w którym panują warunki umożliwiające istnienie ciekłej wody na powierzchni – a więc i życie podobne do ziemskiego. Obecnie w ekosferze Słońca znajdują się trzy planety: Wenus, Ziemia i Mars. Tylko na Ziemi występuje dziś woda w stanie ciekłym i rozwinięte życie. W przyszłości, gdy Słońce zacznie się rozszerzać, Ziemia może zostać spalona, natomiast Mars ma szansę stać się bardziej przyjazny życiu. Co ważniejsze, zmienią się również warunki na Jowiszu i jego księżycach. Europa w świetle czerwonego olbrzyma Szczególne zainteresowanie budzi Europa – lodowy księżyc Jowisza. Gdy Słońce przejdzie w fazę czerwonego olbrzyma (za ok. 12 miliardów lat), naukowcy przewidują, że Europa może rozwinąć rzadką atmosferę z pary wodnej. Czy wystarczy to do podtrzymania życia – nie wiadomo. Badania takich ciał niebieskich pozwalają astronomom i planetologom przyjrzeć się temu, co dzieje się z ekostrefami, a także planetami i księżycami, które przetrwały śmierć swoich gwiazd. Dodajmy, że ponad 90 procent wszystkich obserwowanych egzoplanet orbituje wokół gwiazd, które zakończą swój żywot tak, jak Słońce, czyli jako białe karły. Zrozumienie, jak te światy będą ewoluować podczas fazy czerwonego olbrzyma i białego karła, jest ważne nie tylko dlatego, że rzuca to również światło na ewolucję naszego własnego Układu Słonecznego. Ewolucja gwiazdy takiej jak Słońce staje się coraz bardziej złożona wraz z jej starzeniem się. Obecnie Słońce spala wodór w swoim jądrze. Ten etap potrwa jeszcze około pięciu miliardów lat. Gdy wodór się skończy, gwiazda zacznie spalać cięższe pierwiastki, na przykład hel. To doprowadzi do rozszerzenia się zewnętrznych warstw Słońca, które stanie się czerwonym olbrzymem. W tej fazie pochłonie najbliższe planety. Merkury i Wenus na pewno zostaną zniszczone. Ziemia prawdopodobnie też, choć nauk…

Lodowy-ksiezyc-moze-byc-nowym-domem-dla-zycia-8b1d81a.jpg
width: 4389
height: 2273

Astronomowie alarmują: Wenus może skrywać niewidoczne kosmiczne zagrożenie
type: item
date: 2025-05-27T12:50:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: asteroida
subject: planety
subject: układ słoneczny
subject: wenus
description: Wokół Wenus mogą krążyć liczne asteroidy koorbitalne, których orbity są niestabilne i trudne do wykrycia. To właśnie one mogą stanowić potencjalne zagrożenie dla Ziemi – ostrzegają naukowcy z Brazylii.
encoded: Spis treści: Czym są obiekty koorbitalne? Asteroidy koorbitalne Wenus mogą zagrażać Ziemi Dlaczego nie jesteśmy w stanie ich dostrzec? Według nowego badania astronomów z Brazylii Wenus skrywa nie brane dotąd pod uwagę zagrożenie dla Ziemi. Są to obiekty koorbitalne – asteroidy krążące po orbicie zbliżonej do tej, po jakiej porusza się Wenus. Mogą potencjalnie spaść na naszą planetę. Problem w tym, że są trudne do wykrycia. Czym są obiekty koorbitalne? Obiekt koorbitalny (inaczej: współorbitujący) to ciało niebieskie, które porusza się wokół Słońca po orbicie bardzo zbliżonej do orbity innego, większego obiektu – na przykład planety. Najczęściej są to tzw. planetoidy trojańskie, rzadziej quasi-księżyce. Najwięcej takich obiektów krąży wspólnie z Jowiszem – kilkanaście tysięcy. Ziemia ma dwie takie towarzyszki, planetoidy nazwane 2010 TK7 oraz 2020XL5. Asteroidy koorbitalne Wenus mogą zagrażać Ziemi Wenus ma jak dotychczas 20 znanych obiektów koorbitujących. Asteroidy te poruszają się po orbitach zbliżonych do orbity Wenus, dzieląc z nią podobną ścieżkę wokół Słońca. Jednak ich orbity są niestabilne i chaotyczne, co oznacza, że ich trajektorie mogą ulegać znacznym zmianom w stosunkowo krótkim czasie. Badania wykazały, że tzw. czas Lapunowa dla tych obiektów wynosi około 150 lat. Po tym okresie ich przyszłe położenie staje się trudne do przewidzenia. Jak piszą astronomowie z Brazylii, choć asteroidy koorbitujące z Wenus nie zbliżają się bezpośrednio do niej, ich niestabilne orbity mogą teoretycznie prowadzić do przecięcia się z orbitą Ziemi. Symulacje komputerowe przeprowadzone przez naukowców wykazały, że istnieje zakres orbit o tzw. niskiej ekscentryczności, które mogą prowadzić do bliskich spotkań z Ziemią. W astronomii ekscentryczność pokazuje, jak bardzo orbita odbiega od idealnego koła. Wśród znanych asteroid koorbitujących wokół Wenus jest (na razie) tylko jeden obiekt o niskiej ekscentryczności. Wśród nieodkrytych jeszcze potencjalnych asteroid najgroźniejsze b…

