W starożytnym grobowcu odkryto piwo sprzed ponad 2000 lat. Trunek przetrwał do dziś
W brązowym naczyniu z grobowca z czasów Walczących Królestw w Chinach archeolodzy odkryli pozostałości fermentowanego płynu. Analizy chemiczne i mikroskopowe wykazały, że był to napój alkoholowy na bazie zbóż.
Historia alkoholu jest niemal tak długa jak historia rolnictwa. Najstarsze ślady fermentowanych napojów archeolodzy odnajdują w różnych częściach świata, od Bliskiego Wschodu po Chiny. Za ojczyznę piwa często uznaje się region Żyznego Półksiężyca, obejmujący m.in. Mezopotamię, gdzie już kilka tysięcy lat przed naszą erą warzono napoje ze sfermentowanego jęczmienia. Z kolei w Chinach odkryto dowody produkcji alkoholu sprzed około 9–10 tys. lat, opartego na ryżu, prosie i owocach. Piwo sprzed ponad 2000 lat Najnowsze odkrycie pokazuje jednak, że także późniejsze cywilizacje Państwa Środka rozwijały własne, zaawansowane techniki warzenia alkoholu. Badania opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Journal of Archaeological Science: Reports” opisują niezwykłe znalezisko z cmentarzyska Shanjiabao w chińskim regionie Ningxia. Archeolodzy odkryli tam grobowiec oznaczony jako M39, datowany na okres Walczących Królestw, czyli lata 475–221 p.n.e. Wewnątrz znajdowała się charakterystyczna butla z brązu o kształcie przypominającym główkę czosnku. Naczynie było częściowo wypełnione cieczą. Tego typu pojemniki od dawna były wykorzystywane w Chinach do przechowywania alkoholu, ale dopiero teraz udało się dokładnie zbadać ich zawartość. Naukowcy zastosowali szereg nowoczesnych metod laboratoryjnych, m.in. spektroskopię FTIR oraz zaawansowaną chromatografię sprzężoną ze spektrometrią mas. Dzięki temu udało się wykryć charakterystyczne związki organiczne powstające podczas fermentacji. Co było w chińskim piwie? Wyniki analizy chemicznej W próbce znaleziono wysokie stężenia kwasu mlekowego i szczawiowego oraz niskie stężenie kwasu winowego obecnego zazwyczaj w owocach. Jeszcze ważniejsze okazały się jednak badania mikroskopowe. – Wykryto również 23 inne grupy związków organicznych, m.in. aminokwasy, kwasy tłuszczowe i cukry. Analiza mikroresztek potwierdziła ponadto, że głównymi składnikami użytymi do produkcji były proso oraz zboża z grupy Triticeae, czyli pszenica lub jęczmień – twierdzą badacze. Odkryto także ślady drożdży oraz fitolitów, czyli mikroskopijnych struktur krzemionkowych powstających w tkankach roślinnych. Autorzy badania doszli do wniosku, że napój był produkowany przy użyciu tradycyjnej chińskiej mieszanki fermentacyjnej „qu”. To mieszanina pleśni, drożdży i mikroorganizmów wykorzystywana w Chinach od tysięcy lat do fermentacji alkoholu. Technologia ta różni się od klasycznego europejskiego piwowarstwa, opartego głównie na słodowaniu zbóż. – Wyniki sugerują, że pozostałości cieczy były najprawdopodobniej napojem alkoholowym na bazie zbóż – napisali badacze w swoim artykule. Według autorów odkrycie pozwala lepiej zrozumieć zarówno dietę, jak i rozwój technologii fermentacyjnych ludu Qin, który wkrótce miał stworzyć pierwsze zjednoczone cesarstwo Chin. Do czego starożytni Chińczycy wykorzystywali alkohol? Cmentarzysko Shanjiabao leżało w pobliżu umocnień granicznych państwa Qin i prawdopodobnie chowano tam wojowników i lokalną ludność. Zdaniem archeologów alkohol w tym regionie mógł pełnić tam nie tylko funkcję codziennego napoju, ale również był elementem rytuałów i ceremonii pogrzebowych. Badacze podkreślają, że odkrycie jest wyjątkowe, ponieważ płynne pozostałości alkoholu bardzo rzadko zachowują się przez ponad dwa tysiące lat. Zazwyczaj archeolodzy znajdują jedynie ślady chemiczne w ceramice lub osadach. Tym razem zachowała się znaczna ilość cieczy, co umożliwiło przeprowadzenie znacznie dokładniejszych analiz. Autorzy zwracają też uwagę, że połączenie badań chemicznych i analiz mikrobiologicznych pozwala uniknąć błędów interpretacyjnych, które pojawiały się we wcześniejszych pracach nad pradawnym alkoholem. Dzięki temu możliwe staje się coraz dokładniejsze odtwarzanie historii piwowarstwa oraz dawnych praktyk kulinarnych. Źródło: Journal of Archaeological Science: Reports Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Co pili mieszkańcy Podlasia 4500 lat temu? W skorupach ceramicznych odkryto ślady alkoholu
Czy mieszkańcy dzisiejszego Podlasia 4500 lat temu warzyli piwo? Najnowsze analizy naczyń ceramicznych z Supraśla ujawniają obecność substancji, które mogły wprawiać naszych przodków w stan euforii podczas dawno zapomnianych obrzędów.
Zdolność do metabolizowania etanolu towarzyszy naszym przodkom od około 10 milionów lat, kiedy to wczesne hominidy zaczęły spożywać sfermentowane owoce. Jednak przejście od przypadkowej konsumpcji do świadomej produkcji alkoholu nastąpiło znacznie później i było ściśle powiązane z rewolucją neolityczną. Jeśli chodzi o napoje z procentami spożywane w Europie były to długo tylko wina owocowe, miody pitne i proste piwa. Przez lata badacze zastanawiali się, kiedy te innowacje dotarły na tereny dzisiejszej Polski północno-wschodniej, gdzie społeczności łowiecko-zbierackie długo opierały się rolniczym nowinkom. Pradawne rytuału w Supraślu Głównym obiektem badań były znaleziska z Supraśla, datowane na około 4500 lat, a więc czasy, gdy w Egipcie wzniesiono piramidę Cheopsa. Odkryto tam depozyty rytualne związane ze społecznościami określanymi przez archeologów jako kultura pucharów dzwonowatych. Odkrycia te są unikatowe, ponieważ przesuwają znaną granicę wpływów tej kultury daleko na północny wschód Polski. Analizie poddano fragmenty 13 naczyń, w tym charakterystyczne puchary, misy oraz naczynia zasobowe. Badacze chcieli sprawdzić, czy polskie egzemplarze również służyły do celów obrzędowych związanych z piciem alkoholu – tego dowiedli inni badacze analizujący artefaktu z zachodniej części kontynentu. Wnioski opublikowano na łamach „Archaeometry” i opisano na łamach Archeowieści. Naczynia, które „pamiętają” zawartość Badanie substancji, które dosłownie wyparowały tysiące lat temu, jest ogromnym wyzwaniem badawczym. Kluczem do sukcesu okazała się wysoka porowatość pradziejowych naczyń ceramicznych, która wchłaniała resztki pożywienia i napojów w swoją strukturę. Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego oraz Politechniki Łódzkiej wykorzystali metodę chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS). Pozwala ona na identyfikację kwasów tłuszczowych oraz biomarkerów archeologicznych specyficznych dla konkretnych rodzajów żywności. Dzięki temu mariażowi archeologii z chemią możliwe stało się wykrycie śladów niewidocznych gołym okiem. Chemiczny odcisk palca fermentacji Wyniki analiz laboratoryjnych okazały się jednoznaczne: 9 z 13 badanych naczyń miało kontakt z alkoholem. Badacze zidentyfikowali kwasy: mlekowy, octowy i lewulinowy, które są produktami ubocznymi fermentacji prowadzonej przez drożdże i bakterie. Wykryto również biomarkery typowe dla zbóż, takich jak pszenica i jęczmień oraz owoców. Co ciekawe, w próbkach znaleziono także ślady żywic drzewnych, które mogły służyć jako środek konserwujący lub aromatyczny. Większość badanych pozostałości była pochodzenia roślinnego, choć w niektórych naczyniach odkryto też ślady produktów zwierzęcych. Pomocniczą role w sformułowaniu wniosków pełniła archeologia eksperymentalna, czyli eksperymenty terenowe. Przeprowadzone je w Muzeum Dawnych Słowian. Pozwoliły na praktyczne sprawdzenie etapów wytwarzania pradziejowych trunków. Nordic Grog na polskim Podlasiu Ówczesny alkohol nie przypominał dzisiejszego czystego piwa, lecz był mętny i wielosmakowy. Naukowcy sugerują, że mógł to być rodzaj nordic groga – hybrydowego napoju łączącego sfermentowane zboża, miód i lokalne owoce. Obecność waniliny w ponad połowie próbek jest szczególnie istotna, gdyż może ona wskazywać na proces słodowania ziarna lub poddawanie go wysokim temperaturom. Zdaniem badaczy takie napoje pełniły nie tylko rolę odurzającą, ale miały sprzyjać integracji społecznej. Warto wspomnieć, że według najnowszych badań nawet najmniejsze ilości pitego alkoholu szkodzą zdrowiu. Więcej niż napój. Sieci powiązań i tradycja Badanie to rzuca nowe światło na gospodarkę dawnych mieszkańców regionu, ponieważ społeczności z rejonu dzisiejszego Supraśla nie uprawiały wówczas zbóż na szeroką skalę. Surowce do produkcji alkoholu musiały być zatem importowane, prawdopodobnie drogą wodną z Kujaw lub ziemi chełmińskiej. Alkohol był kluczowym elementem obrzędów, co potwierdza rytualny kontekst depozycji naczyń w ziemi. Co więcej, tradycja ta okazała się trwała – podobne ślady chemiczne znaleziono w naczyniu z późniejszej wczesnej epoki brązu. A co najważniejsze – odkrycia z Supraśla stanowią najstarsze chemiczne dowody na spożywanie sfermentowanych trunków w tej części Europy. Źródła: Archeowieści, Archaeometry Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pijesz piwo? To dlatego komary cię kochają
Ciepły, letni wieczór, skrzący się grill i syk otwieranej puszki. Tę idylliczną chwilę może przerwać tylko irytujący świst skrzydlatego krwiopijcy. Jeśli jesteś jednym z tych, którzy przyciągają komary jak magnes, podczas gdy znajomi pozostają bez szwanku, to holenderscy naukowcy mogą pomóc to zrozumieć. Może chodzić o… piwo.
Najnowsze badania dowodzą, że piwosze przyciągają komary zdecydowanie bardziej, niż osoby stroniące od złotego trunku. To jednak nie jedyny powód, przez który krwiopijcy chętniej wybierają określone ofiary. Ich preferencje przetestowano na dużym festiwalu muzycznym. Kontener pełen komarów Eksperyment był bardzo nietypowy, ponieważ przeprowadzony na holenderskim festiwalu muzycznym Lowlands. To na niego naukowcy z Uniwersytetu Radbound w Nijmegen przywieźli tysiące samic komarów w specjalnych kontenerach. Wśród szalejących festiwalowiczów ustawione zostały specjalnie zaprojektowane klatki wypełnione uciążliwymi owadami. Każda klatka miała maleńkie otwory, dzięki którym komary mogły wyczuć zapach ręki wolontariuszy – tych było około 500 – ale nie mogły ich ugryźć. Kamera rejestrowała, które osoby były dla krwiopijców bardziej smakowitymi kąskami niż ustawiony po drugiej stronie klatki karmnik z cukrem. Kogo komary lubią najbardziej? Uczestnicy badania wypełniali kwestionariusze, które zbierały ich odpowiedzi dotyczące higieny, diety i zachowania na festiwalu. Te badacze porównywali z materiałem wideo i dostrzegli wyraźne schematy. Osoby, które piły piwo, były nawet 1,35 raza bardziej atrakcyjne dla komarów niż ci, którzy stronili od złotego trunku. To nie wszystko – krwiopijcy chętnie wybierali też osoby, które spały z kimś poprzedniej nocy. Jako odstraszacz działał za to niedawny prysznic czy stosowanie kremów z filtrem. – Komary po prostu przepadają za hedonistami – śmieją się naukowcy na łamach opublikowanego przez siebie artykułu. Zebrane dane można dołączyć do znanych nam już wcześniej informacji. Wiemy na przykład, że niektóre niebezpieczne wirusy powodują, że stajemy się dla komarów „smaczniejsi”. Jak zabezpieczyć się przed komarami? Badanie pozwala wyciągnąć wstępne wnioski, ale ograniczyło się tylko do jednego festiwalu. To wciąż nie są wiarygodne informacje na temat tego, dlaczego niektóre osoby bardziej narażone są na ukąszenia komarów. Takie dane pozwoliłby lepiej neutralizować zagrożenia dla zdrowia publicznego, które powodują te uciążliwe owady. Swędzenie to jedno, ale w niektórych częściach świata komary przenoszą groźne choroby – na przykład malarię czy dengę. Póki co musimy posiłkować się tymi informacjami, które mamy: jeśli przeszkadzają nam komary, warto zrezygnować z picia piwa, często brać prysznice i pamiętać o kremie z filtrem. Te uniwersalne porady przydadzą się nie tylko do odstraszania samic komarów, ale także budowania sympatii okolicznych reprezentantów naszego własnego gatunku. Źródło: bioRxiv, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
10 tysięcy ochotników będzie przez 4 lata codziennie pić wino. Wszystko po to, by zakończyć pewien spór
Na temat szkodliwego wpływu alkoholu na zdrowie przeprowadzono tysiące badań. Problem w tym, że wciąż nie dały jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy jego umiarkowane picie może nieść jakiekolwiek zdrowotne korzyści. Naukowcy z Hiszpanii postanowili rozstrzygnąć to raz na zawsze w największym na świecie badaniu spożycia alkoholu.
Spis treści Największe badanie o alkoholu w historii nauki Czego – i jak - naukowcy chcą się dowiedzieć? Niezależność i skala projektu Co jest lepsze – zero alkoholu czy kieliszek czerwonego wina „na serce”? Za cztery lata być może wreszcie poznamy ostateczną odpowiedź na pytanie, które nurtuje wielu: czy niewielka ilość wina lub piwa szkodzi, nie szkodzi a może wręcz pomaga? Wyniki nowego badania mogą zmienić życie milionów ludzi, którym zależy na trosce o własne zdrowie. Największe badanie o alkoholu w historii nauki Naukowcy z Hiszpanii wkrótce rozpoczną największe na świecie badanie kliniczne dotyczące wpływu umiarkowanego spożycia alkoholu na zdrowie. Projekt UNATI (University of Navarra Alumni Trialist Initiative), kierowany przez profesora Miguela Ángela Martíneza-Gonzáleza z Uniwersytetu Nawarry, ma na celu zrekrutowanie 10 000 uczestników w wieku od 50 do 75 lat. Dotychczas do badania dołączyło 6 500 osób, a organizatorzy poszukują kolejnych 3 500 ochotników. Start badania już w czerwcu. Czego – i jak – naukowcy chcą się dowiedzieć? Badanie ma potrwać aż cztery lata, a jego celem jest ocena wpływu codziennego, umiarkowanego spożycia alkoholu (głównie wina lub piwa) na zdrowie serca, ryzyko nowotworów, zaburzenia psychiczne oraz ogólną śmiertelność. Badanie ma również na celu dostarczenie rzetelnych danych, które pomogą w aktualizacji wytycznych zdrowotnych dotyczących spożycia alkoholu. Do udziału zaproszeni są mieszkańcy Hiszpanii (mężczyźni w wieku 50–70 lat i kobiety w wieku 55–75 lat), którzy już spożywają co najmniej trzy porcje alkoholu tygodniowo. Abstynenci ani osoby z przeciwwskazaniami zdrowotnymi nie kwalifikują się do udziału. Uczestnicy zostaną losowo przydzieleni do jednej z dwóch grup: abstynentów i grupy umiarkowanego spożycia. Pierwsi będą musieli całkowicie unikać alkoholu. Drudzy – będą mogli pić alkohol (głównie wino lub piwo) w umiarkowanych ilościach, najlepiej podczas posiłków, zgodnie z zasadami diety śródziemnomorskiej. Wszyscy przejdą szczegółowe badania na początku i na końcu eksperymentu. Będą też uczestniczyć w kwartalnych spotkaniach online oraz corocznych badaniach lekarskich. Niezależność i skala projektu Projekt wspierany jest przez ponad 500 specjalistów, w tym lekarzy, dietetyków i psychologów oraz finansowany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC) kwotą 2,4 miliona euro. Organizatorzy podkreślają, że celem nie jest promowanie spożycia alkoholu, lecz uzyskanie obiektywnych danych na temat jego wpływu na zdrowie. Wcześniejsze badania często opierały się na samoocenie uczestników, co mogło prowadzić do błędnych wniosków. Bywały i konflikty interesów. Niektóre badania finansowali producenci alkoholi. UNATI jest w pełni niezależnym i naukowym projektem. Źródło: Uniwersytet Valladolid Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Temperatura ma znaczenie. Badacze odkryli, dlaczego ciepły alkohol smakuje, jakby zawierał więcej procentów
Jeśli chodzi o alkohol, bardzo ważny jest układ tworzących go kluczowych cząsteczek chemicznych. To, jak odbieramy poszczególne napoje wyskokowe, w sporym stopniu może zależeć od tego, jakie struktury tworzą cząsteczki etanolu i wody w różnych temperaturach.
