Naukowcy przygotowują się na najpotężniejsze uderzenie w historii obserwacji Księżyca. Może mieć energię równą 6,5 megatonom trotylu!
Odkryta w grudniu 2024 roku skalista planetoida 2024 YR4 przez krótki czas była uznawana za zagrażającą Ziemi. Trajektoria masywnej, mierzącej ponad 60 metrów średnicy kosmicznej skały przecina orbitę Ziemi. Teraz wiemy, że nie zagraża nam bezpośrednio. Jednak może uderzyć w Księżyc, co wywołałoby gwałtowny wyrzut odłamków skalnych zdolnych dotrzeć na Ziemię.
27 grudnia 2024 roku znajdujące się w Chile obserwatorium Atlas zarejestrowało pojawienie się nowego Obiektu Bliskiego Ziemi (NEO). Pochodząca z głównego pasa planetoid znajdującego się między Marsem a Jowiszem skała nazwana 2024 YR4 ma 4,3 procent szans na kolizję z Księżycem. Tak przynajmniej wyliczyli eksperci z Centrum Badań Obiektów Bliskich Ziemi (CNEOS) należącego do Laboratorium Napędu Odrzutowego (JPL) Centrum NASA. Pędząca kosmiczna skała Chociaż 4,3 procent to pozornie niewiele, to w przypadku obiektu wielkości 15-piętrowego budynku, przemieszczającego się z szacunkową prędkością około 15 kilometrów na sekundę, robi się to naprawdę dużo. Eksperci wyliczają, że zderzenie planetoidy 2024 YR4 z Księżycem utworzyłoby krater o średnicy kilometra i wyrzuciłoby z naszego naturalnego satelity nawet 100 000 000 kg materiału. Wstępne obserwacje planetoidy wskazywały na około jednoprocentowe prawdopodobieństwo zderzenia z Ziemią. Wyliczenia wyznaczyły zderzenie na 22 grudnia 2032 r. Kolejne obserwacje chwilowo nawet podniosły to prawdopodobieństwo. Przy wartości 3,1% obiekt ten został na krótko uznany za najbardziej niebezpieczny obiekt kosmiczny od początku prowadzenia obserwacji, co sprowokowało nagłówki o „planetoidzie-niszczycielu miast”. Jednak dane zebrane przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST) praktycznie wykluczyły możliwość zderzenia z Ziemią. Wskazały natomiast na Księżyc. Księżyc zamiast Ziemi – Prawdopodobieństwo uderzenia w Księżyc istniało od początku. Wcześniej było mniejsze, ponieważ Ziemia była większym celem – powiedział w rozmowie z serwisem „IFLScience” planetolog dr Andrew Rivkin z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa w Maryland. Jak wyjaśnił, udoskonalenie orbity sprawiło, że trajektoria oddaliła się od Ziemi, ale zbliżyła do Księżyca. Istnieje więc ponad 4-procentowa szansa, że obiekt uderzy w Księżyc. – Pamiętajmy jednak, iż oznacza to jednocześnie 96-procentową szansę, że go minie. Jeśli jednak do zderzenia dojdzie, będzie to coś naprawdę spektakularnego – dodał ekspert. Tematowi przyjrzeli się eksperci z Uniwersytetu Cornella. Swoje wyliczenia zaprezentowali w artykule „Observation Timelines for the Potential Lunar Impact of Asteroid 2024 YR4”, opublikowanym w serwisie preprintów ArXiv. Jak 6,5 megatony trotylu Jak wyjaśniają w artykule badacze, takie uderzenie o równoważnej energii kinetycznej około 6,5 Mt trotylu będzie najbardziej energetycznym uderzeniem księżycowym w historii zarejestrowanym przez ludzkość. – Historyczne sejsmometry z misji Apollo rejestrowały nawet uderzenie o energii około 1 kilotony trotylu z odległości globalnych. To sugeruje, że zderzenie obiektu wielkości 2024 YR4 wygenerowałoby sygnały sejsmiczne łatwo wykrywalne na całym Księżycu – podkreślają autorzy. Autorzy wskazują też na ryzyko związane z takim scenariuszem. – Jeśli 2024 YR4 uderzy w Księżyc w 2032 roku, będzie to – statystycznie – największe takie uderzenie od około 5 000 lat. Szacujemy, że do 10⁸ kg materiału księżycowego może zostać wyrzucone w przestrzeń kosmiczną z prędkością przekraczającą prędkość ucieczki z Księżyca. Uzyskanie prędkości ucieczki oznacza, że dane ciało niebieskie nie utrzyma wyrzuconego materiału na grawitacyjnej smyczy. Część trafiłaby też w pobliże naszej planety, choć główne zagrożenie dotyczyłoby satelitów krążących wokół Ziemi, które mogłyby napotkać chmurę odłamków. Chociaż do ewentualnego zderzenia mamy jeszcze kilka lat, naukowcy już są w stanie określić harmonogram obserwacji impaktu. Test obrony planetarnej – Nasze wyniki sugerują pojawienie się błysku optycznego o jasności wizualnej od –2,5 do –3, trwającego kilka minut po uderzeniu. Po nim nastąpi wielogodzinna podczerwona poświata pochodząca od stopionej skały o temperaturze około 2000 K, stygnącej do kilkuset kelwinów. Uwolniona energia sejsmiczna wywoła globalne drgania Księżyca (magnituda około 5,0), które mogłyby zostać wykryte przez każdy nowoczesny sejsmometr – twierdzą eksperci. Jednak najciekawsze może wydarzyć się nie w trakcie impaktu, lecz przez rok po nim. Przez ten czas mielibyśmy unikatową szansę monitorowania dziesiątek lub setek wyrzuconych z Księżyca obiektów o rozmiarach od metrów do ułamków metra. – Co kluczowe, większość z nich pozostałaby związana grawitacyjnie z Ziemią, co oznacza bliską odległość i niewielkie prędkości względne – wyjaśniają autorzy. W takich warunkach odłamki mogłyby posłużyć do testowania technologii obrony planetarnej. Np. do badania skutków zderzeń lub przechwytywania obiektów i umieszczania ich na stabilnej orbicie do późniejszego wykorzystania. Źródła: ArXiv, IFLScience Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nastolatka z Katowic odkryła nowe ciało niebieskie – i nazwała je imieniem wybitnego polskiego astronoma
Polska uczennica, Maria Wicher, została uznana za współodkrywczynię nowej planetoidy. Nazwała ją „Wolszczan”, oddając hołd profesorowi, którego wykład ją zainspirował. Odkrycie nastolatki to efekt międzynarodowej współpracy badawczej i zaangażowania młodych ludzi w naukę.
Nauka to nie tylko dzieło ekspertów po wielu latach edukacji i pracy. Udowodniła to pewna nastolatka z Katowic. Zainteresowana astronomią licealistka zaangażowała się w projekt nauki obywatelskiej i dokonała ważnego odkrycia. Młoda Polka nie poprzestała jednak na własnym osiągnięciu - dzięki niej nowo odkryte ciało niebieskie dostało imię Aleksandra Wolszczana, jednego z najwybitniejszych astronomów. Obywatelka odkrywa planetoidę Maria Wicher, licealistka i członkini Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii oraz młodzieżowej sekcji AstroYouth działającej przy Polskim Towarzystwie Astrobiologicznym, brała udział w japońskim projekcie nauki obywatelskiej „Come on! Impacting ASteroids” (COIAS). Amatorzy mogą w nim analizować i interpretować dane naukowe pod okiem badaczy. Młoda astronomka analizowała archiwalne zdjęcia z teleskopu Subaru pracującego na Hawajach. Wypatrzyła na nich nieznaną planetoidę. Oficjalnie jej współodkrywcami są jeszcze naukowcy: Todd Fisher, Nao Ikeda i Jiashuo Zhang. Jak nazwać nieznany obiekt? Prawo nadawania nazw planetoidom przysługuje ich odkrywcom. W tym przypadku ten zaszczyt przypadł zatem Marii Wicher. Do tej pory obiekt pozostawał bezimienny – nosił tylko techniczny numer 805997. Oczywiście proponowane nazwy muszą spełniać kryteria ustalone przed Międzynarodową Unię Astronomiczną. Ta organizacja jako jedyna na świecie ma prawo nadawać obiektom astronomicznym oficjalne nazwy. Kosmiczne spotkanie i inspiracja W 2023 r. Maria Wicher uczestniczyła w wykładzie prof. Aleksandra Wolszczana na konferencji Europejskiego Towarzystwa Astronomicznego. Wówczas pojawiła się w jej głowie myśl: jeśli kiedykolwiek odkryję kosmiczny obiekt i będę miała prawo nadać mu nazwę, uhonoruję w ten sposób dokonania naukowe tego polskiego radioastronoma. To zobowiązane szybko znalazło pozytywny finał. W grudniowym biuletynie wydanym przez komitet ds. nazewnictwa małych ciał w Układzie Słonecznym przy Międzynarodowej Unii Astronomicznej ogłoszono nowe nazwy dla planetoid, w tym obiektu „Wolszczan”. Obiekt ten zlokalizowany jest w głównym pasie planetoid znajdującym się między Marsem a Jowiszem. Jego szacowana średnica wynosi ok. 1,2 km. Kim jest Aleksander Wolszczan? Prof. Aleksander Wolszczan jest wybitnym astronomem i astrofizykiem. Zasłynął w świecie jako odkrywca pierwszych planet pozasłonecznych krążących wokół pulsara PSR B1257+12 w gwiazdozbiorze Panny. Jego przełomowe odkrycie zapoczątkowało intensywny rozwój badań nad planetami pozasłonecznymi. Liczba znanych planet poza Układem Słonecznym przekroczyła już 6000. Kariera naukowa prof. Aleksandra Wolszczana rozpoczęła się na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od roku 1992 roku jest związany z Uniwersytetem Stanowym Pensylwanii, jednak utrzymuje stały związek z polskim i toruńskim środowiskiem naukowym. Na przykład od roku 2004 z inicjatywy i przy udziale prof. Wolszczana astronomowie z UMK prowadzą pensylwańsko-toruński projekt poszukiwania planet pozasłonecznych. Zaowocował odkryciem już ponad 30 planet przy innych gwiazdach oraz pięcioma doktoratami. Źródło: Portal UMK Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Planetoida mogła przynieść życie na Ziemię. To nie zwykła teoria – są na to coraz bardziej przekonujące dowody
Czy życie trafiło na Ziemię z kosmosu? Przełomowe badania związane z planetoidą Bennu rzucają nowe światło na pochodzenie życia na naszej planecie. Czy to możliwe, że to uderzenie obcego ciała niebieskiego sprawiło, iż czytasz teraz ten artykuł?
Pochodzenie życia na Ziemi jest jedną z największych zagadek, jakie próbuje rozwikłać nauka. Wydaje się jednak – przynajmniej niektórym badaczom – że jesteśmy nieco bliżej jej rozwiązania. Coraz więcej z nich skłania się ku teorii panspermii, czyli zakładającej pozaziemskie źródło życia. A to wszystko przez analizę próbek z mijającej naszą planetę planetoidy. Tajemnicza teoria panspermii Wiemy, że pierwiastki, z których się składamy – czyli żelazo, tlen czy wapń – powstały w wyniku eksplozji gwiazd. Nie wiemy jednak, skąd tak naprawdę wzięło się samo życie. A co, jeśli powstało poza naszą planetą? To właśnie stara się wyjaśnić teoria panspermii. Reprezentuje ona naukowy pogląd, według którego aminokwasy umożliwiające powstanie życia rozprzestrzeniają się po Wszechświecie za pomocą pyłu kosmicznego czy planetoid. Myśląc tym tokiem, życie nie narodziło się na Ziemi, a zostało na nią „zawleczone” za pomocą obecnych np. na powierzchni planetoidy uderzającej w naszą planetę prostych jednokomórkowych organizmów Wcześniej pogląd ten był jednak wyłącznie hipotezą. Dopiero bliskie spotkanie ze planetoidą pamiętającą początki Wszechświata wydaje się przynosić nieco odpowiedzi. Aminokwasy i nukleotydy odkryte na planetoidzie Planetoida Bennu od lat fascynuje naukowców, ponieważ stanowi swojego rodzaju „kapsułę czasu” z okresu formowania się Układu Słonecznego. Niewiele zmieniła się ona od jego narodzin około 4,6 mld lat temu. Ostatni raz przelatywała obok nas w 2020 roku i właśnie wtedy wylądowała na niej sonda kosmiczna, która zebrała próbki i przywiozła je na Ziemię. Po ich dokładnym zbadaniu naukowcy potwierdzili obecność aż 14 aminokwasów oraz wykryli ślady tryptofanu – związku nigdy wcześniej nie wykrytego w materiale pozaziemskim. Zespół wykrył również pięć zasad azotowych, czyli składników budujących RNA i DNA. Wyniki swojej pracy opublikował w czasopiśmie „PNAS”. Oznacza to, że zarówno budulec białka (aminokwasy) jak i „genetyczny plan” umożliwiający stworzenie DNA (zasady azotowe) znajdowały się w tym samym miejscu. Skąd „przepis na życie” znalazł się na planetoidzie? Analiza Bennu wykazała obecność minerałów mogących powstawać tylko w obecności wody. Wskazuje to, że woda w stanie ciekłym występowała we wnętrzu macierzystego ciała tej planetoidy miliardy lat temu. Według badaczy, środowisko bogate w amoniak i wodę umożliwiało powstawanie aminokwasów oraz nukleotydów z prostszych związków obecnych w obłokach międzygwiezdnych. Czy właśnie poznaliśmy genezę życia? Warunki opisane wyżej wspierają hipotezę, że prebiotyczne cząsteczki – podstawowe składniki życia – mogły formować się w przestrzeni kosmicznej, a następnie zostać dostarczone na młodą Ziemię wraz z meteorytami czy planetoidami. Krytycy teorii wskazują jednak, że przenoszenie całych organizmów przez przestrzeń kosmiczną jest wyjątkowo trudne z powodu promieniowania i ekstremalnych temperatur, które prawdopodobnie zniszczyłyby większość znanych nam form życia. Badania nad przetrwalnikami niektórych bakterii oraz eksperymenty przeprowadzone na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dowiodły jednak, że pewne mikroorganizmy mogą przetrwać nawet przez kilka lat w przestrzeni kosmicznej. Wciąż pozostaje wiele do odkrycia, ale prawdopodobnie mamy mocny trop. Źródła: PNAS, Science Direct Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W pasie Kuipera odkryto tajemniczą strukturę. Co kryje ogromne skupisko gruzu po powstaniu Układu Słonecznego?
Pas Kuipera, rozciągające się daleko poza orbitą Neptuna zbiorowisko planetoid i dom dla przynajmniej kilku planet karłowatych, jest wciąż słabo zbadanym obszarem. Dzięki precyzyjnej analizie danych orbitalnych naukowcy z Uniwersytetu Princeton odkryli, że ten ogromny, rozciągający się na 20 jednostek astronomicznych obszar nie tylko ma jądro, ale także strukturę podobną do jądra wewnętrznego.