AdobeStock497840676-1f388da.jpeg
width: 7680
height: 4320

„Marsjańskie blizny” odsłaniają wnętrze planety. Nowe badania zaskakują
type: item
date: 2025-05-20T06:01:24.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: mars
subject: planety
description: Wszystkie skaliste ciała niebieskie w Układzie Słonecznym mają jedną wspólną cechę – kratery uderzeniowe, czyli ślady po kolizjach z mniejszymi obiektami. Jak się okazuje, te kosmiczne blizny mogą zdradzać znacznie więcej.
encoded: W tym artykule: Kratery jak stanowiska archeologiczne Od symulacji do badania Jak DART z Didymosem Zespołem badawczym, który oceniał cechy podpowierzchniowe Marsa na podstawie danych pozyskanych w obrębie marsjańskich kraterów kierowała Polka – dr Aleksandra Sokołowska, stypendystka UKRI na Wydziale Nauk o Ziemi i Inżynierii (DESE) w Imperial College London. W grupie badawczej znaleźli się również Gareth S. Collins, profesor DESE w Imperial, Ingrid J. Daubar, profesor nadzwyczajny na Wydziale Nauk o Ziemi, Środowisku i Planetariach (DEEPS) na Uniwersytecie Browna oraz dr Martin Jutzi, Privatdozent w Instytucie Fizyki na Uniwersytecie w Bernie.Wyniki ich badań zostały opublikowane w periodyku naukowym „Journal of Geophysical Research: Planets”. Czego konkretnie dotyczyły? Kratery jak stanowiska archeologiczne Zacznijmy od tego, że kratery uderzeniowe dają unikatową możliwość zajrzenia pod powierzchnię danego ciała niebieskiego bez konieczności robienia wykopów czy odwiertów. Według badań kierowanych przez dr Sokołowską, warstwy skalne i inne wyrzuty powstałe w wyniku uderzenia mogą różnić się rozmiarem w zależności od składu materiałów znajdujących się pod punktem uderzenia. W zmianie charakterystyki krateru kluczową rolę odgrywa kilka czynników, m.in. wytrzymałość materiału podpowierzchniowego i jego porowatość. – W przeszłości naukowcy wykorzystywali rozmiar i kształt kraterów uderzeniowych do wnioskowania o właściwościach materiałów znajdujących się pod warstwą zewnętrzną. My jednak pokazujemy, że rozmiar pokrywy wyrzutowej rozciągającej się wokół krateru również łączy się z właściwościami podpowierzchniowymi – mówi badaczka. Aby ustalić, czy wyrzut krateru może stanowić kolejne źródło informacji, konieczne było uruchomienie modeli opracowanych przez profesora Collinsa, które są w stanie zasymulować moment uderzenia w planetę innego ciała niebieskiego. Symulacje pozwoliły również na zmianę charakterystyki materiałów pod powierzchnią (pojedyncze, warstwowe, mieszan…

shutterstock2361577659-d322ec4.jpg
width: 4994
height: 3747

Planeta została połknięta przez gwiazdę. Przełomowa obserwacja Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba
type: item
date: 2025-04-14T11:40:08.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: planety
subject: teleskop
description: Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba po raz pierwszy umożliwił obserwację zjawiska, w którym planeta została pochłonięta nie przez rozszerzającą się starzejącą gwiazdę – jak miało to miejsce w dotychczas znanych przypadkach – lecz „wpadła” do niej w wyniku systematycznego kurczenia się swojej orbity. Choć naukowcy już wcześniej przewidywali takie scenariusze, to dopiero teraz udało się bezpośrednio zarejestrować tego rodzaju zdarzenie.
encoded: Spis treści: Jak wykryto zagładę planety Nowe spojrzenie na proces pochłaniania Kluczowy tlenek węgla Detale tego kosmicznego dramatu zostały uchwycone dzięki niezwykłej czułości i precyzji obserwacyjnej Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST), który przeprowadził coś w rodzaju astrofizycznej „sekcji zwłok” planety. Zespół badaczy z NSF NOIRLab (National Optical-Infrared Astronomy Research Laboratory), kierowany przez Ryana Laua, zdecydował się skierować instrumenty JWST w stronę odległej o około 12 tysięcy lat świetlnych gwiazdy, podejrzewanej o pochłonięcie planety. – Nie mieliśmy pewności, co dokładnie zobaczymy, gdy postanowiliśmy przyjrzeć się tej gwieździe – przyznał Lau. Wyniki obserwacji dostarczyły jednak przełomowych danych na temat losów układów planetarnych, szczególnie tych znajdujących się u kresu swojego istnienia. Misja JWST, zaprojektowana do badania pozostałości po dawnych zjawiskach we Wszechświecie, doskonale wpisała się w ten cel. Jak wykryto zagładę planety Pierwszym sygnałem nadchodzącego kosmicznego kataklizmu był silny rozbłysk światła, zarejestrowany w 2020 roku przez Zwicky Transient Facility (ZTF) w Obserwatorium Palomar w Kalifornii. Obiekt oznaczono jako ZTF SLRN-2020. Późniejsze analizy danych z teleskopu NEOWISE pokazały, że na rok przed tym błyskiem gwiazda zaczęła intensywnie świecić w zakresie podczerwieni, co świadczyło o obecności rozgrzanego pyłu. Początkowo naukowcy podejrzewali, że gwiazda wchodzi w fazę czerwonego olbrzyma – typową dla gwiazd podobnych do Słońca, które kończą swoje życie, rozszerzając się i pochłaniając pobliskie planety. Jednak dokładniejsze obserwacje prowadzone za pomocą instrumentu MIRI (Mid-Infrared Instrument) na pokładzie JWST ujawniły coś zupełnie innego. MIRI umożliwił precyzyjne pomiary emisji z samej gwiazdy i jej otoczenia – mimo, że znajduje się ono w bardzo zatłoczonym fragmencie Drogi Mlecznej. Dane wskazały, że gwiazda nie osiągnęła jasności charakterystycznej dla czerwonych olbrzymów. Brak …