W tym artykule: Od czego zależy, jak alkohol smakuje Napięcie powierzchniowe piwa Piramidy czy łańcuchy? Picie? Nie ma zdrowej minimalnej dawki alkoholu Zdaniem chińskich badaczy – i degustatorów na całym świecie – piwo najlepiej podawać schłodzone. Wówczas napój odświeża bardziej, niż gdy jest serwowany w temperaturze pokojowej. Z kolei whisky, gdy jest ciepła, zyskuje charakterystyczny alkoholowy posmak. Dlaczego tak się dzieje? Według naukowców z z Chińskiej Akademii Nauk odpowiedź tkwi w strukturze molekularnej danego trunku. Od tego, jak układają się tworzące go cząsteczki, zależy, jak smakują nam napoje z etanolem podawane w różnych temperaturach. Od czego zależy, jak alkohol smakuje Od razu należy zaznaczyć, że badania smaku różnych alkoholi – opublikowane w czasopiśmie „Matter” – naukowcy przeprowadzili we współpracy z chińską firmą produkującą baijiu. Baijiu to mocny alkohol destylowany ze sfermentowanych zbóż. Zainteresowanie, dlaczego temperatura alkoholu wpływa na jego postrzegany smak, miało więc praktyczne znaczenie. Dokładniej, badaczy interesował wpływ dwóch czynników na zachowanie cząsteczek wody i etanolu. Pierwszym była właśnie temperatura. Drugim zaś ABV (ang. alkohol by volume) – standardowy wskaźnik określający, jaki procent objętości danego napoju stanowi etanol. ABV mierzy, ile mililitrów czystego etanolu znajduje się w 100 mililitrach roztworu o temperaturze 20 st. C. Napięcie powierzchniowe piwa Do badań piwa, whisky czy wina ryżowego naukowcy wykorzystali spektroskopię magnetycznego rezonansu jądrowego. Technika powszechne stosowana w medycynie jest również wykorzystywana w chemii. W połączeniu z symulacjami komputerowymi pozwoliła Chińczykom przyjrzeć się alkoholom na poziomie cząsteczkowym. W pierwszej kolejności naukowców interesowało napięcie powierzchniowe cieczy. Jak się spodziewali, wraz ze wzrostem ABV wskaźnik ten spadał. Jednak nie działo się to równomiernie – jak oczekiwali badacze – tylko w „dyskretnych” porcjach. Porcje te zaś były efektem zmian w ułożeniu zgrupowań cząsteczek etanolu i wody. Ile jest w stanie wypić chomik? Znacznie więcej od ciebie Badacze zbadali zdolność chomików do metabolizowania alkoholu. Jak oszacowano, stosunek spożytego przez chomika alkoholu do masy ciała zwierzęcia odpowiada 21 butelkom wina wypitym przez doro... Piramidy czy łańcuchy? Naukowcy odkryli, że cząsteczki etanolu i wody składające się na alkohol mogą tworzyć zwarte piramidy albo długie rozciągnięte łańcuchy. Czym chłodniejszy był napój i czym mniej zawierał alkoholu, tym w jego składzie było więcej „piramidek”. To zaś wpływało na jego smak. – Kiedy temperatura spada, struktura robi się bardziej zwarta. I dlatego właśnie chłodzone piwo jest bardziej odświeżające – mówi „New Scientistowi” Lei Jiang, główny autor badań. I odwrotnie: im napój cieplejszy i z wyższym ABV, tym więcej jego cząsteczek układa się w łańcuchy. Efekt? Bardziej palący, alkoholowy smak. Poproszony przez „New Scientista” o komentarz, Gavin Sachs z Cornell University zwraca uwagę, że bardzo trudno jest połączyć strukturę molekularną roztworu z jego smakiem. Palący posmak etanolu stymuluje te same receptory, które reagują na ciepło. Nie jest więc łatwo ustalić, które dokładnie właściwości – temperatura, reakcje z ludzką śliną czy właśnie układanie się cząsteczek – odpowiada za to, jak alkohol smakuje. Picie? Nie ma zdrowej minimalnej dawki alkoholu O tym, że alkohol w dużych ilościach jest szkodliwy dla zdrowia, wiadomo było od dawna. Długo jednak pokutował pogląd, że istnieje minimalna dawka alkoholu, której wypicie nie wyrządza szkody. A nawet więcej – że np. kieliszek wino może być dla naszego organizmu korzystny. Taki pogląd jest mylny. Dwa lata temu duże badanie wykazało, że nawet niewielkie ilości alkoholu przyspieszają starzenie się mózgu. A dokładnie – powodują spory ubytek tkanki mózgowej. Również w 2022 r. pojawiała się analiza wskazująca, że alkohol szczególnie szkodzi ludziom młodym, poniżej 40 roku życia. Czegoś takiego jak bezpieczna dla zdrowia dawka alkoholu najprawdopodobniej więc zwyczajnie nie ma. Źródła: New Scientist, Matter Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Święto piwa w Warszawie powraca. Co czeka na miłośników złocistego trunku?
W Browarach Warszawskich rusza druga edycja Festiwalu Piwa, która jest okazją do uczczenia tradycji piwnego rzemiosła na warszawskiej Woli. Sprawdźcie, jakie atrakcje czekają na uczestników wydarzenia.
W tym artykule: Zwiedzanie Browaru Warszawskiego Historia Festiwalu Piwa Tegoroczny Festiwal Piwa w Browarach Warszawskich, który odbędzie się między 25 a 29 października, powraca z nowym hasłem – „Znajdź swój smak!”. Wszystkie festiwalowe aktywności będą koncentrować się na poznawaniu piw Browaru Warszawskiego oraz na beer pairingu i odkrywaniu swoich ulubionych smaków piwa. Nie zabraknie także atrakcji dla tych, którzy cenią dobrą zabawę i czas spędzony w gronie przyjaciół. Browarowe restauracje zapraszają na beer pairing. Beer pairing, czyli opracowanie menu pasującego do piwa, to nie lada wyzwanie, ale też wielka przyjemność dla kucharzy, których pomysły zdobędą uznanie piwnych smakoszy. Zmierzą się z nim restauracje i koncepty kulinarne znajdujące się oczywiście na terenie Browarów Warszawskich. Wśród restauracji, które oferują w czasie trwania Festiwalu specjalną kartę znalazły się: Bombaj Masala, Baken, Nine’s, Olivos, Sakana, Sobremesa, Wyraj, Bakery Browary Warszawskie oraz lokale z Food Hall Browary (Octo Pizza Pasta, Boston Burger, A'Panu Occo). Zwiedzanie Browaru Warszawskiego W trakcie drugiej edycji festiwalu, miłośnicy rzemieślniczego piwa będą mogli odkryć tajemnice piwowarstwa u samego źródła. Browar Warszawski otwiera drzwi do swojego serca, zapraszając na niezwykłe zwiedzanie prowadzone przez doświadczonych piwowarów. Odwiedzający będą mieli okazję zgłębić wiedzę na temat procesu warzenia piwa oraz zrozumieć, jak różne składniki wpływają na jego smak i aromat. Zwiedzanie zaplanowane jest od czwartku do niedzieli, między godziną 12:00 a 18:00. Wstęp wolny. Podczas 5-dniowego Festiwalu Piwa w Browarach Warszawskich nie zabraknie również niezapomnianych doznań kulturalnych i muzycznych, które uzupełnią piwne atrakcje. Organizatorzy przygotowali program rozrywkowy, w którym każdy może znaleźć coś dla siebie. Na scenie wystąpią m.in. Arek Kłusowski, Robert Cichy oraz Resort Komedii. Historia Festiwalu Piwa Pierwsza edycja Festiwalu Piwa cieszyła się ogromną popularnością i uznaniem nie tylko wśród miłośników piw rzemieślniczych. Wydarzenie zgromadziło gości z całej Polski, tworząc tym samym nową browarniczą tradycję na Woli. – Browary Warszawskie mają niezwykłą historię, która warta jest przypomnienia. Właśnie temu służy Festiwal Piwa – nawiązuje do wieloletniej piwowarskiej tradycji Woli, a jednocześnie łączy dzisiejszych smakoszy kraftowego piwa nowym pomysłem beer pairingu. Jest to doskonały przykład tego, jak Browary Warszawskie tworzą mosty pomiędzy nowoczesnymi konceptami i przeszłością tego miejsca, którą warto pamiętać – zaznacza Karolina Prędota-Krystek, Head Of Food And Beverage. Źródło: Browary Warszawskie
30 miejsc we Włoszech Nieprawdopodobna obfitość wszelkich doznań i atrakcji. Z tym kojarzą mi się Włochy. Kraj, o którym najczęściej i całkowicie zasłużenie mówi się wyłącznie w superlatywach. Samych skarbów z listy UNESCO jest tu aż 58, czyli najwięcej na świecie. Jeżeli natura, to majestatyczne i niezwykle fotogeniczne Dolomity zachwycające o każdej porze dnia i przy każdej pogodzie. Jeżeli plaże, to najpiękniejsze w basenie Morza Śródziemnego, z ponad 3 tys. km złotego piasku. Jeżeli miasta, to są wśród nich takie megahity, jak Rzym, Florencja czy Wenecja, będące jednym wielkim zabytkiem i muzeum. A przecież nie można pominąć niewiele im ustępujących Mediolanu, Bolonii, Neapolu, Palermo, Genui czy Werony. I prowincji z idealnymi, cukierkowymi miasteczkami, których są tysiące – wystarczy zboczyć z głównej drogi. Tylko że to dopiero początek rozterek spowodowanych niemożnością dokonania wyboru. Bo czyż wybrzeże Amalfi albo Cinque Terre nie wydają się równie kuszące? A taka malownicza Toskania i mniej znana, ale równie urocza Umbria? Zostać na lądzie czy jednak wybrać się w rejs na jedną ze słynnych włoskich wysp – tylko na którą? Na Sycylię z fascynującą Etną, gajami oliwnymi i milionami pomarańczowych drzewek, na Sardynię słynącą z długowieczności mieszkańców? Na kameralną Procidę czy równie atrakcyjne Capri lub Elbę? Włochy to sztuka wyboru, mam więc nadzieję, że to wydanie specjalne Travelera pomoże Wam go dokonać. Jednak sama łapię się na tym, że kiedy myślę o Włoszech, to chciałabym tak jak w tegorocznym oscarowym filmie: wszystko, wszędzie, natychmiast. Agnieszka Franus zastępca redaktora naczelnego Spis treści Apulia 8 | Bari, Polignano a Mare, Ostuni, Alberobello Przepiękne plaże, pyszne owoce morza i domki jak z bajki Abruzja 16 | Sirente-Velino, L’Aquila, Gran Sasso Kraina dzikości Kalabria 24 | Reggio Calabria, Pentedattilo Oliwkowe imperium Sycylia 30 | Palermo W mieście pałaców Wyspy Liparyjskie 38 | Stromboli, Volcano, Lipari Rejs wulkanożerców Kampania 44 | Caserta i Neapol Śladami Burbonów i królowej Bony 52 | Pompeje, Capri Sorrento W cieniu Wezuwiusza 58 | Neapol Miasto pizzy i Maradony Sardynia 64 | Alghero, Bosa, Barumini, Orgosolo Wioski stulatków, tajemnicze znaki i szmaragdowe wybrzeże 72 | Na szlaku Selvaggio Blu Przez góry i nadmorskie bezdroża Parku Narodowego Zatoki Orosei i Gennargentu Lacjum 80 | Rzym Nieznane oblicze włoskiej stolicy Toskania 88 | Toskania W krainie winnych wzgórz 94 | Florencja Wśród dzieł sztuki 102 | Castellina In Chianti Najpiękniejsze stop-klatki z podróży Umbria 108 | Perugia, Bevagna, Montefalco, Orvieto, Asyż Tutejsze krajobrazy to gotowe pejzaże z epoki renesansu Marche 114 | Ascoli Piceno, Urbino Slow life w najczystszej postaci Wenecja Euganejska 120 | Wenecja Inspiruje artystów, zachwyca kolorami Friuli-Wenecja Julijska 126 | Udine Kulinarny zawrót głowy Republika San Marino 130 | W drodze na górę Titano Spacer po San Marino, enklawie na terenie Włoch, to nieustanna wspinaczka Emilia-Romania 134 | Bolonia, Rimini, Faenza, Dozza Śladami Felliniego i wyjątkowej ceramiki 142 | Parma Jeśli szynka, to tylko parmeńska Liguria 148 | Genua, Cinque Terre, Cervo, Alassio W samym środku włoskiej riwiery 156 | Portofino Mekka celebrytów i miliarderów Piemont 162 | Alba, Barolo, La Morra Szukając białych trufli i pijąc wino Lombardia 170 | Mediolan Moda, uroda i… katedry Trydent-Górna Adyga 176 | Agroturystyka po włosku Fascynująca wędrówka w otoczeniu majestatycznych szczytów 182 | Dolomity W parku przyrody Paneveggio 188 | Tyrol Południowy Na szlaku do Baita Campedel
Jak wyglądał Egipt pierwszych faraonów? Odkrycie polskich archeologów
Polscy badacze odkryli w Tell el-Farcha zabytki, które nie mają żadnych analogii i wskazują nowy etap w dziejach sztuki. Najważniejsze jednak, że teoria o istnieniu dwóch odrębnych królestw Górnego i Dolnego Egiptu straciła rację bytu.