Spis treści: Gdy Pluton był dziewiątą planetą Sztuczna inteligencja bada Pas Kuipera Ślad po narodzinach Układu Słonecznego Znajdujący się za orbitą ostatniej planety Układu Słonecznego pas Kuipera przypomina główny pas planetoid. Czyli ten rozciągający się między orbitami Marsa i Jowisza. Oba stanowią skupiska skał, metali i lodu pozostałych po formowaniu się planet Układu Słonecznego. Jednak obiekty pasa Kuipera, ze względu na ogromną odległość od Słońca – pas rozciąga się w odległości 30 do nawet 50 jednostek astronomicznych (AU), a 20 AU to około 3 miliardy kilometrów – zawierają znacznie więcej lodów, w tym zestalonego amoniaku i metanu. W ocenie ekspertów masa obiektów pasa Kuipera może przewyższać masę głównego pasa planetoid nawet 200-krotnie. Gdy Pluton był dziewiątą planetą Obszar ten budzi ogromne zainteresowanie badaczy, ponieważ te pierwotne obiekty mogą zawierać informację o środowisku, w jakim doszło do wyłonienia się Słońca i dalej naszego układu planetarnego. Nie bez znaczenia jest też ogromne zainteresowanie społeczeństwa planetami karłowatymi. W tym przede wszystkim Plutonem, który był celem misji New Horizons. Gdy w 2006 toku sonda startowała w swą długą drogę do Plutona, był on uznawany za dziewiątą planetę Układu Słonecznego. Gdy do niego dotarła w 2015 roku, został już zdegradowany i włączony do grupy planet karłowatych. W tzw. międzyczasie, konkretnie w 2011 roku, naukowcy dostrzegli w pasie Kuipera specyficzne skupisko obiektów o podobnych orbitach, które nazwali „jądrem” pasa Kuipera. Odkrycia dokonał zespół prowadzony przez Jeana-Marca Petita, pracujący w ramach Canada-France Ecliptic Plane Survey. Naukowcy zauważyli, że w zimnej części klasycznego pasa Kuipera występuje „overdensity”, czyli nadgęstość obiektów w wąskim zakresie pół-osi głównych. Właśnie to zagęszczenie nazwano „kernel” – jądrem pasa Kuipera. Obecnie ocenia się, że w jądrze i jego bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się około 200 obiektów. Sztuczna inteligencja bada Pas Kuipera Odkrycie jest o tyle ciekawe, że łączy się z hipotezą o migracji Neptuna. Prawdopodobnie powstał on znacznie bliżej Słońca, lecz gwałtownie zmienił orbitę podczas wczesnej migracji olbrzymich planet gazowych. A teraz zespół z Uniwersytetu Princeton w stanie New Jersey dostrzegł jeszcze bardziej zwarte skupisko obiektów, które otrzymało nazwę „wewnętrznego jądra”. Amir Siraj wraz ze współpracownikami podjął się żmudnego zadania udoskonalenia danych orbitalnych dla 1650 obiektów pasa Kuipera i przetworzenia ich za pomocą algorytmu wyszukującego skupiska i struktury. Algorytm przeszkolono tak, by potrafił odnaleźć znane jądro, czyli to odkryte w 2011 roku, a następnie sprawdzono, czy jest w stanie odnaleźć również inne, analogiczne struktury. – Okazało się, że to pierwotne jądro nigdy nie występowało samodzielnie. Za każdym razem, gdy algorytm je odnajdywał, identyfikował również inne, podobne skupisko obiektów – powiedział główny autor badania. Nowo odkryte skupisko badacze nazwali „wewnętrznym jądrem”, ponieważ znajduje się ono bliżej, około 43 AU od Słońca. Wszystkie obiekty wewnętrznego jądra mają niezwykle kołowe orbity, niemal idealnie zgodne z płaszczyzną dysku Układu Słonecznego. Ślad po narodzinach Układu Słonecznego – Taka orbitalna stabilność to sygnał bardzo starej, niezakłóconej struktury. Takiej, która może dostarczyć wskazówek dotyczących ewolucji Układu Słonecznego, ruchów olbrzymich planet czy rodzajów środowisk międzygwiazdowych, przez które przechodził Układ Słoneczny. Może powiedzieć nam wiele o jego wczesnych dziejach – dodaje Siraj. Zdaniem Davida Nesvorný’ego z Southwest Research Institute w Kolorado, jednego z autorów odkrycia z 2011 roku, nowe analizy przedstawione przez specjalistów z Uniwersytetu Princeton mogą okazać się szczególnie pomocne przy badaniu wspomnianej już migracji Neptuna z wewnętrznych części Układu Słonecznego – gdzie, jak się uważa, powstał – aż do jego obecnej orbity. Według Nesvorný’ego możliwe jest, że podczas przesuwania się Neptuna na zewnątrz obiekty pasa Kuipera tworzące jądro i wewnętrzne jądro zostały tymczasowo uwięzione grawitacyjnie, co doprowadziło do powstania obserwowanych obecnie skupisk, a następnie uwolnione, gdy planeta kontynuowała swoją wędrówkę. Teraz pozostaje czekać na być może rozstrzygające dane, jakie powinny dostarczyć obserwacje prowadzone przez Obserwatorium Very C. Rubin w Chile. Jednym z zadań otwartego w tym roku obserwatorium jest właśnie badanie obiektów pasa Kuipera. – Im więcej dowiemy się o architekturze pasa Kuipera, tym lepiej zrozumiemy historię Układu Słonecznego – podsumowuje Siraj. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polskie miasto dało nazwę planetoidzie! Znajduje się między orbitami Marsa i Jowisza
Między orbitami Marsa i Jowisza odkryto planetoidę, która od teraz nosi nazwę Chorzów. To hołd dla miasta z województwa śląskiego, w którym znajduje się jedno z najstarszych planetariów w Polsce. Odkrycia dokonali polscy astronomowie.
W 2013 roku dwóch polskich astronomów – Michał Kusiak i Michał Żołnowski – odkryło obiekt kosmiczny znajdujący się w głównym pasie asteroid między orbitami Marsa i Jowisza. Planetoida ta ma średnicę 2,2 kilometra i potrzebuje 4,77 roku, aby obiec Słońce. Po latach od odkrycia, dzięki decyzji Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU), obiekt ten oficjalnie otrzymał nazwę (535266) Chorzów. Polscy odkrywcy i ich motywacje Zgodnie z tradycją, odkrywcy planetoid mogą zaproponować nazwę dla swojego odkrycia. Michał Kusiak i Michał Żołnowski wybrali nazwę „Chorzów” ze względu na szczególne znaczenie tego miasta dla polskiej astronomii. W swoim poście na Facebooku Kusiak napisał, że Chorzów kojarzy się pozytywnie nie tylko jako centrum astronomii, ale także wydarzeń sportowych i kulturalnych. Miasto ma bogatą historię sięgającą XIII wieku. Znaczenie Chorzowa dla astronomii i sportu Chorzów, położony w województwie śląskim, jest siedzibą jednego z najstarszych i największych planetariów w Polsce – Planetarium Śląskiego. To właśnie ta instytucja była głównym powodem, dla którego miasto zostało uhonorowane nazwą planetoidy. Obiekt (535266) Chorzów będzie krążył w pasie asteroid jako trwały symbol wkładu polskich naukowców w odkrywanie kosmosu. Chorzów znany jest również z bogatej historii sportowej. Przez wiele lat był głównym miejscem rozgrywek międzynarodowych reprezentacji Polski w piłce nożnej. Przed otwarciem Stadionu Narodowego w Warszawie w 2012 roku, to właśnie w Chorzowie rozgrywano najważniejsze mecze kadry narodowej. Jednym z najbardziej pamiętnych wydarzeń był mecz z Anglią w 1973 roku, zakończony zwycięstwem Polski 2:0, które zapewniło udział w Mistrzostwach Świata w 1974 roku. Inne polskie miasta w przestrzeni kosmicznej Chorzów nie jest jedynym polskim miastem, które zostało uwiecznione w kosmicznych rejestrach. Istnieje planetoida (1572) Posnania, nazwana na cześć Obserwatorium Poznańskiego, odkryta w 1949 roku. W 2007 roku uczniowie z Sierpca odkryli planetoidę, którą nazwano (199950) Sierpc. Co więcej, w latach 70. XX wieku cztery kratery na Marsie otrzymały nazwy Puńsk, Grójec, Rypin i Puławy. Źródła: media społecznościowe Michała Kusiaka Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Planetoida zdradza tajemnice pochodzenia oceanów na Ziemi. Zbadano kosmiczne próbki
Planetoidy mogły dostarczyć na powstającą Ziemię zdecydowanie więcej wody, niż do tej pory sądzono. Taki wniosek płynie z analiz skał przywiezionych z takiego obiektu z kosmosu przez japońskich naukowców. Dzięki planetoidom na Ziemi znajdują się oceany.
Kilka lat temu odbyła się japońska misja Hayabusa2 („Sokół wędrowny 2”). Jej celem było zbadanie planetoidy Ryugu oraz pobranie próbek materiału, z jakiego zbudowane jest to ciało niebieskie. Ryugu jest planetoidą węglistą. Powstała z lodu i pyłu w zewnętrznych rejonach Układu Słonecznego. To dzięki analizie takich obiektów naukowcy mogą zrekonstruować przebieg powstawania Układu Słonecznego i Ziemi. Teraz eksperci opublikowali nowy artykuł na łamach czasopisma „Nature”, w którym donoszą o ważnym ustaleniu. Obalono mit na temat asteroid Naukowcy mają dość dobrą wiedzę na temat powstawania Układu Słonecznego, ale oczywiście istnieje wiele luk. Jedną z nich jest to, w jaki sposób Ziemia uzyskała tak dużo wody. Większa część powierzchni naszej planety pokryta jest oceanami. Zespół naukowców, w tym z Uniwersytetu Tokijskiego, odkrył, że na asteroidzie Ryugu niegdyś płynęła woda w stanie ciekłym. Działo się to nawet ponad miliard lat po jej powstaniu. – Ustaliliśmy, że Ryugu zachowało nieskazitelny zapis aktywności wody, co dowodzi, że płyny przemieszczały się przez jego skały znacznie później, niż się spodziewaliśmy. To zmienia nasze spojrzenie na długoterminowy los wody w asteroidach. Woda utrzymywała się tam przez długi czas i nie wyczerpywała się tak szybko, jak sądzono – powiedział dr Tsuyoshi Iizuka z Wydziału Nauk o Ziemi i Planetach Uniwersytetu Tokijskiego, który jest współautorem publikacji. Taki wniosek możliwy był dzięki analizie skał odnalezionych przez sondę Hayabusa2, należącą do Japońskiej Agencji Eksploracji Aerokosmicznej (JAXA). Tym samym obalono jeden z „kosmicznych” mitów. Według niego aktywność wodna na asteroidach występowała jedynie w najwcześniejszych momentach historii Układu Słonecznego. Skomplikowane losy kosmicznej wody – Myśleliśmy, że zapis chemiczny Ryugu będzie przypominał niektóre meteoryty badane już na Ziemi. Ale wyniki były zupełnie inne – mówi dr Lizuka. Najnowsze badania sugerują następujący przebieg wydarzeń. Woda w asteroidzie Ryugu krótko po jej powstaniu najpierw była w stanie ciekłym, potem prawdopodobnie zamarzła na długi okres (do około miliarda lat), a następnie, w wyniku uderzenia w nią przez inny obiekt i fali ciepła, która się wytworzyła, roztopiła się. Skąd się wzięła woda na Ziemi? Jedną z najważniejszych implikacji jest to, że bogate w węgiel planetoidy mogły zawierać i dostarczać na Ziemię znacznie więcej wody, niż wcześniej sądzono. Oznacza to, że ​​podobne obiekty uderzające w młodą Ziemię mogły przenosić około dwa do trzech razy więcej wody w porównaniu do wniosków płynących ze standardowych modeli. A takie „bombardowanie” znacząco wpłynęło na wczesne oceany i atmosferę naszej planety. – Pomysł, że obiekty podobne do Ryugu utrzymywały lód przez tak długi czas, jest niezwykły. Sugeruje to, że budulec Ziemi był znacznie bardziej wilgotny, niż sobie wyobrażaliśmy. To zmusza nas do ponownego przemyślenia warunków początkowych systemu wodnego naszej planety – opisuje dr Lizuka. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Już dzisiaj planetoida wielkości autobusu przeleci w pobliżu Ziemi. Zbliży się na najmniejszą odległość od 100 lat!
Odkryta 26 sierpnia planetoida 2025 QD8 zbliży się do nas na odległość 0,0014599 jednostki astronomicznej (AU). Chociaż z analiz jej trajektorii wynika, że planetoida pojawiła się w pobliżu Ziemi już kilkukrotnie, w dodatku powróci do nas jeszcze kilka razy, nigdy nie była i nie będzie tak blisko naszej planety, jak dzisiaj.
W ubiegłym tygodniu, konkretnie w czwartek 26 sierpnia, teleskop Pan-STARRS 1 na Hawajach, wyspecjalizowany w wielkich przeglądach nieba pozwalających wykrywać tzw. obiekty bliskie Ziemi (Near Earth Objects, NEO), dostrzegł na nocnym niebie poruszającą się plamkę. Na podstawie analizy odbitego od obiektu światła, udało się w przybliżeniu określić jej wielkość. Ma ona średnicę od około 17 do 38 metrów i trudny do określenia kształt. Prędkość, z jaką przemieszcza się obiekt nazwany 25 QD8 to ok. 45 000 km/godz. Należy do grupy Apollo, czyli najliczniejszej rodziny obiektów NEO. Planetoidy Apollo krążą wokół Słońca po orbitach dłuższych od orbity Ziemi, ale w pewnym miejscu przecinają trajektorię naszej planety. W połowie odległości między Ziemią a Księżycem Dzisiaj około 10.42 2025 QD8 przeleciał w pobliżu Księżyca. Następnie o godzinie 16.58 naszego czasu zbliży się do Ziemi na odległość 218 tysięcy kilometrów. Aby lepiej określić tę odległość dodajmy, że Ziemia i Księżyc oddalone są od siebie średnio o 384 400 km. To oznacza, że skalny odłamek wielkości autobusu przeleci w odległości około 57% średniego dystansu Ziemia–Księżyc. Planetoida nie stanowi żadnego zagrożenia dla Ziemi. Skalny odłamek zagrażający naszej planecie musi mieć średnicę 140 metrów i więcej i trafić bezpośrednio w nas. Oczywiście gdyby mniejsze planetoidy trafiły w Ziemię, również wywołałyby poważne szkody, ale nie doprowadziłyby do globalnej katastrofy. Astronomowie analizując trajektorię 2025 QD8, stwierdzili, że w ciągu swojego życia dokonała i jeszcze dokona kilku bliskich przejść w pobliżu Ziemi, Księżyca i Marsa. Według Centrum Koordynacji Obiektów Bliskich Ziemi Europejskiej Agencji Kosmicznej planetoida 2025 QD8 prawdopodobnie już kilkakrotnie zbliżyła się do Ziemi. Miało to miejsce w 1958, 1976, 1994 i 2007 roku. Będzie wracać w pobliże naszej planety przynajmniej do 2116 roku. Ale żadne jej przejście nie będzie już tak bliskie, jak dzisiejsze. Nocne niebo nad Rzymem Niestety, nie uda się nam zobaczyć przejścia planetoidy przez teleskopy optyczne, ponieważ na obszarze, z którego może być widoczna panuje dzień. Jednak w sukurs miłośnikom astronomii przyszli badacze zrzeszeni w Virtual Telescope Project, którzy ostatniej nocy transmitowali z rzymskiego obserwatorium lot planetoidy. Nagranie z tego wydarzenia można obejrzeć tutaj: View oEmbed on the source website Dodajmy, że astronomowie z Virtual Telescope Project wykonali niedawno zdjęcie planetoidy za pomocą 300-sekundowej ekspozycji swojego teleskopu o nazwie „Elena”. Wówczas 2025 QD8 znajdowała się w odległości około 3,9 miliona kilometrów od Ziemi. Polowanie na NEO Planetoida 2025 QD8 jest 92. obiektem, który w tym roku przelatuje w odległości mniejszej niż ta dzieląca Ziemię i Księżyc. Nie oznacza to wcale, że raptem w nasze pobliże nadlatuje więcej tego typu obiektów. Po prostu metody obserwacji są coraz lepsze, a szeroko zakrojone programy mające znaleźć i skatalogować potencjalnie zagrażające Ziemi obiekty NEO, przynoszą coraz lepsze efekty. Sam wspomniany już teleskop Pan-STARRS 1 na Hawajach zidentyfikował ponad 9 tysięcy takich obiektów. To również urządzenie wykryło w 2017 roku pierwszego gościa spoza Układu Słonecznego – planetoidę ʻOumuamua. Źródło: Virtual Telescope Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Planetoida 2024 YR4 nie daje o sobie zapomnieć. Szanse, że uderzy znów się zwiększyły
Krążąca w naszym sąsiedztwie planetoida znów przyciąga uwagę naukowców. Najnowsze dane z Teleskopu Jamesa Webba wskazują, że szansa na jej zderzenie z Księżycem znowu wzrosła. Wynosi teraz 4,3%.