planeta-polknieta-przez-gwiazde-40979c8.png
width: 1340
height: 520

Na Marsie znajdował się ogromny ocean. Oto dowody
type: item
date: 2025-02-25T13:27:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: planety
description: Zhurong, chiński łazik, który od czterech lat znajduje się na Marsie, odnalazł dowody na istnienie podziemnych formacji charakterystycznych dla morskich ekosystemów przybrzeżnych. Oznacza to, że sucha obecnie tzw. czerwona planeta miał niegdyś ogromny ocean.
encoded: Spis treści: Piaszczyste plaże Marsa Planeta aktywna hydrologicznie Marsjańskia linie brzegowe Chińscy uczeni upublicznili część danych zebranych przez łazika o nazwie Zhurong. Łazik osiadł na Marsie w 2021 roku i działał przez rok, do maja 2022 roku. Przez ten czas przejechał niespełna dwa kilometry w kierunku mniej więcej prostopadłym do skarp uważanych za linię brzegową sprzed czterech miliardów lat. Uważa się, że wówczas czerwona planeta miała gęstszą atmosferę i cieplejszy klimat. W trakcie swojej podróży łazik wykorzystał radar penetrujący (GPR) do sondowania gruntu na głębokości do 80 metrów. Radar ten jest wykorzystywany do wykrywania podziemnych obiektów, takich jak rury i instalacje, ale także nieregularnych elementów, w tym granic między warstwami skał lub nieoznakowanych grobów. Tym razem znalazł jednak coś innego. Piaszczyste plaże Marsa Przesłane na Ziemię dane radarowe wykazały grube warstwy materiału rozciągające się wzdłuż skarpy, przy której przemieszczał się robot. Były one skierowane w górę, pod kątem około 15 stopni, w kierunku domniemanej linii brzegowej. Wyglądało to zupełnie jak tzw. osady plażowe na planecie Ziemi. Co więcej, jak twierdzą naukowcy, na naszej planecie powstanie osadów o takiej grubości zajęłoby miliony lat. Sugeruje to, że na Marsie nie tylko znajdował się ogromny zbiornik wodny, ale że musiał funkcjonować przez bardzo długi czas. Tego typu osady plażowe są bowiem wynikiem długotrwałego działania fal, które rozprowadzają osady wzdłuż nachylonej linii brzegowej. Co więcej, zainstalowany na łaziku radar był w stanie określić nawet rozmiar cząstek w warstwach osadów. Okazało się, że odpowiadają one rozmiarowi ziaren piasku. Jednak, co należy podkreślić, osady nie przypominają znajdujących się na Marsie wydm uformowanych przez wiatr. – Te struktury nie przypominają ani wydm, ani kraterów uderzeniowych, ani nawet zastygłych strumieni lawy. Przez to zaczęliśmy myśleć o strukturach formowanych przez oceany – komentuje Michael Manga,…