W tym artykule: Polskie wykopaliska w Egipcie Co odkryto w Tell el-Farcha? Odkrycie jednego z największych budynków starożytnego Egiptu Przełomowe odkrycia egipskiej sztuki Po kolejnych sezonach prac wykopaliskowych wiadomo już, że trzy niepozorne wzniesienia w Tell el-Farcha są jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w kraju faraonów. Polskie wykopaliska w Egipcie Pod warstwami ziemi polscy archeolodzy odnaleźli dzieła sztuki i grobowiec, który nie powinien jeszcze istnieć w tamtych czasach. A także gigantyczne budowle, jakie nie są znane w innych częściach Egiptu oraz najstarszy na świecie browar. Tell el-Farcha, czyli Wzgórze Kurczaka, leży w delcie Nilu, ok. 120 km od Kairu. Składa się z trzech, nazywanych tu tellami albo komami, wzgórz, które zajmują powierzchnię zaledwie czterech hektarów. Nie robią imponującego wrażenia. Porośnięte ostrą trawą wzniesienia wystają zaledwie pięć metrów ponad poziom otaczających je pól. Nie ma tu piasków, ziemia jest wilgotna i żyzna. Obszar od północy zamyka kanał irygacyjny, zaś południową i wschodnią granicę stanowi współczesna wieś Ghazala. Jej najbiedniejsi mieszkańcy pomagają polskim archeologom. Na 100 pracowników najemnych aż 70 to kobiety. W przerwach słychać śmiechy, zaloty. Mieszkańcy Ghazali przy okazji uczą się historii swojej ziemi, jednego z najmniej znanych i przez to najbardziej tajemniczych rejonów Egiptu. Nad całością prac czuwają prof. Krzysztof M. Ciałowicz z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie i dr Marek Chłodnicki z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu. Przez 10 lat w wykopaliskach wzięło udział 100 naukowców – archeologów, geologów, geofizyków, antropologów i paleobotaników – oraz wyszkoliło się tu ponad 100 studentów. Wybrali sobie do badań trudne miejsce, w którym bez większych efektów pracowali już inni naukowcy. Co odkryto w Tell el-Farcha? – Wydaje się, że dzieje kraju faraonów są już dobrze poznane. Penetrowanie monumentalnych świątyń, królewskich grobowców i piramid od lat przynosi spektakularne odkrycia, wyjaśniające wiele tajemnic. Lecz tak naprawdę nasza wiedza o Egipcie jest ciągle bardzo skromna. A jedną z największych zagadek współczesnej egiptologii są początki tego państwa – tłumaczy prof. Ciałowicz. Od XIX w. badaczy nurtowało pytanie, dlaczego właśnie w tym miejscu już 3 000 lat p.n.e powstało pierwsze na świecie państwo przestrzenne. Najpopularniejsza z wyjaśniających tę zagadkę teorii mówiła, że w okolicach dzisiejszego Karnaku i Luksoru w czwartym tysiącleciu istniało niewielkie państewko plemienne. Jego agresywni władcy stopniowo przemieszczali się na północ i zdobywali kolejne terytoria, aż doszli do delty Nilu. Według źródeł starożytnych (Herodot, Maneton) przychodzący z południa faraon wojownik o imieniu Menes w 3000 r. p.n.e. podbił Deltę i stał się półbogiem – twórcą połączonego państwa. – Te wydarzenia miały się głęboko wryć w późniejszą historię Egiptu – mówi prof. Ciałowicz. – Faraona przedstawiano zawsze jako króla Górnego i Dolnego Egiptu, a motyw połączenia tych dwóch krajów był często wykorzystywany w ówczesnej sztuce mającej służyć celom propagandowym. Tymczasem nowe badania wykazują, że w czasach Menesa Egipt był już zarówno kulturowo, jak i politycznie zjednoczony! Najsłabszym punktem teorii o podboju północnego Egiptu przez południowy był brak dowodów na istnienie jakichkolwiek śladów dolnoegipskiego królestwa. – W Delcie nie ma piasku, nie zachowały się wielkie świątynie. W tej części kraju, gdzie ziemia jest żyzna, kamień był niezwykle cenny. Wiele ośrodków kultu zostało rozebranych w celu pozyskania tego surowca – tłumaczy dr Marek Chłodnicki. – Poza tym starożytne wioski i cmentarzyska schowane są pod warstwami późniejszych osadów. Najgorsze, że wody podskórne szybko atakowały najniższe warstwy, te szczególnie interesujące dla archeologów. Dopiero obecny rozwój nauki pozwolił na eksplorację terenów Delty. Osiągnięcia starożytnego Egiptu – co wynaleźli starożytni Egipcjanie? Cywilizacja starożytnego Egiptu przetrwała trzy tysiące lat i w tym czasie zdołała dokonać wielu osiągnięć, które imponują nawet dziś. Co wynaleźli mieszkańcy królestwa faraonów? Odkrycie jednego z największych budynków starożytnego Egiptu Niemal każdy sezon w Tell el-Farcha przynosi wspaniałe niespodzianki. We wschodniej części stanowiska archeolodzy znaleźli cmentarzysko. Pochodziło z tego samego czasu co ośrodek handlowo-kultowy w zachodniej części. Razem prawie 100 grobów. Najwcześniejsze z nich należały do najbogatszych ludzi. Te późniejsze były już bardzo ubogie, co świadczy o powolnym upadku Tell el-Farchy. W otoczonych cegłami pochówkach znajdowały się m.in. gliniane naczynia z imionami faraonów z dynastii 0 i I. Na jednym widnieje imię króla Iry-Hora, w którego istnienie do tej pory mocno powątpiewano. – Równie ciekawy jest grób, na dachu którego znaleźliśmy kości mniej więcej 35 świń, kilku krów, psów, kotów i hipopotama – mówi prof. Ciałowicz. W tej wschodniej części osady naukowcy odkryli również kolejną monumentalną budowlę. Ma ponad 400 m² i jest największym ze znanych dotychczas w Egipcie budynków datowanych na lata 3200–3100 p.n.e. Archeolodzy przypuszczają, że może się on okazać kamieniem milowym w procesie poznania dziejów kraju faraonów. – Rozmiary tego budynku świadczą o znakomitej logistyce, organizacji pracy, planie. Jest to następny dowód na wysoki rozwój kultury Dolnego Egiptu. Dotychczas wyobrażaliśmy sobie, że tam długo, długo nie było nic, a potem nagle wyrosły piramidy... Wielki budynek to prawdopodobnie mastaba – grób uważany dotychczas za charakterystyczny dla I i II dynastii. Do tej pory za najstarsze uchodziły mastaby w Sakkarze i Nagadzie. – Chowano tam najważniejsze osoby po faraonach – wyjaśnia prof. Ciałowicz. – Odkryty przez nas tajemniczy grobowiec z Tell el-Farcha z czasów sprzed I dynastii byłby wtedy najstarszym poznanym w Egipcie. Nie wiadomo jednak, dlaczego w mastabę później wkopano kolejne warstwy grobów, a także dlaczego oddzielają one od siebie warstwy typowo osadnicze. Być może związane jest to z kilkoma falami osadnictwa w tym rejonie. To również byłby absolutny wyjątek w egipskich badaniach archeologicznych. Ale nie powinno to już nikogo dziwić, bo takie niezwykłe odkrycia stały się zupełnie typowe dla Tell el-Farcha. Przełomowe odkrycia egipskiej sztuki W tej części stanowiska naukowcy natrafili też na zabytki, które całkowicie zmieniły dotychczasowy pogląd na sztukę egipską. Przełomowe okazały się dwie złote figurki wykonane 100–150 lat przed powstaniem państwa egipskiego. Mają 30 i 60 cm wysokości i przedstawiają mężczyzn o niebieskich oczach z lapis lazuli. Surowiec ten sprowadzano z terenów dzisiejszego Afganistanu. – W tym czasie kształtował się panteon bóstw. Władca był wtedy główną postacią, z pewnością ważniejszą od rodzących się bóstw. Sądzimy, że te dwa złote posążki przedstawiają właśnie władcę i jego syna – twierdzi prof. Ciałowicz. Skąd jednak wzięły się w tym miejscu? – To dobre pytanie! Znaleźliśmy je na samej krawędzi wykopu, w najbiedniejszej części osady – śmieje się dr Marek Chłodnicki. – Albo zostały zrabowane, albo ukryte przed niebezpieczeństwem. Ten, kto je zabezpieczył, musiał zginąć, bo złoto czekało na nas tysiące lat. Dzięki nim oraz tutejszej architekturze już wiemy, że sztuka egipska rozwijała się liniowo. Wszystkie eksponaty – a jest ich niemało, wypełniają aż 24 skrzynie – zostaną w Egipcie. – Najważniejsze jest dla nas to, żeby skończyć z utrzymywaniem teorii o istnieniu różnych królestw Górnego i Dolnego Egiptu – mówi prof. Ciałowicz. – Ówcześni władcy po prostu konkurowali ze sobą w obrębie jednej kultury, aż w końcu któryś z nich stworzył jedno państwo nad Nilem. Tell el-Farcha nadal jest pełna tajemnic. Badacze dociekają, skąd wzięła się jej nazwa, albo jaką funkcję pełniły tajemnicze ceramiczne kręgi w najuboższej części osady. – To koła o średnicy 80 cm, bogato zdobione. Nie wiadomo, jak je interpretować. Może są to ołtarze? Ale takie ołtarze pojawiają się dopiero dwa tysiące lat później, i to w Grecji! – dziwi się dr Chłodnicki. Kto wie, co jeszcze powiedzą światu o historii te trzy, z pozoru, jak na historię świata wpłyną skromne wzgórza?
Egipt: odkryto prawdopodobnie najstarszy browar na świecie
Połączone ekipy naukowców z Egiptu i Stanów Zjednoczonych odkryli na południe od Kairu miejsce prawdopodobnie najstarszy browar na Ziemi.
Ministerstwo Turystyki i Starożytności pokazało zdjęcia z wykopalisk prowadzonych w Abydos, obszarze badań archeologicznych znajdujących się na zachód od Nilu i 450 km na południe od Kairu. Według Mostafy Waziri, sekretarza generalnego Najwyższej Rady ds. Starożytności odkopany browar pochodzi z czasów i miejsca panowania króla Narmera (Menesa), uważanego za twórcę i założyciela państwa „Obydwu Krajów”, czyli Górnego i Dolnego Egiptu oraz I dynastii (3150 p.n.e. - 2613 p.n.e.). Archeolodzy odkryli 8 potężnych komór długości 20 metrów i szerokości 2,5 metra każda. W każdej komorze znajdowało się 40 glinianych naczyń ustawionych dwóch rzędach. Podgrzewano w nich mieszaninę ziarna i wody. Tak produkowano ówczesne piwo. Egipsko-amerykańska misja kierowana była przez parę ekspertów z USA, dr Matthew Adamsa z Instytutu Sztuk Pięknych Uniwersytetu Nowojorskiego oraz Deborę Vischak, wykładającą starożytną sztukę egipską i historię na uczelni Princeton. Wedłg dr. Adamsa browar zbudowano w bliskiej odległości od miejsca, gdzie piwo wykorzystywała podczas uroczystości religijnych rodzina królewska. Już wcześniej odnajdywano dowody, że piwo było jednym z darów wotywnych dawnych Egipcjan.Co ciekawe, brytyjscy Archeolodzy pierwszy raz na trop browaru trafili na początku XX wieku, ale nie byli w stanie określić jego dokładnego położenia. Abydos to obszar, na którym znajdują się cmentarze I świątynie sięgające najwcześniejszego okresu w dziejach Egiptu. Znaleziono tam m.in. pomniki oddające hołd Ozyrysowi, władcy krainy umarłych starożytnego Egiptu, istoty boskiej dokonującej sądu nad naszą duszą i jej drogą w zaświatach. Nekropolie tamtejsze wykorzystywano we wszystkich kolejnych epokach istnienia Egiptu aż do czasów rzymskich.
Hanoi: Czy naprawdę trzeba Cię przekonać by tam pojechać? Tak? Dobrze, wyzwanie przyjęte
Jest wiele powodów, by przyjechać do Hanoi. Ale dwa są szczególnie istotne: żółw, który przynosi szczęście. I kawa, której smaku nie zapomnę do końca życia
W samym sercu stolicy Wietnamu znajduje się jezioro Hoan Kiem – Zwróconego Miecza. Każdego dnia tłumy Wietnamczyków wypatrują w jego toni żółwia, który jest dla nich świętością. Traktują go z taką samą czułością, jak traktuje się członka rodziny, mówią o nim „czcigodny prawnuczek”. Wierzą, że gad ma ponad 100 lat i jest wcieleniem legendarnego przodka, który w XV w., podczas chińskiej okupacji, wyłonił się z jeziora, by generałowi Le Loi wręczyć magiczny miecz. Ten za jego pomocą wypędził z kraju Chińczyków. A gdy ogłosił się cesarzem Le Thai To, ponownie przybył nad jezioro. Wówczas boski żółw zażądał zwrotu miecza, by w kraju zawsze panował pokój. Wczesnym rankiem nad jeziorem unosi się mgła. Starsi Wietnamczycy ćwiczą tai-chi, młodsi rozkładają swoje kramiki z wachlarzami, drewnianymi lalkami, maskami i papierowymi kartami z wizerunkiem żółwia. Są też portreciści, którzy za jakieś 41 tys. dongów (ok. 6 zł) namalują karykaturę. Ja, wmieszany w poranny tłum, wypatruję potomka legendarnego gada. Według naukowców długi na dwa metry i ważący ponad 250 kg żółw jest jednym z czterech takich żyjących na świecie! Dla Wietnamczyków tak cennym, że gdy trzy lata temu coraz częściej wynurzał się z wody, a na jego ciele dostrzegli oni mnóstwo ran, zarządzono ogólnonarodową akcję ratunkową. Specjalna grupa złożona z ekologów, urzędników i wojskowych wyłowiła go z wody, opatrzyła, a na jeziorze zbudowano z worków z piaskiem prowizoryczną wyspę, na której dochodził do zdrowia. Wypatrując prawnuczka – Dziś w Hoan Kiem na pewno żyje jeden żółw olbrzym, chociaż kiedyś były cztery – zapewnia mnie prof. Ha Dinh Duc, biolog z Narodowego Uniwersytetu Wietnamu. Od ponad 20 lat studiuje życie gada z jeziora i uważany jest za jego opiekuna. Jako pierwszy zauważył go w 1991 r. Profesora dopytuję o wiek zwierzęcia, bo jakoś trudno mi uwierzyć, że może mieć ponad sto lat. Ten powtarza słowo „święty” i przyznaje, że nikt nie jest tego pewien. Podobnie jak tego, czy jest to samiec i czy na pewno unikatowy żółwiak szanghajski. – Różni się od niego wyglądem, ma białą plamę na pysku, inne pazury i skorupę – mówi. „Prawnuczek” pokazuje się niezwykle rzadko, dlatego każde takie zdarzenie odnotowują gazety w Hanoi, rozpisując się o tym, że kolejny raz żółw udowadnia, że nie jest tylko legendą jak potwór z Loch Ness. I podawane są historie Wietnamczyków, którzy dzień w dzień od ponad pół wieku siadają na tych samych ławeczkach w cieniu płaczących wierzb i zajadając zupę pho z makaronem i wołowiną albo smażoną rybę cha ca, czekają na cud. Profesor Ha Dinh Duc zdradza, że on widuje gada znacznie częściej. Staje