Spis treści 2024 YR4 miała zderzyć się z Ziemią Ziemia jest bezpieczna, ale Księżyc nie Czym są planetoidy? Planetoida 2024 YR4, odkryta stosunkowo niedawno, wzbudziła zainteresowanie naukowców ze względu na początkowo wysokie ryzyko zderzenia z Ziemią w grudniu 2032 roku. Według wstępnych obliczeń szansa kolizji wynosiła 3,1%, co jest niepokojące w kontekście jej rozmiaru. Ma od 53 do 67 metrów średnicy – to porównywalne z asteroidą, która spowodowała eksplozję w Tungusce na Syberii w 1908 roku. Taki obiekt mógłby zniszczyć całe miasto. 2024 YR4 miała zderzyć się z Ziemią Na szczęście dalsze obserwacje za pomocą Teleskopu Jamesa Webba pozwoliły wykluczyć zagrożenie dla Ziemi, redukując prawdopodobieństwo zderzenia niemal do zera. To nie było jednak „ostatnie słowo” 2024 YR4. W kwietniu okazało się że wprawdzie nie uderzy w Ziemię, ale może uderzyć w Księżyc. Jeden ze współautorów raportu z kwietniowych obserwacji za pomocą JWST, Andrew Rivkin, mówił wtedy że prawdopodobieństwo uderzenia 2024 YR4 w Księżyc wynosi 2%. Wkrótce okazało się, że nie 2, ale jednak 3,8%. Ziemia jest bezpieczna, ale Księżyc nie To jednak wciąż nie koniec tej historii. Obserwacje przez teleskop JWST wciąż trwają, a szanse na zderzenie planetoidy z Księżycem znów się zwiększyły. Najnowsze dane z maja podniosły tę wartość do 4,3%. Choć to nadal niewielkie ryzyko, jest ono wystarczająco duże, by wzbudzać zainteresowanie środowiska naukowego. Ewentualne zderzenie nie zagrozi orbicie Księżyca ani jego integralności, ale umożliwi obserwację powstawania dużego krateru w czasie rzeczywistym, co stanowiłoby unikatową okazję badawczą. Planetoida porusza się w taki sposób, że zbliża się do Ziemi co cztery lata, co daje naukowcom kolejną szansę na dokładniejsze obserwacje w grudniu 2028 roku. Wówczas możliwe będzie precyzyjniejsze określenie jej trajektorii i ocena ryzyka kolizji z Księżycem. Na razie obiekt oddalił się na tyle, że nie można prowadzić dalszych obserwacji. Pozostaje nam niepewność i cztery lata cierpliwego czekania. Czym są planetoidy? Planetoidy (lub asteroidy) to niewielkie skalne lub lodowe ciała niebieskie obiegające Słońce, a niebędące planetami ani ich księżycami. Nasz Układ Słoneczny jest ich pełen, szczególnie w pasie planetoid zlokalizowanym między orbitami Marsa i Jowisza. Amerykańska agencja kosmiczna prowadzi tzw. Projekt ATLAS, czyli system wczesnego ostrzegania przed ewentualnym uderzeniem planetoid w Ziemię. 2024 YR4 została odkryta przez astronoma Davida Rankina, na podstawie danych z teleskopu w Rio Hurtado w Chile. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ziemia jest bezpieczna, ale Księżyc może nie mieć tyle szczęścia. Teleskop Webba widzi zagrożenie
Planetoida 2024 YR4 kilka tygodni temu wzbudziła sensację – w 2032 mogła uderzyć w Ziemię. Teleskop Jamesa Webba właśnie potwierdził że tak się nie stanie. Ale wciąż jest możliwość, że uderzy w Księżyc.
Spis treści Jak odkryto 2024 YR4? Do zderzenia z Ziemią nie dojdzie Jak wyglądałoby zderzenie z Księżycem? Pod koniec lutego świat zelektryzowała informacja o zbliżającej się planetoidzie, na kursie kolizyjnym z Ziemią. Choć prawdopodobieństwo uderzenia było szacowane dość nisko, i tak było jednym z największych w historii. Zderzenie z ciałem tej wielkości oznaczałoby katastrofę odczuwalną prawdopodobnie na całym świecie. Do badania planetoidy, oznaczonej symbolem 2024 YR4, teraz zaangażowano Teleskop Jamesa Webba. Jego obserwacje przyniosły dobre wieści. Jak odkryto 2024 YR4? Planetoidy (lub asteroidy) to niewielkie skalne lub lodowe ciała niebieskie obiegające Słońce, niebędące planetami ani ich księżycami. Nasz Układ Słoneczny jest ich pełen, szczególnie w tzw. Pasie Planetoid zlokalizowanym między orbitami Marsa i Jowisza. Nasza bohaterka – 2024 YR4 – została odkryta w grudniu zeszłego roku przez NASA. Amerykańska agencja kosmiczna prowadzi tzw. Projekt ATLAS, czyli system wczesnego ostrzegania przed ewentualnym uderzeniem planetoid w Ziemię. 2024 YR4 została odkryta przez astronoma Davida Rankina, na podstawie danych z teleskopu w Rio Hurtado w Chile. Planetoida ma około 60 m. średnicy. Według obliczeń astronomów przeleci blisko Ziemi dokładnie 22 grudnia 2032 roku. Początkowo szanse jej zderzenia z Ziemią szacowano (jak na tego typu przypadki) bardzo wysoko, bo aż na 1,2 do 3,1%. Gdyby do tego doszło, a planetoida nie rozpadłaby się w atmosferze Ziemi, konsekwencje uderzenia byłyby porównywalne z tzw. katastrofą tunguską, czyli uderzeniem meteorytu z 1908 r. Do zderzenia z Ziemią nie dojdzie W tej chwili 2024 YR4 znajduje się bardzo daleko – około 43 mln kilometrów od Ziemi. To zbyt daleko, aby być pewnym wyników obserwacji z Ziemi. Aby przyjrzeć się planetoidzie bliżej, skierowano na nią oko najpotężniejszego astronomicznego urządzenia, jakim dysponujemy: kosmicznego teleskopu Jamesa Webba (JWST). Ze względu na potencjalne zagrożenie, międzynarodowy zespół astronomów uzyskał nadzwyczajne pozwolenie na wykorzystanie teleskopu. Naukowcom przydzielono tzw. emergency time. Planowane są dwie obserwacje, ukończono pierwszą z nich. Miała miejsce 26 marca. JWST rozpoczął obserwacje, rejestrując obraz w podczerwieni, co pozwoliło na bardziej precyzyjne oszacowanie rozmiaru, składu i orbity planetoidy. Obserwowano obracającą się co 20 minut planetoidę przez pięć godzin. Wyniki tych badań wykazały, że może ona być większa i bardziej skalista niż pierwotnie zakładano. Ale – co najważniejsze – potwierdzono, że nie stanowi ona zagrożenia dla Ziemi w 2032 roku. Prawdopodobieństwo zderzenia z Ziemią na szczęście spadło do zera. Druga obserwacja 2024 YR4 zostanie przeprowadzone za pomocą JWST w maju tego roku. Ma pomóc przede wszystkim doprecyzować właściwości orbity 2024 YR4 oraz jej temperaturę. Jak wyglądałoby zderzenie z Księżycem? Pozostało jednak jedno „ale”. Na razie nie udało się wykluczyć zderzenia z naszym Księżycem. Jeden ze współautorów raportu z obserwacji za pomocą JWST, Andrew Rivkin, mówi, że prawdopodobieństwo uderzenia 2024 YR4 w Księżyc wynosi 2%. Choć brzmi to groźnie, nasz jedyny satelita jest cały czas bombardowany mniejszymi i większymi meteorami. Nie posiada atmosfery, zatem uderzające w niego skały nie mają szans się przedtem rozpaść i spalić. Upadek planetoidy 2024 YR4 na Księżyc byłby dla nas niegroźny. Ale dla naukowców mogłaby to być prawdziwa gratka. Dotychczas nie było okazji bezpośredniej obserwacji zderzenia tak dużego ciała niebieskiego z Księżycem. Czy tak się stanie? Być może dowiemy się już w maju. Źródło: Live Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Do Ziemi zbliża się planetoida wielkości meteorytu tunguskiego. Jaka jest szansa, że w nas uderzy?
W stronę Ziemi leci nieduża planetoida. Istnieje szansa, że uderzy w nas za osiem lat. Jeśli tak się stanie, skutki będą podobne do upadku meteorytu tunguskiego.
Spis treści: Co wiemy o zbliżającej się planetoidzie? Więcej dowiemy się za cztery lata Planetoida jak meteoryt tunguski Planetoida została oznaczona jako 2024 YR4. Jej średnica wynosi 60 m, czyli odpowiada szerokości boiska piłkarskiego. W pobliżu naszej planety obiekt pojawi się dokładnie 22 grudnia 2032 roku. Astronomowie początkowo policzyli, że ryzyko zderzenia z Ziemią będzie wynosiło wówczas 1 do 83. W przeliczeniu na procenty to 1,2%. Kolejne kalkulacje pokazały większe prawdopodobieństwo. Wynosiło ono już 3,1%, czyli jak 1 do 32. Jednak kolejne obliczenia NASA mówiły o 1,5%, a ESA – 1,38%. – To i tak jedno z najwyższych prawdopodobieństw zdarzenia dla planetoid znaczącej wielkości kiedykolwiek – stwierdził na swoim profilu na Blue Sky David Rankin, astronom i inżynier z przeglądu nieba Catalina Sky Survey. Potwierdzały to zestawienia niebezpiecznych obiektów bliskich Ziemi (ang. Near Earth Object, NEO), przygotowywane zarówno przez europejską, jak i amerykańską agencję kosmiczną. Planetoida 2024 YR4 znajdowała się na szczycie NEO impact Risk List ESA oraz Sentry Risk Table NASA. Najnowsze kalkulacje są już bardziej optymistyczne. Ryzyko spadło do 1%. Naukowcy są zdania, że spadnie jeszcze bardziej. Co wiemy o zbliżającej się planetoidzie? Wstępne szacunki pokazują, że planetoida minie Ziemię w odległości niewiele ponad 100 tys. km. Jednak obiekt nadal znajduje się aż 43 mln km od nas. To oznacza, że nie ma jeszcze pełnych danych o jego orbicie, a tym samym o przyszłej trajektorii. Jeśli faktycznie będziemy mieli pecha i w nas trafi, możliwe są dwa scenariusze wypadków. W pierwszym planetoida rozpadnie się w atmosferze (to tzw. airburst). W drugim zaś uderzy w ziemię. Jeśli trafi w stały ląd, wybije w nim krater uderzeniowy. Obiekt wypatrzyli astronomowie z prowadzonego przez NASA projektu ATLAS jeszcze w 2024 roku. Użyli do tego teleskopu znajdującego się w Rio Hurtado w Chile. Następnie w danych gromadzonych w ramach Catalina Sky Survey planetoidę znalazł wspomniany wyżej David Rankin. Więcej dowiemy się za cztery lata – Ludzie absolutnie nie powinni się teraz tym martwić – powiedział serwisowi space.com Rankin. – Prawdopodobieństwo zderzenia jest bardzo niewielkie. Można się spodziewać, że planetoida wyminie nas w bliskiej odległości. A co gdyby jednak doszło do impaktu? Zdaniem Rankina na podstawie obecnie posiadanych danych prawdopodobny korytarz zderzenia ciągnie się od Ameryki Południowej przez Atlantyk i północną Afrykę aż po Półwysep Indochiński. Taka prognoza jest jednak obarczona bardzo dużą niepewnością. Z czasem, gdy pojawią się nowe dane obserwacyjne, może stać się zupełnie nieaktualna. Możliwe jest też, że YR4 uderzy w Księżyc. Wiele zależy od dokładnych rozmiarów ciała niebieskiego. Obecnie szacowane są one na 40–100 m, średnica 60 m uznawana jest za najbardziej prawdopodobną. Drugi ważny czynnik to skład planetoidy – czy jest kamienna, czy żelazna. Więcej na temat jednego i drugiego astronomowie będą mogli powiedzieć w 2028 roku. Wtedy 2024 YR4 zaliczy pierwszy stosunkowo bliski przelot, 8 milionów kilometrów od naszej planety, co pozwoli na jej bardziej szczegółowe obserwacje. Planetoida jak meteoryt tunguski Gdybyśmy mieli pecha i 2024 YR4 jednak w nas trafiła, mógłby powtórzyć się scenariusz katastrofy tunguskiej. W 1908 roku w tajgę syberyjską, daleko od terenów zamieszkałych, uderzył jeden duży lub kilka mniejszych obiektów kosmicznych. Najprawdopodobniej była to duża planetoida, która przeszła przez atmosferę i rozpadła się na części 10 km nad powierzchnią. Skutki były spektakularne. Energia eksplozji odpowiadała wybuchowi 50 milionów ton TNT. Powalonych zostało 80 milionów drzew na terenie mającym ponad dwa tysiące kilometrów kwadratowych. Huk dało się słyszeć w promieniu 1000 km, a wstrząs zarejestrowały sejsmografy na całej kuli ziemskiej. – Planetoida prawdopodobnie ma mniej więcej taki sam rozmiar jak meteoryt tunguski – przyznał Davis Rankin. – Chociaż skutki uderzenia byłyby bardziej lokalne niż regionalne, z pewnością obiekt ma potencjał, aby wyrządzić poważne szkody na obszarze, w który trafi. Źródło: Space.com Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Co czeka Ziemię po zderzeniu z planetoidą Bennu? Powstała realistyczna symulacja
Mierząca ok. 500 metrów średnicy planetoida Bennu leci w kierunku Ziemi i już w 2182 roku może uderzyć w naszą planetę. Prawdopodobieństwo takiego zdarzenia nie jest na szczęście wysokie. Mimo to naukowcy przeprowadzili symulację kolizji. Zderzenie nie wyglądałoby dla Ziemi dobrze.
Spis treści: Czym jest planetoida Bennu? Czy czeka nas los dinozaurów? Symulacja dzięki superkomputerowi Aleph Organizmy, które zyskałyby na katastrofie Minęło już wiele milionów lat, odkąd Ziemia została trafiona przez dużą planetoidę. Nie znaczy to jednak, że jesteśmy bezpieczni. W kosmosie roi się od skał. Wiele z nich krąży po trajektoriach, które mogą doprowadzić je do gwałtownego kontaktu z naszą planetą. Jedną z takich skał jest planetoida Bennu, skąd próbki niedawno dotarły na Ziemię dzięki przełomowej misji OSIRIS-REx. Czym jest planetoida Bennu? Planetoida Bennu (101955 Bennu) została odkryta 11 września 1999 roku przez program LINEAR (Lincoln Near-Earth Asteroid Research). Skała ma około 500 metrów średnicy i należy do grupy planetoid bliskich Ziemi typu Apollo. Składa się głównie węglistego chondrytu. A to oznacza, że zawiera pierwotne materiały z początków Układu Słonecznego, w tym związki organiczne i minerały ilaste związane z obecnością wody. Badania próbek pobranych z planetoidy pomogą naukowcom stworzyć plan skutecznego usunięcia tego kosmicznego głazu z trajektorii zahaczającej o Ziemię. A przy okazji dostarczą wiedzy o początkach Układu Słonecznego. Za zaledwie 157 lat – dokładnie we wrześniu 2182 roku – Bennu może zderzyć się z Ziemią. Prawdopodobieństwo takiej kolizji jest na szczęście nieduże i wynosi 1 na 2700, czyli 0,04 procent. Mimo wszystko jednak istnieje zagrożenie dla naszej planety. Klimatolodzy z Korei Południowej przeprowadzili specjalne modelowanie tego, co by się stało, gdyby doszło do kolizji. Mamy jeszcze wiele lat, by przygotować się na taką ewentualność. Zwłaszcza, jeśli nie chcemy, aby ludzkość podzieliła los dinozaurów, które wyginęły w wyniku uderzenia planetoidy Chicxulub 66 milionów lat temu. Czy czeka nas los dinozaurów? Dobra informacja jest taka, że mierząca około 500 metrów Bennu jest znacznie mniejsza niż szacowany rozmiar Chicxulub, który miał średnicę od 10 do 15 kilometrów. Bennu nie doprowadziłaby więc do unicestwienia życia na Ziemi. Mimo to modele kolizji są bardzo alarmistyczne. – Według naszych symulacji uderzenie Bennu w Ziemię wprowadziłoby do stratosfery do 400 milionów ton pyłu. Wywołałby to gwałtowne ochłodzenie, zmiany chemiczne w atmosferze i w globalnych procesach fotosyntezy – napisali w oświadczeniu autorzy pracy Lan Dai i Axel Timmerman z Pusan National University w Korei Południowej. Według przewidywań naukowców uderzenie może wywołać spadek średniej globalnej temperatury o 4 stopnie Celsjusza, a opady na Ziemi zmniejszą się o 15%. Tak katastrofalne wydarzenie może mieć długotrwałe i dalekosiężne konsekwencje. Aby lepiej zrozumieć, co może się wydarzyć, koreańscy naukowcy porównali symulację ze znanymi skutkami uderzenia Chicxulub, które zakończyło panowanie dinozaurów na Ziemi. Dokonali tego na podstawie zapisów geologicznych, skamieniałości i drzew, które razem tworzą dość ponury obraz. Symulacja dzięki superkomputerowi Aleph Dai i Timmerman wykorzystali do swoich badań superkomputer Aleph pracujący w Centrum Fizyki Klimatu IBS. Po wprowadzeniu danych maszyna utworzyła symulację zmian w ekosystemach lądowych i morskich, które zostały pominięte w poprzednich symulacjach dotyczących zderzenia z Bennu. Naukowcy odkryli, że takie zderzenie uwolniłoby od 100 do 400 milionów ton pyłu do atmosfery planety, zakłócając chemię atmosfery, przyciemniając Słońce na tyle, by zakłócić fotosyntezę. Zmiany byłyby ogromne. Oprócz spadku temperatury i opadów symulacja wykazała zubożenie warstwy ozonowej o 32%. Wcześniejsze badania mówiły, że ubytek ozonu może zniszczyć życie roślinne na Ziemi. – Gwałtowne uderzenie zimy stworzyłoby niekorzystne warunki klimatyczne dla wzrostu roślin, prowadząc do początkowego zmniejszenia fotosyntezy o 20 do 30% w ekosystemach lądowych i morskich – mówi Dai. – Prawdopodobnie spowodowałoby to ogromne zakłócenia w produkcji żywności. Organizmy, które zyskałyby na katastrofie Rośliny lądowe są wrażliwe na tak gwałtowne zmiany i potrzebują wiele czasu, aby się zregenerować i przystosować. Za to glony żyjące w zbiornikach wodnych – zgodnie z symulacją – zregenerowałyby się w zaledwie kilka miesięcy. Urosłyby też do rozmiarów, których nie osiągają w obecnych warunkach klimatycznych na Ziemi. Taki scenariusz byłby związany z pochodzącym z planetoidy żelazem. Ten składnik odżywczy pomógłby glonom dobrze się rozwijać. Było to szczególnie widoczne w przypadku okrzemek morskich, którymi żywi się zooplankton. To sugeruje możliwość złagodzenia braku bezpieczeństwa żywnościowego, twierdzą naukowcy. – Średniej wielkości planetoidy zderzają się z Ziemią mniej więcej co 100–200 tysięcy lat. Oznacza to, że nasi wcześni przodkowie mogli już wcześniej doświadczyć podobnych procesów związanych ze zmianą planety. To z kolei mogło mieć wpływ na ewolucję człowieka, a nawet na nasz dzisiejszy skład genetyczny – podsumowuje Timmermann. Badania zostały opublikowane w „Science Advances”. Źródło: Scientists Simulated Bennu Crashing to Earth in September 2182. It's Not Pretty; ScienceAlert Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Na planetoidzie Bennu znaleziono wszystkie pięć cegiełek, z jakich zbudowane są DNA i RNA
Dwie opublikowane dzisiaj prace naukowe przynoszą zaskakujące informacje o planetoidzie Bennu. W próbkach, które udało się z niej pozyskać, znaleziono wszystkie pięć zasad azotowych, z jakich składają się RNA i DNA. Co więcej, wykryto w nich też związki chemiczne, jakich nigdy nie znaleziono w żadnym z meteorytów.