Mars-3815e20.jpg
width: 5200
height: 3250

7 planet znajduje się obecnie w jednej linii na nocnym niebie. Co to oznacza?
type: item
date: 2025-02-21T12:19:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: obserwacje
subject: planety
subject: układ słoneczny
description: Przez ostatni miesiąc przez media przetoczyła się masa informacji o swego rodzaju paradzie planetarnej, którą mogliśmy obserwować na naszym nocnym niebie. Od stycznia tego roku Wenus, Mars, Jowisz, Saturn, Uran i Neptun były widoczne na nocnym niebie. W dodatku w lutym 2025 roku do tego planetarnego korowodu dołączy Merkury, a wszystkich siedmiu naszych planetarnych sąsiadów będzie widocznych z Ziemi. Ale czy jest to naprawdę nietypowe?
encoded: Spis treści: Planety na niebie w lutym Parada planet Jak obserwować planety Znaczenie parady planet Czy planety Układu Słonecznego mogą ułożyć się w linię? Zacznijmy od tego, że planety poruszają się z różnymi prędkościami orbitalnymi. I ten ruch może w którymś momencie doprowadzić do ułożenia, które z grubsza przypomina linię w rzucie dwuwymiarowym. Jednak nie będzie to linia prosta, a już na pewno nie będzie taka w trzech wymiarach. Uzyskanie takiej linii uniemożliwiają różne ustawienie orbit poszczególnych planet. Szanse na ustawienie w jednej linii są jeszcze mniejsze, jeśli w takiej koniunkcji ma wziąć udział więcej planet. Planety na niebie w lutym – Właściwie to w ogóle nie jest linia. Jeśli usuniemy słowo „linia” i zostawimy samo „parada”, to całe to „zjawisko” nabiera troszkę więcej sensu – wyjaśnia Mateusz Kalisz, popularyzator astronomii z kanału AstroLife. Dodaje, że na wieczornym niebie wciąż dobrze widać kilka planet, choć ich zaobserwowanie w lutym jest jeszcze trudniejsze, niż było to w styczniu. – Po zachodzie Słońca, bardzo nisko nad zachodnim horyzontem, pojawiają się Merkury i Saturn, choć tylko wprawiony obserwator nieba korzystający z lornetki ma szansę je dostrzec. Z naciskiem na „ma szansę”. Wędrując w kierunku południowego nieboskłonu teoretycznie trafimy na Neptuna. Teoretycznie – ponieważ tak słabo świecącej planety w wieczorowej łunie nie odnajdzie nikt. Potem dopiero w oczy rzuci nam się bardzo jasna Wenus, która aktualnie znajduje się w okresie najlepszej widoczności, dzięki czemu dostrzeże się ją nawet przez lornetkę. Zobaczymy ją w fazie cieniutkiego sierpa (półksiężyca). Wyżej na niebie w konstelacji Barana widoczny jest Uran, choć to znów obiekt tylko dla doświadczonych astromiłośników, oraz dwie jasne planety – Jowisz w Byku (przez lornetkę zobaczymy również jego cztery największe księżyce) oraz Mars w Bliźniętach, gołym okiem prezentujący się jako pomarańczowy punkt – wylicza popularyzator. Parada planet To, co oglądamy obecnie na…

7-planet-na-niebie-5961d40.jpg
width: 1024
height: 683

Pierwsze obserwacje 3D atmosfery planety spoza Układu Słonecznego. Wieją tam żelazne wiatry
type: item
date: 2025-02-19T12:01:48.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: obserwacje
subject: planety
description: Dzięki instrumentowi o nazwie ESPRESSO udało się zajrzeć w atmosferę gazowego olbrzyma znajdującego się o 900 lat świetlnych od nas. Obserwacje ujawniły trójwymiarową strukturę atmosfery egzoplanety. Jest to pierwsza tego typu obserwacja dokonana poza granicami Układu Słonecznego.
encoded: Spis treści: Trójwarstwowa atmosfera egzoplanety Wiatry żelazne i wodorowe Bardzo gorący jowisz Dane z czterech teleskopów Tylos (lub WASP-121b) to gigantyczna gazowa egzoplaneta znajdująca się w odległości około 900 lat świetlnych w gwiazdozbiorze Rufy (Puppis). Jeden rok świetlny to 9,461 biliona kilometrów (9,461 × 1012 km). Gdybyśmy chcieli przebyć tę odległość samochodem jadącym ze stałą prędkością 150 km/godz., dotarcie do Tylosa zajęłaby około 6,48 miliarda lat. To ponad połowa wieku Wszechświata! Ale korzystając z instrumentu ESPRESSO wchodzącego w skład Bardzo Dużego Teleskopu (VLT), możemy badać tę egzoplanetę nie ruszając się z Ziemi. Naukowcy byli w stanie zajrzeć w atmosferę Tylosa, ujawniając jej trójwymiarową strukturę. Jest to pierwszy taki przypadek na planecie spoza Układu Słonecznego. Trójwarstwowa atmosfera egzoplanety Dzięki połączeniu czterech teleskopów Bardzo Dużego Teleskopu Europejskiego Obserwatorium Południowego, astronomowie odkryli potężne wiatry niosące pierwiastki chemiczne, takie jak żelazo i tytan. Tworzą one skomplikowane wzorce pogodowe w atmosferze planety. Z zebranych danych wynika, że atmosfera Tylosa jest podzielona na trzy warstwy: wiatry żelazne na dole, szybki strumień sodu w warstwie środkowej, wiatry wodorowe w warstwie górnej. Takiego klimatu nigdy wcześniej nie zaobserwowano na żadnej planecie. Wiatry żelazne i wodorowe Wiatry żelazne to ekstremalne zjawisko atmosferyczne występujące na niektórych egzoplanetach, zwłaszcza typu gorących jowiszów. Są to naddźwiękowe strumienie gazów przenoszące cząsteczki żelaza i innych metali w atmosferze tych planet. Szybkie strumienie sodu to potężne prądy gazowe bogate w sód, które wykrywa się w atmosferach niektórych egzoplanet, zwłaszcza gorących jowiszów. Te strumienie są napędzane ekstremalnymi warunkami atmosferycznymi, w tym silnym ogrzewaniem przez gwiazdę macierzystą i ogromnymi różnicami temperatur między stroną dzienną a nocną. Natomiast wiatry wodorowe to silne strumienie …