naprzeciw znajdującej się na środku jeziora małej pagody Thap Rua, czyli Wieży Żółwia. – Czasami czekam godzinę, czasami dwie i nagle się pojawia. Łączy mnie z nim niezwykła więź – zwierza się Ha Dinh Duc. Na czerwonym moście Szkoda, że ja nie mam tyle szczęścia. Zresztą jak inni gapie oblegający czerwony most Wschodzącego Słońca. Prowadzi on do położonej na wyspie po północnej stronie Hoan Kiem świątyni Den Ngoc Son (nefrytowej góry). Poświęcona jest duchom gleby, medycyny, literatury i generałowi Tran Hung Dao, pogromcy Mongołów. W niej też znajduje się żółw olbrzym, ale wypchany. Niemal pół wieku temu znaleziono go martwego w jeziorze i jak ogłoszono, żył co najmniej 400 lat. Na pocieszenie pozostaje mi dobra zupa pho – miejscowy przysmak. Podobno najlepszą można zjeść tuż obok jeziora. W maleńkich knajpkach w budynkach w stylu kolonialnym, jakie zostały w spadku po Francuzach. Wybieram bar Pho Ga przy Hang Hom 15, polecony przez Thuy, u której wynająłem pokój. Danie jest tak pyszne, że kończy się na dwóch dokładkach. Mam jednak jeszcze ochotę na kilka szklaneczek wietnamskiego piwa. To z Hanoi, lane Bia hoi produkowane od 1961 r., serwowane w piwiarniach niemal na każdym rogu, jest lekkie, ma tylko 4 proc. alkoholu i świetnie gasi pragnienie. I ta cena: ok. 4 tys. dongów, a więc 60 groszy za szklankę! Świeżo warzone w beczkach codziennie nad ranem dowożone jest z lokalnych browarów do knajpek w całym mieście. Patrząc na Wietnamczyków pijących je litrami, myślę sobie, że dobrze wiedzą, iż złoty trunek trzeba szybko wypić. Świeżość zachowuje bowiem tylko przez dobę. Lalki w basenie Wieczór spędzam kulturalnie, w Miejskim Teatrze Lalek na Wodzie (Mua Roi Thang Long). Rzeźbione głównie z figowca kukiełki, malowane w jaskrawe kolory, występują na wietnamskiej scenie od tysiąca lat. Kiedyś we wsiach w delcie Rzeki Czerwonej na północy kraju, najczęściej na mokrych polach ryżowych, a dziś w teatrach. Sceną jest basen, a za rozwieszonymi bambusowymi matami chowają się artyści. Oni ożywiają lalki, które odgrywają scenki z życia Wietnamczyków pracujących na roli, pływających łódkami po jeziorach i rzekach wijących się między polami i łąkami. Są też smoki, feniksy, bawoły. I, co oczywiste, legenda o żółwiu z mieczem. Może mi się przyśni? „Założyć długie spodnie, a najlepiej też koszulę z długim rękawem. Nie śmiać się, nie rozmawiać, nie machać rękami, nie trzymać ich w kieszeni” – na jednym z forów internetowych znajduję poradę, jak się zachować w Mauzoleum Ho Chi Minha, komunistycznego przywódcy Wietnamu. Po śmierci (1969 r.) chciał być skremowany, ale jego ostatniej woli nie uszanowano. Leży więc w szklanej trumnie, wystawiony na widok wycieczek, w ogromnym masywnym budynku z kamienia pochodzącego z Gór Marmurowych pod Danangiem, na zachodnim brzegu rzeki Han. Taksówkarz, który mnie do niego zawiezie, czeka pod budynkiem Opery, wzorowanej na tej paryskiej. Ten „wielki dom pieśni” – tak scena nazywana jest przez Wietnamczyków – znajduje się w pobliżu jeziora Hoan Kiem. Został otwarty w 1911 r. i do II wojny światowej tętnił życiem. Niestety po jej zakończeniu aż do lat 90. popadał w ruinę. Zły okres na szczęście ma za sobą, zjeżdżają tu na występy artyści z całego świata. W ogóle okolica tętni życiem. Galerie z antykami, księgarnie, luksusowe hoteliki, restauracje, butiki Chanel i Jimmy Choo. Są też przenośne kramiki fryzjerów z krzesłem dla klienta i lustrem wieszanym na płocie oraz uliczni sprzedawcy sajgonek mieniących się w słońcu niczym sztabki złota. Przed kompleksem Ho Chi Minha (oprócz mauzoleum jest też jego muzeum i dawna rezydencja) w dzielnicy Ba Dinh stawiam się pół godziny przed otwarciem. Chwilę później jest już spory tłum Wietnamczyków. Thuy, która towarzyszy mi w spacerze, nie daje się namówić na wizytę u Ho Chi Minha. – Pamiętam go – tłumaczy mi. By po chwili dodać, że miał „poczciwą twarz”. Był przeciwnikiem kolonializmu, dążył do zjednoczenia Wietnamu. W historii zapisał się jednak tym, że był wyjątkowo brutalny. Wobec Wietnamczyków posądzonych o współpracę z Amerykanami stosował terror, morderstwa i reedukację. Nieboszczyka pilnują żołnierze w białych mundurach i w białych wypolerowanych butach. Nie ma mowy, by ktoś ze zwiedzających zboczył z wyznaczonej ścieżki. W przeciwnym razie rozlega się odgłos gwizdka przywracający delikwentów do porządku. Tuż przed wejściem do sali, gdzie leży dyktator, zapominam się i krzyżuję ręce na piersiach. Natychmiast podbiega strażnik i niemal uderza mnie, dając do zrozumienia, bym opuścił dłonie. Nie uśmiecham się, idę wyprostowany, z rękami wzdłuż ciała. Patrzę na zabalsamowane przez radzieckich specjalistów w 1975 r. ciało i wychodzę z budynku. Według zamierzeń architektów miał być wzniesiony na wzór Mauzoleum Lenina, a do tego przypominać kwiat lotosu. Zaglądam jeszcze do muzeum, w którym wiele miejsca poświęcono rewolucji wietnamskiej i osiągnięciom Ho Chi Minha. Dzielnica 36 ulic Po tej dawce propagandy wybieram się do Starej Dzielnicy na najlepszą w Hanoi mrożoną kawę. Wzdłuż Rzeki Czerwonej dzielnica rodziła się w XIII w., gdy osiedlali się tu najróżniejsi rzemieślnicy, a każda ulica specjalizowała się w jednym konkretnym towarze. Do dziś miejscowi nazywają ją dzielnicą „36 ulic”. Próbuję dotrzeć do Hang Buom, na której w sklepiku Anan Coffee pod nr. 101 można się napić aromatycznej, czekoladowej mokki. Zanim usiądę na maleńkim stołeczku, jakich pełno w tutejszych knajpach, i poproszę o ca phe, wydaję dongi na ulicach jedwabiu, kadzidlanej, bawełnianej i papierowej. Wietnamska kawa, parzona w specjalnym metalowym filtrze, ma niepowtarzalny smak, który, jak wyjaśnia mi sprzedawca, nie jest jedynie efektem jej parzenia. Tajemnica tkwi ponoć w maśle dodawanym podczas palenia kawy. Na ziarenkach powstaje wówczas karmelowa otoczka i to ona nadaje ten czekoladowy posmak, który zostaje na ustach. W upalny dzień, z dodatkiem kostek lodu i skondensowanego mleka, taki napój smakuje wybornie. Żywe szachy Po chwili relaksu wybieram się małą klimatyzowaną taksówką do Świątyni Literatury wniesionej w 1070 r. na cześć chińskiego filozofa Konfucjusza. W tyle zostawiam pomnik Lenina i Muzeum Historii Wojskowości Wietnamu, w którym mnóstwo jest pamiątek z czasów wojny wietnamskiej. Świątynia to inny świat. Brama, zacienione dziedzińce, studnia Niebiańskiej Jasności, spokój, zieleń i cisza. W tym miejscu – na pierwszym w Wietnamie uniwersytecie założonym w 1076 r. – przez ponad siedem wieków kształcono urzędników państwowych. Uczelnię kończyli z tytułem doktora tylko najzdolniejsi (przez 700 lat – tysiąc osób). Ich nazwiska są wyryte na kamiennych tablicach. Do dziś zachowały się 82 kamienne stele. Świątynia ożywa podczas święta Tet (wietnamskiego Nowego Roku przypadającego zazwyczaj na koniec stycznia albo początek lutego). Wtedy można m.in. zagrać w „żywe” szachy – wcielają się w nie mieszkańcy Hanoi – i posłuchać poezji. A na jeziorze Hoan Kiem obejrzeć przebogate pokazy fajerwerków. Wtedy też Wietnamczycy proszą żółwia o szczęście na całe życie. A ja chętnie do nich dołączę. Informacje praktyczne * Północ i południe kraju różnią się pogodowo, a od kwietnia do listopada jest pora deszczowa. Najlepiej więc jechać wczesną wiosną albo jesienią. Latem temp. dochodzi do 40°C, jest bardzo wilgotno i nieznośnie, a zimą temp. na północy waha się od 10 do 13°C. W górach wtedy spada poniżej zera. Na południu cały rok jest upalny. * Wiza jest potrzebna. Można ją wyrobić w Ambasadzie Socjalistycznej Republiki Wietnamu przy ul. Resorowej 36 w Warszawie, vietnamembassy-poland.org. Cena miesięcznej wizy jednokrotnej to 250 zł, wielokrotnego wjazdu – 300 zł. Można także za 80 zł wyrobić przez internet promesę wizową, np. na stronie szybka-wiza.pl, i wizę za 45 dol. otrzymać na lotnisku w Wietnamie. * Walutą jest dong wietnamski; *Samolotem, np. liniami lotniczymi Finnair z Warszawy przez Helsinki (między jednym a drugim lotem jest tylko godzina przerwy). Ceny biletów zaczynają się od 2,7 tys. zł, ale w promocji mogą być tańsze. finnair.com * Po Hanoi najbezpieczniej i tanio poruszać się taksówkami. Można też skorzystać z mototaksówek, jednak ruch na ulicach miasta jest tak duży, że jazda dwukołowcem może być niebezpieczna. Są też autobusy, bilet kosztuje ok. 50 gr. * Hosteli i hoteli jest niezliczona ilość, a ponieważ ceny noclegów nie są wysokie, można zaszaleć i np. pierwszą noc spędzić w położonym na Jeziorze Zachodnim hotelu Intercontinental Hanoi Westlake. Za dwuosobowy pokój zapłaciłem ok. 200 zł, ihg.com. * Najwięcej noclegowni jest w Starej Dzielnicy. Niedrogi jest np. Hanoi Backpackers Hostel, w którym łóżko w sali wieloosobowej to wydatek 25 zł, vietnambackpacker-hostels.com. * Mieszkałem w Rising Dragon Legend Hotel, w którym w promocji można zapłacić za pokój dwuosobowy ok. 110 zł, risingdragonhotel.com. * Najlepiej jadać w ulicznych budkach. Najwięcej jest ich w Starej Dzielnicy, wybieramy te, w których na małych stołeczkach siedzi najwięcej ludzi. Na pewno zjemy pyszną zupę pho (z wołowiną i makaronem), za którą zapłacimy ok. 5 zł. Wietnam słynie też z ryb i owoców morza. Dobre są też naleśniki banh xeo i oczywiście nem, czyli sajgonki.
Dyskretny urok czeskiego południa. Świat Hrabala i Haszka
Spokoju średniowiecznych czeskich miasteczek wciąż strzegą potężne zamki, a kościelne dzwony wybijają płynące tu niespiesznie godziny.
Zapragnęliśmy zobaczyć Czechy niczym z opowiadań Hrabala i Haszka – miejsca, gdzie żyją pogodni i zwyczajni ludzie. Swoją przygodę rozpoczynam z rodziną w Táborze – najsłynniejszym mieście husyckiej rewolucji. Po spaleniu na stosie Jana Husa – czeskiego reformatora religijnego działającego na przełomie XIV i XV w. – stało się ono stolicą najbardziej radykalnej części jego zwolenników, zwanych później taborytami. Najpierw znajdowało się tu tylko obozowisko (po czesku tabor), a następnie wzniesiono miasto, którego miano nawiązywało do biblijnej góry Przemienienia Pańskiego. Taboryci chcieli tu żyć we wspólnocie, jak pierwsi chrześcijanie. Parkujemy w pobliżu stawu Jordan i schodami wspinamy się na położoną na wzgórzu starówkę. Uliczki są zaskakująco kręte i wąskie; zamiast trafi ć od razu na rynek, kluczymy w ich labiryncie. Główny plac jest niewielki. Na miejscu dawnej świątyni husyckiej stoi strzelisty kościół Przemienienia Pańskiego. Otaczają go wzniesione na przestrzeni kilku stuleci kamienice, a także ratusz, fontanna i pomnik Jana Žižki z Trocnova – wodza taborytów. Jego odwagę i męstwo poznali również Polacy, gdy jako najemny żołnierz pomagał rozgromić Krzyżaków pod Grunwaldem. Próbuję skonfrontować dynamicznie oddaną postać z obrazu Matejki ze statycznym pomnikiem jednookiego Žižki, patrzącego z powagą i ze smutkiem na swoich zlaicyzowanych dziś rodaków. W budynku dawnego ratusza mieści się muzeum husyckie. Oglądamy prymitywną, ale niesłychanie pomysłową broń, jaką dysponowały oddziały taborytów. Były to głównie przerobione narzędzia rolnicze: cepy, tasaki, haki i widły. Słynne wozy bojowe, będące prototypami czołgów, okazują się zwykłymi obudowanymi furmankami. Jednak dzięki nim taborycka piechota była w stanie odeprzeć atak o wiele liczniejszych i lepiej uzbrojonych profesjonalnych wojsk. Po wizycie w jednej z cukierni wracamy do auta i jedziemy na południe, ku granicy austriackiej. Teren robi się bardziej pofalowany, coraz częściej pojawiają się brązowe tablice informujące o miejscowych zabytkach. Trochę nas kusi, żeby porzucić wymyślony wcześniej plan wycieczki... Do Czeskich Budziejowic, stolicy regionu, dojeżdżamy, gdy niebo staje się ciemnochabrowe. Szybko zmierzamy na będący sercem starówki rynek imienia założyciela miasta Przemysława Otakara II. To największy w Czechach i jeden z większych w Europie placów. Rozmiarami (100 na 100 m) i jednolitą renesansową zabudową z podcieniami przypomina trochę nasz Zamość. Powoli zapalające się lampy podkreślają najbardziej dekoracyjne i efektowne elementy budynków. Szczególnie pięknie i nieco surrealistycznie ze względu na kolory wygląda XVIII-wieczna Samsonowa Kašna – fontanna usytuowana pośrodku rynku. Plac się wyludnia, a bary się zapełniają. I my postanawiamy zakończyć ten dzień kuflem budziejowickiego piwa. Wybieram Masné krámy mieszczące się przy ul. Krajinskiej. Piwiarnia i restauracja urządzone w budynku dawnych jatek mięsnych są jednym z obowiązkowych punktów na mapie atrakcji miasta. Podobno dawniej odwiedzający Budziejowice mawiali: Kdo ne byl v Masných krámech, ne byl v Budějovicich, i trzeba przyznać, że w tym stwierdzeniu nie ma przesady. To z pewnością najlepsze miejsce, by poczuć klimat tego słynącego z piwa miasta. Zamawiamy też inną tutejszą specjalność – piwowarski gulasz z knedlikami i chrzanem. Z poczucia beztroski wyrywa nas dopiero donośny dźwięk dzwonka za bufetem – informuje on gości, że minęła 22.30, i pora składać ostatnie zamówienie. Rankiem plac kipi życiem, ludzie śpieszą we wszystkie strony, powstaje letnia scena, odbywa się jakiś happening. Postanawiam obejrzeć ratusz, wyróżniający się z okolicznej zabudowy trzema