Spis treści: Pięć zasad azotowych na planetoidzie Kosmiczna solanka, w której powstaje wiele minerałów Złożone związki organiczne? Niekoniecznie Sonda OSIRIS-REx dotarła do planetoidy Bennu w 2020 roku. Zebrała z niej próbki, które 24 września 2023 roku dostarczyła na Ziemię. Była to pierwsza amerykańska misja kosmiczna, która przywiozła materiał z powierzchni planetoidy. Otwarcie pojemnika z próbkami sprawiło nieco kłopotów. Kiedy już znaleziono sposób, by dostać się do środka, okazało się, że na odległej o 65 milionów kilometrów Bennu udało się zebrać aż 120 gramów skalnych okruchów. Niewielkie ich fragmenty są udostępniane naukowcom na całym świecie do analizy. W zeszłym roku przeprowadzono i opublikowano wyniki pierwszych wstępnych badań. Ustalono wtedy, że próbki zawierają duże ilości wody uwięzionej w minerałach takich jak gliny. Są także bogate w węgiel, azot, siarkę i fosfor. To skłoniło badacze do postawienia hipotezy, że planetoida Bennu była kiedyś częścią nieznanego wodnego świata. Teraz pojawiły się kolejne dowody wspierające tę teorię. A także wskazujące, że w kosmosie może istnieć wiele miejsc, w których są warunki do powstawania związków chemicznych takich, jakie znamy z Ziemi. Oraz że to planetoidy mogły dostarczyć je na Ziemię wraz z wodą. Pięć zasad azotowych na planetoidzie Pierwsza praca naukowa została opublikowana w czasopiśmie „Nature Communications”. Przygotował ją międzynarodowy zespół kierowany przez dr. Daniela Glavina i dr. Jasona Dworkina z NASA Goddard Space Flight Center. Naukowcy odkryli w próbkach m.in. amoniak i organiczną materię bogatą w azot. 17,75 mg materiału trafiło na Uniwersytet Kiusiu i zostało przebadane zaawansowaną techniką analityczną, jaką jest spektrometria mas wysokiej rozdzielczości. To badanie przyniosło zaskakujące rezultaty. W próbce naukowcy wykryli wszystkie pięć zasad azotowych – adeninę, guaninę, cytozynę, tyminę i uracyl. A także związki organiczne: ksantynę, hipoksantynę i kwas nikotynowy (czyli witaminę B3). To jeszcze lepszy wynik niż uzyskany podczas wcześniejszych badań próbek z planetoidy Ryugu. W nich znaleziono uracyl i kwas nikotynowy, ale brakowało pozostałych czterech zasad azotowych. Wynik taki był możliwy do uzyskania, ponieważ próbki zostały zabrane w kosmosie. Taki materiał jest idealny do badań, ponieważ nie miał kontaktu z ziemską atmosferą ani biosferą i nie został przez nie potencjalnie zanieczyszczony. Przejście przez atmosferę utrudnia interpretację danych z meteorytów znalezionych na Ziemi. Kosmiczna solanka, w której powstaje wiele minerałów Druga praca naukowa dotycząca próbek z Bennu została opublikowana w „Nature”. Jej autorzy to naukowcy z Narodowego Muzeum Historii Naturalnej Smithsonian. Znaleźli oni w materiale z Bennu minerały, które pochodzą z samych początków istnienia Układu Słonecznego . I to takie, jakich dotychczas nie znaleziono w próbkach z żadnego ciała pozaziemskiego. Bennu ma 4,5 miliarda lat. W początkach swojego istnienia mogła zawierać ciekłą wodę. Najprawdopodobniej woda parowała i zamieniła się w solanki. Przypominają one słone skorupy na dnie wyschniętych jezior na Ziemi. W tym przypadku naukowcy prowadzili badania z pomocą skaningowego mikroskopu elektronowego. Pozwolił on analizować fragmenty planetoidy wielkości mikrometra, czyli jednej setnej grubości ludzkiego włosa. Zaskoczeniem okazało się znalezienie bogatych w wodę związków węglanu sodu. Złożone związki organiczne? Niekoniecznie Związki te to inaczej sól kalcynowana. Na Ziemi występuje ona naturalnie w wyschniętych jeziorach, które wcześniej były bogate w sód. Takich jak na przykład jezioro Searles na Pustyni Mojave. Nigdy jednak nie znaleziono soli kalcynowanej w próbkach z żadnej asteroidy czy w materiale meteorytowym. Co ciekawe, solanka Bennu różniła się od ziemskich solanek składem. Próbki z Bennu są np. bogate w fosfor, którego jest mało na Ziemi, za to sporo w meteorytach. Są też ubogie w bor, który z kolei jest powszechnym pierwiastkiem w słonych jeziorach sodowych na Ziemi, ale niezwykle rzadkim w meteorytach. Naukowcy sugerują, że podobne solanki prawdopodobnie nadal istnieją na innych ciałach niebieskich. Na przykład na planecie karłowatej Ceres czy na księżycu Saturna, Enceladusie. Chociaż solanki Bennu zawierały skomplikowany zestaw minerałów i pierwiastków, nie jest jasne, czy takie środowisko było odpowiednie do przekształcenia tych składników w złożone związki organiczne. Nowe badania są jednak dopiero jednymi z pierwszych opublikowanych analiz próbek z Bennu. Pokazują, jak wiele jeszcze można się dowiedzieć o tej planetoidzie. Źródła: EurekAlert, EurekAlert, Nature Astronomy, Nature Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kula ognia na czarnym niebie. Nad Syberią przeleciała niewielka planetoida
Wczoraj, o godz. 17:15 czasu polskiego, niebo nad Jakucją przecięła niewielka planetoida. Przelot trwał tylko pięć sekund, jednak udało się go uwiecznić na licznych filmach, które pojawiły się w internecie. O pojawieniu się tego obiektu widzieliśmy już kilka godzin wcześniej.
Spis treści: Przewidziane pojawienie się planetoidy Ile obiektów typu imminent impactor udało się wykryć do tej pory? Jesteśmy coraz lepsi w wykrywaniu planetoid Pozostałości po planetoidach O tym, że zbliża się do nas planetoida, na swoim koncie w serwisie X pierwsza poinformowała Europejska Agencja Kosmiczna (ESA). „Właśnie wykryto małą planetoidę, która znajduje się na kursie kolizyjnym z Ziemią. Obiekt ma około 70 cm średnicy, uderzenie nie wyrządzi żadnych szkód. Najprawdopodobniej za siedem godzin od teraz na niebie na północną Syberią pojawi się ładna kula ognia” – można było przeczytać we wpisie. Informacje z alertu sprawdziły się co do jednej. Faktycznie, na nocnym niebie nad Jakucją, ok. 23:15 czasu lokalnego, pojawił się meteor. Jego przelot trwał krótko, jednak był widowiskowy. W pewnym momencie dał nawet bardzo jasny rozbłysk. Jak wyglądało całe zjawisko, można zobaczyć na poniższym filmie. View oEmbed on the source website Przewidziane pojawienie się planetoidy Planetoida formalnie oznaczona została jako C0WEPC5. Jak podała ESA, jako pierwsi wypatrzyli ją astronomowie z Kitt Peak National Observatory. To duże obserwatorium astronomiczne zlokalizowane na szczycie góry Kitt Peak w Arizonie. W skład wchodzą dwa radioteleskopy oraz kilkanaście teleskopów optycznych należących do różnych instytucji. C0WEPC5 została zaliczona do kategorii planetoid, które po angielsku określa się jako imminent impactor. Tak nazywane są te z planetoid, które zostają wykryte zaledwie na godziny przed zderzeniem z Ziemią. Znajdowanie tego rodzaju obiektów jest dużym sukcesem. Najczęściej są niewielkie, a więc bardzo trudno jest je wytropić z wyprzedzeniem. Ile obiektów typu imminent impactor udało się wykryć do tej pory? Planetoida C0WEPC5 to już czwarty odkryty w tym roku obiekt typu imminent impactor. Oraz zaledwie jedenasty, jaki dotychczas poznaliśmy. Poprzednim była planetoida 2024 UQ, wypatrzona w październiku tego roku przez obserwatorium na Hawajach należące do projektu ATLAS (ang. Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System). To prowadzony przez NASA program mający wykrywać odpowiednio wcześnie te z planetoid, które mogłyby zgotować nam los dinozaurów. We wrześniu z kolei dowiedzieliśmy się z wyprzedzeniem o planetoidzie 2024 RW1, która eksplodowała nad Filipinami. Spektakularny był również pierwszy tegoroczny imminent impactor. Była to planetoida 2024 BX1, mająca średnicę metra, która w styczniu przecięła niebo nad Berlinem. Również jej przelot został uwieczniony, a następnie wielokrotnie pokazywany w internecie. Jesteśmy coraz lepsi w wykrywaniu planetoid Alan Fitzsimmons, naukowiec z Queen’s University Belfast, zauważył, że zdarzenia takie, jak wykrycie planetoidy, która spadła na Syberii, to bardzo pozytywny znak. Na łamach „New Scientista” Fitzsimmons stwierdził, że nasza zdolność wykrywania z odpowiednim wyprzedzeniem obiektów znajdujących się na kursie kolizyjnym z Ziemią stale rośnie. Naukowiec, który się wypowiadał jeszcze przed spadnięciem planetoidy, nie pomylił się również w opisie tego, jak będzie wyglądało całe zjawisko. – Będzie całkiem spektakularne – stwierdził. – W strefie uderzenia niebo będzie całkowicie ciemne, zaś w promieniu kilkuset kilometrów dookoła zobaczymy imponującą, bardzo jasną kulę ognia. Pozostałości po planetoidach Co roku w Ziemię uderza kilka planetoid wielkości C0WEPC5. Pierwszy taki obiekt został wykryty w 2008 roku. Kolejny naukowcy wypatrzyli sześć lat później. Od tego czasu tempo detekcji kolejnych nadciągających z kosmosu planetoid stopniowo rośnie. Wcześniejsze wykrycie planetoidy, która płonie i rozpala się ziemskiej atmosferze, daje okazję nie tylko do prowadzenia obserwacji. Jeśli dokładnie określi się miejsce uderzenia, można je następnie przeszukać i znaleźć fragmenty pozaziemskiego obiektu. Tak było w przypadku „berlińskiej” planetoidy 2024 BX1, której kawałki znaleźli studenci. Były one wielkości zaledwie orzecha włoskiego. Dzisiaj stanowią ważny materiał do badań naukowych. Źródła: New Scientist, Space.com Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
W próbkach planetoidy znaleziono bakterie. Nie pochodzą z kosmosu
Podczas nowych badań materiału dostarczonego z planetoidy Ryugu naukowcy znaleźli w próbce mikroorganizmy o podłużnym kształcie. Okazało się, że pomimo rygorystycznych zabezpieczeń próbka została zanieczyszczona.
Spis treści: Jak przechowuje się próbki z Ryugu Nowe badania próbek z Ryugu Co znaleziono w próbkach z planetoidy? Czy łatwo jest zanieczyścić próbki z kosmosu? W 2020 roku zakończyła się japońska misja Hayabusa 2 – Sokół Wędrowny 2. Jej celem było zbadanie i pobranie próbek z planetoidy Ryugu. Cztery lata temu w grudniu zasobnik z próbkami wylądował na Ziemi. Badania materiału z Ryugu przyniosły intrygujący rezultat. Okazało się, że znajdują się w nim składniki RNA. Była to kolejna przesłanka potwierdzająca hipotezę, że podstawowe cegiełki, z jakich składa się mikrobiologiczne życie, mogą być w kosmosie powszechne. Nowe, przeprowadzone niedawno analizy mikroskopijnych ilości skał pobranych z planetoidy stanowią jednak poważne ostrzeżenie dla całej społeczności naukowej pracującej z materiałem pochodzenia pozaziemskiego. Wykazały bowiem, że w próbce pojawiły się mikroorganizmy. Czyżby było to życie pozaziemskie, które nareszcie udało się przyszpilić? Nic podobnego. Chociaż próbka była przechowywana i transportowana w absolutnie sterylnych warunkach, i tak uległa zanieczyszczeniu. Jak przechowuje się próbki z Ryugu Ryugu ma 4,5 miliarda lat, czyli mniej więcej tyle samo ile Ziemia. W zasobniku Hayabusa 2, który wylądował w Australii, znajdowało się nieco 5,4 g materiału z planetoidy. Kapsuła została przetransportowana do Japonii, do specjalnie zbudowanego ośrodka w mieście Sagamihara. Sercem ośrodka jest tak zwane pomieszczenie czyste (ang. clean room), czyli takie, w którym bardzo dokładnie kontroluje się poziom zanieczyszczeń (jak pył, kurz, bakterie) oraz ogólnie parametry środowiskowe. W Sagamiharze w clean roomie znajduje się dodatkowo pomieszczenie próżniowe, w którym otworzono zasobnik ze skałami z planetoidy. Po wyjęciu część przeznaczona do przechowania trafiła do pojemników wypełnionych azotem. Wszystkie części ośrodka zostały zaprojektowane tak, by najwrażliwsze materiały – takie jak próbki z Ryugu – nie zostały zanieczyszczone niczym, co pochodziło z Ziemi. Nowe badania próbek z Ryugu Oczywiście to pewien czas pojemnik z materiałem z Ryugu jest otwierany, a część skalnych okruchów wyjmowana i przekazywana do badań. Coś takiego zdarzyło się niedawno. Niewielka cząstka asteroidy (1 x 0,8 mm), określona jako próbka A0180 została wyjęta z pojemnika za pomocą wysterylizowanych narzędzi. Przełożono ją następnie do kolejnego szczelnie zamkniętego pojemnika i wysłano do Wielkiej Brytanii, do Matthew Genge’a z Imperial College London. Genge wraz z zespołem wpierw prześwietlił próbkę promieniami rentgenowskimi. Wynik okazał się zgodny z oczekiwaniami – nie znaleziono w niej nic, co przypominałoby bakterie. Trzy tygodnie później drobiny materiału zostały umieszczone w żywicy epoksydowej. Po kolejnym tygodniu naukowcy przyjrzeli im się z pomocą skaningowego mikroskopu elektronowego (SEM). Co znaleziono w próbkach z planetoidy? Tym razem badania zakończyły się niespodzianką. W próbkach pojawiły się podłużne bakterie w kształcie włókien. Jak wspomina Genge, na ich widok jego studenci niemal pospadali z krzeseł. Podejrzewali bowiem, że właśnie jako pierwsi odkryli żywe pozaziemskie mikroorganizmy. Niestety, rzeczywistość okazała się znacznie bardziej prozaiczna. Szacowanie tempa przyrostu bakterii wskazywało, że badacze mają do czynienia ze zwykłymi ziemskimi mikroorganizmami. Także ich kształt jest dobrze znany. A jeśli połączyć to z faktem, że jeszcze podczas badań rentgenowskich próbka była czysta, wniosek nasuwa się jeden. Materiał musiał zostać zanieczyszczony podczas umieszczania go w żywicy epoksydowej. Czy łatwo jest zanieczyścić próbki z kosmosu? Badania Genge’a pokazują, że tak było. – Wystarczy dosłownie jedna bakteria albo nawet jeden przetrwalnik [nieaktywna komórka bakterii – przyp. red.], by kultura zaczęła rosnąć – powiedział „New Scientistowi” Matthew Genge. Naukowiec podkreśla, że jego badania stanowią ostrzeżenie dla wszystkich przyszłych misji kosmicznych, których celem jest przywiezienie na Ziemię jakiegokolwiek pozaziemskiego materiału. Zanieczyszczenie go rodzimymi bakteriami jest niebywale proste. A więc do wszystkich badań i ich wyników należy podchodzić z ogromną ostrożnością. Jednak badania Genge’a przynoszą jeszcze jeden, tym razem optymistyczny wniosek. Pokazują mianowicie, że życie mikrobiologiczne jest niebywale odporne. Potrzeba mu niezwykle mało, by zacząć się rozwijać. Potrafi to zrobić nawet w okruchach planetoidy zatopionych w żywicy. Źródła: phys.org, New Scientist, Meteoritics & Planetary Science Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
3 mld lat temu w Ziemię uderzył meteoryt wielkości czterech Mount Everestów. Dzięki temu życie rozkwitło
Do nietypowych wniosków doszedł zespół geologów z Harvardu. Odkryli oni, że uderzenie gigantycznego meteorytu sprzed kilku miliardów lat mogło być zbawienne dla pewnych form życia na Ziemi. Dzięki niemu powiększyła się ilość żelaza i fosforu dostępnego dla mikroorganizmów, co wykorzystały bakterie.