atmosfera-egzoplanety-ae984d7.jpg
width: 1280
height: 720

To był szósty i ostatni przelot BepiColombo w pobliżu Merkurego. Co zobaczyły kamery sondy?
type: item
date: 2025-01-09T15:30:24.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: planety
description: 8 stycznia tego roku europejsko-japoński statek kosmiczny z powodzeniem wykonał ostatni manewr asysty grawitacyjnej, niezbędny do skierowania go na orbitę Merkurego, którą osiągnie pod koniec 2026 roku. Podczas przelotu zaledwie 300 km nad powierzchnią planety sonda dostrzegła na niej m.in. lodowe kratery.
encoded: Wystrzelona w październiku 2018 roku podwójna sonda kosmiczna BepiColombo zbliża się do celu, jakim jest wejście na orbitę Merkurego. Następnym krokiem będzie trwające przynajmniej rok badanie tej tajemniczej, spalonej przez Słońce planety. Po wejściu na orbitę, co zaplanowane jest na przyszły rok, sonda rozłoży się na dwa orbitery: należący do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) Mercury Planetary Orbiter (MPO) i skonstruowany przez japońską agencję JAXA's Mercury Magnetospheric Orbiter (Mio). Będą to pierwsze szczegółowe badania najmniejszej planety Układu Słonecznego. 300 km nad Merkurym Aby mogło do tego dojść, sonda przez kilka lat podróżowała w kosmosie. Wykorzystując tzw. asysty grawitacyjne, udało jej się trafić w odpowiednie miejsce. Podczas ostatniego przelotu w pobliżu Merkurego – w środę 8 stycznia – BepiColombo zbliżył się do północnego bieguna planety na odległość zaledwie 295 kilometrów. To ponad 100 km mniej niż wysokość, na jakiej operuje Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS). Josef Aschbacher, dyrektor generalny ESA, pochwalił się zdjęciami wykonanymi tego dnia przez sondę na dorocznym briefingu prasowym 9 stycznia. Podobnie jak podczas poprzednich przelotów BepiColombo, kamery monitorujące statku kosmicznego (M-CAM) nie zawiodły. Przelatując nad „terminatorem” – tym ładnym określeniem nazywa się granicę między dniem a nocą – statek kosmiczny uzyskał wyjątkową okazję, aby spojrzeć bezpośrednio w dół na permanentnie zacienione kratery na północnym biegunie planety. Obrzeża kraterów Prokofiewa, Kandinsky’ego, Tolkiena i Gordimera rzucają stałe cienie na ich dna. Dna tych nieoświetlonych punktów są jednymi z najzimniejszych miejsc w Układzie Słonecznym. I to mimo tego, że Merkury jest planetą położoną najbliżej Słońca. Są też dowody na to, że te ciemne kratery zawierają zamarzniętą wodę. To, czy na Merkurym rzeczywiście znajduje się woda, jest jedną z kluczowych tajemnic planety. I właśnie BepiColombo ma ją rozwiązać. Morza lawy i kratery uderzeniowe…