dekoracyjnymi wieżyczkami. Na jednym z rogów budynku przypięto niepozorny metalowy pręt długości 0,77 m. To średniowieczny wzorzec łokcia używany do pomiaru tkanin. Dlaczego jest taki długi? Bo to łokieć wiedeński, jedna z najdłuższych odmian tej jednostki miary. Wychodząca z rynku ulica Piaristická prowadzi mnie na kolejny plac, tym razem niewielkie Piaristické náměstí. Tu wznosi się najstarsza i najcenniejsza budowla miasta, pochodzący z 1265 r. kościół Marii Panny, oraz przyległy doń były klasztor Dominikanów. Osobliwością tego miejsca są wielobarwne średniowieczne freski zdobiące fragmenty ścian. Bocznymi drzwiami wychodzimy na pięknie sklepiony wewnętrzny korytarz. Przez okna wpada rozproszone, odbite od murów światło, brakuje tylko zakapturzonych mnichów przemykających z klasztoru do kościoła. Jesteśmy teraz na obrzeżach dawnych Budziejowic; gdzieniegdzie zachowały się tam jeszcze fragmenty murów miejskich. Ulica Panská ciągnąca się stąd do Rabenštejnskiej wieży to chyba najprzytulniejsza część starówki. Między winiarniami, galeriami i sklepami z ceramiką znajduję niewielki sklepik będący składem rzeczy dziwnych i zaskakujących. Wśród starych zabawek, maszynek do mięsa, fajansowych wazoników, starych zegarów, młynków do kawy i landszaftów są ozdoby choinkowe, walizki, a nawet rowery. Właściciel, słysząc polską mowę, chwali się półrocznym pobytem w Warszawie i żartobliwie wspomina świecące pustkami sklepy w latach 80. Najdotkliwiej odczuwał wtedy, oczywiście, brak piwa, bez którego wszak Czech żyć nie może. To nie koniec piwnych akcentów. Po południu zwiedzam słynny Budziejowicki Budvar. Mieści się on w przemysłowej części miasta, 10 minut jazdy samochodem ze starówki. Browar powstał dopiero w 1895 r., nie cechuje go więc zabytkowa zabudowa, ale kontynuuje on ponad 700-letnie tradycje warzelnicze. W ciągu godzinnej wycieczki przyglądamy się całemu procesowi powstawania piwa, od przygotowania brzeczki po taśmy produkcyjne, z których wyjeżdżają butelki pełne złocistego napoju. Jeden z Czechów, widząc, jak z zapałem fotografuję, nabiera podejrzeń, czy aby nie chcę otworzyć własnego browaru. Gdy w chłodnych piwnicach degustujemy świeże, niepasteryzowane jeszcze piwo, dostrzegam na ścianach stare plakaty z piwnymi fraszkami: Pijme pivo dokud žijem, po smrli se nenapijem! Popołudnie spędzamy w najbliższej okolicy Czeskich Budziejowic – w odległym o 8 km kilkutysięcznym miasteczku Hluboká nad Vltavou. Rozlokowało się ono na stoku góry. Na jej szczycie wznosi się otoczony parkiem zamek przypominający wyglądem królewską rezydencję w Windsorze. Jego ostatnimi właścicielami byli posiadający ogromne majątki w Czechach Schwarzenbergowie. Żona jednego z nich była zafascynowana angielską kulturą, i to na jej prośbę przebudowano istniejącą tu od XIII w. warownię. Ogromną bramę wjazdową zdobi klamka w kształcie kruka dziobiącego głowę Maura – symbol rodu Schwarzenbergów. Przez świetnie zachowaną rezydencję ze 140 pokojami wiodą trzy różne trasy wycieczkowe. Wybieram najpopularniejsze komnaty paradne i podziwiam przepych, z jakim je urządzono. Moją uwagę zwracają piękne kryształowe żyrandole ważące po 100 kilogramów i niewielki z pozoru stół, przy którym po rozłożeniu mogło zasiąść 72 gości. Rankiem drogą na Křemže jedziemy do Holašovic. Okolica jest naprawdę urocza: pola, łąki i pagórki, a pomiędzy nimi przycupnęły wioski i miasteczka. Co chwilę wyprzedzamy grupy rowerzystów, tak jakbyśmy mijali jakiś kolarski maraton. Całe Czechy, a szczególnie ich południowe regiony, pokrywa gęsta sieć tras rowerowych. Za tabliczką z napisem „Holašovice” ukazuje się zastygła w czasie wioska. Wygląda jak porzucona wśród pól dekoracja. Pięknie odmalowane domeczki, przystrzyżone trawniki, kwiaty w oknach. Po prostu słodki wiejski barok. Do II wojny światowej mieszkali tu potomkowie osadników przybyłych na początku XVI w. z terenów dzisiejszych Niemiec i Austrii. Kilkanaście niewielkich domostw powstało między 1840 a 1880 r. Na środku wioski są niewielki staw, kaplica i zabytkowa waga pozwalająca ważyć wozy z towarem. Pomiędzy tym wszystkim znajdują się dwa sklepy z napisem Kolonial. Są najlepszym dowodem na to, że gospodarzom żyło się tu wygodnie i dostatnio. Siedzimy na środku opustoszałej osady z nadzieją, że pojawi się jakiś fotograficzny sztafaż. Z opresji ratują nas rowerzyści. Chyba za ich przyczyną otwiera się brama zagrody wcześniej zamkniętej na głucho. W odmalowanej stajni możemy obejrzeć miniskansen z używanymi przez tutejszych rolników narzędziami. Pogoda płata nam figla – zaczyna mżyć, postanawiamy więc schronić się w miejscowej gospodzie. Właściciel i kelner w jednej osobie, wyglądający jak bajkowy Rumcajs, serwuje nam serowe knedliki z brzoskwiniami i masą makową, oblane masłem. Rozpływają się w ustach, a my cieszymy się, że zaczęło padać. Ceský KrumloV odwiedziłem kilka lat temu. Miasto zachwyciło mnie wówczas tak bardzo, że dalsza podróż przez Czechy była właściwie pozbawiona smaku. Wszystkie mijane miejscowości wydawały mi się niewystarczająco ładne, przytulne i kolorowe, żadna nie mogła się równać z Krumlovem. Dlatego teraz zostawiliśmy go na deser. Każdego roku przyjeżdża tu ponad milion turystów ze wszystkich stron świata, choć najwięcej jest Niemców, Austriaków, Japończyków i Rosjan. Český Krumlov to drugie po Pradze najczęściej odwiedzane miejsce w Czechach. Postanawiamy pochodzić trochę po mieście, a krumlowski zamek zwiedzić następnego dnia – oczywiście jeśli się uda kupić bilety, bo w sezonie często są wyprzedawane z kilkudniowym wyprzedzeniem. Wchodzimy na starówkę Bramą Budziejowicką, jedyną zachowaną bramą miejską. Jeżeli za centrum uznamy główny rynek, Naměstí Svornosti, to dostaniemy się tam, idąc przed siebie. Chciałoby się powiedzieć – prosto, ale w Krumlovie nic takie nie jest, nawet nazwa miasta, pochodząca od staroniemieckiego Krumme Aue, oznaczająca „krzywą łąkę”. Przez Latran – kiedyś osadę wybudowaną bezpośrednio pod zamkiem, w której mieszkała służba – zmierzamy w kierunku Lazebnickiego Mostu. Mniej więcej w połowie drogi, za Czerwoną Bramą, ukazuje się nam wejście na pierwszy z pięciu dziedzińców zamku i jego kolorowa wieża. W sąsiedztwie zamkowych schodów rozchodzi się zniewalający zapach świeżo pieczonego trdelnika. Zaglądamy do sklepiku, by zobaczyć, jak powstają te grube, puste w środku drożdżowe rurki z cynamonem, orzechami i migdałami. Ciasto nawija się na specjalne wałki i opieka nad ogniem. Przed nami wyrasta zakończona kopulastym hełmem wieża dawnego kościoła św. Joszta z XIV w. Dawnego, bo pod koniec XVIII stulecia został on zsekularyzowany i sprzedany, ale rajcy miejscy zabronili nowemu właścicielowi burzyć zdobiącą miasto kościelną wieżę. I oto doszliśmy do wijącej się u stóp zamku Wełtawy, której brzegi spina drewniany Lazebnicki Most. Swą nazwę zawdzięcza mieszczącej się kiedyś obok miejskiej łaźni. Dziś w dawnym domu cyrulika znajduje się restauracja Lazebna. Wieczorem spacerujemy po subtelnie oświetlonych brukowanych uliczkach, chłonąc atmosferę miasta. Przed północą, gdy zmęczeni zamierzamy już opuścić starówkę, nieoczekiwanie wyłaniają się przed nami sylwetki osób idących z pochodniami. To grupa rosyjskich turystów z przewodniczkami przebranymi w stroje z epoki zmierza w kierunku domu, w którym mieszkała kobieta posądzana o czary. Rankiem udaje nam się kupić bilety na dwie trasy turystyczne i do zameckego divadla, czyli teatru. Pierwsza trasa wiedzie przez najstarsze renesansowe komnaty zamku. Mamy okazję uporządkować informacje o wszystkich kolejnych jego właścicielach: od staroczeskiego rodu Vitkowców, przez Rožmberków, Eggenbergów i Schwarzenbergów. Oglądamy barokową kaplicę, salę balową i słynną złotą karetę, którą w 1638 r. książę eggenberski Jan Antonin udał się z misją dyplomatyczną do papieża Urbana VIII. Druga trasa daje wyobrażenie o wyposażeniu wnętrz, w jakich żyli ostatni właściciele zamku. Zwiedzając poszczególne komnaty, poznajemy też ich pasje i zainteresowania. Wspaniała kolekcja kilimów nie była kaprysem – pełniły one głównie funkcje... ocieplające. Osłaniały chłodne, wzniesione z bloków granitu mury zamczyska. Największą atrakcją krumlowskiego zamku jest bez wątpienia zamecke divadlo mieszczące się na piątym dziedzińcu. Pochodzi z 1682 r. i jest jednym z dwóch barokowych teatrów na świecie posiadających oryginalne wyposażenie z epoki. Kiedy do niego wchodzimy, otaczają nas kompletne ciemności, dopiero po chwili w migocącym świetle specjalnych lampek wyłaniają się trójwymiarowe dekoracje sceny. Przewodniczka uruchamia ukrytą w zagłębieniu orkiestry maszynerię, która imituje szum deszczu, wycie wiatru, stukot kół dorożki, i nieoczekiwanie daje nam krótki popis wspaniałego śpiewu operowego – zapewne abyśmy mogli lepiej poczuć nastrój przedstawienia. Dalsza część dnia należy do Egona Schielego. Zmierzamy na ulicę Široką, gdzie w pomieszczeniach starego miejskiego browaru urządzono muzeum poświęcone pamięci tego wiedeńskiego ekspresjonisty. Schiele, podobnie jak większość krążących po ulicach turystów, uległ czarowi tego miasta. Mieszkał tu jednak zaledwie rok. Oprócz pejzaży przedstawiających Česki Krumlov malował też półnagie kobiece akty, nierzadko w miejscach publicznych, za co zgorszeni mieszczanie wypędzili go z miasta. Już w drodze powrotnej do domu, na wysokości Taboru, odbijamy na wschód, by zobaczyć jeszcze renesansowy Telč. Miasto ma wszystkie atrybuty atrakcji turystycznej: dwie wieże, z których można podziwiać okolicę, dwa ciągi ślicznych, głównie jednopiętrowych kamieniczek z podcieniami, dwie fontanny, ozdobną kolumnę ku czci Marii Panny, park i stawy. Tak zachwycającą renesansową zabudowę „zawdzięcza” pożarowi, który w 1530 r. doszczętnie zniszczył drewniane budynki. Mieszczanie wznieśli wtedy swoje domostwa zgodnie z kanonami renesansowej mody, i odtąd prawie nic się w miasteczku nie zmieniło. Zjawiamy się na rynku chyba zbyt wcześnie jak na turystów, bo długi kamienny deptak świeci jeszcze pustkami. Poranne słońce powoli wydobywa z cienia południowo-zachodni rząd kamieniczek. Środkiem placu biegną w stronę zamku czarne wiewiórki. Nic dziwnego, starówkę z dwóch stron otaczają rozległe parki. Tym razem nie zamierzam zwiedzać zamku, spacer po jego wewnętrznych dziedzińcach i spojrzenie do wnętrza kaplicy Wszystkich Świętych zupełnie mi wystarcza. Nie mogę sobie jednak odmówić przyjemności wejścia na wieżę kościoła św. Jakuba i wypicia w podcieniach rynku mrożonej kawy. Pora wracać. Tekst i zdjęcia: Jacenty Dędek
Kufel piwa ułatwi rozmowę w obcym języku. Przetestowane na pogawędce z Holendrami
Niewielka ilość alkoholu poprawia zdolność mówienia w języku obcym. Taką tezę postawili sobie naukowcy, a ich eksperyment to potwierdził.
Nie od dziś wiadomo, że alkohol nie pomaga przy wysiłku intelektualnym, no chyba, że jesteś Hemingwayem czy Pilchem. Wiele badań potwierdza, że napoje wyskokowe upośledzają zdolność zapamiętywania, funkcje motoryczne; natomiast zwiększają odwagę i pewność siebie. Ale to chyba zbadaliśmy wszyscy empirycznie. Mogłoby się wydawać, że umiejętność mówienia w języku obcym, która przecież wymaga wysiłku intelektualnego, nie idzie w parze z kuflem pszenicznego czy lagera. Zwroty takie jak I feel train to you, czy thank you from the mountain mogą trafić do Muzeum Internetu. Z drugiej zaś strony, czynność ta wymaga odwagi i sporych pokładów pewności siebie, zwłaszcza w większym towarzystwie. Nad tym filozoficznym problemem pochylili się naukowcy z Uniwersytetu w Liverpoolu, Królewskiego College’u Londyńskiego i Uniwersytetu w Maastricht. Swoją drogą, ciekawe w jakich okolicznościach postanowili zbadać tę kwestię? Sprawdzili wpływ małych ilości alkoholu na umiejętność mówienia po holendersku młodzieży z Niemiec studiującej w Maastricht. Pięćdziesięciu studentów, którym prawdopodobnie oczy zaświeciły się na wieść o darmowym piwku, podzielono na dwie grupy. Szczęśliwcy dostali kufel piwa odpowiedni do masy ciała, a ilość wynosiła około 460ml pięcioprocentowego trunku. Reszta otrzymała bezalkoholowy odpowiednik. Następnie odbyli rozmowę po holendersku, która została nagrana. Zdolności językowe były oceniane przez dwóch Holendrów, którzy nie mieli pojęcia, kto trafił na chmielową ambrozję, a kto czuł tylko gorzki smak rozczarowania. Badania pokazały, że studenci po alkoholu mówili znacznie sprawniej niż ich trzeźwi koledzy. Co ciekawe, alkohol nie miał wpływu na samoocenę zdolności językowych. Naukowcy podkreślają, że zjawisko dotyczy tylko niewielkich ilości alkoholu. Warto wierzyć im na słowo, nawet jeśli bełkot waszego znajomego na imprezie bardzo przypomina orędzie w języku perskim. Paweł Sadowski
To była pierwsza wyprawa w Himalaje, której towarzyszyła kamera filmowa i wsparcie tylu sponsorów
Kanczendzonga, trzecia najwyższa góra świata, przez długi czas pozostawała niezdobyta. Pod koniec lat 20. XX wieku na jej szczyt postanowił się wybrać Günter Oskar Dyhrenfurth. Bez problemu uzyskał przychylność londyńskiego wydawcy „The Times”, a „twarde” wsparcie zapewnił m.in. browar z Namysłowa.