Meteoryt, który nie zabija Co wiemy o meteorycie sprzed 3 mld lat Meteoryt i rozkwit życia Bogactwo żelaza i fosforu Najsłynniejszy meteoryt to tak zwany zabójca dinozaurów – potężna planetoida, która uderzyła w Ziemię około 66 milionów lat temu. Meteoryt trafił w dzisiejszy półwysep Jukatan i wybił w nim krater o średnicy 180 km. Zapoczątkowało to serię drastycznych zmian warunków na naszej planecie. Skutkiem było coś, co trudno sobie wyobrazić: zróżnicowana, bogata, odporna grupa zwierząt istniejąca już 200 milionów lat dość szybko wyginęła. Dinozaury, bo o nich mowa, zmiotła z powierzchni ziemi planetoida o średnicy około 10-15 km. W wyniku uderzenia – z prędkością 20 km na sekundę – w powietrze wzbiła się gigantyczna chmura ziemi, pyłów i gruzu, która przesłoniła Słońce. Ten efekt trwał około 15 lat i znacząco przyczynił się do zagłady wielkich gadów. Meteoryt, który nie zabija Ta teoria jest udowodniona naukowo. Została też spopularyzowana w setkach artykułów i książek opisujących koniec ery dinozaurów. Nic dziwnego, że wielkie meteoryty nieuchronnie kojarzą nam się z kosmiczną apokalipsą. Podświadomie zakładamy, że ich wpływ na życie na Ziemi zawsze był negatywny. To jednak niekoniecznie jest prawda. W najnowszym numerze czasopisma PNAS ukazała się praca geologów kierowanych przez Nadję Drabon z Harvardu. Drabon wraz ze studentami przeprowadziła żmudne badania w Republice Południowej Afryki, w miejscu znanym jako pas Barberton Greenstone. Doprowadziły one do zaskakującego wniosku: 3,26 mld lat temu w Ziemię uderzył meteoryt S2, a zderzenie to przyspieszyło rozwój najprostszych form życia na naszej planecie. Co wiemy o meteorycie sprzed 3 mld lat Przede wszystkim – ten meteoryt był wielkości czterech Mount Everestów. Naukowcy szacują, że był aż 200 razy większy niż planetoida, która doprowadziła do zagłady dinozaurów. Jego średnica mogła wynosić między 40 a 60 km. Co się zdarzyło, kiedy uderzył w Ziemię? – Wyobraź sobie, że stoisz u wybrzeży Cape Cod, na płytkiej półce kontynentalnej. To spokojne środowisko o niskiej energii, bez silnych prądów morskich. Nagle jednak pojawia się gigantyczne tsunami, które zmiata wszystko na swojej drodze i wyrywa dno morskie – opowiada Drabon. Meteoryt i rozkwit życia To tsunami wymieszało oceany (wówczas Ziemia była wodnym światem z zaledwie kilkoma kontynentami wystającymi ponad taflę wody) i przysypało wybrzeża gruzem z głębi lądu. Ciepło uderzenia spowodowało odparowanie górnej warstwy oceanu i nagrzanie atmosfery. Temperatura powietrza mogła wzrosnąć nawet o 100 st. C. Gęsty pył pokrył wszystko, zasłaniając Słońce i uniemożliwiając procesy fotosyntezy. Wydawałoby się, że po czymś takim życie na Ziemi – wówczas składające się tylko z prostych jednokomórkowych form – powinno przestać istnieć. Jednak zdaniem Drabon i jej zespołu stało się dokładnie odwrotnie. Naukowcy uważają, że życie bakteryjne szybko się odbudowało. Szczególnie gwałtownie zwiększyły się populacje jednokomórkowych organizmów żywiących się fosforanem i żelazem. Bogactwo żelaza i fosforu Oba te pierwiastki były teraz dostępne dla mikroorganizmów w obfitości. Żelazo prawdopodobnie zostało wytrącone z głębin oceanu na płytkie wody przez wspomniane tsunami. Fosforu przybyło na skutek wietrzenia skał i erozji na lądzie, został też przyniesiony przez sam meteoryt. W rezultacie bakterie metabolizujące żelazo i fosfor miały doskonałe warunki do rozwoju. I choć ich gwałtowny przyrost trwał krótko, jest kluczowym elementem układanki przedstawiającej wczesne życie na Ziemi. – Myślimy o uderzeniach meteorytów jako katastrofalnych dla życia – mówi Drabon. – Nasze badanie podkreśla, że te uderzenia mogły być dla życia na korzystne... A właściwie to one mogły pozwolić mu na rozkwit. Pas Barberton Greenstone w RPA, gdzie pracuje Drabon wraz z zespołem, zawiera ślady co najmniej ośmiu impaktów, w tym meteorytu S2. Geolożka planuje dalej badać ten obszar, aby zagłębić się jeszcze bardziej w historię Ziemi tworzoną przez meteoryty. Źródło: phys.org, Proceedings of the National Academy of Sciences, New Scientist, BBC Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Większość znalezionych na Ziemi meteorytów ma wspólne pochodzenie. Skąd się wzięły?
Według dwóch niezależnych badań, opublikowanych właśnie w czasopiśmie „Nature”, zdecydowana większość kosmicznych odłamków skalnych trafiających na Ziemię pochodzi z planetoid Koronis, Massalia i Flora. Wszystkie trzy znajdują się w pasie planetoid pomiędzy Marsem a Jowiszem. W jaki sposób udało się tak dokładnie ustalić pochodzenie meteorytów?
Spis treści: Podział meteorytów Pochodzenie meteorytów Kosmiczny odcisk palca Co roku na Ziemię spada około 17 tysięcy kosmicznych odłamków skalnych. Zdecydowanie więcej uderza w naszą atmosferę i spala się w niej. Te, które przetrwają podróż i wylądują na powierzchni naszej planety, nazywamy meteorytami. Dają one naukowcom możliwość zbadanie kosmicznych skał bez ruszania się z Ziemi. Podział meteorytów Meteoryty dzieli się zazwyczaj na trzy główne kategorie: kamienne, żelazne oraz kamienno-żelazne. Wśród meteorytów kamiennych można wyróżnić dwa typy. Najczęściej spotykane są chondryty, które zawierają wewnątrz okrągłe struktury, wyglądające jak krople stopionego metalu. Chondryty stanowią około 85% wszystkich meteorytów odnalezionych na Ziemi. Większość z nich określa się jako „zwykłe chondryty”. Dzieli się je na trzy główne grupy – H, L oraz LL – w zależności od zawartości żelaza oraz proporcji żelaza i magnezu w kluczowych minerałach, takich jak oliwin i piroksen. Te minerały krzemianowe są podstawowymi składnikami naszego Układu Słonecznego. Można je również znaleźć na Ziemi, szczególnie w bazalcie. Osobą kategorię stanowią tzw. „chondryty węglowe”. Zawierają one duże ilości wody w minerałach ilastych oraz substancjach organicznych, na przykład w aminokwasach. Chondryty te nigdy nie przeszły procesu topienia. Stanowią bezpośrednie próbki pyłu, z którego pierwotnie powstał Układ Słoneczny. Mniej popularnym rodzajem meteorytów kamiennych są tak zwane „achondryty”. W przeciwieństwie do chondrytów, nie posiadają one okrągłych struktur, ponieważ przeszły proces topienia na ciałach planetarnych. Pochodzenie meteorytów Jesteśmy w stanie odróżnić meteoryty pochodzące z Księżyca lub Marsa od tych pochodzących z planetoid. Jednak dwa oddzielne badania opublikowane w „Nature” poszły o krok dalej. Badaniami kierowali Miroslav Brož z Uniwersytetu Karola w Czechach i Michaël Marsset z Europejskiego Obserwatorium Południowego w Chile. Zacznijmy od tego, jak to się dzieje, że krążące średnio 330 milionów kilometrów od Ziemi skalne kawałki trafiają na naszą planetę? Wszystko przez Jowisza. To właśnie ogromna grawitacja Jowisza zaburza orbity planetoid głównego pasa i doprowadza do ich kolizji. W ten sposób duże obiekty rozpadają się na mniejsze części. Następnie wiele z nich zlepia się w jedno, lecz nie są to już jednorodne skały, ale stosy luźno skupionych kamieni. Właśnie tego typu planetoidy były celami przełomowych misji badawczych: Hayabusa i Osiris-REx. Te misje pozwoliły ustalić związek między różnymi typami planetoid a meteorytami odnajdywanymi na Ziemi. Przede wszystkim planetoidy klasy S, czyli krzemianowe, znajdują się w wewnętrznych regionach pasa planetoid. Natomiast planetoidy węglowe klasy C (podobne do chondrytów węglowych) są częściej spotykane w zewnętrznych regionach pasa. Ale patrząc na rozległość głównego pasa planetoid, nie jest to zbyt precyzyjna informacja. Według badań zaprezentowanych w „Nature”, naukowcy są w stanie pójść znacznie dalej i powiązać konkretny typ meteorytu z jego konkretną planetoidą źródłową w pasie. Kosmiczny odcisk palca Praca ta wymaga żmudnego śledzenia trajektorii meteoroidów oraz modelowania ewolucji orbitalnej ciał macierzystych. Meteoroidy to skalne okruchy w przestrzeni kosmicznej. Dopiero po udanym przejściu przez atmosferę ziemską zmieniamy ich nazwę na meteoryty. A jeśli spłoną w atmosferze, nazywamy je meteorami. Badanie prowadzone przez Miroslava Broža wykazało, że zwykłe chondryty pochodzą ze zderzeń planetoid o średnicy większej niż 30 kilometrów, które miały miejsce mniej niż 30 milionów lat temu. Zdaniem jego zespołu naukowego odłamki pochodzące z planetoid Koronis i Massalia mają odpowiednie rozmiary i znajdują się na trajektorii prowadzącej ku Ziemi. Tak przynajmniej wynika ze szczegółowego modelowanie komputerowego. Planetoidy Koronis i Karin są prawdopodobnie dominującymi źródłami chondrytów H. Z kolei planetoidy Massalia (L) i Flora (LL) są zdecydowanie głównymi źródłami meteorytów L– i LL-podobnych. Badanie prowadzone przez Michaëla Marsseta dodatkowo dokumentuje pochodzenie meteorytów chondrytowych L z Massalii. Zestawiono dane spektroskopowe – czyli charakterystyczne natężenia światła, które mogą być „odciskami palców” różnych cząsteczek – planetoid w pasie między Marsem a Jowiszem. Wykazało to, że skład meteorytów chondrytowych L na Ziemi jest bardzo podobny do składu planetoidy z rodziny Massalia. Naukowcy wykorzystali następnie modelowanie komputerowe, aby wykazać, że zderzenie planetoid, do którego doszło około 470 milionów lat temu, utworzyło rodzinę Massalia. Zbiegiem okoliczności kolizja ta doprowadziła również do powstania licznych meteorytów, które odkryto w ordowickich wapieniach w Szwecji. Źródła: Nature [1] i [2]. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dzisiaj startuje misja Hera. Będzie badać układ planetoid, w który uderzyła sonda DART
Na stanowisku startowym SpaceX kosmodromu Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy'ego na Florydzie stoi już rakieta Falcon 9, w luku której spoczywa wyjątkowy satelita. Hera, bo taką nazwę nadano urządzeniu, jest częścią europejskiego programu obrony planetarnej. Zadaniem sondy jest ocena działania impaktora kinetycznego misji DART, który wbił się w planetoidę i zmienił jej prędkość.