Merkury-z-sondy2-ae42191.jpg
width: 960
height: 960

Za nami naprawdę kosmiczny rok 2024. Czego dowiedzieliśmy się o świecie pozaziemskim?
type: item
date: 2024-12-30T14:00:46.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: obserwacje
subject: planety
description: Od eksploracji Księżyca po badania odległych planet i księżyców – rok 2024 obfitował w przełomowe wydarzenia w nauce i eksploracji kosmosu. Agencje i firmy prywatne dokonały rzeczy – wydawałoby się – niemożliwych, w tym uruchomienia potężnego narzędzia astronomicznego, jakim jest Teleskop Kosmiczny Euclid. Polacy za to wysłali poza umowną granicę kosmosu pierwszą własną rakietę i biorą udział w jednej z najbardziej brawurowych misji w historii – Proba-3.
encoded: Spis treści: Księżyc – nowe odkrycia i wyzwania Mars – pożegnania i nowe odkrycia Prywatne loty kosmiczne. Sukcesy i trudności Starship i Mechazilla Merkury i największa mapa Wszechświata Sześciogodzinne zaćmienia Słońca Polskie sukcesy Łapanie pierwszego stopnia Starshipa przez ogromne robotyczne ramiona Mechazilli, pierwsze w historii zdjęcia południowego bieguna Merkurego, pierwszy fragment najdokładniejszej mapy Wszechświata i start ultra technologicznej misji Europejskiej Agencji Kosmicznej Proba-3, której zadaniem jest tworzenie sześciogodzinnych zaćmień Słońca – to moje ulubione kosmiczne momenty 2024 roku. Mijający rok był bardzo dobry dla eksploracji i zrozumienia Wszechświata. Przyjrzyjmy się kilku najważniejszym punktom kosmicznego 2024 roku. Księżyc – nowe odkrycia i wyzwania W styczniu 2024 roku japoński statek kosmiczny SLIM dokonał precyzyjnego lądowania na Księżycu. To pierwszy w historii Japonii sukces w miękkim lądowaniu. Zaprojektowany do działania przez jeden księżycowy dzień (około dwóch tygodni ziemskich), zaskoczył swoją wytrzymałością, przesyłając dane przez trzy miesiące. Natomiast Lądownik Odysseus, stworzony przez Intuitive Machines, przetrwał sześciodniową misję na południowym biegunie Księżyca. Dokonał tego, mimo że w trakcie lądowania przydarzyła mu się wywrotka. Zebrane dane mogą okazać się kluczowe dla misji Artemis, której celem jest załogowe lądowanie na Księżycu w 2026 roku. Ale to chińskiej sondzie Chang'e 6 należą się największe brawa. Pobrała próbki z niewidocznej z Ziemi strony Księżyca. Wstępne analizy gleby ujawniły, że teren jest bardziej puszysty niż na widocznej stronie. Z kolei dane chemiczne sugerują obecność aktywności wulkanicznej sprzed 2,8 miliarda lat. Orbiter misji znalazł się także w punkcie L2, gdzie operuje Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba. Mars – pożegnania i nowe odkrycia Po prawie trzech latach operacji NASA zakończyła misję helikoptera Ingenuity, pierwszego pojazdu latającego na Marsie. Zrealizował on 72 loty…

Kosmos-f107d6d.jpg
width: 5580
height: 3136

Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? To ona rozpocznie wigilijną kolację
type: item
date: 2024-12-23T14:15:14.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Kosmos
subject: boże narodzenie
subject: Edukacja
subject: Gwiazdy
subject: jowisz
subject: niebo
subject: planety
description: Pierwsza gwiazdka na niebie to znak dla domowników, że nadszedł czas, by zasiąść wspólnie do wigilijnej wieczerzy. Warto sprawdzić, o której godzinie można jej wypatrywać w tym roku, aby zgodnie z tradycją rozpocząć świąteczne obchody.
encoded: Spis treści: Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka 2024 – o której pojawi się na niebie? Jak nie pomylić gwiazdy z planetą? O której pierwsza gwiazdka da w tym roku znak, że można rozpocząć wigilijną wieczerzę? W niektórych polskich domach nadal pielęgnuje się tradycję, zgodnie z którą dopiero po zobaczeniu na niebie symbolicznej gwiazdy betlejemskiej, można zasiąść do stołu. To sygnał nie tylko dla gospodyń, ale też dla dzieci czekających na wizytę świętego Mikołaja z workiem prezentów na plecach. Kiedy w tym roku należy wypatrywać pierwszej gwiazdki? Co symbolizuje? Jak nie pomylić jej z planetą? Odpowiedzi na te i inne gwiazdkowe pytania znajdziesz poniżej. Co symbolizuje pierwsza gwiazdka? Pierwsza gwiazdka to tradycja nawiązująca do gwiazdy betlejemskiej. W Biblii właśnie to ciało niebieskie zwiastowało przyjście na świat Jezusa Chrystusa. Jasny obiekt na niebie wskazał także drogę Trzem Mędrcom ze Wschodu, którzy wyruszyli w podróż, by oddać hołd narodzonemu w Betlejem Zbawicielowi. Po dziś dzień wielu badaczy, historyków i astronomów polemizuje ze sobą nawzajem, czym tak naprawdę była gwiazda opisana w Ewangelii według świętego Mateusza. – Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda, oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: „Gdzie jest nowo narodzony król żydowski? Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon”. [...]Wtedy Herod przywołał potajemnie Mędrców i wypytał ich dokładnie o czas ukazania się gwiazdy. [...] Oni zaś wysłuchawszy króla, ruszyli w drogę. A oto gwiazda, którą widzieli na Wschodzie, szła przed nimi, aż przyszła i zatrzymała się nad miejscem, gdzie było Dziecię. Gdy ujrzeli gwiazdę, bardzo się uradowali. Weszli do domu i zobaczyli Dziecię z Matką Jego, Maryją; upadli na twarz i oddali Mu pokłon – pisał ewangelista (cytat z Biblii Tysiąclecia). Brytyjski profesor Colin Humphreys jest niemal pewny, że gwiazda betlejemska to tak naprawdę kometa z 5 r. p.n.e., k…