Kanczendzonga to drugi najwyższy szczyt Himalajów i trzeci najwyższy szczyt Ziemi. Tworzy go pięć wierzchołków, cztery z nich mają wysokość ponad osiem tysięcy metrów. Od wieków uważane były za święte. Według himalaistów, aby stanąć na 8586 m n.p.m., trzeba wiele poświęcić. Na Kanczendzongę organizuje się niewiele wypraw, jest górą trudną i niedostępną. Po raz pierwszy usiłował ją zdobyć w 1848 roku botanik Joseph Hooker, jednak udało mu się wspiąć tylko na wysokość 5800 metrów n.p.m. Kolejne wyprawy, choć kosztowały życie kilku himalaistów, również kończyły się fiaskiem. „Pięć skarbnic świata” – jak tłumaczy się z tybetańskiego nazwę góry – pozostały niezdobyte. Pod koniec lat 20. XX wieku „skarbnice” postanowił zdobyć Günter Oskar Dyhrenfurth, 44-letni geolog i alpinista. Dyhrenfurth pochodził z Wrocławia, tu też studiował, a pierwsze górskie wyprawy odbywał w Sudetach. Marzył o Międzynarodowej Ekspedycji Himalajskiej. Sam urodzony w Niemczech, mimo zaciekłej rywalizacji pomiędzy poszczególnymi krajami, zaprosił do ekipy kolegów ze Szwajcarii, Austrii oraz Wielkiej Brytanii. Koordynatorem przedsięwzięcia została żona Güntera, Hettie, która pełniła też funkcje sekretarki oraz „komendanta” obozów bazowych. Napój dla sportowców Podobnie jak dzisiaj, taka wyprawa wymagała miesięcy przygotowań i odpowiednich partnerów lub, mówiąc wprost, sponsorów. Ekipa bez problemu uzyskała przychylność londyńskiego wydawcy „The Times”, potrzebne było jeszcze „twarde” wsparcie, dzięki któremu himalaiści mogli zapewnić sobie i tragarzom bezpieczeństwo. Günter Dyhrenfurth zwrócił się o pomoc do rodziny Haselbachów, właścicieli zamku i browaru w Namysłowie, słynnych wówczas producentów piwa, które w nazwie miało ich nazwisko. Namysłów leży 60 kilometrów od Wrocławia, tam też Haselbachowie mieli główną rezydencję. Pod koniec XIX wieku przybyli tu z Bawarii, zakupili kompleks budowli, w skład których wchodziła warownia pamiętająca XIV wiek i pomieszczenia do warzenia złocistego napoju, który jeszcze w 1800 roku produkowali tu Krzyżacy. Paul Haselbach, przedstawiciel drugiego pokolenia rodziny, w szybkim tempie rozwijał działalność. Piwo z Namysłowa wyjeżdżało do Afryki i do Chin. Ojciec Paula był radcą handlowym, często odwiedzał dalekie kraje, skąd przywoził egzotyczne pamiątki. Układał je w domowej „szafie cudów”. Dla Haselbachów potrzeba podróżowania, odkrywania nowego była czymś zupełnie naturalnym. Dlatego, gdy Günter Dyhrenfurth opowiedział o swoich planach, wsparli go bez wahania. Prawdopodobnie duże znaczenie w podjęciu tej decyzji miał syn Paula, Albrecht. Zaledwie kilka lat młodszy od alpinisty, sam o niespokojnej duszy, codziennie dbający o kondycję fizyczną, rozumiał nie tylko marzenia o Himalajach, ale też siłę współpracy z taką wyprawą. Międzynarodowa Ekspedycja Himalaistyczna miała wiele atutów. Przede wszystkim, po raz pierwszy ekipa zamierzała rejestrować przebieg całego przedsięwzięcia na taśmie filmowej. Operatorem pionierskiego obrazu o Himalajach był Szwajcar Charles-Georges Duvanel. Poza tym Haselbachowie pracowali nad „piwem dla sportowców”, czyli napojem o obniżonej zawartości alkoholu. Wszystko więc układało się w świetny pakiet. Poza tym rozmach wyprawy był naprawdę imponujący. Przy okazji zdobywania szczytu wspinacze zamierzali przeprowadzić badania z zakresu geologii, morfologii, glacjologii, topografii, meteorologii, klimatologii i fizjologii. Ekipie towarzyszyło 400 Szerpów, którzy łącznie transportowali ponad dziesięć ton wyposażenia i materiałów, co okazało się rekordem w historii himalaizmu. W stronę gór Ekspedycja wyruszyła z Europy pod koniec lutego 1930 roku. Do Wrocławia i Namysłowa informacje docierały z ogromnym opóźnieniem, ale wiadomo było, że w Dehli himalaiści zostali przyjęci przez wicekróla na uroczystym obiedzie. Pociągiem dotarli teraz do Darjeeling, gdzie pakowali ładunek dla tragarzy. Czekali również na wymagane pozwolenia na pobyt w Nepalu, które mógł wydać tylko maharadża tego kraju. Pozwolenie nadeszło, ale w ostatnim dniu przed wyruszeniem w góry. Pierwsza grupa, dziesięciu Europejczyków oraz 220 miejscowych tragarzy, wyruszyła 7 kwietnia 1930 roku. Następnego dnia opuściło bazę kolejnych 180 Szerpów. Pierwszy obrany cel – Dzongri osiągnęli za osiem dni. Było ciężko. Podczas zakładania obozu rozpętała się burza śnieżna. Część tragarzy odmówiła dalszego uczestnictwa w wyprawie. Niektórzy z nich nie mieli butów, nie byli więc w stanie iść dalej. Czterdziestu porzuciło ładunek i wróciło. Mokry śnieg utrudniał marsz. W porównaniu z breją, przez którą się przedzierali, najgorszy wiosenny śnieg w Alpach wydawał się zwykłą sielanką. Choć mieli ze sobą narty, nie chcieli ich używać, aby nie przygnębiać i tak niezbyt chętnych do dalszej wędrówki Szerpów. Szli więc razem z nimi w sięgającym czasem do piersi mokrym śniegu. Góra ich ostrzegała. 26 kwietnia dotarli na wysokość 5060 metrów n.p.m. do wstępnego celu, naprzeciw ogromnego północno-zachodniego zbocza Kanczendzongi, gdzie planowali założenie obozu przed atakiem na szczyt. Mieli chwilę na odpoczynek. Kierownik wyprawy rozważał najlepsze warianty ostatniego etapu wyprawy, jednak warunki im nie sprzyjały. Najlepsza trasa wiodła poprzez indyjski Sikkim, a następnie północno-wschodnią i północną granią na szczyt. Zbocza góry pokryte były grubą warstwą lodu, istniało więc duże zagrożenie lawinami. Dyhrenfurth postanowił założyć trzy obozy, pierwszy na płaskiej części lodowca Kanczendzonga, drugi na tarasie pod północną ścianą, pomiędzy Twin Peak a Kanczendzongą i trzeci, ostatni, na półce wyżłobionej w stoku lodowca. Nieoczekiwana zmiana planów Byli już blisko. 9 maja uznali, że mogą założyć ostatnie, trzecie obozowisko, kiedy od lodowca oderwała się wielka masa lodu, która opadła lawiną w kierunku uczestników wspinaczki. Zginął najbardziej doświadczony spośród tragarzy. Święta góra się opierała. Dyhrenfurth, nie chcąc narażać ludzi na dalsze niebezpieczeństwo, zdecydował o podjęciu ataku inną, północno-zachodnią trasą. Choć równie trudna, zdawała się dać szansę na powodzenie. Ale tym razem na drodze stanął silny monsun. Z ciężkim sercem, Dyhrenfurth postanowił porzucić koncepcję zdobycia szczytu tą drogą, a następnie zrezygnować z ataku na szczyt. W tej sytuacji była to najlepsza decyzja. Czasami lepiej wycofać się wcześniej. Wyprawa nie zamierzała dać się pozbawić życiowej przygody. Postanowili wejść na Jongsong Peak, wznoszący się na wysokość 7462 metrów n.p.m., również, jak dotąd, niepokonany. Ten szczyt wznosi się na granicy Tybetu, Nepalu i Indii. Trzeba było pokonać rozległy lodowiec oraz przenieść 200 ładunków ze sprzętem, mając do dyspozycji tylko 75 pozostałych tragarzy. Dodatkowo pora monsunów była „u progu drzwi”. Mimo nacisków współtowarzyszy, by odesłać większość ludzi do Nepalu i kontynuować wyprawę na Jongsong Peak w małej grupie, Dyhrenfurth skierował ku górze całą ekspedycję. Jak pisał potem w książce: „nasz pech został przy Kanczendzondze”. Szczyt Jongsong Peak zdobyty został 3 czerwca 1930 roku. Taśmy prawdy Niespełna rok po zakończeniu ekspedycji, 31 marca 1931 roku, na ekrany kin wszedł pierwszy w historii film o wyprawie w Himalaje „Himatschal – Der Thron der Götter” – „Himatschal. Tron bogów”. Obraz wyreżyserowany przez samego Dyhrenfurtha został przyjęty z entuzjazmem. Jeden z krytyków pisał: „Niezwykły, wielki sukces… aplauz, który wypełnił salę, był jak nawałnica, silna i gorąca. Bardzo rzadko zdarza się okazja, by móc usłyszeć tak wielkie podniecenie”. Inny krytyk podczas projekcji w Monachium relacjonował: „Film spowodował coś wprost niezwykłego, wybuch żywego aplauzu, jaki rozległ się w sali kinowej po zakończeniu projekcji ucichł dopiero, gdy rozległy się okrzyki o jej powtórzenie”. Pracę operatora kamery, Charlesa Duvanela, okrzyknięto „ukoronowaniem osiągnięć mistrzostwa produkcji filmowej”. Pisano: „Świetna kompozycja, tętniące życiem obrazy i wspaniałe pomysły, kamera nieprzerwanie błądząca po obozowisku wyprawy, obserwująca urzekający świat natury, niczym milczący świadek obserwujący śmiałków sięgających, metr po metrze, po zwycięstwo w zmaganiach z nieprzystępną górą”. Haselbachowie mogli teraz wznieść kufel piwa za szczęśliwe zakończenie wyprawy. Jeszcze w tym samym roku Albrecht Haselbach opatentował swoje „piwo sportowe”, które – jak twierdził – służy tym, którzy pragną zachować zdrowie. Pewnie też uśmiechał się pod nosem. W końcu zaczął wielką erę sponsoratu.
Ciężki budynek w pobliżu katedry św. Szczepana w Wiedniu kryje setki drewnianych skrzyń. To siedziba i archiwum Krzyżaków. Choć państwo zakonne zostało zlikwidowane, to oficjalnie papieże nigdy nie rozwiązali samego zakonu.
Krzyżacy, obok joannitów i templariuszy, należą przecież do najsłynniejszych zakonów rycerskich, które powstały w czasie krucjat na Ziemi Świętej w XII wieku. W Polsce Krzyżacy kojarzą się głównie z bitwą pod Grunwaldem. Tymczasem działają do dziś, a jeszcze ponad dwieście lat temu Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie miał zaledwie 60 km na wschód od Wrocławia, w Namysłowie, średniowieczny zamek i browar. Po co? Skrzynie z tymi informacjami czekają dopiero na otwarcie. Drewniane sejfy na wiedzę mają numery od 51 do 63. Nastoletni biskup W 1931 roku Albrecht Haselbach, kolekcjoner, właściciel browaru i zamku w Namysłowie, zainteresował się historią swojej posiadłości. Wiedział, że warownię wzniósł w XIV wieku Karol IV Luksemburski, Święty Cesarz Rzymski, znał dzieje tutejszego piwa warzonego od setek lat, gdzieś usłyszał, że w Namysłowie mogli również mieszkać Krzyżacy. Krzyżacy? Ta informacja zaintrygowała przedsiębiorcę. – Kwerendę na zlecenie Haselbacha przeprowadził Fritz Rotschate, który dotarł do dokumentów stwierdzających, że na Dolny Śląsk Krzyżaków sprowadził książę wrocławski Henryk I Brodaty w 1222 roku, nadając im wieś Łasucice na ziemi namysłowskiej. Myślę, że dla browarnika to była bardzo ważna wiadomość, nadawała bowiem historii jego regionu szczególnej wagi – mówi dr Dariusz Woźnicki z Instytutu Kultury Rycerskiej. – W Centralnym Archiwum Zakonu Krzyżaków w Wiedniu, w skrzyni nr 51, znajdują się zapiski o Karolu IV Luksemburskim, który w 1348 roku kupił Namysłów. Kolejni władcy rozbudowywali potężny obiekt, żeby w 1703 roku sprzedać go Krzyżakom. Choć skrzynie w wiedeńskiej siedzibie zakonu ciągle czekają na otwarcie, ze spisów zawartych w nich dokumentów można powoli układać historię Krzyżaków w Namysłowie. Po utracie Prus w XVI wieku rycerze w habitach tracili nie tylko znaczenie, ale i majątki. Ostały się głównie domy zakonne na terenie Rzeszy Niemieckiej, a siedziba wielkich mistrzów została najpierw przeniesiona do Mergentheim w Wirtembergii, a dopiero potem do Wiednia. Bracia musieli zadbać o siebie sami. Decyzję o sprzedaży Krzyżakom średniowiecznej warowni w Namysłowie podjął Leopold I Habsburg, „z Bożej łaski uświęcony i wybrany Cesarz Rzymski, po wieki August, król Niemiec, Węgier, Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii etc. etc.”. Zakon zapłacił za posiadłość i sześć pobliskich wsi 110 tysięcy węgierskich guldenów, co było jak na tamte czasy niebagatelną sumą. – Myślę, że do osadzenia Krzyżaków w Namysłowie przyczynił się Wielki Mistrz Franz Ludwig von Pfalz-Neuburg, którego ojciec znał cesarza. Pochodził z jednej z najstarszych niemieckich dynastii. Oprócz funkcji zakonnych pełnił również urząd namiestnika Śląska, Jako że Krzyżacy kupowali zamek z browarem, musieli być nim żywo zainteresowani, nie tylko ze względów ekonomicznych – tłumaczy dr Woźnicki. Wielki Mistrz von Pfalz-Neuburg robił – z punktu widzenia nas współczesnych – karierę dość niezwykłą. Ojciec jeszcze przed jego urodzeniem przeznaczył go do stanu duchownego. Kiedy mały Franz miał osiem lat, papież pozwolił mu na noszenie tonsury, którą okalały włosy, mające przypominać koronę cierniową. W wieku czternastu lat przyjął niższe święcenia kapłańskie, biskupem został jako dziewiętnastolatek. W trzydzieste urodziny stał się Mistrzem Zakonu. – W skarbcu krzyżackim w Wiedniu po Wielkim Mistrzu von Pfalz zachowało się kilka pamiątek. Zadziwiające, że to głównie… pokale z karkonoskich hut. Piękne, wykonane z przeźroczystego szkła, mają misterny grawerunek. To potwierdzone świadectwo czynnego zainteresowania piwem mistrza i jego zakonu – śmieje się dr Woźnicki. Wojna piwna Co działo się w Namysłowie w krzyżackich czasach? Rycerze w habitach mieli sporo obowiązków, m.in. niezwykle prężnie rozwijali piwny biznes. Ponieważ w tamtych czasach niemal każdy warzył własne piwo, Krzyżacy – właściciele największego w okolicy browaru – musieli zabezpieczyć własne sprawy. Wpadli więc na genialnie prosty pomysł. Mieszkańcy podległych im wsi mieli kupować wyłącznie piwo z zakonnego browaru. Innego wyjścia nie mieli, tym bardziej że Krzyżacy sprawowali nad zakupionym terenem również władzę sądowniczą. W każdej chwili mogli najzwyczajniej nadużyć władzy albo – do ich obowiązków należało utrzymywanie więźniów kryminalnych – po prostu obciąć im racje żywnościowe. Krzyżacką maszynkę do robienia pieniędzy napędzał również jeszcze piętnastowieczny przywilej, dzięki któremu rycerze pobierali cło od piwa, bydła i wozów, które przejeżdżały przez tereny zakonu. Oczywiście, zarówno przymus picia krzyżackiego piwa, jak i cła powodowały wieczne konflikty. A jak nie wiadomo, o co chodzi, to… Ponad Krzyżakami stał cesarz, ten zaś zwolnił Namysłów z płacenia podatków na całe cztery lata. Niemniej jednak przedsiębiorcy w habitach musieli sobie radzić doskonale, skoro po oblężeniu Namysłowa w czasie I wojny śląskiej stać ich było na odbudowanie zniszczonego zamku, a w 1771 roku dobudowali dodatkowe skrzydło, zamykając nim dziedziniec. Z czasem jednak rycerze radzili sobie coraz gorzej. Nie każdy mistrz się sprawdzał, bywali i tacy, którzy trwonili majątek na kobiety i błyskotki. Pod koniec XVIII wieku browar o mało nie upadł, jednak już w 1802 roku na czele namysłowskich Krzyżaków stanął Frank Heinrich Freiherr von Hettersdorf. Choć nie wiadomo jeszcze jak, podwoił zakonny majątek zaledwie w osiem lat. Namysłów kwitł. – 30 października 1810 roku zakonom król Fryderyk Wilhelm II odebrał wszystkie dobra kościelne na terenie Prus. Namysłowski komtur zrezygnował z odszkodowania, w zamian za co otrzymał pobliski folwark Glausche, czyli dzisiejszą Głuszynę – mówi Dariusz Woźnicki. – Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że w XVIII wieku działali na terenie dzisiejszej Polski Krzyżacy. Przeglądanie trzynastu skrzyń z Wiednia może nam zająć miesiące. Ale czuję, że czeka na nas wiele niespodzianek, być może odnajdą się stare receptury piwne? No tak, dla wielu byłyby cenniejsze niż złoto. Autor: Joanna Lamparska - podróżniczka, pisarka i autorka książek o tajemnicach historii.
"Piwo jest pyszne" - mówią naukowcy. Chętnie im uwierzymy
Uwielbiasz raczyć się schłodzonym piwem? Naukowcy twierdzą, że nie wynika to z naszych upodobań do picia alkoholu, tylko dobrego smaku, któremu trudno się oprzeć
Piwo to jeden z najstarszych i najczęściej spożywanych trunków alkoholowych. Według licznych rankingów, uplasował się bardzo wysoko również na innych listach: jako trzeci po wodzie i herbacie pod względem popularności napój na świcie. Najstarsze dokumenty dotyczące produkcji piwa wywodzą się jeszcze z Mezopotamii. Babilończycy piwo warzyli z jęczmienia, pszenicy i orkiszu, w życiu mieszkańców starożytnego Egiptu także odgrywało ogromną rolę. Co prawda cywilizacja grecka i rzymska preferowała raczyć się winem, ale już w średniowieczu było codziennym napojem w całej Europie i tak zostało do dziś. Czemu zawdzięcza tak wysoką pozycję w rankingach? Najnowsze badania pokazują, że wyrazistemu smakowi. Naukowcy z Indiana University School of Medicine przeprowadzili ciekawy eksperyment: 49 uczestnikom serwowano różne trunki. Zadanie to nie było jednak aż tak przyjemne, jak może się wydawać, ponieważ ochotnicy musieli się trzymać jednej, trudnej zasady: nie połykać żadnego z nich. Na ich ustach rozpylano wodę, różne napoje (alkoholowe i bezalkoholowe) oraz wskazany przez nich ulubiony rodzaj piwa. Napoje rozpylano na ustach uczestników eksperymentu co 15 minut. W trakcie doświadczenia naukowcy badali aktywność mózgu dzięki wykorzystaniu skanera. O tym, że podczas picia alkoholu (np.: piwo, wino, drinki) mózg wydziela dopaminę, wiadomo od dawna. Zostało to potwierdzone licznymi badaniami. Dopamina jest organicznym związkiem chemicznym, któremu przypisuje się pełnienie funkcji "przekaźnika przyjemności" (główne działanie kokainy polega na stymulowaniu wydzielania dopaminy w mózgu). Eksperyment jednak pokazał ciekawą zależność: w przypadku piwa dopamina wydziela się tak szybko, jak tylko do mózgu dotrze informacja na temat smaku napoju. Wniosek? Dzieje się tak jeszcze zanim alkohol trafi do układu krwionośnego, a następnie do mózgu.
Mała miejscowość, wielka historia i skarby w tle. Namysłów ma mnóstwo tajemnic!