Spis treści: Co zrobił DART? Impaktor kinetyczny Hera to potrójna sonda Problemy firmy SpaceX To już ostatnie chwile przed wystrzeleniem Hery, misji Europejskiej Agencji Kosmicznej. Okno startowe otwiera się 7 października i jeśli wszystko pójdzie pomyślnie, to o godzinie 16.52 naszego czasu Falcon 9 odpali rakiety pierwszego stopnia i zacznie wznosić się ku niebu. Co zrobił DART? Hera, misja Europejskiej Agencji Kosmicznej nazwana na cześć greckiej bogini małżeństwa, kobiet i rodziny, odwiedzi Dimorphosa. To planetoida o średnicy 150 metrów, w którą we wrześniu 2022 roku uderzyła sonda NASA DART (Double Asteroid Redirection Test). Dimorphos tworzy układ podwójny z inną planetoidą – Didymosem. Wynikiem zderzenia było zepchnięcie Dimorphosa z kursu i zmiana jego prędkości. A chociaż od tamtego czasu pojawiło się wiele badań efektów tego zdarzenia, to Hera umożliwi zebranie bardzo szczegółowych danych. Będą one dotyczyć zarówno powierzchni planetoidy, jak i je struktury wewnętrznej. Sonda zbada miejsce uderzenia impaktora kinetycznego i dokona szczegółowych pomiarów Dimorphosa. Wszystko po to, by pomóc naukowcom udoskonalić strategie obrony Ziemi na wypadek, gdyby w przyszłości Ziemi zagroziła jakaś planetoida. Np. taka, która mogłaby zrobić z nami to, co planetoida Chicxulub zrobiła z dinozaurami. Pierwszy realny test obrony planetarnej Ziemi, czyli właśnie DART, został uznana za sukces. Impaktor kinetyczny – DART zdołał zmienić orbitę Dimorphosa bardzo skutecznie, nawet przekraczając oczekiwania. Teraz naukowcy muszą wiedzieć szczegółowo, co się stało i jakie skutki miało to uderzenie w planetoidę – powiedział Paolo Martino, główny inżynier i zastępca kierownika projektu z bazy ESA w Noordwijk w Holandii. Po tym, jak impaktor kinetyczny DART uderzył w Dimorphosa, pęd sondy i siła pochodząca od odłamków wyrzuconych z planetoidy wybiły ją na 33 minuty z okresu orbitalnego wokół Didymosa. Zderzenie zmieniło kształt tego ciała niebieskiego i wysłało pióropusz pyłu i skał na tysiące kilometrów w przestrzeń kosmiczną. Instrumenty Hery będą rejestrować dokładny rozmiar, kształt, masę i orbitę Dimorphosa. Dzięki temu naukowcy będą mogli ustalić, jak efektywnie pęd został przeniesiony z sondy DART na kosmiczną skałę i w jakim stanie planetoida została po kolizji. Hera to potrójna sonda Misja składa się z trzech satelitów: głównego statku kosmicznego Hera oraz dwóch partnerskich cubesatów o imionach Milani i Juventas. Po przybyciu misji na miejsce, co zaplanowane jest na grudzień 2026 roku, statki rozłączą się. Cubesaty mają za zadanie mapować powierzchnię w najdrobniejszych szczegółach i mierzyć pył wokół ciała. Umieszczą też na Dimorphosie radar penetrujący grunt, co pozwoli ocenić wewnętrzną strukturę planetoidy. Następnie cubesaty podejmą próbę lądowania na planetoidzie i dokonają dalszych pomiarów. Jeśli start będzie pomyślny i Hera wejdzie na wyliczoną trajektorię, to już w marcu przyszłego roku przeleci obok Marsa. Aby dotrzeć do Dimorphosa będzie musiała przemierzyć 177 milionów kilometrów. Hera ma poruszać się w trakcie swojego lotu kosmicznego z prędkością około 6,6 km/s względem Ziemi. – Czeka nas seria zapierających dech w piersiach momentów – powiedział Paolo Martino, główny inżynier i zastępca kierownika projektu z bazy ESA w Noordwijk w Holandii. – Pierwszym z nich jest przetrwanie przez statek fazy wzbijania się rakiety w niebo. Problemy firmy SpaceX Poza rutynowym ryzykiem związanym ze złą pogodą i problemami technicznymi, które mogą zatrzymać misje na platformie startowej, pojawiły się wątpliwości co do tego, czy rakieta SpaceX będzie mogła latać. W zeszłym tygodniu Falcon 9 został uziemiony przez amerykańską Federalną Administrację Lotnictwa po raz trzeci w ciągu trzech miesięcy. Stało się to po tym, jak doświadczył awarii górnego stopnia, gdy spadał z powrotem na Ziemię. Dzisiejszy start można oglądać m.in. na oficjalnym kanale ESA. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Hollywood miało rację. Wybuch jądrowy mógłby nas uratować przed uderzeniem wielkiej planetoidy
Symulacje przeprowadzone przez amerykańskich fizyków wskazują, że detonacja jądrowa mogłaby być skutecznym sposobem uniknięcia potężnej kosmicznej katastrofy. W jej rezultacie możliwa byłoby zmiana kursu planetoidy o średnicy do 5 km.
Planetoida, która mogłaby nas zabić Stary pomysł w nowej odsłonie Jak to działa? W klasyku kina z 1998 r., filmie „Armageddon”, Bruce Willis ratuje ludzkość przed zagładą. W stronę Ziemi leci wielka planetoida. Gdyby doszło do zderzenia, zmiotłaby naszą cywilizację z powierzchni planety. Filmowym rozwiązaniem jest lot na planetoidę, wydrążenie w niej otworu i umieszczenie wewnątrz ładunku jądrowego. A następnie zdetonowanie go, dzięki czemu morderczy kawał skały zamienia się w kupę niegroźnego kosmicznego gruzu i omija Ziemię. Scenariusz „Armageddonu” z nauką ma niewiele wspólnego. Jednak właśnie okazało się, że jeden z jego elementów mógłby sprawdzić się w rzeczywistości. Mowa o wybuchu jądrowym, który ochroniłby nas przed zderzeniem z planetoidą. Co prawda należałoby go wykorzystać zupełnie inaczej niż pokazano w filmie. Jednak – jak dowodzą naukowcy w pracy opublikowanej w czasopiśmie „Nature Physics” – jądrowa eksplozja może być rozważana jako metoda ochrony Ziemi przed lecącymi w jej stronę dużymi kosmicznymi obiektami. Planetoida, która mogłaby nas zabić Dobra wiadomość jest taka, że rozważania o ochronie przed planetoidami są czysto teoretyczne. Na razie nie grozi nam kolizja z żadnym obiektem tego rodzaju. Zła – że w historii planety zdarzyło się przynajmniej jedno zderzenie, które okazało się mordercze. Obiekt, który 66 mln lat temu uderzył w dzisiejszy Półwysep Jukatan i zapoczątkował jedno z wielkich wymierań, miał ok. 10 km średnicy. Najnowsza historia dowodzi, że nawet stosunkowo niewielka skała może narobić nam kłopotu. Meteor czelabiński, który pojawił się nad Uralem w lutym 2013 r., miał tylko ok. 20 m średnicy. Rannych zostało wówczas tysiąc pięćset osób. Meteoroid należał do obiektów bliskich Ziemi i nie został dostrzeżony wcześniej przez astronomów. Stary pomysł w nowej odsłonie Misja sondy DART, która w kontrolowany sposób uderzyła w nieduży księżyc, Dimorphosa, i zmieniła jego orbitę, pokazała, że mamy już sposób na stosunkowo niewielkie obiekty. Jednak średnica Dimorphosa wynosiła tylko ok. 160–170 m. A co, gdyby nagle okazało się, że na kursie kolizyjnym z Ziemią znajduje się planetoida kilka razy większa? Odpowiedzi na to pytanie poszukał zespół Nathana Moore’a, fizyka z Sandia National Laboratories. To zlokalizowana w Albuquerque instytucja badawcza zajmująca się technologiami nuklearnymi (także wojskowymi). W ośrodku znajduje się tzw. maszyna Z, bardziej formalnie zwana Z Pulsed Power Facility. Ten potężny generator fal elektromagnetycznych pozwala prowadzić badania m.in. z silnymi promieniami rentgenowskimi. Moore i współpracownicy wykorzystali maszynę Z, by uzyskać potężny impuls promieniowania X – taki, jaki jest efektem wybuchu jądrowego. Następnie użyli go do zasymulowania wpływu wybuchu jądrowego na planetoidę. W jej roli w doświadczeniu wystąpiło ziarno szkła kwarcowego. Okazało się, że promieniowanie jest wystarczające, by doprowadzić do zmiany położenia testowanego materiału. Jak to działa? Co dokładnie zaszło w czasie testu? Przede wszystkim, inaczej niż w „Armageddonie”, naukowcy testowali działanie promieniowania, które pojawiłoby się obok hipotetycznej asteroidy (jako efekt wybuchu), a nie wewnątrz niej. Promieniowanie rozgrzałoby powierzchnię obiektu do dziesiątek tysięcy stopni. W rezultacie część planetoidy wyparowałaby, zamieniając się w chmurę gazu. Chmura ta zaczęłaby się szybko rozszerzać, co popchnęłoby z jednej strony planetoidę. Jednak, co istotne, nie rozbiłoby jej na kawałki. – Odparowany materiał wystrzeliłby z jednej strony, popychając asteroidę w przeciwnym kierunku – wyjaśnia Moore. – To tak jakby zamienić asteroidę w rakietę – dodał. Pomysłowy eksperyment został przeprowadzony w mikroskali. Trwał 20 mikrosekund, jednak silny impuls promieniowania wystarczył, by nadać kawałeczkom symulowanej asteroidy prędkość ponad 250 km/godz. Naukowcy są przekonani, że zaproponowaną przez nich metodę dałoby się skalować. Przewidują, że zadziałaby dla planetoid średnicy do 3–5 km. „To realny sposób przygotowania się do przyszłych misji obrony planetarnej” – napisali w swojej pracy. Naturalnie wymaga on jeszcze dalszych testów, przede wszystkim z użyciem bardziej złożonych modeli planetoid. Źródła: <a href="https://www.nature.com/articles/s41567-024-02633-7.epdf?sharing_token=YLtX-_-mCiMZWwml-aed8tRgN0jAjWel9jnR3ZoTv0MYI6BL1SNf5m630lBzyoBG0FuD6t-MRPv2Fij-kI62Wt_trINmslOBv4NMaxRb9anz8ybGvVX_fwiQy_BENMFfpLGZFyHDvtCrG41pdxuoSq2nRj7rbbJAAhAfXiMrcjLrMokwVlSY6GDMh5hVB4_zBk9GlJ2JZcSlbyAuQ6o0t3uVtC-mxXAR_X-uv2Mf8kBlXlew42tpm0bgJkJXEJ4F5hGiewshSYktmskZ4Yc4M1grLi46n6hCK-GQhc2wXs_80-VZh3cH_WPA9pw40ZK9&tracking_referrer=www.theguardian.com">Nature Physics, Science Alert. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Już wiadomo, skąd 66 mln lat temu przyleciała planetoida, która zabiła dinozaury
Badania próbek osadów sprzed 66 mln lat pozwoliły odkryć pochodzenie obiektu, który wybił słynny krater Chicxulub i doprowadził do zagłady dinozaurów. „Zabójcą” wielkich gadów była planetoida węglista pochodząca aż zza Jowisza.
W tym artykule: Krater, którego wszyscy szukali Planetoida czy kometa? Badania granicy K-T Glen Penfield i Antonio Camargo byli dwoma geofizykami zatrudnionymi przez meksykańską państwową spółkę naftową Pemex. W 1978 r. dostali zadanie przebadania fragmentu Zatoki Meksykańskiej na północ od Jukatanu. Ich celem było wytypowanie miejsc pozwalających na wykonanie odwiertów. Praca wymagała zebrania danych geofizycznych, m.in. magnetycznych. Penfield zauważył, że występują w nich anomalie, które zmapował. Następnie sięgnął po inny typ danych zgromadzonych jeszcze w latach 40., określających anomalie siły ciężkości. Połączył jedne informacje z drugimi – i nagle na mapie obejmującej Zatokę Meksykańską i Jukatan otrzymał okrąg średnicy ok. 180 km. Penfield od razu domyślił się, że odkrył gigantyczny krater uderzeniowy. Krater, którego wszyscy szukali Sęk w tym, że nie zainteresowało to niemal nikogo. W 1980 r. geofizyk natknął się w czasopiśmie „Science” na artykuł podpisany m.in. przez Waltera Alvareza. Tekst opisywał badania warstwy osadów sprzed 66 mln lat, wyjątkowo bogatej w iryd. Alvarez i inni autorzy artykułu uznali, że pierwiastek ten to pozostałość po wielkiej planetoidzie lub komecie, która uderzyła w Ziemię i zapoczątkowała tzw. wymieranie kredowe. To właśnie wówczas z planety zniknęły dinozaury. Teoria Alvareza miała pewną lukę. Mianowicie – nie znano wówczas odpowiednio dużego i jednocześnie odpowiednio starego krateru, który powstałby po takim uderzeniu. Penfield pomyślał, że odkryta przez niego na Jukatanie struktura mogłaby pasować. Napisał list do Alvareza. Nigdy nie doczekał się odpowiedzi. Rok później wraz z kolegą przedstawili swoje wnioski na konferencji stowarzyszenia geofizyków SEG. Ich raport nie przyciągnął wielkiej uwagi. Podobnie jak jeden artykuł prasowy, który go relacjonował. Odkrycie Penfielda zaczęto brać na poważnie dopiero w latach 90. Dziś krater znaleziony przez dwóch geofizyków jest już powszechnie znany jako krater Chicxulub (od miejscowości Chicxulub Pueblo, gdzie wypada jego środek). W XXI naukowcy przeanalizowali wszystkie dostępne dowody i potwierdzili, że właśnie tam pod koniec kredy uderzył obiekt, który spowodował zagładę dinozaurów. Planetoida czy kometa? Co to był za obiekt? Planetoida albo kometa, odpowiadali dotychczas badacze. Jednak w ostatnim numerze „Science” ukazała się praca odrzucająca hipotezę komety. Jej autorzy uważają, że śmierć wielkich gadów spowodowała stosunkowo rzadka planetoida typu C. Wskazują również miejsce w Układzie Słonecznym, z którego pochodził ten ogromny kawał skały. Zdaniem Maria Fishera-Gödde i jego współpracowników – autorów nowej pracy w „Science” – mordercza planetoida uformowała się aż za orbitą Jowisza. Nie oznacza to jednak, że nadleciała prosto stamtąd. Możliwe, że powstała w samych początkach Układu Słonecznego, ponad 4,5 mld lat temu. Z zewnętrznej części Układu mogła wówczas trafić do pasa asteroid między Marsem i Jowiszem. – Nie możemy być pewni, gdzie ta planetoida się ukrywała, zanim uderzyła w Ziemię – przyznaje Fisher-Gödde. Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów Naukowcy odkryli w pobliżu wybrzeży Zachodniej Afryki krater ukryty pod powierzchnią oceanu. Pochodzi sprzed ok. 66 mln lat, czyli z okresu, kiedy wyginęły dinozaury. Zdaniem badaczy, nie da s... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/tajemniczy-krater-znaleziony-w-oceanie-moze-miec-zwiazek-z-zaglada-dinozaurow-fot-getty-images-05c1757.jpeg" width="938" height="620" alt="Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów (fot. Getty Images)" title="Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów (fot. Getty Images)" /> Badania granicy K-T Naukowcy przebadali próbki pobrane z tzw. granicy K-T. To warstwa rozgraniczająca osady pochodzące z kredy od tych z późniejszego paleogenu. To właśnie granicę K-T badał Alvarez, odkrywając, że irydu jest w niej aż 160 razy więcej niż w warstwach sąsiednich. Fisher-Gödde poszedł jego tropem. Tym razem jednak skupił się na izotopach rutenu. Ruten występuje na Ziemi niezwykle rzadko, natomiast w planetoidach całkiem często. Ma wiele odmian – izotopów – a ich skład stanowi swoistą „pieczątkę w paszporcie” planetoidy. Na jego podstawie można wywnioskować, z jakiego rodzaju planetoidą mamy do czynienia i skąd ona pochodzi. Dzięki analizie izotopów rutenu naukowcy rozróżniają planetoidy typu C – węgliste – i częstsze planetoidy typu S, zawierające krzemiany. I to właśnie badanie próbek osadów z granicy K-T wykazało, że za krater Chicxulub odpowiada planetoida typu C pochodząca zza Jowisza. Naukowcy uważają również, że właśnie ten rodzaj planetoid przyniósł na Ziemię wodę. Źródła: Phys.org, Science, Wikipedia, Scientific American. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
LUCA, najstarszy wspólny przodek wszystkich istot żywych jest starszy niż sądziliśmy. Kiedy się pojawił?
Naukowcy podejrzewają, że ostatni wspólny przodek całego życia na Ziemi – drzew, bakterii czy ludzi – pojawił się na Ziemi już 4,2 mld lat temu. Żył w zróżnicowanym biologicznie środowisku. Źródłem energii był dla niego wodór i umiał radzić sobie z wirusami.