shutterstock2-d043057.jpg
width: 1000
height: 705

Rozwiązano 44-letnią zagadkę księżyca Jowisza. Już wiadomo, dlaczego Io jest tak aktywny wulkanicznie
type: item
date: 2024-12-17T10:35:56.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: jowisz
subject: planety
subject: układ słoneczny
subject: wulkany
description: Pod powierzchnią Io, księżyca Jowisza, kryje się rozgrzany ocean magmy. Tak dotychczas tłumaczono aktywność wulkaniczną tego ciała niebieskiego. Jednak nowe dane zebrane przez sondę Juno prowadzą do innych wniosków. Io jest jeszcze bardziej tajemniczym księżycem, niż dotychczas przypuszczano.
encoded: Spis treści: Dlaczego księżyc Jowisza jest tak aktywny wulkanicznie? Podpowierzchniowy ocean magmy? Raczej nie Co naprawdę wiemy o księżycach Jowisza? Io to trzeci największy księżyc Jowisza. Po raz pierwszy wypatrzył go sam Galileusz w 1610 roku (i dlatego dzisiaj Io uznaje się za jeden z tzw. księżyców galileuszowych). Jednak prawdziwą naturę tego księżyca poznaliśmy dopiero ponad trzysta lat później. W latach 70. w pobliżu Jowisza przeleciały sondy Voyager. Sfotografowały wtedy największą planetę Układu Słonecznego i jej księżyce. W 1979 r. zdjęcia jednego z nich, Io, analizowała Linda Morabito, naukowczyni NASA z Laboratorium Napędu Odrzutowego. I to właśnie ona jako pierwsza dopatrzyła się na fotografiach zrobionych przez sondę Voyager 1 wulkanicznego pióropusza. Rewelacje Morabito zostały potwierdzone przez fotografie Io dostarczone przez kolejne sondy. Wkrótce księżyc ten doczekał się miana najaktywniejszego wulkanicznie obiektu w całym Układzie Słonecznym. Dziś wiadomo, że na Io – ciele niebieskim niewiele większym od ziemskiego Księżyca – jest aż 400 aktywnych wulkanów. Ich wybuchy są tak spektakularne, że można je zarejestrować nawet przez profesjonalne teleskopy pracujące na Ziemi. Dlaczego księżyc Jowisza jest tak aktywny wulkanicznie? Co zasila te wulkany? Skąd bierze się lawa, która wypływa przez nie na powierzchnię Io? Naukowcy zadawali sobie te pytania od czasu odkrycia Morabito, czyli od ponad 44 lat. Dotychczas za najbliższą prawdy uznawano następującą odpowiedź: za aktywnością wulkaniczną Io kryje się cały ocean płynnej magmy ukryty pod powierzchnią księżyca. Jego powstanie miało być efektem działania na Io silnych sił pływowych. Księżyc ten znajduje się między Jowiszem a dwoma innymi masywnymi księżycami – Europą i Ganimedesem. Działają na niego potężne siły grawitacji, co, zdaniem badaczy, mogło podgrzać jego podpowierzchniowe warstwy i zamienić je w gorącą magmę zasilającą wulkany. Io porusza się wokół Jowisza po orbicie eliptycznej (czyli, w u…

1-pia26484-io-north-polar-region-931308f.jpg
width: 3456
height: 2234

Ta zagadka astronomiczna czekała na rozwiązanie 30 lat. Odkryto sekret najsłynniejszego brązowego karła
type: item
date: 2024-10-17T07:03:52.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: odkrycia
subject: planety
description: W 1995 roku astronomowie wyśledzili pierwszego brązowego karła, gwiazdopodobny obiekt astronomiczny. Jednak jego światło było słabsze niż przewidywała teoria. Dlaczego? Dzisiaj naukowcy przedstawili zaskakujące rozwiązanie tej zagadki. Gliese 229B to nie jeden, ale aż dwa brązowe karły, krążące wokół siebie po ciasnej orbicie.
encoded: Tajemniczy brązowy karzeł Brązowy karzeł? Nie, to bliźniaki! Co wiemy o układzie podwójnym brązowych karłów Co odróżnia gwiazdę od planety? Nie tyle to, że pierwsza świeci, a druga nie, ile masa każdego z tych obiektów. Jeśli ciało niebieskie ma masę większą niż co najmniej 85 mas Jowisza, mamy do czynienia z gwiazdą. Ciała niebieskie o maksymalnej masie 10 mas Jowisza to planety. Ten podział już na pierwszy rzut oka wydaje się niekompletny. A co z globami, które są kilkadziesiąt razy cięższe od Jowisza? To planety czy gwiazdy? Naukowcy już od lat 70. poprzedniego wieku podejrzewali, że istnieje cała klasa chłodnych obiektów gwiazdopodobnych, które nie są ani jednym, ani drugim. Nazwali je brązowymi karłami. Jednak długo była to tylko teoria. Została ona po raz pierwszy udowodniona dopiero w połowie lat 90. Pod koniec 1994 r. odkryto, a w 1995 r. potwierdzono istnienie pierwszego brązowego karła. Obserwacje prowadzone z góry Palomar w Kalifornii wykazały, że w atmosferze tego obiektu o masie około 60–70 mas Jowisza znajduje się metan. To cecha charakterystyczna gazowych olbrzymów takich jak Jowisz, jednak nie gwiazd. Tajemniczy brązowy karzeł Wykryty glob został nazwany Gliese 229B. Towarzyszył niedużej gwieździe – czerwonemu karłowi Gliese 229, którą okrążał raz na 250 lat. Cały układ znajduje się niecałe 19 lat świetlnych od Ziemi, w gwiazdozbiorze Zająca (konstelacji nieba południowego). Pierwszy wykryty brązowy karzeł – albo nieudana gwiazda (ang. failed star), jak czasami nazywa się te obiekty – szybko przykuł uwagę całej rzeszy astronomów. Do dzisiaj powstały o nim setki prac naukowych. Również dlatego, że od samego początku w obserwacyjnych danych o Gliese 229B kryła się sprzeczność. Obiekt był zbyt ciemny jak na swoją masę. Zważywszy na to, że niewiele brakowało mu do najlżejszych gwiazd, powinien świecić znacznie jaśniej niż obserwowano. Brązowy karzeł? Nie, to bliźniaki! O rozwiązaniu tej zagadki mówiło się już od kilku lat, jednak dopiero teraz zostało on…