Kazimierz Wielki i Karol IV Luksemburski raczyli się tutaj piwem. Friedrich Bernhard Werner, europejski rysownik wszech czasów, przyjechał do Namysłowa, żeby naszkicować miasto, ale że wtedy nie znano jeszcze zasad dyscypliny pracy, to w czasie, kiedy rysował, pozwalał sobie na kufel chmielowego napoju.
Miasto od zawsze było związane z piwem, warzono je przynajmniej od siedmiuset lat, ale kropkę nad i postawił dopiero w XX wieku Albrecht Haselbach. Jego dziadek nabył stary browar, ojciec dokupił sąsiadujący z nim zamek i zbudował znaną na całym świecie markę. Sygnował ją swoim nazwiskiem. W chwilach wolnych od pracy tworzył największą, jaka kiedykolwiek powstała, kolekcję przedstawień Śląska. Znalazły się w niej, co oczywiste, również prace Wernera. Zamek na piwie Namysłów leży dokładnie 60 km na wschód od Wrocławia i niemal tyle samo na północ od Opola. To idealne tereny na piesze i rowerowe wędrówki. Dookoła zagubione wioski pełne legend, lasy i parki, które otaczały niegdyś szlacheckie rezydencje. Gdyby spojrzeć na Namysłów z góry oczami ptaka, to najstarsza część miasta skojarzy się z okrętem, na którego dziobie stoi potężny zamek, a masztem jest wieża ratusza. Całość opasał przed wiekami pierścień murów obronnych, wzmocnionych czterdziestoma pięcioma wieżami. Ich pozostałości, z odnowioną Basztą Oborową i Bramą Krakowską, do dziś nadają miastu nie tylko nieco staromodnego charakteru, ale i tajemniczości. Kiedy przechadzam się przez centrum miasta, w każdej cegle czuję zagadkę. Kilkanaście lat po wojnie poszukiwacze skarbów typowali Namysłów na miejsce, w którym mogła zostać ukryta Bursztynowa Komnata. Wciąż żywa jest tu opowieść o kosztownościach, które w XVI wieku zostały zamurowane w jednym z filarów kościoła św. Apostołów Piotra i Pawła. Filarów jest aż dwanaście, opiją się na nich strzeliste łuki sklepienia, trudno powiedzieć, w którym mogą się kryć skarby. Legenda mówi również o tunelu wiodącym z gotyckiej świątyni gdzieś pod miasto. Ile w tym prawdy, nie wiadomo, jedni twierdzą, że wyjście z podziemi znajduje się w zamku, inni, że pod ratuszem. Pewne jest zaś jedno. W czasie II wojny światowej zamek Haselbacha został zamieniony w skarbiec, do którego zwożone były zabytki z zagrożonych części III Rzeszy. Jako że browar miał z zamkiem wspólny system grzewczy, tu, z dala od wojny, miały przeczekać najgorsze chwile. Co się z nimi potem stało? To kolejna tajemnica… Królowie na dziedzińcu Jeden z niemieckich historyków XIX wieku wywodził nazwę Namysłów od procesu myślenia, pisząc, że w tak nazywanej osadzie musieli mieszkać mądrzy ludzie. Tej hipotezie sprzyjała legenda o smoku, który niegdyś gnębił okolicę. Mieszkańców zmusił do ucieczki i w miejscu, gdzie później powstało miasto, zaczęli się namyślać, co robić dalej. Tak naprawdę Namysłów to najprawdopodobniej po prostu osada Namysła, ale kim był Namysł, tego badacze jeszcze nie odkryli. Po raz pierwszy ta nazwa pojawiła się w dokumentach w 1233 roku. W najbardziej malowniczym zakątku miasta stała już wtedy niewielka twierdza, w miejsce której powstał zamek w nieco krzyżackim stylu. Trzy gotyckie budynki ułożone w kształcie podkowy otoczyły dziedziniec. Tutaj właśnie – jak chce tradycja – spotkali się Kazimierz Wielki i Karol Luksemburski. Królowie zjechali z całą świtą do Namysłowa w listopadzie 1348 roku, żeby podpisać traktat pokojowy. Kazimierz (ten, który zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną) miał wtedy trzydzieści osiem lat, Karol (zawdzięczamy mu Skarb Tysiąclecia, czyli odnalezione po wiekach klejnoty koronne, które zastawił w Środzie Śląskiej, oraz uczynienie piastowskiej księżniczki ze Świdnicy cesarzową) był młodszy o sześć lat. Jako że – jak wspominają kroniki – każdy tutejszy gość był witany przede wszystkim piwem, a dopiero potem winem, chlebem, owsem oraz mięsem, i władcy nie mogli pogardzić poczęstunkiem. Od nadmiaru głowa boli W Namysłowie każdy, kto tylko mógł, produkował piwo. Dziejopisarze zwracali nawet uwagę, że „mogłoby zostać ustanowione prawo, aby niektórzy mogli być trzeźwi i niepijani”. Z czasem lokalni książęta musieli wprowadzać zakazy, tak żeby w jednym domostwie nie warzono więcej niż dziesięć małych beczek. Swoje trzy grosze dodał biskup, który rzucił klątwę na wszystkich tańczących w rocznicę poświęcenia tutejszego kościoła skoczne tańce, z których wynikały tylko, jak notowano, „same kłopoty”. Jakby na to nie patrzeć, Karol Luksemburski, któremu dostał się Namysłów, wracał tu jeszcze kilka razy. Wzniósł mury obronne, a w przerwach – oczywiście – degustował, znane już sobie napoje. Zamek, podobnie jak miasto, przez wieki rósł na piwie, w XVIII wieku warzyli je nawet Krzyżacy, zaś za czasów Haselbacha do zamku przeprowadziły się biura browaru. Tak zostało do dzisiaj. Namysłów najlepiej odwiedzić w samo południe. W sercu Starówki stoi ratusz, którego początki sięgają XIV wieku. Ma pięćdziesięciotrzymetrową wieżę. To właśnie z niej, codziennie o dwunastej, wylatuje nad dachy miasta hymn Namysłowa. Utwór na trzy trąbki słychać również wieczorami, o dwudziestej pierwszej, a jedynie w Boże Narodzenie zastępuje go świąteczna kolęda. Ratusz, jak wszystko w Namysłowie, wiąże się z przyjemnościami, bo już od 1823 roku w podziemiach budynku urządzony został wyszynk piwa. To jest właśnie fenomen Namysłowa. Wszystko tu płynie wolno i harmonijnie, jak złocista rzeka… wiadomo czego. Tekst: Joanna Lamparska - podróżniczka, pisarka i autorka książek o tajemnicach historii oraz zaginionych skarbach. Materiał partnera
Na tym festiwalu nie zabraknie piwa. Niemcy budują rurociąg
Trudno wyobrazić sobie muzyczny festiwal bez piwa. Jeszcze trudniej wyobrazić sobie festiwal w Niemczech bez dobrego piwa. Ale co zrobić, gdy spodziewa się 75 tysięcy osób lub więcej? Trzeba zadbać o to by piwo się nie skończyło.
Organizatorzy niemieckiego Wacken Open Air postanowili zadbać o to by podczas koncertów nie zabrakło piwa dla uczestników. Dlatego rozpoczęli budowę piwnego rurociągu. Biuro prasowe festiwalu podaje, że ciśnienie zapewni możliwość napełniania sześciu kufli w kilka sekund. Infrastruktura będzie wykorzystywana w kolejnych latach. Według statystyk przeciętny gość Wacken wypija 5 litrów piwa podczas 2 dni imprezy. Długość planowanego rurociągu to około 7 kilometrów. Źródło: Wacken Open Air
Piwo-lada? Czemu nie! Wszystko za sprawą specjalnych odmian drożdży, które zagnieżdżają się w fermentującym kakao.
Drożdże używane do fermentacji kakao podczas produkcji czekolady mogą modyfikować jej aromat - informuje pismo „Applied and Environmental Microbiology”. Badania przeprowadzili naukowcy z Flamandzkiego Instytutu Biotechnologicznego (VIB) oraz uniwersytetu w Leuven. Jak wyjaśnił jeden z naukowców, Jan Steensels, uzyskane nowe odmiany drożdży pozwalają stworzyć całą gamę odmian czekolady, odpowiadających każdemu gustowi. Początkowo badania miały na celu znalezienie odpornych odmian drożdży, zdolnych do zdominowania innych szczepów, które dokonują inwazji na fermentujące kakao. "Po zebraniu ziarna kakaowe umieszcza się w dużych plastikowych pudłach, a nawet układa w wielkie stosy na ziemi. Ziarna są otoczone lepkim miąższem, który ulega fermentacji pod wpływem drożdży i bakterii. Każdy gatunek występujący w środowisku może dostać się do tej mieszaniny, co ogranicza kontrolę nad ostatecznym smakiem. Ale silne szczepy drożdży mogą zdominować pozostałe i zapobiec niefortunnej zmianie aromatu" – wyjaśniła dr Esther Meersman, która przeprowadziła wiele prób polowych na plantacji kakao w Malezji. Badacze zauważyli uderzające różnice aromatu pomiędzy czekoladami uzyskanymi dzięki fermentacji dokonanej przez różne szczepy szczególnie dobrze rosnących drożdży. Było to o tyle osobliwe, że fermentację prowadzono w identyczny sposób, a receptura za każdym razem była taka sama. Dotychczas uważano, że aromatyczne substancje powstające w procesie fermentacji ulatniają się podczas suszenia i prażenia ziaren kakao. Być może utrwala je wiązanie się z zawartymi w ziarnach tłuszczami. Współpracując z działem badawczo-rozwojowym firmy Barry Callebaut, największego producenta czekolady na świecie, belgijscy naukowcy wytworzyli hybrydy drożdży łączące zdolność do zdominowania „dzikich” drożdży z wytwarzaniem silnego aromatu. Dzięki temu producenci czekolady będą dysponować podobnym zakresem możliwych do uzyskania smaków co winiarze czy piwowarzy. Źródło: PAP
Wszystkiego, co chciałbyś wiedzieć o piwie, dowiesz się w Pilznie. Byliśmy tam! RELACJA
Pilzno to kraina złotym piwem płynąca. To właśnie w tutaj 173 lata temu, 5 października bawarski piwowar Josef Groll uwarzył po raz pierwszy Pilsnera Urquell. Na pamiątkę tego wydarzenia, każdego roku na dziedzińcu browaru odbywa się święto piwa, którego żaden wielbiciel tego złotego napoju nie powinien przegapić.
W tym roku tradycyjne święto piwa, zwane Pilsner Fest, zaczęło się w sobotę 3 października i miało wyjątkową oprawę, bo Pilzno nosi tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2015. Miłośnicy piwa przybyli naprawdę tłumnie. Ponad 40 tys. gości świętowało na wielkim terenie piwnego pikniku - od Bram Browaru, przez okolice Stadionu i Muzeum Piwowarstwa, aż po Rynek Staromiejski. Na dziedzińcu browaru, w jego sąsiedztwie oraz w różnych punktach miasta można było degustować wyjątkowe, tutejsze piwo i specjały czeskiej kuchni. Nie zabrakło też bogatego programu muzycznego, na trzech scenach zagościło kilkadziesiąt zespołów, reprezentujących różne gatunki muzyczne. Podczas Pilsner Fest można było zwiedzić Browar Prazdroj i poznać sposób warzenia Pilsnera. W trakcie wizyty w nim można było zobaczyć zarówno model browaru z przełomu XIX i XX w., warzelnie z różnych okresów działalności browaru, a także współczesną, nowoczesną rozlewnię napełniającą 120 tys. butelek na godzinę. Wielką atrakcją okazała się możliwość zejścia do labiryntu skalnych korytarzy wydrążonych pod browarem i spróbowania niefiltrowanego i niepasteryzowanego piwa, lanego wprost z dębowych beczek. Otwarte dla uczestników festiwalu było także Muzeum Piwowarstwa, będące częścią browaru. Można w nim poznać historię piwa od starożytności do dziś, zobaczyć jak zmieniały się tajniki warzenia, sposoby serwowania i picia tego trunku na przestrzeni wieków. Po zwiedzaniu browaru i poznaniu historii pilzneńskiego piwa można oddać się degustacji tego szlachetnego trunku, który już od 1842 roku niezmiennie zachwyca swą piękną, złotą barwą, gęstą śnieżnobiałą pianą i wyjątkowym smakiem. Autor: Teresa Tuleja
W Monachium właśnie rozpoczyna się Oktoberfest. To największy festiwal ludowy świata. Jak go przeżyć?
Od 19 września do 4 października na błoniach Teresy (Theresienwiese) w Monachium będą ustawiać się tu gigantyczne kolejki spragnionych piwoszy. Rozstawione tu namioty są w stanie rozmieścić nawet 10 tys. gości. To tu każdego roku we wrześniu podczas Oktoberfest wyrasta piwne miasto, do którego przybywa blisko 6 mln amatorów złocistego trunku. I to z całymi rodzinami, bo monachijskie piwne dożynki to rozrywka nie tylko dla rubasznych tatusiów wznoszących toasty wielkimi litrowymi kuflami nazywanymi tu Maß. To także rozrywka dla dzieci, które mogą się pobawić w lunaparku. – Ale o godz. 20 muszą już opuścić teren. Wieczorem na błoniach bawią się tylko dorośli – mówi Anita Schwarz spod Monachium, która od 25 lat jest kelnerką na tej imprezie. W jej przypadku wrażenie robi zupełnie inna liczba: 19. Ta niepozorna kobieta jest mistrzynią świata i rekordzistką Guinnessa w liczbie niesionych kufli z piwem. Potrafi unieść piramidę z 19 pełnych Maß ważących 45 kg i przenieść ją na dystansie 40 m! Gdy na Oktoberfest ktoś pyta o „Anitę”, nikt nie ma wątpliwości, o kogo chodzi. – Czy klienci dają mi napiwki? Oczywiście. Zresztą gdyby ich nie zostawiali, mogłabym o nich zapomnieć i długo by czekali na swój kufel – śmieje się Anita. Podpytuję ją o tę niezwykłą siłę. – Nie spędzam dużo czasu na siłowni. Wystarczy, że od wiosny zaczynam regularną gimnastykę i pompki, trochę biegam, dźwigam ciężarki. Dzięki temu, i dobrym butom, podczas Oktoberfest znacznie szybciej roznoszę piwo. Kocham to święto, wielu gości przyjeżdża na nie od lat. Jeden z panów zaprosił mnie nawet na lot balonem w podziękowaniu za dobrą obsługę – dodaje. Od sportu do piwa Szybkość kelnerek ma znaczenie. Każdego roku podczas dożynek w 14 rozstawionych namiotach roznoszą ponad 6 mln litrów piwa z sześciu tradycyjnych monachijskich browarów: Spaten-Franziskaner-Bräu, Augustiner, Paulaner, Hacker-Pschorr, Hofbräu, Löwenbräu. Aby się go napić, trzeba mieć miejsce przy stole, które można zarezerwować z wyprzedzeniem, albo ustawić się w kolejce i czekać. – Żeby biesiadować, trzeba mieć miejsce siedzące. Jeśli ktoś nie chce stać w kolejce, może uśmiechnąć się do któregoś gościa, by ze swoją ekipą nieco ścisnął się na ławie – radzi Anita. Oktoberfest rozpoczyna się pochodem prowadzonym przez burmistrza Monachium. To właśnie on w pierwszą beczkę wbija kranik i wypowiada słowa O’zapft is! co w dialekcie bawarskim oznacza „odszpuntowana”. Potem rozpoczyna się festyn. Pierwszy Oktoberfest odbył się w Monachium w październiku 1810 r. z okazji ślubu bawarskiego księcia Ludwika z księżniczką Teresą, od której imienia nazwano błonia. Wtedy były to wyścigi konne, powtarzane co roku. W 1872 r. ze względu na lepszą pogodę przeniesiono święto na wrzesień. Kilka lat później władze miasta zezwoliły na sprzedaż piwa i dziś mało kto pamięta, że święto miało przed laty sportowy charakter. – Chyba że zawodami nazwiemy prześciganie się w ilości wypitego piwa – zauważa Anita.
Ostatnia kolejka. Nadchodzi koniec brytyjskich pubów?
Brytyjskie puby oferują coś więcej niż tylko wyszynk: są instytucjami zacieśniającymi lokalne więzi społeczne. Mimo to od kilku dekad liczba pubów spada, a ostatnio leci na łeb na szyję.