W tym artykule: Na tropie praprzodka LUCA W jakim środowisku żył LUCA Kontrowersyjna hipoteza Wszystkie żyjące obecnie na Ziemi organizmy można podzielić na trzy grupy, formalnie nazywane domenami. To bakterie, archeony i eukarionty. Ludzie wraz z innymi zwierzętami, roślinami i grzybami należą do trzeciej z nich: eukariontów. Grupy te rozdzieliły się bardzo dawno temu. Jednak nasze genomy nadal zawierają podobieństwa, ślady wspólnej przeszłości – takie same geny. Ich obecność wskazuje, że bakterie, archeony i eukarionty musiały mieć wspólnego przodka. Naukowcy nazywają go ostatnim uniwersalnym wspólnym przodkiem, w skrócie LUCA (od ang. last universal common ancestor). LUCA był jednokomórkowcem. Kiedy żył na Ziemi? Dotychczas przypuszczano, że pojawił się po tzw. Wielkim Bombardowaniu. Czyli ok. 3,8–3,5 mld lat temu, po okresie, kiedy planety wewnętrzne Układu Słonecznego były intensywnie bombardowane przez planetoidy. W najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Nature Ecology & Evolution” pojawiła się jednak praca, która znacząco postarza LUCA. Jej autorzy stawiają kontrowersyjną tezę, że organizm ten pojawił się na Ziemi już ok. 4,2 mld lat temu. A więc zaledwie czterysta milionów lat po powstaniu naszej planety. Na tropie praprzodka LUCA Co mamy wspólnego z organizmami takimi jak bakterie czy archeony? Na poziomie komórkowym całkiem sporo. Nasze białka zbudowane są z takich samych aminokwasów. Nośnikiem energii chemicznej jest ten sam związek – ATP. W komórkach występują takie same organelle (np. rybosomy), a informację genetyczną koduje kwas dezoksyrybonukleinowy (DNA). Wszystkie te informacje zapisane są w genach. Wspólne geny bakterii, acheonów i eukariontów pochodzą prosto od LUCA. Od czasu rozdzielenia się domen przeszły liczne mutacje, które naukowcy policzyli. Porównanie uzyskanego wyniku ze średnim tempem pojawiania się mutacji pozwoliło szacować, kiedy mniej więcej LUCA żył. Uzyskany wynik – 4,2 mld lat temu – to zaskoczenie. – Nie spodziewaliśmy się, że LUCA będzie tak stary – mówi Sandra Álvarez-Carretero z University of Bristol. – Jednak nasze wyniki pasują do współczesnych poglądów na temat zamieszkiwalności młodej Ziemi – dodaje badaczka. Wskazują też, że ewolucja życia może być znacznie łatwiejsza niż dotychczas przypuszczaliśmy. W jakim środowisku żył LUCA Naukowcy twierdzą, że LUCA miał genom składający się przynajmniej z 2,5 miliona par zasad (dla porównania: ludzki genom składa się z 3,2 mld par zasad). Organizm ten był w stanie wyprodukować aż 2600 różnych białek. Z najnowszej analizy wynika, że miał też geny chroniące go przed szkodliwym promieniowaniem UV. To wskazuje, że mógł żyć na powierzchni oceanów. Inne geny potwierdzają istniejącą już hipotezę, że odżywiał się wodorem. Co ciekawe, najprawdopodobniej stanowił część bogatego i różnorodnego ekosystemu. Istniał obok wielu innych prymitywnych mikroorganizmów, które mogły konsumować jego produkty przemiany materii. Miał też naturalnych wrogów: wirusy. By się przed nimi bronić, dysponował prymitywną wersją CRISPR. To system ochrony komórki, który dziś mają bakterie i archeony, a który ostatnio robi wielką karierę w biotechnologii jak metoda precyzyjnej edycji genów. Znaleziono ślady najstarszych drapieżców, jacy pojawili się na Ziemi. Kto polował ponad 1 mld lat temu? W skałach mających 1,64 mld lat wykryto ślady związków chemicznych pozostawionych przez dotychczas nieznane, dawno wymarłe mikroorganizmy. Naukowcy nazwali je „utraconym światem złożoneg... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/znaleziono-slady-najstarszych-drapiezcow-jacy-pojawili-sie-na-ziemi-kto-polowal-ponad-1-mld-lat-temu-ryc-orchestrated-in-midjourney-by-ta-2023-6c25f8b.jpg" width="938" height="469" alt="Znaleziono ślady najstarszych drapieżców, jacy pojawili się na Ziemi. Kto polował ponad 1 mld lat temu? (ryc. Orchestrated in MidJourney by TA 2023)" title="Znaleziono ślady najstarszych drapieżców, jacy pojawili się na Ziemi. Kto polował ponad 1 mld lat temu? (ryc. Orchestrated in MidJourney by TA 2023)" /> Kontrowersyjna hipoteza Ile z powyższego potwierdzą kolejne badania? Autorzy pracy – jak Philip Donoghue – zastrzegają, że to dopiero pierwsza próba holistycznej analizy wszystkich dostępnych danych dotyczących LUCA. Donoghue otwarcie przyznaje, że jako taka może być obarczona masą błędów. – To nie będzie nasze ostatnie słowo na ten temat – mówi „New Scientistowi” naukowiec. – Jednak sądzimy, że to dobry początek. Suchej nitki na wnioskach badaczy nie zostawia za to Patrick Forterre z paryskiego Instytutu Pasteura, pomysłodawca określenia LUCA. Forterre zgadza się jedynie z twierdzeniem, że LUCA nie żył w izolacji. – Jednak uznanie, że LUCA istniał przed Wielkim Bombardowaniem 3,9 miliarda lat temu, jest dla mnie całkowicie nierealne – mówi „New Scientistowi” Forterre. – Jestem całkiem pewien, że zastosowana w tej pracy strategia określania wieku i zawartości genomu LUCA ma jakieś wady – dodaje naukowiec. Źródła: EurekAlert, New Scientist, Nature Ecology & Evolution. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
NASA opublikowała zdjęcia 2 dużych planetoid, które właśnie minęły Ziemię
W ciągu ostatnich dni minęły nas 2 duże planetoidy: 2024 MK i 2011 UL21. Naukowcy śledzili ich trajektorie i sfotografowali oba obiekty w czasie, gdy znajdowały się bardzo blisko Ziemi. Teraz NASA opublikowała zdjęcia obu planetoid.
W tym artykule: Jedna planetoida? Nie, aż dwie Bliskie spotkanie z 2024 MK Nowe obserwacje, nowe dane Pierwsza z planetoid jest znana naukowców od dawna. 2011 UL21 została po raz pierwszy zauważona trzynaście lat temu. Jednak teraz obiekt ten zbliżył się do Ziemi na tyle, by mógł zostać wykonany jego pomiar radarowy. 2011 UL21 jest duża – ma aż 1,5 km szerokości. Jest zaliczana do obiektów potencjalnie niebezpiecznych, jednak naukowcy uspokajają. W dającej się przewidzieć przyszłości nie będzie zagrażać Ziemi. Druga planetoida to 2024 MK. Niedawno pisaliśmy o tym obiekcie, który już drugi raz zbliżył się to naszej planety. Za pierwszym razem w ogóle umknął naszej uwadze. Za drugim został wykryty kilkanaście dni przed osiągnięciem minimalnej odległości od Ziemi. 2024 MK ma 150 m szerokości i najbliżej nas znajdował się 29 czerwca. Dokładne obserwacje wykazały, że pod wpływem grawitacji Ziemi orbita obiektu została nieco zmieniona. Jedna planetoida? Nie, aż dwie Planetoida 2011 UL21 najbliżej nas znalazła się 27 czerwca. Od planety dzieliło ją wówczas 6,6 mln km. Naukowcy NASA śledzili ją za pomocą Goldstone Solar System Radar (GSSR). Składa się na niego czternaście 70-metrowych anten ulokowanych na pustyni niedaleko Barstow w Kalifornii. GSSR używany jest do badania Układu Słonecznego. Z jego pomocą naukowcy prowadzili obserwacje Marsa, Wenus, Merkurego i właśnie planetoid. Do obserwacji planetoidy 2011 UL21 użyto jednego z dwóch trybów pracy systemu. W kierunku planetoidy została wysłana wiązka fal radiowych, a następnie ta sama antena GSSR przechwyciła sygnał odbity od obiektu. Obserwacje pomogły ustalić, że planetoida jest z grubsza okrągła. Okazało się również, że jest to tak naprawdę układ podwójny. Poza ponad kilometrową planetoidą tworzy go również jej mały satelita. Również jego udało się ująć na zdjęciach. – Uważa się, że około dwie trzecie planetoid tej wielkości to układy podwójne. Ich odkrycie jest szczególnie ważne, ponieważ możemy wykorzystać pomiary ich względnego położenia do oszacowania ich wzajemnych orbit, mas i gęstości. A to dostarcza kluczowych informacji o tym, jak mogły powstać – mówi Lance Benner, główny naukowiec w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA, który pomógł prowadzić obserwacje. Bliskie spotkanie z 2024 MK Dwa dni po 2011 UL21 do Ziemi zbliżyła się druga planetoida. 2024 MK przeleciała znacznie bliżej naszej planety. 29 czerwca dzieliło nas od niej tylko 295 tys. km – to mniej więcej jedna trzecia dystansu między Ziemią a Księżycem. Tak bliskie przeloty planetoid wielkości 2024 MK są bardzo rzadkie. Zdarzają się tylko raz na kilka dziesięcioleci. Naukowcy wykorzystali więc okazję, by zdobyć jak najwięcej informacji o tym obiekcie, włącznie z jego dość szczegółowymi zdjęciami. Tym razem system GSSR uruchomiono w drugim trybie działania. Jedna z anten wysłała fale radiowe, natomiast odbity sygnał odebrała inna. Uzyskano szczegółowy obraz planetoidy 2024 MK, pokazujący jej kształt i powierzchnię. Na zdjęciach widać, że planetoida jest wydłużona i kanciasta, z dużymi płaskimi i zaokrąglonymi obszarami. Na powierzchni widać zagłębienia, grzbiety, a nawet głazy szerokości 10 m. Nowe obserwacje, nowe dane Planetoida 2024 MK została odkryta 16 czerwca tego roku przez obserwatorium ATLAS–SAAO w Południowej Afryce. Wcześniej obiekt ten zbliżył się do Ziemi w 2014 r. Nie został wówczas zauważony. NASA podaje, że obecny przelot wpłynął na orbitę planetoidy. Jej okołosłoneczny okres orbitalny – wynoszący ok. 3,3 roku – skrócił się o 24 dni. Chociaż 2024 MK została zakwalifikowana jako obiekt potencjalnie niebezpieczny, naukowcy obliczyli, że – podobnie jak 2011 UL21 – w dającej się przewidzieć przyszłości nie zagrozi Ziemi. Źródła: NASA, ScienceAlert Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Próbki skał z planetoidy Bennu zaskoczyły naukowców. Nie przypominają żadnego znanego wcześniej materiału
Odkąd jesienią 2023 roku na Ziemię trafiła kapsuła z próbkami pobranymi z potencjalnie niebezpiecznej planetoidy Bennu, kosmiczny materiał rozpala wyobraźnię uczonych. NASA poinformowała niedawno, że w próbce znajdują się egzotyczne odmiany chondrytów.
W tym artykule: Misje ku planetoidom Egzotyczne chondry Do czego służą chondry? Różnorodny skład planetoid Krople ognistego deszczu. Tymi słowami angielski geolog Henry Clifton Sorby po raz pierwszy opisał małe, kuliste skały, jakie dostrzegł w meteorytach znalezionych na naszej planecie. Współcześnie te „ogniste krople” znane są jako chondry. Nazwa pochodzi od greckiego słowa „chondros”, czyli „ziarno”. Chondry są obecne w prawie wszystkich meteorytach. Dlatego uważa się, że są główną częścią cegiełek budulcowych planet. Jednak wciąż nie wiemy, w jaki sposób te cegiełki mogły powstać. Misje ku planetoidom Badanie ich jest o tyle utrudnione, że każdy kawałek kosmicznej skały, jaki samodzielnie trafił na Ziemię, musiał przedrzeć się przez naszą atmosferę. Tarcie i wynikająca z niego wysoka temperatury zmieniły kawałki kosmicznego gruzu. To utrudnia zrozumienie stanu pierwotnego meteorytów. Sytuacja zaczęła się zmieniać wraz z misjami zdolnymi przywieźć na naszą planetę próbki pobrane bezpośrednio ze skały podróżującej w kosmosie. Do tej pory odbyły się trzy tego typu misje: Hayabusa – sonda japońskiej agencji kosmicznej JAXA. Została wystrzelona 9 maja 2003 r. w celu zebrania próbek materii z planetoidy Itokawa. Kapsuła z próbkami dotarła na Ziemię 13 czerwca 2010 r.; Hayabusa-2 – również japońska sonda, która dotarła do planetoidy Ryugu. Pojemnik z próbkami trafił na Ziemię w grudniu 2020 r.; OSIRIS-REx – sonda NASA, która pobrała materiał z potencjalnie niebezpiecznej planetoidy Bennu. Dzięki tym projektom naukowcy są w stanie analizować i porównywać pierwotny, niezmieniony materiał kosmiczny pozostały po tworzeniu się Układu Słonecznego. To jak zajrzenie na plac budowy sprzed 4,5 miliarda lat. Egzotyczne chondry Jak na razie naukowcy nie znaleźli w próbkach Bennu niczego, co wyglądałoby dokładnie tak, jak chondry widziane w znanych dotąd meteorytach. Znaleźli jednak szereg skał, które w różnym stopniu przypominają chondry. To sugeruje, że planetoidy są bardziej zróżnicowane, niż mogłyby sugerować znalezione na Ziemi meteoryty. Grupy badawcze, pracujące przy analizie próbek z Bennu, są wciąż na wczesnym etapie analiz. Zbadały mniej niż 1 procent materiału z próbki. – Mimo to uzyskane wyniki są bardzo ważnymi odkryciami – mówi Harold Connolly Jr., ekspert ds. meteorytów z Rowan University. Connolly Jr. przeprowadził wstępną analizę jednej z próbek Bennu. Proces ten przypomina pracę ze materiałem pochodzenia ziemskiego. Polega na identyfikowaniu minerałów i możliwych procesów, które je zmieniły. Pierwsza analiza wykazała, że próbka z Bennu nie zawiera typowych chondr. Może być to związane z dowodami mówiącymi, że przez Bennu przepływała niegdyś woda. – Jeśli Bennu zawierała chondry, to przemiana wodna mogła je zniszczyć – mówi Sara Russell, badaczka meteorytów z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. To uczona, która przeprowadziła kolejną analizę próbki. Do czego służą chondry? Jednak wyniki Russell i jej zespołu wykazały, że próbka zawiera ziarna, które mogą być fragmentami chondry. Grupa bada obecnie, czy pozostałości mogą pochodzić z innego rodzaju skał, które mogły uformować się w Układzie Słonecznym nawet wcześniej niż chondry. Ziarna tego typu znane są jako inkluzje bogate w wapń i glin, inaczej CAI. Jeśli nie, to badane fragmenty prawdopodobnie pochodziły z chondr, które uniknęły zmiany wskutek obecności wody. Natomiast zespół kierowany przez ekspertów od meteorytów Loan Le i Kathie Thomas-Keprta z Johnson Space Center znalazł trzy ziarna w milimetrowej próbce Bennu. Mają one podobny skład i kształty do chondry znalezionej w meteorycie Murchison, który spadł nad Australią w 1969 roku. Dwa obiekty w próbce z Bennu mają wgniecenia, powstałe prawdopodobnie w wyniku kontaktu z wodą. Thomas-Keprta mówi, że struktura drugiego obiektu, która przypomina bele siana, nigdy wcześniej nie była obserwowana w przypadku chondry. Na razie naukowcy określają te nietypowe ziarna obiektami podobnymi do chondr. Jeśli okaże się, że są to chondry, pokażą one, że populacja planetoid w naszym Układzie Słonecznym ma większą różnorodność, niż wskazują na to meteoryty znalezione na powierzchni Ziemi. Różnorodny skład planetoid – Obiekty podobne do chondr sugerują, że Bennu może być nieco inny od wszystkich znanych planetoid – mówi Sara Russell. Co ciekawe, naukowcy znaleźli również obiekty podobne do chondry w próbce przywiezionej z planetoidy 162173 Ryugu przez japońską misję Hayabusa2 w 2020 roku. – To, czego dowiedzieliśmy się dzięki próbkom z Ryugu i Bennu, to fakt, że istnieje wiele planetoid nie pasujących dokładnie do meteorytów w naszych kolekcjach – powiedziała badaczka. Dodaje, że odkrycie, w jaki sposób powstały, nie jest łatwe. Pomóc może dalsza analiza próbki z Bennu i więcej misji kosmicznych w celu dostarczenia większej ilości materiałów. Dlaczego jest to tak istotne? Gdyby naukowcom udało się odkryć, w jaki sposób powstały chondry, wiedzielibyśmy więcej o tym, w jakim stopniu były one surowcem, z którego powstały planety. Możliwe, że chondry uformowały się, gdy małe ziarna pyłu zostały podgrzane we wczesnym okresie Układu Słonecznego, a następnie schłodzone. Gdyby tak było, to chondry byłyby znaczącym źródłem materiałów do budowy planetoid, komet i planet. Z drugiej strony, gdyby chondry mogły powstać tylko w wyniku zderzeń między planetozymalami, które zostały już uformowane, to chondry nie byłyby konieczne do powstania planet. Choć nadal stanowiłyby dowód na to, że wczesny Układ Słoneczny był dynamicznym, gwałtownym miejscem. Źródło: Astronomy.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dziewiąta Planeta jednak istnieje? Znaleziono „najsilniejszy dotychczas dowód statystyczny”
Pojawiły się dodatkowe dowody na istnienie Dziewiątej Planety. Czyli hipotetycznego globu, który znajdowałby się na samych rubieżach Układu Słonecznego.