BinaryBrownDwarf1080-8e54c7c.jpg
width: 1920
height: 1080

Wewnątrz jądra Ziemi znajduje się tajemnicza struktura w kształcie pączka. Odkryto ją dzięki trzęsieniom ziemi
type: item
date: 2024-09-02T09:20:50.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: badania naukowe
subject: jądro ziemi
subject: planety
subject: trzęsienie ziemi
subject: Wolny czas
subject: ziemia
description: Australijscy naukowcy ogłosili, że tysiące kilometrów pod naszymi stopami, w płynnej części jądra Ziemi, znajduje się struktura w kształcie pączka. Ich zdaniem ma ona związek z powstawaniem pola magnetycznego naszej planety.
encoded: W tym artykule: Z jakich warstw składa się Ziemia Tajemnicza struktura: jak ją wykryto Co wiemy o nowej strukturze? Pole magnetyczne Ziemi Odkryta struktura znajduje się na niskich szerokościach geograficznych i jest położona równolegle do płaszczyzny równika. Ma kształt torusa – czyli, w uproszczeniu, pączka z dziurką. Na jej trop wpadli sejsmolodzy z The Australian National University (ANU). Umiejscawiają ją w górnej części zewnętrznego jądra Ziemi, w okolicach, gdzie styka się ono z płaszczem. Z jakich warstw składa się Ziemia Ile dzieli nas od środka Ziemi? To zależy od tego, gdzie się znajdujemy, ponieważ nasza planeta nie ma kształtu idealnej kuli. Jest lekko spłaszczona. To powoduje, że z równika do samego środka globu mamy 6378 km. Natomiast z bieguna dystans jest o kilkanaście kilometrów krótszy (i wynosi 6357 km). Tylko ok. 12 km z tego dystansu udało się zbadać bezpośrednio. Głębiej ciągle nie potrafimy się wkopać, dlatego badania wnętrza Ziemi to domena sejsmologów. Mierzą oni prędkości, z jakimi fale sejsmiczne – powstałe w wyniku trzęsień ziemi – przechodzą przez naszą planetę. Te prędkości zmieniają się w zależności od tego, przez jaki materiał przenikają fale. Pozwoliło to ustalić, że Ziemia składa się z kilku zasadniczo różniących się od siebie warstw. Pod cienką skorupą – po której stąpamy – znajduje się ok. 2,9 tys. km płaszcza. Jeszcze głębiej, po minięciu jego granicy, znajduje się dwuwarstwowe jądro. Zewnętrza część jądra to płynny ocean rozgrzanego niklu i żelaza. Ma on 2 tys. km grubości. Obraca się wraz z Ziemią i – jak dynamo – generuje pole magnetyczne. Pod nim leży twarde jądro wewnętrzne, najprawdopodobniej zbudowane głównie z żelaza. Tajemnicza struktura: jak ją wykryto Powyższy opis jest niekompletny. Dlaczego? Ponieważ naukowcy cały czas badają i odkrywają nowe części składowe poszczególnych warstw Ziemi. W latach 80. XX w. wpadli np. na trop dwóch superpióropuszy, zwanych formalnie wielkimi prowincjami obniżonej prędkości fal poprzec…

wewnatrz-jadra-ziemi-znajduje-sie-tajemnicza-struktura-w-ksztalcie-paczka-odkryto-ja-dzieki-trzesieniom-ziemi-9bb3306.jpg
width: 1000
height: 667