Od 2008 r. zniknęło ich około 7 tys., a w każdym tygodniu zamyka się 31 kolejnych. Tak twierdzi Neil Walker z konsumenckiej organizacji Kampania na rzecz Prawdziwego Piwa. – Ewolucja upodobań, zmiany prawa i przemiany gospodarcze, a do tego supermarkety sprzedające tanie piwo oraz wzrost liczby restauracji serwujących alkohol to czynniki, które spowodowały zapaść świata pubów – mówi zwolennik pubów John Longden. Mimo że pubów ubywa, miejsc, w których można napić się alkoholu, jest więcej niż kiedyś. – Większość pubów była powiązana z browarami – wyjaśnia pisarz i historyk Paul Jennings. Ale ustawa antymonopolowa z 1989 r. dała spółkom prowadzącym puby nowe uprawnienia. Zdaniem niektórych wprowadziły one zmiany niszczące tradycję monopiwną. Inni uważają jednak, że dały różnorodność, której brakowało. – Jeżeli puby nie zareagują odpowiednio na zmiany demograficzne i ekonomiczne, są skazane na upadek – prorokuje Longden.
W Bawarii trudno nie napić się piwa, a już na pewno nie jesienią! Czas na Oktoberfest!
Łąka Teresy w Monachium, stolicy Bawarii, staje się na ponad dwa tygodnie mekką piwoszy i zaciekawionych turystów z całego świata. Mowa oczywiście o największym festynie piwnym na świecie - Oktoberfest. Dożynki chmielowe, które rozpoczęły się 21 września, odbywają się w tym roku po raz 181., jednak obchody mają już ponad dwustuletnią tradycję. Wejście na Łąkę Teresy jest bezpłatne, w praktyce nie oznacza to niestety żadnej oszczędności. Co roku ceny złotego napoju idą w górę. Koszt litrowego dzbana z piwem jeszcze 10 lat temu wynosił poniżej 7 euro, w tym roku jest to wydatek rzędu 10 euro. Są jednak sposoby, aby nie unikając pełnego kufla, nie pozostawić pustego portfela. Dlatego dzielimy się kilkoma cennymi radami. Gotówka to podstawa. Aby uniknąć wysokich prowizji pobieranych podczas płacenia kartą i przy wybieraniu pieniędzy w bankomatach na terenie Łąki Teresy, warto zainteresować się wypłaceniem gotówki w mieście, jeszcze przed przystąpieniem do świętowania. Dzięki temu unikniemy też długich kolejek. Korzyści z tzw. zmiany popołudniowej. Trwa ona od 11 do 16.30 każdego dnia i gwarantuje okazyjne ceny zarówno na piwo, jak i przystawki. Łatwiej wtedy o wolne miejsca, jednak ze względu na milionowe rzesze miłośników piwnej zabawy, wskazana jest wcześniejsza rezerwacja. Weekendy - nie! Planujmy pobyt tak, aby ich uniknąć. Wtedy do turystów z całego świata, dołączają również mieszkańcy Monachium oraz całej Bawarii. Jest to dla nich moment odpoczynku po tygodniu pracy. Jest to też moment dla organizatorów na podniesienie cen. Jedynie namioty i restauracje oznaczone znakiem "Mittagswiesn" oferują zniżki zarówno w soboty jak i niedziele od godziny 10 do 15. „Family Days”. Tzw. Dni Rodziny to okazja do sporej oszczędności. 21 września i 28 września od 12 do 18 oraz 4 października od 10 do 15 obowiązują dla wszystkich uczestników Oktoberfest liczne promocje.
Już 5-6 września Cieszyn zostanie stolicą porterów!
Miłośnicy piwa będą mogli spotkać się 5 września w Brackim Browarze Zamkowym w Cieszynie, aby świętować Bracką Jesień. Wydarzenie organizuje Grupa Żywiec, a patronat nad nim objął Burmistrz Miasta Cieszyna. Po raz czwarty w trakcie Brackiej Jesieni zostanie wybrany najlepszy porter bałtycki. Bracka Jesień to kolejny po Festiwalu Birofilia ważny punkt w piwnym kalendarzu. Wydarzenie to przyciąga do Cieszyna rzesze piwnych wielbicieli. To okazja do wspólnej biesiady, spotkań z ekspertami, wymiany doświadczeń na temat warzenia piwa, możliwość nocnego zwiedzania zakamarków Browaru Zamkowego oraz nabycia akcesoriów związanych z piwnym światem od najlepszych kolekcjonerów. Najważniejszym punktem programu tego spotkania będzie czwarta edycja konkursu Piw Domowych "Porter Bałtycki – Piwowarski Skarb Polski", którego organizatorem jest Polskie Stowarzyszenie Piwowarów Domowych. Spośród prawie 30 piw zgłoszonych przez uczestników konkursu, jury wybierze tego, który najpełniej oddaje głęboki smak portera bałtyckiego. - Naszym celem jest zachęcenie konsumentów do odkrywania piwnego świata – mówi Katarzyna Antoniszewska z Grupy Żywiec – Dzięki wiedzy i pasji naszych piwowarów powstają cenione przez piwoszy piwa z Grupy Żywiec. Pasję tę dzielimy także z piwowarami domowymi, z którymi od lat współpracujemy w rozwijaniu kultury piwnej w Polsce. W trakcie Brackiej Jesieni po raz czwarty jury konkursowe złożone z doskonałych ekspertów wybierze najlepszego portera bałtyckiego. Będziemy mieli także okazję degustować wiele piw w stylu Dubbel z całego świata, a 6 grudnia Grand Championa Birofilia 2014, czyli piwa Dubbel autorstwa Czesława Dziełaka. Tegoroczna edycja „Brackiej Jesieni” rozpocznie się w piątek 5 września o godzinie 18:00, a zakończy się w sobotę o północy. W tym roku organizatorzy przygotowali wiele atrakcji, m.in. stoiska, na których będzie można spróbować piw cieszyńskich i żywieckich ora piw rzemieślniczych, sklep z piwnymi gadżetami i wydawnictwami o tematyce piwnej oraz stoisko odpowiedzialnej konsumpcji, gdzie w tzw. alkogoglach będzie można sprawdzić, jak zmienia się percepcja po nadmiernej ilości alkoholu. Na Brackiej Giełdzie Birofilów będzie można wymienić lub nabyć kolekcjonerskie akcesoria piwne. Wiele osób – zarówno tych warzących piwo, jak i tych, którzy wolą je degustować zainteresują warsztaty dotyczące portera bałtyckiego i dubbla, które poprowadzi znany bloger Tomasz Kopyra. Na każdego kto zapragnie zajrzeć we wszystkie zakamarki Brackiego Browaru Zamkowego czeka jego nocne zwiedzanie od godziny 19:00. Na zakończenie festiwalu w sobotni wieczór odbędzie się koncert zespołu Bartnicky Band prezentującego wybuchową mieszankę rocka, popu, funk i folku. Na zakończenie na imprezę pod gwiazdami zaprosi DJ Adam Cieślar. Zarówno na warsztaty jak i na zwiedzanie Browaru prowadzone są zapisy w oznaczonym punkcie informacyjnym i poprzez email: kontakt.browarcieszyn@grupazywiec.pl.
-Starałem się z Dominikiem Szczodrym uwarzyć dobre piwo – takie, jak na Festiwal Birofilia w Żywcu. Mam nadzieję, że będzie niemal identyczne w smaku – mówi Czesław Dziełak, zwycięzca najważniejszego konkursu Festiwalu Birofilia w Żywcu
Czesław Dziełak, zwycięzca tegorocznego konkursu Piw Domowych organizowanego przez Polskie Stowarzyszenie Piwowarów Domowych, oraz piwowarzy Brackiego Browaru Zamkowego w Cieszynie uwarzyli Grand Championa Birofilia 2013. Piwo trafi do wybranych sklepów i pubów w całej Polsce tradycyjnie 6 grudnia a jego sprzedaż rozpocznie się o godz. 18:00. Kulminacyjnym punktem czerwcowego Festiwalu Birofilia odbywającego się na terenie Arcyksiążęcego Browaru w Żywcu było wybranie przez międzynarodowych mistrzów piwowarstwa Grand Championa Birofilia 2013, czyli najlepszego piwa domowego w Polsce. Autor zwycięskiej receptury w nagrodę mógł uwarzyć to piwo ponownie w Brackim Browarze Zamkowym w Cieszynie należącym do Grupy Żywiec w skali tysiąc razy większej. Piwowar domowy Czesław Dziełak skorzystał z nagrody i właśnie zakończył wspólne warzenie z Dominikiem Szczodrym, głównym piwowarem cieszyńskiego browaru z 1846 r. Do warzenia piwa w stylu Imperial IPA piwowarzy wykorzystali aż 7 odmian chmieli (6 amerykańskich i 1 europejską), 4 słody: pilzneński, pszeniczny jasny, monachijski i cara gold oraz drożdże do piw górnej fermentacji American Ale. Po raz pierwszy w historii 5. edycji Grand Championa odbyło się również chmielenie na zimno, dzięki czemu piwo powinno być wyjątkowo aromatyczne. Do końca tego tygodnia Grand Champion 2013 będzie przechodził proces fermentacji w otwartych kadziach browaru. Następnie spocznie w tankach leżakowych znajdujących się w piwnicach we wzgórzu nad rzeką Olzą, w których pozostanie do połowy listopada. Piwo zostanie następnie rozlane do półlitrowych butelek. -Starałem się z Dominikiem Szczodrym uwarzyć dobre piwo – takie, jak na Festiwal Birofilia w Żywcu. Mam nadzieję, że będzie niemal identyczne w smaku – mówi Czesław Dziełak, zwycięzca najważniejszego konkursu Festiwalu Birofilia w Żywcu. Do sprzedaży trafi jedynie 50 000 litrów najlepszego piwa 2013 r. Jak w przypadku pozostałych Grand Championów, sprzedaż rozpocznie się 6 grudnia dokładnie o godz. 18:00. Piwo z Cieszyna będzie dostępne w butelkach w całej Polsce w sklepach specjalistycznych z piwem a także dużej ogólnopolskiej sieci detalicznej. -Największy problem mieliśmy ze ściągnięciem surowców, ponieważ styl piwa Imperial IPA wywodzi się z USA. Mam nadzieję, że po raz kolejny udowodnimy, iż w Brackim Browarze Zamkowym w Cieszynie należącym do Grupy Żywiec można przełożyć recepturę piwa domowego na piwo przemysłowe - mówi Dominik Szczodry, główny piwowar cieszyńskiego browaru. Grand Champion to przedsięwzięcie unikalne na skalę europejską. To najlepsze piwo domowe danego roku, które w czerwcowym Konkursie Piw Domowych Festiwalu Birofilia w Żywcu wybiera jury złożone z kilkunastu mistrzów piwowarstwa z całego świata. W nagrodę twórca receptury tego piwa domowego warzy je w Brackim Browarze Zamkowym w Cieszynie w skali przemysłowej - przy wsparciu piwowarów Grupy Żywiec. Marzeniem każdego piwowara domowego jest, aby smak jego piwa poznało jak najwięcej piwoszy. Dzięki sieci dystrybucji i rozbudowanej sprzedaży Grupy Żywiec co roku dokładnie 6 grudnia każdy Grand Champion trafia na półki sklepowe w całej Polsce. W sklepach jest dostępny do wyczerpania zapasów. Każdy Grand Champion warzony jest w Brackim Browarze, dlatego w jego nazwie jest zawsze słowo „Brackie”. W czerwcu 2009 r. za najlepsze piwo roku uznano piwo w stylu koźlak dubeltowy Jana Krysiaka z Chorzowa. W Cieszynie Chorzowianin uwarzył swoje piwo ponownie, tylko w skali 1440 razy większej. W 2010 r. po najwyższe trofeum sięgnęła po raz pierwszy kobieta – Dorota Chrapek z Pogwizdowa. Jej Brackie Belgijskie Pale Ale pokonało 174 konkurencyjne piwa zgłoszone do Konkursu Piw Domowych w zdecydowanej większości przygotowane przez mężczyzn. Butelkowanie Grand Championa Birofilia 2010 zakończyło się 26 listopada a 6 grudnia 750 hl 150 000 butelek 0,5 l trafiło do sklepów. W 2011 r. międzynarodowe jury pod przewodnictwem dr. Andrzeja Sadownika, ojca polskiego piwowarstwa domowego z udziałem m.in. Conrada Seidla - „Papieża Piwa”, Martina Zubera - głównego piwowara browaru Paulaner oceniało ponad 200 piw domowych w 10 kategoriach. Wygrało jasne klarowne piwo górnej fermentacji w stylu kolońskim o zdecydowanym profilu chmielowym, które do dziś nie znalazło w Polsce naśladowcy. Jan Szała piwowar domowy pochodzący z Poznania pokonał 88 innych piwowarów, którzy zgłosili swoje piwa do Konkursu Piw Domowych w Żywcu. W 2012 r. Konkurs Piw Domowych Festiwalu Birofilia w Żywcu wygrał Andrzej Miler ze swoim piwem Rauchbock. Piwo o aromacie wędzonej śliwki jest doskonałe na zimę. W tym roku w konkursie wystartowało 161 piwowarów, którzy do konkursu zgłosili rekordowe 432 piw. Jury pod przewodnictwem Krzysztofa Lechowskiego, Prezesa Polskiego Stowarzyszenia Piwowarów Domowych zdecydowało, że najlepszym piwem 2013 r. jest Imperial India Pale Ale uwarzone przez Czesława Dziełaka z Wyłudek w województwie podlaskim. Brackie Imperial IPA z Brackiego browaru Zamkowego w Cieszynie należącego do Grupy Żywiec trafi do sklepów w całej Polsce 6 grudnia 2013 r.
Noc w Muzeum Arcyksiążęcego Browaru w Żywcu
Już 28 września Muzeum otworzy swoje drzwi dla zwiedzających, którzy chcą w niezwykłej atmosferze poznać historię wyjątkowego Browaru Żywieckiego i przeżyć podróż do ciekawego świata piwa.
Na tę okazję pracownicy Muzeum przygotowali wiele niespodzianek i atrakcji. Środki ze sprzedaży biletów zgromadzone w czasie tego specjalnego wydarzenia Grupa Żywiec przekaże Hospicjum Żywieckiemu im. Św. Faustyny Kowalskiej w Żywcu. W nocy z 28 na 29 września po raz pierwszy w historii zwiedzający będą mieli możliwość nocnego odwiedzenia Muzeum Arcyksiążęcego Browaru w Żywcu. Drzwi Muzeum będą otwarte dla wszystkich zainteresowanych od godziny 19:00 aż do 1:00 rano. Przybyłych przywitają przewodnicy w barwnych strojach z minionych epok, dzięki którym goście Muzeum poczują atmosferę i klimat dawnych lat. Tej nocy bilety będą dostępne w wyjątkowej cenie – 5 złotych, a środki zgromadzone ze sprzedaży zostaną przekazane na cel charytatywny. Podopieczni Hospicjum Żywieckiego im. Św. Faustyny z dużą radością przyjęli informację o wsparciu, które otrzymają dzięki odwiedzającym Muzeum podczas tej wyjątkowej nocy. Muzeum przygotowało dla swoich gości liczne niespodzianki. Dla każdego zwiedzającego z biletem, którego numer będzie wielokrotnością liczby „10”, czeka książka opisująca dzieje arcyksiążęcej rodziny Habsburgów. To właśnie Habsburgowie w 1856 r. założyli żywiecki browar. Dodatkowo wszyscy goście otrzymają drobne upominki, które zawsze będą przywoływały miłe wspomnienia z niecodziennej wizyty w Muzeum Arcyksiążęcego Browaru w Żywcu. Ponadto miłośnicy historii piwa będą mogli wrócić do domu z wyjątkowym prezentem - kopiami artykułów prasowych z polskich dzienników - „Ekspress” i „Kurier Codzienny” – z lat trzydziestych ubiegłego wieku. Na wszystkie pełnoletnie osoby, które zakończą podróż po tajemniczym świecie piwa, w Piwiarni Żywieckiej czeka degustacja piwa warzonego przez browar zlokalizowany w jej bezpośrednim sąsiedztwie. -Muzeum Arcyksiążęcego Browaru w Żywcu średnio odwiedza rocznie prawie 100 000 osób. Liczę, że w tę wyjątkową, pierwszą w historii muzeum, noc zwiedzania odwiedzi nas co najmniej kilkaset osób – mówi Lidia Dadej z Grupy Żywiec, która od 7 lat jest szefem żywieckiego muzeum.