W tym artykule: Co wiemy o Dziewiątej Planecie? Nowe dowody na istnienie Dziewiątej Planety Gdzieś jest, lecz nie wiadomo gdzie? Pościg za Dziewiątą Planetą Układ Słoneczny nie kończy się na Neptunie. Poza nim wokół Słońca krążą jeszcze liczne obiekty transneptunowe (TNO). Jednym z nich jest Pluton, planeta karłowata. Znamy obecnie ponad 4 tys. takich obiektów. Jednak najprawdopodobniej mogą być ich nawet miliony. Wszystkie łączy to, że ich orbity nie przecinają orbity Neptuna. TNO znajdują się bardzo daleko od Słońca – nawet 250 razy dalej niż Ziemia. Poruszają się niekiedy po skomplikowanych, dziwnych albo silnie zakrzywionych ścieżkach. Kilka lat temu Konstantin Batygin, astronom z Caltechu, spopularyzował hipotezę, że za trajektorie obiektów TNO odpowiada duży, niewidoczny z Ziemi glob. To jest właśnie Dziewiąta Planeta, inaczej Planeta X. Teraz zespół astronomów z tego samego ośrodka przestawia kolejne dowody wspierające teorię Batygina. „To najsilniejsze dotychczas dowody statystyczne” – powiedział Batygin portalowi „The Independent”. Co wiemy o Dziewiątej Planecie? O niezwykłej hipotezie zrobiło się głośno w 2015 r. Wówczas zespół z Caltechu przedstawił pierwsze matematyczne wyliczenia wskazujące na istnienie nieuchwytnego globu. Naukowcy oszacowali wówczas, że tajemnicza planeta powinna być ok. dziesięć razy bardziej masywna od Ziemi. Miałaby znajdować się 20 razy dalej od Słońca niż Neptun (który z kolei jest aż 30 razy dalej od Słońca niż Ziemia). Z obliczeń wynikało też, że Dziewiąta Planeta porusza się po bardzo długiej orbicie w kształcie elipsy. Okrążenie Słońca powinno zajmować jej aż 10–20 tys. ziemskich lat. To gigantyczna liczba. Dla porównania – najdłuższy rok w Układzie Słonecznym, na Neptunie, trwa 164,8 ziemskich lat. Nowe dowody na istnienie Dziewiątej Planety Badacze przeprowadzili teraz nowe obliczenia, biorąc pod uwagę nieuwzględniane wcześniej obiekty transneptunowe. Takie, których orbity są niestabilne z powodu wpływu grawitacyjnego Neptuna. Ta niestabilność sprawia, że ich trajektorie trudniej jest wytłumaczyć. Jednak naukowcy podjęli taką próbę. Tym razem uwzględnili nie tylko wpływ grawitacyjne innych planet i pobliskich gwiazd, ale również siłę pływową całej Galaktyki. Czyli oddziaływanie grawitacyjne, którego źródłem jest Droga Mleczna. Następnie przeprowadzili dwa rodzaje symulacji – nieuwzględniające oraz uwzględniające istnienie Dziewiątej Planety. Słońce ma zaginionego bliźniaka? Nowa teoria zmieni rozumienie Wszechświata Słońce – centralna gwiazda naszego układu planetarnego – miliardy lat temu mogło być częścią gwiazdy podwójnej – twierdzą harvardzcy astrofizycy. Istnienie bliźniaczej gwiazdy, kt.. Gdzieś jest, lecz nie wiadomo gdzie? Efekt? – Jest bardzo mało prawdopodobne, że Dziewiąta Planeta nie istnieje – powiedział „Newsweekowi” Micheal Brown z Caltechu. – Obecnie nie da się inaczej wyjaśnić obserwowanych przez nas efektów ani miriady innych efektów wywieranych przez Dziewiątą Planetę i widocznych w Układzie Słonecznym – dodaje astronom planetarny i współautor badań. Innymi słowy, założenie, że Dziewiąta Planeta znajduje się na rubieżach systemu, najlepiej pasuje do istniejących danych. – Gdyby nie ona, musielibyśmy opracować 5–6 oddzielnych, nieznanych jeszcze wyjaśnień wszystkich osobliwości w zewnętrznych rejonach Układu Słonecznego – mówi Brown. Niestety, rodzaj symulacji, jakie przeprowadzili badacze, nie pozwolił określić potencjalnej lokalizacji Dziewiątej Planety. Pościg za Dziewiątą Planetą To wszystko jednak, przyznają badacze, nie są dowody bezpośrednie. Być może kwestię uda się rozstrzygnąć, kiedy zacznie działać Vera C. Rubin Observatory, astronomiczne obserwatorium powstające obecnie w Chile. Jednak nawet wówczas nie ma co liczyć na to, że nieuchwytny glob uda się zobaczyć. Pluton znajduje się ok. 40 razy dalej od Słońca niż Ziemia. Dziewiąta Planeta zaś – aż kilkaset razy dalej. Na dodatek jest od Ziemi zaledwie kilka razy większa. Uznanie jej istnienia najprawdopodobniej odbędzie się więc drogą konsensusu naukowego uzyskanego po analizie rozumowania zbudowanego na dowodach pośrednich. Praca badaczy z Caltechu została znajduje na serwisie preprintów naukowych arXiv.org. Przyjęto ją do publikacji w czasopiśmie "The Astrophysical Journal Letters". Źródła: The Independent, arXiv.org, ScienceAlert, Newsweek.com. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Asteroid Launcher pokazuje możliwe skutki uderzenia planetoidy w Ziemię. Widok robi wrażenie
Naukowcy napisali wiele możliwych scenariuszy zagłady ludzkości. Obecnie wymienianych jest sporo czynników, które mogą doprowadzić do wyginięcia naszego gatunku. Uderzenie groźnej dla cywilizacji planetoidy nie znajduje się na szczycie tej listy, jednak takiego ryzyka nie można wykluczyć. Jakie skutki mogłoby wywołać uderzenie potężnego obiektu kosmicznego w Błękitną Planetę? Możemy się o tym przekonać dzięki aplikacji Asteroid Launcher.
W tym artykule: Czym jest Asteroid Launcher? Jak działa Asteroid Launcher? Przykładowa symulacja Ponad 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła planetoida o średnicy ok. 10 km. Pamiątką po tej kolizji jest szeroki na ok. 150 km krater Chicxulub. Zderzenie wywołało potężne wstrząsy, podniosło niszczycielską falę tsunami i wyrzuciło w powietrze pył o olbrzymiej objętości. Proces fotosyntezy został zatrzymany na dwa lata. Przez 15 lat w powietrzu unosiły się cząsteczki siarki i krzemu, co przyczyniło się do spadku globalnej temperatury o 15 stopni Celsjusza. Wyginęła większość gatunków żyjących na Ziemi. Jak wyglądałyby skutki podobnej katastrofy dziś, gdy znaczne obszary lądowej części naszej planety są zurbanizowane i zamieszkane przez człowieka? Dzięki prostemu narzędziu możemy się o tym przekonać. Czym jest Asteroid Launcher? Astronomowie monitorują ponad dwa tysiące niebezpiecznych planetoid o średnicy przekraczającej 1 km, które znajdują się w bliskim sąsiedztwie orbity Ziemi. Na szczęście żaden z tych obiektów na razie nie stanowi dla nas realnego zagrożenia. I póki co nic nie wskazuje na to, że miałoby się to zmienić za naszego życia. Dzięki pracy pewnego programisty możemy jednak przekonać się o możliwych skutkach potencjalnej katastrofy. Asteroid Launcher to nieskomplikowana aplikacja webowa (działająca w przeglądarce internetowej). Pod tą nazwą kryje się symulator uderzenia planetoidy w dowolnie wybrany punkt na Ziemi. Twórcą tego narzędzia jest Neal Agarwal, 26-letni programista, który ma już na swoim koncie kilka ciekawych, szeroko komentowanych projektów (w tym aplikację Deep Sea, która pozwala zajrzeć do najgłębszych czeluści morskich głębin). Podczas kodowania Agarwal posiłkował się pracami akademickimi kilku naukowców, które dotyczyły obliczania skutków uderzenia planetoidy. Asteroid Launcher to projekt bardziej rozrywkowy niż naukowy, jednak oparty na solidnym fundamencie. Jak działa Asteroid Launcher? Twórca podszedł do tematu szczegółowo, więc użytkownik może wybrać wszystkie kluczowe parametry wirtualnego obiektu, który uderzy w wirtualną Ziemię. Na szczęście obsługa narzędzia jest łatwa i bez problemu poradzi sobie z tym nawet osoba, która nie jest za pan brat z komputerami. Wystarczy tylko wybrać skład chemiczny nadlatującej planetoidy, rozmiar obiektu oraz jego prędkość i kąt uderzenia w Ziemię. Użytkownik ma do wyboru planetoidy żelazne, złote, skaliste, węglowe i kometę. Średnica zamyka się w przedziale od 1 m do 1,5 km. Możliwa do ustawienia prędkość wynosi od 1 km/s do 100 km/s, kąt uderzenia – od 5 do 90 stopni. Po ustaleniu parametrów wystarczy tylko wybrać na mapie miejsce uderzenia. Po przeprowadzeniu symulacji, użytkownik otrzymuje szczegółowe dane odnośnie skutków katastrofy. Narzędzie oblicza średnicę i głębokość krateru, zasięg ognistego podmuchu, fali uderzeniowej i trzęsienia ziemi. Przykładowa symulacja Na potrzeby symulacji stworzyliśmy obiekt podobny do planetoidy 99942 Apophis, która jest zaliczana do grupy obiektów potencjalnie niebezpiecznych. 13 kwietnia 2029 roku minie Ziemię w odległości ok. 38000 km. Przyjęliśmy, że skalisty obiekt ma 370 m średnicy i uderzy w Błękitną Planetę z prędkością ok. 31 km/s. Punkt uderzenia ustaliliśmy w Warszawie. Jak przedstawiały się potencjalne skutki takiej katastrofy? Siła uderzenia była równa detonacji ośmiu gigaton trotylu. W wyniku kolizji powstał krater o średnicy 7,7 km i głębokości 543 m, w którym „wyparowało” 226 109 osób. To jeszcze nie koniec ofiar śmiertelnych. Kula ognia o średnicy 13 km zabiła aż 1 864 088 osób. 56 801 osób doznało oparzeń trzeciego stopnia, a 327 136 – drugiego stopnia. W promieniu 109 km od centrum uderzenia spłonęły wszystkie drzewa. Fala uderzeniowa osiągnęła natężenie 243 decybeli. To zjawisko pochłonęło życie kolejnych 465 421 osób. Każdy w promieniu 38 km najprawdopodobniej doznał uszkodzenia płuc, a w promieniu 50 km – pęknięcia błony bębenkowej. Fala zrównała z ziemią większe budynki w promieniu 86 km i mniejsze w promieniu 115 km. Ogromnym zagrożeniem okazał się też wiatr wiejący w trakcie katastrofy z prędkością 4 km/s. Podmuch doprowadził do śmierci 364 085 osób. Przerażająca wizja, tym bardziej, że jeszcze nie tak dawno temu, bo w 2004 roku, szacunki naukowców odnośnie prawdopodobieństwa uderzenia planetoidy 99942 Apophis w Ziemię pozwalały poczuć co najmniej lekki niepokój. Początkowo mówiono o prawdopodobieństwie wynoszącym 1 do 300. Kolejne szacunki specjalistów z NASA pozwoliły zmienić tę wartość na 1 do 233, a później – na 1 do 62. Pod koniec 2004 roku prawdopodobieństwo uderzenia zostało powiększone na 1 do 37. Na szczęście obecnie mówi się o znikomo małym ryzyku. Planetoida 99942 Apophis nie zagrozi nam w 2029 roku. Nie uderzy też w żadnego ze sztucznych satelitów. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Po raz pierwszy odkryto cząsteczki wody na powierzchni planetoid. Udało się to dzięki… samolotowi
Korzystając z latającego obserwatorium naukowcy wykryli cząsteczki wody na powierzchni dwóch asteroid. Dzięki temu możemy dowiedzieć się więcej o tym, gdzie znajdowała się woda w Układzie Słonecznym na początku jego istnienia.
W tym artykule: Badania asteroid Woda po jasne stronie Księżyca Woda na asteroidach Ziemska atmosfera nie ułatwia obserwacji astronomicznych. Para wodna znajdująca się w troposferze pochłania promieniowanie podczerwone. Jeśli chce się prowadzić obserwacje w podczerwieni, najlepiej robić to wysoko ponad powierzchnią planety. Pozwalało na to Stratosferyczne Obserwatorium Astronomii Podczerwonej – w skrócie SOFIA. To teleskop o średnicy 2,5 metra umieszczony w samolocie. Konkretnie: na zmodyfikowanym Boeingu 747SP. Boeing wznosił się na wysokość 13,7 km, umożliwiając naukowcom prowadzenie badań w ciągu lotu trwającego 8–9 godzin. Jak donoszą naukowcy w pracy opublikowanej w czasopiśmie „The Planetary Science Journal”, dzięki latającemu teleskopowi udało się dokonać przełomowego odkrycia. Po raz pierwszy wykazano, że na powierzchni asteroid znajdują się cząsteczki wody. Badania asteroid Badacze użyli należącego do SOFII instrumentu FORCAST – kamery średniej podczerwieni – by przyjrzeć się bliżej asteroidom typu S. Do tej klasy zalicza się planetoidy bogate w krzemiany i bliskie Słońcu. Stanowią drugą co do wielkości grupę asteroid. Należy do nich 15-17 proc. wszystkich obiektów tego typu. Z pomocą SOFII astronomowie badali asteroidy: Iris, Parthenope, Melpomene, Massalia. Stwierdzili, że na powierzchni dwóch z nich – Iris i Massalii – znajdują się ślady jednoznacznie wskazujące na obecność cząsteczek wody. Odkrycia dokonano dzięki innej naukowej rewelacji sprzed paru lat. − Nasze badania oparliśmy na sukcesie zespołu, który odkrył wodę na oświetlonej Słońcem stronie Księżyca – przyznaje dr Anicia Arredondo, główna autorka pracy. Woda po jasne stronie Księżyca W 2020 r. wykazano, że woda znajduje się na jasnej stronie Księżyca. Wcześniej sądzono, że woda na Księżycu kryje się jedynie na biegunach satelity oraz we wnętrzu głębokich kraterów, do których nigdy nie dociera światło słoneczne. Jednak cztery lata temu badacze z NASA wykazali dzięki SOFII, że woda znajduje się również w miejscu, które widzimy z Ziemi gołym okiem. Czyli w kraterze Clavius, położonym w okolicach południowego bieguna Księżyca. Skąd wzięła się woda na Ziemi? Naukowcy twierdzą, że źródłem może być Słońce Większość naszej planety pokrywa woda. Nie było jej jednak od początku istnienia Ziemi. Skąd wzięło się w takim razie H2O? Naukowcy twierdzą, że pochodzi prawdopodobnie ze Słońca. Jak szacowano, w metrze sześciennym księżycowego gruntu, czyli regolitu, może być ponad 400 cząsteczek wody na milion. Albo inaczej: jedna butelka wody o objętości 0,3 l na metr sześcienny regolitu. Wbrew pozorom to bardzo mało. Nawet na Saharze znajduje się prawie sto razy więcej wody. Mniej więcej tyle samo wody znajduje się na Iris i Massalii. − Podobnie jak na Księżycu, na asteroidach woda może również wchodzić w skład minerałów, być absorbowana w krzemianach i zatrzymywana albo rozpuszczana w szkliwie krzemionkowym – wyjaśnia Arredondo. Ten ostatni materiał powstaje ze stopienia piasku w kraterach meteorytowych. Woda na asteroidach Dlaczego to odkrycie jest ważne? – Asteroidy to pozostałość formowaniu się planet – wyjaśnia badaczka. - Ich skład różni się więc w zależności od tego, gdzie powstały w mgławicy słonecznej – dodaje Arredondo. Planetoidy klasy S powstają blisko Słońca, podczas gdy materiał zawierający lód scala się znacznie dalej od gwiazdy. Poznanie składu asteroid pozwala więc dowiedzieć się, w jaki sposób różne materiały były rozmieszczone obłoku molekularnym, z którego wyłonił się nasz układ planetarny. To zaś dostarcza wiedzy o innych układach i tych ich częściach, gdzie należy szukać wody oraz potencjalnego życia. Odkrywcy wody na asteroidach zamierzają prowadzić dalsze badania innych planetoid – tym razem z wykorzystaniem Teleskopu Webba. Dlaczego nie SOFII? Ponieważ latające obserwatorium od dwóch lat jest na emeryturze. Po raz ostatni wzbiło się w powietrze we wrześniu 2022 roku. Samolot, na pokładzie którego znajduje się teleskop, trafi do Pima Air & Space Museum w Tuscon w Arizonie. Dane zebrane w czasie jego pracy są jednak nadal analizowane przez naukowców. Źródło: The Planetary Science Journal, NASA, Nature Astronomy Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com